2023-2025 жылдарға арналған BR21882327 "Ауыл шаруашылығы өнімдерін органикалық өндіру мен қайта өңдеудің жаңа технологияларын әзірлеу"
"2023-2025 жылдарға арналған BR21882327 "Ауыл шаруашылығы өнімдерін органикалық өндіру мен қайта өңдеудің жаңа технологияларын әзірлеу""|"https://kazatu.kz/kz/page/irn-br21882327-razrabotka-novyh-tehnologij-organiceskogo-proizvodstva-i-pererabotki-sel-skohozajstvennoj-produkcii-na-2023-2025-gody"
TITLE: 2023-2025 жылдарға арналған BR21882327 "Ауыл шаруашылығы өнімдерін органикалық өндіру мен қайта өңдеудің жаңа технологияларын әзірлеу"
URL: https://kazatu.kz/kz/page/irn-br21882327-razrabotka-novyh-tehnologij-organiceskogo-proizvodstva-i-pererabotki-sel-skohozajstvennoj-produkcii-na-2023-2025-gody
META: "2023-2025 жылдарға арналған BR21882327 "Ауыл шаруашылығы өнімдерін органикалық өндіру мен қайта өңдеудің жаңа технологияларын әзірлеу""|"https://kazatu.kz/kz/page/irn-br21882327-razrabotka-novyh-tehnologij-organiceskogo-proizvodstva-i-pererabotki-sel-skohozajstvennoj-produkcii-na-2023-2025-gody"
TOTAL WORDS: 2865
TEXT: Кең, экологиялық таза егістік алқаптары мен жайылымдары бар Қазақстан үшін, органикалық өнім өндіру Қазақстан тиімді пайдалануы тиіс орасан зор перспектива, экологиялық таза технологияларға көшу және отандық органикалық өнімді сыртқы нарықтарға жылжыту үшін АШТӨ-ге қажетті жағдайлар жасай отырып. Grand View Research, Inc компаниясының есептеулері бойынша. Observes, ЕАЭО-ға қатысушы елдер әлемдік органикалық өнімдер нарығының 20% - на дейін иелене алады. Осыған байланысты, ЕАЭО-ға қатысушы елдердің АӨК арақатынасын ескере отырып, Қазақстанның осы нарықтың 2, 5-3, 0% - зан иеленуге мүмкіндігі бар деген қорытынды жасауға болады. Қазіргі уақытта қазақстандық органикалық өнім экспортының көлемі-шамамен 3 33, 3 млн. Салыстыру үшін, Қазақстанда 2021 жылы АӨК дәстүрлі өнімінің экспорты 3 3, 7 млрд құрады. Қазақстанның органикалық өнім өндірушілер одағының деректері бойынша 2022 жылы ақшалай түрде Қазақстаннан органикалық өнім экспортының жылдық көлемі 2020 жылмен салыстырғанда үш есеге өсті. Бағдарламаның мақсаты: Жасыл экономика қағидаттарына негізделген ауыл шаруашылығы өнімдерін органикалық өндіру мен қайта өңдеудің жаңа технологияларын әзірлеу және АӨК-де өңірлік технологиялық парктер мен инжинирингтік орталықтарды қалыптастыру. Бағдарламаның міндеттері:. - Мал шаруашылығында кеңінен тарату үшін эксперименттік модульдік өндірістер құра отырып, жергілікті жағдайларға тән органикалық өндіріс қағидаттарына негізделген ауыл шаруашылығы жануарларын азықтандыруда, күтіп-бағуда, өсімін молайтуда және іріктеуде инновациялық технологияларды әзірлеу;. - Өсімдік шаруашылығында кеңінен тарату үшін эксперименттік модульдік өндірістер құра отырып, органикалық егіншілік қағидаттарына негізделген өсімдік дақылдарын өсіруде, өсіруде және селекциялауда инновациялық технологияларды әзірлеу;. - Әртүрлі ассортименттегі экологиялық таза өнімдердің модульдік өндірістерін құра отырып, органикалық ауыл шаруашылығы қағидаттарына негізделген жануарлар мен өсімдік шикізатын өңдеудің инновациялық технологияларын әзірлеу;. - Ауыл шаруашылығы мақсатындағы ластанған аумақтарды тазарту кезінде топырақты биоремедиациялаудың және олардың құнарлылығын қалпына келтірудің тиімді технологияларын