Әлем халықтарының ертегілері (бірінші бөлім)
"Әлем халықтарының ертегілері (бірінші бөлім)"|"https://abai.kz/post/156148"
TITLE: Әлем халықтарының ертегілері (бірінші бөлім)
URL: https://abai.kz/post/156148
META: "Әлем халықтарының ертегілері (бірінші бөлім)"|"https://abai.kz/post/156148"
TOTAL WORDS: 7658
TEXT: АУДАРМА ӘЛЕМ ХАЛЫҚТАРЫНЫҢ ЕРТЕГІЛЕРІ Аударған: Әлібек БАЙБОЛ, Қазақстан Жазушылар одағының, Қазақстан авторлары қоғамының, «Қыр баласы» қоғамдық қорының мүшесі, жазушыдраматург, әдебиеттанушы, сыншы, аудармашы. Аударма Қазақстан авторлары қоғамының қорғауында. Көшіріп басуға рұқсат жоқ! Америка халықтарының ертегілері АДАМ ӨМІРІ Елдің айтуынша, біржолы бамбук* пен тас сөз таластырған екен. Әрқайсысы адам өмірі өзінікіне ұқсаса депті. Ал, онда екеуінің не турасында қызыл кеңірдек боп айтысқанын бірге тыңдап көрелік. Тас: – Адам өмірі менікі секілді болу керек. Сонда, ол мәңгі дәурен сүреді. Бамбук: – Жоқ, жоқ, адам өмірі менікіндей болуы қажет. Мен ажал құшам, алайда артынша-ақ тірілем. Тас: – Жоқ, негізі, бәрі басқаша болғаны жөн. Адам мендей-ақ болсын. Мен соққан жел, жауған жаңбырға да қыңқ етпеймін. Суға да, суыққа да, ыстыққа да – төзімдімін, көнбіспін, мықтымын, қаттымын. Менің өмірім – шексіз, мәңгілік. Жаныма батар ештеңе жоқ, қайғы-мұңнан да адамын, қамсызбын. Адам өмірі де сондай болуға тиіс. Бамбук: – Жоқ, қателеспе, адам өмірі менікіндей болу керек. Мен өлгеніммен де, өсімтал ұрпағым кейпінде қайта жаңғырам, жаңарамын, байлығым да – солар. Дұрыс па? Жан-жағыңды бір шолып шықшы, бәрі – менің ұлдарым, баршасы – балаларым, ұрпағыммен – баймын. Олардан да үрім-бұтақ өрбиді, тарайды, олар да өсіп-өнеді, жайқалады, бәрінің терісі: жып-жылтыр, жұп-жұмсақ, аппақ әрі теп-тегіс. Тас – үн-түнсіз. Түнерген күйі кетіп қалады. Сөйтіп, бамбук оны сөзден ұтады. Міне, неге адам өмірі мен бамбук өмірі – өзектес, туыстас екенін енді ғана байқаған шығарсыздар?!. *Бразилия – бамбук өсімдігіне бай мемлекет, өйткені оның алуан-алуан түрі бар және жергілікті халық аталған астық тұқымдасына жататын ағашқа асқан құрметпен қарайды. Африка халықтарының ертегілері ХАМЕЛЕОННЫҢ ТҮСІ ҚАНДАЙ? Есте жоқ ерте заманда, Ньямье құдай шартараптағы адам, аң, жан-жануар біткенді шақырту үшін жұмыр жерге елшілерін жұмсайды. Бәрі жан-жақтан жиылған соң, ол былай деп жалпақ жаһанға жарлық шашады: – Айтыңдар, қане! Жерде не қалайсыңдар, әрқайсың? Рұқсат етейін. Сонда, алдыменен адам әңгімеге араласады: – Ат басын ауылға бұрып, сонда қалып егін ексем деймін. – Ал, біз ну орманға орнықсақ, – деді аңдар. Тек хамелеон ғана тіс жармады. – Сен не сұрайсың? – деді Ньямье. – Былай ғой, – деді хамелеон. – Табаным тиген орынның барлығы маған тиесілі болса деген тілегім бар. – Мақұл, – деді айтқаны өтіп, атқаны жетіп тұрған Ньямье. – Онда, ойға алғандарың орындалсын. Міне, содан бері адамдар – ауылда, ал аңдар – орман-тоғайда тіршілік кешіп жүр. Ал, хамелеон қайда барса да, сол мекеннің қызылды-жасылды бояуына еніп, өз үйіндегідей алшаң-алшаң басып, емін-еркін жүретін көрінеді. *Ньямье – аспан құдайы, кейбір Батыс Африка елдері арасындағы басты тәңір боп есептеледі. Азия халықтарының ертегілері ДАНАГӨЙ ҚОЯН Ертеректе ағалы-қарындасты екеу тіршілік кешіпті. Әке-шешесі о дүниеге аттанған соң, мұраға қалған өгіз бен сиыр бөліске түседі. Ағасы – өгізді, қарындасы – сиырды еншілеп, содан тату-тәтті тарқасады. Біршама уақыттан кейін әлгі сиыр бұзаулайды. Сөйтіп, ағасының көзі манағы бұзауға түсіп, ол оны түнделетіп алып кетеді-дағы, өгіздің жанына қосып қояды. Таң ата айғай-шу, даң-дұң, шаң-шұң басталады. Қарындасы: «Бұзау – менікі!», ал ағасы: «Жоқ, менікі!» – дегеннен танбаған соң, ақыры ағайын ақ-қараны ажырату, төрелігін тыңдау мақсатында қазыға қарата тартады. Ағасы қорғаушы есебінде құсқа, ал қарындасы қоянға жүгінеді. Би істі таңертең шешуді ұйғарады. Белгіленген уақытқа бәрі түгел үлгеріп жетеді, тек қоян ғана кешігеді, қалғаны күтумен болады. Міне, көптен күткен қоян да келді. Сонда, қатал қазы оған сын тағады: – Уа, қояным! Сен уақытты бағаламайды екенсің, тағы өзіңді қорғаушымын дейсің! – Бұныңыз қалай, құрметтім?! – деп қоян айыбын жуыпшайып әлек. Уақытты қадірлеймін. Бірақ, бір шұғыл шаруа шығып қалды, ғапу еткейсіз. – Сонда жаңағы ісің бұдан да маңызды ма? Ал, баян ет. – деп тергейді, би. – Иә, мырзам! – деді қоян. Елдің егістігі өртенді, тұрғындарды аяп кеттім. Өршіген өртті өшіру мұратында мұхиттағы суды себетке құйып, таси бастадым. Сол себепті де кешігіп қалдым. Қазы күліп жібереді. – От шықса о туралы білер ек қой, солай ма? Бұдан бұрын, себетпен су тасыды дегенді сенен естуім. Байқауымша, ақылдан алжасқан секілдісің қояным, сандырақтап тұрғаның – мынау! Сонда ол бүй дейді: – Мұным сандырақ болса, онда бүгінгі талқыға түскен мәселе – екібастан ессіздік. Құдайшылығын айтыңызшы, о заман да, бұ заман, ілгерілі-кейінді бұқаның бұзаулағанын кім көрген, мырзам? Қазы: – Сен данагөй қоян екенсің, – деп оның тапқырлығына тәнті боп, істі қыздың пайдасына шешіп кеп жібереді. Океания халықтарының ертегілері ЖҮРЕТІН АҒАШ Біржолы, Онгари ауылы айналасындағы жағажайда кішкентай бала жалғыз өзі ойнап жүреді. Сөйткенде, ол ауылға ақырын жылжып, жылыстап бара жатқан биік ағашты* байқап қалады. Балаға әлгі ағаш сұсты, қорқынышты, үрейлі көрінеді. Зәресі зәр түбіне жеткен бала, айғайлаған қалпы қыстаққа қарата жүгіреді. Еркек біткен жиылып, ақылдаса келе ағаш Онгари ауылына еніп, үйлерді қиратып, кісілерді, доңыздар мен иттерді қырғынға ұшыратып, жан-жақты жапырмай тұрғанда, оны отап, шауып, жығатын боп шешеді. Олар көрші қыстақтағы жігіттерді көмекке шақырып, бәрі тас балталарын қолға алып, тамырын талқандауға кіріседі. Ерлер екі күн талмай тер төгіп, тағы бір күн** бар қайсар-қажырмен және талпынады. Сол аралықта биік ағаш ауыл аузына жақындап та қалған еді. Солқ-солқ соққан балталар қоя ма, содан міне, діңі де сыр беріп, айырылып, елдің үрейін қашырған ағаш теңселе-тербеле, қақырай барып гүрс ете құлайды. Ағаш арлы-берлі тербелгенде үстіндегі жеміс-жидек жерге шашылады. Теңізге түскендері – тұңғыш теңіз балықтарына, ал өзенге түскендері – тұңғыш өзен балықтарына айналады. Сөйтіп, Онгари ауылы амансау қалып, сәйкесінше алғашқы балықтар пайда болыпты. Егер