Жанат ЖАҢҚАШҰЛЫ. "УАҚЫТ ЕМЕС ДЕЙДІ АТАЛЫҚ ОН КІСІ, ОРЫСТЫ ҚАЗІР ЖАУ ЕТЕР..."
"Жанат ЖАҢҚАШҰЛЫ. "УАҚЫТ ЕМЕС ДЕЙДІ АТАЛЫҚ ОН КІСІ, ОРЫСТЫ ҚАЗІР ЖАУ ЕТЕР...""|"https://abai.kz/post/50040"
TITLE: Жанат ЖАҢҚАШҰЛЫ. "УАҚЫТ ЕМЕС ДЕЙДІ АТАЛЫҚ ОН КІСІ, ОРЫСТЫ ҚАЗІР ЖАУ ЕТЕР..."
URL: https://abai.kz/post/50040
META: "Жанат ЖАҢҚАШҰЛЫ. "УАҚЫТ ЕМЕС ДЕЙДІ АТАЛЫҚ ОН КІСІ, ОРЫСТЫ ҚАЗІР ЖАУ ЕТЕР...""|"https://abai.kz/post/50040"
TOTAL WORDS: 9265
TEXT: ҚАҺАН Археологтар қорымнан арғымағы қоса жерленген қаһан мүрдесін тапты. Олар олжаларды сыртқа шығармақ болғанда, қорым ішінен мына бір дауыс шығып, шошытқан еді. Тарт қолыңды, түздің тарпаңы, Атқан ба жерде құзғындар таңы? Тариқат еткем тарғыл әлемді, Тыныштығымды бұздыңдар тағы. Тимеңдер менің арғымағыма, Тағдырым тұлпар салды бағыма. Жаяулап емес, құлдардай өңшең, Тәңірдің атпен бардым алдына. Қаһанға ғана сай ғұрып қылып, Жерлеген жұртым қайғырып тұрып. Қаратабанды соңыма тастап, Кеткенмін жерден сәйгүлік мініп. Дәуренім өтті, әттең, білемін, Барлығып қалды-ау, ақ тер күреңім. Тарт қолыңды, тексіздің ұлы, Тарихыңа да атпен кіремін! Тозаңға көміп жаһанамыңды, Танытам елге ата-қанымды. Мұражайыңа атыммен барам, Білсем де бұзық атанарымды. Дүбірмен жердің түріп етегін, Шеңгелге түссе бүріп өтемін. Арғымағымнан айырма мені, Көрінсін елге Түрік екенім. Тарт қолыңды! ОРАЗ-МҰХАМЕД! Ондан сұлтанның ұлы Ораз-Мұхамед - қазақтың Ұлы оғландарының бірі. Он алты жасында ел қамымен сапарлап жүріп орысқа тұтқын болған. Одан кейін кепіл ретінде ұсталғаны М. Мағауиннің «Аласапыранынан» белгілі. Қасіретке толы ғұмырбаянын Мұхтар ағамыз сол романында жазып тастаған. Тұтқын боп барып Хан болған Бейбарыс қазақ үшін қандай қастерлі болса, Ораз-Мұхамед те сондай қастерлі. Тәуекел ханның қалғасын Алпамыс, Ертарғын, Қобыландыдай ер санаймын өз басым. Құрмет пен сүйсінуден туған өлеңнің деңгейі қандай екенін мұқтарам жамағат білер. ТҰТҚЫН Он сан оқты Онданның ұлы, Ордада тұғыр орыны. Кремльде алғаш болғанның бірі, Керменде қалды қорымы! Шығайдан қалған шаңырақ еді, Шыңғыстың тіке жалғасы. Тәуекел сонда аңырап еді, Тұтқын боп кеткен Қалғасы! "Орда шайқалды, күрсінді қырат, Он алтыда еді бұл бөрің. Жоныңды күдірейтіп, жүрісіңді бірақ, Оғлан ғой деді күллі елің! Доңыз сасыған, қауға сақалды, Кәпірге тұтқын болдың ба?Берсең де қолдан жауға шаһарды, Өзіңді бермей, Өле салмадың ба орныңда?! Алты қыратты асыра қуайын, Атасы тексіз бұл елдің!Дәретімді патшаларының басына қылайын, Жібергін мені, жібергін!!!" Баһадүр еді ер қағанның болмысы, Заты да бұның Тәуекел!Уақыт емес дейді Аталық он кісі:"Орысты қазір жау етер!" Азбанқара кісінеді, Соңғы күшін бір жиып, Күрек тісі көрінеді ағарған. Тұтқынға ол тұрғандай ма ыржиып, Көз моншағын төгіп алып жанардан. КЕПІЛ Ақ патша тұр тұтқынға аңтарыла, «Он алтыда бала ғой мұның әлі. Қалай қалға сайлаған хан тағына?Көрініп тұр көзінің сұғы бары! Он алтыда. Бұл қалай ел билепті?Менің ұлым ойнап жүр қар атқылап. Біздерге ғой баланы бермейді епті, Қазір берсем, тағымды талақ қылад. Бала емес, мынауың бәле шығар, Екі көзі барады тесіп өтіп. Түбінде дүниені дәл осылар, Тербейтін болады бесік етіп». - Чингизиды, -деп патша күбір етті, Тұтқын тұрды тек үнсіз тасырайып. «Біздің бастан қаншама дүбір өтті. Қасқырға қарсы қасқыр асырайық». Патша енді күлмілжіп сөз бастады, Тұтқын да тілге келді жібігесін. «- Неткен тұқым, әй, бұлар тозбас қаны, Он алтыда кететін біліп есін! - Поместье бер, малай бер, мал-мүлік бер, Қатын керек десе де аямаңдар. Жолатпаңдар кәззапқа, ханды үгіттер, Құрметтеңдер, мендей ғып аялаңдар!» Патша айтса жарлыққа талас бар ма?Тұтқын еді, төреге қайта айналды. Айтармын деп дәм-тұзым жарасқанда, Елге қайту жайын да айта алмады. Патшаң отыр, паңданып мамығында, Семіздіктен кеткендей еті іріңдеп. «Бұл бізге книяз емес, анығында, Дүниені жаулайтын кепілім» деп. *** Ақ қар үстін қызыл қан кестелепті, Құзғын патша отырды тоят тауып: - Мына қыпшақ қосыны не істеп өтті? Қан-жын қылып, кетті ғой қоя ақтарып. Шведің де, басқа да есі кетіп, Даусы жетті құлаққа еңіреген. Жеңдік бүгін, Құдайым несіп етіп, Құрметтейін баһадүр сені немен? Қаһарыңа мінгенде сойың бөлек, Ұрандатып қосының дүркіретті. Сендерге ғой әйтеуір ойын керек, Ал жауыңды бір елес сілкіп өтті. Батый бабаң тіріліп кетті ме деп, Швед шебі дүрлігіп, қалтыраған. Біздің жауға дәл осы тепкі керек, Көрсетейік көшпелі салтын оған. Хан боласың! ханкермен саған бердім, Сен боласың ұрыста сенімді ерім. Мен сені қалға емес, қаған көрдім, Орыс жері ендігі сенің жерің. Туған далаң түсіңе жиі кіріп, Елеңдейсің, елегзіп аңтарыла. Қазағыңның кетпесе биі құрып, Басқа қалға сайлайды хан тағына! Сен кетсең садағыңды кім иеді? Басылғанша жүре тұр таудағы алаң. Урусов екеуіңмен дүниені, Дүбірлетіп түбінде жаулап алам! ИЗМ ӘДЕБИ ТӨБЕЛЕС Кезінде Парижде ақын-жазушылар арасында екі топқа бөлінген төбелес болған. Төбелес себебі: әдеби жанр мен измдер. Бұл оқиғаға бүгінде аты әлемге мәшһүр болған жазушылар қатысқан деседі. "Жанр" да көп, "изм" де көп тым бізде, Шаттық жырым түсіп кетті мұңды ізге. Күңіренген күңгірт жырлар оқиды, Тас қараңғы тұнжыраған түн бізге. Эпос жыры бізге енді ескі деп, Өлеңінің жал-құйрығын кескілеп - Бір ақын жүр, жерді қойып, ғарыштықОдасымен ойсанамды тескілеп. Бір ақын жүр, Бұқарлардан сыр алған, Өлеңдері өң мен түстен құралған. Бір ақын жүр, Алтайдан да асқақтап, Ұйқастары ұйық иттей бұралған. Бәрі соның нағыз ақын, ал бірақ, "Измдері" алдан шығар жалбырап. Біреуінің ойы терең тұңғиық, Біреуінің сөзі тәтті бал-бұлақ. Бірақ, бірақ. Мойындаймын бәрін мен, Өзімде де жаңалық кем, дарын кем. Мен де келем ат үстінен ақырып, Махаңдардан қалған асау арынмен. Кімге опа әпереді көп егес?"Изм" жайлы дауымызда көп емес. Аңсап тұрам, бізде де осы бұрқанған, Болса екен деп әдемі бір төбелес! ҚОС ҚЫРАНҚартайғанда қиын екен қыран құс, Қайтқан кезде тұла бойдан бұлан күш. Өжет құсың көжек құсап бүкшиіп, Тұранында мүлгігіш те, сыланғыш. БөріҚұт-тың құз-қияда жазмышы, Құсбегі де қастерлі адам, әз кісі:- Екеумізде қартайдық - деп, күрсінді, - Балақ бауын ағытамын, самғасын, Томағаға тамшы жасы тамбасын. Текті құсқа тұғырда өлу қасірет, Жіберемін, ерлік жолын таңдасын. Ұзақ жылдар болды менің рас, пірім, Қанжығамда түлкі түгіл, қасқырың. Қартайғанда құлап өлу керек құс, Бұздырмайын бұған баба дәстүрін! Қарт күрсініп, қыран құсты босатты, Көздің жасы жанарынан қоса ақты. Сол бір күні кеудесінен әз жанның, Деп естідік өз жаны да босапты. Екі қыран өзін жерге қоса атты. kz Әдебиет 7255 0 пікір 26 Ақпан, 2015 сағат 00:54 ҚАҺАН Археологтар қорымнан арғымағы қоса жерленген қаһан мүрдесін тапты. Олар олжаларды сыртқа шығармақ болғанда, қорым ішінен мына бір дауыс шығып, шошытқан еді. Тарт қолыңды, түздің тарпаңы, Атқан ба жерде құзғындар таңы? Тариқат еткем тарғыл әлемді, Тыныштығымды бұздыңдар тағы. Тимеңдер менің арғымағыма, Тағдырым тұлпар салды бағыма. Жаяулап емес, құлдардай өңшең, Тәңірдің атпен бардым алдына. Қаһанға ғана сай ғұрып қылып, Жерлеген жұртым қайғырып тұрып. Қаратабанды соңыма тастап, Кеткенмін жерден сәйгүлік мініп. Дәуренім өтті, әттең, білемін, Барлығып қалды-ау, ақ тер күреңім. Тарт қолыңды, тексіздің ұлы, Тарихыңа да атпен кіремін! Тозаңға көміп жаһанамыңды, Танытам елге ата-қанымды. Мұражайыңа атыммен барам, Білсем де бұзық атанарымды. Дүбірмен жердің түріп етегін, Шеңгелге түссе бүріп өтемін. Арғымағымнан айырма мені, Көрінсін елге Түрік екенім. Тарт қолыңды! ОРАЗ-МҰХАМЕД! Ондан сұлтанның ұлы Ораз-Мұхамед - қазақтың Ұлы оғландарының бірі. Он алты жасында ел қамымен сапарлап жүріп орысқа тұтқын болған. Одан кейін кепіл ретінде ұсталғаны М. Мағауиннің «Аласапыранынан» белгілі. Қасіретке толы ғұмырбаянын Мұхтар ағамыз сол романында жазып тастаған. Тұтқын боп барып Хан болған Бейбарыс қазақ үшін қандай қастерлі болса, Ораз-Мұхамед те сондай қастерлі. Тәуекел ханның қалғасын Алпамыс, Ертарғын, Қобыландыдай ер санаймын өз басым. Құрмет пен сүйсінуден туған өлеңнің деңгейі қандай екенін мұқтарам жамағат білер. ТҰТҚЫН Он сан оқты Онданның ұлы, Ордада тұғыр орыны. Кремльде алғаш болғанның бірі, Керменде қалды қорымы! Шығайдан қалған шаңырақ еді, Шыңғыстың тіке жалғасы. Тәуекел сонда аңырап еді, Тұтқын боп кеткен Қалғасы! "Орда шайқалды, күрсінді қырат, Он алтыда еді бұл бөрің. Жоныңды күдірейтіп, жүрісіңді бірақ, Оғлан ғой деді күллі елің! Доңыз сасыған, қауға сақалды, Кәпірге тұтқын болдың ба?