әзірлеу;. - АӨК-де өңірлік технологиялық парктер мен жоғары технологиялық инжинирингтік орталықтарын құра отырып, ауыл шаруашылығы саласындағы білім беру және өндірістік процеске инновациялық технологияларды интеграциялау;. - Агроқұрылымдар үшін цифрлық платформа құра отырып, органикалық ауыл шаруашылығы саласындағы инновациялардың ақпараттық-талдамалық дерекқорын әзірлеу. Күтілетін нәтижелер:. Ауыл шаруашылығы жануарларын азықтандырудың, күтіп-бағудың және өсімін молайтудың инновациялық технологиялары олардың өнімділігін арттыруды және эпизоотиялық салауаттылықты қамтамасыз ететін алынған биологиялық препараттар мен жаңа буын биоқосымдарын пайдалану негізінде әзірленетін болады; селекцияда ДНҚ-технологиялардың жетістіктерін пайдалану негізінде ауыл шаруашылығы жануарларының жаңа генотиптерін жетілдіру және жасау технологиялары әзірленетін болады; селекцияда ДНҚ-технологиялардың жетістіктерін пайдалану негізінде ауыл шаруашылығы жануарларының жаңа генотиптерін жетілдіру және жасау технологиялары әзірленді; сыртқы жағдайлардың кең ауқымында олардың өнімділігін арттыруды және фитосанитариялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қабілетті биологиялық-белсенді заттар мен биологиялық препараттарды пайдалану негізінде өсімдік дақылдарын өсіру мен өсірудің, ұзақ әсер ететін органикалық тыңайтқыштардың, су және Жер ресурстарын; селекцияда ДНҚ технологияларының жетістіктерін пайдалану негізінде ауыл шаруашылығы дақылдарының жаңа сорттарын жетілдіру және құру технологиялары әзірленді; ауыл шаруашылығы мақсатындағы ластанған аумақтарды тазарту кезінде тиімді жұмыс істейтін топырақты биоремедиациялауға және олардың құнарлылығын қалпына келтіруге арналған технологиялар әзірленді; модульдік өндірістер құра отырып, денсаулықты нығайтуға және адам ағзасының ерте қартаюына жол бермеуге мүмкіндік беретін табиғи шығу тегі антиоксиданттары бар тағамдық комбинаторика қағидаттарына сәйкес тағамдық және биологиялық құндылығы жоғары функционалдық азық-түлік өнімдерін алу және арнайы мақсаттағы технологиялар әзірленді әртүрлі ассортименттегі экологиялық таза өнімдер; қалдықтарды қайта өңдеудің тиімді технологиялары әзірленді-модульдік өндірістер құра отырып, қоршаған ортаның экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ете отырып, топырақ құнарлылығын, ауыл шаруашылығы жануарлары мен өсімдік дақылдарының өнімділігін арттыруда қалдықтардан алынған өнімдерді ұтымды және қалдықсыз пайдалануға мүмкіндік беретін өсімдік шаруашылығында жемшөп қоспалары мен тыңайтқыштар ретінде органикалық тыңайтқышқа және жануарлардан алынатын Қайталама шикізатқа жануарлардың тіршілік әрекетінің субстанциялары; ауыл шаруашылығында, өсімдік шаруашылығында және қайта өңдеуде 1 өңірлік технологиялық парк, өндірістік-білім беру циклінің заманауи жабдықтарымен және аспаптарымен жарақтандырылған мал шаруашылығында және ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеуде 1 инжинирингтік инновациялар орталығы құрылды; ғылыми өнімді игеру, алынған ғылыми нәтижелерді коммерцияландыру және ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге қызмет көрсету мақсатында өңірлердің АӨК саласындағы ғылыми-техникалық, өндірістік және білім беру қызметінің кешенін жоғары тиімді ұйымдастыруға және басқаруға мүмкіндік беретін Жасыл