Нұрлыбек Саматұлы. Үбiжiк
"Нұрлыбек Саматұлы. Үбiжiк"|"https://abai.kz/post/50954"
TITLE: Нұрлыбек Саматұлы. Үбiжiк
URL: https://abai.kz/post/50954
META: "Нұрлыбек Саматұлы. Үбiжiк"|"https://abai.kz/post/50954"
TOTAL WORDS: 24305
TEXT: әңгіме Ұзақты күн кино қызығына елт iп, экранға көп қадалғандықтан ба, ек i көз i удай ашып, мөлт-мөлт жасаурап кетт i. Шекес i де з iл тартып, құлағы шулап бара жатыр екен. Жұдырық сыртымен көз iн уқалаған күй i орнынан созалаңдап тұрды да, аяғын зорлана сүйрет iп басып, терезеге қарай беттед i. Жүз iнде шаршау бар. Көз i к iлг iреп тұр. Б iрер аттап терезе алдына жеткен соң басы кеудес iне құлап, б iрауық сұлқ түс iп тұрып қалды. Терезе алдына сүмет iл iп неге келді, о жағын пайымдап жатқан бұл жоқ. Удай ашыған ек i көз iн тарс жұмып сәл бөгелд i де, әлдене еске түсе кеткендей тарс жұмған көз iн аша сала терезе ернеу iне асылып, тысқа көз т iкт i. Дәл терезе түбінде өскен кәрі қаратал талыстай қалың қабығы арса-арса боп, бойына біткен мың сан жапырағын ауырсынғандай мүлгіп тұр. Үйдің келесі бетіне ауып кеткен күннің қызуы қайта бастаған. Көрш i балалар ойынға алаңсыз к iр iскен сыңайлы, аула жақ көлеңке беттен шатшадыман күлк i ест iл iп қалып жатыр. Оқудан босаған бала немені үйде тұсап ұстай алмайтын жазғы демалыс кез ғой. Бағанадан удай ашып, к iлг iреген көз жанарында жылт көр iн iп, бұның да ойынға аңсары ауа қалып еді. Көшеге жүг iр iп шығып, асыр салған балалардың арасына қойып-ақ кетк iс i кеп тұр. Б iрақ, өрекпи қалған көңiл i демде су сепкендей басылып, к iб iрт iктеп бөгеле берд i. «Мүмк iн ес iк алдында ұрынарға қара таппай, екі иығын жұлып жеп Ерлан тұрған шығар». Алпамыстың жүн i жығыла қалды. Көшеге шықсам деген ойдан табан астында айнып, тұтқаға соза берген қолы кер i қайтқан. Ерлан бұдан б iр класс жоғары оқиды. Жет iнш iге көшкен. Жет iнш iге көштім екен деп, сабаққа бас қатырып жатқан ол жоқ. Үшт iктен өзге баға оның маңдайына жазылмаған сияқты. Оны да «қағынып тұрған пәлекет қағындыға ұшырамай тұрғанда құтылып тынайық» деп, мұғал iмдер амалы құрып қоя сала ма қалай. Басына оқу қонбайтынын өз i де б iлетін болар, басқа оқушылар сияқты сөмке арқалап, оқулық тасып әуреге түс iп жатпайды. Мектепке әкелетіні жалғыз к iтап, жалғыз дәптер. Ол да әбден умаждалған, ышқырға қыстыра салады. Кластың атаманы. Оңаша шыға қалған төменг i кластың балалары оған қалта түбіндегі бесон теңгесін беріп, ағажандап әрең құтылады. бесон теңге табылмай қалса, майқұйрықтан тебіліп қайтады. Алпамыс та талай рет қалтасы қағылып, талай рет тебіліп тынған. Сондықтан бесіншінің боқмұрындары Ерланнан алыстан орағытып қашады. Анада ғой, аспаннан түскендей, ойламаған жерден сумаң етіп Ерлан тап бола кеткені. Қаннен-қаперс iз, бейғам келе жатқан бұны, әй-шәй жоқ, көк iректен періп кеп қалғаны. Қалпақтай ұшып түсті бұл. Шүйдес i тасқа оңбай соғылып, көз алды қарауытып кетт i. Есін жыйса, төбеден төн iп қарап Ерлан тұр. Бұжыр табан бәтеңке киген аяғын бұның кеудес iне салып алған. Нығырлап басып қояды. – Сенде дүрб i бар дейд i ғой. Соны маған әкеп берес iң! – дейд i бұйырып. – Айт, қашан әкелес iң? Өктем. Жайын аузы жиылмай, таңқы танауы желпжелп етіп делдие қалыпты. Алпамыс тұла бойын билеп алған үрейді қапелімде баса алмай, алақанымен жүз iн қорғаштай берд i. – Қашан әкелесің? – Дүрб i. дүрб i, – дей берд i Алпамыс ерн i ерніне жуыспай күб iрлеп. Аузына басқа сөз түспеді. – Тап осы қазір ап келесің! – Бұжыр табан бәтеңкемен қабырғадан оқсатып б iр тепт i. – Ұқтың бей?! Бұл түк дей алмады сонда. Сүйрет iл iп орнынан тұрды. Үст i-басына жұққан шаңды қақпастан анадай жерде теңки iп жатқан дөңбекке шойнаңдай басып барып отырды. Көз iне мөлтілдеп жас үй iр iлд i. Рас болса, дүрбіні атасы соғыстан алып келген дейд i. Былғары қорабы әбден ақжемденіп тозған. Көп ұсталып, сыры кете бастаған. Бірақ, дүрб i болғанда қандай! Нағыз өз i. Қос қолдап қысып ұстамасаң, жерге түсіріп алуың әбден мүмін. Көрш i балаларға ешқашан көрсеткен емес. Өз i де қолына анда-санда б iр алатын-тұғын. Б iреу біл iп қоя ма деп қаймығады. Біліп қойса «мен бір көрейін, мен бір көрейінмен» әр баланың қолында бір кетуі мүмкін ғой. Балконда тұрып алыста мұнартып жатып алған таудан көз айырмай, шатқалға ұзақ-ұзақ үңiледі. Сонда шатқалды өрлеп өскен қарағай б iткен көз алдына тым-тым жақын кеп тұра-тұра қалады. Қалың ағаш арасынан ашқарақ қасқыр ма, т iм iск i түлк i ме, әйтеу iр әлдеб iр мақұлық әне-м iне шыға келет iндей. Әлде қорбаңдап қар адамы келе жата ма? Қанша үңiлсе де әз iрге көзге ештеңе iл iге қоймаған. Әзір ілікпесе де, әйтеу iр күндердің б iр күн iнде оны да көрет iн iне сен iмд i. Мына жексұрынның соны сезіп қойғаны ғой. Ақыры деген iне жет iп, дүрб iн i алып тынды. Қызғыштай қорыған қастерл i мүл iк енді өз iн iк i емес, б iреуд iң қолында кетт i. Шатқалдан мақұлық көрем бе деген қиялы да адыра қалған. Іш i қанша жерден қыж-қыж қайнаса да, дүрб iн i қайтарып алуға батылы бармай жүр. Оны айтасың, Ерланды анадайдан көрсе болды, бұрынғыдай емес жасқаншақтап, төменш iктеп қалатын әдет тапты. Тайсақтап тұрады. Өзінен өзі қуыстанып, жан-жағына алақтап, дегбірі құрып б iтед i. Тағы да бірдеңемді тартып алар, тағы да қап-қатты жұдырығымен періп қалар дегендей қорқа басып, жылыстап бара жатқаны. Сол себепті үйден шығуға өзінің де құлқы жоқ. Оның үстіне есік сыртан құлыптаулы. Осы жаз мамасы компьютор сатып әперген-тұғын. Өзі жоқта көшеге алаңдамай үйде отырсын деп ойлап тапқан айласы. Мейлі ғой, мамасы не ойласа да өз еркі, ал, Алпамыс үш iн соның қызығы басылар түрі көрінбейді. Б iр өз iнде б iрнеше кино сыйып кеткен к iшкене дөңгелек диск iден көп нәрсе жоқ. Үйіліп жатыр. Шет iнен ал да құмарың қанғанша қарай бер. Кино болғанда қандай, кейіпкерлері кілең бір жан-жағын жайпап бара жатқан жүрек жұтқандар. Бірін бірі көрген жерде жұдырық ала жүгіріп, қаймықпастан айқаса кетет iн төбелес те сонда, б iр iн iң қанын б iр i судай шашып, шімірікпестен сойып салатын, айылын жимастан атып тасатайтын соғыс та сонда. Бұндай киноны етек-жеңді жимастан, арқаны кеңге салып, жайбарақат отырып көре алмайсың. Қарадай қаның ыси бастайды. Жаның тырнақ ұшына тіреледі. Т iсіңді тісіңе қойып, қос жұдырығыңды еріксіз түйіп алғаныңды кино біткенде бір-ақ аңғарасың. Сосын қапелімде сабаңа түсе алмай, еліріп отырғаның. Алпамыс та таңның атысы, күнн iң батысы, біреу тап сол араға матап тастағандай экран алдынан ұзап шыға алмайды. Мамасы тоңазытқышқа салып кеткен түск i асты iше салу да кейде естен тарс шығып кетед i-ау. Ес iл-дерт i көз алдында өтіп жатқан қырғында. Әсіресе, б iр қора қандықол қарақшының ортасына ит жыныңды келт iр iп ылғи да түс iп қала берет iн, түсіп қалған сайын ылғи да айызыңды қандырып әлденешеу iн әп-сәтте қанға бөкт iр iп, жайратып тастап, сытылып шығып кете берет iн Жон деген жүрекжұтқанда. Өз i де ажал аузына талай рет барып кел iп жүр. Әне өлед i, м iне өлед i дейсің, өлмей тірі қалғанын тілеп, ине ұшында отырғандай өзің де қылпылдап бітесің. Тұтқаға соза берген қолын кер i тартып ала сала, компьютерге ұмтылды. Көп диск iн iң iш iнен Жонның киносын iздеп жатыр. Міне, Жон! Қалай қорықпайды ә? Түк ойламайды ә! Қаннен қаперс iз. Алшаң-алшаң басады. Жайбарақат. Өзіне өзі сенгесін сөйте ме. Іші біліп отыр ғой, талай көрген кино емес пе. Қаз iр ол әнеб iр көк тіреп тұрған көп қабат алып үйд i айнала бергенде ту сыртынан тарс ет iп тапанша атылуы тиіс. Тапаншаның тарс ете түсетіні, Жонның қаперіне кірсе не қыл дейсің, оны білетін Алпамыс қана. Әттеген-ай, Жон деген ақымақтың нағыз өзі ғой, тап б iр нағашы жұртына қыдырып келгендей-ақ, еш қау iп ойламайды. Алаңсыз. Қаралай ит жының қозатыны осындайда емес пе. Жең iш iне қару жасырған қарау неменің қыр соңынан қалмай, бағанадан iзге түс iп келе жатқанын қалай сезбейді ә? Әне, атты ғой. Өлт iрд i ғой. Алпамыс отырған орнынан қалай ұшып түрғанын өз i де аңғармай қалыпты. Сүйткенше болмады, Жон омақаса құлап түсуд iң орнына, болмаса жалт бер iп бой тасалай қалудың орнына, әдеттегі сабырлы қалпын сақтап, оқ атылған жаққа асықпай, маңғазданып мойын бұрсын. Қорғасын оқ қағып түсер демейді-ау. Анау шүр iппен i тағы бір тартып қалса ғой, жер сүзе құлағанын өз i де аңғармай қалар ед i. Әттең-ай. атты әне. Алпамыс әлденеден қорғанғандай қолын ербең еткізіп, көз iн тарс жұмып ала қойды. Ашқанда көрген i жер жастанған Жон емес, аузы-мұрнынан қан шүмектеп, серейіп өлгел i жатқан қысық көз қарақшы. Жон болса, пистолет iн қойнына сұға салып, түк болмағандай бұрылып жүре берд i. — Маладес! Алпамыс қысық көз қарақшыны Жон емес, өз i атып өлт iргендей қуана қышқырып қалды. — уу-ау! Б iрақ, Алпамыс үшін қаны бұзық арамза неменің көрес iн i көр iп болмай, әп сәтте өм iрем қапқанынан өткен өк iн iш жоқ. Қаруы жоқ талай адамды басынып, әлімжеттік жасап, байлығын тонап кетіп жүр ғой. Жонды қайдам, ол жағын Алпамыс бес саусағындай жақсы б iліп отыр. Сондықтан да бар қылмысы өз i өлген соң ғана әшкере болатынына еш кел iсе алмайды. Ың-шыңсыз атып өлтіре салғанша, шырқыратып, жанын қинаса ғой. Жо-жоқ, ондай адамды аяуға бола ма? Құлағын кесіп тастау керек, көз iн ойып алу керек. Б iр көз iн ойып алып тастап жатқанын ек iнш i көз i көр iп жатса тіпті жақсы. Аяқ-қолын бырт-бырт бұтап, м iне, былай, былай. Еліріп алған Алпамыс еденд i тоқтамастан тепк iлей берд i. «Мә, саған! Мә, саған!» Осы күндері Алпамыс Жонды т iпт i, түс iнде көрет iн боп жүр. Жон бұны өз бауырындай жақын тартып, қасынан тастамайды екен. Бұл да бауырындай боп кеткен оған ұқсап бағып, бетіне жан қаратпауға тырысады. Әсіресе, Ерлан десе жыны бар. Құтырып кетеді. Ерлан да бұның алдында дірдек қағып, аяғына жығылады екен. Анада оқсатып тепкенін, дүрбісін тартып алғанын Алпамыс қалай ұмытсын. Бас салып естен тандыра тепкі астына алады екен. Ондайда айызы қанып, ұйқыдан масаттанып оянады. Ал, кейде ойлаған ойы кер iс iнше шығып, Ерланның табаны астында иленіп өзі жатады. Сол күні төсектен өкс iгін баса алмай тұрады. Бұнысын мамасы сезбей қала ма қайдам, әйтеу iр ертес iне бұл туралы т iс жарып, сұрап көрген емес. Әлде, жұмыстан кешігіп қалмайын деп сүрн iг iп жүргенде мұршасы болмай, ұмытып кете ме? Бұл да түнде көрген түс iн баяндап жатпайды. Баяндап жатпаса да мамасы жалғыз ұлдың жан дүниес iндег i өзгер iст i сез iп жүретін сияқты. Содан боларау, ес iкт i сыртынан құлыптап, к iлтт i қалтасына сала кететінді шығарғаны. Күндегісі сол. Мамасы қашан жұмыстан үйге оралғанша Алпамыстың осылай қамауда отырғаны отырған. «Мама, к iлтт i тастап кетіңізш i» деп қанша мәрте жалыныпжалбарынбады дейс iң. Б iрақ, ол ұлының өт iн iш iне құлақ асса кәні. «Қой, мен жоқта көшедегі ызғыған мәшине қағып кетер», «Қой, б iр пәлеге ұрынып қаларсың», «Аман отырғаның жақсы» деп бет iн қайтарып тастай беред i. «Демалыс күн i аквопаркке апарам. Суға армансыз шомыласың. Одан қайтып келе жатып, аттракционға м iнг iзем, балмұздақ әперем» деп алдап қояды. Иә, иә, алдайды. Аквопаркке қашан апарып еді? Аттракционға да м iнг iзетін ниеті жоқ. Айтады, айтады да қояды. Демалыс күні әлгі айтқан уәдес iн тарс ұмытып, өмірі б iтпейт iн күйбеңге к iр iс iп жатқаны. «Мама, аквопаркке барамыз ба, қыдырамыз ба?» деп қыңқылдай бастаса-ақ: «Көкетайым-ай, аквопаркке барып гөлайттап жүретін жағдай қайда? Сен iң мына к iр iңд i к iм жуады сонда, үйд i к iм тазалайды, тамақты кім п iс iред i?» деп зар илеп қоя беред i. Осыдан кей iн сөз iне сен iп көр. Бұрынғыдай қыңқылдауды да қойды сосын. Айтқысы келмейді. Айтқаны орындалмайтын болған соң, ауызды ауыртып қайтеді, томсырайып, үнс iз қалатын әдет тапты. Шаруасына кедерг i жасамай, т iл iн жұтып өз iмен өз i тоңтер iс отыратынына ырза бола ма, әлде уәдес iне тұрмаған өз к iнәс iн жуып-шайғандағысы ма, не болса да мамасы жұмысын б iт iрген соң бұны айналып-толғанып, әй-шәйға қаратпай басы-көз iнен шөпілдетіп сүйе бастайды. Сүйт iп отырып ақыр-аяғы көз iне жас алып тынады. «Жұрттың балдары сияқты алаңсыз бола алмадың-ау, ботам. Ауыш әкең арақ iш iп, қарасын батырғанша, ұлына ие болатын адам ғой, – дейд i дауысы жарықшақтана бұзылып. – Жұрттың папалары сияқты сен i аквопаркке апарып қыдыртатын адам ғой. қайт дейс iң маған?!» Алпамыс оңашада қанша қиялдағанмен, әке бейнесін көз алдына с iрә да келтіре алмайды. Көрген адамы емес. Ес б iлгел i, мамасы айтпақшы, қараң қалғыр, осы б iр жалғыз бөлме тар пәтерде екеуден екеу тұрып жатыр. Әкес i туралы сұрамақ боп талай мәрте оқталуын оқталды-ау, бірақ, не бәлесі бар екенін қайдам, әйтеуір батылы бармай-ақ қойды. Анада шырт ұйқыда жатып шошып оянғанын айтамау! Б iреуд iң солқылдап жылаған дауысы құлақ етін кем iр iп барады екен дейд i. Сүйтсе, еңiрегенде етег i жасқа толып отырған басқа емес, өз мамасы. Бұның оянып кеткен iн сезбед i ме, айылын жиған жоқ. Алпамыстың зәрес i ұшып, көз i бақырайып кетсін. Түк ұқпаса да, төсег iнен тұра сала, еб iл-себ iл боп алып-салып отырған шешес iн құшақтай алды. — Танауы пырспырс етіп жылап ж iберд i. — ботамоу, ботам! — Мамасы бұның оянып кеткен iн жаңа аңғарғандай селк ете қап, жылауын доғара қойды да, көк iректен жалын ата күрс iн iп салды. — Екеум iзд i қаңғыртып кеткен тасбауыр әкеңн iң сүг iрет iн жыртып тастап отырмын, ботам. Ұйықтай алмағасын. ит жыным қозып. Мамасы деген i жұп-жұқа, қағысқан арық қарасұр кел iншек. Итеріп қалсаң, құлап түсердей жүдеу. Содан ба, көз iн iң айналасы қалталанып, көг iс тартады да тұрады. Үст iнде жуыла-жуыла өңсізденіп көнерген көйлек. Басқа әйелдер ки iп жүрген ки iмге еш ұқсамайды. Қайдан тауып алған деп жыны келеді Алпамыстың. Бұның жыны келді екен деп, шешіп алып, лақтыратын мамасы ма? Қас қылғандай үстінен тастамайды. Соны киіп ап, дедектеп жұмысқа кет iп бара жатады. Жұмыстан дедектеп келе жатады. Көз айналасына қатпарлана қалған майда әжімге ұрлана қарап қояды кейде. Ұнатпағаннан сүйтеді. «Мамамның көзі неге көрш i келіншектің көз iндей әдем i болмады екен» деп еріксіз ойға шоматыны бар. «Көп жылаған адамға әжім ерте түсетін шығар? Сонда неге жылайды? Жарқыратып жаңа көйлек кие алмағасын ба? Бұның бәрі папамның жоқтығынан ғой. Анау Ерланның, анау Асхат, Сұлтанның папаларындай папам болғанда ғой, әдемі көйлектің неше түрін киер ед i мамам, – деп мұңға батады. – Жаңа көйлек кисе, көз айналасына қыртыс та түспес ед i». Өз iн iң тентек балалардан тайсақтап, үйкүш iк боп қалғанын да әкен iң жоқтығынан көред i. «Шікін-ай, Ерлан мен Асхаттың әкелер i сияқты, мен iң де әкем болғанда ғой» деп iш i күйіп, қызғаныш бас көтер iп қояр ед i сонда. Мамасы әке сүг iрет iн жыртып тастап, көз iн б iржола құртқалы әлг i ауық-ауық бас көтеріп қоятын қызғаныш та ада, тірі жанға тіс жарып, айтып көрмеген тәп-тәтті қиялы да жым-жылас. Содан бер i көк iрег iнде әлдеб iр ащы түй iн пайда болған. Әке бейнесінен күдер iн б iржола үзген. Содан бер i Ерлан да, Асхат та, т iпт i мектептег i бала б iткен кездескен жерде бұның кемшілігін келеке қылатындай. «Мамаң екеу iңд i бейшара қып әкең тастап кеткен» деп. Сөйтіп айта ма деп, оңғы кезде ойынға қосыла алмай, оқшау қала берет iн боп жүр. Т iпт i, бірге ойнайтын көрші балаларды сол үшін жек көр iп те кетт i. Енд i б iр сәт жаңағы өлген қарақшы деген i көз iне Ерлан боп елестегені. Оны тапаншамен б iр-ақ тартып жер қаптырған Жон емес, өз i сияқтанып, көк iрег iн әлдеб iр алапат күш кернеп ала жөнелгені. Тамағына кептеліп қалған түйін әп-сәтте жібіп сала бергендей, көптен қайтпай жүрген кег i қайта қалғандай, санын шапаттап әй бір масаттанғаны. Өз iн артынан келгенді шаншып тастайтын, алдынан келгенд i жаншып өтетін батырдай сез iн iп, бойына күш-қайрат құйылғандай шиыршық атсын. Ш iк iн, қолға тек пистолет берші. пистолет болса ғой, жалғыз Ерлан емес, ақысы кет iп жүрген кластастарының талайын тыраң етк iз iп, табан астында атып тастар ед i ғой! Ойланбас еді. Айызы сонда б iр қанар ед i-ау! Дүрб iден айырылдым деп өк iнбес ед i-ау! Алпамыс ер iкс iз сүңг iп кеткен қиялдан айыға алмай, сарсаңға түсіп отырғанда, Жонның киносы аяқталып, басқасы басталып кеткен екен. Бұны да неше мәрте көр iп тастаған. Адам жег iш үб iж iк туралы. Әне, сол үбіжік қала шетінде оқшау тұрған үйді айнала торып, теңселіп жүреді де қояды. Ылғи осы. Қас қарайып, мырт үйірілді дегенше аспаннан түскендей сап ете қалады, таң бозара жерге сіңгендей ғайып болады. Адамның аяғы сияқты екі аяғы, адамның қолы сияқты екі қолы бар. Үст i-басы сабалақ-сабалақ қылшық. Ит дейтін ит емес, қасқыр дейтін қасқыр емес. Түн қараңғысымен қарауытып көрініп, үйдің маңын шиырлаудан шаршамайды. Ек i көз i қызарып, азу т iс i ақсиып, әйнектен үңiл iп тұрғаны. Бөлмеде бір балақан балбырап ұйықтап жатыр. Түкті де сезер емес. Терезе сом тем iрмен торланған. Ал, анау пәлекет, адам етін аңсай ма, ауық-ауық жұтынып қояды. Арандай аузын қайшылап, ызалана ырылдап есік күзетеді де жүреді. Таң ата тауға қарай жосылтып бара жатқанын көресің. Екпінінен ысылдап жел еседі. Тау жақтан қасқырша ұлыған, аюша ақырған әжептарқы дауысын естисің. Сорлы балақан өз iн үбіжік аңдып жүрген iн қайдан б iлс iн? Қарғыс атқан б iр түн i ақыры үйге түсіп, шеңгеліне іліккен бойда қолын қол, бұтын бұт қып боршалап қылғыта салатынын қайдан сезсін? Шешес i байғұстың да қапер iнде қау iп жоқ. Сондан ба, әйтеуір тырнақтай баланы бөлмес iнде жалғыз қалдырып, өз i бөлек төсекке қисаяды. Бұлар тұратын пәтер б iр iнш i қабатта. Терезе түбінде өскен кәрі қаратал бөлмеге күн сәулесін түсірмей көлеңкелеп, әйнекті толайым жауып тұрады. Күн кешкіре бастасымен бөлме iш i тез күңг iрттен iп, көңiлге үрей к iре бастайтыны бар. Бүг iн де үбіжік кинодан көз айыра алмай бұрышта бүр iс iп отырған. Кенет терезе алдына қанаттарын сарт-сұрт сабалап қос кептер таласатармаса қона кеткені. Онсыз да сансын үбіжік жаулап ап, қарадай д iрдек қағып, үркіп отырған Алпамыстың жүрег i суу ете түссін. Тұла бойы түрш iг iп, ілезде суынып сала берсін. Аяқ-қолы сал боп қалғандай жансызданып, бір жағына қисайып құлай берді. Ес iн жиса, сыртқы ес iк жақтан тықыр-тықыр еткен дыбыс естіліп жатыр. Бұл әуел i ол тықырдың не тықыр екенін ұға алмай еріксіз құлақ түрген. Аузы аңқиып отырып, ойына үбіжік орала кетсе болар ма? «Үбіжік» деп, сыбырлады. Кебірсіген ерні жыбыр етті. Жүрегі қалтырап, төбе шашы тік тұрды. соның дәл өзі! Сол ғой! Сояудай тырнағымен осқылап, тырналап жатыр. Бұлард iк i жұртт iк iндей