Қабатты силикаттар — Қазақстан Энциклопедиясы URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер каолинит минералының структурасына ұқсас. Түсі көгілдір ренкілі бозғыл жасылдан сарғыш реңкілі ашық сүр жасылға дейін өзгереді . Кристалдық өзгешеліктерінің жылтырлығы жымдастық жазықтарында қ ұлпырмалы, ал коллоиды түрлерінде май не балауыз түстес күңгірт. Оптикалық константтары құрамына қарай өзгереді. Никельге бай түрлерінде N-=1,640—1,656, Np =1,618,—1,626, оптикалық солақай, 2 v — өте кішкентай. Қаттылығы 2—2,5, меншікті салмағы 2,5—3,2, жымдастығы бойында анык білінеді. Ревдинскит ксрода никель рудасы бар жерде көп мелшерде кездеседі. Бүл серпентиндердің жер қабығындағы табиғи өзгерісте пайда болатын ерекше минералы. ЗСлоркт - Mg4 Al2 8 — күрделі алюмосиликат. Аты гректін, хлорос — жасыл — деген сөзінен шық қан. Бірқатар хлориттердің құрамында темірдің көптігі сонша , онъі темір рудасы ретінде пайдаланады. Оған шамоз и т— 3 /2 HoO мысал бола алады. Әдетте хлорит жоғары температура мен жоғары қысымда судың қатысуынан пайда болады. Осы топқ а жататын клинохлор мен пеннинді қарастырайық . линохлор — Mg5 Al 8 Қаттылығы 2—2,5. меншікті салмағы 2,55—2,78. Түсі жасыл, жымдастығы анық болады. Иілгіш. Кейде әдемі кристалдар құралады. Қлинохлор басқ а минералдардан бояуына және жымдастығына қарай айрылады. Оның жапырағы иілгіш, бірақ серпімді емес. Клинохлордың бетін тырнақпен сызуға болады, сонда жалтыраған сызық пайда болады. Егер клинохлорды пышақпен немесе тырнақпен кырса, қолға май сияқ ты тиетін жылтыр ұнтақ шығады. Клинохлор, хлориттің баска түрлері сияқты, хлоритті тақ т а тастардың не метаморфизмның алғашқы сатысындағы біркатар метаморфтық жыныстардың өте маңызды бөлігі болып табылады. Сингониясы моноклиндік; моноклинпризмалык формасында. Кристалдык бейнесі гексагон-пластинкалық немесе таблетка сияқты, сиректе болса бөшке тәрізді. Әдемі кристалдары жиі кездеседі. Жымдастық беттеріндегі жылтырлығы қ ұбылмалы. Ng =1,57—1,59, N,„=1,56—1,58, Np = 1,56—1,58, оптикалық оңқай. Қлинохлор — тау жыныстарын құрушы минерал. Клинохлордың кристалдары Уралда және басқа жерлерде кездеседі. Пеннин Химиялық құрамы клинохлорға ұқсас, бірақ Mg орнында темір болады. Бұ л биотит және басқ а силикаттар бойында, сондай-ақ вулкандық шыны бойында және төгілме жыныстардың қуыстарында пайда болады. Каолин Қытайдын, каулинг — биік тау — деген сезінен шыққан. Қаттылығы 1—2,5, меншікті салмағы 2,6—2,63. Сингониясы моноклиндік, ал рентгеноструктура мәліметі бойынша триклиндік. Таза түріндегі каолиннің көбісі тығыз немесе борпылдақ то пырақ ты массалар болады. Тусі ақ , қоспасының болуына қарай сұр, сарғыш та болып келеді. құрғақ күйінде тілге жабысады. Сумен араласқанда қамыр сияқ ты балшык түзеді. Химиялық құрамында азғана Ғе 2 0 3 , MgO, Са О, Na2 0 , К 2 О, Ва О, Si02 т. Үлкейтіп қарағанда уақ пластинкалы, кабыршақ ты кристалдарының ішінде жауын құрттарына ұқсас формалар байқалады. Жеке қабыршақтарының және пластинкаларының жылтырлығы құбылмалы, тұтас массаларынікі күңгірт болады. Оптикалық солақай, 2 о = 60°, N =1,566—1,567, N,„=1,561—1,565, Np =1,560—1,562. Каолин ете жүмсақ , колға майша тиеді. Кдолиннің әжептәуір саз топырақ ты иісі