экономика қағидаттарына негізделген ауыл шаруашылығы шикізатын органикалық өндіру мен өңдеудегі инновацияларды ұйымдастыру және интеграциялау жүйесі әзірленді; агроқұрылымдарға арналған цифрлық платформа мен цифрлық сервистерді құра отырып, агроөнеркәсіптік кешеннің ауыл шаруашылығы өнімдерін органикалық өндіру және қайта өңдеу инновацияларының ақпараттық-талдамалық дерекқоры әзірленді; Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы дақылдарын сорттық сынау жөніндегі мемлекеттік комиссиясына жаздық тритикаленің 1 сорты берілді; Ауыл шаруашылығы дақылдарын органикалық өндіру мен қайта өңдеудің инновациялық технологиялары саласында 6 монография және 6 оқу құралы жарияланатын болады өнімдер; бағдарламаның ғылыми бағыты бойынша рецензияланатын ғылыми басылымдарда Web of Science дерекқорында импакт-фактор бойынша 1, 2 квартильге кіретін және Scopus дерекқорында кемінде 50 Citescore бойынша процентилі бар 14 мақала және шолулар жарияланатын болады); Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігінің Білім саласында сапаны қамтамасыз ету комитеті ұсынған журналдарда 20 мақала жарияланады; Қазақстан Республикасының Ұлттық зияткерлік меншік институтында тіркелген 13 зияткерлік меншік объектісі алынатын болады; 10 технология әзірленетін болады: органикалық өнім, биопрепараттар, жемшөп қоспалары, органикалық тыңайтқыштар өндіру; Derwent Innovations Index дерекқорына енгізілген кемінде 1 шетелдік немесе халықаралық патент алынатын болады. Clarivate Analytics); агроөнеркәсіптік кешеннің ауыл шаруашылығы өнімдерін органикалық өндіру және қайта өңдеу инновацияларының 1 ақпараттық-талдамалық дерекқоры әзірленеді және пилоттық жоба іске қосылады; органикалық өнім өндірісі мен айналымын есепке алу мен қадағалаудың 1 жүйесі әзірленеді және жүйенің пилоттық жобасы іске қосылады; "органикалық мал шаруашылығы", "органикалық егіншілік және Өсімдік шаруашылығы", "Органикалық тағамдарды қайта өңдеу және таңбалау"; 1 ғылыми-практикалық конференция, 5 семинар және дөңгелек үстел, жылына кемінде 5 адамның біліктілігін арттыру өткізілді. 2023 жылға арналған бағдарлама бойынша алынған нәтижелер:. Шаруашылық маңызы бар контурлардың жайылымдық өсімдіктеріне күзгі зерттеу жүргізілді. 2-шаруашылық жайылымының эксперименттік учаскесінің ботаникалық құрамы контур бойынша биіктігі 8, 0-ден 10, 3 см-ге дейін, проективті жабыны 50-ден 62, 3% - ға дейін және өнімділігі 0, 2-ден 0, 3 т га-ға дейін типчак-қауырсын және қауырсын шөптері басым типтік-қауырсынды және түрлі шөпті өсімдіктермен ұсынылды. Жайылым түрі типчаково-қауырсын сортаңдармен кешенде қара каштан топырақтарында орналасқан. 1-фермадағы жайылымдық өсімдіктердің ботаникалық құрамы негізінен үш дәнді дақылдар тобымен, жусан мен шөптермен ұсынылды. Жайылым түрі дәнді-жусанды-шөпті қарапайым қара топырақтарда тұзды батпақтармен бірге орналасқан. Қысқы жайылымдарды құру үшін қопсытқыштың екі түрімен ұсынылған жемшөп шөптерінің негізгі топтары мен түрлері, тамырсабақтың бір түрі және бұршақ дақылдарының екі түрі анықталды және таңдалды. Жемшөп алқаптарының жіті тапшылығына байланысты қолда бар мал басын жайылымға шығару үшін жайылым айналымының жобалық схемасы әзірленді. Көрсетілген қаламдармен барлық бақылау нүктелері қамтылған, олар бойынша қажетті көрсеткіштер