сол кезде, алғыр бала жүріп бара жатқан ағашты көріп қалмаса, онда қазір Онгари да, аулап жейтін балық та табылмас еді. *Папуас елінің аңыздарында алып адамдардың, аң-құстардың, жан-жануарлардың, ағаштардың кейпіне ене алатын, жан біткенге жамандық әкелетін қорқынышты құбыжықтар, яғни жындар туралы баяндалады. **Негізінен, маринданим жұрты сандарды айқындайтын 2-ақ сөз білген: «сакод» және «ина». маринданим 3 санын айту үшін, «инасакод», яғни «бір» және «екі» деген, 4 санын атау үшін «инаина» деген, осылай кете береді, тағысын тағы. Бірақ, 5 санын «лясанга», 10 санын «иналясанга», 20 санын «анем», яғни «адам» деген. Себебі, қол-аяқтағы саусақтарды қоса есептегенде 20 саны шығады. kz Әдебиет 5471 3 пікір 23 Тамыз, 2022 сағат 13:26 АУДАРМА ӘЛЕМ ХАЛЫҚТАРЫНЫҢ ЕРТЕГІЛЕРІ Аударған: Әлібек БАЙБОЛ, Қазақстан Жазушылар одағының, Қазақстан авторлары қоғамының, «Қыр баласы» қоғамдық қорының мүшесі, жазушыдраматург, әдебиеттанушы, сыншы, аудармашы. Аударма Қазақстан авторлары қоғамының қорғауында. Көшіріп басуға рұқсат жоқ! Америка халықтарының ертегілері АДАМ ӨМІРІ Елдің айтуынша, біржолы бамбук* пен тас сөз таластырған екен. Әрқайсысы адам өмірі өзінікіне ұқсаса депті. Ал, онда екеуінің не турасында қызыл кеңірдек боп айтысқанын бірге тыңдап көрелік. Тас: – Адам өмірі менікі секілді болу керек. Сонда, ол мәңгі дәурен сүреді. Бамбук: – Жоқ, жоқ, адам өмірі менікіндей болуы қажет. Мен ажал құшам, алайда артынша-ақ тірілем. Тас: – Жоқ, негізі, бәрі басқаша болғаны жөн. Адам мендей-ақ болсын. Мен соққан жел, жауған жаңбырға да қыңқ етпеймін. Суға да, суыққа да, ыстыққа да – төзімдімін, көнбіспін, мықтымын, қаттымын. Менің өмірім – шексіз, мәңгілік. Жаныма батар ештеңе жоқ, қайғы-мұңнан да адамын, қамсызбын. Адам өмірі де сондай болуға тиіс. Бамбук: – Жоқ, қателеспе, адам өмірі менікіндей болу керек. Мен өлгеніммен де, өсімтал ұрпағым кейпінде қайта жаңғырам, жаңарамын, байлығым да – солар. Дұрыс па? Жан-жағыңды бір шолып шықшы, бәрі – менің ұлдарым, баршасы – балаларым, ұрпағыммен – баймын. Олардан да үрім-бұтақ өрбиді, тарайды, олар да өсіп-өнеді, жайқалады, бәрінің терісі: жып-жылтыр, жұп-жұмсақ, аппақ әрі теп-тегіс. Тас – үн-түнсіз. Түнерген күйі кетіп қалады. Сөйтіп, бамбук оны сөзден ұтады. Міне, неге адам өмірі мен бамбук өмірі – өзектес, туыстас екенін енді ғана байқаған шығарсыздар?!. *Бразилия – бамбук өсімдігіне бай мемлекет, өйткені оның алуан-алуан түрі бар және жергілікті халық аталған астық тұқымдасына жататын ағашқа асқан құрметпен қарайды. Африка халықтарының ертегілері ХАМЕЛЕОННЫҢ ТҮСІ ҚАНДАЙ? Есте жоқ ерте заманда, Ньямье құдай шартараптағы адам, аң, жан-жануар біткенді шақырту үшін жұмыр жерге елшілерін жұмсайды. Бәрі жан-жақтан жиылған соң, ол былай деп жалпақ жаһанға жарлық шашады: – Айтыңдар, қане! Жерде не қалайсыңдар, әрқайсың? Рұқсат етейін. Сонда, алдыменен адам әңгімеге араласады: – Ат басын ауылға бұрып, сонда қалып егін ексем деймін. – Ал, біз ну орманға орнықсақ, – деді аңдар. Тек хамелеон ғана тіс жармады. – Сен не сұрайсың? – деді Ньямье. – Былай ғой, – деді хамелеон. – Табаным тиген орынның барлығы маған тиесілі болса деген тілегім бар. – Мақұл, – деді айтқаны өтіп, атқаны жетіп тұрған Ньямье. – Онда, ойға алғандарың орындалсын. Міне, содан бері адамдар – ауылда, ал аңдар – орман-тоғайда тіршілік кешіп жүр. Ал, хамелеон қайда барса да, сол мекеннің қызылды-жасылды бояуына еніп, өз үйіндегідей алшаң-алшаң басып, емін-еркін жүретін көрінеді. *Ньямье – аспан құдайы, кейбір Батыс Африка елдері арасындағы басты тәңір боп есептеледі. Азия халықтарының ертегілері ДАНАГӨЙ ҚОЯН Ертеректе ағалы-қарындасты екеу тіршілік кешіпті. Әке-шешесі о дүниеге аттанған соң, мұраға қалған өгіз бен сиыр бөліске түседі. Ағасы – өгізді, қарындасы – сиырды еншілеп, содан тату-тәтті тарқасады. Біршама уақыттан кейін әлгі сиыр бұзаулайды. Сөйтіп, ағасының көзі манағы бұзауға түсіп, ол оны түнделетіп алып кетеді-дағы, өгіздің жанына қосып қояды. Таң ата айғай-шу, даң-дұң, шаң-шұң басталады. Қарындасы: «Бұзау – менікі!», ал ағасы: «Жоқ, менікі!» – дегеннен танбаған соң, ақыры ағайын ақ-қараны ажырату, төрелігін тыңдау мақсатында қазыға қарата тартады. Ағасы қорғаушы есебінде құсқа, ал қарындасы қоянға жүгінеді. Би істі таңертең шешуді ұйғарады. Белгіленген уақытқа бәрі түгел үлгеріп жетеді, тек қоян ғана кешігеді, қалғаны күтумен болады. Міне, көптен күткен қоян да келді. Сонда, қатал қазы оған сын тағады: – Уа, қояным! Сен уақытты бағаламайды екенсің, тағы өзіңді қорғаушымын дейсің! – Бұныңыз қалай, құрметтім?! – деп қоян айыбын жуыпшайып әлек. Уақытты қадірлеймін. Бірақ, бір шұғыл шаруа шығып қалды, ғапу еткейсіз. – Сонда жаңағы ісің бұдан да маңызды ма? Ал, баян ет. – деп тергейді, би. – Иә, мырзам! – деді қоян. Елдің егістігі өртенді, тұрғындарды аяп кеттім. Өршіген өртті өшіру мұратында мұхиттағы суды себетке құйып, таси бастадым. Сол себепті де кешігіп қалдым. Қазы күліп жібереді. – От шықса о туралы білер ек қой, солай ма? Бұдан бұрын, себетпен су тасыды дегенді сенен естуім. Байқауымша, ақылдан алжасқан секілдісің қояным, сандырақтап тұрғаның – мынау! Сонда ол бүй дейді: – Мұным сандырақ болса, онда бүгінгі талқыға түскен мәселе – екібастан ессіздік. Құдайшылығын айтыңызшы, о заман да, бұ заман, ілгерілі-кейінді бұқаның бұзаулағанын кім көрген, мырзам? Қазы: – Сен данагөй қоян екенсің, – деп оның тапқырлығына тәнті боп, істі қыздың пайдасына шешіп кеп жібереді. Океания халықтарының ертегілері ЖҮРЕТІН АҒАШ Біржолы, Онгари ауылы айналасындағы жағажайда кішкентай бала жалғыз өзі ойнап жүреді. Сөйткенде, ол ауылға ақырын жылжып, жылыстап бара жатқан биік ағашты* байқап қалады. Балаға әлгі ағаш сұсты, қорқынышты, үрейлі көрінеді. Зәресі зәр түбіне жеткен бала, айғайлаған қалпы қыстаққа қарата жүгіреді. Еркек біткен жиылып, ақылдаса келе ағаш Онгари ауылына еніп, үйлерді қиратып, кісілерді, доңыздар мен иттерді қырғынға ұшыратып, жан-жақты жапырмай тұрғанда, оны отап, шауып, жығатын боп шешеді. Олар көрші қыстақтағы жігіттерді көмекке шақырып, бәрі тас балталарын қолға алып, тамырын талқандауға кіріседі. Ерлер екі күн талмай тер төгіп, тағы бір күн** бар қайсар-қажырмен және талпынады. Сол аралықта биік ағаш ауыл аузына