байқалады. Каолин — саздың негізгі күрамды бөлігі. Ол әдетте жер беті мен жер астында табиғи өзгерістерге үшыраған тау жыныстарының калдық заты болып табылады. Каолин Украина мен Сибирьдің көп жерлерінде кездеседі. Бұларда барлық дала шпаты каолинге ауысқан, бірақ граниттің құрылысы сақталып қалған. Каолиң магмалық жыныстарының және метаморфтық жыныстарының құрамына кіретін дала шпаттарының химиялық жолмен бұзылған затынан тұрады. Каолин — фарфор мен фаянс ыдыстарын жасау үшін қолданатым негізгі шикізат. Каолин қағаз өнеркәсібінде де толықтырушы материал ретінде кең қолданылады. Темір тотықтары және басқ а коспаларына қарай каолин керамикаға және отқа төзімді материал есебінде кең пайданылады. Каолиннің ірі кендері Украинада бар. Каолин Уралда және Шығыс Сибирьде кездеседі. Каолиннің ірі кендері Қытайда бар. Сонымен қатар ол Англияда , Чехословакия республикасында және Германияда да кездеседі. Бұ л жаңа Каледониядағы никельді-сулы силикат кенін ашқ а н геолог Гарньенің есіміне осылай аталған. құрамы өзгермелі. Никельдің қоспасы 25%-ке дейін барады. Қаттылығы 2—4, меншікті салмағы — 2,27. Гарниериттің жұ қ а шлифтерін микроскоппен карағанда оның түсі солғын жасыл болып көрінеді; анизотроптық ; орташа сыну көрсеткіші 1,566-ден 1,590-ға дейін өзгереді. Радиалды-сәулелі құрылысты іркіліп жиналған түрлерінде Л=1,61 , Np = l,59 . Оптикалык оқкай. Жылтырлығы күңгірт немесе шыны тәріздес. Тығыз агрегат және сауыстанған масса түрінде кездеседі. Кейде бірыңғай топырақты, қуысты массалары көбінесе куысты кварцты тесіп өтеді. Гарниериттің өзгешелігі мен қолданылуы ревдинскитке ұқсас. Гарниерит никельді-серпентитті және оливинді жыныстардың табиғи өзгеріске ұшырауынан шық қ а н заттарға байланысты түзіледі. құрамындағы никель 3%-тен кем болмаса, гарниериттің өнеркәсіптік маңызы бар. Гарниериттің халықаралық маңызды кені Жаңа Каледонияда бар. ксрода гарниериттіц және ревдинскиттің кендері Орынбор облысы орскхалиловск ауданында және Қазақстандағы Ақтөбе облысында, сонымен катар Орта Оралда кездеседі. Аты — көкшіл жасыл — деген сөзінен шыққан. Химиялық қатынаста глауконит тұрақсыз әрі құрамы да күрделі — темірдің, магнийдің және калийдің сулы алюмосиликаттары — минерал. Жылтырлығы жоқ , қаттылығы 2—3, топырақ түрінде кездеседі. Оның түсі күңгірт жасыл, көкшіл жасыл, сарғыш жасыл. Меншікті салмағы 2,2—2,8. Сингониясы моноклиндік деуге болады. Кристалдық құрылысы биотиттің структурасына ұқсас дерлік. Оптикалық солақай, 2 v кішкентай, N =1,610—1,630, Nm мен N„ арасы жақын, Np — = 1,590— 1,600, N g—Np = 0,020—0,030.' Глауконит тедіз бассейндерінің түбіндегі кара батпақтан тірі организмдердің қатысуымен пайда болады. Жер бетінде табиғи химиялық езгерісте глауконит лимонитке айналады. Глауконитті ауыл шаруашылығында жер тыңайтқыш ретінде, жасыл бояу есебінде және кермек суларды «жұмсарту» үшін пайдаланады. Совет Одағында глауконит кендері өте кеп. Ол әр дәуірде пайда болған тайыз теңіз су шөгінділеріне байланысты түзілген. Басты кендері Украинадағы Оңтүстік Орыс ойпатында, Мо cкваның оңтүстік-шығысындағы Егорьевскіде бар. Еділ бойында, Қазақстанда, Киров облысында және басқа жерлерде де кездеседі. Массив тау жыныстарында , әсіресе, кристалды тақ т а