балталасаң алынбас тем iр ес iк емес, ашып-жапқан сайын бір қышқырып қалатын қиқы-жиқы құрама ағаш ес iк. Кенет долданып кетіп, бар пәрменімен б iр персе ғой, онсыз да қаусап тұрған есік күйреп түсер ед i. Соны ойлағнда Алпамыстың жон арқасы шымырлап ала жонелді. Ұйып қалған аяқ-қолын әрең жазып, орнынан жер т iреп зорға тұрды. Т iзес i д iр iлдеп асханаға бет алды. Тәлт iректеп асханаға жетт i, түрт iнектеп үстел үстін сипалады. Қолына балта ілікті. Мамасы ет шауып жүрген балта. Балта қолға түскен соң батылданғандай болып ед i, бірақ сол арада өз иег i өз ерк iне бағынбай кемсеңдеп, жылап ж iбергені. Көз жанары жасқа толып алыпты. Тықыр болса басылар емес. Үбіжіктің сояудайсояудай тырнағы көзіне елестеген Алпамыстың тынысы тарылып, көз i шарасынан шығып шегіншектеп барды да, арқасын қабырғаға тіреді. Ес iкт iң көз iнен сығалап қарамақ боп бір оқталды да, ол ойынан табан астынан айныды. Есік ашылып кетіп, үбіжік кіріп келе ме деп үрейі ұша қорықты. Сығаласа да тас қараңғы к iребер iстен ештеңе көр iп жарытпайсың. Балтаны басынан асыра жоғары көтерген қалпы, дем iн iш iнен алып, қалшиып қатып қалыпты. Салдыр-күлд iр ет iп б iреу табалдырықтан бері аттай берген. Алпамыс өз көзіне өзі сенбеді. Қорқынышты үбіжік бет-бейнесін ілезде өзгертіп, мамасына айналып үлгеріпті. «Мамамды жеп қойған, сосын мамам боп кеткен, – деген қияли ой келді басына, – әне, ерні қан-қан. Енді мені жейді». Үбіжік – мама қолындағы сөмкені босағаға тастай салып, өп-өтірік күлімсіреп, бері бұрылды. «ботамау, көкшім-ау!» дейді. Дауысын мамасының дауысынан айнытпай қалай салады ә. алдапсулап ұстап алмақ қой. Алпамыс жандәрмен төргі бөлмеге тұра қашты. Соңынан үбіжік – мамасы қуып кірді. Көзі алақ-жұлақ етеді. – Алпамыс, ұлым, не болды саған, неге қаштың? Өкпелеп қалдың ба, мамаңа. Бүгін айлық алдым. Айлығым өсті ғой. Саған не әкелгенімді көрші. – Келмеші қасыма, – деп сықсыңдап жылап жіберді. – Мамам емессің сен, үбіжіксің сен. – Қой, жаным! Не деп тұрсың? Мамаңмын ғой мен, сорлыау. мамаңмын! Алпамыс қолындағы балтаны қыса ұстап, бұрышқа тығылды. – Мама, сен мама емессің. Мама боп келген үбіжіксің. Жанары жасқа толып, көз алды бұлдырап, түк көре алар емес. – Не дейді, жанымау? Үбіжігі несі? Үйде жалғыз қамалып отырып. бірдеме иектеп кеткеннен су ма? Піссімілла. Піссімілла. Ұшықтайын. Мамасы аттап басып, ұлының жанына жетіп барды да, тізерлей кетіп, алақанымен маңдайын сипай беріп еді, Алпамыс қолындағы балтаны құлаштап тұрып с iлтеп кеп қалды. Сілтеп кеп қалды да, аяғының астына ах. деп құлап түскен үб iж iк емес, бетаузын қан жуған мамасы екен iн танып қап, шошына шыңғырып ж iберд i. kz Әдебиет 8647 0 пікір 6 Сәуір, 2017 сағат 15:42 әңгіме Ұзақты күн кино қызығына елт iп, экранға көп қадалғандықтан ба, ек i көз i удай ашып, мөлт-мөлт жасаурап кетт i. Шекес i де з iл тартып, құлағы шулап бара жатыр екен. Жұдырық сыртымен көз iн уқалаған күй i орнынан созалаңдап тұрды да, аяғын зорлана сүйрет iп басып, терезеге қарай беттед i. Жүз iнде шаршау бар. Көз i к iлг iреп тұр. Б iрер аттап терезе алдына жеткен соң басы кеудес iне құлап, б iрауық сұлқ түс iп тұрып қалды. Терезе алдына сүмет iл iп неге келді, о жағын пайымдап жатқан бұл жоқ. Удай ашыған ек i көз iн тарс жұмып сәл бөгелд i де, әлдене еске түсе кеткендей тарс жұмған көз iн аша сала терезе ернеу iне асылып, тысқа көз т iкт i. Дәл терезе түбінде өскен кәрі қаратал талыстай қалың қабығы арса-арса боп, бойына біткен мың сан жапырағын ауырсынғандай мүлгіп тұр. Үйдің келесі бетіне ауып кеткен күннің қызуы қайта бастаған. Көрш i балалар ойынға алаңсыз к iр iскен сыңайлы, аула жақ көлеңке беттен шатшадыман күлк i ест iл iп қалып жатыр. Оқудан босаған бала немені үйде тұсап ұстай алмайтын жазғы демалыс кез ғой. Бағанадан удай ашып, к iлг iреген көз жанарында жылт көр iн iп, бұның да ойынға аңсары ауа қалып еді. Көшеге жүг iр iп шығып, асыр салған балалардың арасына қойып-ақ кетк iс i кеп тұр. Б iрақ, өрекпи қалған көңiл i демде су сепкендей басылып, к iб iрт iктеп бөгеле берд i. «Мүмк iн ес iк алдында ұрынарға қара таппай, екі иығын жұлып жеп Ерлан тұрған шығар». Алпамыстың жүн i жығыла қалды. Көшеге шықсам деген ойдан табан астында айнып, тұтқаға соза берген қолы кер i қайтқан. Ерлан бұдан б iр класс жоғары оқиды. Жет iнш iге көшкен. Жет iнш iге көштім екен деп, сабаққа бас қатырып жатқан ол жоқ. Үшт iктен өзге баға оның маңдайына жазылмаған сияқты. Оны да «қағынып тұрған пәлекет қағындыға ұшырамай тұрғанда құтылып тынайық» деп, мұғал iмдер амалы құрып қоя сала ма қалай. Басына оқу қонбайтынын өз i де б iлетін болар, басқа оқушылар сияқты сөмке арқалап, оқулық тасып әуреге түс iп жатпайды. Мектепке әкелетіні жалғыз к iтап, жалғыз дәптер. Ол да әбден умаждалған, ышқырға қыстыра салады. Кластың атаманы. Оңаша шыға қалған төменг i кластың балалары оған қалта түбіндегі бесон теңгесін беріп, ағажандап әрең құтылады. бесон теңге табылмай қалса, майқұйрықтан тебіліп қайтады. Алпамыс та талай рет қалтасы қағылып, талай рет тебіліп тынған. Сондықтан бесіншінің боқмұрындары Ерланнан алыстан орағытып қашады. Анада ғой, аспаннан түскендей, ойламаған жерден сумаң етіп Ерлан тап бола кеткені. Қаннен-қаперс iз, бейғам келе жатқан бұны, әй-шәй жоқ, көк iректен періп кеп қалғаны. Қалпақтай ұшып түсті бұл. Шүйдес i тасқа оңбай соғылып, көз алды қарауытып кетт i. Есін жыйса, төбеден төн iп қарап Ерлан тұр. Бұжыр табан бәтеңке киген аяғын бұның кеудес iне салып алған. Нығырлап басып қояды. – Сенде дүрб i бар дейд i ғой. Соны маған әкеп берес iң! – дейд i бұйырып. – Айт, қашан әкелес iң? Өктем. Жайын аузы жиылмай, таңқы танауы желпжелп етіп делдие қалыпты. Алпамыс тұла бойын билеп алған үрейді қапелімде баса алмай, алақанымен жүз iн қорғаштай берд i. – Қашан әкелесің? – Дүрб i. дүрб i, – дей берд i Алпамыс ерн i ерніне жуыспай күб iрлеп. Аузына басқа сөз түспеді. – Тап осы қазір ап келесің! – Бұжыр табан бәтеңкемен қабырғадан оқсатып б iр тепт i. – Ұқтың бей?! Бұл түк дей алмады сонда. Сүйрет iл iп орнынан тұрды. Үст i-басына жұққан шаңды қақпастан анадай жерде теңки iп жатқан дөңбекке шойнаңдай басып барып отырды. Көз iне мөлтілдеп жас үй iр iлд i. Рас болса, дүрбіні атасы соғыстан алып келген дейд i. Былғары қорабы әбден ақжемденіп тозған. Көп ұсталып, сыры кете бастаған. Бірақ, дүрб i болғанда қандай! Нағыз өз i. Қос қолдап қысып ұстамасаң, жерге түсіріп алуың әбден мүмін. Көрш i балаларға ешқашан көрсеткен емес. Өз i де қолына анда-санда б iр алатын-тұғын. Б iреу біл iп қоя ма деп қаймығады. Біліп қойса «мен бір көрейін, мен бір көрейінмен» әр баланың қолында бір кетуі мүмкін ғой. Балконда тұрып алыста мұнартып жатып алған таудан көз айырмай, шатқалға ұзақ-ұзақ үңiледі. Сонда шатқалды өрлеп өскен қарағай б iткен көз алдына тым-тым жақын кеп тұра-тұра қалады. Қалың ағаш арасынан ашқарақ қасқыр ма, т iм iск i түлк i ме, әйтеу iр әлдеб iр мақұлық әне-м iне шыға келет iндей. Әлде қорбаңдап қар адамы келе жата ма? Қанша үңiлсе де әз iрге көзге ештеңе iл iге қоймаған. Әзір ілікпесе де, әйтеу iр күндердің б iр күн iнде оны да көрет iн iне сен iмд i. Мына жексұрынның соны сезіп қойғаны ғой. Ақыры деген iне жет iп, дүрб iн i алып тынды. Қызғыштай қорыған қастерл i мүл iк енді өз iн iк i емес, б iреуд iң қолында кетт i. Шатқалдан мақұлық көрем бе деген қиялы да адыра қалған. Іш i қанша жерден қыж-қыж қайнаса да, дүрб iн i қайтарып алуға батылы бармай жүр. Оны айтасың, Ерланды анадайдан көрсе болды, бұрынғыдай емес жасқаншақтап, төменш iктеп қалатын әдет тапты. Тайсақтап тұрады. Өзінен өзі қуыстанып, жан-жағына алақтап, дегбірі құрып б iтед i. Тағы да бірдеңемді тартып алар, тағы да қап-қатты жұдырығымен періп қалар дегендей қорқа басып, жылыстап бара жатқаны. Сол себепті үйден шығуға өзінің де құлқы жоқ. Оның үстіне есік сыртан құлыптаулы. Осы жаз мамасы компьютор сатып әперген-тұғын. Өзі жоқта көшеге алаңдамай үйде отырсын деп ойлап тапқан айласы. Мейлі ғой, мамасы не ойласа да өз еркі, ал, Алпамыс үш iн соның қызығы басылар түрі көрінбейді. Б iр өз iнде б iрнеше кино сыйып кеткен к iшкене дөңгелек диск iден көп нәрсе жоқ. Үйіліп жатыр. Шет iнен ал да құмарың қанғанша қарай бер. Кино болғанда қандай, кейіпкерлері кілең бір жан-жағын жайпап бара жатқан жүрек жұтқандар. Бірін бірі көрген жерде жұдырық ала жүгіріп, қаймықпастан айқаса кетет iн төбелес те сонда, б iр iн iң қанын б iр i судай шашып, шімірікпестен сойып салатын, айылын жимастан атып тасатайтын соғыс та сонда. Бұндай киноны етек-жеңді жимастан, арқаны кеңге салып, жайбарақат отырып көре алмайсың. Қарадай қаның ыси бастайды. Жаның тырнақ ұшына тіреледі. Т iсіңді тісіңе қойып, қос жұдырығыңды еріксіз түйіп алғаныңды кино біткенде бір-ақ аңғарасың. Сосын қапелімде сабаңа түсе алмай, еліріп отырғаның. Алпамыс та таңның атысы, күнн iң батысы, біреу тап сол араға матап тастағандай экран алдынан ұзап шыға алмайды. Мамасы тоңазытқышқа салып кеткен түск i асты iше салу да кейде естен тарс шығып кетед i-ау. Ес iл-дерт i көз алдында өтіп жатқан қырғында. Әсіресе, б iр қора қандықол қарақшының ортасына ит жыныңды келт iр iп ылғи да түс iп қала берет iн, түсіп қалған сайын ылғи да айызыңды қандырып әлденешеу iн әп-сәтте қанға бөкт iр iп, жайратып тастап, сытылып шығып кете берет iн Жон деген жүрекжұтқанда. Өз i де ажал аузына талай рет барып кел iп жүр. Әне өлед i, м iне өлед i дейсің, өлмей тірі қалғанын тілеп, ине ұшында отырғандай өзің де қылпылдап бітесің. Тұтқаға соза берген қолын кер i тартып ала сала, компьютерге ұмтылды. Көп диск iн iң iш iнен Жонның киносын iздеп жатыр. Міне, Жон! Қалай қорықпайды ә? Түк ойламайды ә! Қаннен қаперс iз. Алшаң-алшаң басады. Жайбарақат. Өзіне өзі сенгесін сөйте ме. Іші біліп отыр ғой, талай көрген кино емес пе. Қаз iр ол әнеб iр көк тіреп тұрған көп қабат алып үйд i айнала бергенде ту сыртынан тарс ет iп тапанша атылуы тиіс. Тапаншаның тарс ете түсетіні, Жонның қаперіне кірсе не қыл дейсің, оны білетін Алпамыс қана. Әттеген-ай, Жон деген ақымақтың нағыз өзі ғой, тап б iр нағашы жұртына қыдырып келгендей-ақ, еш қау iп ойламайды. Алаңсыз. Қаралай ит жының қозатыны осындайда емес пе. Жең iш iне қару жасырған қарау неменің қыр соңынан қалмай, бағанадан iзге түс iп келе жатқанын қалай сезбейді ә? Әне, атты ғой. Өлт iрд i ғой. Алпамыс отырған орнынан қалай ұшып түрғанын өз i де аңғармай қалыпты. Сүйткенше болмады, Жон омақаса құлап түсуд iң орнына, болмаса жалт бер iп бой тасалай қалудың орнына, әдеттегі сабырлы қалпын сақтап, оқ атылған жаққа асықпай, маңғазданып мойын бұрсын. Қорғасын оқ қағып түсер демейді-ау. Анау шүр iппен i тағы бір тартып қалса ғой, жер сүзе құлағанын өз i де аңғармай қалар ед i. Әттең-ай. атты әне. Алпамыс әлденеден қорғанғандай қолын ербең еткізіп, көз iн тарс жұмып ала қойды. Ашқанда көрген i жер жастанған Жон емес, аузы-мұрнынан қан шүмектеп, серейіп өлгел i жатқан қысық көз қарақшы. Жон болса, пистолет iн қойнына сұға салып, түк болмағандай бұрылып жүре берд i. — Маладес! Алпамыс қысық көз қарақшыны Жон емес, өз i атып өлт iргендей қуана қышқырып қалды. — уу-ау! Б iрақ, Алпамыс үшін қаны бұзық арамза неменің көрес iн i көр iп болмай, әп сәтте өм iрем қапқанынан өткен өк iн iш жоқ. Қаруы жоқ талай адамды басынып, әлімжеттік жасап, байлығын тонап кетіп жүр ғой. Жонды қайдам, ол жағын Алпамыс бес саусағындай жақсы б iліп отыр. Сондықтан да бар қылмысы өз i өлген соң ғана әшкере болатынына еш кел iсе алмайды. Ың-шыңсыз атып өлтіре салғанша, шырқыратып, жанын қинаса ғой. Жо-жоқ, ондай адамды аяуға бола ма? Құлағын кесіп тастау керек, көз iн ойып алу керек. Б iр көз iн ойып алып тастап жатқанын ек iнш i көз i көр iп жатса тіпті жақсы. Аяқ-қолын бырт-бырт бұтап, м iне, былай, былай. Еліріп алған Алпамыс еденд i тоқтамастан тепк iлей берд i. «Мә, саған! Мә, саған!» Осы күндері Алпамыс Жонды т iпт i, түс iнде көрет iн боп жүр. Жон бұны өз бауырындай жақын тартып, қасынан тастамайды екен. Бұл да бауырындай боп кеткен оған ұқсап бағып, бетіне жан қаратпауға тырысады. Әсіресе, Ерлан десе жыны бар. Құтырып кетеді. Ерлан да бұның алдында дірдек қағып, аяғына жығылады екен. Анада оқсатып тепкенін, дүрбісін тартып алғанын Алпамыс қалай ұмытсын. Бас салып естен тандыра тепкі астына алады екен. Ондайда айызы қанып, ұйқыдан масаттанып оянады. Ал, кейде ойлаған ойы кер iс iнше шығып, Ерланның табаны астында иленіп өзі жатады. Сол күні төсектен өкс iгін баса алмай тұрады. Бұнысын мамасы сезбей қала ма қайдам, әйтеу iр ертес iне бұл туралы т iс жарып, сұрап көрген емес. Әлде, жұмыстан кешігіп қалмайын деп сүрн iг iп жүргенде мұршасы болмай, ұмытып кете ме? Бұл да түнде көрген түс iн баяндап жатпайды. Баяндап жатпаса да мамасы жалғыз ұлдың жан дүниес iндег i өзгер iст i сез iп жүретін сияқты. Содан боларау, ес iкт i сыртынан құлыптап, к iлтт i қалтасына сала кететінді шығарғаны. Күндегісі сол. Мамасы қашан жұмыстан үйге оралғанша Алпамыстың осылай қамауда отырғаны отырған. «Мама, к iлтт i тастап кетіңізш i» деп қанша мәрте жалыныпжалбарынбады дейс iң. Б iрақ, ол ұлының өт iн iш iне құлақ асса кәні. «Қой, мен жоқта көшедегі ызғыған мәшине қағып кетер», «Қой, б iр пәлеге ұрынып қаларсың», «Аман отырғаның жақсы» деп бет iн қайтарып тастай беред i. «Демалыс күн i аквопаркке апарам. Суға армансыз шомыласың. Одан қайтып келе жатып, аттракционға м iнг iзем, балмұздақ әперем» деп алдап қояды. Иә, иә, алдайды. Аквопаркке қашан апарып еді? Аттракционға да м iнг iзетін ниеті жоқ. Айтады, айтады да қояды. Демалыс күні әлгі айтқан уәдес iн тарс ұмытып, өмірі б iтпейт iн күйбеңге к iр iс iп жатқаны. «Мама, аквопаркке барамыз ба, қыдырамыз ба?» деп қыңқылдай бастаса-ақ: «Көкетайым-ай, аквопаркке барып гөлайттап жүретін жағдай қайда? Сен iң мына к iр iңд i к iм жуады сонда, үйд i к iм тазалайды, тамақты кім п iс iред i?» деп зар илеп қоя беред i. Осыдан кей iн сөз iне сен iп көр. Бұрынғыдай қыңқылдауды да қойды сосын. Айтқысы келмейді. Айтқаны орындалмайтын болған соң, ауызды ауыртып қайтеді, томсырайып, үнс iз қалатын әдет тапты. Шаруасына кедерг i жасамай, т iл iн жұтып өз iмен өз i тоңтер iс отыратынына ырза бола ма, әлде уәдес iне тұрмаған өз к iнәс iн жуып-шайғандағысы ма, не болса да мамасы жұмысын б iт iрген соң бұны айналып-толғанып, әй-шәйға қаратпай басы-көз iнен шөпілдетіп сүйе бастайды. Сүйт iп отырып ақыр-аяғы көз iне жас алып тынады. «Жұрттың балдары сияқты алаңсыз бола алмадың-ау, ботам. Ауыш әкең арақ iш iп, қарасын батырғанша, ұлына ие болатын адам ғой, – дейд i дауысы жарықшақтана бұзылып. – Жұрттың папалары сияқты сен i аквопаркке апарып қыдыртатын адам ғой. қайт дейс iң маған?!» Алпамыс оңашада қанша қиялдағанмен, әке бейнесін көз алдына с iрә да келтіре алмайды. Көрген адамы емес. Ес б iлгел i, мамасы айтпақшы, қараң қалғыр, осы б iр жалғыз бөлме тар пәтерде екеуден екеу тұрып жатыр. Әкес i туралы сұрамақ боп талай мәрте оқталуын оқталды-ау, бірақ, не бәлесі бар екенін қайдам, әйтеуір батылы бармай-ақ қойды. Анада шырт ұйқыда жатып шошып оянғанын айтамау! Б iреуд iң солқылдап жылаған дауысы құлақ етін кем iр iп барады екен дейд i. Сүйтсе, еңiрегенде етег i жасқа толып отырған басқа емес, өз мамасы. Бұның оянып кеткен iн сезбед i ме, айылын жиған жоқ. Алпамыстың зәрес i ұшып, көз i бақырайып кетсін. Түк ұқпаса да, төсег iнен тұра сала, еб iл-себ iл боп алып-салып отырған шешес iн құшақтай алды. — Танауы пырспырс етіп жылап ж iберд i. — ботамоу, ботам! — Мамасы бұның оянып кеткен iн жаңа аңғарғандай селк ете қап, жылауын доғара қойды да, көк iректен жалын ата күрс iн iп салды. — Екеум iзд i қаңғыртып кеткен тасбауыр әкеңн iң сүг iрет iн жыртып тастап отырмын, ботам. Ұйықтай алмағасын. ит жыным қозып. Мамасы деген i жұп-жұқа, қағысқан арық қарасұр кел iншек. Итеріп қалсаң, құлап түсердей жүдеу. Содан ба, көз iн iң айналасы қалталанып, көг iс тартады да тұрады. Үст iнде жуыла-жуыла өңсізденіп көнерген көйлек. Басқа әйелдер ки iп жүрген ки iмге еш ұқсамайды. Қайдан тауып алған деп жыны келеді Алпамыстың. Бұның жыны келді екен деп, шешіп алып, лақтыратын мамасы ма? Қас қылғандай үстінен тастамайды. Соны киіп ап, дедектеп жұмысқа кет iп бара жатады. Жұмыстан дедектеп келе жатады. Көз айналасына қатпарлана қалған майда әжімге ұрлана қарап қояды кейде. Ұнатпағаннан сүйтеді. «Мамамның көзі неге көрш i келіншектің көз iндей әдем i болмады екен» деп еріксіз ойға шоматыны бар. «Көп жылаған адамға әжім ерте түсетін шығар? Сонда неге жылайды? Жарқыратып жаңа көйлек кие алмағасын ба? Бұның бәрі папамның жоқтығынан ғой. Анау Ерланның, анау Асхат, Сұлтанның папаларындай папам болғанда ғой, әдемі көйлектің неше түрін киер ед i мамам, – деп мұңға батады. – Жаңа көйлек кисе, көз айналасына қыртыс та түспес ед i». Өз iн iң тентек балалардан тайсақтап, үйкүш iк боп қалғанын да әкен iң жоқтығынан көред i. «Шікін-ай, Ерлан мен Асхаттың әкелер i сияқты, мен iң де әкем болғанда ғой» деп iш i күйіп, қызғаныш бас көтер iп қояр ед i сонда. Мамасы әке сүг iрет iн жыртып тастап, көз iн б iржола құртқалы әлг i ауық-ауық бас көтеріп қоятын қызғаныш та ада, тірі жанға тіс жарып, айтып көрмеген тәп-тәтті қиялы да жым-жылас. Содан бер i көк iрег iнде әлдеб iр ащы түй iн пайда болған. Әке бейнесінен күдер iн б iржола үзген. Содан бер i Ерлан да, Асхат та, т iпт i мектептег i бала б iткен кездескен жерде бұның кемшілігін келеке қылатындай. «Мамаң екеу iңд i бейшара қып әкең тастап кеткен» деп. Сөйтіп айта ма деп, оңғы кезде ойынға қосыла алмай, оқшау қала берет iн боп жүр. Т iпт i, бірге ойнайтын көрші балаларды сол үшін жек көр iп те кетт i. Енд i б iр сәт жаңағы өлген қарақшы деген i көз iне Ерлан боп елестегені. Оны тапаншамен б iр-ақ тартып жер қаптырған Жон емес, өз i сияқтанып, көк iрег iн әлдеб iр алапат күш кернеп ала жөнелгені. Тамағына кептеліп қалған түйін әп-сәтте жібіп сала бергендей, көптен қайтпай жүрген кег i қайта қалғандай, санын шапаттап әй бір масаттанғаны. Өз iн артынан келгенді шаншып тастайтын, алдынан келгенд i жаншып өтетін батырдай сез iн iп, бойына күш-қайрат құйылғандай шиыршық атсын. Ш iк iн, қолға тек пистолет берші. пистолет болса ғой, жалғыз Ерлан емес, ақысы кет iп жүрген кластастарының талайын тыраң етк iз iп, табан астында атып тастар ед i ғой! Ойланбас еді. Айызы сонда б iр қанар ед i-ау! Дүрб iден айырылдым деп