Хандақ шайқасы — Қазақстан Энциклопедиясы
"Хандақ шайқасы — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TITLE: Хандақ шайқасы — Қазақстан Энциклопедиясы
URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0
META: "Хандақ шайқасы — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TOTAL WORDS: 1291
TEXT: Қазақстан Энциклопедиясы military conflict Хандақ ar:غزوة الخندق немесе Ахзаб ar:غزوة الأحزاب шайқасы. Хандақ араб тілінде ор, қазылған шұңқыр деген мағына береді. Бұл Медине қаласының айналасында мұсылмандар мен Меккеліктер және яһудилердің арасында болған соғыстың аты. 175—190 Хандақ соғысы Медине қаласын қоршаумен басталады. Бану Надир, құрайштар, Ғатафан тайпасы және Бану Қурайза руларының мұсылмандарға қарсы шығуы. Олар Медине қаласына 627 жылы 31 наурызда келіп, қаланы екі аптаға қоршауға алады. Орыс википедиясы 627 жылы Хайбарға көшіп келген яһудилер мұсылмандарға соғыс ашамыз деп Меккеліктермен байланыс орнатады. Олар мұсылмандарға қарсы күш біріктіріп, он мыңдық әскермен Мәдинаға жорыққа аттанады. Мұны естіген Мұхаммед пайғамбар сахабаларымен ақылдасады. Нәтижеде Салман әл-Фарисидің пікірін мақұл көріп, қаланы айналдыра ор қазады. Мүшріктер қалаға жақындағанда ор қазылып бітеді. Пайғамбарлар тарихы, Қалмахан Сейтұлы, Алматы 2011. Шайқастың алдында әдеттегіше мұсылмандар жекпежек күш сынасады. Мүшріктер жағынан батырлығымен танымал Амр ибн Абди Уәдд ортаға шығады. Әуелгіде онымен шайқасуға ешкімнің батылы жете қоймады. Сол кезде қаһарман Әли Аллаһ елшісінен рұқсат сұрап онымен жекпежек шайқасады. Шайқас Әлидің жеңісімен аяқталады. Амрдің өлі денесін көрген дұшпан мұсылмандардан кәдімгідей сескеніп қалады. Меккеліктердің Мәдинаға шабуылы кезінде мұсылмандарға қарсы әркетке бармаймыз деп антсу ішкен Құрайза тайпасының яһудилері арадағы келісімді бұзып, мұсылмандарға қарсы жақтың қатарын толықтыра түсті. Екі жақ та бір-бірін ала алмай, шайқас ұзаққа созылады. Бұл шайқастан меккеліктер мезі болады. Бұл кездеҒатафан руынан Нуайм өз еркімен мұсылмандықты қабылдайды. Ол Мұхаммед пайғамбармен жасырын кездесіп, жауды ішінен ірітіп бір-біріне қарсы қоя алатындығын айтады. Пайғамбардан келісім алған соң құрайза яһудилеріне келіп былай дейді: "Меккеліктер бұл жерде ұзақ қалмайды. Олар кетісімен Мұхаммед сендерді өлтіреді. Сондықтан сақтық үшін құрайыштан кепілдікке адам сұраңдар. Кепілдер қастарыңда болса, олар оңайлықпен кете алмайды". Содан кейін құрайштарға жолығып: "Құрайзалықтар Мұхаммедпен арадағы ынтымағын бұзғанына өкініш білдіруде. Қайтадан сол бірлікті сақтау үшін сендерден бірнеше адамды кепілдікке сұрамақшы. Мұхаммедпен қайтадан одақтасу үшін кепілге алған адамдарды өлтіріп пайғамбардың сеніміне кірмекші" дейді. Келесі күні яһудилер мен Меккеліктер Нуаймның сөзіне сеніп, бір-бірімен сөзге келіп қалады. Мұндай соғыс тәсілі арабтарға жат болатын. Әдетте шайқас көпке созылмайтын. Жеңген жақ жеңіп, жеңілген жақ өз жөніне кететін. Әрі қыс мезгілі де таяп қалған еді. Осыны ескерген Әбу Суфиян жаппай шабуылға шығуға бұйрық береді. Алайдаәскері