жақындап та қалған еді. Солқ-солқ соққан балталар қоя ма, содан міне, діңі де сыр беріп, айырылып, елдің үрейін қашырған ағаш теңселе-тербеле, қақырай барып гүрс ете құлайды. Ағаш арлы-берлі тербелгенде үстіндегі жеміс-жидек жерге шашылады. Теңізге түскендері – тұңғыш теңіз балықтарына, ал өзенге түскендері – тұңғыш өзен балықтарына айналады. Сөйтіп, Онгари ауылы амансау қалып, сәйкесінше алғашқы балықтар пайда болыпты. Егер сол кезде, алғыр бала жүріп бара жатқан ағашты көріп қалмаса, онда қазір Онгари да, аулап жейтін балық та табылмас еді. *Папуас елінің аңыздарында алып адамдардың, аң-құстардың, жан-жануарлардың, ағаштардың кейпіне ене алатын, жан біткенге жамандық әкелетін қорқынышты құбыжықтар, яғни жындар туралы баяндалады. **Негізінен, маринданим жұрты сандарды айқындайтын 2-ақ сөз білген: «сакод» және «ина». маринданим 3 санын айту үшін, «инасакод», яғни «бір» және «екі» деген, 4 санын атау үшін «инаина» деген, осылай кете береді, тағысын тағы. Бірақ, 5 санын «лясанга», 10 санын «иналясанга», 20 санын «анем», яғни «адам» деген. Себебі, қол-аяқтағы саусақтарды қоса есептегенде 20 саны шығады. kz Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Тақырыпқа байланысты басқа да мақалалар Әдебиет «Үлкеннің жүзіне бергенше. » Толымбек Әбдірайым 2543 0 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 0 Әдебиет «Ұйқасқа түсірілгеннің бәрі өлең емес» Әлімжан Әшімұлы 1587 3 3 пікір Үздік материалдар Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 Әдебиет 5471 3 пікір 23 Тамыз, 2022 сағат 13:26 АУДАРМА ӘЛЕМ ХАЛЫҚТАРЫНЫҢ ЕРТЕГІЛЕРІ Аударған: Әлібек БАЙБОЛ, Қазақстан Жазушылар одағының, Қазақстан авторлары қоғамының, «Қыр баласы» қоғамдық қорының мүшесі, жазушыдраматург, әдебиеттанушы, сыншы, аудармашы. Аударма Қазақстан авторлары қоғамының қорғауында. Көшіріп басуға рұқсат жоқ! Америка халықтарының ертегілері АДАМ ӨМІРІ Елдің айтуынша, біржолы бамбук* пен тас сөз таластырған екен. Әрқайсысы адам өмірі өзінікіне ұқсаса депті. Ал, онда екеуінің не турасында қызыл кеңірдек боп айтысқанын бірге тыңдап көрелік. Тас: – Адам өмірі менікі секілді болу керек. Сонда, ол мәңгі дәурен сүреді. Бамбук: – Жоқ, жоқ, адам өмірі менікіндей болуы қажет. Мен ажал құшам, алайда артынша-ақ тірілем. Тас: – Жоқ, негізі, бәрі басқаша болғаны жөн. Адам мендей-ақ болсын. Мен соққан жел, жауған жаңбырға да қыңқ етпеймін. Суға да, суыққа да, ыстыққа да – төзімдімін, көнбіспін, мықтымын, қаттымын. Менің өмірім – шексіз, мәңгілік. Жаныма батар ештеңе жоқ, қайғы-мұңнан да адамын, қамсызбын. Адам өмірі де сондай болуға тиіс. Бамбук: – Жоқ, қателеспе, адам өмірі менікіндей болу керек. Мен өлгеніммен де, өсімтал ұрпағым кейпінде қайта жаңғырам, жаңарамын, байлығым да – солар. Дұрыс па? Жан-жағыңды бір шолып шықшы, бәрі – менің ұлдарым, баршасы – балаларым, ұрпағыммен – баймын. Олардан да үрім-бұтақ өрбиді, тарайды, олар да өсіп-өнеді, жайқалады, бәрінің терісі: жып-жылтыр, жұп-жұмсақ, аппақ әрі теп-тегіс. Тас – үн-түнсіз. Түнерген күйі кетіп қалады. Сөйтіп, бамбук оны сөзден ұтады. Міне, неге адам өмірі мен бамбук өмірі – өзектес, туыстас екенін енді ғана байқаған шығарсыздар?!. *Бразилия – бамбук өсімдігіне бай мемлекет, өйткені оның алуан-алуан түрі бар және жергілікті халық аталған астық тұқымдасына жататын ағашқа асқан құрметпен қарайды. Африка халықтарының ертегілері ХАМЕЛЕОННЫҢ ТҮСІ ҚАНДАЙ? Есте жоқ ерте заманда, Ньямье құдай шартараптағы адам, аң, жан-жануар біткенді шақырту үшін жұмыр жерге елшілерін жұмсайды. Бәрі жан-жақтан жиылған соң, ол былай деп жалпақ жаһанға жарлық шашады: – Айтыңдар, қане! Жерде не қалайсыңдар, әрқайсың? Рұқсат етейін. Сонда, алдыменен адам әңгімеге араласады: – Ат басын ауылға бұрып, сонда қалып егін ексем деймін. – Ал, біз ну орманға орнықсақ, – деді аңдар. Тек хамелеон ғана тіс жармады. – Сен не сұрайсың? – деді Ньямье. – Былай ғой, – деді хамелеон. – Табаным тиген орынның барлығы маған тиесілі болса деген тілегім бар. – Мақұл, – деді айтқаны өтіп, атқаны жетіп тұрған Ньямье. – Онда, ойға алғандарың орындалсын. Міне, содан бері адамдар – ауылда, ал аңдар – орман-тоғайда тіршілік кешіп жүр. Ал, хамелеон қайда барса да, сол мекеннің қызылды-жасылды бояуына еніп, өз үйіндегідей алшаң-алшаң басып, емін-еркін жүретін көрінеді. *Ньямье – аспан құдайы, кейбір Батыс Африка елдері арасындағы басты тәңір боп есептеледі. Азия халықтарының ертегілері ДАНАГӨЙ ҚОЯН Ертеректе ағалы-қарындасты екеу тіршілік кешіпті. Әке-шешесі о дүниеге аттанған соң, мұраға қалған өгіз бен сиыр бөліске түседі. Ағасы – өгізді, қарындасы – сиырды еншілеп, содан тату-тәтті тарқасады. Біршама уақыттан кейін әлгі сиыр бұзаулайды. Сөйтіп, ағасының көзі манағы бұзауға түсіп, ол оны түнделетіп алып кетеді-дағы, өгіздің жанына қосып қояды. Таң ата айғай-шу, даң-дұң, шаң-шұң басталады. Қарындасы: «Бұзау – менікі!», ал ағасы: «Жоқ, менікі!» – дегеннен танбаған соң, ақыры ағайын ақ-қараны ажырату, төрелігін тыңдау мақсатында қазыға қарата тартады. Ағасы қорғаушы есебінде құсқа, ал қарындасы қоянға жүгінеді. Би істі таңертең шешуді ұйғарады. Белгіленген уақытқа бәрі түгел үлгеріп жетеді, тек қоян ғана кешігеді, қалғаны күтумен болады. Міне, көптен күткен қоян да келді. Сонда, қатал қазы оған сын тағады: – Уа, қояным! Сен уақытты бағаламайды екенсің, тағы өзіңді қорғаушымын дейсің! – Бұныңыз қалай, құрметтім?! – деп қоян айыбын жуыпшайып әлек. Уақытты қадірлеймін. Бірақ, бір шұғыл шаруа шығып қалды, ғапу еткейсіз. – Сонда жаңағы ісің бұдан да маңызды ма? Ал, баян ет. – деп тергейді, би. – Иә, мырзам! – деді қоян. Елдің егістігі өртенді, тұрғындарды аяп кеттім. Өршіген өртті өшіру мұратында мұхиттағы суды себетке құйып, таси бастадым. Сол себепті де кешігіп қалдым. Қазы күліп жібереді. – От шықса о туралы білер ек қой, солай ма? Бұдан бұрын, себетпен су тасыды дегенді сенен естуім. Байқауымша, ақылдан алжасқан секілдісің қояным, сандырақтап тұрғаның – мынау! Сонда ол бүй дейді: – Мұным сандырақ болса, онда бүгінгі талқыға түскен мәселе – екібастан ессіздік. Құдайшылығын айтыңызшы, о заман да, бұ заман, ілгерілі-кейінді бұқаның бұзаулағанын кім көрген, мырзам? Қазы: – Сен данагөй қоян екенсің, – деп оның тапқырлығына тәнті боп, істі қыздың пайдасына шешіп