өк iнбес ед i-ау! Алпамыс ер iкс iз сүңг iп кеткен қиялдан айыға алмай, сарсаңға түсіп отырғанда, Жонның киносы аяқталып, басқасы басталып кеткен екен. Бұны да неше мәрте көр iп тастаған. Адам жег iш үб iж iк туралы. Әне, сол үбіжік қала шетінде оқшау тұрған үйді айнала торып, теңселіп жүреді де қояды. Ылғи осы. Қас қарайып, мырт үйірілді дегенше аспаннан түскендей сап ете қалады, таң бозара жерге сіңгендей ғайып болады. Адамның аяғы сияқты екі аяғы, адамның қолы сияқты екі қолы бар. Үст i-басы сабалақ-сабалақ қылшық. Ит дейтін ит емес, қасқыр дейтін қасқыр емес. Түн қараңғысымен қарауытып көрініп, үйдің маңын шиырлаудан шаршамайды. Ек i көз i қызарып, азу т iс i ақсиып, әйнектен үңiл iп тұрғаны. Бөлмеде бір балақан балбырап ұйықтап жатыр. Түкті де сезер емес. Терезе сом тем iрмен торланған. Ал, анау пәлекет, адам етін аңсай ма, ауық-ауық жұтынып қояды. Арандай аузын қайшылап, ызалана ырылдап есік күзетеді де жүреді. Таң ата тауға қарай жосылтып бара жатқанын көресің. Екпінінен ысылдап жел еседі. Тау жақтан қасқырша ұлыған, аюша ақырған әжептарқы дауысын естисің. Сорлы балақан өз iн үбіжік аңдып жүрген iн қайдан б iлс iн? Қарғыс атқан б iр түн i ақыры үйге түсіп, шеңгеліне іліккен бойда қолын қол, бұтын бұт қып боршалап қылғыта салатынын қайдан сезсін? Шешес i байғұстың да қапер iнде қау iп жоқ. Сондан ба, әйтеуір тырнақтай баланы бөлмес iнде жалғыз қалдырып, өз i бөлек төсекке қисаяды. Бұлар тұратын пәтер б iр iнш i қабатта. Терезе түбінде өскен кәрі қаратал бөлмеге күн сәулесін түсірмей көлеңкелеп, әйнекті толайым жауып тұрады. Күн кешкіре бастасымен бөлме iш i тез күңг iрттен iп, көңiлге үрей к iре бастайтыны бар. Бүг iн де үбіжік кинодан көз айыра алмай бұрышта бүр iс iп отырған. Кенет терезе алдына қанаттарын сарт-сұрт сабалап қос кептер таласатармаса қона кеткені. Онсыз да сансын үбіжік жаулап ап, қарадай д iрдек қағып, үркіп отырған Алпамыстың жүрег i суу ете түссін. Тұла бойы түрш iг iп, ілезде суынып сала берсін. Аяқ-қолы сал боп қалғандай жансызданып, бір жағына қисайып құлай берді. Ес iн жиса, сыртқы ес iк жақтан тықыр-тықыр еткен дыбыс естіліп жатыр. Бұл әуел i ол тықырдың не тықыр екенін ұға алмай еріксіз құлақ түрген. Аузы аңқиып отырып, ойына үбіжік орала кетсе болар ма? «Үбіжік» деп, сыбырлады. Кебірсіген ерні жыбыр етті. Жүрегі қалтырап, төбе шашы тік тұрды. соның дәл өзі! Сол ғой! Сояудай тырнағымен осқылап, тырналап жатыр. Бұлард iк i жұртт iк iндей балталасаң алынбас тем iр ес iк емес, ашып-жапқан сайын бір қышқырып қалатын қиқы-жиқы құрама ағаш ес iк. Кенет долданып кетіп, бар пәрменімен б iр персе ғой, онсыз да қаусап тұрған есік күйреп түсер ед i. Соны ойлағнда Алпамыстың жон арқасы шымырлап ала жонелді. Ұйып қалған аяқ-қолын әрең жазып, орнынан жер т iреп зорға тұрды. Т iзес i д iр iлдеп асханаға бет алды. Тәлт iректеп асханаға жетт i, түрт iнектеп үстел үстін сипалады. Қолына балта ілікті. Мамасы ет шауып жүрген балта. Балта қолға түскен соң батылданғандай болып ед i, бірақ сол арада өз иег i өз ерк iне бағынбай кемсеңдеп, жылап ж iбергені. Көз жанары жасқа толып алыпты. Тықыр болса басылар емес. Үбіжіктің сояудайсояудай тырнағы көзіне елестеген Алпамыстың тынысы тарылып, көз i шарасынан шығып шегіншектеп барды да, арқасын қабырғаға тіреді. Ес iкт iң көз iнен сығалап қарамақ боп бір оқталды да, ол ойынан табан астынан айныды. Есік ашылып кетіп, үбіжік кіріп келе ме деп үрейі ұша қорықты. Сығаласа да тас қараңғы к iребер iстен ештеңе көр iп жарытпайсың. Балтаны басынан асыра жоғары көтерген қалпы, дем iн iш iнен алып, қалшиып қатып қалыпты. Салдыр-күлд iр ет iп б iреу табалдырықтан бері аттай берген. Алпамыс өз көзіне өзі сенбеді. Қорқынышты үбіжік бет-бейнесін ілезде өзгертіп, мамасына айналып үлгеріпті. «Мамамды жеп қойған, сосын мамам боп кеткен, – деген қияли ой келді басына, – әне, ерні қан-қан. Енді мені жейді». Үбіжік – мама қолындағы сөмкені босағаға тастай салып, өп-өтірік күлімсіреп, бері бұрылды. «ботамау, көкшім-ау!» дейді. Дауысын мамасының дауысынан айнытпай қалай салады ә. алдапсулап ұстап алмақ қой. Алпамыс жандәрмен төргі бөлмеге тұра қашты. Соңынан үбіжік – мамасы қуып кірді. Көзі алақ-жұлақ етеді. – Алпамыс, ұлым, не болды саған, неге қаштың? Өкпелеп қалдың ба, мамаңа. Бүгін айлық алдым. Айлығым өсті ғой. Саған не әкелгенімді көрші. – Келмеші қасыма, – деп сықсыңдап жылап жіберді. – Мамам емессің сен, үбіжіксің сен. – Қой, жаным! Не деп тұрсың? Мамаңмын ғой мен, сорлыау. мамаңмын! Алпамыс қолындағы балтаны қыса ұстап, бұрышқа тығылды. – Мама, сен мама емессің. Мама боп келген үбіжіксің. Жанары жасқа толып, көз алды бұлдырап, түк көре алар емес. – Не дейді, жанымау? Үбіжігі несі? Үйде жалғыз қамалып отырып. бірдеме иектеп кеткеннен су ма? Піссімілла. Піссімілла. Ұшықтайын. Мамасы аттап басып, ұлының жанына жетіп барды да, тізерлей кетіп, алақанымен маңдайын сипай беріп еді, Алпамыс қолындағы балтаны құлаштап тұрып с iлтеп кеп қалды. Сілтеп кеп қалды да, аяғының астына ах. деп құлап түскен үб iж iк емес, бетаузын қан жуған мамасы екен iн танып қап, шошына шыңғырып ж iберд i. kz Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын 0 пікір Үздік материалдар Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 Әдебиет 8647 0 пікір 6 Сәуір, 2017 сағат 15:42 әңгіме Ұзақты күн кино қызығына елт iп, экранға көп қадалғандықтан ба, ек i көз i удай ашып, мөлт-мөлт жасаурап кетт i. Шекес i де з iл тартып, құлағы шулап бара жатыр екен. Жұдырық сыртымен көз iн уқалаған күй i орнынан созалаңдап тұрды да, аяғын зорлана сүйрет iп басып, терезеге қарай беттед i. Жүз iнде шаршау бар. Көз i к iлг iреп тұр. Б iрер аттап терезе алдына жеткен соң басы кеудес iне құлап, б iрауық сұлқ түс iп тұрып қалды. Терезе алдына сүмет iл iп неге келді, о жағын пайымдап жатқан бұл жоқ. Удай ашыған ек i көз iн тарс жұмып сәл бөгелд i де, әлдене еске түсе кеткендей тарс жұмған көз iн аша сала терезе ернеу iне асылып, тысқа көз т iкт i. Дәл терезе түбінде өскен кәрі қаратал талыстай қалың қабығы арса-арса боп, бойына біткен мың сан жапырағын ауырсынғандай мүлгіп тұр. Үйдің келесі бетіне ауып кеткен күннің қызуы қайта бастаған. Көрш i балалар ойынға алаңсыз к iр iскен сыңайлы, аула жақ көлеңке беттен шатшадыман күлк i ест iл iп қалып жатыр. Оқудан босаған бала немені үйде тұсап ұстай алмайтын жазғы демалыс кез ғой. Бағанадан удай ашып, к iлг iреген көз жанарында жылт көр iн iп, бұның да ойынға аңсары ауа қалып еді. Көшеге жүг iр iп шығып, асыр салған балалардың арасына қойып-ақ кетк iс i кеп тұр. Б iрақ, өрекпи қалған көңiл i демде су сепкендей басылып, к iб iрт iктеп бөгеле берд i. «Мүмк iн ес iк алдында ұрынарға қара таппай, екі иығын жұлып жеп Ерлан тұрған шығар». Алпамыстың жүн i жығыла қалды. Көшеге шықсам деген ойдан табан астында айнып, тұтқаға соза берген қолы кер i қайтқан. Ерлан бұдан б iр класс жоғары оқиды. Жет iнш iге көшкен. Жет iнш iге көштім екен деп, сабаққа бас қатырып жатқан ол жоқ. Үшт iктен өзге баға оның маңдайына жазылмаған сияқты. Оны да «қағынып тұрған пәлекет қағындыға ұшырамай тұрғанда құтылып тынайық» деп, мұғал iмдер амалы құрып қоя сала ма қалай. Басына оқу қонбайтынын өз i де б iлетін болар, басқа оқушылар сияқты сөмке арқалап, оқулық тасып әуреге түс iп жатпайды. Мектепке әкелетіні жалғыз к iтап, жалғыз дәптер. Ол да әбден умаждалған, ышқырға қыстыра салады. Кластың атаманы. Оңаша шыға қалған төменг i кластың балалары оған қалта түбіндегі бесон теңгесін беріп, ағажандап әрең құтылады. бесон теңге табылмай қалса, майқұйрықтан тебіліп қайтады. Алпамыс та талай рет қалтасы қағылып, талай рет тебіліп тынған. Сондықтан бесіншінің боқмұрындары Ерланнан алыстан орағытып қашады. Анада ғой, аспаннан түскендей, ойламаған жерден сумаң етіп Ерлан тап бола кеткені. Қаннен-қаперс iз, бейғам келе жатқан бұны, әй-шәй жоқ, көк iректен періп кеп қалғаны. Қалпақтай ұшып түсті бұл. Шүйдес i тасқа оңбай соғылып, көз алды қарауытып кетт i. Есін жыйса, төбеден төн iп қарап Ерлан тұр. Бұжыр табан бәтеңке киген аяғын бұның кеудес iне салып алған. Нығырлап басып қояды. – Сенде дүрб i бар дейд i ғой. Соны маған әкеп берес iң! – дейд i бұйырып. – Айт, қашан әкелес iң? Өктем. Жайын аузы жиылмай, таңқы танауы желпжелп етіп делдие қалыпты. Алпамыс тұла бойын билеп алған үрейді қапелімде баса алмай, алақанымен жүз iн қорғаштай берд i. – Қашан әкелесің? – Дүрб i. дүрб i, – дей берд i Алпамыс ерн i ерніне жуыспай күб iрлеп. Аузына басқа сөз түспеді. – Тап осы қазір ап келесің! – Бұжыр табан бәтеңкемен қабырғадан оқсатып б iр тепт i. – Ұқтың бей?! Бұл түк дей алмады сонда. Сүйрет iл iп орнынан тұрды. Үст i-басына жұққан шаңды қақпастан анадай жерде теңки iп жатқан дөңбекке шойнаңдай басып барып отырды. Көз iне мөлтілдеп жас үй iр iлд i. Рас болса, дүрбіні атасы соғыстан алып келген дейд i. Былғары қорабы әбден ақжемденіп тозған. Көп ұсталып, сыры кете бастаған. Бірақ, дүрб i болғанда қандай! Нағыз өз i. Қос қолдап қысып ұстамасаң, жерге түсіріп алуың әбден мүмін. Көрш i балаларға ешқашан көрсеткен емес. Өз i де қолына анда-санда б iр алатын-тұғын. Б iреу біл iп қоя ма деп қаймығады. Біліп қойса «мен бір көрейін, мен бір көрейінмен» әр баланың қолында бір кетуі мүмкін ғой. Балконда тұрып алыста мұнартып жатып алған таудан көз айырмай, шатқалға ұзақ-ұзақ үңiледі. Сонда шатқалды өрлеп өскен қарағай б iткен көз алдына тым-тым жақын кеп тұра-тұра қалады. Қалың ағаш арасынан ашқарақ қасқыр ма, т iм iск i түлк i ме, әйтеу iр әлдеб iр мақұлық әне-м iне шыға келет iндей. Әлде қорбаңдап қар адамы келе жата ма? Қанша үңiлсе де әз iрге көзге ештеңе iл iге қоймаған. Әзір ілікпесе де, әйтеу iр күндердің б iр күн iнде оны да көрет iн iне сен iмд i. Мына жексұрынның соны сезіп қойғаны ғой. Ақыры деген iне жет iп, дүрб iн i алып тынды. Қызғыштай қорыған қастерл i мүл iк енді өз iн iк i емес, б iреуд iң қолында кетт i. Шатқалдан мақұлық көрем бе деген қиялы да адыра қалған. Іш i қанша жерден қыж-қыж қайнаса да, дүрб iн i қайтарып алуға батылы бармай жүр. Оны айтасың, Ерланды анадайдан көрсе болды, бұрынғыдай емес жасқаншақтап, төменш iктеп қалатын әдет тапты. Тайсақтап тұрады. Өзінен өзі қуыстанып, жан-жағына алақтап, дегбірі құрып б iтед i. Тағы да бірдеңемді тартып алар, тағы да қап-қатты жұдырығымен періп қалар дегендей қорқа басып, жылыстап бара жатқаны. Сол себепті үйден шығуға өзінің де құлқы жоқ. Оның үстіне есік сыртан құлыптаулы. Осы жаз мамасы компьютор сатып әперген-тұғын. Өзі жоқта көшеге алаңдамай үйде отырсын деп ойлап тапқан айласы. Мейлі ғой, мамасы не ойласа да өз еркі, ал, Алпамыс үш iн соның қызығы басылар түрі көрінбейді. Б iр өз iнде б iрнеше кино сыйып кеткен к iшкене дөңгелек диск iден көп нәрсе жоқ. Үйіліп жатыр. Шет iнен ал да құмарың қанғанша қарай бер. Кино болғанда қандай, кейіпкерлері кілең бір жан-жағын жайпап бара жатқан жүрек жұтқандар. Бірін бірі көрген жерде жұдырық ала жүгіріп, қаймықпастан айқаса кетет iн төбелес те сонда, б iр iн iң қанын б iр i судай шашып, шімірікпестен сойып салатын, айылын жимастан атып тасатайтын соғыс та сонда. Бұндай киноны етек-жеңді жимастан, арқаны кеңге салып, жайбарақат отырып көре алмайсың. Қарадай қаның ыси бастайды. Жаның тырнақ ұшына тіреледі. Т iсіңді тісіңе қойып, қос жұдырығыңды еріксіз түйіп алғаныңды кино біткенде бір-ақ аңғарасың. Сосын қапелімде сабаңа түсе алмай, еліріп отырғаның. Алпамыс та таңның атысы, күнн iң батысы, біреу тап сол араға матап тастағандай экран алдынан ұзап шыға алмайды. Мамасы тоңазытқышқа салып кеткен түск i асты iше салу да кейде естен тарс шығып кетед i-ау. Ес iл-дерт i көз алдында өтіп жатқан қырғында. Әсіресе, б iр қора қандықол қарақшының ортасына ит жыныңды келт iр iп ылғи да түс iп қала берет iн, түсіп қалған сайын ылғи да айызыңды қандырып әлденешеу iн әп-сәтте қанға бөкт iр iп, жайратып тастап, сытылып шығып кете берет iн Жон деген жүрекжұтқанда. Өз i де ажал аузына талай рет барып кел iп жүр. Әне өлед i, м iне өлед i дейсің, өлмей тірі қалғанын тілеп, ине ұшында отырғандай өзің де қылпылдап бітесің. Тұтқаға соза берген қолын кер i тартып ала сала, компьютерге ұмтылды. Көп диск iн iң iш iнен Жонның киносын iздеп жатыр. Міне, Жон! Қалай қорықпайды ә? Түк ойламайды ә! Қаннен қаперс iз. Алшаң-алшаң басады. Жайбарақат. Өзіне өзі сенгесін сөйте ме. Іші біліп отыр ғой, талай көрген кино емес пе. Қаз iр ол әнеб iр көк тіреп тұрған көп қабат алып үйд i айнала бергенде ту сыртынан тарс ет iп тапанша атылуы тиіс. Тапаншаның тарс ете түсетіні, Жонның қаперіне кірсе не қыл дейсің, оны білетін Алпамыс қана. Әттеген-ай, Жон деген ақымақтың нағыз өзі ғой, тап б iр нағашы жұртына қыдырып келгендей-ақ, еш қау iп ойламайды. Алаңсыз. Қаралай ит жының қозатыны осындайда емес пе. Жең iш iне қару жасырған қарау неменің қыр соңынан қалмай, бағанадан iзге түс iп келе жатқанын қалай сезбейді ә? Әне, атты ғой. Өлт iрд i ғой. Алпамыс отырған орнынан қалай ұшып түрғанын өз i де аңғармай қалыпты. Сүйткенше болмады, Жон омақаса құлап түсуд iң орнына, болмаса жалт бер iп бой тасалай қалудың орнына, әдеттегі сабырлы қалпын сақтап, оқ атылған жаққа асықпай, маңғазданып мойын бұрсын. Қорғасын оқ қағып түсер демейді-ау. Анау шүр iппен i тағы бір тартып қалса ғой, жер сүзе құлағанын өз i де аңғармай қалар ед i. Әттең-ай. атты әне. Алпамыс әлденеден қорғанғандай қолын ербең еткізіп, көз iн тарс жұмып ала қойды. Ашқанда көрген i жер жастанған Жон емес, аузы-мұрнынан қан шүмектеп, серейіп өлгел i жатқан қысық көз қарақшы. Жон болса, пистолет iн қойнына сұға салып, түк болмағандай бұрылып жүре берд i. — Маладес! Алпамыс қысық көз қарақшыны Жон емес, өз i атып өлт iргендей қуана қышқырып қалды. — уу-ау! Б iрақ, Алпамыс үшін қаны бұзық арамза неменің көрес iн i көр iп болмай, әп сәтте өм iрем қапқанынан өткен өк iн iш жоқ. Қаруы жоқ талай адамды басынып, әлімжеттік жасап, байлығын тонап кетіп жүр ғой. Жонды қайдам, ол жағын Алпамыс бес саусағындай жақсы б iліп отыр. Сондықтан да бар қылмысы өз i өлген соң ғана әшкере болатынына еш кел iсе алмайды. Ың-шыңсыз атып өлтіре салғанша, шырқыратып, жанын қинаса ғой. Жо-жоқ, ондай адамды аяуға бола ма? Құлағын кесіп тастау керек, көз iн ойып алу керек. Б iр көз iн ойып алып тастап жатқанын ек iнш i көз i көр iп жатса тіпті жақсы. Аяқ-қолын бырт-бырт бұтап, м iне, былай, былай. Еліріп алған Алпамыс еденд i тоқтамастан тепк iлей берд i. «Мә, саған! Мә, саған!» Осы күндері Алпамыс Жонды т iпт i, түс iнде көрет iн боп жүр. Жон бұны өз бауырындай жақын тартып, қасынан тастамайды екен. Бұл да бауырындай боп кеткен оған ұқсап бағып, бетіне жан қаратпауға тырысады. Әсіресе, Ерлан десе жыны бар. Құтырып кетеді. Ерлан да бұның алдында дірдек қағып, аяғына жығылады екен. Анада оқсатып тепкенін, дүрбісін тартып алғанын Алпамыс қалай ұмытсын. Бас салып естен тандыра тепкі астына алады екен. Ондайда айызы қанып, ұйқыдан масаттанып оянады. Ал, кейде ойлаған ойы кер iс iнше шығып, Ерланның табаны астында иленіп өзі жатады. Сол күні төсектен өкс iгін баса алмай тұрады. Бұнысын мамасы сезбей қала ма қайдам, әйтеу iр ертес iне бұл туралы т iс жарып, сұрап көрген емес. Әлде, жұмыстан кешігіп қалмайын деп сүрн iг iп жүргенде мұршасы болмай, ұмытып кете ме? Бұл да түнде көрген түс iн баяндап жатпайды. Баяндап жатпаса да мамасы жалғыз ұлдың жан дүниес iндег i өзгер iст i сез iп жүретін сияқты. Содан боларау, ес iкт i сыртынан құлыптап, к iлтт i қалтасына сала кететінді шығарғаны. Күндегісі сол. Мамасы қашан жұмыстан үйге оралғанша Алпамыстың осылай қамауда отырғаны отырған. «Мама, к iлтт i тастап кетіңізш i» деп қанша мәрте жалыныпжалбарынбады дейс iң. Б iрақ, ол ұлының өт iн iш iне құлақ асса кәні. «Қой, мен жоқта көшедегі ызғыған мәшине қағып кетер», «Қой, б iр пәлеге ұрынып қаларсың», «Аман отырғаның жақсы» деп бет iн қайтарып тастай беред i. «Демалыс күн i аквопаркке апарам. Суға армансыз шомыласың. Одан қайтып келе жатып, аттракционға м iнг iзем, балмұздақ әперем» деп алдап қояды. Иә, иә, алдайды. Аквопаркке қашан апарып еді? Аттракционға да м iнг iзетін ниеті жоқ. Айтады, айтады да қояды. Демалыс күні әлгі айтқан уәдес iн тарс ұмытып, өмірі б iтпейт iн күйбеңге к iр iс iп жатқаны. «Мама, аквопаркке барамыз ба, қыдырамыз ба?» деп қыңқылдай бастаса-ақ: «Көкетайым-ай, аквопаркке барып гөлайттап жүретін жағдай қайда? Сен iң мына к iр iңд i к iм жуады сонда, үйд i к iм тазалайды, тамақты кім п iс iред i?» деп зар илеп қоя беред i. Осыдан кей iн сөз iне сен iп көр. Бұрынғыдай қыңқылдауды да қойды сосын. Айтқысы келмейді. Айтқаны орындалмайтын болған соң, ауызды ауыртып қайтеді, томсырайып, үнс iз қалатын әдет тапты. Шаруасына кедерг i жасамай, т iл iн жұтып өз iмен өз i тоңтер iс отыратынына ырза бола ма, әлде уәдес iне тұрмаған өз к iнәс iн жуып-шайғандағысы ма, не болса да мамасы жұмысын б iт iрген соң бұны айналып-толғанып, әй-шәйға қаратпай басы-көз iнен шөпілдетіп сүйе бастайды. Сүйт iп отырып ақыр-аяғы көз iне жас алып тынады. «Жұрттың балдары сияқты алаңсыз бола алмадың-ау, ботам. Ауыш әкең арақ iш iп, қарасын батырғанша, ұлына ие болатын адам ғой, – дейд i дауысы жарықшақтана бұзылып. – Жұрттың папалары сияқты сен i аквопаркке апарып қыдыртатын адам ғой. қайт дейс iң маған?!» Алпамыс оңашада қанша қиялдағанмен, әке бейнесін көз алдына с iрә да келтіре алмайды. Көрген адамы емес. Ес б iлгел i, мамасы айтпақшы, қараң қалғыр, осы б iр жалғыз бөлме тар пәтерде екеуден екеу тұрып жатыр. Әкес i туралы сұрамақ боп талай мәрте оқталуын оқталды-ау, бірақ, не бәлесі бар екенін қайдам, әйтеуір батылы бармай-ақ қойды. Анада шырт ұйқыда жатып шошып оянғанын айтамау! Б iреуд iң солқылдап жылаған дауысы құлақ етін кем iр iп барады екен дейд i. Сүйтсе, еңiрегенде етег i жасқа толып отырған басқа емес, өз мамасы. Бұның оянып кеткен iн сезбед i ме, айылын жиған жоқ. Алпамыстың зәрес i ұшып, көз i бақырайып кетсін. Түк ұқпаса да, төсег iнен тұра сала, еб iл-себ iл боп алып-салып отырған шешес iн құшақтай алды. — Танауы пырспырс етіп жылап ж iберд i. — ботамоу, ботам! — Мамасы бұның оянып кеткен iн жаңа аңғарғандай селк ете қап, жылауын доғара қойды да, көк iректен жалын ата күрс iн iп салды. — Екеум iзд i қаңғыртып кеткен тасбауыр әкеңн iң сүг iрет iн жыртып тастап отырмын, ботам. Ұйықтай алмағасын. ит жыным қозып. Мамасы деген i