Берсең де қолдан жауға шаһарды, Өзіңді бермей, Өле салмадың ба орныңда?! Алты қыратты асыра қуайын, Атасы тексіз бұл елдің!Дәретімді патшаларының басына қылайын, Жібергін мені, жібергін!!!" Баһадүр еді ер қағанның болмысы, Заты да бұның Тәуекел!Уақыт емес дейді Аталық он кісі:"Орысты қазір жау етер!" Азбанқара кісінеді, Соңғы күшін бір жиып, Күрек тісі көрінеді ағарған. Тұтқынға ол тұрғандай ма ыржиып, Көз моншағын төгіп алып жанардан. КЕПІЛ Ақ патша тұр тұтқынға аңтарыла, «Он алтыда бала ғой мұның әлі. Қалай қалға сайлаған хан тағына?Көрініп тұр көзінің сұғы бары! Он алтыда. Бұл қалай ел билепті?Менің ұлым ойнап жүр қар атқылап. Біздерге ғой баланы бермейді епті, Қазір берсем, тағымды талақ қылад. Бала емес, мынауың бәле шығар, Екі көзі барады тесіп өтіп. Түбінде дүниені дәл осылар, Тербейтін болады бесік етіп». - Чингизиды, -деп патша күбір етті, Тұтқын тұрды тек үнсіз тасырайып. «Біздің бастан қаншама дүбір өтті. Қасқырға қарсы қасқыр асырайық». Патша енді күлмілжіп сөз бастады, Тұтқын да тілге келді жібігесін. «- Неткен тұқым, әй, бұлар тозбас қаны, Он алтыда кететін біліп есін! - Поместье бер, малай бер, мал-мүлік бер, Қатын керек десе де аямаңдар. Жолатпаңдар кәззапқа, ханды үгіттер, Құрметтеңдер, мендей ғып аялаңдар!» Патша айтса жарлыққа талас бар ма?Тұтқын еді, төреге қайта айналды. Айтармын деп дәм-тұзым жарасқанда, Елге қайту жайын да айта алмады. Патшаң отыр, паңданып мамығында, Семіздіктен кеткендей еті іріңдеп. «Бұл бізге книяз емес, анығында, Дүниені жаулайтын кепілім» деп. *** Ақ қар үстін қызыл қан кестелепті, Құзғын патша отырды тоят тауып: - Мына қыпшақ қосыны не істеп өтті? Қан-жын қылып, кетті ғой қоя ақтарып. Шведің де, басқа да есі кетіп, Даусы жетті құлаққа еңіреген. Жеңдік бүгін, Құдайым несіп етіп, Құрметтейін баһадүр сені немен? Қаһарыңа мінгенде сойың бөлек, Ұрандатып қосының дүркіретті. Сендерге ғой әйтеуір ойын керек, Ал жауыңды бір елес сілкіп өтті. Батый бабаң тіріліп кетті ме деп, Швед шебі дүрлігіп, қалтыраған. Біздің жауға дәл осы тепкі керек, Көрсетейік көшпелі салтын оған. Хан боласың! ханкермен саған бердім, Сен боласың ұрыста сенімді ерім. Мен сені қалға емес, қаған көрдім, Орыс жері ендігі сенің жерің. Туған далаң түсіңе жиі кіріп, Елеңдейсің, елегзіп аңтарыла. Қазағыңның кетпесе биі құрып, Басқа қалға сайлайды хан тағына! Сен кетсең садағыңды кім иеді? Басылғанша жүре тұр таудағы алаң. Урусов екеуіңмен дүниені, Дүбірлетіп түбінде жаулап алам! ИЗМ ӘДЕБИ ТӨБЕЛЕС Кезінде Парижде ақын-жазушылар арасында екі топқа бөлінген төбелес болған. Төбелес себебі: әдеби жанр мен измдер. Бұл оқиғаға бүгінде аты әлемге мәшһүр болған жазушылар қатысқан деседі. "Жанр" да көп, "изм" де көп тым бізде, Шаттық жырым түсіп кетті мұңды ізге. Күңіренген күңгірт жырлар оқиды, Тас қараңғы тұнжыраған түн бізге. Эпос жыры бізге енді ескі деп, Өлеңінің жал-құйрығын кескілеп - Бір ақын жүр, жерді қойып, ғарыштықОдасымен ойсанамды тескілеп. Бір ақын жүр, Бұқарлардан сыр алған, Өлеңдері өң мен түстен құралған. Бір ақын жүр, Алтайдан да асқақтап, Ұйқастары ұйық иттей бұралған. Бәрі соның нағыз ақын, ал бірақ, "Измдері" алдан шығар жалбырап. Біреуінің ойы терең тұңғиық, Біреуінің сөзі тәтті бал-бұлақ. Бірақ, бірақ. Мойындаймын бәрін мен, Өзімде де жаңалық кем, дарын кем. Мен де келем ат үстінен ақырып, Махаңдардан қалған асау арынмен. Кімге опа әпереді көп егес?"Изм" жайлы дауымызда көп емес. Аңсап тұрам, бізде де осы бұрқанған, Болса екен деп әдемі бір төбелес! ҚОС ҚЫРАНҚартайғанда қиын екен қыран құс, Қайтқан кезде тұла бойдан бұлан күш. Өжет құсың көжек құсап бүкшиіп, Тұранында мүлгігіш те, сыланғыш. БөріҚұт-тың құз-қияда жазмышы, Құсбегі де қастерлі адам, әз кісі:- Екеумізде қартайдық - деп, күрсінді, - Балақ бауын ағытамын, самғасын, Томағаға тамшы жасы тамбасын. Текті құсқа тұғырда өлу қасірет, Жіберемін, ерлік жолын таңдасын. Ұзақ жылдар болды менің рас, пірім, Қанжығамда түлкі түгіл, қасқырың. Қартайғанда құлап өлу керек құс, Бұздырмайын бұған баба дәстүрін! Қарт күрсініп, қыран құсты босатты, Көздің жасы жанарынан қоса ақты. Сол бір күні кеудесінен әз жанның, Деп естідік өз жаны да босапты. Екі қыран өзін жерге қоса атты. kz Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын 0 пікір Үздік материалдар Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 Әдебиет 7255 0 пікір 26 Ақпан, 2015 сағат 00:54 ҚАҺАН Археологтар қорымнан арғымағы қоса жерленген қаһан мүрдесін тапты. Олар олжаларды сыртқа шығармақ болғанда, қорым ішінен мына бір дауыс шығып, шошытқан еді. Тарт қолыңды, түздің тарпаңы, Атқан ба жерде құзғындар таңы? Тариқат еткем тарғыл әлемді, Тыныштығымды бұздыңдар тағы. Тимеңдер менің арғымағыма, Тағдырым тұлпар салды бағыма. Жаяулап емес, құлдардай өңшең, Тәңірдің атпен бардым алдына. Қаһанға ғана сай ғұрып қылып, Жерлеген жұртым қайғырып тұрып. Қаратабанды соңыма тастап, Кеткенмін жерден сәйгүлік мініп. Дәуренім өтті, әттең, білемін, Барлығып қалды-ау, ақ тер күреңім. Тарт қолыңды, тексіздің ұлы, Тарихыңа да атпен кіремін! Тозаңға көміп жаһанамыңды, Танытам елге ата-қанымды. Мұражайыңа атыммен барам, Білсем де бұзық атанарымды. Дүбірмен жердің түріп етегін, Шеңгелге түссе бүріп өтемін. Арғымағымнан айырма мені, Көрінсін елге Түрік екенім. Тарт қолыңды! ОРАЗ-МҰХАМЕД! Ондан сұлтанның ұлы Ораз-Мұхамед - қазақтың Ұлы оғландарының бірі. Он алты жасында ел қамымен сапарлап жүріп орысқа тұтқын болған. Одан кейін кепіл ретінде ұсталғаны М. Мағауиннің «Аласапыранынан» белгілі. Қасіретке толы ғұмырбаянын Мұхтар ағамыз сол романында жазып тастаған. Тұтқын боп барып Хан болған Бейбарыс қазақ үшін қандай қастерлі болса, Ораз-Мұхамед те сондай қастерлі. Тәуекел ханның қалғасын Алпамыс, Ертарғын, Қобыландыдай ер санаймын өз басым. Құрмет пен сүйсінуден туған өлеңнің деңгейі қандай екенін мұқтарам жамағат білер. ТҰТҚЫН Он сан оқты Онданның ұлы, Ордада тұғыр орыны. Кремльде алғаш болғанның бірі, Керменде қалды қорымы! Шығайдан қалған шаңырақ еді, Шыңғыстың тіке жалғасы. Тәуекел сонда аңырап еді, Тұтқын боп кеткен Қалғасы! "Орда шайқалды, күрсінді қырат, Он алтыда еді бұл бөрің. Жоныңды күдірейтіп, жүрісіңді бірақ, Оғлан ғой деді күллі елің! Доңыз сасыған, қауға сақалды, Кәпірге тұтқын болдың ба?Берсең де қолдан жауға шаһарды, Өзіңді бермей, Өле салмадың ба орныңда?! Алты қыратты асыра қуайын, Атасы тексіз бұл елдің!Дәретімді патшаларының басына қылайын, Жібергін мені, жібергін!!!" Баһадүр еді ер қағанның болмысы, Заты да бұның Тәуекел!Уақыт емес дейді Аталық он кісі:"Орысты қазір жау етер!" Азбанқара кісінеді, Соңғы күшін бір жиып, Күрек тісі көрінеді ағарған. Тұтқынға ол тұрғандай ма ыржиып, Көз моншағын төгіп алып жанардан. КЕПІЛ Ақ патша тұр тұтқынға аңтарыла, «Он алтыда бала ғой мұның әлі. Қалай қалға сайлаған хан тағына?Көрініп тұр көзінің сұғы бары! Он алтыда. Бұл қалай ел билепті?