тастарда өте көп тараған жыныс құраушы минералдар. Слюдалы тақ т а тас түгелдей слюдалардан тұрады. Слюдалар өте анық білінетін бір бағытты жымдастығымен сипатталады. Сондықтан олар жұ қ а , серпімді қабыршақтарға оңай ажыратылады. Слюдалардың қаттылығы 2—3, «ейде 4 болады. Кристалдарының сингониясы моноклиндік, көпшілігінде таблетка және призма түрінде кездеседі. Қаттылығы 2—3, меншікті салмағы 2,76—3. Сингониясы моноклиндік. Түсі сарғыш, сұрғылт, ал қызылды немесе жасылсымақ . Жұқа қабыршақ ты түрінде мөлдір. Таза түрлерінен электр тогы өтпейді. Кристалдық бейнесі әдетте таблеткалы, пластинкалы, қимасы жалған алты бұрыш немесе ромб тәрізді. Қоспақтары да жиі кездеседі. Оптикалық солақай, 2 v = 45 — 30°, , N = 1,588—1,615, Nm =1,582—1,611, Nр = 1,552—1,572 . Мусковиттің өзгешеліктері — жымдастығының өте анық білі» нетіндігі және бояуыньщ ақшылдығы. Мусковиттің жұқа жапырақшалары флогопиттікінен гөрі өте иілгіш әрі серпімді келеді. Мусковит граниттерде және тақта тастарда жыныс күраушы минерал есебінде жиі кездеседі. Ірі кристалдары пегматиттік желілерде кездеседі. Жеке кристалдарыныд салмағы 16 кгнан асады. Ірі кристалдарынан 1 м 2 дейін пластина альшады. Жыныстарының бұзылуына байланысты мусковитуақ қабыршақ т а р тұріне айналады, ОІІЫ серицит деп атайды, ал серицит кейінірек каолинге ауысады. ксрода XVII ғасырдан бері қазып шығарып жатқ а н мусковиттің ескілікті кендері Карелиядағы Ақ тедіздің жағаларында бар. Қазіргі пайдаға асырылып жатқ а н нағыз ірі кендері Шығыс Сибирьде — Мама өзенінің бойында , Бирюсинскіде бар. Қаттылығы 2,5—3, меншікті салмағы 2,8. Сипгониясы моноклдндік. құрамында айтарлықтай темірі жоқ . Сыртқы түрі мусковитке ұксас. Кейде түссіз. Флогопит мусковиттен мөлдірлігіне, өте ашық бояуына, жұ қ а жапырақтарындағы нашар серпімділігіне қарай айырылады. Флогопит көбінесе кальцитпен жәде апатитпен бірге контактылық пегматиттерде 'кездеседі. ксрода флогопиттід өнеркәсіптік кендері Байкал қасындағы Слюдянкада және Шығыс Азияда, Алданда бар. Аты француз физигі Биотанның есіміне қойылған. Әте кед тараған минерал. Қаттылығы 2,5—3, меншікті салмағы 2,7—3,1. Сидгониясы моноклиндік. Түсі қара және жасыл қара. Биотиттід өзгешелігі — күдгірт жасыл, қодыр немесе қара түсті болуы және қалың пластинкаларыныд мөлдір еместігі. Ал жұқа жапырақтары мәлдір болады. Кристалдық құрылысы мусковиттің структурасына ұқсас. Кристалдық бейнесі таблетка, жалғад төртбұрышты, кебінесе т а я қ және пирамида тәрізді болады. Кейде ірі кристалдарында зоналык күрылыс байқалады. Сыну ікөрсеткіштері: N„ = Nm= = 1,60— 1,66, Np = 1,56— 1,60, 2 v = —5° немесе 0. Биотдт магмалық тау жынысының жыныс құраушы минера- лы. Сонымен қатар ол пегматиттік желілерде де кристалданады, деформацияға үшыраған ірі кристалдары да кездеседі. Қайталама өзгерістерде Mg меи Ғе-ді жоғалтып мусковитке ауысады, не калийден айырылып хлоритке айналады. Қаттылығы 2,5—4, меншікті салмағы 2,8—2,9. Сингониясы модоклиддік. Түсі ал қызыл, қызғылт және ашық күлгін. Лепидолит әдетте уақ жапырақшалар түрінде, сирек те болса пластинкалы кристалдар түрінде кездеседі. Қаттылығы 1, меншікті салмағы 2,6. Сингониясы моноклиндік. Түсі ақ, ашық жасыл, алма тә- різді сары, ашық сары болады. Жылтырлығы қ ұбылмалы рең- кісі бар шыны тәрізді, ал тығыз түрлері күңгірг келеді. Оптикалық константтары: N g = 1,575—1,590, Np = 1,538—1,545. Оптикалық солақай, 2 v — 0°-тан 30°-қа дейін өзгереді. Жылуды және электр тогын нашар еткізеді. 