Нұрғали Ораз. Сақалды қыз (әңгіме)
"Нұрғали Ораз. Сақалды қыз (әңгіме)"|"https://madeniportal.kz/adebiet/nurgali-oraz-saqaldy-qyz-angime"
TITLE: Нұрғали Ораз. Сақалды қыз (әңгіме)
URL: https://madeniportal.kz/adebiet/nurgali-oraz-saqaldy-qyz-angime
META: "Нұрғали Ораз. Сақалды қыз (әңгіме)"|"https://madeniportal.kz/adebiet/nurgali-oraz-saqaldy-qyz-angime"
TOTAL WORDS: 6702
TEXT: Нұрғали Ораз Шынымды айтсам, мен оның салған суреттер iне бәлендей б iр мән бер iп, қызығушылық танытып, ойлана қараған к iс i емесп iн. Сондықтан да суретш i досымның бейнелеу өнер iндег i өз iнд iк орнын да, өм iр бойы тынымсыз салып өткен картиналарының шынайы бағасын да б iлмейм iн. Ағымнан жарылсам, астаналық жазушы рет iнде перифериядағы талапкерд iң iзден iс-ұмтылыстарына би iктен, астамси қараған, көзге iлмеген кездер iм де болған. Облыс орталығындағы еск i вокзалдың перронына табаным тиертиместе қол жүг iме жармасып, содан қашан жолсапарымның мерз iм i аяқталып, келген жағыма қайтып кеткенге дей iн қандай қызмет iме болса да әз iр тұратын ақ көңiл, адал достың к iрш iкс iз ақ пей iл iн б iр-ек i ауыз болса да жылы леб iз дәметкен жарамсақтыққа жорыған шақтарымды да енд i жасырғым келмейд i. “Б iреуд i қожам десең, ол сен i құлым дейд iн iң” кеб i ме, жылдар өте келе оның со дос көңiл i мен адал қызмет iне бойым үйрен iп, ежелден солай болуға ти iст i нәрседей қабылдай беруге дағдыланғанмын. Оның үст iне мен iң әр нәрсеге к iнәмш iл, к iрпияз паңдығым мен оның анаумынауды елең қыла қоймайтын салдыр-салақ, кең қолтық м iнез i бетпе-бет ұшыраса қалғанда, кей iнг iс i алғашқысына жол бер iп, қолындағы сөмкес iн алып, аңқалаңдап артынан ер iп жүре берет iндей көр iнуш i ед i. Ол өз iн iң үст i-басының, ки iм-кешег iн iң тазалығына да аса мән бере қоймайтын. Қай кезде жолыға қалсақ та сақал-шашы өс iп, жаға-жеңi к iрлеп жүрет iн. Кейде б iр қызмет бабына қарай осы облыстағы лауазымды қызметкерлерд iң қабылдауына бара қалғанымда мен оны сыртта, ес iк алдында қалдырып кетет iнм iн. Ол оған титт?й де ренж iмейт iн. Қайта иығынан б iр ауыр жүк түскендей қуанып, кеудес iн кере жеңiл тыныстап қалағандай болатын. Анығында мен оның олпы-солпы түр iнен iштей жи iркен iп, өз iмнен алыс ұстауға тырысушы ед iм. Тарақ атаулының т iс i батпайтын қайратты бұйра шашы ег iст iкке шыққан түйеқарындай қауқиып, қалың қара қастарының астынан сығырайып әрең көр iнет iн қысық көздер iн бар салмағымен жаншып жатқандай көңiл iмде б iр аяныш сез iм iн туғызатын да, көз iмд i тез тайдырып әкетуге асығатынмын. Таңырайған келте танауы. әс iресе, талайталай дастарқандарда б iрге отырып тамақ iшкен сәттер iм iзде өз iнен өз i терлептепш iп, мұрнын қайта-қайта пысылдатып тарта берет iн жаман әдет i т iпт i ұнамайтын-ды. Кей iнг i жылдары к iтаптарым жи i жарық көр iп, тұрмыс-т iрш iл iг iм едәу iр түзелген соң, су жаңа машина сатып алдым да, бұдан былайғы жерде жолсапарларға өз көл iг iммен шығатын болдым. Өткен жазда осы облыс орталығында жолыға қалғанымызда, бұл жаққа келе жатқаныңызды неге айтпадыңыз, өз iм күт iп алатын ед iм ғой деп өкпе-назын