Менің ұлым ойнап жүр қар атқылап. Біздерге ғой баланы бермейді епті, Қазір берсем, тағымды талақ қылад. Бала емес, мынауың бәле шығар, Екі көзі барады тесіп өтіп. Түбінде дүниені дәл осылар, Тербейтін болады бесік етіп». - Чингизиды, -деп патша күбір етті, Тұтқын тұрды тек үнсіз тасырайып. «Біздің бастан қаншама дүбір өтті. Қасқырға қарсы қасқыр асырайық». Патша енді күлмілжіп сөз бастады, Тұтқын да тілге келді жібігесін. «- Неткен тұқым, әй, бұлар тозбас қаны, Он алтыда кететін біліп есін! - Поместье бер, малай бер, мал-мүлік бер, Қатын керек десе де аямаңдар. Жолатпаңдар кәззапқа, ханды үгіттер, Құрметтеңдер, мендей ғып аялаңдар!» Патша айтса жарлыққа талас бар ма?Тұтқын еді, төреге қайта айналды. Айтармын деп дәм-тұзым жарасқанда, Елге қайту жайын да айта алмады. Патшаң отыр, паңданып мамығында, Семіздіктен кеткендей еті іріңдеп. «Бұл бізге книяз емес, анығында, Дүниені жаулайтын кепілім» деп. *** Ақ қар үстін қызыл қан кестелепті, Құзғын патша отырды тоят тауып: - Мына қыпшақ қосыны не істеп өтті? Қан-жын қылып, кетті ғой қоя ақтарып. Шведің де, басқа да есі кетіп, Даусы жетті құлаққа еңіреген. Жеңдік бүгін, Құдайым несіп етіп, Құрметтейін баһадүр сені немен? Қаһарыңа мінгенде сойың бөлек, Ұрандатып қосының дүркіретті. Сендерге ғой әйтеуір ойын керек, Ал жауыңды бір елес сілкіп өтті. Батый бабаң тіріліп кетті ме деп, Швед шебі дүрлігіп, қалтыраған. Біздің жауға дәл осы тепкі керек, Көрсетейік көшпелі салтын оған. Хан боласың! ханкермен саған бердім, Сен боласың ұрыста сенімді ерім. Мен сені қалға емес, қаған көрдім, Орыс жері ендігі сенің жерің. Туған далаң түсіңе жиі кіріп, Елеңдейсің, елегзіп аңтарыла. Қазағыңның кетпесе биі құрып, Басқа қалға сайлайды хан тағына! Сен кетсең садағыңды кім иеді? Басылғанша жүре тұр таудағы алаң. Урусов екеуіңмен дүниені, Дүбірлетіп түбінде жаулап алам! ИЗМ ӘДЕБИ ТӨБЕЛЕС Кезінде Парижде ақын-жазушылар арасында екі топқа бөлінген төбелес болған. Төбелес себебі: әдеби жанр мен измдер. Бұл оқиғаға бүгінде аты әлемге мәшһүр болған жазушылар қатысқан деседі. "Жанр" да көп, "изм" де көп тым бізде, Шаттық жырым түсіп кетті мұңды ізге. Күңіренген күңгірт жырлар оқиды, Тас қараңғы тұнжыраған түн бізге. Эпос жыры бізге енді ескі деп, Өлеңінің жал-құйрығын кескілеп - Бір ақын жүр, жерді қойып, ғарыштықОдасымен ойсанамды тескілеп. Бір ақын жүр, Бұқарлардан сыр алған, Өлеңдері өң мен түстен құралған. Бір ақын жүр, Алтайдан да асқақтап, Ұйқастары ұйық иттей бұралған. Бәрі соның нағыз ақын, ал бірақ, "Измдері" алдан шығар жалбырап. Біреуінің ойы терең тұңғиық, Біреуінің сөзі тәтті бал-бұлақ. Бірақ, бірақ. Мойындаймын бәрін мен, Өзімде де жаңалық кем, дарын кем. Мен де келем ат үстінен ақырып, Махаңдардан қалған асау арынмен. Кімге опа әпереді көп егес?"Изм" жайлы дауымызда көп емес. Аңсап тұрам, бізде де осы бұрқанған, Болса екен деп әдемі бір төбелес! ҚОС ҚЫРАНҚартайғанда қиын екен қыран құс, Қайтқан кезде тұла бойдан бұлан күш. Өжет құсың көжек құсап бүкшиіп, Тұранында мүлгігіш те, сыланғыш. БөріҚұт-тың құз-қияда жазмышы, Құсбегі де қастерлі адам, әз кісі:- Екеумізде қартайдық - деп, күрсінді, - Балақ бауын ағытамын, самғасын, Томағаға тамшы жасы тамбасын. Текті құсқа тұғырда өлу қасірет, Жіберемін, ерлік жолын таңдасын. Ұзақ жылдар болды менің рас, пірім, Қанжығамда түлкі түгіл, қасқырың. Қартайғанда құлап өлу керек құс, Бұздырмайын бұған баба дәстүрін! Қарт күрсініп, қыран құсты босатты, Көздің жасы жанарынан қоса ақты. Сол бір күні кеудесінен әз жанның, Деп естідік өз жаны да босапты. Екі қыран өзін жерге қоса атты. kz Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Әдебиет 7255 0 пікір 26 Ақпан, 2015 сағат 00:54 ҚАҺАН Археологтар қорымнан арғымағы қоса жерленген қаһан мүрдесін тапты. Олар олжаларды сыртқа шығармақ болғанда, қорым ішінен мына бір дауыс шығып, шошытқан еді. Тарт қолыңды, түздің тарпаңы, Атқан ба жерде құзғындар таңы? Тариқат еткем тарғыл әлемді, Тыныштығымды бұздыңдар тағы. Тимеңдер менің арғымағыма, Тағдырым тұлпар салды бағыма. Жаяулап емес, құлдардай өңшең, Тәңірдің атпен бардым алдына. Қаһанға ғана сай ғұрып қылып, Жерлеген жұртым қайғырып тұрып. Қаратабанды соңыма тастап, Кеткенмін жерден сәйгүлік мініп. Дәуренім өтті, әттең, білемін, Барлығып қалды-ау, ақ тер күреңім. Тарт қолыңды, тексіздің ұлы, Тарихыңа да атпен кіремін! Тозаңға көміп жаһанамыңды, Танытам елге ата-қанымды. Мұражайыңа атыммен барам, Білсем де бұзық атанарымды. Дүбірмен жердің түріп етегін, Шеңгелге түссе бүріп өтемін. Арғымағымнан айырма мені, Көрінсін елге Түрік екенім. Тарт қолыңды! ОРАЗ-МҰХАМЕД! Ондан сұлтанның ұлы Ораз-Мұхамед - қазақтың Ұлы оғландарының бірі. Он алты жасында ел қамымен сапарлап жүріп орысқа тұтқын болған. Одан кейін кепіл ретінде ұсталғаны М. Мағауиннің «Аласапыранынан» белгілі. Қасіретке толы ғұмырбаянын Мұхтар ағамыз сол романында жазып тастаған. Тұтқын боп барып Хан болған Бейбарыс қазақ үшін қандай қастерлі болса, Ораз-Мұхамед те сондай қастерлі. Тәуекел ханның қалғасын Алпамыс, Ертарғын, Қобыландыдай ер санаймын өз басым. Құрмет пен сүйсінуден туған өлеңнің деңгейі қандай екенін мұқтарам жамағат білер. ТҰТҚЫН Он сан оқты Онданның ұлы, Ордада тұғыр орыны. Кремльде алғаш болғанның бірі, Керменде қалды қорымы! Шығайдан қалған шаңырақ еді, Шыңғыстың тіке жалғасы. Тәуекел сонда аңырап еді, Тұтқын боп кеткен Қалғасы! "Орда шайқалды, күрсінді қырат, Он алтыда еді бұл бөрің. Жоныңды күдірейтіп, жүрісіңді бірақ, Оғлан ғой деді күллі елің! Доңыз сасыған, қауға сақалды, Кәпірге тұтқын болдың ба?Берсең де қолдан жауға шаһарды, Өзіңді бермей, Өле салмадың ба орныңда?! Алты қыратты асыра қуайын, Атасы тексіз бұл елдің!Дәретімді патшаларының басына қылайын, Жібергін мені, жібергін!!!" Баһадүр еді ер қағанның болмысы, Заты да бұның Тәуекел!Уақыт емес дейді Аталық он кісі:"Орысты қазір жау етер!" Азбанқара кісінеді, Соңғы күшін бір жиып, Күрек тісі көрінеді ағарған. Тұтқынға ол тұрғандай ма ыржиып, Көз моншағын төгіп алып жанардан. КЕПІЛ Ақ патша тұр тұтқынға аңтарыла, «Он алтыда бала ғой мұның әлі. Қалай қалға сайлаған хан тағына?Көрініп тұр көзінің сұғы бары! Он алтыда. Бұл қалай ел билепті?Менің ұлым ойнап жүр қар атқылап. Біздерге ғой баланы бермейді епті, Қазір берсем, тағымды талақ қылад. Бала емес, мынауың бәле шығар, Екі көзі барады тесіп өтіп. Түбінде дүниені дәл осылар, Тербейтін болады бесік етіп». - Чингизиды, -деп патша күбір етті, Тұтқын тұрды тек үнсіз тасырайып. «Біздің бастан қаншама дүбір өтті. Қасқырға қарсы қасқыр асырайық». Патша енді күлмілжіп сөз бастады, Тұтқын да тілге келді жібігесін. «- Неткен тұқым, әй, бұлар тозбас қаны, Он алтыда кететін біліп есін! - Поместье бер, малай бер, мал-мүлік бер, Қатын керек десе де аямаңдар. Жолатпаңдар кәззапқа, ханды үгіттер, Құрметтеңдер, мендей ғып аялаңдар!» Патша айтса жарлыққа талас бар ма?