жұп-жұқа, қағысқан арық қарасұр кел iншек. Итеріп қалсаң, құлап түсердей жүдеу. Содан ба, көз iн iң айналасы қалталанып, көг iс тартады да тұрады. Үст iнде жуыла-жуыла өңсізденіп көнерген көйлек. Басқа әйелдер ки iп жүрген ки iмге еш ұқсамайды. Қайдан тауып алған деп жыны келеді Алпамыстың. Бұның жыны келді екен деп, шешіп алып, лақтыратын мамасы ма? Қас қылғандай үстінен тастамайды. Соны киіп ап, дедектеп жұмысқа кет iп бара жатады. Жұмыстан дедектеп келе жатады. Көз айналасына қатпарлана қалған майда әжімге ұрлана қарап қояды кейде. Ұнатпағаннан сүйтеді. «Мамамның көзі неге көрш i келіншектің көз iндей әдем i болмады екен» деп еріксіз ойға шоматыны бар. «Көп жылаған адамға әжім ерте түсетін шығар? Сонда неге жылайды? Жарқыратып жаңа көйлек кие алмағасын ба? Бұның бәрі папамның жоқтығынан ғой. Анау Ерланның, анау Асхат, Сұлтанның папаларындай папам болғанда ғой, әдемі көйлектің неше түрін киер ед i мамам, – деп мұңға батады. – Жаңа көйлек кисе, көз айналасына қыртыс та түспес ед i». Өз iн iң тентек балалардан тайсақтап, үйкүш iк боп қалғанын да әкен iң жоқтығынан көред i. «Шікін-ай, Ерлан мен Асхаттың әкелер i сияқты, мен iң де әкем болғанда ғой» деп iш i күйіп, қызғаныш бас көтер iп қояр ед i сонда. Мамасы әке сүг iрет iн жыртып тастап, көз iн б iржола құртқалы әлг i ауық-ауық бас көтеріп қоятын қызғаныш та ада, тірі жанға тіс жарып, айтып көрмеген тәп-тәтті қиялы да жым-жылас. Содан бер i көк iрег iнде әлдеб iр ащы түй iн пайда болған. Әке бейнесінен күдер iн б iржола үзген. Содан бер i Ерлан да, Асхат та, т iпт i мектептег i бала б iткен кездескен жерде бұның кемшілігін келеке қылатындай. «Мамаң екеу iңд i бейшара қып әкең тастап кеткен» деп. Сөйтіп айта ма деп, оңғы кезде ойынға қосыла алмай, оқшау қала берет iн боп жүр. Т iпт i, бірге ойнайтын көрші балаларды сол үшін жек көр iп те кетт i. Енд i б iр сәт жаңағы өлген қарақшы деген i көз iне Ерлан боп елестегені. Оны тапаншамен б iр-ақ тартып жер қаптырған Жон емес, өз i сияқтанып, көк iрег iн әлдеб iр алапат күш кернеп ала жөнелгені. Тамағына кептеліп қалған түйін әп-сәтте жібіп сала бергендей, көптен қайтпай жүрген кег i қайта қалғандай, санын шапаттап әй бір масаттанғаны. Өз iн артынан келгенді шаншып тастайтын, алдынан келгенд i жаншып өтетін батырдай сез iн iп, бойына күш-қайрат құйылғандай шиыршық атсын. Ш iк iн, қолға тек пистолет берші. пистолет болса ғой, жалғыз Ерлан емес, ақысы кет iп жүрген кластастарының талайын тыраң етк iз iп, табан астында атып тастар ед i ғой! Ойланбас еді. Айызы сонда б iр қанар ед i-ау! Дүрб iден айырылдым деп өк iнбес ед i-ау! Алпамыс ер iкс iз сүңг iп кеткен қиялдан айыға алмай, сарсаңға түсіп отырғанда, Жонның киносы аяқталып, басқасы басталып кеткен екен. Бұны да неше мәрте көр iп тастаған. Адам жег iш үб iж iк туралы. Әне, сол үбіжік қала шетінде оқшау тұрған үйді айнала торып, теңселіп жүреді де қояды. Ылғи осы. Қас қарайып, мырт үйірілді дегенше аспаннан түскендей сап ете қалады, таң бозара жерге сіңгендей ғайып болады. Адамның аяғы сияқты екі аяғы, адамның қолы сияқты екі қолы бар. Үст i-басы сабалақ-сабалақ қылшық. Ит дейтін ит емес, қасқыр дейтін қасқыр емес. Түн қараңғысымен қарауытып көрініп, үйдің маңын шиырлаудан шаршамайды. Ек i көз i қызарып, азу т iс i ақсиып, әйнектен үңiл iп тұрғаны. Бөлмеде бір балақан балбырап ұйықтап жатыр. Түкті де сезер емес. Терезе сом тем iрмен торланған. Ал, анау пәлекет, адам етін аңсай ма, ауық-ауық жұтынып қояды. Арандай аузын қайшылап, ызалана ырылдап есік күзетеді де жүреді. Таң ата тауға қарай жосылтып бара жатқанын көресің. Екпінінен ысылдап жел еседі. Тау жақтан қасқырша ұлыған, аюша ақырған әжептарқы дауысын естисің. Сорлы балақан өз iн үбіжік аңдып жүрген iн қайдан б iлс iн? Қарғыс атқан б iр түн i ақыры үйге түсіп, шеңгеліне іліккен бойда қолын қол, бұтын бұт қып боршалап қылғыта салатынын қайдан сезсін? Шешес i байғұстың да қапер iнде қау iп жоқ. Сондан ба, әйтеуір тырнақтай баланы бөлмес iнде жалғыз қалдырып, өз i бөлек төсекке қисаяды. Бұлар тұратын пәтер б iр iнш i қабатта. Терезе түбінде өскен кәрі қаратал бөлмеге күн сәулесін түсірмей көлеңкелеп, әйнекті толайым жауып тұрады. Күн кешкіре бастасымен бөлме iш i тез күңг iрттен iп, көңiлге үрей к iре бастайтыны бар. Бүг iн де үбіжік кинодан көз айыра алмай бұрышта бүр iс iп отырған. Кенет терезе алдына қанаттарын сарт-сұрт сабалап қос кептер таласатармаса қона кеткені. Онсыз да сансын үбіжік жаулап ап, қарадай д iрдек қағып, үркіп отырған Алпамыстың жүрег i суу ете түссін. Тұла бойы түрш iг iп, ілезде суынып сала берсін. Аяқ-қолы сал боп қалғандай жансызданып, бір жағына қисайып құлай берді. Ес iн жиса, сыртқы ес iк жақтан тықыр-тықыр еткен дыбыс естіліп жатыр. Бұл әуел i ол тықырдың не тықыр екенін ұға алмай еріксіз құлақ түрген. Аузы аңқиып отырып, ойына үбіжік орала кетсе болар ма? «Үбіжік» деп, сыбырлады. Кебірсіген ерні жыбыр етті. Жүрегі қалтырап, төбе шашы тік тұрды. соның дәл өзі! Сол ғой! Сояудай тырнағымен осқылап, тырналап жатыр. Бұлард iк i жұртт iк iндей балталасаң алынбас тем iр ес iк емес, ашып-жапқан сайын бір қышқырып қалатын қиқы-жиқы құрама ағаш ес iк. Кенет долданып кетіп, бар пәрменімен б iр персе ғой, онсыз да қаусап тұрған есік күйреп түсер ед i. Соны ойлағнда Алпамыстың жон арқасы шымырлап ала жонелді. Ұйып қалған аяқ-қолын әрең жазып, орнынан жер т iреп зорға тұрды. Т iзес i д iр iлдеп асханаға бет алды. Тәлт iректеп асханаға жетт i, түрт iнектеп үстел үстін сипалады. Қолына балта ілікті. Мамасы ет шауып жүрген балта. Балта қолға түскен соң батылданғандай болып ед i, бірақ сол арада өз иег i өз ерк iне бағынбай кемсеңдеп, жылап ж iбергені. Көз жанары жасқа толып алыпты. Тықыр болса басылар емес. Үбіжіктің сояудайсояудай тырнағы көзіне елестеген Алпамыстың тынысы тарылып, көз i шарасынан шығып шегіншектеп барды да, арқасын қабырғаға тіреді. Ес iкт iң көз iнен сығалап қарамақ боп бір оқталды да, ол ойынан табан астынан айныды. Есік ашылып кетіп, үбіжік кіріп келе ме деп үрейі ұша қорықты. Сығаласа да тас қараңғы к iребер iстен ештеңе көр iп жарытпайсың. Балтаны басынан асыра жоғары көтерген қалпы, дем iн iш iнен алып, қалшиып қатып қалыпты. Салдыр-күлд iр ет iп б iреу табалдырықтан бері аттай берген. Алпамыс өз көзіне өзі сенбеді. Қорқынышты үбіжік бет-бейнесін ілезде өзгертіп, мамасына айналып үлгеріпті. «Мамамды жеп қойған, сосын мамам боп кеткен, – деген қияли ой келді басына, – әне, ерні қан-қан. Енді мені жейді». Үбіжік – мама қолындағы сөмкені босағаға тастай салып, өп-өтірік күлімсіреп, бері бұрылды. «ботамау, көкшім-ау!» дейді. Дауысын мамасының дауысынан айнытпай қалай салады ә. алдапсулап ұстап алмақ қой. Алпамыс жандәрмен төргі бөлмеге тұра қашты. Соңынан үбіжік – мамасы қуып кірді. Көзі алақ-жұлақ етеді. – Алпамыс, ұлым, не болды саған, неге қаштың? Өкпелеп қалдың ба, мамаңа. Бүгін айлық алдым. Айлығым өсті ғой. Саған не әкелгенімді көрші. – Келмеші қасыма, – деп сықсыңдап жылап жіберді. – Мамам емессің сен, үбіжіксің сен. – Қой, жаным! Не деп тұрсың? Мамаңмын ғой мен, сорлыау. мамаңмын! Алпамыс қолындағы балтаны қыса ұстап, бұрышқа тығылды. – Мама, сен мама емессің. Мама боп келген үбіжіксің. Жанары жасқа толып, көз алды бұлдырап, түк көре алар емес. – Не дейді, жанымау? Үбіжігі несі? Үйде жалғыз қамалып отырып. бірдеме иектеп кеткеннен су ма? Піссімілла. Піссімілла. Ұшықтайын. Мамасы аттап басып, ұлының жанына жетіп барды да, тізерлей кетіп, алақанымен маңдайын сипай беріп еді, Алпамыс қолындағы балтаны құлаштап тұрып с iлтеп кеп қалды. Сілтеп кеп қалды да, аяғының астына ах. деп құлап түскен үб iж iк емес, бетаузын қан жуған мамасы екен iн танып қап, шошына шыңғырып ж iберд i. kz Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Әдебиет 8647 0 пікір 6 Сәуір, 2017 сағат 15:42 әңгіме Ұзақты күн кино қызығына елт iп, экранға көп қадалғандықтан ба, ек i көз i удай ашып, мөлт-мөлт жасаурап кетт i. Шекес i де з iл тартып, құлағы шулап бара жатыр екен. Жұдырық сыртымен көз iн уқалаған күй i орнынан созалаңдап тұрды да, аяғын зорлана сүйрет iп басып, терезеге қарай беттед i. Жүз iнде шаршау бар. Көз i к iлг iреп тұр. Б iрер аттап терезе алдына жеткен соң басы кеудес iне құлап, б iрауық сұлқ түс iп тұрып қалды. Терезе алдына сүмет iл iп неге келді, о жағын пайымдап жатқан бұл жоқ. Удай ашыған ек i көз iн тарс жұмып сәл бөгелд i де, әлдене еске түсе кеткендей тарс жұмған көз iн аша сала терезе ернеу iне асылып, тысқа көз т iкт i. Дәл терезе түбінде өскен кәрі қаратал талыстай қалың қабығы арса-арса боп, бойына біткен мың сан жапырағын ауырсынғандай мүлгіп тұр. Үйдің келесі бетіне ауып кеткен күннің қызуы қайта бастаған. Көрш i балалар ойынға алаңсыз к iр iскен сыңайлы, аула жақ көлеңке беттен шатшадыман күлк i ест iл iп қалып жатыр. Оқудан босаған бала немені үйде тұсап ұстай алмайтын жазғы демалыс кез ғой. Бағанадан удай ашып, к iлг iреген көз жанарында жылт көр iн iп, бұның да ойынға аңсары ауа қалып еді. Көшеге жүг iр iп шығып, асыр салған балалардың арасына қойып-ақ кетк iс i кеп тұр. Б iрақ, өрекпи қалған көңiл i демде су сепкендей басылып, к iб iрт iктеп бөгеле берд i. «Мүмк iн ес iк алдында ұрынарға қара таппай, екі иығын жұлып жеп Ерлан тұрған шығар». Алпамыстың жүн i жығыла қалды. Көшеге шықсам деген ойдан табан астында айнып, тұтқаға соза берген қолы кер i қайтқан. Ерлан бұдан б iр класс жоғары оқиды. Жет iнш iге көшкен. Жет iнш iге көштім екен деп, сабаққа бас қатырып жатқан ол жоқ. Үшт iктен өзге баға оның маңдайына жазылмаған сияқты. Оны да «қағынып тұрған пәлекет қағындыға ұшырамай тұрғанда құтылып тынайық» деп, мұғал iмдер амалы құрып қоя сала ма қалай. Басына оқу қонбайтынын өз i де б iлетін болар, басқа оқушылар сияқты сөмке арқалап, оқулық тасып әуреге түс iп жатпайды. Мектепке әкелетіні жалғыз к iтап, жалғыз дәптер. Ол да әбден умаждалған, ышқырға қыстыра салады. Кластың атаманы. Оңаша шыға қалған төменг i кластың балалары оған қалта түбіндегі бесон теңгесін беріп, ағажандап әрең құтылады. бесон теңге табылмай қалса, майқұйрықтан тебіліп қайтады. Алпамыс та талай рет қалтасы қағылып, талай рет тебіліп тынған. Сондықтан бесіншінің боқмұрындары Ерланнан алыстан орағытып қашады. Анада ғой, аспаннан түскендей, ойламаған жерден сумаң етіп Ерлан тап бола кеткені. Қаннен-қаперс iз, бейғам келе жатқан бұны, әй-шәй жоқ, көк iректен періп кеп қалғаны. Қалпақтай ұшып түсті бұл. Шүйдес i тасқа оңбай соғылып, көз алды қарауытып кетт i. Есін жыйса, төбеден төн iп қарап Ерлан тұр. Бұжыр табан бәтеңке киген аяғын бұның кеудес iне салып алған. Нығырлап басып қояды. – Сенде дүрб i бар дейд i ғой. Соны маған әкеп берес iң! – дейд i бұйырып. – Айт, қашан әкелес iң? Өктем. Жайын аузы жиылмай, таңқы танауы желпжелп етіп делдие қалыпты. Алпамыс тұла бойын билеп алған үрейді қапелімде баса алмай, алақанымен жүз iн қорғаштай берд i. – Қашан әкелесің? – Дүрб i. дүрб i, – дей берд i Алпамыс ерн i ерніне жуыспай күб iрлеп. Аузына басқа сөз түспеді. – Тап осы қазір ап келесің! – Бұжыр табан бәтеңкемен қабырғадан оқсатып б iр тепт i. – Ұқтың бей?! Бұл түк дей алмады сонда. Сүйрет iл iп орнынан тұрды. Үст i-басына жұққан шаңды қақпастан анадай жерде теңки iп жатқан дөңбекке шойнаңдай басып барып отырды. Көз iне мөлтілдеп жас үй iр iлд i. Рас болса, дүрбіні атасы соғыстан алып келген дейд i. Былғары қорабы әбден ақжемденіп тозған. Көп ұсталып, сыры кете бастаған. Бірақ, дүрб i болғанда қандай! Нағыз өз i. Қос қолдап қысып ұстамасаң, жерге түсіріп алуың әбден мүмін. Көрш i балаларға ешқашан көрсеткен емес. Өз i де қолына анда-санда б iр алатын-тұғын. Б iреу біл iп қоя ма деп қаймығады. Біліп қойса «мен бір көрейін, мен бір көрейінмен» әр баланың қолында бір кетуі мүмкін ғой. Балконда тұрып алыста мұнартып жатып алған таудан көз айырмай, шатқалға ұзақ-ұзақ үңiледі. Сонда шатқалды өрлеп өскен қарағай б iткен көз алдына тым-тым жақын кеп тұра-тұра қалады. Қалың ағаш арасынан ашқарақ қасқыр ма, т iм iск i түлк i ме, әйтеу iр әлдеб iр мақұлық әне-м iне шыға келет iндей. Әлде қорбаңдап қар адамы келе жата ма? Қанша үңiлсе де әз iрге көзге ештеңе iл iге қоймаған. Әзір ілікпесе де, әйтеу iр күндердің б iр күн iнде оны да көрет iн iне сен iмд i. Мына жексұрынның соны сезіп қойғаны ғой. Ақыры деген iне жет iп, дүрб iн i алып тынды. Қызғыштай қорыған қастерл i мүл iк енді өз iн iк i емес, б iреуд iң қолында кетт i. Шатқалдан мақұлық көрем бе деген қиялы да адыра қалған. Іш i қанша жерден қыж-қыж қайнаса да, дүрб iн i қайтарып алуға батылы бармай жүр. Оны айтасың, Ерланды анадайдан көрсе болды, бұрынғыдай емес жасқаншақтап, төменш iктеп қалатын әдет тапты. Тайсақтап тұрады. Өзінен өзі қуыстанып, жан-жағына алақтап, дегбірі құрып б iтед i. Тағы да бірдеңемді тартып алар, тағы да қап-қатты жұдырығымен періп қалар дегендей қорқа басып, жылыстап бара жатқаны. Сол себепті үйден шығуға өзінің де құлқы жоқ. Оның үстіне есік сыртан құлыптаулы. Осы жаз мамасы компьютор сатып әперген-тұғын. Өзі жоқта көшеге алаңдамай үйде отырсын деп ойлап тапқан айласы. Мейлі ғой, мамасы не ойласа да өз еркі, ал, Алпамыс үш iн соның қызығы басылар түрі көрінбейді. Б iр өз iнде б iрнеше кино сыйып кеткен к iшкене дөңгелек диск iден көп нәрсе жоқ. Үйіліп жатыр. Шет iнен ал да құмарың қанғанша қарай бер. Кино болғанда қандай, кейіпкерлері кілең бір жан-жағын жайпап бара жатқан жүрек жұтқандар. Бірін бірі көрген жерде жұдырық ала жүгіріп, қаймықпастан айқаса кетет iн төбелес те сонда, б iр iн iң қанын б iр i судай шашып, шімірікпестен сойып салатын, айылын жимастан атып тасатайтын соғыс та сонда. Бұндай киноны етек-жеңді жимастан, арқаны кеңге салып, жайбарақат отырып көре алмайсың. Қарадай қаның ыси бастайды. Жаның тырнақ ұшына тіреледі. Т iсіңді тісіңе қойып, қос жұдырығыңды еріксіз түйіп алғаныңды кино біткенде бір-ақ аңғарасың. Сосын қапелімде сабаңа түсе алмай, еліріп отырғаның. Алпамыс та таңның атысы, күнн iң батысы, біреу тап сол араға матап тастағандай экран алдынан ұзап шыға алмайды. Мамасы тоңазытқышқа салып кеткен түск i асты iше салу да кейде естен тарс шығып кетед i-ау. Ес iл-дерт i көз алдында өтіп жатқан қырғында. Әсіресе, б iр қора қандықол қарақшының ортасына ит жыныңды келт iр iп ылғи да түс iп қала берет iн, түсіп қалған сайын ылғи да айызыңды қандырып әлденешеу iн әп-сәтте қанға бөкт iр iп, жайратып тастап, сытылып шығып кете берет iн Жон деген жүрекжұтқанда. Өз i де ажал аузына талай рет барып кел iп жүр. Әне өлед i, м iне өлед i дейсің, өлмей тірі қалғанын тілеп, ине ұшында отырғандай өзің де қылпылдап бітесің. Тұтқаға соза берген қолын кер i тартып ала сала, компьютерге ұмтылды. Көп диск iн iң iш iнен Жонның киносын iздеп жатыр. Міне, Жон! Қалай қорықпайды ә? Түк ойламайды ә! Қаннен қаперс iз. Алшаң-алшаң басады. Жайбарақат. Өзіне өзі сенгесін сөйте ме. Іші біліп отыр ғой, талай көрген кино емес пе. Қаз iр ол әнеб iр көк тіреп тұрған көп қабат алып үйд i айнала бергенде ту сыртынан тарс ет iп тапанша атылуы тиіс. Тапаншаның тарс ете түсетіні, Жонның қаперіне кірсе не қыл дейсің, оны білетін Алпамыс қана. Әттеген-ай, Жон деген ақымақтың нағыз өзі ғой, тап б iр нағашы жұртына қыдырып келгендей-ақ, еш қау iп ойламайды. Алаңсыз. Қаралай ит жының қозатыны осындайда емес пе. Жең iш iне қару жасырған қарау неменің қыр соңынан қалмай, бағанадан iзге түс iп келе жатқанын қалай сезбейді ә? Әне, атты ғой. Өлт iрд i ғой. Алпамыс отырған орнынан қалай ұшып түрғанын өз i де аңғармай қалыпты. Сүйткенше болмады, Жон омақаса құлап түсуд iң орнына, болмаса жалт бер iп бой тасалай қалудың орнына, әдеттегі сабырлы қалпын сақтап, оқ атылған жаққа асықпай, маңғазданып мойын бұрсын. Қорғасын оқ қағып түсер демейді-ау. Анау шүр iппен i тағы бір тартып қалса ғой, жер сүзе құлағанын өз i де аңғармай қалар ед i. Әттең-ай. атты әне. Алпамыс әлденеден қорғанғандай қолын ербең еткізіп, көз iн тарс жұмып ала қойды. Ашқанда көрген i жер жастанған Жон емес, аузы-мұрнынан қан шүмектеп, серейіп өлгел i жатқан қысық көз қарақшы. Жон болса, пистолет iн қойнына сұға салып, түк болмағандай бұрылып жүре берд i. — Маладес! Алпамыс қысық көз қарақшыны Жон емес, өз i атып өлт iргендей қуана қышқырып қалды. — уу-ау! Б iрақ, Алпамыс үшін қаны бұзық арамза неменің көрес iн i көр iп болмай, әп сәтте өм iрем қапқанынан өткен өк iн iш жоқ. Қаруы жоқ талай адамды басынып, әлімжеттік жасап, байлығын тонап кетіп жүр ғой. Жонды қайдам, ол жағын Алпамыс бес саусағындай жақсы б iліп отыр. Сондықтан да бар қылмысы өз i өлген соң ғана әшкере болатынына еш кел iсе алмайды. Ың-шыңсыз атып өлтіре салғанша, шырқыратып, жанын қинаса ғой. Жо-жоқ, ондай адамды аяуға бола ма? Құлағын кесіп тастау керек, көз iн ойып алу керек. Б iр көз iн ойып алып тастап жатқанын ек iнш i көз i көр iп жатса тіпті жақсы. Аяқ-қолын бырт-бырт бұтап, м iне, былай, былай. Еліріп алған Алпамыс еденд i тоқтамастан тепк iлей берд i. «Мә, саған! Мә, саған!» Осы күндері Алпамыс Жонды т iпт i, түс iнде көрет iн боп жүр. Жон бұны өз бауырындай жақын тартып, қасынан тастамайды екен. Бұл да бауырындай боп кеткен оған ұқсап бағып, бетіне жан қаратпауға тырысады. Әсіресе, Ерлан десе жыны бар. Құтырып кетеді. Ерлан да бұның алдында дірдек қағып, аяғына жығылады екен. Анада оқсатып тепкенін, дүрбісін тартып алғанын Алпамыс қалай ұмытсын. Бас салып естен тандыра тепкі астына алады екен. Ондайда айызы қанып, ұйқыдан масаттанып оянады. Ал, кейде ойлаған ойы кер iс iнше шығып, Ерланның табаны астында иленіп өзі жатады. Сол күні төсектен өкс iгін баса алмай тұрады. Бұнысын мамасы сезбей қала ма қайдам, әйтеу iр ертес iне бұл туралы т iс жарып, сұрап көрген емес. Әлде, жұмыстан кешігіп қалмайын деп сүрн iг iп жүргенде мұршасы болмай, ұмытып кете ме? Бұл да түнде көрген түс iн баяндап жатпайды. Баяндап жатпаса да мамасы жалғыз ұлдың жан дүниес iндег i өзгер iст i сез iп жүретін сияқты. Содан боларау, ес iкт i сыртынан құлыптап, к iлтт i қалтасына сала кететінді шығарғаны. Күндегісі сол. Мамасы қашан жұмыстан үйге оралғанша Алпамыстың осылай қамауда отырғаны отырған. «Мама, к iлтт i тастап кетіңізш i» деп қанша мәрте жалыныпжалбарынбады дейс iң. Б iрақ, ол ұлының өт iн iш iне құлақ асса кәні. «Қой, мен жоқта көшедегі ызғыған мәшине қағып кетер», «Қой, б iр пәлеге ұрынып қаларсың», «Аман отырғаның