анықталған. Қысқы жайылымдарды құру үшін шөптің құрамы анықталып, бірге өмір сүруге қабілетті негізгі түрлер мен түрлер топтары енгізілген, бірақ олардың мөлшері, жер үсті және жер асты органдарының сыртқы құрылымы, жарыққа, топырақ ылғалына, минералды қоректену элементтеріне, топырақ ортасының рН, тұзға төзімділік, аязға төзімділік, қысқы төзімділік, өнімді ұзақ өмір сүру. Шөпті қысқы жайылымдарға бір-екі борпылдақ, бір тамырсабақты, бір-екі бұршақ тұқымдас шөптер кіреді. Органикалық өнім өндірісінің мониторингінің толық циклы бар орта фермаларға арналған бағдарламалық қамтамасыз етуді кейіннен әзірлеу үшін алдын ала жұмыстар жүргізілді: аналогтардың екі шешімі қаралды; бағдарламалық қамтамасыз етудің функционалдық талаптары анықталды; сәулет және әзірлеу технологиялары анықталды шешімдер; шешімді әзірлеу бойынша алдын ала жұмыс жоспары әзірленді. Мұғалжар тұқымды жылқылар мен үйректердің жаңа желілерін құру үшін қажетті типтерді іріктеу жүргізілді. Селекциялық процесс үшін 68 бас, оның ішінде 8 бас айғыр және 60 бас бие өндіретін Мұғалжар тұқымды жылқыларды "Заман" және "Бақай" екі зауыттық желісінен іріктеу жүргізілді. 25 бас бие мен 6 бас айғырдан ДНҚ мен оның генотипін, сондай-ақ базалық шаруашылық үйректерінің ата-аналық табынынан 150 қан үлгісін бөліп алып, биологиялық материалдар іріктеліп алынды. 414 сынама мөлшерінде ет және ет өнімдерінің сынамаларын іріктеу жүргізілді, сондай-ақ 55 сынама мөлшерінде жемшөп пен жемшөп қоспаларының сынамаларын жинау жүргізілді. Зерттеу көрсеткендей, үш жылдық кезеңдегі өнімділік бойынша ең жақсы сорттар жергілікті сұрыптау сорттары болды. Солтүстік Қазақстанның құрғақ жағдайында ресейлік селекцияның сорттары құрғақшылыққа осал болды. Дегенмен, зерттеу сонымен қатар метеорологиялық жағдайларға байланысты әртүрлі жылдардағы өнімділікті қалыптастыруда әртүрлі компоненттер маңызды рөл атқарғаны анықталды. Осылайша, орта есеппен үш жыл ішінде жаздық жұмсақ бидайдың келесі сорттары тұқым өнімділігі бойынша пісетін топтарында стандарттардан едәуір асып түсті: Шортанды 2012, Таймас, Шортанды 2014; және арпаның 4 түрі: Сабир, тың 60, тың 91, тың 2005. Lr19, Lr37, lr39 гендері бойынша жапырақ татына төзімділікке арналған молекулярлық-генетикалық скрининг нәтижелері бойынша Шортанды 2012 және Шортанды 2014 сорттары оң нәтиже көрсетті. Жаздық жұмсақ бидай сорттарын BT 9, bt10 гендері бойынша Tilletia caries түрінің қоздырғышына төзімділігі бойынша генотиптеу нәтижесінде Шортандинская 2012 ерекшеленді. Есепті жылы "Солтүстік Қазақстан АШТӨ" ЖШС жер учаскелерінің құрылымында органикалық егіншілік бойынша зерттеулер жүргізу үшін органикалық өнімді өсірудің талаптары мен нормаларына жауап беретін жобалау алаңына арналған орынды таңдау және дайындау бойынша жұмыстар орындалды. "Северо-Казахстанская АШТС" ЖШС егіс алқаптарының құрылымында жобалық алаң үшін орын ретінде ауданы 100 га бу предшественниги бөлінді. Бұл учаскені жырту 2022 жылдың күзінде ауыл шаруашылығы өнімін өндіру үшін "Солтүстік Қазақстан АШТС" ЖШС ауыспалы егістерінде 15 жылдан астам пайдаланылмаған жерлерде орындалды. Көктемгі тритикале сорттарын зерттеу нәтижесінде экологиялық сынақ питомнигінде анықталды:. - зерттелетін сорттардың вегетациялық кезеңінің ұзақтығы 2023 жылы 73-81 күнді құрады. Көктемгі тритикаленің 3 сорты ерте пісетін орта топқа, 8 сорт маусымның орта тобына жатады;. - көктемгі тритикале сорттарының өнімділігі 7, 7-ден 14, 1 ц га-ға дейін өзгерді, ал стандарттың өнімділігі 9, 4 ц га құрады. 