Тұтқын еді, төреге қайта айналды. Айтармын деп дәм-тұзым жарасқанда, Елге қайту жайын да айта алмады. Патшаң отыр, паңданып мамығында, Семіздіктен кеткендей еті іріңдеп. «Бұл бізге книяз емес, анығында, Дүниені жаулайтын кепілім» деп. *** Ақ қар үстін қызыл қан кестелепті, Құзғын патша отырды тоят тауып: - Мына қыпшақ қосыны не істеп өтті? Қан-жын қылып, кетті ғой қоя ақтарып. Шведің де, басқа да есі кетіп, Даусы жетті құлаққа еңіреген. Жеңдік бүгін, Құдайым несіп етіп, Құрметтейін баһадүр сені немен? Қаһарыңа мінгенде сойың бөлек, Ұрандатып қосының дүркіретті. Сендерге ғой әйтеуір ойын керек, Ал жауыңды бір елес сілкіп өтті. Батый бабаң тіріліп кетті ме деп, Швед шебі дүрлігіп, қалтыраған. Біздің жауға дәл осы тепкі керек, Көрсетейік көшпелі салтын оған. Хан боласың! ханкермен саған бердім, Сен боласың ұрыста сенімді ерім. Мен сені қалға емес, қаған көрдім, Орыс жері ендігі сенің жерің. Туған далаң түсіңе жиі кіріп, Елеңдейсің, елегзіп аңтарыла. Қазағыңның кетпесе биі құрып, Басқа қалға сайлайды хан тағына! Сен кетсең садағыңды кім иеді? Басылғанша жүре тұр таудағы алаң. Урусов екеуіңмен дүниені, Дүбірлетіп түбінде жаулап алам! ИЗМ ӘДЕБИ ТӨБЕЛЕС Кезінде Парижде ақын-жазушылар арасында екі топқа бөлінген төбелес болған. Төбелес себебі: әдеби жанр мен измдер. Бұл оқиғаға бүгінде аты әлемге мәшһүр болған жазушылар қатысқан деседі. "Жанр" да көп, "изм" де көп тым бізде, Шаттық жырым түсіп кетті мұңды ізге. Күңіренген күңгірт жырлар оқиды, Тас қараңғы тұнжыраған түн бізге. Эпос жыры бізге енді ескі деп, Өлеңінің жал-құйрығын кескілеп - Бір ақын жүр, жерді қойып, ғарыштықОдасымен ойсанамды тескілеп. Бір ақын жүр, Бұқарлардан сыр алған, Өлеңдері өң мен түстен құралған. Бір ақын жүр, Алтайдан да асқақтап, Ұйқастары ұйық иттей бұралған. Бәрі соның нағыз ақын, ал бірақ, "Измдері" алдан шығар жалбырап. Біреуінің ойы терең тұңғиық, Біреуінің сөзі тәтті бал-бұлақ. Бірақ, бірақ. Мойындаймын бәрін мен, Өзімде де жаңалық кем, дарын кем. Мен де келем ат үстінен ақырып, Махаңдардан қалған асау арынмен. Кімге опа әпереді көп егес?"Изм" жайлы дауымызда көп емес. Аңсап тұрам, бізде де осы бұрқанған, Болса екен деп әдемі бір төбелес! ҚОС ҚЫРАНҚартайғанда қиын екен қыран құс, Қайтқан кезде тұла бойдан бұлан күш. Өжет құсың көжек құсап бүкшиіп, Тұранында мүлгігіш те, сыланғыш. БөріҚұт-тың құз-қияда жазмышы, Құсбегі де қастерлі адам, әз кісі:- Екеумізде қартайдық - деп, күрсінді, - Балақ бауын ағытамын, самғасын, Томағаға тамшы жасы тамбасын. Текті құсқа тұғырда өлу қасірет, Жіберемін, ерлік жолын таңдасын. Ұзақ жылдар болды менің рас, пірім, Қанжығамда түлкі түгіл, қасқырың. Қартайғанда құлап өлу керек құс, Бұздырмайын бұған баба дәстүрін! Қарт күрсініп, қыран құсты босатты, Көздің жасы жанарынан қоса ақты. Сол бір күні кеудесінен әз жанның, Деп естідік өз жаны да босапты. Екі қыран өзін жерге қоса атты. kz Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Әдебиет 7255 0 пікір 26 Ақпан, 2015 сағат 00:54 ҚАҺАН Археологтар қорымнан арғымағы қоса жерленген қаһан мүрдесін тапты. Олар олжаларды сыртқа шығармақ болғанда, қорым ішінен мына бір дауыс шығып, шошытқан еді. Тарт қолыңды, түздің тарпаңы, Атқан ба жерде құзғындар таңы? Тариқат еткем тарғыл әлемді, Тыныштығымды бұздыңдар тағы. Тимеңдер менің арғымағыма, Тағдырым тұлпар салды бағыма. Жаяулап емес, құлдардай өңшең, Тәңірдің атпен бардым алдына. Қаһанға ғана сай ғұрып қылып, Жерлеген жұртым қайғырып тұрып. Қаратабанды соңыма тастап, Кеткенмін жерден сәйгүлік мініп. Дәуренім өтті, әттең, білемін, Барлығып қалды-ау, ақ тер күреңім. Тарт қолыңды, тексіздің ұлы, Тарихыңа да атпен кіремін! Тозаңға көміп жаһанамыңды, Танытам елге ата-қанымды. Мұражайыңа атыммен барам, Білсем де бұзық атанарымды. Дүбірмен жердің түріп етегін, Шеңгелге түссе бүріп өтемін. Арғымағымнан айырма мені, Көрінсін елге Түрік екенім. Тарт қолыңды! ОРАЗ-МҰХАМЕД! Ондан сұлтанның ұлы Ораз-Мұхамед - қазақтың Ұлы оғландарының бірі. Он алты жасында ел қамымен сапарлап жүріп орысқа тұтқын болған. Одан кейін кепіл ретінде ұсталғаны М. Мағауиннің «Аласапыранынан» белгілі. Қасіретке толы ғұмырбаянын Мұхтар ағамыз сол романында жазып тастаған. Тұтқын боп барып Хан болған Бейбарыс қазақ үшін қандай қастерлі болса, Ораз-Мұхамед те сондай қастерлі. Тәуекел ханның қалғасын Алпамыс, Ертарғын, Қобыландыдай ер санаймын өз басым. Құрмет пен сүйсінуден туған өлеңнің деңгейі қандай екенін мұқтарам жамағат білер. ТҰТҚЫН Он сан оқты Онданның ұлы, Ордада тұғыр орыны. Кремльде алғаш болғанның бірі, Керменде қалды қорымы! Шығайдан қалған шаңырақ еді, Шыңғыстың тіке жалғасы. Тәуекел сонда аңырап еді, Тұтқын боп кеткен Қалғасы! "Орда шайқалды, күрсінді қырат, Он алтыда еді бұл бөрің. Жоныңды күдірейтіп, жүрісіңді бірақ, Оғлан ғой деді күллі елің! Доңыз сасыған, қауға сақалды, Кәпірге тұтқын болдың ба?Берсең де қолдан жауға шаһарды, Өзіңді бермей, Өле салмадың ба орныңда?! Алты қыратты асыра қуайын, Атасы тексіз бұл елдің!Дәретімді патшаларының басына қылайын, Жібергін мені, жібергін!!!" Баһадүр еді ер қағанның болмысы, Заты да бұның Тәуекел!Уақыт емес дейді Аталық он кісі:"Орысты қазір жау етер!" Азбанқара кісінеді, Соңғы күшін бір жиып, Күрек тісі көрінеді ағарған. Тұтқынға ол тұрғандай ма ыржиып, Көз моншағын төгіп алып жанардан. КЕПІЛ Ақ патша тұр тұтқынға аңтарыла, «Он алтыда бала ғой мұның әлі. Қалай қалға сайлаған хан тағына?Көрініп тұр көзінің сұғы бары! Он алтыда. Бұл қалай ел билепті?Менің ұлым ойнап жүр қар атқылап. Біздерге ғой баланы бермейді епті, Қазір берсем, тағымды талақ қылад. Бала емес, мынауың бәле шығар, Екі көзі барады тесіп өтіп. Түбінде дүниені дәл осылар, Тербейтін болады бесік етіп». - Чингизиды, -деп патша күбір етті, Тұтқын тұрды тек үнсіз тасырайып. «Біздің бастан қаншама дүбір өтті. Қасқырға қарсы қасқыр асырайық». Патша енді күлмілжіп сөз бастады, Тұтқын да тілге келді жібігесін. «- Неткен тұқым, әй, бұлар тозбас қаны, Он алтыда кететін біліп есін! - Поместье бер, малай бер, мал-мүлік бер, Қатын керек десе де аямаңдар. Жолатпаңдар кәззапқа, ханды үгіттер, Құрметтеңдер, мендей ғып аялаңдар!» Патша айтса жарлыққа талас бар ма?Тұтқын еді, төреге қайта айналды. Айтармын деп дәм-тұзым жарасқанда, Елге қайту жайын да айта алмады. Патшаң отыр, паңданып мамығында, Семіздіктен кеткендей еті іріңдеп. «Бұл бізге книяз емес, анығында, Дүниені жаулайтын кепілім» деп. *** Ақ қар үстін қызыл қан кестелепті, Құзғын патша отырды тоят тауып: - Мына қыпшақ қосыны не істеп өтті? Қан-жын қылып, кетті ғой қоя ақтарып. Шведің де, басқа да есі кетіп, Даусы жетті құлаққа еңіреген. Жеңдік бүгін, Құдайым несіп етіп, Құрметтейін баһадүр сені немен? Қаһарыңа мінгенде сойың бөлек, Ұрандатып қосының дүркіретті. Сендерге ғой әйтеуір ойын керек, Ал жауыңды бір елес сілкіп өтті. Батый бабаң тіріліп кетті ме деп, Швед шебі дүрлігіп, қалтыраған. Біздің жауға дәл осы тепкі керек, Көрсетейік көшпелі салтын оған. Хан боласың! ханкермен саған бердім, Сен боласың ұрыста сенімді ерім. Мен сені қалға емес, қаған көрдім, Орыс жері ендігі сенің жерің. Туған далаң түсіңе жиі кіріп, Елеңдейсің, елегзіп аңтарыла. Қазағыңның кетпесе биі құрып, Басқа қалға сайлайды хан тағына! Сен кетсең садағыңды кім иеді? Басылғанша жүре тұр таудағы алаң. Урусов екеуіңмен дүниені, Дүбірлетіп түбінде жаулап алам! ИЗМ ӘДЕБИ ТӨБЕЛЕС Кезінде Парижде ақын-жазушылар арасында екі топқа бөлінген төбелес болған. Төбелес себебі: әдеби жанр мен измдер. Бұл оқиғаға бүгінде аты әлемге мәшһүр болған жазушылар қатысқан деседі. "Жанр" да көп, "изм" де көп тым бізде, Шаттық жырым түсіп кетті мұңды ізге. Күңіренген күңгірт жырлар оқиды, Тас қараңғы тұнжыраған түн бізге. Эпос жыры бізге енді ескі деп, Өлеңінің жал-құйрығын кескілеп - Бір ақын жүр, жерді қойып, ғарыштықОдасымен ойсанамды тескілеп. Бір ақын жүр, Бұқарлардан сыр алған, Өлеңдері өң мен түстен құралған. Бір ақын жүр, Алтайдан да асқақтап, Ұйқастары ұйық иттей бұралған. Бәрі соның нағыз ақын, ал бірақ, "Измдері" алдан шығар жалбырап. Біреуінің ойы терең тұңғиық, Біреуінің сөзі тәтті бал-бұлақ. Бірақ, бірақ. Мойындаймын бәрін мен, Өзімде де жаңалық кем, дарын кем. Мен де келем ат үстінен ақырып, Махаңдардан қалған асау арынмен. Кімге опа әпереді көп егес?"