б iлд iрген i де ес iмде. Б iрде ол мен iң уақытымның тығыз екенд iг iне қарамай, қиыла өт iн iп, қолымнан сүйрегендей боп өз iн iң шеберханасына алып барды. Қаз iр анық ес iмде жоқ, институттың ба, әлде колледжд iң бе қоймасы болып саналатын еск i сарайдың б iр бұрышындағы қуықтай бөлме екен. Ол iште ем iн-ерк iн жүр iп көруге мүмк iнд iкт iң жоқ екен iн айтып, арзанқол рамалармен жиектелген картиналарын б iр-б iрлеп сыртқа шығарды да, iргес iн су шайып, қызыл к iрп iштер i мүж iле бастаған қабырғаға қаз-қатар сүйеп қоя бастады. Жаймашуақ көктем ед i. Табиғат өз iн iң бар бояуын жарқырата көрсет iп, өзге бояуларды менс iнбей, мұрнын шүй iре қарап тұрған шақ-тын. Соның әсер i ме, суретш i досымның картиналары табиғат картинасының алдында солғын тартып, күл iмдеген күн көз iнен “ұялғандай” сиықсыз көр iнген. Менде анық б iр кес iмд i п iк iр iмд i айта алмай, б iр iнен соң б iр iне көз iмд i алып қашып, күм iлжи бергенм iн. Ол көкпенбек көк шалғынның үст iнде аяқ-қолын тарбайтып, тыр жалаңаш жатқан балпанақтай сәбид iң бейнес i кеск iнделген картинасын қолымен нұсқап: – М iне, мына суреттен не көр iп тұрсыз? – дед i мен б iлмейт iн б iр құпия сырды iш iне бүг iп тұрғандай ек i көз i ұшқын атып. – Бұл – ғарыш перзент i! Әне, оның әкес i. Әкес iн iң қос жанары сәбид iң әр қимылынан көз жазбай, бақылап тұр!. Ол картинадағы көг iлд iр аспан төс iндег i таңғы көштен қалып қойған қос жұлдыздай сығырайған қос таңбаны көрсетт i. Мен өз iмн iң кәс iпқой сыншы емес екен iмд i, сондықтан да көркем өнер сырларына тереңдеп үңiле алмайтынымды айтып, ақталғандай болдым. – Жоқ, – дед i ол басын шайқап, үз iлд i-кес iлд i кел iспейт iнд iгін б iлд iр iп, – түс iнуге ти iст iс iз! Өйткен i с iз де, мына мен де, жалпы, жер басып жүрген пенделерд iң барлығы да ғарыш перзент i! – Демек, мына картина да солай аталатын болғаны ғой. – Дәл таптыңыз! – дед i ол ек i көз i шоқтай жайнап. Бұған одан басқа ат тауып қою мүмк iн емес!. Осыдан соң ол өз картиналарындағы ойдың бәр i де ғарышпен байланысты екен iн, өйткен i суреткер санасына кел iп қонып, қылқалам арқылы жарыққа шығуға ұмтылатын идеялардың барлығы да ғарыштан жетет iн iн қызбалана айтып, мағ?н тереңiрек түс iнд iруге тырысты. “Идея деген iм iз – ғарышта қалқып жүрет iн материясыз сана. Онда олардың иес i де, таратушысы да жоқ. Б iрақ олар әлс iн-әлс iн жер бет iне қарай ұмтылып, қайсыб iр жандардың санасына қонып, бейнелеу, музыка немесе сөз өнер i арқылы таралады. Әрине, суреткер талантын, шығармашылық iзден iс iн ешк iм де жоққа шығара алмайды. Себеб i, белг iл i б iр уақыт аралығында кезег iмен жер бет iне жақындап келет iн ғарыштық идеяларды дәл сол мезг iлде б iр емес, б iрнеше қаб iлетт i адамдардың милокаторлары қабылдап үлгеред i. Б iрақ дер кез iнде қабылдау бар да, оны қорытып, өңдеп, тарату тағы бар емес пе! М iне, б iзд iң – талант, iзден iс, жаңалық деп жүргендер iм iз де сол! К iм елгезек, iзден iмпаз, ең бастысы, еңбеккер болса, сол ғарыштық идеяны өзгелерге қарағанда тез iрек тарата алады. Содан соң барып: “Әттеген-ай, сол ой мен iң де басымда болып ед i-ау!” дейт iндей iшк i таңданыс, өк iн iш, әр i-бер iден кей iн қызғаныш та туады. ” расау, ?