6 сорт 0, 8-4, 7 ц га мөлшерінде өнімділіктің өсуін қалыптастырды: сөз, тарақ, жақсы, Дорофея, 35, Заозерье;. - есепті жыл жағдайында қалыптасқан метеорологиялық жағдайларға байланысты зерттелетін көктемгі тритикале сорттарынан қоңыр және сабақ тоттарына төзімді үлгілерді бөліп алу мүмкін болмады;. - егін құрылымы элементтерінің ең жақсы көрсеткіштерімен: масақтың ұзындығы 7, 0-8, 4 см, масақтағы дәндер саны 34, 4-35, 8 дана, масақтан астық салмағы 1, 60-1, 73 г, 1000 дәннің салмағы 45, 9-47, 6 г сорттары бөлінді: Доброе және Кармен;. - зерттелетін көктемгі тритикале сорттарындағы дәндегі ақуыз мөлшері 16, 5-тен 20, 1-ге дейін өзгерді. Стандартты деңгейдегі ақуыз мөлшері-көктемгі тритикале Дәурен сорттары Петрович, тарақ, Кармен сорттарында байқалды;. - органикалық егіншілік талаптарына жауап беретін бу предшественнигі бойынша далалық стационарда келесі тұқым өсіру питомниктері салынды: 1-ші жыл өсіру питомнигі; питомниктер: 2-ші жыл өсіру питомнигі; питомниктер: 3-ші жыл өсіру питомнигі;. - бірінші, екінші және үшінші жылдағы тұқым өсіру питомниктеріндегі астық өнімділігі 31, 4 ц га дан 23, 2 ц га ға дейін ауытқиды. бұл ретте астықтың жалпы жиналуы: бірінші жылдағы асыл тұқымды питомникте 46, 5 ц, екінші жылдағы асыл тұқымды питомникте-121, 9 ц, үшінші жылдағы асыл тұқымды питомникте-1148, 1 ц. Микроорганизмдердің сандық және сапалық құрамына Солтүстік Қазақстанның топырақ сынамаларының микробтық құрамы зерттелді. Зерттеулерге сәйкес, одан әрі зерттеу үшін патогенділік пен өсу қарқыны үшін ең белсенді 30 штамм таңдалды. Микроорганизмдердің культуралық сұйықтығымен әртүрлі дақылдардың тұқымдарын егу in vitro жағдайында өсімдіктердің өсу стимуляторы микроорганизмдерін таңдауға мүмкіндік берді. Зерттеу нәтижелері бойынша 19s, 62S, 22s, 70s, 2S, 53S, 54S, 69S, 9S, 12S, 52S, 49S, 11S, 6S, 59S штамдары таңдалды. Компостталған көңде минералды азотты, актиномицеттерді, целлюлозаны бұзатын актиномицеттерді және 5, 3 саңырауқұлақтарды тұтынатын бактериялар басым болды. Органикалық азотты тұтынатын азотты бекітетін бактериялар шіріген көңден оқшауланған. Микроорганизмдердің азотты бекітетін және целлюлозаны ыдырататын белсенділігінің және патогенділікке биотестілеудің нәтижелері бойынша ең тиімді 20 штамм. "НПЦЗХ" ЖШС-нің далалық топырақтарына микробиологиялық зерттеулер жүргізілді. Бараева", онда ең көп таралған торнадо гербицидтері, Линтур, Аксиал, Борен НЕО, Фюзилад Форте және Энжио 247 инсектициді қолданылады. Бұл пестицидтерді кейбір өрістерде қолдану бір реттік болды, ондаған жылдар бойы пестицидтерді қолданудың тәжірибелі нұсқалары бар. Бақылау ретінде пестицидтер 1961 жылдан бері қолданылмаған өріс таңдалды. Топырақ микроорганизмдерінің зерттелген топтарының ішінде спора түзетін бактериялар ең көп таралған. Спора түзетін бактериялардың, актиномицеттердің және микроскопиялық саңырауқұлақтардың ең көп саны мен әртүрлілігі пестицидтермен өңдеусіз топырақта байқалады. Ондаған жылдар бойы пестицидтермен емдеу жүргізілген алқаптардың топырақтарында актиномицеттердің дамуының тежелуі байқалды. Микроскопиялық