жақсы» деп бет iн қайтарып тастай беред i. «Демалыс күн i аквопаркке апарам. Суға армансыз шомыласың. Одан қайтып келе жатып, аттракционға м iнг iзем, балмұздақ әперем» деп алдап қояды. Иә, иә, алдайды. Аквопаркке қашан апарып еді? Аттракционға да м iнг iзетін ниеті жоқ. Айтады, айтады да қояды. Демалыс күні әлгі айтқан уәдес iн тарс ұмытып, өмірі б iтпейт iн күйбеңге к iр iс iп жатқаны. «Мама, аквопаркке барамыз ба, қыдырамыз ба?» деп қыңқылдай бастаса-ақ: «Көкетайым-ай, аквопаркке барып гөлайттап жүретін жағдай қайда? Сен iң мына к iр iңд i к iм жуады сонда, үйд i к iм тазалайды, тамақты кім п iс iред i?» деп зар илеп қоя беред i. Осыдан кей iн сөз iне сен iп көр. Бұрынғыдай қыңқылдауды да қойды сосын. Айтқысы келмейді. Айтқаны орындалмайтын болған соң, ауызды ауыртып қайтеді, томсырайып, үнс iз қалатын әдет тапты. Шаруасына кедерг i жасамай, т iл iн жұтып өз iмен өз i тоңтер iс отыратынына ырза бола ма, әлде уәдес iне тұрмаған өз к iнәс iн жуып-шайғандағысы ма, не болса да мамасы жұмысын б iт iрген соң бұны айналып-толғанып, әй-шәйға қаратпай басы-көз iнен шөпілдетіп сүйе бастайды. Сүйт iп отырып ақыр-аяғы көз iне жас алып тынады. «Жұрттың балдары сияқты алаңсыз бола алмадың-ау, ботам. Ауыш әкең арақ iш iп, қарасын батырғанша, ұлына ие болатын адам ғой, – дейд i дауысы жарықшақтана бұзылып. – Жұрттың папалары сияқты сен i аквопаркке апарып қыдыртатын адам ғой. қайт дейс iң маған?!» Алпамыс оңашада қанша қиялдағанмен, әке бейнесін көз алдына с iрә да келтіре алмайды. Көрген адамы емес. Ес б iлгел i, мамасы айтпақшы, қараң қалғыр, осы б iр жалғыз бөлме тар пәтерде екеуден екеу тұрып жатыр. Әкес i туралы сұрамақ боп талай мәрте оқталуын оқталды-ау, бірақ, не бәлесі бар екенін қайдам, әйтеуір батылы бармай-ақ қойды. Анада шырт ұйқыда жатып шошып оянғанын айтамау! Б iреуд iң солқылдап жылаған дауысы құлақ етін кем iр iп барады екен дейд i. Сүйтсе, еңiрегенде етег i жасқа толып отырған басқа емес, өз мамасы. Бұның оянып кеткен iн сезбед i ме, айылын жиған жоқ. Алпамыстың зәрес i ұшып, көз i бақырайып кетсін. Түк ұқпаса да, төсег iнен тұра сала, еб iл-себ iл боп алып-салып отырған шешес iн құшақтай алды. — Танауы пырспырс етіп жылап ж iберд i. — ботамоу, ботам! — Мамасы бұның оянып кеткен iн жаңа аңғарғандай селк ете қап, жылауын доғара қойды да, көк iректен жалын ата күрс iн iп салды. — Екеум iзд i қаңғыртып кеткен тасбауыр әкеңн iң сүг iрет iн жыртып тастап отырмын, ботам. Ұйықтай алмағасын. ит жыным қозып. Мамасы деген i жұп-жұқа, қағысқан арық қарасұр кел iншек. Итеріп қалсаң, құлап түсердей жүдеу. Содан ба, көз iн iң айналасы қалталанып, көг iс тартады да тұрады. Үст iнде жуыла-жуыла өңсізденіп көнерген көйлек. Басқа әйелдер ки iп жүрген ки iмге еш ұқсамайды. Қайдан тауып алған деп жыны келеді Алпамыстың. Бұның жыны келді екен деп, шешіп алып, лақтыратын мамасы ма? Қас қылғандай үстінен тастамайды. Соны киіп ап, дедектеп жұмысқа кет iп бара жатады. Жұмыстан дедектеп келе жатады. Көз айналасына қатпарлана қалған майда әжімге ұрлана қарап қояды кейде. Ұнатпағаннан сүйтеді. «Мамамның көзі неге көрш i келіншектің көз iндей әдем i болмады екен» деп еріксіз ойға шоматыны бар. «Көп жылаған адамға әжім ерте түсетін шығар? Сонда неге жылайды? Жарқыратып жаңа көйлек кие алмағасын ба? Бұның бәрі папамның жоқтығынан ғой. Анау Ерланның, анау Асхат, Сұлтанның папаларындай папам болғанда ғой, әдемі көйлектің неше түрін киер ед i мамам, – деп мұңға батады. – Жаңа көйлек кисе, көз айналасына қыртыс та түспес ед i». Өз iн iң тентек балалардан тайсақтап, үйкүш iк боп қалғанын да әкен iң жоқтығынан көред i. «Шікін-ай, Ерлан мен Асхаттың әкелер i сияқты, мен iң де әкем болғанда ғой» деп iш i күйіп, қызғаныш бас көтер iп қояр ед i сонда. Мамасы әке сүг iрет iн жыртып тастап, көз iн б iржола құртқалы әлг i ауық-ауық бас көтеріп қоятын қызғаныш та ада, тірі жанға тіс жарып, айтып көрмеген тәп-тәтті қиялы да жым-жылас. Содан бер i көк iрег iнде әлдеб iр ащы түй iн пайда болған. Әке бейнесінен күдер iн б iржола үзген. Содан бер i Ерлан да, Асхат та, т iпт i мектептег i бала б iткен кездескен жерде бұның кемшілігін келеке қылатындай. «Мамаң екеу iңд i бейшара қып әкең тастап кеткен» деп. Сөйтіп айта ма деп, оңғы кезде ойынға қосыла алмай, оқшау қала берет iн боп жүр. Т iпт i, бірге ойнайтын көрші балаларды сол үшін жек көр iп те кетт i. Енд i б iр сәт жаңағы өлген қарақшы деген i көз iне Ерлан боп елестегені. Оны тапаншамен б iр-ақ тартып жер қаптырған Жон емес, өз i сияқтанып, көк iрег iн әлдеб iр алапат күш кернеп ала жөнелгені. Тамағына кептеліп қалған түйін әп-сәтте жібіп сала бергендей, көптен қайтпай жүрген кег i қайта қалғандай, санын шапаттап әй бір масаттанғаны. Өз iн артынан келгенді шаншып тастайтын, алдынан келгенд i жаншып өтетін батырдай сез iн iп, бойына күш-қайрат құйылғандай шиыршық атсын. Ш iк iн, қолға тек пистолет берші. пистолет болса ғой, жалғыз Ерлан емес, ақысы кет iп жүрген кластастарының талайын тыраң етк iз iп, табан астында атып тастар ед i ғой! Ойланбас еді. Айызы сонда б iр қанар ед i-ау! Дүрб iден айырылдым деп өк iнбес ед i-ау! Алпамыс ер iкс iз сүңг iп кеткен қиялдан айыға алмай, сарсаңға түсіп отырғанда, Жонның киносы аяқталып, басқасы басталып кеткен екен. Бұны да неше мәрте көр iп тастаған. Адам жег iш үб iж iк туралы. Әне, сол үбіжік қала шетінде оқшау тұрған үйді айнала торып, теңселіп жүреді де қояды. Ылғи осы. Қас қарайып, мырт үйірілді дегенше аспаннан түскендей сап ете қалады, таң бозара жерге сіңгендей ғайып болады. Адамның аяғы сияқты екі аяғы, адамның қолы сияқты екі қолы бар. Үст i-басы сабалақ-сабалақ қылшық. Ит дейтін ит емес, қасқыр дейтін қасқыр емес. Түн қараңғысымен қарауытып көрініп, үйдің маңын шиырлаудан шаршамайды. Ек i көз i қызарып, азу т iс i ақсиып, әйнектен үңiл iп тұрғаны. Бөлмеде бір балақан балбырап ұйықтап жатыр. Түкті де сезер емес. Терезе сом тем iрмен торланған. Ал, анау пәлекет, адам етін аңсай ма, ауық-ауық жұтынып қояды. Арандай аузын қайшылап, ызалана ырылдап есік күзетеді де жүреді. Таң ата тауға қарай жосылтып бара жатқанын көресің. Екпінінен ысылдап жел еседі. Тау жақтан қасқырша ұлыған, аюша ақырған әжептарқы дауысын естисің. Сорлы балақан өз iн үбіжік аңдып жүрген iн қайдан б iлс iн? Қарғыс атқан б iр түн i ақыры үйге түсіп, шеңгеліне іліккен бойда қолын қол, бұтын бұт қып боршалап қылғыта салатынын қайдан сезсін? Шешес i байғұстың да қапер iнде қау iп жоқ. Сондан ба, әйтеуір тырнақтай баланы бөлмес iнде жалғыз қалдырып, өз i бөлек төсекке қисаяды. Бұлар тұратын пәтер б iр iнш i қабатта. Терезе түбінде өскен кәрі қаратал бөлмеге күн сәулесін түсірмей көлеңкелеп, әйнекті толайым жауып тұрады. Күн кешкіре бастасымен бөлме iш i тез күңг iрттен iп, көңiлге үрей к iре бастайтыны бар. Бүг iн де үбіжік кинодан көз айыра алмай бұрышта бүр iс iп отырған. Кенет терезе алдына қанаттарын сарт-сұрт сабалап қос кептер таласатармаса қона кеткені. Онсыз да сансын үбіжік жаулап ап, қарадай д iрдек қағып, үркіп отырған Алпамыстың жүрег i суу ете түссін. Тұла бойы түрш iг iп, ілезде суынып сала берсін. Аяқ-қолы сал боп қалғандай жансызданып, бір жағына қисайып құлай берді. Ес iн жиса, сыртқы ес iк жақтан тықыр-тықыр еткен дыбыс естіліп жатыр. Бұл әуел i ол тықырдың не тықыр екенін ұға алмай еріксіз құлақ түрген. Аузы аңқиып отырып, ойына үбіжік орала кетсе болар ма? «Үбіжік» деп, сыбырлады. Кебірсіген ерні жыбыр етті. Жүрегі қалтырап, төбе шашы тік тұрды. соның дәл өзі! Сол ғой! Сояудай тырнағымен осқылап, тырналап жатыр. Бұлард iк i жұртт iк iндей балталасаң алынбас тем iр ес iк емес, ашып-жапқан сайын бір қышқырып қалатын қиқы-жиқы құрама ағаш ес iк. Кенет долданып кетіп, бар пәрменімен б iр персе ғой, онсыз да қаусап тұрған есік күйреп түсер ед i. Соны ойлағнда Алпамыстың жон арқасы шымырлап ала жонелді. Ұйып қалған аяқ-қолын әрең жазып, орнынан жер т iреп зорға тұрды. Т iзес i д iр iлдеп асханаға бет алды. Тәлт iректеп асханаға жетт i, түрт iнектеп үстел үстін сипалады. Қолына балта ілікті. Мамасы ет шауып жүрген балта. Балта қолға түскен соң батылданғандай болып ед i, бірақ сол арада өз иег i өз ерк iне бағынбай кемсеңдеп, жылап ж iбергені. Көз жанары жасқа толып алыпты. Тықыр болса басылар емес. Үбіжіктің сояудайсояудай тырнағы көзіне елестеген Алпамыстың тынысы тарылып, көз i шарасынан шығып шегіншектеп барды да, арқасын қабырғаға тіреді. Ес iкт iң көз iнен сығалап қарамақ боп бір оқталды да, ол ойынан табан астынан айныды. Есік ашылып кетіп, үбіжік кіріп келе ме деп үрейі ұша қорықты. Сығаласа да тас қараңғы к iребер iстен ештеңе көр iп жарытпайсың. Балтаны басынан асыра жоғары көтерген қалпы, дем iн iш iнен алып, қалшиып қатып қалыпты. Салдыр-күлд iр ет iп б iреу табалдырықтан бері аттай берген. Алпамыс өз көзіне өзі сенбеді. Қорқынышты үбіжік бет-бейнесін ілезде өзгертіп, мамасына айналып үлгеріпті. «Мамамды жеп қойған, сосын мамам боп кеткен, – деген қияли ой келді басына, – әне, ерні қан-қан. Енді мені жейді». Үбіжік – мама қолындағы сөмкені босағаға тастай салып, өп-өтірік күлімсіреп, бері бұрылды. «ботамау, көкшім-ау!» дейді. Дауысын мамасының дауысынан айнытпай қалай салады ә. алдапсулап ұстап алмақ қой. Алпамыс жандәрмен төргі бөлмеге тұра қашты. Соңынан үбіжік – мамасы қуып кірді. Көзі алақ-жұлақ етеді. – Алпамыс, ұлым, не болды саған, неге қаштың? Өкпелеп қалдың ба, мамаңа. Бүгін айлық алдым. Айлығым өсті ғой. Саған не әкелгенімді көрші. – Келмеші қасыма, – деп сықсыңдап жылап жіберді. – Мамам емессің сен, үбіжіксің сен. – Қой, жаным! Не деп тұрсың? Мамаңмын ғой мен, сорлыау. мамаңмын! Алпамыс қолындағы балтаны қыса ұстап, бұрышқа тығылды. – Мама, сен мама емессің. Мама боп келген үбіжіксің. Жанары жасқа толып, көз алды бұлдырап, түк көре алар емес. – Не дейді, жанымау? Үбіжігі несі? Үйде жалғыз қамалып отырып. бірдеме иектеп кеткеннен су ма? Піссімілла. Піссімілла. Ұшықтайын. Мамасы аттап басып, ұлының жанына жетіп барды да, тізерлей кетіп, алақанымен маңдайын сипай беріп еді, Алпамыс қолындағы балтаны құлаштап тұрып с iлтеп кеп қалды. Сілтеп кеп қалды да, аяғының астына ах. деп құлап түскен үб iж iк емес, бетаузын қан жуған мамасы екен iн танып қап, шошына шыңғырып ж iберд i. kz Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Әдебиет 8647 0 пікір 6 Сәуір, 2017 сағат 15:42 әңгіме Ұзақты күн кино қызығына елт iп, экранға көп қадалғандықтан ба, ек i көз i удай ашып, мөлт-мөлт жасаурап кетт i. Шекес i де з iл тартып, құлағы шулап бара жатыр екен. Жұдырық сыртымен көз iн уқалаған күй i орнынан созалаңдап тұрды да, аяғын зорлана сүйрет iп басып, терезеге қарай беттед i. Жүз iнде шаршау бар. Көз i к iлг iреп тұр. Б iрер аттап терезе алдына жеткен соң басы кеудес iне құлап, б iрауық сұлқ түс iп тұрып қалды. Терезе алдына сүмет iл iп неге келді, о жағын пайымдап жатқан бұл жоқ. Удай ашыған ек i көз iн тарс жұмып сәл бөгелд i де, әлдене еске түсе кеткендей тарс жұмған көз iн аша сала терезе ернеу iне асылып, тысқа көз т iкт i. Дәл терезе түбінде өскен кәрі қаратал талыстай қалың қабығы арса-арса боп, бойына біткен мың сан жапырағын ауырсынғандай мүлгіп тұр. Үйдің келесі бетіне ауып кеткен күннің қызуы қайта бастаған. Көрш i балалар ойынға алаңсыз к iр iскен сыңайлы, аула жақ көлеңке беттен шатшадыман күлк i ест iл iп қалып жатыр. Оқудан босаған бала немені үйде тұсап ұстай алмайтын жазғы демалыс кез ғой. Бағанадан удай ашып, к iлг iреген көз жанарында жылт көр iн iп, бұның да ойынға аңсары ауа қалып еді. Көшеге жүг iр iп шығып, асыр салған балалардың арасына қойып-ақ кетк iс i кеп тұр. Б iрақ, өрекпи қалған көңiл i демде су сепкендей басылып, к iб iрт iктеп бөгеле берд i. «Мүмк iн ес iк алдында ұрынарға қара таппай, екі иығын жұлып жеп Ерлан тұрған шығар». Алпамыстың жүн i жығыла қалды. Көшеге шықсам деген ойдан табан астында айнып, тұтқаға соза берген қолы кер i қайтқан. Ерлан бұдан б iр класс жоғары оқиды. Жет iнш iге көшкен. Жет iнш iге көштім екен деп, сабаққа бас қатырып жатқан ол жоқ. Үшт iктен өзге баға оның маңдайына жазылмаған сияқты. Оны да «қағынып тұрған пәлекет қағындыға ұшырамай тұрғанда құтылып тынайық» деп, мұғал iмдер амалы құрып қоя сала ма қалай. Басына оқу қонбайтынын өз i де б iлетін болар, басқа оқушылар сияқты сөмке арқалап, оқулық тасып әуреге түс iп жатпайды. Мектепке әкелетіні жалғыз к iтап, жалғыз дәптер. Ол да әбден умаждалған, ышқырға қыстыра салады. Кластың атаманы. Оңаша шыға қалған төменг i кластың балалары оған қалта түбіндегі бесон теңгесін беріп, ағажандап әрең құтылады. бесон теңге табылмай қалса, майқұйрықтан тебіліп қайтады. Алпамыс та талай рет қалтасы қағылып, талай рет тебіліп тынған. Сондықтан бесіншінің боқмұрындары Ерланнан алыстан орағытып қашады. Анада ғой, аспаннан түскендей, ойламаған жерден сумаң етіп Ерлан тап бола кеткені. Қаннен-қаперс iз, бейғам келе жатқан бұны, әй-шәй жоқ, көк iректен періп кеп қалғаны. Қалпақтай ұшып түсті бұл. Шүйдес i тасқа оңбай соғылып, көз алды қарауытып кетт i. Есін жыйса, төбеден төн iп қарап Ерлан тұр. Бұжыр табан бәтеңке киген аяғын бұның кеудес iне салып алған. Нығырлап басып қояды. – Сенде дүрб i бар дейд i ғой. Соны маған әкеп берес iң! – дейд i бұйырып. – Айт, қашан әкелес iң? Өктем. Жайын аузы жиылмай, таңқы танауы желпжелп етіп делдие қалыпты. Алпамыс тұла бойын билеп алған үрейді қапелімде баса алмай, алақанымен жүз iн қорғаштай берд i. – Қашан әкелесің? – Дүрб i. дүрб i, – дей берд i Алпамыс ерн i ерніне жуыспай күб iрлеп. Аузына басқа сөз түспеді. – Тап осы қазір ап келесің! – Бұжыр табан бәтеңкемен қабырғадан оқсатып б iр тепт i. – Ұқтың бей?! Бұл түк дей алмады сонда. Сүйрет iл iп орнынан тұрды. Үст i-басына жұққан шаңды қақпастан анадай жерде теңки iп жатқан дөңбекке шойнаңдай басып барып отырды. Көз iне мөлтілдеп жас үй iр iлд i. Рас болса, дүрбіні атасы соғыстан алып келген дейд i. Былғары қорабы әбден ақжемденіп тозған. Көп ұсталып, сыры кете бастаған. Бірақ, дүрб i болғанда қандай! Нағыз өз i. Қос қолдап қысып ұстамасаң, жерге түсіріп алуың әбден мүмін. Көрш i балаларға ешқашан көрсеткен емес. Өз i де қолына анда-санда б iр алатын-тұғын. Б iреу біл iп қоя ма деп қаймығады. Біліп қойса «мен бір көрейін, мен бір көрейінмен» әр баланың қолында бір кетуі мүмкін ғой. Балконда тұрып алыста мұнартып жатып алған таудан көз айырмай, шатқалға ұзақ-ұзақ үңiледі. Сонда шатқалды өрлеп өскен қарағай б iткен көз алдына тым-тым жақын кеп тұра-тұра қалады. Қалың ағаш арасынан ашқарақ қасқыр ма, т iм iск i түлк i ме, әйтеу iр әлдеб iр мақұлық әне-м iне шыға келет iндей. Әлде қорбаңдап қар адамы келе жата ма? Қанша үңiлсе де әз iрге көзге ештеңе iл iге қоймаған. Әзір ілікпесе де, әйтеу iр күндердің б iр күн iнде оны да көрет iн iне сен iмд i. Мына жексұрынның соны сезіп қойғаны ғой. Ақыры деген iне жет iп, дүрб iн i алып тынды. Қызғыштай қорыған қастерл i мүл iк енді өз iн iк i емес, б iреуд iң қолында кетт i. Шатқалдан мақұлық көрем бе деген қиялы да адыра қалған. Іш i қанша жерден қыж-қыж қайнаса да, дүрб iн i қайтарып алуға батылы бармай жүр. Оны айтасың, Ерланды анадайдан көрсе болды, бұрынғыдай емес жасқаншақтап, төменш iктеп қалатын әдет тапты. Тайсақтап тұрады. Өзінен өзі қуыстанып, жан-жағына алақтап, дегбірі құрып б iтед i. Тағы да бірдеңемді тартып алар, тағы да қап-қатты жұдырығымен періп қалар дегендей қорқа басып, жылыстап бара жатқаны. Сол себепті үйден шығуға өзінің де құлқы жоқ. Оның үстіне есік сыртан құлыптаулы. Осы жаз мамасы компьютор сатып әперген-тұғын. Өзі жоқта көшеге алаңдамай үйде отырсын деп ойлап тапқан айласы. Мейлі ғой, мамасы не ойласа да өз еркі, ал, Алпамыс үш iн соның қызығы басылар түрі көрінбейді. Б iр өз iнде б iрнеше кино сыйып кеткен к iшкене дөңгелек диск iден көп нәрсе жоқ. Үйіліп жатыр. Шет iнен ал да құмарың қанғанша қарай бер. Кино болғанда қандай, кейіпкерлері кілең бір жан-жағын жайпап бара жатқан жүрек жұтқандар. Бірін бірі көрген жерде жұдырық ала жүгіріп, қаймықпастан айқаса кетет iн төбелес те сонда, б iр iн iң қанын б iр i судай шашып, шімірікпестен сойып салатын, айылын жимастан атып тасатайтын соғыс та сонда. Бұндай киноны етек-жеңді жимастан, арқаны кеңге салып, жайбарақат отырып көре алмайсың. Қарадай қаның ыси бастайды. Жаның тырнақ ұшына тіреледі. Т iсіңді тісіңе қойып, қос жұдырығыңды еріксіз түйіп алғаныңды кино біткенде бір-ақ аңғарасың. Сосын қапелімде сабаңа түсе алмай, еліріп отырғаның. Алпамыс та таңның атысы, күнн iң батысы, біреу тап сол араға матап тастағандай экран алдынан ұзап шыға алмайды. Мамасы тоңазытқышқа салып кеткен түск i асты iше салу да кейде естен тарс шығып кетед i-ау. Ес iл-дерт i көз алдында өтіп жатқан қырғында. Әсіресе, б iр қора қандықол қарақшының ортасына ит жыныңды келт iр iп ылғи да түс iп қала берет iн, түсіп қалған сайын ылғи да айызыңды қандырып әлденешеу iн әп-сәтте қанға бөкт iр iп, жайратып тастап, сытылып шығып кете берет iн Жон деген жүрекжұтқанда. Өз i де ажал аузына талай рет барып кел iп жүр. Әне өлед i, м iне өлед i дейсің, өлмей тірі қалғанын тілеп, ине ұшында отырғандай өзің де қылпылдап бітесің. Тұтқаға соза берген қолын кер i тартып ала сала, компьютерге ұмтылды. Көп диск iн iң iш iнен Жонның киносын iздеп жатыр. Міне, Жон! Қалай қорықпайды ә? Түк ойламайды ә! Қаннен қаперс iз. Алшаң-алшаң басады. Жайбарақат. Өзіне өзі сенгесін сөйте ме. Іші біліп отыр ғой, талай көрген кино емес пе. Қаз iр ол әнеб iр көк тіреп тұрған көп қабат алып үйд i айнала бергенде ту сыртынан тарс ет iп тапанша атылуы тиіс. Тапаншаның тарс ете түсетіні, Жонның қаперіне кірсе не қыл дейсің, оны білетін Алпамыс қана. Әттеген-ай, Жон деген ақымақтың нағыз өзі ғой, тап б iр нағашы жұртына қыдырып келгендей-ақ, еш қау iп ойламайды. Алаңсыз. Қаралай ит жының қозатыны осындайда емес пе. Жең iш iне қару жасырған қарау неменің қыр соңынан қалмай, бағанадан iзге түс iп келе жатқанын қалай сезбейді ә? Әне, атты ғой. Өлт iрд i ғой. Алпамыс отырған орнынан қалай ұшып түрғанын өз i де аңғармай қалыпты. Сүйткенше болмады, Жон омақаса құлап түсуд iң орнына, болмаса жалт бер iп бой тасалай қалудың орнына, әдеттегі сабырлы қалпын сақтап, оқ атылған жаққа асықпай, маңғазданып мойын бұрсын. Қорғасын оқ қағып түсер демейді-ау. Анау шүр iппен i тағы бір тартып қалса ғой, жер сүзе құлағанын өз i де аңғармай қалар