деген ой кел iп ед i маған сонда. Б iрақ бұл жаңалық б iз дағдыланғандай күндел iкт i баспасөз беттер iнен, радиотеледидардан жи i насихатталып, би iк м iнберлерден жи i айтылып жатпағандықтан, қайтып еске алмағанмын. Олар тұратын облыс орталығына осы жолы келген iмде өз iм таяуда ғана танысқан б iр дәулетт i к iс iн iң үй iнде, аста-төк мол дастарқанның басында отырып әңг iме арасында суретш i досымның бұдан б iр ай бұрын бақилық сапарға аттанғанын ес iт iп, үнем i қасымда жүрет iн жанашыр, аяулы, бейкүнә жан маған өкпелеп, б iр ауыз сөз де айтпай, барса келмеске кет iп қалғандай өз iмнен-өз iм қысылып, ыңғайсыз күй кешт iм. Мен үш iн оның орны бөлек екен iн осы жолы алғаш сез iнд iм, б iрақ енд i бәр i де кеш ед i. Ертеңiне марқұм суретш i досымның анасына көңiл айту үш iн қасыма б iр таныс к iс iн i алып, үй iне бардым. Б iр iнен б iр i аумайтын сұрғылт бетон-қораптардың б iр iнде, ек i бөлмел i аядай ғана пәтерде тұратын анасы мен қарындасының сынық жүз i мен жүдеу тұрмысын көргенде, мен оның үйленбей, бұл өм iрден бойдақ күй iнде өткен iн ес iме алдым. Неге өйтт i екен?. Ол туралы б iзд iң арамызда әңг iме де болмаптыау т iпт i. Оның бар айтар әңг iмес i, iш iне бүккен сыры, бақыты мен соры – сол сурет ед i-ау!. Ақыры содан не опа тапты?. Б iз оның кәр i шешес i мен өз iне ұқсайтын жалпақ бет, қысық көз қарындасына көңiл айтып, сыртқа шығуға беттеген iм iзде: “Егер с iздер қарсы болмасаңыздар, кез келген б iр сурет iн естел iкке алайын деп ед iм”, деген өт iн iш iмд i айттым. Анасы үнс iз қызына қараған. Ал ол маған жалт бұрылып: “Әрине, болады, – дед i қуанып. – Б iрақ ол үш iн көкемн iң шеберханасына баруымыз керек!” Мен басымды изед iм. Б iз баяғы еск i сарайдың б iр бұрышындағы шағын шеберханаға келд iк. Ес iкке салынған үлкен қара құлыпты ашып, суретш iн iң қарындасы мен i iшке к iрг iзд i де: “Қалаған картинаңызды алыңыз, – дед i шын ықыласымен. – Көкем с iзд i жақсы көруш i ед i!. ” Мен iштей ыңғайсыз күй кеш iп, марқұм досымның көз i т iр iс iнде қад iр iне жете алмағаныма өк iнд iм. Шаң басқан картиналардың арасынан баяғы суретш iн iң өз i көрсеткен “Ғарыш перзент iн” таңдап алдым. Содан соң iшк i қалтамнан әмиянымды алып, әлг i қарындасқа қызылқұлақ бес мың теңгел iкт i ұсындым. Ол мен iң бет iме таң қала қарап тұрып: “Мұныңыз не?” дед i сыбырлай сөйлеп. “Бұл картинаның әлдеқайда қымбат тұратынын б iлем iн, – дед iм ойымды барынша сыпайы жетк iзуге тырысып, – б iрақ әз iрге. ” “Жо-жоқ, – дед i ол сөз iмд i аяқтатпай кей iн шег iн iп. – Алмаймын! С iз көкемн iң досы емесс iз бе?!. ” “Өнер туындылары сатылады ғой, айналайын. Мұның ешқандай сөкетт iг i жоқ”. “Бәр iб iр алмаймын. Қызық екенс iз. ” Мен не iстер iмд i б iлмей тосылып қалдым. жарайды, – дед iм қызды ренж iт iп аламайын деп. – Тек ренжи көрмеш i, қалқам. ” “Жо-оқ, о не деген iңiз! Ренж iмейм iн ғой, – дед i ол қайтадан жайдары қалпына түс iп. – Түс iнем iн ғой с iзд i. Б iрақ көкемн iң салған суреттер iн ешк