саңырауқұлақтардың ең көп мөлшері бақылау нұсқаларынан 11 есеге дейін асатын пестицидтерді қолдана отырып, егістік топырақтарында байқалады. Ең көп таралған микромицеттердің патогенділігі одан әрі жұмыста анықталады. Микроорганизмдердің 45 штаммы пестицидтермен ластанған топырақтан оқшауланған, олардың мәдени морфологиялық, тинкториалдық қасиеттері анықталған. Олардың сарысы-тұз агарындағы патогенділігін бағалау кезінде 10R, 34 R, 36R штамдары олардың ықтимал патогенділігіне байланысты одан әрі жұмыстан шеттетілді. Қазақстандағы органикалық өнімдердің ағымдағы жағдайын талдау саланың әлемдік деңгейде қарқынды дамуын айғақтайды. Елімізде органикалық өнім нарығы белсенді өсуде және Қазақстан Органикалық ауыл шаруашылығы тауарларының әлемдік экспортында, әсіресе өсімдік шаруашылығында айтарлықтай орын алады. Алайда, табысты экспортқа қарамастан, Қазақстандағы органикалық өнімдердің ішкі нарығы дамымаған күйінде қалып отыр. Бұл ішкі сұраныстың жеткіліксіздігіне және импорттық өнімдермен бәсекелестікке байланысты, бұл тұтынушылардың жергілікті органикалық тауарларға деген қызығушылығын арттырудың маңыздылығын көрсетеді. Әзірге айтарлықтай артта қалушылық байқалатын ет және сүт органикалық өнімдерінің дамуына назар аудару қажет. Бұған ауыл шаруашылығы өндірушілерін қолдау, сертификаттауды дамыту және ішкі нарықта органикалық өнімдерді жылжыту арқылы қол жеткізуге болады. Жаңа стандарттар мен белгілерді енгізу тұтынушыларға органикалық өнімдерді нақты анықтауға көмектеседі, олардың танымал болуына ықпал етеді. Сонымен қатар, өндірістік қуаттылықты арттыру және органикалық тауарлар ассортиментін кеңейту бойынша күш-жігерді жандандыру қажет. Бұл елге ішкі сұранысты қанағаттандырып қана қоймай, органикалық өнімдердің әлемдік нарығындағы өз позициясын нығайтуға мүмкіндік береді. Мемлекет тарапынан қолдауды ескере отырып, Қазақстанның ауыл шаруашылығы елге де, оның тұтынушыларына да пайда әкелетін әлемдік органикалық индустрияның негізгі ойыншысы бола алады. Қазақстанда органикалық өнімнің тұрақты өсуі үшін мүмкіндіктерді сәйкестендіруде бірнеше негізгі аспектілерге назар аудару қажет:. - тұтынушылардың "органикалық өнім" ұғымы туралы жеткіліксіз хабардар болу мәселесін шешу маңызды. Органикалық өндірістің принциптері мен артықшылықтары туралы ақпарат тарату және білім беру науқандары ішкі нарықта мұндай өнімдерге сұранысты айтарлықтай арттыруы мүмкін;. - органикалық өнім өндірісіндегі компанияларды қолдау. Экономикалық ынталандыру, субсидиялар, оқыту және кеңес беру қосымша шығындарды өтеу және өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыру арқылы органикалық өндірісті кәсіпкерлер үшін тартымды ете алады;. - реттеушісі Мемлекеттік орган болатын органикалық өнім өндірушілердің бірыңғай тізілімін құру. Бұл тұтынушыларға өндірушілер туралы сенімді ақпарат алуға ғана емес, сонымен қатар "жасыл жуу"сияқты жосықсыз маркетингтік тәжірибелердің алдын алуға көмектеседі. Халықаралық контекстті ескеру маңызды. Халықаралық серіктестіктерді әзірлеу және сертификаттау үшін құзыретті халықаралық компанияларды тарту Қазақстанның әлемдік нарықтағы органикалық өнімдерінің мәртебесін жақсарта алады. Елдегі Органикалық ауыл шаруашылығының жалпы дамуы саланың тұрақты өсуін қамтамасыз ету үшін білім