кеп жібереді. Океания халықтарының ертегілері ЖҮРЕТІН АҒАШ Біржолы, Онгари ауылы айналасындағы жағажайда кішкентай бала жалғыз өзі ойнап жүреді. Сөйткенде, ол ауылға ақырын жылжып, жылыстап бара жатқан биік ағашты* байқап қалады. Балаға әлгі ағаш сұсты, қорқынышты, үрейлі көрінеді. Зәресі зәр түбіне жеткен бала, айғайлаған қалпы қыстаққа қарата жүгіреді. Еркек біткен жиылып, ақылдаса келе ағаш Онгари ауылына еніп, үйлерді қиратып, кісілерді, доңыздар мен иттерді қырғынға ұшыратып, жан-жақты жапырмай тұрғанда, оны отап, шауып, жығатын боп шешеді. Олар көрші қыстақтағы жігіттерді көмекке шақырып, бәрі тас балталарын қолға алып, тамырын талқандауға кіріседі. Ерлер екі күн талмай тер төгіп, тағы бір күн** бар қайсар-қажырмен және талпынады. Сол аралықта биік ағаш ауыл аузына жақындап та қалған еді. Солқ-солқ соққан балталар қоя ма, содан міне, діңі де сыр беріп, айырылып, елдің үрейін қашырған ағаш теңселе-тербеле, қақырай барып гүрс ете құлайды. Ағаш арлы-берлі тербелгенде үстіндегі жеміс-жидек жерге шашылады. Теңізге түскендері – тұңғыш теңіз балықтарына, ал өзенге түскендері – тұңғыш өзен балықтарына айналады. Сөйтіп, Онгари ауылы амансау қалып, сәйкесінше алғашқы балықтар пайда болыпты. Егер сол кезде, алғыр бала жүріп бара жатқан ағашты көріп қалмаса, онда қазір Онгари да, аулап жейтін балық та табылмас еді. *Папуас елінің аңыздарында алып адамдардың, аң-құстардың, жан-жануарлардың, ағаштардың кейпіне ене алатын, жан біткенге жамандық әкелетін қорқынышты құбыжықтар, яғни жындар туралы баяндалады. **Негізінен, маринданим жұрты сандарды айқындайтын 2-ақ сөз білген: «сакод» және «ина». маринданим 3 санын айту үшін, «инасакод», яғни «бір» және «екі» деген, 4 санын атау үшін «инаина» деген, осылай кете береді, тағысын тағы. Бірақ, 5 санын «лясанга», 10 санын «иналясанга», 20 санын «анем», яғни «адам» деген. Себебі, қол-аяқтағы саусақтарды қоса есептегенде 20 саны шығады. kz Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Тақырыпқа байланысты басқа да мақалалар Әдебиет «Үлкеннің жүзіне бергенше. » Толымбек Әбдірайым 2543 0 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 0 Әдебиет «Ұйқасқа түсірілгеннің бәрі өлең емес» Әлімжан Әшімұлы 1587 3 Әдебиет 5471 3 пікір 23 Тамыз, 2022 сағат 13:26 АУДАРМА ӘЛЕМ ХАЛЫҚТАРЫНЫҢ ЕРТЕГІЛЕРІ Аударған: Әлібек БАЙБОЛ, Қазақстан Жазушылар одағының, Қазақстан авторлары қоғамының, «Қыр баласы» қоғамдық қорының мүшесі, жазушыдраматург, әдебиеттанушы, сыншы, аудармашы. Аударма Қазақстан авторлары қоғамының қорғауында. Көшіріп басуға рұқсат жоқ! Америка халықтарының ертегілері АДАМ ӨМІРІ Елдің айтуынша, біржолы бамбук* пен тас сөз таластырған екен. Әрқайсысы адам өмірі өзінікіне ұқсаса депті. Ал, онда екеуінің не турасында қызыл кеңірдек боп айтысқанын бірге тыңдап көрелік. Тас: – Адам өмірі менікі секілді болу керек. Сонда, ол мәңгі дәурен сүреді. Бамбук: – Жоқ, жоқ, адам өмірі менікіндей болуы қажет. Мен ажал құшам, алайда артынша-ақ тірілем. Тас: – Жоқ, негізі, бәрі басқаша болғаны жөн. Адам мендей-ақ болсын. Мен соққан жел, жауған жаңбырға да қыңқ етпеймін. Суға да, суыққа да, ыстыққа да – төзімдімін, көнбіспін, мықтымын, қаттымын. Менің өмірім – шексіз, мәңгілік. Жаныма батар ештеңе жоқ, қайғы-мұңнан да адамын, қамсызбын. Адам өмірі де сондай болуға тиіс. Бамбук: – Жоқ, қателеспе, адам өмірі менікіндей болу керек. Мен өлгеніммен де, өсімтал ұрпағым кейпінде қайта жаңғырам, жаңарамын, байлығым да – солар. Дұрыс па? Жан-жағыңды бір шолып шықшы, бәрі – менің ұлдарым, баршасы – балаларым, ұрпағыммен – баймын. Олардан да үрім-бұтақ өрбиді, тарайды, олар да өсіп-өнеді, жайқалады, бәрінің терісі: жып-жылтыр, жұп-жұмсақ, аппақ әрі теп-тегіс. Тас – үн-түнсіз. Түнерген күйі кетіп қалады. Сөйтіп, бамбук оны сөзден ұтады. Міне, неге адам өмірі мен бамбук өмірі – өзектес, туыстас екенін енді ғана байқаған шығарсыздар?!. *Бразилия – бамбук өсімдігіне бай мемлекет, өйткені оның алуан-алуан түрі бар және жергілікті халық аталған астық тұқымдасына жататын ағашқа асқан құрметпен қарайды. Африка халықтарының ертегілері ХАМЕЛЕОННЫҢ ТҮСІ ҚАНДАЙ? Есте жоқ ерте заманда, Ньямье құдай шартараптағы адам, аң, жан-жануар біткенді шақырту үшін жұмыр жерге елшілерін жұмсайды. Бәрі жан-жақтан жиылған соң, ол былай деп жалпақ жаһанға жарлық шашады: – Айтыңдар, қане! Жерде не қалайсыңдар, әрқайсың? Рұқсат етейін. Сонда, алдыменен адам әңгімеге араласады: – Ат басын ауылға бұрып, сонда қалып егін ексем деймін. – Ал, біз ну орманға орнықсақ, – деді аңдар. Тек хамелеон ғана тіс жармады. – Сен не сұрайсың? – деді Ньямье. – Былай ғой, – деді хамелеон. – Табаным тиген орынның барлығы маған тиесілі болса деген тілегім бар. – Мақұл, – деді айтқаны өтіп, атқаны жетіп тұрған Ньямье. – Онда, ойға алғандарың орындалсын. Міне, содан бері адамдар – ауылда, ал аңдар – орман-тоғайда тіршілік кешіп жүр. Ал, хамелеон қайда барса да, сол мекеннің қызылды-жасылды бояуына еніп, өз үйіндегідей алшаң-алшаң басып, емін-еркін жүретін көрінеді. *Ньямье – аспан құдайы, кейбір Батыс Африка елдері арасындағы басты тәңір боп есептеледі. Азия халықтарының ертегілері ДАНАГӨЙ ҚОЯН Ертеректе ағалы-қарындасты екеу тіршілік кешіпті. Әке-шешесі о дүниеге аттанған соң, мұраға қалған өгіз бен сиыр бөліске түседі. Ағасы – өгізді, қарындасы – сиырды еншілеп, содан тату-тәтті тарқасады. Біршама уақыттан кейін әлгі сиыр бұзаулайды. Сөйтіп, ағасының көзі манағы бұзауға түсіп, ол оны түнделетіп алып кетеді-дағы, өгіздің жанына қосып қояды. Таң ата айғай-шу, даң-дұң, шаң-шұң басталады. Қарындасы: «Бұзау – менікі!», ал ағасы: «Жоқ, менікі!» – дегеннен танбаған соң, ақыры ағайын ақ-қараны ажырату, төрелігін тыңдау мақсатында қазыға қарата тартады. Ағасы қорғаушы есебінде құсқа, ал қарындасы қоянға жүгінеді. Би істі таңертең шешуді ұйғарады. Белгіленген уақытқа бәрі түгел үлгеріп жетеді, тек қоян ғана кешігеді, қалғаны күтумен болады. Міне, көптен күткен қоян да келді. Сонда, қатал қазы оған сын тағады: – Уа, қояным! Сен уақытты бағаламайды екенсің, тағы өзіңді қорғаушымын дейсің! – Бұныңыз қалай, құрметтім?! – деп қоян айыбын жуыпшайып әлек. Уақытты қадірлеймін. Бірақ, бір шұғыл шаруа шығып қалды, ғапу еткейсіз. – Сонда жаңағы ісің бұдан да маңызды ма? Ал, баян