ед i. Әттең-ай. атты әне. Алпамыс әлденеден қорғанғандай қолын ербең еткізіп, көз iн тарс жұмып ала қойды. Ашқанда көрген i жер жастанған Жон емес, аузы-мұрнынан қан шүмектеп, серейіп өлгел i жатқан қысық көз қарақшы. Жон болса, пистолет iн қойнына сұға салып, түк болмағандай бұрылып жүре берд i. — Маладес! Алпамыс қысық көз қарақшыны Жон емес, өз i атып өлт iргендей қуана қышқырып қалды. — уу-ау! Б iрақ, Алпамыс үшін қаны бұзық арамза неменің көрес iн i көр iп болмай, әп сәтте өм iрем қапқанынан өткен өк iн iш жоқ. Қаруы жоқ талай адамды басынып, әлімжеттік жасап, байлығын тонап кетіп жүр ғой. Жонды қайдам, ол жағын Алпамыс бес саусағындай жақсы б iліп отыр. Сондықтан да бар қылмысы өз i өлген соң ғана әшкере болатынына еш кел iсе алмайды. Ың-шыңсыз атып өлтіре салғанша, шырқыратып, жанын қинаса ғой. Жо-жоқ, ондай адамды аяуға бола ма? Құлағын кесіп тастау керек, көз iн ойып алу керек. Б iр көз iн ойып алып тастап жатқанын ек iнш i көз i көр iп жатса тіпті жақсы. Аяқ-қолын бырт-бырт бұтап, м iне, былай, былай. Еліріп алған Алпамыс еденд i тоқтамастан тепк iлей берд i. «Мә, саған! Мә, саған!» Осы күндері Алпамыс Жонды т iпт i, түс iнде көрет iн боп жүр. Жон бұны өз бауырындай жақын тартып, қасынан тастамайды екен. Бұл да бауырындай боп кеткен оған ұқсап бағып, бетіне жан қаратпауға тырысады. Әсіресе, Ерлан десе жыны бар. Құтырып кетеді. Ерлан да бұның алдында дірдек қағып, аяғына жығылады екен. Анада оқсатып тепкенін, дүрбісін тартып алғанын Алпамыс қалай ұмытсын. Бас салып естен тандыра тепкі астына алады екен. Ондайда айызы қанып, ұйқыдан масаттанып оянады. Ал, кейде ойлаған ойы кер iс iнше шығып, Ерланның табаны астында иленіп өзі жатады. Сол күні төсектен өкс iгін баса алмай тұрады. Бұнысын мамасы сезбей қала ма қайдам, әйтеу iр ертес iне бұл туралы т iс жарып, сұрап көрген емес. Әлде, жұмыстан кешігіп қалмайын деп сүрн iг iп жүргенде мұршасы болмай, ұмытып кете ме? Бұл да түнде көрген түс iн баяндап жатпайды. Баяндап жатпаса да мамасы жалғыз ұлдың жан дүниес iндег i өзгер iст i сез iп жүретін сияқты. Содан боларау, ес iкт i сыртынан құлыптап, к iлтт i қалтасына сала кететінді шығарғаны. Күндегісі сол. Мамасы қашан жұмыстан үйге оралғанша Алпамыстың осылай қамауда отырғаны отырған. «Мама, к iлтт i тастап кетіңізш i» деп қанша мәрте жалыныпжалбарынбады дейс iң. Б iрақ, ол ұлының өт iн iш iне құлақ асса кәні. «Қой, мен жоқта көшедегі ызғыған мәшине қағып кетер», «Қой, б iр пәлеге ұрынып қаларсың», «Аман отырғаның жақсы» деп бет iн қайтарып тастай беред i. «Демалыс күн i аквопаркке апарам. Суға армансыз шомыласың. Одан қайтып келе жатып, аттракционға м iнг iзем, балмұздақ әперем» деп алдап қояды. Иә, иә, алдайды. Аквопаркке қашан апарып еді? Аттракционға да м iнг iзетін ниеті жоқ. Айтады, айтады да қояды. Демалыс күні әлгі айтқан уәдес iн тарс ұмытып, өмірі б iтпейт iн күйбеңге к iр iс iп жатқаны. «Мама, аквопаркке барамыз ба, қыдырамыз ба?» деп қыңқылдай бастаса-ақ: «Көкетайым-ай, аквопаркке барып гөлайттап жүретін жағдай қайда? Сен iң мына к iр iңд i к iм жуады сонда, үйд i к iм тазалайды, тамақты кім п iс iред i?» деп зар илеп қоя беред i. Осыдан кей iн сөз iне сен iп көр. Бұрынғыдай қыңқылдауды да қойды сосын. Айтқысы келмейді. Айтқаны орындалмайтын болған соң, ауызды ауыртып қайтеді, томсырайып, үнс iз қалатын әдет тапты. Шаруасына кедерг i жасамай, т iл iн жұтып өз iмен өз i тоңтер iс отыратынына ырза бола ма, әлде уәдес iне тұрмаған өз к iнәс iн жуып-шайғандағысы ма, не болса да мамасы жұмысын б iт iрген соң бұны айналып-толғанып, әй-шәйға қаратпай басы-көз iнен шөпілдетіп сүйе бастайды. Сүйт iп отырып ақыр-аяғы көз iне жас алып тынады. «Жұрттың балдары сияқты алаңсыз бола алмадың-ау, ботам. Ауыш әкең арақ iш iп, қарасын батырғанша, ұлына ие болатын адам ғой, – дейд i дауысы жарықшақтана бұзылып. – Жұрттың папалары сияқты сен i аквопаркке апарып қыдыртатын адам ғой. қайт дейс iң маған?!» Алпамыс оңашада қанша қиялдағанмен, әке бейнесін көз алдына с iрә да келтіре алмайды. Көрген адамы емес. Ес б iлгел i, мамасы айтпақшы, қараң қалғыр, осы б iр жалғыз бөлме тар пәтерде екеуден екеу тұрып жатыр. Әкес i туралы сұрамақ боп талай мәрте оқталуын оқталды-ау, бірақ, не бәлесі бар екенін қайдам, әйтеуір батылы бармай-ақ қойды. Анада шырт ұйқыда жатып шошып оянғанын айтамау! Б iреуд iң солқылдап жылаған дауысы құлақ етін кем iр iп барады екен дейд i. Сүйтсе, еңiрегенде етег i жасқа толып отырған басқа емес, өз мамасы. Бұның оянып кеткен iн сезбед i ме, айылын жиған жоқ. Алпамыстың зәрес i ұшып, көз i бақырайып кетсін. Түк ұқпаса да, төсег iнен тұра сала, еб iл-себ iл боп алып-салып отырған шешес iн құшақтай алды. — Танауы пырспырс етіп жылап ж iберд i. — ботамоу, ботам! — Мамасы бұның оянып кеткен iн жаңа аңғарғандай селк ете қап, жылауын доғара қойды да, көк iректен жалын ата күрс iн iп салды. — Екеум iзд i қаңғыртып кеткен тасбауыр әкеңн iң сүг iрет iн жыртып тастап отырмын, ботам. Ұйықтай алмағасын. ит жыным қозып. Мамасы деген i жұп-жұқа, қағысқан арық қарасұр кел iншек. Итеріп қалсаң, құлап түсердей жүдеу. Содан ба, көз iн iң айналасы қалталанып, көг iс тартады да тұрады. Үст iнде жуыла-жуыла өңсізденіп көнерген көйлек. Басқа әйелдер ки iп жүрген ки iмге еш ұқсамайды. Қайдан тауып алған деп жыны келеді Алпамыстың. Бұның жыны келді екен деп, шешіп алып, лақтыратын мамасы ма? Қас қылғандай үстінен тастамайды. Соны киіп ап, дедектеп жұмысқа кет iп бара жатады. Жұмыстан дедектеп келе жатады. Көз айналасына қатпарлана қалған майда әжімге ұрлана қарап қояды кейде. Ұнатпағаннан сүйтеді. «Мамамның көзі неге көрш i келіншектің көз iндей әдем i болмады екен» деп еріксіз ойға шоматыны бар. «Көп жылаған адамға әжім ерте түсетін шығар? Сонда неге жылайды? Жарқыратып жаңа көйлек кие алмағасын ба? Бұның бәрі папамның жоқтығынан ғой. Анау Ерланның, анау Асхат, Сұлтанның папаларындай папам болғанда ғой, әдемі көйлектің неше түрін киер ед i мамам, – деп мұңға батады. – Жаңа көйлек кисе, көз айналасына қыртыс та түспес ед i». Өз iн iң тентек балалардан тайсақтап, үйкүш iк боп қалғанын да әкен iң жоқтығынан көред i. «Шікін-ай, Ерлан мен Асхаттың әкелер i сияқты, мен iң де әкем болғанда ғой» деп iш i күйіп, қызғаныш бас көтер iп қояр ед i сонда. Мамасы әке сүг iрет iн жыртып тастап, көз iн б iржола құртқалы әлг i ауық-ауық бас көтеріп қоятын қызғаныш та ада, тірі жанға тіс жарып, айтып көрмеген тәп-тәтті қиялы да жым-жылас. Содан бер i көк iрег iнде әлдеб iр ащы түй iн пайда болған. Әке бейнесінен күдер iн б iржола үзген. Содан бер i Ерлан да, Асхат та, т iпт i мектептег i бала б iткен кездескен жерде бұның кемшілігін келеке қылатындай. «Мамаң екеу iңд i бейшара қып әкең тастап кеткен» деп. Сөйтіп айта ма деп, оңғы кезде ойынға қосыла алмай, оқшау қала берет iн боп жүр. Т iпт i, бірге ойнайтын көрші балаларды сол үшін жек көр iп те кетт i. Енд i б iр сәт жаңағы өлген қарақшы деген i көз iне Ерлан боп елестегені. Оны тапаншамен б iр-ақ тартып жер қаптырған Жон емес, өз i сияқтанып, көк iрег iн әлдеб iр алапат күш кернеп ала жөнелгені. Тамағына кептеліп қалған түйін әп-сәтте жібіп сала бергендей, көптен қайтпай жүрген кег i қайта қалғандай, санын шапаттап әй бір масаттанғаны. Өз iн артынан келгенді шаншып тастайтын, алдынан келгенд i жаншып өтетін батырдай сез iн iп, бойына күш-қайрат құйылғандай шиыршық атсын. Ш iк iн, қолға тек пистолет берші. пистолет болса ғой, жалғыз Ерлан емес, ақысы кет iп жүрген кластастарының талайын тыраң етк iз iп, табан астында атып тастар ед i ғой! Ойланбас еді. Айызы сонда б iр қанар ед i-ау! Дүрб iден айырылдым деп өк iнбес ед i-ау! Алпамыс ер iкс iз сүңг iп кеткен қиялдан айыға алмай, сарсаңға түсіп отырғанда, Жонның киносы аяқталып, басқасы басталып кеткен екен. Бұны да неше мәрте көр iп тастаған. Адам жег iш үб iж iк туралы. Әне, сол үбіжік қала шетінде оқшау тұрған үйді айнала торып, теңселіп жүреді де қояды. Ылғи осы. Қас қарайып, мырт үйірілді дегенше аспаннан түскендей сап ете қалады, таң бозара жерге сіңгендей ғайып болады. Адамның аяғы сияқты екі аяғы, адамның қолы сияқты екі қолы бар. Үст i-басы сабалақ-сабалақ қылшық. Ит дейтін ит емес, қасқыр дейтін қасқыр емес. Түн қараңғысымен қарауытып көрініп, үйдің маңын шиырлаудан шаршамайды. Ек i көз i қызарып, азу т iс i ақсиып, әйнектен үңiл iп тұрғаны. Бөлмеде бір балақан балбырап ұйықтап жатыр. Түкті де сезер емес. Терезе сом тем iрмен торланған. Ал, анау пәлекет, адам етін аңсай ма, ауық-ауық жұтынып қояды. Арандай аузын қайшылап, ызалана ырылдап есік күзетеді де жүреді. Таң ата тауға қарай жосылтып бара жатқанын көресің. Екпінінен ысылдап жел еседі. Тау жақтан қасқырша ұлыған, аюша ақырған әжептарқы дауысын естисің. Сорлы балақан өз iн үбіжік аңдып жүрген iн қайдан б iлс iн? Қарғыс атқан б iр түн i ақыры үйге түсіп, шеңгеліне іліккен бойда қолын қол, бұтын бұт қып боршалап қылғыта салатынын қайдан сезсін? Шешес i байғұстың да қапер iнде қау iп жоқ. Сондан ба, әйтеуір тырнақтай баланы бөлмес iнде жалғыз қалдырып, өз i бөлек төсекке қисаяды. Бұлар тұратын пәтер б iр iнш i қабатта. Терезе түбінде өскен кәрі қаратал бөлмеге күн сәулесін түсірмей көлеңкелеп, әйнекті толайым жауып тұрады. Күн кешкіре бастасымен бөлме iш i тез күңг iрттен iп, көңiлге үрей к iре бастайтыны бар. Бүг iн де үбіжік кинодан көз айыра алмай бұрышта бүр iс iп отырған. Кенет терезе алдына қанаттарын сарт-сұрт сабалап қос кептер таласатармаса қона кеткені. Онсыз да сансын үбіжік жаулап ап, қарадай д iрдек қағып, үркіп отырған Алпамыстың жүрег i суу ете түссін. Тұла бойы түрш iг iп, ілезде суынып сала берсін. Аяқ-қолы сал боп қалғандай жансызданып, бір жағына қисайып құлай берді. Ес iн жиса, сыртқы ес iк жақтан тықыр-тықыр еткен дыбыс естіліп жатыр. Бұл әуел i ол тықырдың не тықыр екенін ұға алмай еріксіз құлақ түрген. Аузы аңқиып отырып, ойына үбіжік орала кетсе болар ма? «Үбіжік» деп, сыбырлады. Кебірсіген ерні жыбыр етті. Жүрегі қалтырап, төбе шашы тік тұрды. соның дәл өзі! Сол ғой! Сояудай тырнағымен осқылап, тырналап жатыр. Бұлард iк i жұртт iк iндей балталасаң алынбас тем iр ес iк емес, ашып-жапқан сайын бір қышқырып қалатын қиқы-жиқы құрама ағаш ес iк. Кенет долданып кетіп, бар пәрменімен б iр персе ғой, онсыз да қаусап тұрған есік күйреп түсер ед i. Соны ойлағнда Алпамыстың жон арқасы шымырлап ала жонелді. Ұйып қалған аяқ-қолын әрең жазып, орнынан жер т iреп зорға тұрды. Т iзес i д iр iлдеп асханаға бет алды. Тәлт iректеп асханаға жетт i, түрт iнектеп үстел үстін сипалады. Қолына балта ілікті. Мамасы ет шауып жүрген балта. Балта қолға түскен соң батылданғандай болып ед i, бірақ сол арада өз иег i өз ерк iне бағынбай кемсеңдеп, жылап ж iбергені. Көз жанары жасқа толып алыпты. Тықыр болса басылар емес. Үбіжіктің сояудайсояудай тырнағы көзіне елестеген Алпамыстың тынысы тарылып, көз i шарасынан шығып шегіншектеп барды да, арқасын қабырғаға тіреді. Ес iкт iң көз iнен сығалап қарамақ боп бір оқталды да, ол ойынан табан астынан айныды. Есік ашылып кетіп, үбіжік кіріп келе ме деп үрейі ұша қорықты. Сығаласа да тас қараңғы к iребер iстен ештеңе көр iп жарытпайсың. Балтаны басынан асыра жоғары көтерген қалпы, дем iн iш iнен алып, қалшиып қатып қалыпты. Салдыр-күлд iр ет iп б iреу табалдырықтан бері аттай берген. Алпамыс өз көзіне өзі сенбеді. Қорқынышты үбіжік бет-бейнесін ілезде өзгертіп, мамасына айналып үлгеріпті. «Мамамды жеп қойған, сосын мамам боп кеткен, – деген қияли ой келді басына, – әне, ерні қан-қан. Енді мені жейді». Үбіжік – мама қолындағы сөмкені босағаға тастай салып, өп-өтірік күлімсіреп, бері бұрылды. «ботамау, көкшім-ау!» дейді. Дауысын мамасының дауысынан айнытпай қалай салады ә. алдапсулап ұстап алмақ қой. Алпамыс жандәрмен төргі бөлмеге тұра қашты. Соңынан үбіжік – мамасы қуып кірді. Көзі алақ-жұлақ етеді. – Алпамыс, ұлым, не болды саған, неге қаштың? Өкпелеп қалдың ба, мамаңа. Бүгін айлық алдым. Айлығым өсті ғой. Саған не әкелгенімді көрші. – Келмеші қасыма, – деп сықсыңдап жылап жіберді. – Мамам емессің сен, үбіжіксің сен. – Қой, жаным! Не деп тұрсың? Мамаңмын ғой мен, сорлыау. мамаңмын! Алпамыс қолындағы балтаны қыса ұстап, бұрышқа тығылды. – Мама, сен мама емессің. Мама боп келген үбіжіксің. Жанары жасқа толып, көз алды бұлдырап, түк көре алар емес. – Не дейді, жанымау? Үбіжігі несі? Үйде жалғыз қамалып отырып. бірдеме иектеп кеткеннен су ма? Піссімілла. Піссімілла. Ұшықтайын. Мамасы аттап басып, ұлының жанына жетіп барды да, тізерлей кетіп, алақанымен маңдайын сипай беріп еді, Алпамыс қолындағы балтаны құлаштап тұрып с iлтеп кеп қалды. Сілтеп кеп қалды да, аяғының астына ах. деп құлап түскен үб iж iк емес, бетаузын қан жуған мамасы екен iн танып қап, шошына шыңғырып ж iберд i. kz Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Әдебиет 8647 0 пікір 6 Сәуір, 2017 сағат 15:42 әңгіме Ұзақты күн кино қызығына елт iп, экранға көп қадалғандықтан ба, ек i көз i удай ашып, мөлт-мөлт жасаурап кетт i. Шекес i де з iл тартып, құлағы шулап бара жатыр екен. Жұдырық сыртымен көз iн уқалаған күй i орнынан созалаңдап тұрды да, аяғын зорлана сүйрет iп басып, терезеге қарай беттед i. Жүз iнде шаршау бар. Көз i к iлг iреп тұр. Б iрер аттап терезе алдына жеткен соң басы кеудес iне құлап, б iрауық сұлқ түс iп тұрып қалды. Терезе алдына сүмет iл iп неге келді, о жағын пайымдап жатқан бұл жоқ. Удай ашыған ек i көз iн тарс жұмып сәл бөгелд i де, әлдене еске түсе кеткендей тарс жұмған көз iн аша сала терезе ернеу iне асылып, тысқа көз т iкт i. Дәл терезе түбінде өскен кәрі қаратал талыстай қалың қабығы арса-арса боп, бойына біткен мың сан жапырағын ауырсынғандай мүлгіп тұр. Үйдің келесі бетіне ауып кеткен күннің қызуы қайта бастаған. Көрш i балалар ойынға алаңсыз к iр iскен сыңайлы, аула жақ көлеңке беттен шатшадыман күлк i ест iл iп қалып жатыр. Оқудан босаған бала немені үйде тұсап ұстай алмайтын жазғы демалыс кез ғой. Бағанадан удай ашып, к iлг iреген көз жанарында жылт көр iн iп, бұның да ойынға аңсары ауа қалып еді. Көшеге жүг iр iп шығып, асыр салған балалардың арасына қойып-ақ кетк iс i кеп тұр. Б iрақ, өрекпи қалған көңiл i демде су сепкендей басылып, к iб iрт iктеп бөгеле берд i. «Мүмк iн ес iк алдында ұрынарға қара таппай, екі иығын жұлып жеп Ерлан тұрған шығар». Алпамыстың жүн i жығыла қалды. Көшеге шықсам деген ойдан табан астында айнып, тұтқаға соза берген қолы кер i қайтқан. Ерлан бұдан б iр класс жоғары оқиды. Жет iнш iге көшкен. Жет iнш iге көштім екен деп, сабаққа бас қатырып жатқан ол жоқ. Үшт iктен өзге баға оның маңдайына жазылмаған сияқты. Оны да «қағынып тұрған пәлекет қағындыға ұшырамай тұрғанда құтылып тынайық» деп, мұғал iмдер амалы құрып қоя сала ма қалай. Басына оқу қонбайтынын өз i де б iлетін болар, басқа оқушылар сияқты сөмке арқалап, оқулық тасып әуреге түс iп жатпайды. Мектепке әкелетіні жалғыз к iтап, жалғыз дәптер. Ол да әбден умаждалған, ышқырға қыстыра салады. Кластың атаманы. Оңаша шыға қалған төменг i кластың балалары оған қалта түбіндегі бесон теңгесін беріп, ағажандап әрең құтылады. бесон теңге табылмай қалса, майқұйрықтан тебіліп қайтады. Алпамыс та талай рет қалтасы қағылып, талай рет тебіліп тынған. Сондықтан бесіншінің боқмұрындары Ерланнан алыстан орағытып қашады. Анада ғой, аспаннан түскендей, ойламаған жерден сумаң етіп Ерлан тап бола кеткені. Қаннен-қаперс iз, бейғам келе жатқан бұны, әй-шәй жоқ, көк iректен періп кеп қалғаны. Қалпақтай ұшып түсті бұл. Шүйдес i тасқа оңбай соғылып, көз алды қарауытып кетт i. Есін жыйса, төбеден төн iп қарап Ерлан тұр. Бұжыр табан бәтеңке киген аяғын бұның кеудес iне салып алған. Нығырлап басып қояды. – Сенде дүрб i бар дейд i ғой. Соны маған әкеп берес iң! – дейд i бұйырып. – Айт, қашан әкелес iң? Өктем. Жайын аузы жиылмай, таңқы танауы желпжелп етіп делдие қалыпты. Алпамыс тұла бойын билеп алған үрейді қапелімде баса алмай, алақанымен жүз iн қорғаштай берд i. – Қашан әкелесің? – Дүрб i. дүрб i, – дей берд i Алпамыс ерн i ерніне жуыспай күб iрлеп. Аузына басқа сөз түспеді. – Тап осы қазір ап келесің! – Бұжыр табан бәтеңкемен қабырғадан оқсатып б iр тепт i. – Ұқтың бей?! Бұл түк дей алмады сонда. Сүйрет iл iп орнынан тұрды. Үст i-басына жұққан шаңды қақпастан анадай жерде теңки iп жатқан дөңбекке шойнаңдай басып барып отырды. Көз iне мөлтілдеп жас үй iр iлд i. Рас болса, дүрбіні атасы соғыстан алып келген дейд i. Былғары қорабы әбден ақжемденіп тозған. Көп ұсталып, сыры кете бастаған. Бірақ, дүрб i болғанда қандай! Нағыз өз i. Қос қолдап қысып ұстамасаң, жерге түсіріп алуың әбден мүмін. Көрш i балаларға ешқашан көрсеткен емес. Өз i де қолына анда-санда б iр алатын-тұғын. Б iреу біл iп қоя ма деп қаймығады. Біліп қойса «мен бір көрейін, мен бір көрейінмен» әр баланың қолында бір кетуі мүмкін ғой. Балконда тұрып алыста мұнартып жатып алған таудан көз айырмай, шатқалға ұзақ-ұзақ үңiледі. Сонда шатқалды өрлеп өскен қарағай б iткен көз алдына тым-тым жақын кеп тұра-тұра қалады. Қалың ағаш арасынан ашқарақ қасқыр ма, т iм iск i түлк i ме, әйтеу iр әлдеб iр мақұлық әне-м iне шыға келет iндей. Әлде қорбаңдап қар адамы келе жата ма? Қанша үңiлсе де әз iрге көзге ештеңе iл iге қоймаған. Әзір ілікпесе де, әйтеу iр күндердің б iр күн iнде оны да көрет iн iне сен iмд i. Мына жексұрынның соны сезіп қойғаны ғой. Ақыры деген iне жет iп, дүрб iн i алып тынды. Қызғыштай қорыған қастерл i мүл iк енді өз iн iк i емес, б iреуд iң қолында кетт i. Шатқалдан мақұлық көрем бе деген қиялы да адыра қалған. Іш i қанша жерден қыж-қыж қайнаса да, дүрб iн i қайтарып алуға батылы бармай жүр. Оны айтасың, Ерланды анадайдан көрсе болды, бұрынғыдай емес жасқаншақтап, төменш iктеп қалатын әдет тапты. Тайсақтап тұрады. Өзінен өзі қуыстанып, жан-жағына алақтап, дегбірі құрып б iтед i. Тағы да бірдеңемді тартып алар, тағы да қап-қатты жұдырығымен періп қалар дегендей қорқа басып, жылыстап бара жатқаны. Сол себепті үйден шығуға өзінің де құлқы жоқ. Оның үстіне есік сыртан құлыптаулы. Осы жаз мамасы компьютор сатып әперген-тұғын. Өзі жоқта көшеге алаңдамай үйде отырсын деп ойлап тапқан айласы. Мейлі ғой, мамасы не ойласа да өз еркі, ал, Алпамыс үш iн соның қызығы басылар түрі көрінбейді. Б iр өз iнде б iрнеше кино сыйып кеткен к iшкене дөңгелек диск iден көп нәрсе жоқ. Үйіліп жатыр. Шет iнен ал да құмарың