ордан өте алмай тұмсығы тасқа тірелді. сөйтсе де шайқас қас қарайғанша жалғасты. Бірмезет төңіректіқою қараңғылық басып, демарасында мүшіріктер тұрған аумақта дауыл көтеріледі. Мүшіріктер алай-дүлей дауылдан дал болып тұрғанда, сарбаздарынан бұрын қимылдаған Әбу Суфиян өз басын сауғалап майдан даласын тастай қашады. Оны көрген мүшіріктер де кері қайтады. Мұсылмандардың Мәдинағакіргені сол еді, Пайғамбарға Жебрейіл періште: "Уа, Аллаһтың елшісі! Ұлы Аллаһ тағала саған құрайзалықтарға майдан ашуды бұйырды" дейді. Ей, момындар, Аллаһтың сендерге берген нығмет iн--сендерге әскерлер келген кез iнде, Б iз олардың үст iне самалжел және сендер көрмеген әскерлерд i ж iберген iм iзд i еске алыңдар! Аллаһ iстеп жатқан амалдарыңды Көр iп тұрушы. Сол кезде, олар сендерд iң жоғары жоқтарыңнан да, сендерден төмен iрек жақтан да келген ед i. Сол кезде, көздер қарауытып, жүректер алқымдарға тығылып қалған және сендер Аллаһ туралы күмандар жасай бастаған ед iңдер. М iне, сол Жерде момындар сыналды және қатты теңселген ед i. Сол кезде мұнафықтар және жүректер iнде дерт болғандар :"Аллаһ және Оның пайғамбары б iздерге тек қана жалған уәде берген екен - дей бастады. Сол кезде, олардан б iр топ адам айтты:"Ей, Ясриб халқы, сендер үш iн тұру мүмк iнш iл iг i жоқ, сондықтан қайтып кет iңдер". Олардан мұнафықтардан және бір тобы болса үйлеріміз ашық-шашық рұқсат сұрайтын ед i. Нег iз iнен, ашық-шашық емес ед i. Олар тек қана қашуды ғана қалайтын ед i. Егер, олардың үст iне жағынан к iр iлсе де, сосын, олардан п iтна қарсы талап ет iлсе шәк-шүбәс iз олар көп тұрмастан берген болар ед i. Нег iз iнен, олар бұрын артқа шег iнбеулер i туралы Аллаһқа уәде-серт берген. Аллаһқа берген уәде-серт болса, сұралушы ед i., айтыңыз: "Егер, сендер өлуден не өлт iр iлуден қашсаңдар, бұл қашу сендерге ешб iр пайда бермейд i, демек, сендер өте аз пайдаланасыңдар", 17. Айтыңыз:"Егер, Аллаһ сендерге жаманшылықты қаласа қайсы б iр адам сендерд i одан қорғай алады немесе Ол сендерге мәрхаматты-жақсылықты қаласа, ?! Олар өздер i үш iн Аллаһтан басқа б iр дос та, немесе б iр жәрдемш i де таба алмайды. Аллаһ сендерд iң араларыңыздағы тосқауылдық қылатын және өз достарына "б iз жаққа өт iңдер"- дейт iндерд i анық б iлед i. Олар соғысқа кемденкем, сендерге iштарлық-сарандықтары ұстаған күйде ғана шығады. Ал, енд i, қашан, қау iп келсе, С iз оларды өл iм орап қалған сияқты көздер i ойнап, С iз жаққа қарап жатқанын көрес iз. Енд i, қашан, қау iп кетсе, олар иг iл iк ашкөзд iк жасап, сендерд i өтк iр т iлдер iмен ренж iтед i. Олар иман келт iрмеген, сондықтан, Аллаһ олардың амалдарын зая кетк iзд i. Бұл - Аллаһқа жеңiл болған iс. Олар, ол топтарды кетпеген деп ойлайды, енд i егер ол топтар кел iп қалса, көшпенш i бәдеуилерд iң арасында болып, сендерд iң хал-хабарларың жайлы сұрап б iл iп тұруды тәу iр көред i. Егер, олар сендерд iң араларыңда болған кездер iнде де, кемненкем соғысқан болар ед i. сендер үш iн-Аллаһ және Акырет Күн iнен үм iткер болған және де Аллаһты көп еске алғандар үш iн