беру, сертификаттау, экономикалық қолдау және маркетингтік стратегияларды қоса алғанда, кешенді тәсілді қажет етеді. Жоғарыда келтірілген мәліметтер тұқымдарды суға батыру көшеттердің өсуін едәуір арттыруға, тритикале дәнінің өну қабілетін арттыруға мүмкіндік беретіндігін көрсетеді. Зерттеу нәтижесінде температура мен өсу кезеңі неғұрлым жоғары болса, морфологиялық көрсеткіштер соғұрлым жоғары болатындығы анықталды. Тритикале дәндерінде болатын микроорганизмдер астықтың қауіпсіздігіне де, сапасы мен функционалдық қасиеттеріне де әсер етеді. Кейбір зеңдер микотоксиндер шығаруы мүмкін және тұтынушылардың денсаулығына үлкен қауіп төндіруі мүмкін. Өну кезіндегі жоғары температура мен жоғары ылғалдылық өну процесінде микрофлораның өсуіне әсер етеді. Сондықтан соңғы өнімнің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін өну процесінде тритикале ластануын азайту маңызды. Осы мақсатта өскіннің ұзындығы 2, 0 - 21 мм-ге дейін астықтың өнуінің оңтайлы режимдері анықталды, бұл ретте КМАФАнМ 104 КО г аспайды. Зерттеу нәтижесінде тритикалені тұтас дәнді дақылдарға кешенді өңдеуге арналған жабдықтың 8 түрі таңдалды. Дәнді дақылдарды өңдеу процесінің реттілігі астықты тазартудан басталып, кептірумен аяқталады. Процесс барысында әр жабдықтың әртүрлі нұсқаларын қолдану бүкіл операцияны тиімді басқаруға ықпал етеді. Ғылыми әдебиеттерді талдау нәтижесінде бүгінгі күні органикалық үйрек жұмыртқаларын өңдеудің болашаққа жақсы перспективалары бар екендігі анықталды. Біріншіден, бұл органикалық өндіріс және үйрек жұмыртқасын қайта өңдеудің қалдықсыз технологиясы. Екіншісі-Қазақстан Республикасының аумағында баламасы жоқ органикалық өнімдердің қалдықсыз өндірісі. Өндірушілер нарығындағы Қолданыстағы жабдықтардың кең ауқымы сатып алушыға таңдау мүмкіндігін береді. Әрі қарай зерттеу үшін құрғақ ұнтақтарды, меланжды өндіруге және арпа қабығын өңдеуге арналған жабдықты сатып алу қажет. Органикалық өндіріс саласындағы әлемдік тәжірибеде Органикалық ауыл шаруашылығы саласындағы ғылыми әзірлемелер мен технологиялардың ақпараттық-талдамалық базасы және органикалық өнім өндірісі мен айналымын есепке алу мен қадағалаудың дұрыстығы жүйесі жоқ екені анықталды. Ғылыми әзірлемелер базасының және қадағалау жүйесінің жеке элементтері бар: TPGGANICS, Checkgganic, IMSOC және басқалары. Бағдарламаның ғылыми жетекшісі б. ғ. Савин Тимур Владимирович. h Scopus-4 индексі, h-Web of Science 4 индексі; Scopus 57188589888 автор идентификаторы; Web of Science-aad-6215-2020 зерттеуші идентификаторы; ORCID идентификаторы - https: orcid. org 0000-0002-3550-647x. Негізгі басылымдар:. 1. 31709 "амилозасы жоғары арпа, бидай және тритикале сорттарын жасау тәсілі"өнертабысына Патент. Өтінім 2015 0773. Қожахметов К. "жұмсақ бидайдың өздігінен құнарлы аллоплазмалық эуплоидты және анеуплоидты желілерін құру тәсіліне" 20. 