ет. – деп тергейді, би. – Иә, мырзам! – деді қоян. Елдің егістігі өртенді, тұрғындарды аяп кеттім. Өршіген өртті өшіру мұратында мұхиттағы суды себетке құйып, таси бастадым. Сол себепті де кешігіп қалдым. Қазы күліп жібереді. – От шықса о туралы білер ек қой, солай ма? Бұдан бұрын, себетпен су тасыды дегенді сенен естуім. Байқауымша, ақылдан алжасқан секілдісің қояным, сандырақтап тұрғаның – мынау! Сонда ол бүй дейді: – Мұным сандырақ болса, онда бүгінгі талқыға түскен мәселе – екібастан ессіздік. Құдайшылығын айтыңызшы, о заман да, бұ заман, ілгерілі-кейінді бұқаның бұзаулағанын кім көрген, мырзам? Қазы: – Сен данагөй қоян екенсің, – деп оның тапқырлығына тәнті боп, істі қыздың пайдасына шешіп кеп жібереді. Океания халықтарының ертегілері ЖҮРЕТІН АҒАШ Біржолы, Онгари ауылы айналасындағы жағажайда кішкентай бала жалғыз өзі ойнап жүреді. Сөйткенде, ол ауылға ақырын жылжып, жылыстап бара жатқан биік ағашты* байқап қалады. Балаға әлгі ағаш сұсты, қорқынышты, үрейлі көрінеді. Зәресі зәр түбіне жеткен бала, айғайлаған қалпы қыстаққа қарата жүгіреді. Еркек біткен жиылып, ақылдаса келе ағаш Онгари ауылына еніп, үйлерді қиратып, кісілерді, доңыздар мен иттерді қырғынға ұшыратып, жан-жақты жапырмай тұрғанда, оны отап, шауып, жығатын боп шешеді. Олар көрші қыстақтағы жігіттерді көмекке шақырып, бәрі тас балталарын қолға алып, тамырын талқандауға кіріседі. Ерлер екі күн талмай тер төгіп, тағы бір күн** бар қайсар-қажырмен және талпынады. Сол аралықта биік ағаш ауыл аузына жақындап та қалған еді. Солқ-солқ соққан балталар қоя ма, содан міне, діңі де сыр беріп, айырылып, елдің үрейін қашырған ағаш теңселе-тербеле, қақырай барып гүрс ете құлайды. Ағаш арлы-берлі тербелгенде үстіндегі жеміс-жидек жерге шашылады. Теңізге түскендері – тұңғыш теңіз балықтарына, ал өзенге түскендері – тұңғыш өзен балықтарына айналады. Сөйтіп, Онгари ауылы амансау қалып, сәйкесінше алғашқы балықтар пайда болыпты. Егер сол кезде, алғыр бала жүріп бара жатқан ағашты көріп қалмаса, онда қазір Онгари да, аулап жейтін балық та табылмас еді. *Папуас елінің аңыздарында алып адамдардың, аң-құстардың, жан-жануарлардың, ағаштардың кейпіне ене алатын, жан біткенге жамандық әкелетін қорқынышты құбыжықтар, яғни жындар туралы баяндалады. **Негізінен, маринданим жұрты сандарды айқындайтын 2-ақ сөз білген: «сакод» және «ина». маринданим 3 санын айту үшін, «инасакод», яғни «бір» және «екі» деген, 4 санын атау үшін «инаина» деген, осылай кете береді, тағысын тағы. Бірақ, 5 санын «лясанга», 10 санын «иналясанга», 20 санын «анем», яғни «адам» деген. Себебі, қол-аяқтағы саусақтарды қоса есептегенде 20 саны шығады. kz Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Тақырыпқа байланысты басқа да мақалалар Әдебиет «Үлкеннің жүзіне бергенше. » Толымбек Әбдірайым 2543 0 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 0 Әдебиет «Ұйқасқа түсірілгеннің бәрі өлең емес» Әлімжан Әшімұлы 1587 3 Әдебиет 5471 3 пікір 23 Тамыз, 2022 сағат 13:26 АУДАРМА ӘЛЕМ ХАЛЫҚТАРЫНЫҢ ЕРТЕГІЛЕРІ Аударған: Әлібек БАЙБОЛ, Қазақстан Жазушылар одағының, Қазақстан авторлары қоғамының, «Қыр баласы» қоғамдық қорының мүшесі, жазушыдраматург, әдебиеттанушы, сыншы, аудармашы. Аударма Қазақстан авторлары қоғамының қорғауында. Көшіріп басуға рұқсат жоқ! Америка халықтарының ертегілері АДАМ ӨМІРІ Елдің айтуынша, біржолы бамбук* пен тас сөз таластырған екен. Әрқайсысы адам өмірі өзінікіне ұқсаса депті. Ал, онда екеуінің не турасында қызыл кеңірдек боп айтысқанын бірге тыңдап көрелік. Тас: – Адам өмірі менікі секілді болу керек. Сонда, ол мәңгі дәурен сүреді. Бамбук: – Жоқ, жоқ, адам өмірі менікіндей болуы қажет. Мен ажал құшам, алайда артынша-ақ тірілем. Тас: – Жоқ, негізі, бәрі басқаша болғаны жөн. Адам мендей-ақ болсын. Мен соққан жел, жауған жаңбырға да қыңқ етпеймін. Суға да, суыққа да, ыстыққа да – төзімдімін, көнбіспін, мықтымын, қаттымын. Менің өмірім – шексіз, мәңгілік. Жаныма батар ештеңе жоқ, қайғы-мұңнан да адамын, қамсызбын. Адам өмірі де сондай болуға тиіс. Бамбук: – Жоқ, қателеспе, адам өмірі менікіндей болу керек. Мен өлгеніммен де, өсімтал ұрпағым кейпінде қайта жаңғырам, жаңарамын, байлығым да – солар. Дұрыс па? Жан-жағыңды бір шолып шықшы, бәрі – менің ұлдарым, баршасы – балаларым, ұрпағыммен – баймын. Олардан да үрім-бұтақ өрбиді, тарайды, олар да өсіп-өнеді, жайқалады, бәрінің терісі: жып-жылтыр, жұп-жұмсақ, аппақ әрі теп-тегіс. Тас – үн-түнсіз. Түнерген күйі кетіп қалады. Сөйтіп, бамбук оны сөзден ұтады. Міне, неге адам өмірі мен бамбук өмірі – өзектес, туыстас екенін енді ғана байқаған шығарсыздар?!. *Бразилия – бамбук өсімдігіне бай мемлекет, өйткені оның алуан-алуан түрі бар және жергілікті халық аталған астық тұқымдасына жататын ағашқа асқан құрметпен қарайды. Африка халықтарының ертегілері ХАМЕЛЕОННЫҢ ТҮСІ ҚАНДАЙ? Есте жоқ ерте заманда, Ньямье құдай шартараптағы адам, аң, жан-жануар біткенді шақырту үшін жұмыр жерге елшілерін жұмсайды. Бәрі жан-жақтан жиылған соң, ол былай деп жалпақ жаһанға жарлық шашады: – Айтыңдар, қане! Жерде не қалайсыңдар, әрқайсың? Рұқсат етейін. Сонда, алдыменен адам әңгімеге араласады: – Ат басын ауылға бұрып, сонда қалып егін ексем деймін. – Ал, біз ну орманға орнықсақ, – деді аңдар. Тек хамелеон ғана тіс жармады. – Сен не сұрайсың? – деді Ньямье. – Былай ғой, – деді хамелеон. – Табаным тиген орынның барлығы маған тиесілі болса деген тілегім бар. – Мақұл, – деді айтқаны өтіп, атқаны жетіп тұрған Ньямье. – Онда, ойға алғандарың орындалсын. Міне, содан бері адамдар – ауылда, ал аңдар – орман-тоғайда тіршілік кешіп жүр. Ал, хамелеон қайда барса да, сол мекеннің қызылды-жасылды бояуына еніп, өз үйіндегідей алшаң-алшаң басып, емін-еркін жүретін көрінеді. *Ньямье – аспан құдайы, кейбір Батыс Африка елдері арасындағы басты тәңір боп есептеледі. Азия халықтарының ертегілері ДАНАГӨЙ ҚОЯН Ертеректе ағалы-қарындасты екеу тіршілік кешіпті. Әке-шешесі о дүниеге аттанған соң, мұраға қалған өгіз бен сиыр бөліске түседі. Ағасы – өгізді, қарындасы – сиырды еншілеп, содан тату-тәтті тарқасады. Біршама уақыттан кейін әлгі сиыр бұзаулайды. Сөйтіп, ағасының көзі манағы бұзауға түсіп, ол оны түнделетіп алып кетеді-дағы, өгіздің жанына қосып қояды. Таң ата