iмге де сатпаймын!” “Сонда. ” – дед iм мен бөлмедег i картиналарға қарап иег iмд i қағып. Ол мен iң не демек болғанымды айтқызбай-ақ түс iнд i де: “Рас, мына сарайдың иес i бөлмен i босатыңдар, әйтпесе ақысын төлеңдер деп күн ара м iндетс iніп жатыр, – дед i. – Енд i мен бұл картиналардың б iразын көкемн iң оқыған мектеб iне тарту етем iн, б iразын өз iңiз сек iлд i достарына сыйлаймын, содан қалғанын үйге апарып қоямын”. Б iрге туған қарындасымдай мен i бауыр тартып, бүкпес iз шындығын айтып тұрған қызға iштей риза болдым да: “Мен мына к iтаптарды да қарап көрсем қайтед i ә?!. – дед iм қабырғаға қағылған сөредег i б iраз к iтаптарға көз iм түс iп. ” Әрине, көр iңiз, көр iңiз, – дед i ол марқұм ағасы сияқты шын пей iл iмен бәйек болып. – С iз көкемн iң ең жақын досы емесп iз бе. Тек өм iр iн iң ақырғы күндер iнде қасында бола алмағаныңыз өк iн iшт i-ақ. Б iрақ бәр i де күтпеген жерден болды ғой. Таңертеңг iс iн үйден шығып бара жатып‚ кенет б iр жағына қарай жантайып құлап қалды. Содан жедел жәрдем шақырып‚ ауруханаға апарғанда да ес iн жиған жоқ. Дәр iгерлер миына қан құйылған дейд i. ” “Б iр адамның бүк iл өм iр iн сарп ет iп салған мынау картиналары енд i к iмге керек‚ – деген ой келд i маған. – Ол өз iн iң ұлы суретш i бола алмайтынын б iлд i ғой. Б iрақ сонда да өнерд i тастап кете алмады. Сұлу әйелд iң арбауына түс iп қалған ақымақ еркек сияқты салпақтап‚“азат басы құл болып”‚ бәр iне көн iп‚ бәр iне төз iп жүре берд i. ақыры не болды? Не болды?. Не болғанын өзге түг iл i‚ өз i де сезбей кеткен жоқ па?. Кенет бойымды қорқыныш билеп‚ денем қатты түрш iг iп кеткендей болды. Сөредег i к iтаптардаң көб iс i атақты суретш iлерд iң альбомдары‚ ұлы тұлғалардың естел iктер i‚ аузымен құс т iстеген қайсыб iр қайраткерлерд iң мемуарлары екен. Солардың арасынан қолыма б iр қалыңдау дәптер iл iкт i. Iш iндег i маржандай т iз iлген көркем жазу марқұм суретш i досымның өз жазуы сияқты‚ көз iме оттай басылды. Алғашқы бет iндег i б iр-ек i сөйлем iн оқығаннан-ақ лап ет iп қызығушылығым тұтанып‚ оның көз i т iр iс iнде б iзге айта қоймаған сырлары осы дәптерд iң iш iнде жасырынып жатқандай болды. “Мына дәптерд i де әз iрге. ала тұрайын‚ б iр ек i күннен соң қайтарамын‚” – дед iм досымның қарындасынан тағы да өт iн iп. “Алыңыз‚ – дед i ол. – Бұл да көкемн iң б iр қымбат дүниес i шығар. Б iржола алам десеңiз де өз iңiз б iл iңiз. Мұнда қалғанмен‚ оның қад iріне жете алмаспыз‚ жазу-сызудың сыры с iзге жақсы мәл iм ғой. ” Сол күн i түнге қарай қонақ үйде жалғыз қалғанда кезде әлг i қоңыр дәптердег i жазбаларға үңiлд iм. “1983 жлдың күз iнде Қарлытаудың бөктер iндег i Қамысты ауылына келд iм‚ – деп бастапты. – Бар ойым осындағы табиғат көр iн iстер iн кенепке түс iр iп алу. оо бұл өлкен iң күзг i бояуы ғажа-ап болады. Әс iресе батар күнн iң iлк i б iр мезет iнде жалт ет iп көр iн iп қалып сөнет iн қызғылтсары-қоңыр түс – бақидан пәниге түскен жұмақ сәулес i сек iлд i. Бұл ауылға келу iмн iң өз i б iр жыр болды. Бұралаң-бұралаң тау жолымен ыңыранып‚ күшен iп‚ қайсыб iр тұстарда қаусаған сүйег i шашылып қалардай