Изм" жайлы дауымызда көп емес. Аңсап тұрам, бізде де осы бұрқанған, Болса екен деп әдемі бір төбелес! ҚОС ҚЫРАНҚартайғанда қиын екен қыран құс, Қайтқан кезде тұла бойдан бұлан күш. Өжет құсың көжек құсап бүкшиіп, Тұранында мүлгігіш те, сыланғыш. БөріҚұт-тың құз-қияда жазмышы, Құсбегі де қастерлі адам, әз кісі:- Екеумізде қартайдық - деп, күрсінді, - Балақ бауын ағытамын, самғасын, Томағаға тамшы жасы тамбасын. Текті құсқа тұғырда өлу қасірет, Жіберемін, ерлік жолын таңдасын. Ұзақ жылдар болды менің рас, пірім, Қанжығамда түлкі түгіл, қасқырың. Қартайғанда құлап өлу керек құс, Бұздырмайын бұған баба дәстүрін! Қарт күрсініп, қыран құсты босатты, Көздің жасы жанарынан қоса ақты. Сол бір күні кеудесінен әз жанның, Деп естідік өз жаны да босапты. Екі қыран өзін жерге қоса атты. kz Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Әдебиет 7255 0 пікір 26 Ақпан, 2015 сағат 00:54 ҚАҺАН Археологтар қорымнан арғымағы қоса жерленген қаһан мүрдесін тапты. Олар олжаларды сыртқа шығармақ болғанда, қорым ішінен мына бір дауыс шығып, шошытқан еді. Тарт қолыңды, түздің тарпаңы, Атқан ба жерде құзғындар таңы? Тариқат еткем тарғыл әлемді, Тыныштығымды бұздыңдар тағы. Тимеңдер менің арғымағыма, Тағдырым тұлпар салды бағыма. Жаяулап емес, құлдардай өңшең, Тәңірдің атпен бардым алдына. Қаһанға ғана сай ғұрып қылып, Жерлеген жұртым қайғырып тұрып. Қаратабанды соңыма тастап, Кеткенмін жерден сәйгүлік мініп. Дәуренім өтті, әттең, білемін, Барлығып қалды-ау, ақ тер күреңім. Тарт қолыңды, тексіздің ұлы, Тарихыңа да атпен кіремін! Тозаңға көміп жаһанамыңды, Танытам елге ата-қанымды. Мұражайыңа атыммен барам, Білсем де бұзық атанарымды. Дүбірмен жердің түріп етегін, Шеңгелге түссе бүріп өтемін. Арғымағымнан айырма мені, Көрінсін елге Түрік екенім. Тарт қолыңды! ОРАЗ-МҰХАМЕД! Ондан сұлтанның ұлы Ораз-Мұхамед - қазақтың Ұлы оғландарының бірі. Он алты жасында ел қамымен сапарлап жүріп орысқа тұтқын болған. Одан кейін кепіл ретінде ұсталғаны М. Мағауиннің «Аласапыранынан» белгілі. Қасіретке толы ғұмырбаянын Мұхтар ағамыз сол романында жазып тастаған. Тұтқын боп барып Хан болған Бейбарыс қазақ үшін қандай қастерлі болса, Ораз-Мұхамед те сондай қастерлі. Тәуекел ханның қалғасын Алпамыс, Ертарғын, Қобыландыдай ер санаймын өз басым. Құрмет пен сүйсінуден туған өлеңнің деңгейі қандай екенін мұқтарам жамағат білер. ТҰТҚЫН Он сан оқты Онданның ұлы, Ордада тұғыр орыны. Кремльде алғаш болғанның бірі, Керменде қалды қорымы! Шығайдан қалған шаңырақ еді, Шыңғыстың тіке жалғасы. Тәуекел сонда аңырап еді, Тұтқын боп кеткен Қалғасы! "Орда шайқалды, күрсінді қырат, Он алтыда еді бұл бөрің. Жоныңды күдірейтіп, жүрісіңді бірақ, Оғлан ғой деді күллі елің! Доңыз сасыған, қауға сақалды, Кәпірге тұтқын болдың ба?Берсең де қолдан жауға шаһарды, Өзіңді бермей, Өле салмадың ба орныңда?! Алты қыратты асыра қуайын, Атасы тексіз бұл елдің!Дәретімді патшаларының басына қылайын, Жібергін мені, жібергін!!!" Баһадүр еді ер қағанның болмысы, Заты да бұның Тәуекел!Уақыт емес дейді Аталық он кісі:"Орысты қазір жау етер!" Азбанқара кісінеді, Соңғы күшін бір жиып, Күрек тісі көрінеді ағарған. Тұтқынға ол тұрғандай ма ыржиып, Көз моншағын төгіп алып жанардан. КЕПІЛ Ақ патша тұр тұтқынға аңтарыла, «Он алтыда бала ғой мұның әлі. Қалай қалға сайлаған хан тағына?Көрініп тұр көзінің сұғы бары! Он алтыда. Бұл қалай ел билепті?Менің ұлым ойнап жүр қар атқылап. Біздерге ғой баланы бермейді епті, Қазір берсем, тағымды талақ қылад. Бала емес, мынауың бәле шығар, Екі көзі барады тесіп өтіп. Түбінде дүниені дәл осылар, Тербейтін болады бесік етіп». - Чингизиды, -деп патша күбір етті, Тұтқын тұрды тек үнсіз тасырайып. «Біздің бастан қаншама дүбір өтті. Қасқырға қарсы қасқыр асырайық». Патша енді күлмілжіп сөз бастады, Тұтқын да тілге келді жібігесін. «- Неткен тұқым, әй, бұлар тозбас қаны, Он алтыда кететін біліп есін! - Поместье бер, малай бер, мал-мүлік бер, Қатын керек десе де аямаңдар. Жолатпаңдар кәззапқа, ханды үгіттер, Құрметтеңдер, мендей ғып аялаңдар!» Патша айтса жарлыққа талас бар ма?Тұтқын еді, төреге қайта айналды. Айтармын деп дәм-тұзым жарасқанда, Елге қайту жайын да айта алмады. Патшаң отыр, паңданып мамығында, Семіздіктен кеткендей еті іріңдеп. «Бұл бізге книяз емес, анығында, Дүниені жаулайтын кепілім» деп. *** Ақ қар үстін қызыл қан кестелепті, Құзғын патша отырды тоят тауып: - Мына қыпшақ қосыны не істеп өтті? Қан-жын қылып, кетті ғой қоя ақтарып. Шведің де, басқа да есі кетіп, Даусы жетті құлаққа еңіреген. Жеңдік бүгін, Құдайым несіп етіп, Құрметтейін баһадүр сені немен? Қаһарыңа мінгенде сойың бөлек, Ұрандатып қосының дүркіретті. Сендерге ғой әйтеуір ойын керек, Ал жауыңды бір елес сілкіп өтті. Батый бабаң тіріліп кетті ме деп, Швед шебі дүрлігіп, қалтыраған. Біздің жауға дәл осы тепкі керек, Көрсетейік көшпелі салтын оған. Хан боласың! ханкермен саған бердім, Сен боласың ұрыста сенімді ерім. Мен сені қалға емес, қаған көрдім, Орыс жері ендігі сенің жерің. Туған далаң түсіңе жиі кіріп, Елеңдейсің, елегзіп аңтарыла. Қазағыңның кетпесе биі құрып, Басқа қалға сайлайды хан тағына! Сен кетсең садағыңды кім иеді? Басылғанша жүре тұр таудағы алаң. Урусов екеуіңмен дүниені, Дүбірлетіп түбінде жаулап алам! ИЗМ ӘДЕБИ ТӨБЕЛЕС Кезінде Парижде ақын-жазушылар арасында екі топқа бөлінген төбелес болған. Төбелес себебі: әдеби жанр мен измдер. Бұл оқиғаға бүгінде аты әлемге мәшһүр болған жазушылар қатысқан деседі. "Жанр" да көп, "изм" де көп тым бізде, Шаттық жырым түсіп кетті мұңды ізге. Күңіренген күңгірт жырлар оқиды, Тас қараңғы тұнжыраған түн бізге. Эпос жыры бізге енді ескі деп, Өлеңінің жал-құйрығын кескілеп - Бір ақын жүр, жерді қойып, ғарыштықОдасымен ойсанамды тескілеп. Бір ақын жүр, Бұқарлардан сыр алған, Өлеңдері өң мен түстен құралған. Бір ақын жүр, Алтайдан да асқақтап, Ұйқастары ұйық иттей бұралған. Бәрі соның нағыз ақын, ал бірақ, "Измдері" алдан шығар жалбырап. Біреуінің ойы терең тұңғиық, Біреуінің сөзі тәтті бал-бұлақ. Бірақ, бірақ. Мойындаймын бәрін мен, Өзімде де жаңалық кем, дарын кем. Мен де келем ат үстінен ақырып, Махаңдардан қалған асау арынмен. Кімге опа әпереді көп егес?"Изм" жайлы дауымызда көп емес. Аңсап тұрам, бізде де осы бұрқанған, Болса екен деп әдемі бір төбелес! ҚОС ҚЫРАНҚартайғанда қиын екен қыран құс, Қайтқан кезде тұла бойдан бұлан күш. Өжет құсың көжек құсап бүкшиіп, Тұранында мүлгігіш те, сыланғыш. БөріҚұт-тың құз-қияда жазмышы, Құсбегі де қастерлі адам, әз кісі:- Екеумізде қартайдық - деп, күрсінді, - Балақ бауын ағытамын, самғасын, Томағаға тамшы жасы тамбасын. Текті құсқа тұғырда өлу қасірет, Жіберемін, ерлік жолын таңдасын. Ұзақ жылдар болды менің рас, пірім, Қанжығамда түлкі түгіл, қасқырың. Қартайғанда құлап өлу керек құс, Бұздырмайын бұған баба дәстүрін! Қарт күрсініп, қыран құсты босатты, Көздің жасы жанарынан қоса ақты. Сол бір күні кеудесінен әз жанның, Деп естідік өз жаны да босапты. Екі қыран өзін жерге қоса атты. kz Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Әдебиет 7255 0 пікір 26 Ақпан, 2015 сағат 00:54 ҚАҺАН Археологтар қорымнан арғымағы қоса жерленген қаһан мүрдесін тапты. Олар олжаларды сыртқа шығармақ болғанда, қорым ішінен мына бір дауыс шығып, шошытқан еді. Тарт қолыңды, түздің тарпаңы, Атқан ба жерде құзғындар таңы? Тариқат еткем тарғыл әлемді, Тыныштығымды бұздыңдар тағы. Тимеңдер менің арғымағыма, Тағдырым тұлпар салды бағыма. Жаяулап емес, құлдардай өңшең, Тәңірдің атпен бардым алдына. Қаһанға ғана сай ғұрып қылып, Жерлеген жұртым қайғырып тұрып. Қаратабанды соңыма тастап, Кеткенмін жерден сәйгүлік мініп. Дәуренім өтті, әттең, білемін, Барлығып қалды-ау, ақ тер күреңім. Тарт қолыңды, тексіздің ұлы, Тарихыңа да атпен кіремін! Тозаңға көміп жаһанамыңды, Танытам елге ата-қанымды. Мұражайыңа атыммен барам, Білсем де бұзық атанарымды. Дүбірмен жердің түріп етегін, Шеңгелге түссе бүріп өтемін. Арғымағымнан айырма мені, Көрінсін елге Түрік екенім. Тарт қолыңды! ОРАЗ-МҰХАМЕД! Ондан сұлтанның ұлы Ораз-Мұхамед - қазақтың Ұлы оғландарының бірі. Он алты жасында ел қамымен сапарлап жүріп орысқа тұтқын болған. Одан кейін кепіл ретінде ұсталғаны М. Мағауиннің «Аласапыранынан» белгілі. Қасіретке толы ғұмырбаянын Мұхтар ағамыз сол романында жазып тастаған. Тұтқын боп барып Хан болған Бейбарыс қазақ үшін қандай қастерлі болса, Ораз-Мұхамед те сондай қастерлі. Тәуекел ханның қалғасын Алпамыс, Ертарғын, Қобыландыдай ер санаймын өз басым. Құрмет пен сүйсінуден туған өлеңнің деңгейі қандай екенін мұқтарам жамағат білер. ТҰТҚЫН Он сан оқты Онданның ұлы, Ордада тұғыр орыны. Кремльде алғаш болғанның бірі, Керменде қалды қорымы! Шығайдан қалған шаңырақ еді, Шыңғыстың тіке жалғасы. Тәуекел сонда аңырап еді, Тұтқын боп кеткен Қалғасы! "Орда шайқалды, күрсінді қырат, Он алтыда еді бұл бөрің. Жоныңды күдірейтіп, жүрісіңді бірақ, Оғлан ғой деді күллі елің! Доңыз сасыған, қауға сақалды, Кәпірге тұтқын болдың ба?