Шөл белдемі — Қазақстан Энциклопедиясы URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер Шөл белдемін жарып ағатын ірі өзендер онша көп емес. Көлдерінің көбі кеуіп сорға айналады, ірі көлдерінің аумағы үнемі өзгеріп отырады. Грунт сулары көбіне минералды. Топырақ қабаттары нашар қалыптасқан, құрамында органик. заттар аз, ерігіш тұздар көп. Өсімдік жамылғысы өте кедей: сексеуіл, жусан, кактус, т. өседі. Жануарлар дүниесінде Шөл белдемінің табиғи жағдайына әбден бейімделген түрлер ғана кездеседі; кемірушілер және бауырымен жорғалаушылардың түрлері басым. Шөл белдемінің Қазақстан жеріндегі солт. шегі 47 – 48° с. аралығымен өтіп, Каспий жағасынан Тарбағатай етегіне дейін 2800 кмге созылған, ені 500 – 700 км. км² немесе республика жерінің 40,4%-ын қамтиды. Солттүстігінде шөлейт белдеміне, оңтүстігінде биік тау белдеулеріне жалғасады. Белдемге Каспий ойпатының оңтүстік, Маңғыстау түбегі, Үстірт, Солтүстік Арал өңірі, Бетпақдала, Сырдария ойпаты, Қызылқұм, Мойынқұм, Балқаш төңірегі жатады. Іленің, Алакөлдің, Зайсанның тауаралық қазаншұңқырларын қамтиды. Климаты тым континенттік, аса қуаң. Қаңтардың орташа температурасы батысынан шығысына қарай –5°стан –15°С-қа дейін, оңтүстіктен солттүстікке қарай –4°стан –16°С-қа дейін төмендейді. Қар жамылғысының қалыңдығы 10 – 20 см, 2 – 4 ай жатады. Жазы қапырық, ыстықтық әрі ұзаққа созылады. Шілденің орташа температурасы солтнде 24 – 26°С, оңттүстігінде 30 – 40°С, құм беті 70°С-қа жетеді. Қуаңшылық құбылысы жиі қайталанып тұрады. Жылдық жауын-шашын мөлшісі 80 – 20 мм шамасында, булану мөлшері бұл шамадан 10 – 12 есе асып түседі. Белдем жер беті ағын суына кедей. Ірі Жайық, Жем, Сырдария, Талас, Шу, Іле, Сарысу, Қаратал, Ақсу, Лепсі, Аягөз өзендері шөл өңірінен ағып өтеді. Жер асты су қоры мол. Ірі артезиан алаптары – Каспий, Қызылқұм, Үстірт, Маңғыстау, Бетпақдала, Сырдария, Оңтүстік, Шу – Сарысу. Жер бедері қырқалы-белесті, кейде шағыл құмды, құрғақ терең ойысты және арналы келеді, тақыр, сор жерлер де кездеседі. Көпшілік жерінде тұрақты топырақ қабаты қалыптаспаған, негізінен қоңыр, сұрғылт қоңыр топырақты. Қуаңшылыққа төзімді өсімдік түрлері өседі, эфемерлер басым. Жерінің бедеріне, су сіңіргіштігіне, топырақ жыныстарының ерекшеліктеріне қарай Қазақстан Шөл белдемі тастақты, сазды, құмды және сортаңды болып келеді. Жануарлардан қасқыр, құм қосаяғы, түлкі, сарышұнақ, ақбөкен, жайран, бауырымен жорғалаушылардың алуан түрі , құстардан – қырғауыл, шіл,қызғыш, бүркіт, т. мекендейді. Шөл белдемі жер асты суын кеңінен пайдалану нәтижесінде жайылымды мал ш-на пайдаланылады
TITLE: Шөл белдемі — Қазақстан Энциклопедиясы URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер Шөл белдемін жарып ағатын ірі өзендер онша көп емес. Көлдерінің көбі кеуіп сорға айналады, ірі көлдерінің аумағы үнемі өзгеріп отырады. Грунт сулары көбіне минералды. Топырақ қабаттары нашар қалыптасқан, құрамында органик. заттар аз, ерігіш тұздар көп. Өсімдік жамылғысы өте кедей: сексеуіл, жусан, кактус, т. өседі. Жануарлар дүниесінде Шөл белдемінің табиғи жағдайына әбден бейімделген түрлер ғана кездеседі; кемірушілер және бауырымен жорғалаушылардың түрлері басым. Шөл белдемінің Қазақстан жеріндегі солт. шегі 47 – 48° с. аралығымен өтіп, Каспий жағасынан Тарбағатай етегіне дейін 2800 кмге созылған, ені 500 – 700 км. км² немесе республика жерінің 40,4%-ын қамтиды. Солттүстігінде шөлейт белдеміне, оңтүстігінде биік тау белдеулеріне жалғасады. Белдемге Каспий ойпатының оңтүстік, Маңғыстау түбегі, Үстірт, Солтүстік Арал өңірі, Бетпақдала, Сырдария ойпаты, Қызылқұм, Мойынқұм, Балқаш төңірегі жатады. Іленің, Алакөлдің, Зайсанның тауаралық қазаншұңқырларын қамтиды. Климаты тым континенттік, аса қуаң. Қаңтардың орташа температурасы батысынан шығысына қарай –5°стан –15°С-қа дейін, оңтүстіктен солттүстікке қарай –4°стан –16°С-қа дейін төмендейді. Қар жамылғысының қалыңдығы 10 – 20 см, 2 – 4 ай жатады. Жазы қапырық, ыстықтық әрі ұзаққа созылады. Шілденің орташа температурасы солтнде 24 – 26°С, оңттүстігінде 30 – 40°С, құм беті 70°С-қа жетеді. Қуаңшылық құбылысы жиі қайталанып тұрады. Жылдық жауын-шашын мөлшісі 80 – 20 мм шамасында, булану мөлшері бұл шамадан 10 – 12 есе асып түседі. Белдем жер беті ағын суына кедей. Ірі Жайық, Жем, Сырдария, Талас, Шу, Іле, Сарысу, Қаратал, Ақсу, Лепсі, Аягөз өзендері шөл өңірінен ағып өтеді. Жер асты су қоры мол. Ірі артезиан алаптары – Каспий, Қызылқұм, Үстірт, Маңғыстау, Бетпақдала, Сырдария, Оңтүстік, Шу – Сарысу. Жер бедері қырқалы-белесті, кейде шағыл құмды, құрғақ терең ойысты және арналы келеді, тақыр, сор жерлер де кездеседі. Көпшілік жерінде тұрақты топырақ қабаты қалыптаспаған, негізінен қоңыр, сұрғылт қоңыр топырақты. Қуаңшылыққа төзімді өсімдік түрлері өседі, эфемерлер басым. Жерінің бедеріне, су сіңіргіштігіне, топырақ жыныстарының ерекшеліктеріне қарай Қазақстан Шөл белдемі тастақты, сазды, құмды және сортаңды болып келеді. Жануарлардан қасқыр, құм қосаяғы, түлкі, сарышұнақ, ақбөкен, жайран, бауырымен жорғалаушылардың алуан түрі , құстардан – қырғауыл, шіл,қызғыш, бүркіт, т. мекендейді. Шөл белдемі жер асты суын кеңінен пайдалану нәтижесінде жайылымды мал ш-на пайдаланылады
URL:
META:
TOTAL WORDS: 0
TEXT:
 