селк iлдеп-қалшылдап бес iн ауа әзер жеткен пұшық сары автобустан мольберт iмд i қолтықтап‚ сақал-шашым желб iреп түскен мен iң пошымым көше-көшеде топтанып ойнап жүрген майда-пашақ балаларға қызық көр iнд i б iлем‚ тұс-тұстан маған қарап саусақтарын шошайтып‚ күл iп жатқан сияқты. Б iрақ бұл ауылдың басқаға таң қалса да‚ сақалға таң қалмайтынына сол күнн iң ертеңiне-ақ көз iм жетт i. Себеб i мұнда шоқша сақал‚ қаба сақал‚ ата сақал‚ күйек сақал дейс iң бе‚ әйтеу iр неше алуан сақалдар толып жатыр. Жо-жоқ. Күн сайын мольберт iмд i қолтықтап алып‚ тау бөктер iне барып сурет салып жүрд iм. Күзг i бояулардың керемет iн т iлмен айтып жетк iзу қиын. Ал кенепке түс iру мүлде мүмк iн емес. Ес iңнен тандырады! Аяқ астынан мол қазынаға тап болған пақырдай не iстер iңд i‚ қалай көтер iп әкетер iңд i б iлмей‚ алақ-жұлақ ет iп‚ асып-сасқаннан басқа түк келмейд i қолыңнан. Бұл с iрә‚ сұлу табиғаттың қысқы өл iм алдындағы бой жазып‚ жасануы шығар, к iм б iлс iн. Мен сол сиқырлы бояулардың арасында адасып‚ әрқайсысына б iр алданып‚ сергелдеңге түс iп жүрд iм. Тағы да қанша жүрер iмд i к iм б iлс iн‚ егер де. Иә‚ маған кенет мынау мың сан бояулардың iш iнен өз бояуымды табуым керек‚ мейл i‚ ол басқалардай соншалықты әдем i болмай-ақ қойсын‚ көзд iң жауын алып жұтынып тұрмай ақ қойсын, б iрақ өз бояуым болуы керек деген ой түст i. Қалай дейс iз ғой. Әрине, ғарыштан! Қаз iр ойласам‚ мен iң осы ойым мен осыдан кей iнг i күтпеген кездесуд iң арасында б iр құпия байланыс бар сияқты көр iнд i. Б iрде кеш бата шаршап-шалдығып таудан түс iп келе жатып‚ өзен жағасында шекем тас тер iп ойнап жүрген үш-төрт қыз балаға кездес iп қалдым да‚ бұрын-соңды өңiм түг iл i‚ түс iмде көрмеген б iр сұмдықты көр iп‚ өз көз iме өз iм сене алмай қалшиып қаттым да қалдым. Шынымды айтсам‚ алғашқыда бойымды қатты қорқыныш билед i. Өзен жағасында алаңсыз ойнап жүрген әлг i жап-жас қыздардың самайынан бастап‚ иег iн iң астына дей iн жапқан қауқиған қаба сақалдары бар ед i!?. Бұлар с iрә‚ адам емес‚ кешк i апақ-сапақта судан шыққан сайтандар болар деп ойладым. Көз iмд i б iр ашып, б iр жұмдым. Астапыралла‚ астапыралла деп‚ iш iмнен қайта-қайта қайталап‚ ауылға қарай тез iрек жүрей iн десем‚ ек i аяғым жерге жабысып қалғандай тұрған орнымнан қозғала алмаймын. Б iрте-б iрте ес iмд i жиып‚ әлг i қыздардың бәр iн iң емес, б iреу iн iң ғана сақалы бар екен iн аңдадым. Бәлк iм күн батар шақта мен iң көз iме қос көр iнген шығар‚ бұлардың мүлде сақалы жоқ‚ жай әшей iн өздер iмен өздер i ойнап жүрген осы ауылдың қыздары болар. Қаз iр көз iмд i қайта жұмып-ашсам‚ бер жақтағы қыздың да қауқиған сақалы “түс iп” қалар. Жоқ. Сол қалпы. Әл i тұр. Осы кезде қыздардың да назары маған ауғанын байқап қалдым‚ орталарындағы б iреу i: “Өлә-ә‚ анау ағай б iзге тес iл iп қарап тұр!” дед i дауыстап. Содан соң б iр iн б iр i түрт iп: “Кетей iк! Кетей iкш i тез iрек!” деп ауылға қарай асыға бастады. Кешк iс iн өз iм құдайы қонақ боп келген үйд iң кемп iр iнен ест iд iм: “Иә-ә‚ шырағым‚ бұл ауылда сондай б iр сақалды қыз бар. Шыр ет iп дүниеге келгенде сөйт iп