850°-қа дейін қыздырғанда суының жартысы жойылады, бірақ оптикалық константтары аз өзгереді. Температурасы 875—960°-қа жеткенде тез өзгеріп, барлық суы жойылады. құрғатылған затыныд балқ у температурасы 1 200° шамасы. Тальк қолға майдай тиеді және ете жүмсақ келеді. Оның жапырақшалары иілгіш, бірақ серпімді емес. Тальк қабатталып, ұяланып кездеседі. Су меи көмір қышқылының магнийлі жыныстарға — периодотиттерғе, пироксениттерге, сонымен қатар қодыр амфиболдарға және басқ а магнийі бар минералдарға әсер етуінің нәтижесінде тальк жердің жоғарғы қыртысында тақ т а тастармен бірге пайда болады. Тальк кебінесе магнезитпен, хлоритпен және басқаларымен қосақталып жүреді. Осы арада тальк түзілетін мынадай екі реакция схемасын кәрсете кетейік: 1) 4 2 S i 0 4 + H 2 0 + 3 C02—* Mg3 2 + оливин тальк + 3 MgC03 + Fe2 0 3 магнезит гематит 2) 3 CaMg 2 + 4 Si02 + H20—Mg3 2 + ; доломит тальк + ЗСа С 03 + ЗС 02 . кальцит Тальк кені ксрода Уралдағы Свердловск қасында және Қыштым тауында, Оңтүстік Уралда кездеседі. Тальк қағаз, фарфор, құрылыс, сонымен қатар резеңке енеркәсіптерінде, бұдан басқ а парфюмер, тері және фармацевті өнеркәсіптерінде өте көп қолданылады. Тығыз тальк отқа төзімді ыдыс жасау үшін пайдаланылады. Ал талькті тас — отқа тезімді кірпіштер үшін қолданылады. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990
TITLE: Қабатты силикаттар — Қазақстан Энциклопедиясы URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер каолинит минералының структурасына ұқсас. Түсі көгілдір ренкілі бозғыл жасылдан сарғыш реңкілі ашық сүр жасылға дейін өзгереді . Кристалдық өзгешеліктерінің жылтырлығы жымдастық жазықтарында қ ұлпырмалы, ал коллоиды түрлерінде май не балауыз түстес күңгірт. Оптикалық константтары құрамына қарай өзгереді. Никельге бай түрлерінде N-=1,640—1,656, Np =1,618,—1,626, оптикалық солақай, 2 v — өте кішкентай. Қаттылығы 2—2,5, меншікті салмағы 2,5—3,2, жымдастығы бойында анык білінеді. Ревдинскит ксрода никель рудасы бар жерде көп мелшерде кездеседі. Бүл серпентиндердің жер қабығындағы табиғи өзгерісте пайда болатын ерекше минералы. ЗСлоркт - Mg4 Al2 8 — күрделі алюмосиликат. Аты гректін, хлорос — жасыл — деген сөзінен шық қан. Бірқатар хлориттердің құрамында темірдің көптігі сонша , онъі темір рудасы ретінде пайдаланады. Оған шамоз и т— 3 /2 HoO мысал бола алады. Әдетте хлорит жоғары температура мен жоғары қысымда судың қатысуынан пайда болады. Осы топқ а жататын клинохлор мен пеннинді қарастырайық . линохлор — Mg5 Al 8 Қаттылығы 2—2,5. меншікті салмағы 2,55—2,78. Түсі жасыл, жымдастығы анық болады. Иілгіш. Кейде әдемі кристалдар құралады. Қлинохлор басқ а минералдардан бояуына және жымдастығына қарай айрылады. Оның жапырағы иілгіш, бірақ серпімді емес. Клинохлордың бетін тырнақпен сызуға болады, сонда жалтыраған сызық пайда болады. Егер клинохлорды пышақпен немесе тырнақпен кырса, қолға май сияқ ты тиетін жылтыр ұнтақ шығады. Клинохлор, хлориттің баска түрлері сияқты, хлоритті тақ т