Берсең де қолдан жауға шаһарды, Өзіңді бермей, Өле салмадың ба орныңда?! Алты қыратты асыра қуайын, Атасы тексіз бұл елдің!Дәретімді патшаларының басына қылайын, Жібергін мені, жібергін!!!" Баһадүр еді ер қағанның болмысы, Заты да бұның Тәуекел!Уақыт емес дейді Аталық он кісі:"Орысты қазір жау етер!" Азбанқара кісінеді, Соңғы күшін бір жиып, Күрек тісі көрінеді ағарған. Тұтқынға ол тұрғандай ма ыржиып, Көз моншағын төгіп алып жанардан. КЕПІЛ Ақ патша тұр тұтқынға аңтарыла, «Он алтыда бала ғой мұның әлі. Қалай қалға сайлаған хан тағына?Көрініп тұр көзінің сұғы бары! Он алтыда. Бұл қалай ел билепті?Менің ұлым ойнап жүр қар атқылап. Біздерге ғой баланы бермейді епті, Қазір берсем, тағымды талақ қылад. Бала емес, мынауың бәле шығар, Екі көзі барады тесіп өтіп. Түбінде дүниені дәл осылар, Тербейтін болады бесік етіп». - Чингизиды, -деп патша күбір етті, Тұтқын тұрды тек үнсіз тасырайып. «Біздің бастан қаншама дүбір өтті. Қасқырға қарсы қасқыр асырайық». Патша енді күлмілжіп сөз бастады, Тұтқын да тілге келді жібігесін. «- Неткен тұқым, әй, бұлар тозбас қаны, Он алтыда кететін біліп есін! - Поместье бер, малай бер, мал-мүлік бер, Қатын керек десе де аямаңдар. Жолатпаңдар кәззапқа, ханды үгіттер, Құрметтеңдер, мендей ғып аялаңдар!» Патша айтса жарлыққа талас бар ма?Тұтқын еді, төреге қайта айналды. Айтармын деп дәм-тұзым жарасқанда, Елге қайту жайын да айта алмады. Патшаң отыр, паңданып мамығында, Семіздіктен кеткендей еті іріңдеп. «Бұл бізге книяз емес, анығында, Дүниені жаулайтын кепілім» деп. *** Ақ қар үстін қызыл қан кестелепті, Құзғын патша отырды тоят тауып: - Мына қыпшақ қосыны не істеп өтті? Қан-жын қылып, кетті ғой қоя ақтарып. Шведің де, басқа да есі кетіп, Даусы жетті құлаққа еңіреген. Жеңдік бүгін, Құдайым несіп етіп, Құрметтейін баһадүр сені немен? Қаһарыңа мінгенде сойың бөлек, Ұрандатып қосының дүркіретті. Сендерге ғой әйтеуір ойын керек, Ал жауыңды бір елес сілкіп өтті. Батый бабаң тіріліп кетті ме деп, Швед шебі дүрлігіп, қалтыраған. Біздің жауға дәл осы тепкі керек, Көрсетейік көшпелі салтын оған. Хан боласың! ханкермен саған бердім, Сен боласың ұрыста сенімді ерім. Мен сені қалға емес, қаған көрдім, Орыс жері ендігі сенің жерің. Туған далаң түсіңе жиі кіріп, Елеңдейсің, елегзіп аңтарыла. Қазағыңның кетпесе биі құрып, Басқа қалға сайлайды хан тағына! Сен кетсең садағыңды кім иеді? Басылғанша жүре тұр таудағы алаң. Урусов екеуіңмен дүниені, Дүбірлетіп түбінде жаулап алам! ИЗМ ӘДЕБИ ТӨБЕЛЕС Кезінде Парижде ақын-жазушылар арасында екі топқа бөлінген төбелес болған. Төбелес себебі: әдеби жанр мен измдер. Бұл оқиғаға бүгінде аты әлемге мәшһүр болған жазушылар қатысқан деседі. "Жанр" да көп, "изм" де көп тым бізде, Шаттық жырым түсіп кетті мұңды ізге. Күңіренген күңгірт жырлар оқиды, Тас қараңғы тұнжыраған түн бізге. Эпос жыры бізге енді ескі деп, Өлеңінің жал-құйрығын кескілеп - Бір ақын жүр, жерді қойып, ғарыштықОдасымен ойсанамды тескілеп. Бір ақын жүр, Бұқарлардан сыр алған, Өлеңдері өң мен түстен құралған. Бір ақын жүр, Алтайдан да асқақтап, Ұйқастары ұйық иттей бұралған. Бәрі соның нағыз ақын, ал бірақ, "Измдері" алдан шығар жалбырап. Біреуінің ойы терең тұңғиық, Біреуінің сөзі тәтті бал-бұлақ. Бірақ, бірақ. Мойындаймын бәрін мен, Өзімде де жаңалық кем, дарын кем. Мен де келем ат үстінен ақырып, Махаңдардан қалған асау арынмен. Кімге опа әпереді көп егес?"Изм" жайлы дауымызда көп емес. Аңсап тұрам, бізде де осы бұрқанған, Болса екен деп әдемі бір төбелес! ҚОС ҚЫРАНҚартайғанда қиын екен қыран құс, Қайтқан кезде тұла бойдан бұлан күш. Өжет құсың көжек құсап бүкшиіп, Тұранында мүлгігіш те, сыланғыш. БөріҚұт-тың құз-қияда жазмышы, Құсбегі де қастерлі адам, әз кісі:- Екеумізде қартайдық - деп, күрсінді, - Балақ бауын ағытамын, самғасын, Томағаға тамшы жасы тамбасын. Текті құсқа тұғырда өлу қасірет, Жіберемін, ерлік жолын таңдасын. Ұзақ жылдар болды менің рас, пірім, Қанжығамда түлкі түгіл, қасқырың. Қартайғанда құлап өлу керек құс, Бұздырмайын бұған баба дәстүрін! Қарт күрсініп, қыран құсты босатты, Көздің жасы жанарынан қоса ақты. Сол бір күні кеудесінен әз жанның, Деп естідік өз жаны да босапты. Екі қыран өзін жерге қоса атты. kz Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын 0 пікір 0 пікір 0 пікір 0 пікір 0 пікір 0 пікір 0 пікір Үздік материалдар Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 Үздік материалдар Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 Үздік материалдар Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 Қанат Әбілқайыр 855 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 Бейсенғазы Ұлықбек 2100 Мобильді қосымшаны жүктеп алыңыз! Мобильді қосымшаны жүктеп алыңыз! Мобильді қосымшаны жүктеп алыңыз! ҚАҺАН ҚАҺАН ҚАҺАН Археологтар қорымнан арғымағы қоса жерленген қаһан мүрдесін тапты. Олар олжаларды сыртқа шығармақ болғанда, қорым ішінен мына бір дауыс шығып, шошытқан еді. Археологтар қорымнан арғымағы қоса жерленген қаһан мүрдесін тапты. Олар олжаларды сыртқа шығармақ болғанда, қорым ішінен мына бір дауыс шығып, шошытқан еді. Археологтар қорымнан арғымағы қоса жерленген қаһан мүрдесін тапты. Олар олжаларды сыртқа шығармақ болғанда, қорым ішінен мына бір дауыс шығып, шошытқан еді. Тарт қолыңды, түздің тарпаңы, Атқан ба жерде құзғындар таңы? Атқан ба жерде құзғындар таңы? Атқан ба жерде құзғындар таңы? Тариқат еткем тарғыл әлемді, Тариқат еткем тарғыл әлемді, Тариқат еткем тарғыл әлемді, Тыныштығымды бұздыңдар тағы. Тыныштығымды бұздыңдар тағы. Тыныштығымды бұздыңдар тағы. Тимеңдер менің арғымағыма, Тағдырым тұлпар салды бағыма. Тағдырым тұлпар салды бағыма. Тағдырым тұлпар салды бағыма. Жаяулап емес, құлдардай өңшең, Жаяулап емес, құлдардай өңшең, Жаяулап емес, құлдардай өңшең, Тәңірдің атпен бардым алдына. Тәңірдің атпен бардым алдына. Тәңірдің атпен бардым алдына. Қаһанға ғана сай ғұрып қылып, Жерлеген жұртым қайғырып тұрып. Жерлеген жұртым қайғырып тұрып. Жерлеген жұртым қайғырып тұрып. Қаратабанды соңыма тастап, Қаратабанды соңыма тастап, Қаратабанды соңыма тастап, Кеткенмін жерден сәйгүлік мініп. Кеткенмін жерден сәйгүлік мініп. Кеткенмін жерден сәйгүлік мініп. Дәуренім өтті, әттең, білемін, Барлығып қалды-ау, ақ тер күреңім. Барлығып қалды-ау, ақ тер күреңім. Барлығып қалды-ау, ақ тер күреңім. Тарт қолыңды, тексіздің ұлы, Тарт қолыңды, тексіздің ұлы, Тарт қолыңды, тексіздің ұлы, Тарихыңа да атпен кіремін! Тарихыңа да атпен кіремін! Тарихыңа да атпен кіремін! Тозаңға көміп жаһанамыңды, Танытам елге ата-қанымды. Танытам елге ата-қанымды. Танытам елге ата-қанымды. Мұражайыңа атыммен барам, Мұражайыңа атыммен барам, Мұражайыңа