қанғанша қарай бер. Кино болғанда қандай, кейіпкерлері кілең бір жан-жағын жайпап бара жатқан жүрек жұтқандар. Бірін бірі көрген жерде жұдырық ала жүгіріп, қаймықпастан айқаса кетет iн төбелес те сонда, б iр iн iң қанын б iр i судай шашып, шімірікпестен сойып салатын, айылын жимастан атып тасатайтын соғыс та сонда. Бұндай киноны етек-жеңді жимастан, арқаны кеңге салып, жайбарақат отырып көре алмайсың. Қарадай қаның ыси бастайды. Жаның тырнақ ұшына тіреледі. Т iсіңді тісіңе қойып, қос жұдырығыңды еріксіз түйіп алғаныңды кино біткенде бір-ақ аңғарасың. Сосын қапелімде сабаңа түсе алмай, еліріп отырғаның. Алпамыс та таңның атысы, күнн iң батысы, біреу тап сол араға матап тастағандай экран алдынан ұзап шыға алмайды. Мамасы тоңазытқышқа салып кеткен түск i асты iше салу да кейде естен тарс шығып кетед i-ау. Ес iл-дерт i көз алдында өтіп жатқан қырғында. Әсіресе, б iр қора қандықол қарақшының ортасына ит жыныңды келт iр iп ылғи да түс iп қала берет iн, түсіп қалған сайын ылғи да айызыңды қандырып әлденешеу iн әп-сәтте қанға бөкт iр iп, жайратып тастап, сытылып шығып кете берет iн Жон деген жүрекжұтқанда. Өз i де ажал аузына талай рет барып кел iп жүр. Әне өлед i, м iне өлед i дейсің, өлмей тірі қалғанын тілеп, ине ұшында отырғандай өзің де қылпылдап бітесің. Тұтқаға соза берген қолын кер i тартып ала сала, компьютерге ұмтылды. Көп диск iн iң iш iнен Жонның киносын iздеп жатыр. Міне, Жон! Қалай қорықпайды ә? Түк ойламайды ә! Қаннен қаперс iз. Алшаң-алшаң басады. Жайбарақат. Өзіне өзі сенгесін сөйте ме. Іші біліп отыр ғой, талай көрген кино емес пе. Қаз iр ол әнеб iр көк тіреп тұрған көп қабат алып үйд i айнала бергенде ту сыртынан тарс ет iп тапанша атылуы тиіс. Тапаншаның тарс ете түсетіні, Жонның қаперіне кірсе не қыл дейсің, оны білетін Алпамыс қана. Әттеген-ай, Жон деген ақымақтың нағыз өзі ғой, тап б iр нағашы жұртына қыдырып келгендей-ақ, еш қау iп ойламайды. Алаңсыз. Қаралай ит жының қозатыны осындайда емес пе. Жең iш iне қару жасырған қарау неменің қыр соңынан қалмай, бағанадан iзге түс iп келе жатқанын қалай сезбейді ә? Әне, атты ғой. Өлт iрд i ғой. Алпамыс отырған орнынан қалай ұшып түрғанын өз i де аңғармай қалыпты. Сүйткенше болмады, Жон омақаса құлап түсуд iң орнына, болмаса жалт бер iп бой тасалай қалудың орнына, әдеттегі сабырлы қалпын сақтап, оқ атылған жаққа асықпай, маңғазданып мойын бұрсын. Қорғасын оқ қағып түсер демейді-ау. Анау шүр iппен i тағы бір тартып қалса ғой, жер сүзе құлағанын өз i де аңғармай қалар ед i. Әттең-ай. атты әне. Алпамыс әлденеден қорғанғандай қолын ербең еткізіп, көз iн тарс жұмып ала қойды. Ашқанда көрген i жер жастанған Жон емес, аузы-мұрнынан қан шүмектеп, серейіп өлгел i жатқан қысық көз қарақшы. Жон болса, пистолет iн қойнына сұға салып, түк болмағандай бұрылып жүре берд i. — Маладес! Алпамыс қысық көз қарақшыны Жон емес, өз i атып өлт iргендей қуана қышқырып қалды. — уу-ау! Б iрақ, Алпамыс үшін қаны бұзық арамза неменің көрес iн i көр iп болмай, әп сәтте өм iрем қапқанынан өткен өк iн iш жоқ. Қаруы жоқ талай адамды басынып, әлімжеттік жасап, байлығын тонап кетіп жүр ғой. Жонды қайдам, ол жағын Алпамыс бес саусағындай жақсы б iліп отыр. Сондықтан да бар қылмысы өз i өлген соң ғана әшкере болатынына еш кел iсе алмайды. Ың-шыңсыз атып өлтіре салғанша, шырқыратып, жанын қинаса ғой. Жо-жоқ, ондай адамды аяуға бола ма? Құлағын кесіп тастау керек, көз iн ойып алу керек. Б iр көз iн ойып алып тастап жатқанын ек iнш i көз i көр iп жатса тіпті жақсы. Аяқ-қолын бырт-бырт бұтап, м iне, былай, былай. Еліріп алған Алпамыс еденд i тоқтамастан тепк iлей берд i. «Мә, саған! Мә, саған!» Осы күндері Алпамыс Жонды т iпт i, түс iнде көрет iн боп жүр. Жон бұны өз бауырындай жақын тартып, қасынан тастамайды екен. Бұл да бауырындай боп кеткен оған ұқсап бағып, бетіне жан қаратпауға тырысады. Әсіресе, Ерлан десе жыны бар. Құтырып кетеді. Ерлан да бұның алдында дірдек қағып, аяғына жығылады екен. Анада оқсатып тепкенін, дүрбісін тартып алғанын Алпамыс қалай ұмытсын. Бас салып естен тандыра тепкі астына алады екен. Ондайда айызы қанып, ұйқыдан масаттанып оянады. Ал, кейде ойлаған ойы кер iс iнше шығып, Ерланның табаны астында иленіп өзі жатады. Сол күні төсектен өкс iгін баса алмай тұрады. Бұнысын мамасы сезбей қала ма қайдам, әйтеу iр ертес iне бұл туралы т iс жарып, сұрап көрген емес. Әлде, жұмыстан кешігіп қалмайын деп сүрн iг iп жүргенде мұршасы болмай, ұмытып кете ме? Бұл да түнде көрген түс iн баяндап жатпайды. Баяндап жатпаса да мамасы жалғыз ұлдың жан дүниес iндег i өзгер iст i сез iп жүретін сияқты. Содан боларау, ес iкт i сыртынан құлыптап, к iлтт i қалтасына сала кететінді шығарғаны. Күндегісі сол. Мамасы қашан жұмыстан үйге оралғанша Алпамыстың осылай қамауда отырғаны отырған. «Мама, к iлтт i тастап кетіңізш i» деп қанша мәрте жалыныпжалбарынбады дейс iң. Б iрақ, ол ұлының өт iн iш iне құлақ асса кәні. «Қой, мен жоқта көшедегі ызғыған мәшине қағып кетер», «Қой, б iр пәлеге ұрынып қаларсың», «Аман отырғаның жақсы» деп бет iн қайтарып тастай беред i. «Демалыс күн i аквопаркке апарам. Суға армансыз шомыласың. Одан қайтып келе жатып, аттракционға м iнг iзем, балмұздақ әперем» деп алдап қояды. Иә, иә, алдайды. Аквопаркке қашан апарып еді? Аттракционға да м iнг iзетін ниеті жоқ. Айтады, айтады да қояды. Демалыс күні әлгі айтқан уәдес iн тарс ұмытып, өмірі б iтпейт iн күйбеңге к iр iс iп жатқаны. «Мама, аквопаркке барамыз ба, қыдырамыз ба?» деп қыңқылдай бастаса-ақ: «Көкетайым-ай, аквопаркке барып гөлайттап жүретін жағдай қайда? Сен iң мына к iр iңд i к iм жуады сонда, үйд i к iм тазалайды, тамақты кім п iс iред i?» деп зар илеп қоя беред i. Осыдан кей iн сөз iне сен iп көр. Бұрынғыдай қыңқылдауды да қойды сосын. Айтқысы келмейді. Айтқаны орындалмайтын болған соң, ауызды ауыртып қайтеді, томсырайып, үнс iз қалатын әдет тапты. Шаруасына кедерг i жасамай, т iл iн жұтып өз iмен өз i тоңтер iс отыратынына ырза бола ма, әлде уәдес iне тұрмаған өз к iнәс iн жуып-шайғандағысы ма, не болса да мамасы жұмысын б iт iрген соң бұны айналып-толғанып, әй-шәйға қаратпай басы-көз iнен шөпілдетіп сүйе бастайды. Сүйт iп отырып ақыр-аяғы көз iне жас алып тынады. «Жұрттың балдары сияқты алаңсыз бола алмадың-ау, ботам. Ауыш әкең арақ iш iп, қарасын батырғанша, ұлына ие болатын адам ғой, – дейд i дауысы жарықшақтана бұзылып. – Жұрттың папалары сияқты сен i аквопаркке апарып қыдыртатын адам ғой. қайт дейс iң маған?!» Алпамыс оңашада қанша қиялдағанмен, әке бейнесін көз алдына с iрә да келтіре алмайды. Көрген адамы емес. Ес б iлгел i, мамасы айтпақшы, қараң қалғыр, осы б iр жалғыз бөлме тар пәтерде екеуден екеу тұрып жатыр. Әкес i туралы сұрамақ боп талай мәрте оқталуын оқталды-ау, бірақ, не бәлесі бар екенін қайдам, әйтеуір батылы бармай-ақ қойды. Анада шырт ұйқыда жатып шошып оянғанын айтамау! Б iреуд iң солқылдап жылаған дауысы құлақ етін кем iр iп барады екен дейд i. Сүйтсе, еңiрегенде етег i жасқа толып отырған басқа емес, өз мамасы. Бұның оянып кеткен iн сезбед i ме, айылын жиған жоқ. Алпамыстың зәрес i ұшып, көз i бақырайып кетсін. Түк ұқпаса да, төсег iнен тұра сала, еб iл-себ iл боп алып-салып отырған шешес iн құшақтай алды. — Танауы пырспырс етіп жылап ж iберд i. — ботамоу, ботам! — Мамасы бұның оянып кеткен iн жаңа аңғарғандай селк ете қап, жылауын доғара қойды да, көк iректен жалын ата күрс iн iп салды. — Екеум iзд i қаңғыртып кеткен тасбауыр әкеңн iң сүг iрет iн жыртып тастап отырмын, ботам. Ұйықтай алмағасын. ит жыным қозып. Мамасы деген i жұп-жұқа, қағысқан арық қарасұр кел iншек. Итеріп қалсаң, құлап түсердей жүдеу. Содан ба, көз iн iң айналасы қалталанып, көг iс тартады да тұрады. Үст iнде жуыла-жуыла өңсізденіп көнерген көйлек. Басқа әйелдер ки iп жүрген ки iмге еш ұқсамайды. Қайдан тауып алған деп жыны келеді Алпамыстың. Бұның жыны келді екен деп, шешіп алып, лақтыратын мамасы ма? Қас қылғандай үстінен тастамайды. Соны киіп ап, дедектеп жұмысқа кет iп бара жатады. Жұмыстан дедектеп келе жатады. Көз айналасына қатпарлана қалған майда әжімге ұрлана қарап қояды кейде. Ұнатпағаннан сүйтеді. «Мамамның көзі неге көрш i келіншектің көз iндей әдем i болмады екен» деп еріксіз ойға шоматыны бар. «Көп жылаған адамға әжім ерте түсетін шығар? Сонда неге жылайды? Жарқыратып жаңа көйлек кие алмағасын ба? Бұның бәрі папамның жоқтығынан ғой. Анау Ерланның, анау Асхат, Сұлтанның папаларындай папам болғанда ғой, әдемі көйлектің неше түрін киер ед i мамам, – деп мұңға батады. – Жаңа көйлек кисе, көз айналасына қыртыс та түспес ед i». Өз iн iң тентек балалардан тайсақтап, үйкүш iк боп қалғанын да әкен iң жоқтығынан көред i. «Шікін-ай, Ерлан мен Асхаттың әкелер i сияқты, мен iң де әкем болғанда ғой» деп iш i күйіп, қызғаныш бас көтер iп қояр ед i сонда. Мамасы әке сүг iрет iн жыртып тастап, көз iн б iржола құртқалы әлг i ауық-ауық бас көтеріп қоятын қызғаныш та ада, тірі жанға тіс жарып, айтып көрмеген тәп-тәтті қиялы да жым-жылас. Содан бер i көк iрег iнде әлдеб iр ащы түй iн пайда болған. Әке бейнесінен күдер iн б iржола үзген. Содан бер i Ерлан да, Асхат та, т iпт i мектептег i бала б iткен кездескен жерде бұның кемшілігін келеке қылатындай. «Мамаң екеу iңд i бейшара қып әкең тастап кеткен» деп. Сөйтіп айта ма деп, оңғы кезде ойынға қосыла алмай, оқшау қала берет iн боп жүр. Т iпт i, бірге ойнайтын көрші балаларды сол үшін жек көр iп те кетт i. Енд i б iр сәт жаңағы өлген қарақшы деген i көз iне Ерлан боп елестегені. Оны тапаншамен б iр-ақ тартып жер қаптырған Жон емес, өз i сияқтанып, көк iрег iн әлдеб iр алапат күш кернеп ала жөнелгені. Тамағына кептеліп қалған түйін әп-сәтте жібіп сала бергендей, көптен қайтпай жүрген кег i қайта қалғандай, санын шапаттап әй бір масаттанғаны. Өз iн артынан келгенді шаншып тастайтын, алдынан келгенд i жаншып өтетін батырдай сез iн iп, бойына күш-қайрат құйылғандай шиыршық атсын. Ш iк iн, қолға тек пистолет берші. пистолет болса ғой, жалғыз Ерлан емес, ақысы кет iп жүрген кластастарының талайын тыраң етк iз iп, табан астында атып тастар ед i ғой! Ойланбас еді. Айызы сонда б iр қанар ед i-ау! Дүрб iден айырылдым деп өк iнбес ед i-ау! Алпамыс ер iкс iз сүңг iп кеткен қиялдан айыға алмай, сарсаңға түсіп отырғанда, Жонның киносы аяқталып, басқасы басталып кеткен екен. Бұны да неше мәрте көр iп тастаған. Адам жег iш үб iж iк туралы. Әне, сол үбіжік қала шетінде оқшау тұрған үйді айнала торып, теңселіп жүреді де қояды. Ылғи осы. Қас қарайып, мырт үйірілді дегенше аспаннан түскендей сап ете қалады, таң бозара жерге сіңгендей ғайып болады. Адамның аяғы сияқты екі аяғы, адамның қолы сияқты екі қолы бар. Үст i-басы сабалақ-сабалақ қылшық. Ит дейтін ит емес, қасқыр дейтін қасқыр емес. Түн қараңғысымен қарауытып көрініп, үйдің маңын шиырлаудан шаршамайды. Ек i көз i қызарып, азу т iс i ақсиып, әйнектен үңiл iп тұрғаны. Бөлмеде бір балақан балбырап ұйықтап жатыр. Түкті де сезер емес. Терезе сом тем iрмен торланған. Ал, анау пәлекет, адам етін аңсай ма, ауық-ауық жұтынып қояды. Арандай аузын қайшылап, ызалана ырылдап есік күзетеді де жүреді. Таң ата тауға қарай жосылтып бара жатқанын көресің. Екпінінен ысылдап жел еседі. Тау жақтан қасқырша ұлыған, аюша ақырған әжептарқы дауысын естисің. Сорлы балақан өз iн үбіжік аңдып жүрген iн қайдан б iлс iн? Қарғыс атқан б iр түн i ақыры үйге түсіп, шеңгеліне іліккен бойда қолын қол, бұтын бұт қып боршалап қылғыта салатынын қайдан сезсін? Шешес i байғұстың да қапер iнде қау iп жоқ. Сондан ба, әйтеуір тырнақтай баланы бөлмес iнде жалғыз қалдырып, өз i бөлек төсекке қисаяды. Бұлар тұратын пәтер б iр iнш i қабатта. Терезе түбінде өскен кәрі қаратал бөлмеге күн сәулесін түсірмей көлеңкелеп, әйнекті толайым жауып тұрады. Күн кешкіре бастасымен бөлме iш i тез күңг iрттен iп, көңiлге үрей к iре бастайтыны бар. Бүг iн де үбіжік кинодан көз айыра алмай бұрышта бүр iс iп отырған. Кенет терезе алдына қанаттарын сарт-сұрт сабалап қос кептер таласатармаса қона кеткені. Онсыз да сансын үбіжік жаулап ап, қарадай д iрдек қағып, үркіп отырған Алпамыстың жүрег i суу ете түссін. Тұла бойы түрш iг iп, ілезде суынып сала берсін. Аяқ-қолы сал боп қалғандай жансызданып, бір жағына қисайып құлай берді. Ес iн жиса, сыртқы ес iк жақтан тықыр-тықыр еткен дыбыс естіліп жатыр. Бұл әуел i ол тықырдың не тықыр екенін ұға алмай еріксіз құлақ түрген. Аузы аңқиып отырып, ойына үбіжік орала кетсе болар ма? «Үбіжік» деп, сыбырлады. Кебірсіген ерні жыбыр етті. Жүрегі қалтырап, төбе шашы тік тұрды. соның дәл өзі! Сол ғой! Сояудай тырнағымен осқылап, тырналап жатыр. Бұлард iк i жұртт iк iндей балталасаң алынбас тем iр ес iк емес, ашып-жапқан сайын бір қышқырып қалатын қиқы-жиқы құрама ағаш ес iк. Кенет долданып кетіп, бар пәрменімен б iр персе ғой, онсыз да қаусап тұрған есік күйреп түсер ед i. Соны ойлағнда Алпамыстың жон арқасы шымырлап ала жонелді. Ұйып қалған аяқ-қолын әрең жазып, орнынан жер т iреп зорға тұрды. Т iзес i д iр iлдеп асханаға бет алды. Тәлт iректеп асханаға жетт i, түрт iнектеп үстел үстін сипалады. Қолына балта ілікті. Мамасы ет шауып жүрген балта. Балта қолға түскен соң батылданғандай болып ед i, бірақ сол арада өз иег i өз ерк iне бағынбай кемсеңдеп, жылап ж iбергені. Көз жанары жасқа толып алыпты. Тықыр болса басылар емес. Үбіжіктің сояудайсояудай тырнағы көзіне елестеген Алпамыстың тынысы тарылып, көз i шарасынан шығып шегіншектеп барды да, арқасын қабырғаға тіреді. Ес iкт iң көз iнен сығалап қарамақ боп бір оқталды да, ол ойынан табан астынан айныды. Есік ашылып кетіп, үбіжік кіріп келе ме деп үрейі ұша қорықты. Сығаласа да тас қараңғы к iребер iстен ештеңе көр iп жарытпайсың. Балтаны басынан асыра жоғары көтерген қалпы, дем iн iш iнен алып, қалшиып қатып қалыпты. Салдыр-күлд iр ет iп б iреу табалдырықтан бері аттай берген. Алпамыс өз көзіне өзі сенбеді. Қорқынышты үбіжік бет-бейнесін ілезде өзгертіп, мамасына айналып үлгеріпті. «Мамамды жеп қойған, сосын мамам боп кеткен, – деген қияли ой келді басына, – әне, ерні қан-қан. Енді мені жейді». Үбіжік – мама қолындағы сөмкені босағаға тастай салып, өп-өтірік күлімсіреп, бері бұрылды. «ботамау, көкшім-ау!» дейді. Дауысын мамасының дауысынан айнытпай қалай салады ә. алдапсулап ұстап алмақ қой. Алпамыс жандәрмен төргі бөлмеге тұра қашты. Соңынан үбіжік – мамасы қуып кірді. Көзі алақ-жұлақ етеді. – Алпамыс, ұлым, не болды саған, неге қаштың? Өкпелеп қалдың ба, мамаңа. Бүгін айлық алдым. Айлығым өсті ғой. Саған не әкелгенімді көрші. – Келмеші қасыма, – деп сықсыңдап жылап жіберді. – Мамам емессің сен, үбіжіксің сен. – Қой, жаным! Не деп тұрсың? Мамаңмын ғой мен, сорлыау. мамаңмын! Алпамыс қолындағы балтаны қыса ұстап, бұрышқа тығылды. – Мама, сен мама емессің. Мама боп келген үбіжіксің. Жанары жасқа толып, көз алды бұлдырап, түк көре алар емес. – Не дейді, жанымау? Үбіжігі несі? Үйде жалғыз қамалып отырып. бірдеме иектеп кеткеннен су ма? Піссімілла. Піссімілла. Ұшықтайын. Мамасы аттап басып, ұлының жанына жетіп барды да, тізерлей кетіп, алақанымен маңдайын сипай беріп еді, Алпамыс қолындағы балтаны құлаштап тұрып с iлтеп кеп қалды. Сілтеп кеп қалды да, аяғының астына ах. деп құлап түскен үб iж iк емес, бетаузын қан жуған мамасы екен iн танып қап, шошына шыңғырып ж iберд i. kz Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Әдебиет 8647 0 пікір 6 Сәуір, 2017 сағат 15:42 әңгіме Ұзақты күн кино қызығына елт iп, экранға көп қадалғандықтан ба, ек i көз i удай ашып, мөлт-мөлт жасаурап кетт i. Шекес i де з iл тартып, құлағы шулап бара жатыр екен. Жұдырық сыртымен көз iн уқалаған күй i орнынан созалаңдап тұрды да, аяғын зорлана сүйрет iп басып, терезеге қарай беттед i. Жүз iнде шаршау бар. Көз i к iлг iреп тұр. Б iрер аттап терезе алдына жеткен соң басы кеудес iне құлап, б iрауық сұлқ түс iп тұрып қалды. Терезе алдына сүмет iл iп неге келді, о жағын пайымдап жатқан бұл жоқ. Удай ашыған ек i көз iн тарс жұмып сәл бөгелд i де, әлдене еске түсе кеткендей тарс жұмған көз iн аша сала терезе ернеу iне асылып, тысқа көз т iкт i. Дәл терезе түбінде өскен кәрі қаратал талыстай қалың қабығы арса-арса боп, бойына біткен мың сан жапырағын ауырсынғандай мүлгіп тұр. Үйдің келесі бетіне ауып кеткен күннің қызуы қайта бастаған. Көрш i балалар ойынға алаңсыз к iр iскен сыңайлы, аула жақ көлеңке беттен шатшадыман күлк i ест iл iп қалып жатыр. Оқудан босаған бала немені үйде тұсап ұстай алмайтын жазғы демалыс кез ғой. Бағанадан удай ашып, к iлг iреген көз жанарында жылт көр iн iп, бұның да ойынға аңсары ауа қалып еді. Көшеге жүг iр iп шығып, асыр салған балалардың арасына қойып-ақ кетк iс i кеп тұр. Б iрақ, өрекпи қалған көңiл i демде су сепкендей басылып, к iб iрт iктеп бөгеле берд i. «Мүмк iн ес iк алдында ұрынарға қара таппай, екі иығын жұлып жеп Ерлан тұрған шығар». Алпамыстың жүн i жығыла қалды. Көшеге шықсам деген ойдан табан астында айнып, тұтқаға соза берген қолы кер i қайтқан. Ерлан бұдан б iр класс жоғары оқиды. Жет iнш iге көшкен. Жет iнш iге көштім екен деп, сабаққа бас қатырып жатқан ол жоқ. Үшт iктен өзге баға оның маңдайына жазылмаған сияқты. Оны да «қағынып тұрған пәлекет қағындыға ұшырамай тұрғанда құтылып тынайық» деп, мұғал iмдер амалы құрып қоя сала ма қалай. Басына оқу қонбайтынын өз i де б iлетін болар, басқа оқушылар сияқты сөмке арқалап, оқулық тасып әуреге түс iп жатпайды. Мектепке әкелетіні жалғыз к iтап, жалғыз дәптер. Ол да әбден умаждалған, ышқырға қыстыра салады. Кластың атаманы. Оңаша шыға қалған төменг i кластың балалары оған қалта түбіндегі бесон теңгесін беріп, ағажандап әрең құтылады. бесон теңге табылмай қалса, майқұйрықтан тебіліп қайтады. Алпамыс та талай рет қалтасы қағылып, талай рет тебіліп тынған. Сондықтан бесіншінің боқмұрындары Ерланнан алыстан орағытып қашады. Анада ғой, аспаннан түскендей, ойламаған жерден сумаң етіп Ерлан тап бола кеткені. Қаннен-қаперс iз, бейғам келе жатқан бұны, әй-шәй жоқ, көк iректен періп кеп қалғаны. Қалпақтай ұшып түсті бұл. Шүйдес i тасқа оңбай соғылып, көз алды қарауытып кетт i. Есін жыйса, төбеден төн iп қарап Ерлан тұр. Бұжыр табан бәтеңке киген аяғын бұның кеудес iне салып алған. Нығырлап басып қояды. – Сенде дүрб i бар дейд i ғой. Соны маған әкеп берес iң! – дейд i бұйырып. – Айт, қашан әкелес iң? Өктем. Жайын аузы жиылмай, таңқы танауы желпжелп етіп