Аллаһтың пайғамбарының көркем үлг i-өрнек бар. Момындар ол топтарды көрген кездерінде :"Бұл Аллаһ және Пайғамбары б iздерге уәде еткен нәрсе. Аллаһтың және Пайғамбарының сөз i шын", дест i. Және олардың иман және итағаттарын тағы да арттырды. Құран кәрім Ахзаб сүресі, 9-22 аяттар Түс iн iк: Жоғарыдағы аяттарда һижраттың бес iнш i жылында болып өткен және Ислам тарихында "қандақ соғысы" деген ат пенен қалған б iр соғыс толық баян ет iлд i. Тәпс iрш i ғұламалардың жазуларына қарағанда, окиға былай болған екен: Мекке және Медине маңайындағы б iрнеше рутайпалар мұсылмандарды жоқ ету үш iн т iл б iр iкт iр iп он ек i мыңнан астам әскер жинайды және Мединеге жорық жасайды. Бұл жаман хабар мәл iм болған соң, пайғамбар алейһис-сәлем үш мыңдай әскер iмен Мединен iң сыртына шығып, сахабалардан Салман парсының кеңестер iне сай, теңд iкпен қаланың төрт жағынан хандақ-ор қазады және өздер iн қорғауға әз iр болып турады. Сол арада, әр жақтан жет iп келген әртүрл i топтардың жолын осы уақытқа дей iн араб соғыстарында қолданылмаған б iр тәс iл-хандақ тосады, сонда, олар Мединен i төрт жағынан қоршап қамал жасайды, б iрақ, қала iш iне к iру шарасын таба алмайды. Қала халқы болса, қоршап қамал жасап тұрған дұшпанның айбатынан қорқуға түсед i, сонда, к iм момын, к iм мұнафық екенд iг i ажыралып қалады: момындар Аллаһ тағаланың жәрдем iне көз тұтып, пайғамбар алейһис-сәлемн iң айналасына бұрынғыдан тығыз б iр iг iп алады), мунафықтар болса, мүлдем, үм iтс iзд iкке түс iп, басқаларды да опасыздыққа азғыра бастайды. М iне, сол хәлде б iр айға жақын уақыт өткеннен кей iн, б iр күн i кенеттен ауарайы суып, қатты боран тұрады да, қамал, жасап - қоршап тұрғандардың жаққан оттарын өш iр iп, т iккен шатыротауларын ұшырып кетед i. Сонда, олар Мединеге к iруден үм iттер i үз iл iп, арттарына қайтып кетуден басқа шара таба алмай қалады. Сөйт iп "Аллаһ тағала осы ауыр сәттерде момындардың имандарын тағы б iр рет сынақ қылады және т iл ұшында иман келт iрсе де, жүректер iнде дертек i жүзд iл iк болғандардың қылмыстарын ашып тастайды. Осы оқиға, айтып өткеніміздей, осыдан он төрт ғасыр ілгері өткен болса да, сол хизб-топтардың құйрықтары, бүгінгі күнде де бар екендігі ешкімге сыр емес. Демек, әр уақытта міне осындай хизбтартоптар әр түрлі жалтырақ ұрандар менен мусылмандардың арасына кіріп, оларды бөліп жіберуге, бір-бірлеріне дұшпан етіп қоюға ұрынғандарында, шынайы иманды мусылмандар өз айналасына Пайғамбар алейһис-сәлемнен мирас болып қалған мағнауи хандақ-ор қазып алулары яғни, Құрани Кәрім және хадис шәріптің мағыналарынан жақсы хабардар болып, олардағы Илаһи көрсетпелерге ізшіл амал етулері нәтижесінде ондай шайтани хизбтарды өздеріне жақындатпауы керек болады. Сонда ол қылмыскер хизбтар мусылмандарға ешбір зиян жеткізе алмай жоқ болып кетеді. Бірақ исламнан хабарсыз, білімсіз кісілер және мұнафықтар қалай хизбтың сырнайына ойнағандарын білмей қалады. Әлбетте мұнда ақыл иелері үшін ғибраттар бар. Құран кәрімнің қазақша мағына және-түсінігі, Қазақ тіліне аударған Әбсаттар Сманов