а тастардың не метаморфизмның алғашқы сатысындағы біркатар метаморфтық жыныстардың өте маңызды бөлігі болып табылады. Сингониясы моноклиндік; моноклинпризмалык формасында. Кристалдык бейнесі гексагон-пластинкалық немесе таблетка сияқты, сиректе болса бөшке тәрізді. Әдемі кристалдары жиі кездеседі. Жымдастық беттеріндегі жылтырлығы қ ұбылмалы. Ng =1,57—1,59, N,„=1,56—1,58, Np = 1,56—1,58, оптикалық оңқай. Қлинохлор — тау жыныстарын құрушы минерал. Клинохлордың кристалдары Уралда және басқа жерлерде кездеседі. Пеннин Химиялық құрамы клинохлорға ұқсас, бірақ Mg орнында темір болады. Бұ л биотит және басқ а силикаттар бойында, сондай-ақ вулкандық шыны бойында және төгілме жыныстардың қуыстарында пайда болады. Каолин Қытайдын, каулинг — биік тау — деген сезінен шыққан. Қаттылығы 1—2,5, меншікті салмағы 2,6—2,63. Сингониясы моноклиндік, ал рентгеноструктура мәліметі бойынша триклиндік. Таза түріндегі каолиннің көбісі тығыз немесе борпылдақ то пырақ ты массалар болады. Тусі ақ , қоспасының болуына қарай сұр, сарғыш та болып келеді. құрғақ күйінде тілге жабысады. Сумен араласқанда қамыр сияқ ты балшык түзеді. Химиялық құрамында азғана Ғе 2 0 3 , MgO, Са О, Na2 0 , К 2 О, Ва О, Si02 т. Үлкейтіп қарағанда уақ пластинкалы, кабыршақ ты кристалдарының ішінде жауын құрттарына ұқсас формалар байқалады. Жеке қабыршақтарының және пластинкаларының жылтырлығы құбылмалы, тұтас массаларынікі күңгірт болады. Оптикалық солақай, 2 о = 60°, N =1,566—1,567, N,„=1,561—1,565, Np =1,560—1,562. Каолин ете жүмсақ , колға майша тиеді. Кдолиннің әжептәуір саз топырақ ты иісі байқалады. Каолин — саздың негізгі күрамды бөлігі. Ол әдетте жер беті мен жер астында табиғи өзгерістерге үшыраған тау жыныстарының калдық заты болып табылады. Каолин Украина мен Сибирьдің көп жерлерінде кездеседі. Бұларда барлық дала шпаты каолинге ауысқан, бірақ граниттің құрылысы сақталып қалған. Каолиң магмалық жыныстарының және метаморфтық жыныстарының құрамына кіретін дала шпаттарының химиялық жолмен бұзылған затынан тұрады. Каолин — фарфор мен фаянс ыдыстарын жасау үшін қолданатым негізгі шикізат. Каолин қағаз өнеркәсібінде де толықтырушы материал ретінде кең қолданылады. Темір тотықтары және басқ а коспаларына қарай каолин керамикаға және отқа төзімді материал есебінде кең пайданылады. Каолиннің ірі кендері Украинада бар. Каолин Уралда және Шығыс Сибирьде кездеседі. Каолиннің ірі кендері Қытайда бар. Сонымен қатар ол Англияда , Чехословакия республикасында және Германияда да кездеседі. Бұ л жаңа Каледониядағы никельді-сулы силикат кенін ашқ а н геолог Гарньенің есіміне осылай аталған. құрамы өзгермелі. Никельдің қоспасы 25%-ке дейін барады. Қаттылығы 2—4, меншікті салмағы — 2,27. Гарниериттің жұ қ а шлифтерін микроскоппен карағанда оның түсі солғын жасыл болып көрінеді; анизотроптық ; орташа сыну көрсеткіші 1,566-ден 1,590-ға дейін өзгереді. Радиалды-сәулелі құрылысты іркіліп жиналған түрлерінде Л=1,61 , Np = l,59 . Оптикалык оқкай. Жылтырлығы күңгірт немесе шыны тәріздес. Тығыз агрегат және сауыстанған масса түрінде кездеседі. Кейде бірыңғай топырақты, қуысты массалары көбінесе куысты кварцты тесіп өтеді. Гарниериттің өзгешелігі мен қолданылуы ревдинскитке ұқсас. Гарниерит