делдие қалыпты. Алпамыс тұла бойын билеп алған үрейді қапелімде баса алмай, алақанымен жүз iн қорғаштай берд i. – Қашан әкелесің? – Дүрб i. дүрб i, – дей берд i Алпамыс ерн i ерніне жуыспай күб iрлеп. Аузына басқа сөз түспеді. – Тап осы қазір ап келесің! – Бұжыр табан бәтеңкемен қабырғадан оқсатып б iр тепт i. – Ұқтың бей?! Бұл түк дей алмады сонда. Сүйрет iл iп орнынан тұрды. Үст i-басына жұққан шаңды қақпастан анадай жерде теңки iп жатқан дөңбекке шойнаңдай басып барып отырды. Көз iне мөлтілдеп жас үй iр iлд i. Рас болса, дүрбіні атасы соғыстан алып келген дейд i. Былғары қорабы әбден ақжемденіп тозған. Көп ұсталып, сыры кете бастаған. Бірақ, дүрб i болғанда қандай! Нағыз өз i. Қос қолдап қысып ұстамасаң, жерге түсіріп алуың әбден мүмін. Көрш i балаларға ешқашан көрсеткен емес. Өз i де қолына анда-санда б iр алатын-тұғын. Б iреу біл iп қоя ма деп қаймығады. Біліп қойса «мен бір көрейін, мен бір көрейінмен» әр баланың қолында бір кетуі мүмкін ғой. Балконда тұрып алыста мұнартып жатып алған таудан көз айырмай, шатқалға ұзақ-ұзақ үңiледі. Сонда шатқалды өрлеп өскен қарағай б iткен көз алдына тым-тым жақын кеп тұра-тұра қалады. Қалың ағаш арасынан ашқарақ қасқыр ма, т iм iск i түлк i ме, әйтеу iр әлдеб iр мақұлық әне-м iне шыға келет iндей. Әлде қорбаңдап қар адамы келе жата ма? Қанша үңiлсе де әз iрге көзге ештеңе iл iге қоймаған. Әзір ілікпесе де, әйтеу iр күндердің б iр күн iнде оны да көрет iн iне сен iмд i. Мына жексұрынның соны сезіп қойғаны ғой. Ақыры деген iне жет iп, дүрб iн i алып тынды. Қызғыштай қорыған қастерл i мүл iк енді өз iн iк i емес, б iреуд iң қолында кетт i. Шатқалдан мақұлық көрем бе деген қиялы да адыра қалған. Іш i қанша жерден қыж-қыж қайнаса да, дүрб iн i қайтарып алуға батылы бармай жүр. Оны айтасың, Ерланды анадайдан көрсе болды, бұрынғыдай емес жасқаншақтап, төменш iктеп қалатын әдет тапты. Тайсақтап тұрады. Өзінен өзі қуыстанып, жан-жағына алақтап, дегбірі құрып б iтед i. Тағы да бірдеңемді тартып алар, тағы да қап-қатты жұдырығымен періп қалар дегендей қорқа басып, жылыстап бара жатқаны. Сол себепті үйден шығуға өзінің де құлқы жоқ. Оның үстіне есік сыртан құлыптаулы. Осы жаз мамасы компьютор сатып әперген-тұғын. Өзі жоқта көшеге алаңдамай үйде отырсын деп ойлап тапқан айласы. Мейлі ғой, мамасы не ойласа да өз еркі, ал, Алпамыс үш iн соның қызығы басылар түрі көрінбейді. Б iр өз iнде б iрнеше кино сыйып кеткен к iшкене дөңгелек диск iден көп нәрсе жоқ. Үйіліп жатыр. Шет iнен ал да құмарың қанғанша қарай бер. Кино болғанда қандай, кейіпкерлері кілең бір жан-жағын жайпап бара жатқан жүрек жұтқандар. Бірін бірі көрген жерде жұдырық ала жүгіріп, қаймықпастан айқаса кетет iн төбелес те сонда, б iр iн iң қанын б iр i судай шашып, шімірікпестен сойып салатын, айылын жимастан атып тасатайтын соғыс та сонда. Бұндай киноны етек-жеңді жимастан, арқаны кеңге салып, жайбарақат отырып көре алмайсың. Қарадай қаның ыси бастайды. Жаның тырнақ ұшына тіреледі. Т iсіңді тісіңе қойып, қос жұдырығыңды еріксіз түйіп алғаныңды кино біткенде бір-ақ аңғарасың. Сосын қапелімде сабаңа түсе алмай, еліріп отырғаның. Алпамыс та таңның атысы, күнн iң батысы, біреу тап сол араға матап тастағандай экран алдынан ұзап шыға алмайды. Мамасы тоңазытқышқа салып кеткен түск i асты iше салу да кейде естен тарс шығып кетед i-ау. Ес iл-дерт i көз алдында өтіп жатқан қырғында. Әсіресе, б iр қора қандықол қарақшының ортасына ит жыныңды келт iр iп ылғи да түс iп қала берет iн, түсіп қалған сайын ылғи да айызыңды қандырып әлденешеу iн әп-сәтте қанға бөкт iр iп, жайратып тастап, сытылып шығып кете берет iн Жон деген жүрекжұтқанда. Өз i де ажал аузына талай рет барып кел iп жүр. Әне өлед i, м iне өлед i дейсің, өлмей тірі қалғанын тілеп, ине ұшында отырғандай өзің де қылпылдап бітесің. Тұтқаға соза берген қолын кер i тартып ала сала, компьютерге ұмтылды. Көп диск iн iң iш iнен Жонның киносын iздеп жатыр. Міне, Жон! Қалай қорықпайды ә? Түк ойламайды ә! Қаннен қаперс iз. Алшаң-алшаң басады. Жайбарақат. Өзіне өзі сенгесін сөйте ме. Іші біліп отыр ғой, талай көрген кино емес пе. Қаз iр ол әнеб iр көк тіреп тұрған көп қабат алып үйд i айнала бергенде ту сыртынан тарс ет iп тапанша атылуы тиіс. Тапаншаның тарс ете түсетіні, Жонның қаперіне кірсе не қыл дейсің, оны білетін Алпамыс қана. Әттеген-ай, Жон деген ақымақтың нағыз өзі ғой, тап б iр нағашы жұртына қыдырып келгендей-ақ, еш қау iп ойламайды. Алаңсыз. Қаралай ит жының қозатыны осындайда емес пе. Жең iш iне қару жасырған қарау неменің қыр соңынан қалмай, бағанадан iзге түс iп келе жатқанын қалай сезбейді ә? Әне, атты ғой. Өлт iрд i ғой. Алпамыс отырған орнынан қалай ұшып түрғанын өз i де аңғармай қалыпты. Сүйткенше болмады, Жон омақаса құлап түсуд iң орнына, болмаса жалт бер iп бой тасалай қалудың орнына, әдеттегі сабырлы қалпын сақтап, оқ атылған жаққа асықпай, маңғазданып мойын бұрсын. Қорғасын оқ қағып түсер демейді-ау. Анау шүр iппен i тағы бір тартып қалса ғой, жер сүзе құлағанын өз i де аңғармай қалар ед i. Әттең-ай. атты әне. Алпамыс әлденеден қорғанғандай қолын ербең еткізіп, көз iн тарс жұмып ала қойды. Ашқанда көрген i жер жастанған Жон емес, аузы-мұрнынан қан шүмектеп, серейіп өлгел i жатқан қысық көз қарақшы. Жон болса, пистолет iн қойнына сұға салып, түк болмағандай бұрылып жүре берд i. — Маладес! Алпамыс қысық көз қарақшыны Жон емес, өз i атып өлт iргендей қуана қышқырып қалды. — уу-ау! Б iрақ, Алпамыс үшін қаны бұзық арамза неменің көрес iн i көр iп болмай, әп сәтте өм iрем қапқанынан өткен өк iн iш жоқ. Қаруы жоқ талай адамды басынып, әлімжеттік жасап, байлығын тонап кетіп жүр ғой. Жонды қайдам, ол жағын Алпамыс бес саусағындай жақсы б iліп отыр. Сондықтан да бар қылмысы өз i өлген соң ғана әшкере болатынына еш кел iсе алмайды. Ың-шыңсыз атып өлтіре салғанша, шырқыратып, жанын қинаса ғой. Жо-жоқ, ондай адамды аяуға бола ма? Құлағын кесіп тастау керек, көз iн ойып алу керек. Б iр көз iн ойып алып тастап жатқанын ек iнш i көз i көр iп жатса тіпті жақсы. Аяқ-қолын бырт-бырт бұтап, м iне, былай, былай. Еліріп алған Алпамыс еденд i тоқтамастан тепк iлей берд i. «Мә, саған! Мә, саған!» Осы күндері Алпамыс Жонды т iпт i, түс iнде көрет iн боп жүр. Жон бұны өз бауырындай жақын тартып, қасынан тастамайды екен. Бұл да бауырындай боп кеткен оған ұқсап бағып, бетіне жан қаратпауға тырысады. Әсіресе, Ерлан десе жыны бар. Құтырып кетеді. Ерлан да бұның алдында дірдек қағып, аяғына жығылады екен. Анада оқсатып тепкенін, дүрбісін тартып алғанын Алпамыс қалай ұмытсын. Бас салып естен тандыра тепкі астына алады екен. Ондайда айызы қанып, ұйқыдан масаттанып оянады. Ал, кейде ойлаған ойы кер iс iнше шығып, Ерланның табаны астында иленіп өзі жатады. Сол күні төсектен өкс iгін баса алмай тұрады. Бұнысын мамасы сезбей қала ма қайдам, әйтеу iр ертес iне бұл туралы т iс жарып, сұрап көрген емес. Әлде, жұмыстан кешігіп қалмайын деп сүрн iг iп жүргенде мұршасы болмай, ұмытып кете ме? Бұл да түнде көрген түс iн баяндап жатпайды. Баяндап жатпаса да мамасы жалғыз ұлдың жан дүниес iндег i өзгер iст i сез iп жүретін сияқты. Содан боларау, ес iкт i сыртынан құлыптап, к iлтт i қалтасына сала кететінді шығарғаны. Күндегісі сол. Мамасы қашан жұмыстан үйге оралғанша Алпамыстың осылай қамауда отырғаны отырған. «Мама, к iлтт i тастап кетіңізш i» деп қанша мәрте жалыныпжалбарынбады дейс iң. Б iрақ, ол ұлының өт iн iш iне құлақ асса кәні. «Қой, мен жоқта көшедегі ызғыған мәшине қағып кетер», «Қой, б iр пәлеге ұрынып қаларсың», «Аман отырғаның жақсы» деп бет iн қайтарып тастай беред i. «Демалыс күн i аквопаркке апарам. Суға армансыз шомыласың. Одан қайтып келе жатып, аттракционға м iнг iзем, балмұздақ әперем» деп алдап қояды. Иә, иә, алдайды. Аквопаркке қашан апарып еді? Аттракционға да м iнг iзетін ниеті жоқ. Айтады, айтады да қояды. Демалыс күні әлгі айтқан уәдес iн тарс ұмытып, өмірі б iтпейт iн күйбеңге к iр iс iп жатқаны. «Мама, аквопаркке барамыз ба, қыдырамыз ба?» деп қыңқылдай бастаса-ақ: «Көкетайым-ай, аквопаркке барып гөлайттап жүретін жағдай қайда? Сен iң мына к iр iңд i к iм жуады сонда, үйд i к iм тазалайды, тамақты кім п iс iред i?» деп зар илеп қоя беред i. Осыдан кей iн сөз iне сен iп көр. Бұрынғыдай қыңқылдауды да қойды сосын. Айтқысы келмейді. Айтқаны орындалмайтын болған соң, ауызды ауыртып қайтеді, томсырайып, үнс iз қалатын әдет тапты. Шаруасына кедерг i жасамай, т iл iн жұтып өз iмен өз i тоңтер iс отыратынына ырза бола ма, әлде уәдес iне тұрмаған өз к iнәс iн жуып-шайғандағысы ма, не болса да мамасы жұмысын б iт iрген соң бұны айналып-толғанып, әй-шәйға қаратпай басы-көз iнен шөпілдетіп сүйе бастайды. Сүйт iп отырып ақыр-аяғы көз iне жас алып тынады. «Жұрттың балдары сияқты алаңсыз бола алмадың-ау, ботам. Ауыш әкең арақ iш iп, қарасын батырғанша, ұлына ие болатын адам ғой, – дейд i дауысы жарықшақтана бұзылып. – Жұрттың папалары сияқты сен i аквопаркке апарып қыдыртатын адам ғой. қайт дейс iң маған?!» Алпамыс оңашада қанша қиялдағанмен, әке бейнесін көз алдына с iрә да келтіре алмайды. Көрген адамы емес. Ес б iлгел i, мамасы айтпақшы, қараң қалғыр, осы б iр жалғыз бөлме тар пәтерде екеуден екеу тұрып жатыр. Әкес i туралы сұрамақ боп талай мәрте оқталуын оқталды-ау, бірақ, не бәлесі бар екенін қайдам, әйтеуір батылы бармай-ақ қойды. Анада шырт ұйқыда жатып шошып оянғанын айтамау! Б iреуд iң солқылдап жылаған дауысы құлақ етін кем iр iп барады екен дейд i. Сүйтсе, еңiрегенде етег i жасқа толып отырған басқа емес, өз мамасы. Бұның оянып кеткен iн сезбед i ме, айылын жиған жоқ. Алпамыстың зәрес i ұшып, көз i бақырайып кетсін. Түк ұқпаса да, төсег iнен тұра сала, еб iл-себ iл боп алып-салып отырған шешес iн құшақтай алды. — Танауы пырспырс етіп жылап ж iберд i. — ботамоу, ботам! — Мамасы бұның оянып кеткен iн жаңа аңғарғандай селк ете қап, жылауын доғара қойды да, көк iректен жалын ата күрс iн iп салды. — Екеум iзд i қаңғыртып кеткен тасбауыр әкеңн iң сүг iрет iн жыртып тастап отырмын, ботам. Ұйықтай алмағасын. ит жыным қозып. Мамасы деген i жұп-жұқа, қағысқан арық қарасұр кел iншек. Итеріп қалсаң, құлап түсердей жүдеу. Содан ба, көз iн iң айналасы қалталанып, көг iс тартады да тұрады. Үст iнде жуыла-жуыла өңсізденіп көнерген көйлек. Басқа әйелдер ки iп жүрген ки iмге еш ұқсамайды. Қайдан тауып алған деп жыны келеді Алпамыстың. Бұның жыны келді екен деп, шешіп алып, лақтыратын мамасы ма? Қас қылғандай үстінен тастамайды. Соны киіп ап, дедектеп жұмысқа кет iп бара жатады. Жұмыстан дедектеп келе жатады. Көз айналасына қатпарлана қалған майда әжімге ұрлана қарап қояды кейде. Ұнатпағаннан сүйтеді. «Мамамның көзі неге көрш i келіншектің көз iндей әдем i болмады екен» деп еріксіз ойға шоматыны бар. «Көп жылаған адамға әжім ерте түсетін шығар? Сонда неге жылайды? Жарқыратып жаңа көйлек кие алмағасын ба? Бұның бәрі папамның жоқтығынан ғой. Анау Ерланның, анау Асхат, Сұлтанның папаларындай папам болғанда ғой, әдемі көйлектің неше түрін киер ед i мамам, – деп мұңға батады. – Жаңа көйлек кисе, көз айналасына қыртыс та түспес ед i». Өз iн iң тентек балалардан тайсақтап, үйкүш iк боп қалғанын да әкен iң жоқтығынан көред i. «Шікін-ай, Ерлан мен Асхаттың әкелер i сияқты, мен iң де әкем болғанда ғой» деп iш i күйіп, қызғаныш бас көтер iп қояр ед i сонда. Мамасы әке сүг iрет iн жыртып тастап, көз iн б iржола құртқалы әлг i ауық-ауық бас көтеріп қоятын қызғаныш та ада, тірі жанға тіс жарып, айтып көрмеген тәп-тәтті қиялы да жым-жылас. Содан бер i көк iрег iнде әлдеб iр ащы түй iн пайда болған. Әке бейнесінен күдер iн б iржола үзген. Содан бер i Ерлан да, Асхат та, т iпт i мектептег i бала б iткен кездескен жерде бұның кемшілігін келеке қылатындай. «Мамаң екеу iңд i бейшара қып әкең тастап кеткен» деп. Сөйтіп айта ма деп, оңғы кезде ойынға қосыла алмай, оқшау қала берет iн боп жүр. Т iпт i, бірге ойнайтын көрші балаларды сол үшін жек көр iп те кетт i. Енд i б iр сәт жаңағы өлген қарақшы деген i көз iне Ерлан боп елестегені. Оны тапаншамен б iр-ақ тартып жер қаптырған Жон емес, өз i сияқтанып, көк iрег iн әлдеб iр алапат күш кернеп ала жөнелгені. Тамағына кептеліп қалған түйін әп-сәтте жібіп сала бергендей, көптен қайтпай жүрген кег i қайта қалғандай, санын шапаттап әй бір масаттанғаны. Өз iн артынан келгенді шаншып тастайтын, алдынан келгенд i жаншып өтетін батырдай сез iн iп, бойына күш-қайрат құйылғандай шиыршық атсын. Ш iк iн, қолға тек пистолет берші. пистолет болса ғой, жалғыз Ерлан емес, ақысы кет iп жүрген кластастарының талайын тыраң етк iз iп, табан астында атып тастар ед i ғой! Ойланбас еді. Айызы сонда б iр қанар ед i-ау! Дүрб iден айырылдым деп өк iнбес ед i-ау! Алпамыс ер iкс iз сүңг iп кеткен қиялдан айыға алмай, сарсаңға түсіп отырғанда, Жонның киносы аяқталып, басқасы басталып кеткен екен. Бұны да неше мәрте көр iп тастаған. Адам жег iш үб iж iк туралы. Әне, сол үбіжік қала шетінде оқшау тұрған үйді айнала торып, теңселіп жүреді де қояды. Ылғи осы. Қас қарайып, мырт үйірілді дегенше аспаннан түскендей сап ете қалады, таң бозара жерге сіңгендей ғайып болады. Адамның аяғы сияқты екі аяғы, адамның қолы сияқты екі қолы бар. Үст i-басы сабалақ-сабалақ қылшық. Ит дейтін ит емес, қасқыр дейтін қасқыр емес. Түн қараңғысымен қарауытып көрініп, үйдің маңын шиырлаудан шаршамайды. Ек i көз i қызарып, азу т iс i ақсиып, әйнектен үңiл iп тұрғаны. Бөлмеде бір балақан балбырап ұйықтап жатыр. Түкті де сезер емес. Терезе сом тем iрмен торланған. Ал, анау пәлекет, адам етін аңсай ма, ауық-ауық жұтынып қояды. Арандай аузын қайшылап, ызалана ырылдап есік күзетеді де жүреді. Таң ата тауға қарай жосылтып бара жатқанын көресің. Екпінінен ысылдап жел еседі. Тау жақтан қасқырша ұлыған, аюша ақырған әжептарқы дауысын естисің. Сорлы балақан өз iн үбіжік аңдып жүрген iн қайдан б iлс iн? Қарғыс атқан б iр түн i ақыры үйге түсіп, шеңгеліне іліккен бойда қолын қол, бұтын бұт қып боршалап қылғыта салатынын қайдан сезсін? Шешес i байғұстың да қапер iнде қау iп жоқ. Сондан ба, әйтеуір тырнақтай баланы бөлмес iнде жалғыз қалдырып, өз i бөлек төсекке қисаяды. Бұлар тұратын пәтер б iр iнш i қабатта. Терезе түбінде өскен кәрі қаратал бөлмеге күн сәулесін түсірмей көлеңкелеп, әйнекті толайым жауып тұрады. Күн кешкіре бастасымен бөлме iш i тез күңг iрттен iп, көңiлге үрей к iре бастайтыны бар. Бүг iн де үбіжік кинодан көз айыра алмай бұрышта бүр iс iп отырған. Кенет терезе алдына қанаттарын сарт-сұрт сабалап қос кептер таласатармаса қона кеткені. Онсыз да сансын үбіжік жаулап ап, қарадай д iрдек қағып, үркіп отырған Алпамыстың жүрег i суу ете түссін. Тұла бойы түрш iг iп, ілезде суынып сала берсін. Аяқ-қолы сал боп қалғандай жансызданып, бір жағына қисайып құлай берді. Ес iн жиса, сыртқы ес iк жақтан тықыр-тықыр еткен дыбыс естіліп жатыр. Бұл әуел i ол тықырдың не тықыр екенін ұға алмай еріксіз құлақ түрген. Аузы аңқиып отырып, ойына үбіжік орала кетсе болар ма? «Үбіжік» деп, сыбырлады. Кебірсіген ерні жыбыр етті. Жүрегі қалтырап, төбе шашы тік тұрды. соның дәл өзі! Сол ғой! Сояудай тырнағымен осқылап, тырналап жатыр. Бұлард iк i жұртт iк iндей балталасаң алынбас тем iр ес iк емес, ашып-жапқан сайын бір қышқырып қалатын қиқы-жиқы құрама ағаш ес iк. Кенет долданып кетіп, бар пәрменімен б iр персе ғой, онсыз да қаусап тұрған есік күйреп түсер ед i. Соны ойлағнда Алпамыстың жон арқасы шымырлап ала жонелді. Ұйып қалған аяқ-қолын әрең жазып, орнынан жер т iреп зорға тұрды. Т iзес i д iр iлдеп асханаға бет алды. Тәлт iректеп асханаға жетт i, түрт iнектеп үстел үстін сипалады. Қолына балта ілікті. Мамасы ет шауып жүрген балта. Балта қолға түскен соң батылданғандай болып ед i, бірақ сол арада өз иег i өз ерк iне бағынбай кемсеңдеп, жылап ж iбергені. Көз жанары жасқа толып алыпты. Тықыр болса басылар емес. Үбіжіктің сояудайсояудай тырнағы көзіне елестеген Алпамыстың тынысы тарылып, көз i шарасынан шығып шегіншектеп барды да, арқасын қабырғаға тіреді. Ес iкт iң көз iнен сығалап қарамақ боп бір оқталды да, ол ойынан табан астынан айныды. Есік ашылып кетіп, үбіжік кіріп келе ме деп үрейі ұша қорықты. Сығаласа да тас қараңғы к iребер iстен ештеңе көр iп жарытпайсың. Балтаны басынан асыра жоғары көтерген қалпы, дем iн iш iнен алып, қалшиып қатып қалыпты. Салдыр-күлд iр ет iп б iреу табалдырықтан бері аттай берген. Алпамыс өз көзіне өзі сенбеді. Қорқынышты үбіжік бет-бейнесін ілезде өзгертіп, мамасына айналып үлгеріпті. «Мамамды жеп қойған, сосын мамам боп кеткен, – деген қияли ой келді басына, – әне, ерні қан-қан. Енді мені жейді». Үбіжік – мама қолындағы сөмкені босағаға тастай салып, өп-өтірік күлімсіреп, бері бұрылды. «ботамау, көкшім-ау!» дейді. Дауысын мамасының дауысынан айнытпай қалай салады ә. алдапсулап ұстап алмақ қой. Алпамыс жандәрмен төргі бөлмеге тұра қашты. Соңынан үбіжік – мамасы қуып кірді. Көзі алақ-жұлақ етеді. – Алпамыс, ұлым, не болды саған, неге қаштың? Өкпелеп қалдың ба, мамаңа. Бүгін айлық алдым. Айлығым өсті ғой. Саған не әкелгенімді көрші. – Келмеші қасыма, – деп сықсыңдап жылап жіберді. – Мамам емессің сен, үбіжіксің сен. – Қой, жаным! Не деп тұрсың? Мамаңмын ғой мен, сорлыау. мамаңмын! Алпамыс қолындағы балтаны қыса ұстап, бұрышқа тығылды. – Мама, сен мама емессің. Мама боп келген үбіжіксің. Жанары жасқа толып, көз алды бұлдырап, түк көре алар емес. – Не дейді, жанымау? Үбіжігі несі? Үйде жалғыз қамалып отырып. бірдеме иектеп кеткеннен су ма? Піссімілла. Піссімілла. Ұшықтайын. Мамасы аттап басып, ұлының жанына жетіп барды да, тізерлей кетіп, алақанымен маңдайын сипай беріп еді, Алпамыс қолындағы балтаны құлаштап тұрып с iлтеп кеп қалды. Сілтеп кеп қалды да, аяғының астына ах. деп құлап түскен үб iж iк емес, бетаузын қан жуған мамасы екен iн танып қап, шошына шыңғырып ж iберд i. kz Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын 0 пікір 0 пікір 0 пікір 0 пікір 0 пікір 0 пікір 0 пікір Үздік материалдар Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 Үздік материалдар Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 Үздік материалдар Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 Қанат Әбілқайыр 855 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 Бейсенғазы Ұлықбек 2100 Мобильді қосымшаны жүктеп алыңыз! Мобильді қосымшаны жүктеп алыңыз! Мобильді қосымшаны жүктеп алыңыз!