2926 "түйіршіктелген құрама жем өндіру тәсілі" патенті. Абугалиева А. "сұлыдан экструдтау өнімін өндіру тәсілі". Зуев Д. Қожахметов К. 948 патент "Тим-Бидай" жаздық жұмсақ бидай сорты. ҚХР-дан келген шетелдік ғалым:. ғылым докторы, профессор Lü Xin, h-индексі-26 Web of Science зерттеуші идентификаторы: HKF-4716-2023 Scopus автор идентификаторы: 55967356100. Кіші бағдарлама жетекшісі- ф-м. ғ. Тоқбергенов Исмаил Тасанбиұлы Хирш индексі- 4, автордың Scopus идентификаторы-6506474750; ENCID - 0000-0002-0656-9914. Кіші бағдарлама жетекшісі- а-ш. ғ. к, доцент Өскенов Рашит Бахитжанұлы h-индексі -1; ORCID ID-0000-0003-2163-2392; Scopus авторының идентификаторы: 57194221497. Орындаушылар:. а-ш. ғ., Бостанова Сәуле Қуанышпекқызы. h-индексі-3; ORCID: 0000-0001-6661-8362; Scopus Author ID: 57191709794. а-ш. ғ., доцент Шайкенова қымбат Хамитқызы. Web of Science aae-8577-2022 зерттеуші идентификаторы; ORCID: 0000-0002-5684-7564 Scopus автор идентификаторы: 57190005556. в. ғ. к, қаумдастырылған. профессор Ақыбеков Орекен Сұлтанхамитұлы, h-индексі 3, ORCID идентификаторы: 0000-0002-8647-008 Scopus авторының идентификаторы: 56606295400. PhD, Зотова Людмила Петровна ORCID ID: 0000-0001-8610-2689. Scopus автордың идентификаторы 57197867176. PhD, Мақанғали Қадыржан Қонысбайұлы h-индексі -3 Web of Science зерттеуші идентификаторы: AAR-1107-2020, ORCID идентификаторы: 0000-0003-4128-6482 Scopus автор идентификаторы: 57203767726. Кіші бағдарлама жетекшісі- а-ш. ғ. к, Бабкенов Адылхан Темірханұлы Хирш индексі-3, ORCID идентификаторы: 0000-0001-9939-0966, Scopus идентификаторы: 57190402536. Орындаушылар:. Қайыржанов Елжас Конспекұлы, а - ш ғылымдарының магистрі. Хирш индексі-2, ORCID идентификаторы: 0000-0002-2630-6919, Scopus авторының идентификаторы: 57216562012. ғ. h - индексі-3, ORCID идентификаторы: 0000-0002-5272-9042, Scopus Author идентификаторы: 57190399593. Кіші бағдарлама жетекшісі- а-ш. ғ. к, Швидченко Владимир Корнеевич Хирш h индексі-4; ORCID идентификаторы: 0000-0001-7426-9115; Scopus идентификаторы: 57192061711. Орындаушылар:. Соловьев Олег Григорьевич, ORCID id ғылым академиясының магистрі: 0002-7341-5851. Эдоранко Елена Николаевна, ORCID идентификаторы: 0000-0002-4117-5259. Кіші бағдарлама жетекшісі- б. ғ., профессор Науанова Айна Пахуановна h-индексі 2; ORCID идентификаторы: 0000-0002-5250-1961; Scopus идентификаторы: 57191541337. PhD, Қасыпхан Ақгүл, Хирш индексі-2; ORCID - 0000-0002-2342-8777; Scopus id авторы: 971923. Ермеков Алтынбек Еркенұлы, техника ғылымдарының магистрі, Хирш-1 индексі, Scopus id авторы 57223446990. Кіші бағдарлама жетекшісі- а-ш. ғ. к, доцент Булашев Бердібек Қабкенұлы Web of Science Researcher ID HRA-4691-2023; Scopus Author ID: 57218825492; ORCID: 0000-0003-1831-3315. Әлеуетті пайдаланушыларға арналған ақпарат:. Осы бағдарлама шеңберінде Азық-түлік өнеркәсібінің дамуын қамтамасыз ету, шикізат бірлігінен өнімнің шығуын ұлғайту, қалдықтардың үлесін азайту, сондай-ақ экологиялық жүктемені азайту жолымен дайын өнімнің ассортиментін кеңейту, ресурс үнемдеу мақсатында Органикалық ауыл шаруашылығы, функционалдық, денсаулық сақтау өнімдерінің жаңа түрлерін өндіру технологияларын органикалық өндіріс қағидаттарына негізделген, берілген сипаттамалары бар сақтау өнімдерінің жаңа түрлерін әзірлеу жоспарлануда қоршаған ортаға. Қосымша ақпарат:. Осы бағдарламаны іске асыруға "Шортанды ауданының әкімдігі", "Аққайың ауданының әкімдігі", "Қазақстанның органикалық өнім өндірушілер одағы" ЗТБ, "Еңбек" ЖШС, сондай-ақ "Новобратское и К" ЖШС, "GlobalGenKz" ЖШС, "Бараев атындағы Астық шаруашылығының ғылыми-өндірістік орталығы" ЖШС қызығушылық танытады, Бағдарламаны бірлесіп қаржыландыратын "Солтүстік Қазақстан ауылшаруашылық тәжірибе станциясы " ЖШС