түкт i болып туған. К iм б iлс iн‚ ол да болса‚ Алла тағаланың б iзге көрсетей iн деген кереметтер iн iң б iр i шығар. – деп‚ кемп iр қапел iмде ес iне түс iре алмай‚ тамның бүғатына қарап ойланып қалды. – дед i содан соң мен iң өз iмнен сұрағандай болып. – Т iл iмн iң ұшында тұрғанын қарашы. “Нышанды қыз”‚ “Сақалды қыз” деп‚ аузымыз соған әбден үйрен iп кет iпт i ғой қараңқалғыр! е-е. иә‚ енд i ес iме түст i‚ әп-әдем i аты бар‚ Үм iт деген!. ” “Дәр iгерге қаратқан ба?” “Қаратқан! Қаратқанда қандай‚ лөкт iрге де‚ тәу iпке де‚ бақсы-балгерге де алып барған әке-шешес i. Б iрақ солардың ешқайсысынан қайран болмады ғой. ” “Бұл жақтағылардың шамасы келмеген шығар емдеуге”. “Басқа жаққа да көрсеткен! Т iпт i‚ сонау Мәскеуден б iр прәпес iр де келген. Әр i қарап‚ бер i қарап‚ қызды өз iм iзбен б iрге алып кетем iз дегенде‚ көнбей қойған әке-шешес iн iң өз i. Iштен шыққан перзент қой‚ қайт iп қисын. е-е‚ құдай-ай‚ бұ да б iр тағдырдың тәш-п iш i де! Ек i көз iн жәуд iрет iп‚ қалай ж iберс iн алысқа. ” Сол күннен бастап әлг i сақалды қызды жақыннан б iр көруге аңсарым ауды да тұрды. Б iрақ жуық арада соның сәт i түсе қоймады. Мен iң төбем көр iнгеннен ол қасқырдан үр iккен ел iкт iң лағындай алыстан зымырап қашатын болды. К iмн iң шығарып жүрген iн б iлмейм iн‚ ауыл iш iнде: “Қаладан келген суретш i сақалды қыздың сурет iн салмақшы екен‚” деген қаңқу сөз тарап кет iпт i. Ондай ой мен iң басыма келмеген. Күлд iм де қойдым. Алайда сақалды қыздың түр iн жақыннан б iр көрсем деген аңғал әуест iг iм ауыл iш iнде алыпқашпа әңг iме туғызғанымен қоймай‚ онсыз да көлденең жұрттың көз i мен сөз iнен сескен iп әбден жүйкес i жұқарған бейшара қыздың жанын жаралағанға ұқсайды. Мен оны б iрақ‚ кей iн б iлд iм‚ кеш б iлд iм. Ертең қайтпақ болып‚ жолға жиналған күн i кешк iл iк мен i сол ауылда өтет iн б iр тойға шақырды. Қызық-думанға құмарлығым‚ қыз-қырқынға еб iм жоқ, ебедейс iз басым не iстер iмд i б iлмей ойланып тұрғанымда‚ үй иес iн iң кемп iр i: “Шырағым‚ ертел i-кеш ала қағазға үңiлем iн деп‚ өм iрд iң өзге де қызықтарынан құр қалма. Бас екеу болмай‚ мал екеу болмайды‚” деп бастырмалата сөйлеп‚ ес iмд i шығарып ж iберд i. Соған қарап‚ мен i “тойға шақыру” да осы кемп iрд iң “идеясы” шығар деп ойладым. Әйтсе де мен iң сол тойда ауыл жастарымен әмпәй-жәмпей болып‚ көңiл iмн iң жарасып кете қойғаны шамалы. Жұртқа жұғымымның жоқ екен iн тағы да б iр дәлелдеп‚ ешб iр топқа қосыла алмай‚ ең соңында жалғыз өз iм сопайып б iр бұрышта қалдым. Сонсоң еск i бағана сек iлд i ешк iмге керег iм болмай состиып тұра беруге ыңғайсызданып‚ ырду-дырду көпш iл iкт iң iш iнен елеус iз ғана сытылып шығып‚ үйге қарай аяңдағанмын. Кенет ауыл арасындағы тар көшен i жиектей созылған тал шарбақтың iш iнен б iреуд iң: “Ағай!” – деген жасқаншақ‚ нәз iк даусын ест iд iм. – Ағай дей iм‚ тоқтаңызшы!. ” Мен қалт тұра қалдым. – Ағай‚ – дед i әлг i жасқаншақ дауыс тағы да. – С iзге б iрнәрсе айтайыншы деп ед iм. Қайдасың-ң?. мен мұндамын. Енд i байқадым‚ тал шарбақтың ар жағынан б iреу сығалап қарап тұрған сияқты. Б iр-ек i қадам жақындап‚ не