айғай-шу, даң-дұң, шаң-шұң басталады. Қарындасы: «Бұзау – менікі!», ал ағасы: «Жоқ, менікі!» – дегеннен танбаған соң, ақыры ағайын ақ-қараны ажырату, төрелігін тыңдау мақсатында қазыға қарата тартады. Ағасы қорғаушы есебінде құсқа, ал қарындасы қоянға жүгінеді. Би істі таңертең шешуді ұйғарады. Белгіленген уақытқа бәрі түгел үлгеріп жетеді, тек қоян ғана кешігеді, қалғаны күтумен болады. Міне, көптен күткен қоян да келді. Сонда, қатал қазы оған сын тағады: – Уа, қояным! Сен уақытты бағаламайды екенсің, тағы өзіңді қорғаушымын дейсің! – Бұныңыз қалай, құрметтім?! – деп қоян айыбын жуыпшайып әлек. Уақытты қадірлеймін. Бірақ, бір шұғыл шаруа шығып қалды, ғапу еткейсіз. – Сонда жаңағы ісің бұдан да маңызды ма? Ал, баян ет. – деп тергейді, би. – Иә, мырзам! – деді қоян. Елдің егістігі өртенді, тұрғындарды аяп кеттім. Өршіген өртті өшіру мұратында мұхиттағы суды себетке құйып, таси бастадым. Сол себепті де кешігіп қалдым. Қазы күліп жібереді. – От шықса о туралы білер ек қой, солай ма? Бұдан бұрын, себетпен су тасыды дегенді сенен естуім. Байқауымша, ақылдан алжасқан секілдісің қояным, сандырақтап тұрғаның – мынау! Сонда ол бүй дейді: – Мұным сандырақ болса, онда бүгінгі талқыға түскен мәселе – екібастан ессіздік. Құдайшылығын айтыңызшы, о заман да, бұ заман, ілгерілі-кейінді бұқаның бұзаулағанын кім көрген, мырзам? Қазы: – Сен данагөй қоян екенсің, – деп оның тапқырлығына тәнті боп, істі қыздың пайдасына шешіп кеп жібереді. Океания халықтарының ертегілері ЖҮРЕТІН АҒАШ Біржолы, Онгари ауылы айналасындағы жағажайда кішкентай бала жалғыз өзі ойнап жүреді. Сөйткенде, ол ауылға ақырын жылжып, жылыстап бара жатқан биік ағашты* байқап қалады. Балаға әлгі ағаш сұсты, қорқынышты, үрейлі көрінеді. Зәресі зәр түбіне жеткен бала, айғайлаған қалпы қыстаққа қарата жүгіреді. Еркек біткен жиылып, ақылдаса келе ағаш Онгари ауылына еніп, үйлерді қиратып, кісілерді, доңыздар мен иттерді қырғынға ұшыратып, жан-жақты жапырмай тұрғанда, оны отап, шауып, жығатын боп шешеді. Олар көрші қыстақтағы жігіттерді көмекке шақырып, бәрі тас балталарын қолға алып, тамырын талқандауға кіріседі. Ерлер екі күн талмай тер төгіп, тағы бір күн** бар қайсар-қажырмен және талпынады. Сол аралықта биік ағаш ауыл аузына жақындап та қалған еді. Солқ-солқ соққан балталар қоя ма, содан міне, діңі де сыр беріп, айырылып, елдің үрейін қашырған ағаш теңселе-тербеле, қақырай барып гүрс ете құлайды. Ағаш арлы-берлі тербелгенде үстіндегі жеміс-жидек жерге шашылады. Теңізге түскендері – тұңғыш теңіз балықтарына, ал өзенге түскендері – тұңғыш өзен балықтарына айналады. Сөйтіп, Онгари ауылы амансау қалып, сәйкесінше алғашқы балықтар пайда болыпты. Егер сол кезде, алғыр бала жүріп бара жатқан ағашты көріп қалмаса, онда қазір Онгари да, аулап жейтін балық та табылмас еді. *Папуас елінің аңыздарында алып адамдардың, аң-құстардың, жан-жануарлардың, ағаштардың кейпіне ене алатын, жан біткенге жамандық әкелетін қорқынышты құбыжықтар, яғни жындар туралы баяндалады. **Негізінен, маринданим жұрты сандарды айқындайтын 2-ақ сөз білген: «сакод» және «ина». маринданим 3 санын айту үшін, «инасакод», яғни «бір» және «екі» деген, 4 санын атау үшін «инаина» деген, осылай кете береді, тағысын тағы. Бірақ, 5 санын «лясанга», 10 санын «иналясанга», 20 санын «анем», яғни «адам» деген. Себебі, қол-аяқтағы саусақтарды қоса есептегенде 20 саны шығады. kz Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Тақырыпқа байланысты басқа да мақалалар Әдебиет «Үлкеннің жүзіне бергенше. » Толымбек Әбдірайым 2543 0 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 0 Әдебиет «Ұйқасқа түсірілгеннің бәрі өлең емес» Әлімжан Әшімұлы 1587 3 Әдебиет 5471 3 пікір 23 Тамыз, 2022 сағат 13:26 АУДАРМА ӘЛЕМ ХАЛЫҚТАРЫНЫҢ ЕРТЕГІЛЕРІ Аударған: Әлібек БАЙБОЛ, Қазақстан Жазушылар одағының, Қазақстан авторлары қоғамының, «Қыр баласы» қоғамдық қорының мүшесі, жазушыдраматург, әдебиеттанушы, сыншы, аудармашы. Аударма Қазақстан авторлары қоғамының қорғауында. Көшіріп басуға рұқсат жоқ! Америка халықтарының ертегілері АДАМ ӨМІРІ Елдің айтуынша, біржолы бамбук* пен тас сөз таластырған екен. Әрқайсысы адам өмірі өзінікіне ұқсаса депті. Ал, онда екеуінің не турасында қызыл кеңірдек боп айтысқанын бірге тыңдап көрелік. Тас: – Адам өмірі менікі секілді болу керек. Сонда, ол мәңгі дәурен сүреді. Бамбук: – Жоқ, жоқ, адам өмірі менікіндей болуы қажет. Мен ажал құшам, алайда артынша-ақ тірілем. Тас: – Жоқ, негізі, бәрі басқаша болғаны жөн. Адам мендей-ақ болсын. Мен соққан жел, жауған жаңбырға да қыңқ етпеймін. Суға да, суыққа да, ыстыққа да – төзімдімін, көнбіспін, мықтымын, қаттымын. Менің өмірім – шексіз, мәңгілік. Жаныма батар ештеңе жоқ, қайғы-мұңнан да адамын, қамсызбын. Адам өмірі де сондай болуға тиіс. Бамбук: – Жоқ, қателеспе, адам өмірі менікіндей болу керек. Мен өлгеніммен де, өсімтал ұрпағым кейпінде қайта жаңғырам, жаңарамын, байлығым да – солар. Дұрыс па? Жан-жағыңды бір шолып шықшы, бәрі – менің ұлдарым, баршасы – балаларым, ұрпағыммен – баймын. Олардан да үрім-бұтақ өрбиді, тарайды, олар да өсіп-өнеді, жайқалады, бәрінің терісі: жып-жылтыр, жұп-жұмсақ, аппақ әрі теп-тегіс. Тас – үн-түнсіз. Түнерген күйі кетіп қалады. Сөйтіп, бамбук оны сөзден ұтады. Міне, неге адам өмірі мен бамбук өмірі – өзектес, туыстас екенін енді ғана байқаған шығарсыздар?!. *Бразилия – бамбук өсімдігіне бай мемлекет, өйткені оның алуан-алуан түрі бар және жергілікті халық аталған астық тұқымдасына жататын ағашқа асқан құрметпен қарайды. Африка халықтарының ертегілері ХАМЕЛЕОННЫҢ ТҮСІ ҚАНДАЙ? Есте жоқ ерте заманда, Ньямье құдай шартараптағы адам, аң, жан-жануар біткенді шақырту үшін жұмыр жерге елшілерін жұмсайды. Бәрі жан-жақтан жиылған соң, ол былай деп жалпақ жаһанға жарлық шашады: – Айтыңдар, қане! Жерде не қалайсыңдар, әрқайсың? Рұқсат етейін. Сонда, алдыменен адам әңгімеге араласады: – Ат басын ауылға бұрып, сонда қалып егін ексем деймін. – Ал, біз ну орманға орнықсақ, – деді аңдар. Тек хамелеон ғана тіс жармады. – Сен не сұрайсың? – деді Ньямье. – Былай ғой, – деді хамелеон. – Табаным тиген орынның барлығы маған тиесілі болса деген тілегім бар. – Мақұл, – деді айтқаны өтіп, атқаны жетіп тұрған Ньямье. – Онда, ойға алғандарың орындалсын. Міне, содан