атыммен барам, Білсем де бұзық атанарымды. Білсем де бұзық атанарымды. Білсем де бұзық атанарымды. Дүбірмен жердің түріп етегін, Шеңгелге түссе бүріп өтемін. Шеңгелге түссе бүріп өтемін. Шеңгелге түссе бүріп өтемін. Арғымағымнан айырма мені, Арғымағымнан айырма мені, Арғымағымнан айырма мені, Көрінсін елге Түрік екенім. Көрінсін елге Түрік екенім. Көрінсін елге Түрік екенім. Тарт қолыңды! Тарт қолыңды! Тарт қолыңды! ОРАЗ-МҰХАМЕД! ОРАЗ-МҰХАМЕД! ОРАЗ-МҰХАМЕД! Ондан сұлтанның ұлы Ораз-Мұхамед - қазақтың Ұлы оғландарының бірі. Он алты жасында ел қамымен сапарлап жүріп орысқа тұтқын болған. Одан кейін кепіл ретінде ұсталғаны М. Мағауиннің «Аласапыранынан» белгілі. Қасіретке толы ғұмырбаянын Мұхтар ағамыз сол романында жазып тастаған. Тұтқын боп барып Хан болған Бейбарыс қазақ үшін қандай қастерлі болса, Ораз-Мұхамед те сондай қастерлі. Тәуекел ханның қалғасын Алпамыс, Ертарғын, Қобыландыдай ер санаймын өз басым. Құрмет пен сүйсінуден туған өлеңнің деңгейі қандай екенін мұқтарам жамағат білер. Ондан сұлтанның ұлы Ораз-Мұхамед - қазақтың Ұлы оғландарының бірі. Он алты жасында ел қамымен сапарлап жүріп орысқа тұтқын болған. Одан кейін кепіл ретінде ұсталғаны М. Мағауиннің «Аласапыранынан» белгілі. Қасіретке толы ғұмырбаянын Мұхтар ағамыз сол романында жазып тастаған. Тұтқын боп барып Хан болған Бейбарыс қазақ үшін қандай қастерлі болса, Ораз-Мұхамед те сондай қастерлі. Тәуекел ханның қалғасын Алпамыс, Ертарғын, Қобыландыдай ер санаймын өз басым. Құрмет пен сүйсінуден туған өлеңнің деңгейі қандай екенін мұқтарам жамағат білер. Ондан сұлтанның ұлы Ораз-Мұхамед - қазақтың Ұлы оғландарының бірі. Он алты жасында ел қамымен сапарлап жүріп орысқа тұтқын болған. Одан кейін кепіл ретінде ұсталғаны М. Мағауиннің «Аласапыранынан» белгілі. Қасіретке толы ғұмырбаянын Мұхтар ағамыз сол романында жазып тастаған. Тұтқын боп барып Хан болған Бейбарыс қазақ үшін қандай қастерлі болса, Ораз-Мұхамед те сондай қастерлі. Тәуекел ханның қалғасын Алпамыс, Ертарғын, Қобыландыдай ер санаймын өз басым. Құрмет пен сүйсінуден туған өлеңнің деңгейі қандай екенін мұқтарам жамағат білер. ТҰТҚЫН ТҰТҚЫН ТҰТҚЫН Он сан оқты Онданның ұлы, Ордада тұғыр орыны. Он сан оқты Онданның ұлы, Ордада тұғыр орыны. Он сан оқты Онданның ұлы, Ордада тұғыр орыны. Кремльде алғаш болғанның бірі, Кремльде алғаш болғанның бірі, Кремльде алғаш болғанның бірі, Керменде қалды қорымы! Керменде қалды қорымы! Керменде қалды қорымы! Шығайдан қалған шаңырақ еді, Шыңғыстың тіке жалғасы. Тәуекел сонда аңырап еді, Тұтқын боп кеткен Қалғасы! Шығайдан қалған шаңырақ еді, Шыңғыстың тіке жалғасы. Тәуекел сонда аңырап еді, Тұтқын боп кеткен Қалғасы! Шығайдан қалған шаңырақ еді, Шыңғыстың тіке жалғасы. Тәуекел сонда аңырап еді, Тұтқын боп кеткен Қалғасы! "Орда шайқалды, күрсінді қырат, "Орда шайқалды, күрсінді қырат, "Орда шайқалды, күрсінді қырат, Он алтыда еді бұл бөрің. Жоныңды күдірейтіп, жүрісіңді бірақ, Оғлан ғой деді күллі елің! Он алтыда еді бұл бөрің. Жоныңды күдірейтіп, жүрісіңді бірақ, Оғлан ғой деді күллі елің! Он алтыда еді бұл бөрің. Жоныңды күдірейтіп, жүрісіңді бірақ, Оғлан ғой деді күллі елің! Доңыз сасыған, қауға сақалды, Кәпірге тұтқын болдың ба?Берсең де қолдан жауға шаһарды, Өзіңді бермей, Өле салмадың ба орныңда?! Доңыз сасыған, қауға сақалды, Кәпірге тұтқын болдың ба?Берсең де қолдан жауға шаһарды, Өзіңді бермей, Өле салмадың ба орныңда?! Доңыз сасыған, қауға сақалды, Кәпірге тұтқын болдың ба?Берсең де қолдан жауға шаһарды, Өзіңді бермей, Өле салмадың ба орныңда?! Алты қыратты асыра қуайын, Атасы тексіз бұл елдің!Дәретімді патшаларының басына қылайын, Жібергін мені, жібергін!!!" Алты қыратты асыра қуайын, Атасы тексіз бұл елдің!Дәретімді патшаларының басына қылайын, Жібергін мені, жібергін!!!" Алты қыратты асыра қуайын, Атасы тексіз бұл елдің!Дәретімді патшаларының басына қылайын, Жібергін мені, жібергін!!!" Баһадүр еді ер қағанның болмысы, Заты да бұның Тәуекел!Уақыт емес дейді Аталық он кісі:"Орысты қазір жау етер!" Баһадүр еді ер қағанның болмысы, Заты да бұның Тәуекел!Уақыт емес дейді Аталық он кісі:"Орысты қазір жау етер!" Баһадүр еді ер қағанның болмысы, Заты да бұның Тәуекел!Уақыт емес дейді Аталық он кісі:"Орысты қазір жау етер!" Азбанқара кісінеді, Азбанқара кісінеді, Азбанқара кісінеді, Соңғы күшін бір жиып, Күрек тісі көрінеді ағарған. Тұтқынға ол тұрғандай Соңғы күшін бір жиып, Күрек тісі көрінеді ағарған. Тұтқынға ол тұрғандай Соңғы күшін бір жиып, Күрек тісі көрінеді ағарған. Тұтқынға ол тұрғандай ма ма ма ыржиып, Көз моншағын ыржиып, Көз моншағын ыржиып, Көз моншағын төгіп төгіп төгіп алып жанардан. Ақ патша тұр тұтқынға аңтарыла, «Он алтыда бала ғой мұның әлі. Қалай қалға сайлаған хан тағына? Ақ патша тұр тұтқынға аңтарыла, «Он алтыда бала ғой мұның әлі. Қалай қалға сайлаған хан тағына? Ақ патша тұр тұтқынға аңтарыла, «Он алтыда бала ғой мұның әлі. Қалай қалға сайлаған хан тағына? Көрініп тұр көзінің сұғы бары! Көрініп тұр көзінің сұғы бары! Көрініп тұр көзінің сұғы бары! Он алтыда. Бұл қалай ел билепті?Менің ұлым ойнап жүр қар атқылап. Біздерге ғой баланы бермейді епті, Қазір берсем, тағымды талақ қылад. Бұл қалай ел билепті?Менің ұлым ойнап жүр қар атқылап. Біздерге ғой баланы бермейді епті, Қазір берсем, тағымды талақ қылад. Бұл қалай ел билепті?Менің ұлым ойнап жүр қар атқылап. Біздерге ғой баланы бермейді епті, Қазір берсем, тағымды талақ қылад. Бала емес, мынауың бәле шығар, Екі көзі барады тесіп өтіп. Түбінде дүниені дәл осылар, Тербейтін болады бесік етіп». Бала емес, мынауың бәле шығар, Екі көзі барады тесіп өтіп. Түбінде дүниені дәл осылар, Тербейтін болады бесік етіп». Бала емес, мынауың бәле шығар, Екі көзі барады тесіп өтіп. Түбінде дүниені дәл осылар, Тербейтін болады бесік етіп». - Чингизиды, -деп патша күбір етті, Тұтқын тұрды тек үнсіз тасырайып. - Чингизиды, -деп патша күбір етті, Тұтқын тұрды тек үнсіз тасырайып. - Чингизиды, -деп патша күбір етті, Тұтқын тұрды тек үнсіз тасырайып. «Біздің бастан қаншама дүбір өтті. Қасқырға қарсы қасқыр асырайық». «Біздің бастан қаншама дүбір өтті. Қасқырға қарсы қасқыр асырайық». «Біздің бастан қаншама дүбір өтті. Қасқырға қарсы қасқыр асырайық». Патша енді күлмілжіп сөз бастады, Тұтқын да тілге келді жібігесін. «- Неткен тұқым, әй, бұлар тозбас қаны, Он алтыда кететін біліп есін! Патша енді күлмілжіп сөз бастады, Тұтқын да тілге келді жібігесін. «- Неткен тұқым, әй, бұлар тозбас қаны, Он алтыда кететін біліп есін! Патша енді күлмілжіп сөз бастады, Тұтқын да тілге келді жібігесін. «- Неткен тұқым, әй, бұлар тозбас қаны, Он алтыда кететін біліп есін! - Поместье бер, малай бер, мал-мүлік бер, Қатын керек десе де аямаңдар. Жолатпаңдар кәззапқа, ханды үгіттер, Құрметтеңдер, мендей ғып аялаңдар!» - Поместье бер, малай бер, мал-мүлік бер, Қатын керек десе де аямаңдар. Жолатпаңдар кәззапқа, ханды үгіттер, Құрметтеңдер, мендей ғып аялаңдар!» - Поместье бер, малай бер, мал-мүлік бер, Қатын керек десе де аямаңдар. Жолатпаңдар кәззапқа, ханды үгіттер, Құрметтеңдер, мендей ғып аялаңдар!» Патша айтса жарлыққа талас бар ма?Тұтқын еді, төреге қайта айналды. Айтармын деп дәм-тұзым жарасқанда, Елге қайту жайын да айта алмады. Патша айтса жарлыққа талас бар ма?Тұтқын еді, төреге қайта айналды. Айтармын деп дәм-тұзым жарасқанда, Елге қайту жайын да айта алмады. Патша айтса жарлыққа талас бар ма?