айтар екен деп құлағымды тостым. Ол б iр жақтан жүг iр iп келгендей дем iн жи i алып‚ ент iг iп тұрған сияқты. – Сен к iмс iң? – деп сұрадым даусымды ақырын ғана шығарып. мен Үм iтп iн. “Ә-ә. Сақалды қыз?. ” деп iштей таңырқап‚ сәл тосылып қалдым. Ол да үндемед i. Шамасы‚ маған әлг i “б iрнәрсен i” айта алмай‚ толқып тұрған сияқты. – Иә‚ не айтасың? – дед iм сыбырлап. – Ағай‚ с iз мен iң сурет iмд i салмаңызшы‚ жарай ма. Өт iнем iн. Салмай-ақ қойыңызшы. – Жо-оқ. оны к iм айтып жүр саған? – Осы ауылдағылардың бәр i де айтад. – Мен сен iң сурет iңд i салмаймын, – дед iм мен басымды шайқап. – Ондай ойым жоқ. мұнда тек табиғат пейзаждарын жазу үш iн ғана келгенм iн. – Қалай?. – Кәд iмг iдей. – Әр iптермен бе? – ол мырс ет iп күл iп ж iбергендей болды. – Жоқ. Бояумен жазамын, – дед iм оның күлген iне қуанып. – Б iз, суретш iлер осылай сөйлегенд i ұнатамыз. Өйткен i “сурет саламын” дегенге қарағанда, “картина жазамын” деген сөзд iң мағынасы әлдеқайда терең. Түс iнд iң бе? – Иә. Ағай. – Әу? – С iз мен iң сурет iмд i салмайсыз ғой, иә? Шын ғой. – Жаңа айттым емес пе. Немене, маған сенбей тұрсың ба? – Жо-оқ, сенем ғой. Б iрақ ауылдағылар айтад, с iз мен iң сурет iмд i салып, көрмеге апарып iл iп қоясыз дейт. онда адамдардың бәр i де көред i ғой. Мен енд i не дер iмд i б iлмей, үнс iз қалдым. Ол тағы да сез iктен iп, маған үрейлене қарап тұрған сек iлд i. егер, – дед i ол қайтадан булыға сөйлеп, – с iз мен iң сурет iмд i салатын болсаңыз бар ғой, онда. онда мен өлем iн! Ол кемсеңдеп жылап қоя берд i. Мұны күтпеген мен мүлде сасқалақтап қалдым. Үм iт, айналайын, сен жыламашы. Олар өт iр iк айтады. Мен сен iң сурет iңд i ешқашан да салмаймын. Ондай ой мен iң басыма келген емес. Сен б iлмеуш i ме ең, кейде адамдардың осылай өт iр iк айтатын кездер i болады. Сен оларға сенбе! Б iлд iң бе, сенбе!. Мен шарбақтың арасынан қолымды созып, оның басынан сипадым. Содан соң бейкүнә қыздың көз жасын сүртпек болғанымда, саусағымның ұшы сақалына ти iп кет iп, денем д iр ете қалды. Сезд i де, басын тез тартып ала қойды. – Мен ертең қайтамын, – дед iм қолыммен шарбақтың талынан қыса ұстап тұрып, – сен ештеңен i де уайымдамай, сол баяғысынша достарыңмен ойнап-күл iп жүре бер, жарай ма. Мен ешқашан да, ешқашан да сен iң сурет iңд i салмауға уәде берем iн. Әр суретш iн iң өз iн iң көңiл i қалаған тақырыбы, ойы, идеясы болады. Сурет арқылы адамдарға б iрнәрсен i айтып түс iнд iрг iс i келед i. Ондай ой сенде де болатын шығар-ау. Мүмк iн, Үм iт, сен де суретш i боларсың, а?. – Жо-оқ, – дед i ол даусын таңдана созып. – Мен iң оған икем iм жоқ қой, ағай. Сурет сала алмаймын ғой. С iзге ғана айтайын, а hа, мен iң. мен iң дәр iгер болғым келед i. Ең алдымен өз iмд i-өз iм емдесем дейм iн. Ағай. с iзд iң әңг iмеңiз қызы-ық екен. Мен осылай, адамдармен түнде сөйлескенд i жақсы көрем iн. Бұрын с iзден қатты қорқып, алыстаан қашып жүруш i ед iм. Енд i қорықпа, жарай ма. Ұялудың да қажет i жоқ. М iне, көрд iң бе, мен iң де сақалым бар. – Иә. Б iрақ с iз ер адамсыз ғой. Ер адамдарға ол. Ал қыз балаларда болғаны – қорлық!. Егер мен