бері адамдар – ауылда, ал аңдар – орман-тоғайда тіршілік кешіп жүр. Ал, хамелеон қайда барса да, сол мекеннің қызылды-жасылды бояуына еніп, өз үйіндегідей алшаң-алшаң басып, емін-еркін жүретін көрінеді. *Ньямье – аспан құдайы, кейбір Батыс Африка елдері арасындағы басты тәңір боп есептеледі. Азия халықтарының ертегілері ДАНАГӨЙ ҚОЯН Ертеректе ағалы-қарындасты екеу тіршілік кешіпті. Әке-шешесі о дүниеге аттанған соң, мұраға қалған өгіз бен сиыр бөліске түседі. Ағасы – өгізді, қарындасы – сиырды еншілеп, содан тату-тәтті тарқасады. Біршама уақыттан кейін әлгі сиыр бұзаулайды. Сөйтіп, ағасының көзі манағы бұзауға түсіп, ол оны түнделетіп алып кетеді-дағы, өгіздің жанына қосып қояды. Таң ата айғай-шу, даң-дұң, шаң-шұң басталады. Қарындасы: «Бұзау – менікі!», ал ағасы: «Жоқ, менікі!» – дегеннен танбаған соң, ақыры ағайын ақ-қараны ажырату, төрелігін тыңдау мақсатында қазыға қарата тартады. Ағасы қорғаушы есебінде құсқа, ал қарындасы қоянға жүгінеді. Би істі таңертең шешуді ұйғарады. Белгіленген уақытқа бәрі түгел үлгеріп жетеді, тек қоян ғана кешігеді, қалғаны күтумен болады. Міне, көптен күткен қоян да келді. Сонда, қатал қазы оған сын тағады: – Уа, қояным! Сен уақытты бағаламайды екенсің, тағы өзіңді қорғаушымын дейсің! – Бұныңыз қалай, құрметтім?! – деп қоян айыбын жуыпшайып әлек. Уақытты қадірлеймін. Бірақ, бір шұғыл шаруа шығып қалды, ғапу еткейсіз. – Сонда жаңағы ісің бұдан да маңызды ма? Ал, баян ет. – деп тергейді, би. – Иә, мырзам! – деді қоян. Елдің егістігі өртенді, тұрғындарды аяп кеттім. Өршіген өртті өшіру мұратында мұхиттағы суды себетке құйып, таси бастадым. Сол себепті де кешігіп қалдым. Қазы күліп жібереді. – От шықса о туралы білер ек қой, солай ма? Бұдан бұрын, себетпен су тасыды дегенді сенен естуім. Байқауымша, ақылдан алжасқан секілдісің қояным, сандырақтап тұрғаның – мынау! Сонда ол бүй дейді: – Мұным сандырақ болса, онда бүгінгі талқыға түскен мәселе – екібастан ессіздік. Құдайшылығын айтыңызшы, о заман да, бұ заман, ілгерілі-кейінді бұқаның бұзаулағанын кім көрген, мырзам? Қазы: – Сен данагөй қоян екенсің, – деп оның тапқырлығына тәнті боп, істі қыздың пайдасына шешіп кеп жібереді. Океания халықтарының ертегілері ЖҮРЕТІН АҒАШ Біржолы, Онгари ауылы айналасындағы жағажайда кішкентай бала жалғыз өзі ойнап жүреді. Сөйткенде, ол ауылға ақырын жылжып, жылыстап бара жатқан биік ағашты* байқап қалады. Балаға әлгі ағаш сұсты, қорқынышты, үрейлі көрінеді. Зәресі зәр түбіне жеткен бала, айғайлаған қалпы қыстаққа қарата жүгіреді. Еркек біткен жиылып, ақылдаса келе ағаш Онгари ауылына еніп, үйлерді қиратып, кісілерді, доңыздар мен иттерді қырғынға ұшыратып, жан-жақты жапырмай тұрғанда, оны отап, шауып, жығатын боп шешеді. Олар көрші қыстақтағы жігіттерді көмекке шақырып, бәрі тас балталарын қолға алып, тамырын талқандауға кіріседі. Ерлер екі күн талмай тер төгіп, тағы бір күн** бар қайсар-қажырмен және талпынады. Сол аралықта биік ағаш ауыл аузына жақындап та қалған еді. Солқ-солқ соққан балталар қоя ма, содан міне, діңі де сыр беріп, айырылып, елдің үрейін қашырған ағаш теңселе-тербеле, қақырай барып гүрс ете құлайды. Ағаш арлы-берлі тербелгенде үстіндегі жеміс-жидек жерге шашылады. Теңізге түскендері – тұңғыш теңіз балықтарына, ал өзенге түскендері – тұңғыш өзен балықтарына айналады. Сөйтіп, Онгари ауылы амансау қалып, сәйкесінше алғашқы балықтар пайда болыпты. Егер сол кезде, алғыр бала жүріп бара жатқан ағашты көріп қалмаса, онда қазір Онгари да, аулап жейтін балық та табылмас еді. *Папуас елінің аңыздарында алып адамдардың, аң-құстардың, жан-жануарлардың, ағаштардың кейпіне ене алатын, жан біткенге жамандық әкелетін қорқынышты құбыжықтар, яғни жындар туралы баяндалады. **Негізінен, маринданим жұрты сандарды айқындайтын 2-ақ сөз білген: «сакод» және «ина». маринданим 3 санын айту үшін, «инасакод», яғни «бір» және «екі» деген, 4 санын атау үшін «инаина» деген, осылай кете береді, тағысын тағы. Бірақ, 5 санын «лясанга», 10 санын «иналясанга», 20 санын «анем», яғни «адам» деген. Себебі, қол-аяқтағы саусақтарды қоса есептегенде 20 саны шығады. kz Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Әдебиет 5471 3 пікір 23 Тамыз, 2022 сағат 13:26 АУДАРМА ӘЛЕМ ХАЛЫҚТАРЫНЫҢ ЕРТЕГІЛЕРІ Аударған: Әлібек БАЙБОЛ, Қазақстан Жазушылар одағының, Қазақстан авторлары қоғамының, «Қыр баласы» қоғамдық қорының мүшесі, жазушыдраматург, әдебиеттанушы, сыншы, аудармашы. Аударма Қазақстан авторлары қоғамының қорғауында. Көшіріп басуға рұқсат жоқ! Америка халықтарының ертегілері АДАМ ӨМІРІ Елдің айтуынша, біржолы бамбук* пен тас сөз таластырған екен. Әрқайсысы адам өмірі өзінікіне ұқсаса депті. Ал, онда екеуінің не турасында қызыл кеңірдек боп айтысқанын бірге тыңдап көрелік. Тас: – Адам өмірі менікі секілді болу керек. Сонда, ол мәңгі дәурен сүреді. Бамбук: – Жоқ, жоқ, адам өмірі менікіндей болуы қажет. Мен ажал құшам, алайда артынша-ақ тірілем. Тас: – Жоқ, негізі, бәрі басқаша болғаны жөн. Адам мендей-ақ болсын. Мен соққан жел, жауған жаңбырға да қыңқ етпеймін. Суға да, суыққа да, ыстыққа да – төзімдімін, көнбіспін, мықтымын, қаттымын. Менің өмірім – шексіз, мәңгілік. Жаныма батар ештеңе жоқ, қайғы-мұңнан да адамын, қамсызбын. Адам өмірі де сондай болуға тиіс. Бамбук: – Жоқ, қателеспе, адам өмірі менікіндей болу керек. Мен өлгеніммен де, өсімтал ұрпағым кейпінде қайта жаңғырам, жаңарамын, байлығым да – солар. Дұрыс па? Жан-жағыңды бір шолып шықшы, бәрі – менің ұлдарым, баршасы – балаларым, ұрпағыммен – баймын. Олардан да үрім-бұтақ өрбиді, тарайды, олар да өсіп-өнеді, жайқалады, бәрінің терісі: жып-жылтыр, жұп-жұмсақ, аппақ әрі теп-тегіс. Тас – үн-түнсіз. Түнерген күйі кетіп қалады. Сөйтіп, бамбук оны сөзден ұтады. Міне, неге адам өмірі мен бамбук өмірі – өзектес, туыстас екенін енді ғана байқаған шығарсыздар?!. *Бразилия – бамбук өсімдігіне бай мемлекет, өйткені оның алуан-алуан түрі бар және жергілікті халық аталған астық тұқымдасына жататын ағашқа асқан құрметпен қарайды. Африка халықтарының ертегілері ХАМЕЛЕОННЫҢ ТҮСІ ҚАНДАЙ? Есте жоқ ерте заманда, Ньямье құдай шартараптағы адам, аң, жан-жануар біткенді шақырту үшін жұмыр жерге елшілерін жұмсайды. Бәрі жан-жақтан жиылған соң, ол былай деп жалпақ жаһанға жарлық шашады: – Айтыңдар, қане! Жерде не қалайсыңдар, әрқайсың? Рұқсат етейін. Сонда, алдыменен адам әңгімеге араласады: – Ат басын ауылға бұрып, сонда қалып егін ексем деймін. – Ал, біз ну орманға орнықсақ, – деді аңдар. Тек хамелеон ғана тіс жармады. – Сен не сұрайсың? – деді Ньямье. – Былай ғой, – деді хамелеон. – Табаным тиген орынның барлығы маған тиесілі болса деген тілегім бар. – Мақұл, – деді айтқаны өтіп, атқаны жетіп тұрған Ньямье. – Онда, ойға алғандарың орындалсын. Міне, содан бері адамдар – ауылда, ал аңдар – орман-тоғайда тіршілік кешіп жүр. Ал, хамелеон қайда барса да, сол мекеннің қызылды-жасылды бояуына еніп, өз үйіндегідей алшаң-алшаң басып, емін-еркін жүретін көрінеді. *Ньямье – аспан құдайы, кейбір Батыс Африка елдері арасындағы басты тәңір боп есептеледі. Азия халықтарының ертегілері ДАНАГӨЙ ҚОЯН Ертеректе ағалы-қарындасты екеу тіршілік кешіпті. Әке-шешесі о дүниеге аттанған соң, мұраға қалған өгіз бен сиыр бөліске түседі. Ағасы – өгізді, қарындасы – сиырды еншілеп, содан тату-тәтті тарқасады. Біршама уақыттан кейін әлгі сиыр бұзаулайды. Сөйтіп, ағасының көзі манағы бұзауға түсіп, ол оны түнделетіп алып кетеді-дағы, өгіздің жанына қосып қояды. Таң ата айғай-шу, даң-дұң, шаң-шұң басталады. Қарындасы: «Бұзау – менікі!», ал ағасы: «Жоқ, менікі!» – дегеннен танбаған соң, ақыры ағайын ақ-қараны ажырату, төрелігін тыңдау мақсатында қазыға қарата тартады. Ағасы қорғаушы есебінде құсқа, ал қарындасы қоянға жүгінеді. Би істі таңертең шешуді ұйғарады. Белгіленген уақытқа бәрі түгел үлгеріп жетеді, тек қоян ғана кешігеді, қалғаны күтумен болады. Міне, көптен күткен қоян да келді. Сонда, қатал қазы оған сын тағады: – Уа, қояным! Сен уақытты бағаламайды екенсің, тағы өзіңді қорғаушымын дейсің! – Бұныңыз қалай, құрметтім?! – деп қоян айыбын жуыпшайып әлек. Уақытты қадірлеймін. Бірақ, бір шұғыл шаруа шығып қалды, ғапу еткейсіз. – Сонда жаңағы ісің бұдан да маңызды ма? Ал, баян ет. – деп тергейді, би. – Иә, мырзам! – деді қоян. Елдің егістігі өртенді, тұрғындарды аяп кеттім. Өршіген өртті өшіру мұратында мұхиттағы суды себетке құйып, таси бастадым. Сол себепті де кешігіп қалдым. Қазы күліп жібереді. – От шықса о туралы білер ек қой, солай ма? Бұдан бұрын, себетпен су тасыды дегенді сенен естуім. Байқауымша, ақылдан алжасқан секілдісің қояным, сандырақтап тұрғаның – мынау! Сонда ол бүй дейді: – Мұным сандырақ болса, онда бүгінгі талқыға түскен мәселе – екібастан ессіздік. Құдайшылығын айтыңызшы, о заман да, бұ заман, ілгерілі-кейінді бұқаның бұзаулағанын кім көрген, мырзам? Қазы: – Сен данагөй қоян екенсің, – деп оның тапқырлығына тәнті боп, істі қыздың пайдасына шешіп кеп жібереді. Океания халықтарының ертегілері ЖҮРЕТІН АҒАШ Біржолы, Онгари ауылы айналасындағы жағажайда кішкентай бала жалғыз өзі ойнап жүреді. Сөйткенде, ол ауылға ақырын жылжып, жылыстап бара жатқан биік ағашты* байқап қалады. Балаға әлгі ағаш сұсты, қорқынышты, үрейлі көрінеді. Зәресі зәр түбіне жеткен бала, айғайлаған қалпы қыстаққа қарата жүгіреді. Еркек біткен жиылып, ақылдаса келе ағаш Онгари ауылына еніп, үйлерді қиратып, кісілерді, доңыздар мен иттерді қырғынға ұшыратып, жан-жақты жапырмай тұрғанда, оны отап, шауып, жығатын боп шешеді. Олар көрші қыстақтағы жігіттерді көмекке шақырып, бәрі тас балталарын қолға алып, тамырын талқандауға кіріседі. Ерлер екі күн талмай тер төгіп, тағы бір күн** бар қайсар-қажырмен және талпынады. Сол аралықта биік ағаш ауыл аузына жақындап та қалған еді. Солқ-солқ соққан балталар қоя ма, содан міне, діңі де сыр беріп, айырылып, елдің үрейін қашырған ағаш теңселе-тербеле, қақырай барып гүрс ете құлайды. Ағаш арлы-берлі тербелгенде үстіндегі жеміс-жидек жерге шашылады. Теңізге түскендері – тұңғыш теңіз балықтарына, ал өзенге түскендері – тұңғыш өзен балықтарына айналады. Сөйтіп, Онгари ауылы амансау қалып, сәйкесінше алғашқы балықтар пайда болыпты. Егер сол кезде, алғыр бала жүріп бара жатқан ағашты көріп қалмаса, онда қазір Онгари да, аулап жейтін балық та табылмас еді. *Папуас елінің аңыздарында алып адамдардың, аң-құстардың, жан-жануарлардың, ағаштардың кейпіне ене алатын, жан біткенге жамандық әкелетін қорқынышты құбыжықтар, яғни жындар туралы баяндалады. **Негізінен, маринданим жұрты сандарды айқындайтын 2-ақ сөз білген: «сакод» және «ина». маринданим 3 санын айту үшін, «инасакод», яғни «бір» және «екі» деген, 4 санын атау үшін «инаина» деген, осылай кете береді, тағысын тағы. Бірақ, 5 санын «лясанга», 10 санын «иналясанга», 20 санын «анем», яғни «адам» деген. Себебі, қол-аяқтағы саусақтарды қоса есептегенде 20 саны шығады. kz Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Тақырыпқа байланысты басқа да мақалалар Әдебиет «Үлкеннің жүзіне бергенше. » Толымбек Әбдірайым 2543 0 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 0 Әдебиет «Ұйқасқа түсірілгеннің бәрі өлең емес» Әлімжан Әшімұлы 1587 3 Әдебиет «Үлкеннің жүзіне бергенше. » Толымбек Әбдірайым 2543 0 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 0 Әдебиет «Ұйқасқа түсірілгеннің бәрі өлең емес» Әлімжан Әшімұлы 1587 3 Әдебиет «Үлкеннің жүзіне бергенше. » Толымбек Әбдірайым 2543 0 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 0 Әдебиет «Ұйқасқа түсірілгеннің бәрі өлең емес» Әлімжан Әшімұлы 1587 3 Әдебиет «Үлкеннің жүзіне бергенше. » Толымбек Әбдірайым 2543 0 Әдебиет «Үлкеннің жүзіне бергенше. » Толымбек Әбдірайым 2543 0 Толымбек Әбдірайым 2543 0 2543 0 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 0 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 0 Ахметбек Кіршібай 1704 0 1704 0 Әдебиет «Ұйқасқа түсірілгеннің бәрі өлең емес» Әлімжан Әшімұлы 1587 3 Әдебиет «Ұйқасқа түсірілгеннің бәрі өлең емес» Әлімжан Әшімұлы 1587 3 Әлімжан Әшімұлы 1587 3 1587 3 3 пікір 3 пікір 3 пікір 3 пікір 3 пікір 3 пікір 3 пікір Үздік материалдар Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 Үздік материалдар Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 Үздік материалдар Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 Қанат Әбілқайыр 855 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 Бейсенғазы Ұлықбек 2100 Мобильді қосымшаны жүктеп алыңыз! Мобильді қосымшаны жүктеп алыңыз! Мобильді қосымшаны жүктеп алыңыз! Тақырыпқа байланысты