никельді-серпентитті және оливинді жыныстардың табиғи өзгеріске ұшырауынан шық қ а н заттарға байланысты түзіледі. құрамындағы никель 3%-тен кем болмаса, гарниериттің өнеркәсіптік маңызы бар. Гарниериттің халықаралық маңызды кені Жаңа Каледонияда бар. ксрода гарниериттіц және ревдинскиттің кендері Орынбор облысы орскхалиловск ауданында және Қазақстандағы Ақтөбе облысында, сонымен катар Орта Оралда кездеседі. Аты — көкшіл жасыл — деген сөзінен шыққан. Химиялық қатынаста глауконит тұрақсыз әрі құрамы да күрделі — темірдің, магнийдің және калийдің сулы алюмосиликаттары — минерал. Жылтырлығы жоқ , қаттылығы 2—3, топырақ түрінде кездеседі. Оның түсі күңгірт жасыл, көкшіл жасыл, сарғыш жасыл. Меншікті салмағы 2,2—2,8. Сингониясы моноклиндік деуге болады. Кристалдық құрылысы биотиттің структурасына ұқсас дерлік. Оптикалық солақай, 2 v кішкентай, N =1,610—1,630, Nm мен N„ арасы жақын, Np — = 1,590— 1,600, N g—Np = 0,020—0,030.' Глауконит тедіз бассейндерінің түбіндегі кара батпақтан тірі организмдердің қатысуымен пайда болады. Жер бетінде табиғи химиялық езгерісте глауконит лимонитке айналады. Глауконитті ауыл шаруашылығында жер тыңайтқыш ретінде, жасыл бояу есебінде және кермек суларды «жұмсарту» үшін пайдаланады. Совет Одағында глауконит кендері өте кеп. Ол әр дәуірде пайда болған тайыз теңіз су шөгінділеріне байланысты түзілген. Басты кендері Украинадағы Оңтүстік Орыс ойпатында, Мо cкваның оңтүстік-шығысындағы Егорьевскіде бар. Еділ бойында, Қазақстанда, Киров облысында және басқа жерлерде де кездеседі. Массив тау жыныстарында , әсіресе, кристалды тақ т а тастарда өте көп тараған жыныс құраушы минералдар. Слюдалы тақ т а тас түгелдей слюдалардан тұрады. Слюдалар өте анық білінетін бір бағытты жымдастығымен сипатталады. Сондықтан олар жұ қ а , серпімді қабыршақтарға оңай ажыратылады. Слюдалардың қаттылығы 2—3, «ейде 4 болады. Кристалдарының сингониясы моноклиндік, көпшілігінде таблетка және призма түрінде кездеседі. Қаттылығы 2—3, меншікті салмағы 2,76—3. Сингониясы моноклиндік. Түсі сарғыш, сұрғылт, ал қызылды немесе жасылсымақ . Жұқа қабыршақ ты түрінде мөлдір. Таза түрлерінен электр тогы өтпейді. Кристалдық бейнесі әдетте таблеткалы, пластинкалы, қимасы жалған алты бұрыш немесе ромб тәрізді. Қоспақтары да жиі кездеседі. Оптикалық солақай, 2 v = 45 — 30°, , N = 1,588—1,615, Nm =1,582—1,611, Nр = 1,552—1,572 . Мусковиттің өзгешеліктері — жымдастығының өте анық білі» нетіндігі және бояуыньщ ақшылдығы. Мусковиттің жұқа жапырақшалары флогопиттікінен гөрі өте иілгіш әрі серпімді келеді. Мусковит граниттерде және тақта тастарда жыныс күраушы минерал есебінде жиі кездеседі. Ірі кристалдары пегматиттік желілерде кездеседі. Жеке кристалдарыныд салмағы 16 кгнан асады. Ірі кристалдарынан 1 м 2 дейін пластина альшады. Жыныстарының бұзылуына байланысты мусковитуақ қабыршақ т а р тұріне айналады, ОІІЫ серицит деп атайды, ал серицит кейінірек каолинге ауысады. ксрода XVII ғасырдан бері қазып шығарып жатқ а н мусковиттің ескілікті кендері Карелиядағы Ақ тедіздің жағаларында бар. Қазіргі пайдаға асырылып жатқ а н нағыз ірі кендері Шығыс Сибирьде — Мама өзенінің бойында , Бирюсинскіде бар. Қаттылығы 2,5—3, меншікті салмағы 2,8. Сипгониясы