Тұтқын еді, төреге қайта айналды. Айтармын деп дәм-тұзым жарасқанда, Елге қайту жайын да айта алмады. Патшаң отыр, паңданып мамығында, Семіздіктен кеткендей еті іріңдеп. «Бұл бізге книяз емес, анығында, Дүниені жаулайтын кепілім» деп. Патшаң отыр, паңданып мамығында, Семіздіктен кеткендей еті іріңдеп. «Бұл бізге книяз емес, анығында, Дүниені жаулайтын кепілім» деп. Патшаң отыр, паңданып мамығында, Семіздіктен кеткендей еті іріңдеп. «Бұл бізге книяз емес, анығында, Дүниені жаулайтын кепілім» деп. *** Ақ қар үстін қызыл қан кестелепті, Құзғын патша отырды тоят тауып: Құзғын патша отырды тоят тауып: Құзғын патша отырды тоят тауып: - Мына қыпшақ қосыны не істеп өтті? - Мына қыпшақ қосыны не істеп өтті? - Мына қыпшақ қосыны не істеп өтті? Қан-жын қылып, кетті ғой қоя ақтарып. Қан-жын қылып, кетті ғой қоя ақтарып. Қан-жын қылып, кетті ғой қоя ақтарып. Шведің де, басқа да есі кетіп, Даусы жетті құлаққа еңіреген. Даусы жетті құлаққа еңіреген. Даусы жетті құлаққа еңіреген. Жеңдік бүгін, Құдайым несіп етіп, Жеңдік бүгін, Құдайым несіп етіп, Жеңдік бүгін, Құдайым несіп етіп, Құрметтейін баһадүр сені немен? Құрметтейін баһадүр сені немен? Құрметтейін баһадүр сені немен? Қаһарыңа мінгенде сойың бөлек, Ұрандатып қосының дүркіретті. Ұрандатып қосының дүркіретті. Ұрандатып қосының дүркіретті. Сендерге ғой әйтеуір ойын керек, Сендерге ғой әйтеуір ойын керек, Сендерге ғой әйтеуір ойын керек, Ал жауыңды бір елес сілкіп өтті. Ал жауыңды бір елес сілкіп өтті. Ал жауыңды бір елес сілкіп өтті. Батый бабаң тіріліп кетті ме деп, Швед шебі дүрлігіп, қалтыраған. Швед шебі дүрлігіп, қалтыраған. Швед шебі дүрлігіп, қалтыраған. Біздің жауға дәл осы тепкі керек, Біздің жауға дәл осы тепкі керек, Біздің жауға дәл осы тепкі керек, Көрсетейік көшпелі салтын оған. Көрсетейік көшпелі салтын оған. Көрсетейік көшпелі салтын оған. Хан боласың! ханкермен саған бердім, ханкермен саған бердім, ханкермен саған бердім, Сен боласың ұрыста сенімді ерім. Сен боласың ұрыста сенімді ерім. Сен боласың ұрыста сенімді ерім. Мен сені қалға емес, қаған көрдім, Мен сені қалға емес, қаған көрдім, Мен сені қалға емес, қаған көрдім, Орыс жері ендігі сенің жерің. Орыс жері ендігі сенің жерің. Орыс жері ендігі сенің жерің. Туған далаң түсіңе жиі кіріп, Елеңдейсің, елегзіп аңтарыла. Елеңдейсің, елегзіп аңтарыла. Елеңдейсің, елегзіп аңтарыла. Қазағыңның кетпесе биі құрып, Қазағыңның кетпесе биі құрып, Қазағыңның кетпесе биі құрып, Басқа қалға сайлайды хан тағына! Басқа қалға сайлайды хан тағына! Басқа қалға сайлайды хан тағына! Сен кетсең садағыңды кім иеді? Басылғанша жүре тұр таудағы алаң. Басылғанша жүре тұр таудағы алаң. Басылғанша жүре тұр таудағы алаң. Урусов екеуіңмен дүниені, Урусов екеуіңмен дүниені, Урусов екеуіңмен дүниені, Дүбірлетіп түбінде жаулап алам! Дүбірлетіп түбінде жаулап алам! Дүбірлетіп түбінде жаулап алам! Кезінде Парижде ақын-жазушылар арасында екі топқа бөлінген төбелес болған. Төбелес себебі: әдеби жанр мен измдер. Бұл оқиғаға бүгінде аты әлемге мәшһүр болған жазушылар қатысқан деседі. Кезінде Парижде ақын-жазушылар арасында екі топқа бөлінген төбелес болған. Төбелес себебі: әдеби жанр мен измдер. Бұл оқиғаға бүгінде аты әлемге мәшһүр болған жазушылар қатысқан деседі. Кезінде Парижде ақын-жазушылар арасында екі топқа бөлінген төбелес болған. Төбелес себебі: әдеби жанр мен измдер. Бұл оқиғаға бүгінде аты әлемге мәшһүр болған жазушылар қатысқан деседі. "Жанр" да көп, "изм" де көп тым бізде, "Жанр" да көп, "изм" де көп тым бізде, "Жанр" да көп, "изм" де көп тым бізде, Шаттық жырым түсіп кетті мұңды ізге. Шаттық жырым түсіп кетті мұңды ізге. Шаттық жырым түсіп кетті мұңды ізге. Күңіренген күңгірт жырлар оқиды, Күңіренген күңгірт жырлар оқиды, Күңіренген күңгірт жырлар оқиды, Тас қараңғы тұнжыраған түн бізге. Тас қараңғы тұнжыраған түн бізге. Тас қараңғы тұнжыраған түн бізге. Эпос жыры бізге енді ескі деп, Өлеңінің жал-құйр Өлеңінің жал-құйр Өлеңінің жал-құйр ығын кескілеп - ығын кескілеп - ығын кескілеп - Бір ақын жүр, жерді қойып, ғарыштық Бір ақын жүр, жерді қойып, ғарыштық Бір ақын жүр, жерді қойып, ғарыштық Одасымен ойсанамды тескілеп. Одасымен ойсанамды тескілеп. Одасымен ойсанамды тескілеп. Бір ақын жүр, Бұқарлардан сыр алған, Бір ақын жүр, Бұқарлардан сыр алған, Бір ақын жүр, Бұқарлардан сыр алған, Өлеңдері өң мен түстен құралған. Өлеңдері өң мен түстен құралған. Өлеңдері өң мен түстен құралған. Бір ақын жүр, Алтайдан да асқақтап, Бір ақын жүр, Алтайдан да асқақтап, Бір ақын жүр, Алтайдан да асқақтап, Ұйқастары ұйық иттей бұралған. Ұйқастары ұйық иттей бұралған. Ұйқастары ұйық иттей бұралған. Бәрі соның нағыз ақын, ал бірақ, Бәрі соның нағыз ақын, ал бірақ, Бәрі соның нағыз ақын, ал бірақ, "Измдері" алдан шығар жалбырап. "Измдері" алдан шығар жалбырап. "Измдері" алдан шығар жалбырап. Біреуінің ойы терең тұңғиық, Біреуінің ойы терең тұңғиық, Біреуінің ойы терең тұңғиық, Біреуінің сөзі тәтті бал-бұлақ. Біреуінің сөзі тәтті бал-бұлақ. Біреуінің сөзі тәтті бал-бұлақ. Бірақ, бірақ. Мойындаймын бәрін мен, Бірақ, бірақ. Мойындаймын бәрін мен, Бірақ, бірақ. Мойындаймын бәрін мен, Өзімде де жаңалық кем, дарын кем. Өзімде де жаңалық кем, дарын кем. Өзімде де жаңалық кем, дарын кем. Мен де келем ат үстінен ақырып, Мен де келем ат үстінен ақырып, Мен де келем ат үстінен ақырып, Махаңдардан қалған асау арынмен. Махаңдардан қалған асау арынмен. Махаңдардан қалған асау арынмен. Кімге опа әпереді көп егес? Кімге опа әпереді көп егес? Кімге опа әпереді көп егес? "Изм" жайлы дауымызда көп емес. "Изм" жайлы дауымызда көп емес. "Изм" жайлы дауымызда көп емес. Аңсап тұрам, бізде де осы бұрқанған, Аңсап тұрам, бізде де осы бұрқанған, Аңсап тұрам, бізде де осы бұрқанған, Болса екен деп әдемі бір төбелес! Болса екен деп әдемі бір төбелес! Болса екен деп әдемі бір төбелес! ҚОС ҚЫРАН ҚОС ҚЫРАН ҚОС ҚЫРАН Қартайғанда қиын екен қыран құс, Қартайғанда қиын екен қыран құс, Қартайғанда қиын екен қыран құс, Қайтқан кезде тұла бойдан бұлан күш. Қайтқан кезде тұла бойдан бұлан күш. Қайтқан кезде тұла бойдан бұлан күш. Өжет құсың көжек құсап бүкшиіп, Өжет құсың көжек құсап бүкшиіп, Өжет құсың көжек құсап бүкшиіп, Тұранында мүлгігіш те, сыланғыш. Тұранында мүлгігіш те, сыланғыш. Тұранында мүлгігіш те, сыланғыш. БөріҚұт-тың құз-қияда жазмышы, БөріҚұт-тың құз-қияда жазмышы, БөріҚұт-тың құз-қияда жазмышы, Құсбегі де қастерлі адам, әз кісі: Құсбегі де қастерлі адам, әз кісі: Құсбегі де қастерлі адам, әз кісі: - Екеумізде қартайдық - деп, күрсінді, - Екеумізде қартайдық - деп, күрсінді, - Екеумізде қартайдық - деп, күрсінді, - Балақ бауын ағытамын, самғасын, - Балақ бауын ағытамын, самғасын, - Балақ бауын ағытамын, самғасын, Томағаға тамшы жасы тамбасын. Томағаға тамшы жасы тамбасын. Томағаға тамшы жасы тамбасын. Текті құсқа тұғырда өлу қасірет, Текті құсқа тұғырда өлу қасірет, Текті құсқа тұғырда өлу қасірет, Жіберемін, ерлік жолын таңдасын. Жіберемін, ерлік жолын таңдасын. Жіберемін, ерлік жолын таңдасын. Ұзақ жылдар болды менің рас, пірім, Ұзақ жылдар болды менің рас, пірім, Ұзақ жылдар болды менің рас, пірім, Қанжығамда түлкі түгіл, қасқырың. Қанжығамда түлкі түгіл, қасқырың. Қанжығамда түлкі түгіл, қасқырың. Қартайғанда құлап өлу керек құс, Қартайғанда құлап өлу керек құс, Қартайғанда құлап өлу керек құс, Бұздырмайын бұған баба дәстүрін! Бұздырмайын бұған баба дәстүрін! Бұздырмайын бұған баба дәстүрін! Қарт күрсініп, қыран құсты босатты, Қарт күрсініп, қыран құсты босатты, Қарт күрсініп, қыран құсты босатты, Көздің жасы жанарынан қоса ақты. Көздің жасы жанарынан қоса ақты. Көздің жасы жанарынан қоса ақты. Сол бір күні кеудесінен әз жанның,. Сол бір күні кеудесінен әз жанның,. Сол бір күні кеудесінен әз жанның, Деп естідік өз жаны да босапты. Деп естідік өз жаны да босапты. Деп естідік өз жаны да босапты. Екі қыран өзін жерге қоса атты. Екі қыран өзін жерге қоса атты. Екі қыран өзін жерге қоса атты