моноклдндік. құрамында айтарлықтай темірі жоқ . Сыртқы түрі мусковитке ұксас. Кейде түссіз. Флогопит мусковиттен мөлдірлігіне, өте ашық бояуына, жұ қ а жапырақтарындағы нашар серпімділігіне қарай айырылады. Флогопит көбінесе кальцитпен жәде апатитпен бірге контактылық пегматиттерде 'кездеседі. ксрода флогопиттід өнеркәсіптік кендері Байкал қасындағы Слюдянкада және Шығыс Азияда, Алданда бар. Аты француз физигі Биотанның есіміне қойылған. Әте кед тараған минерал. Қаттылығы 2,5—3, меншікті салмағы 2,7—3,1. Сидгониясы моноклиндік. Түсі қара және жасыл қара. Биотиттід өзгешелігі — күдгірт жасыл, қодыр немесе қара түсті болуы және қалың пластинкаларыныд мөлдір еместігі. Ал жұқа жапырақтары мәлдір болады. Кристалдық құрылысы мусковиттің структурасына ұқсас. Кристалдық бейнесі таблетка, жалғад төртбұрышты, кебінесе т а я қ және пирамида тәрізді болады. Кейде ірі кристалдарында зоналык күрылыс байқалады. Сыну ікөрсеткіштері: N„ = Nm= = 1,60— 1,66, Np = 1,56— 1,60, 2 v = —5° немесе 0. Биотдт магмалық тау жынысының жыныс құраушы минера- лы. Сонымен қатар ол пегматиттік желілерде де кристалданады, деформацияға үшыраған ірі кристалдары да кездеседі. Қайталама өзгерістерде Mg меи Ғе-ді жоғалтып мусковитке ауысады, не калийден айырылып хлоритке айналады. Қаттылығы 2,5—4, меншікті салмағы 2,8—2,9. Сингониясы модоклиддік. Түсі ал қызыл, қызғылт және ашық күлгін. Лепидолит әдетте уақ жапырақшалар түрінде, сирек те болса пластинкалы кристалдар түрінде кездеседі. Қаттылығы 1, меншікті салмағы 2,6. Сингониясы моноклиндік. Түсі ақ, ашық жасыл, алма тә- різді сары, ашық сары болады. Жылтырлығы қ ұбылмалы рең- кісі бар шыны тәрізді, ал тығыз түрлері күңгірг келеді. Оптикалық константтары: N g = 1,575—1,590, Np = 1,538—1,545. Оптикалық солақай, 2 v — 0°-тан 30°-қа дейін өзгереді. Жылуды және электр тогын нашар еткізеді. 850°-қа дейін қыздырғанда суының жартысы жойылады, бірақ оптикалық константтары аз өзгереді. Температурасы 875—960°-қа жеткенде тез өзгеріп, барлық суы жойылады. құрғатылған затыныд балқ у температурасы 1 200° шамасы. Тальк қолға майдай тиеді және ете жүмсақ келеді. Оның жапырақшалары иілгіш, бірақ серпімді емес. Тальк қабатталып, ұяланып кездеседі. Су меи көмір қышқылының магнийлі жыныстарға — периодотиттерғе, пироксениттерге, сонымен қатар қодыр амфиболдарға және басқ а магнийі бар минералдарға әсер етуінің нәтижесінде тальк жердің жоғарғы қыртысында тақ т а тастармен бірге пайда болады. Тальк кебінесе магнезитпен, хлоритпен және басқаларымен қосақталып жүреді. Осы арада тальк түзілетін мынадай екі реакция схемасын кәрсете кетейік: 1) 4 2 S i 0 4 + H 2 0 + 3 C02—* Mg3 2 + оливин тальк + 3 MgC03 + Fe2 0 3 магнезит гематит 2) 3 CaMg 2 + 4 Si02 + H20—Mg3 2 + ; доломит тальк + ЗСа С 03 + ЗС 02 . кальцит Тальк кені ксрода Уралдағы Свердловск қасында және Қыштым тауында, Оңтүстік Уралда кездеседі. Тальк қағаз, фарфор, құрылыс, сонымен қатар резеңке енеркәсіптерінде, бұдан басқ а парфюмер, тері және фармацевті өнеркәсіптерінде өте көп қолданылады. Тығыз тальк отқа төзімді ыдыс жасау үшін пайдаланылады. Ал талькті тас — отқа тезімді кірпіштер үшін қолданылады. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990
URL:
META:
TOTAL WORDS: 0
TEXT:
 