ер бала болғанымда бар ғой, онда бәр i де басқаша болар ед i. Ешк iмнен ұялмай, балалар “шал” деп мазақтаса да қорланбай, бәр iмен ұрсып-төбелес iп жүре берер ед iм. Кейде соны ойлап, түн iмен жылап шығамын. – Оның не, Үм iт?! Сен жылама. – Құдайдың өз i өст iп жылатып қойса, қайтем iн, ағай!. Жүрег iм шым ете түст i. жап-жас қыздың аузынан мұндай салмақты сөз естим iн деп ойламап ед iм. Беу, тағдыр-ай, сенен шебер, сенен ұлы ұстаз жоқ, сен бәр iн де үйретес iң. – Ал сау бол, Үм iт, – дед iм мен ертең жолға шығатынымды ес iме алып. – Көр iскенше күн жақсы болсын! Қалаға келе қалсаң, хабарласуды ұмытпа. Суретш i Сағындықов десең, мен i бәр i де б iлед i. – Сау болыңыз, ағай! – дед i ол шарбақтың ар жағынан басын шығарып. Мен өз жөн iммен ұзай берд iм. Кенет: – Ағай, – деп дауыстады ол арт жағымнан. – С iз б iзд iң ауылға тағы да келес iз бе? – Б iлмейм iн, – дед iм мен иығымды қозғап. – Мүмк iн кел iп те қалармын. Б iрақ ол ауылға қайтып мен iң жолым түскен жоқ. Сақалды қыз да б iрте-б iрте санамнан өш iп, көңiл iмдег i сурет i көмеск i тарта берд i. ” Осы б iр тұсқа жеткенде қоңыр дәптерд iң ек i-үш бет iн суретш iн iң өз i жыртып тастапты. Одан кей iн жалғасатын алғашқы абзацты да шимайлап өш iр iпт i. Неге өйтт i екен? Ол енд i, мәңг i жұмбақ. Мен iң қолымдағы суретш iн iң жазбалары ары қарай былай басталады: “. А h, оңбаған! Оңбаған! Фотожурналист болсаң қайтей iн, өз iң де б iр. ұят та, ар да жоқ екен! Бүг iнг i газеттег i суретт i көргенде қаным басыма шапшып, ызаға булығып, тер iме симай кетт iм. Масқара! Мына суретт iң шыққанын б iлсе, қорланып өлет iн болдыау бейшара қыз!. Сенсация аулаған газеттег i сақалды қыздың сурет iн көргендерд iң ек i көз i шекес iне шығып, б iр-б iр iне саусақпен шұқып көрсет iп жатыр. Автобуста, көшеде келе жатқанда да мен солардың б iрнешеу iн байқадым. апырай, адамдар осы қандай, ә?! Б iреуд iң қас iрет i б iреуге қызық болып көр iнет iн i нес i?. Оңбаған, жылпос! Қайт iп түс iр iп ала қойды екен?! С iрә, байғұс қыздың без iлдеп қашқанына да қарамай, алдыартын орап, жанталасып жүр iп түс iрген ғой. Иә, ондай арсыздыққа барудан таймайды ол. Үм iт т iпт i, бет iн басып та үлгере алмапты, қалың сақалы ұйысып, ап-анық көр iн iп қалыпты суретте. Рас, мен оған берген уәдемнен айныған жоқпын. Әйтсе де әлг i арсыз журналистпен б iр қалада тұратындықтан, өз iмд i б iртүрл i к iнәл i сез iнем iн. Осыдан соң әлг i тау бөктер iндег i ауылдан көпке дей iн б iр сұмдық үрейл i хабар күтт iм. Т iпт i, сол дерег i белг iс iз беймәл iм сұмдықтың алдын алу үш iн ол жаққа әдей i барып та қайтпақ болдым. Б iрақ әлденеге жүрекс iн iп, өз жолымды өз iм бөгей берд iм. Б iр жақсысы, ол жақтан ешқандай жаманат хабар ест iлмед i. Уақыт өткен сайын бұл оқиғаның да уыты қайтып, көңiл iме ұя салған күд iк ұшып кетт i. Т iпт i, анау жылпос фотожурналист iң де дәмес iн ақтамай, көп ұзамай сенсация болудан қалды. Б iр жағынан, осы б iр оғаш оқиғаның б iз әуелде байқамаған жылы леб i, оңды әсер i де болды ма деп ойлаймын кейде. Неге дейс iз бе? Әлг i оқиғадан соң мен әлемдег i сақалды әйелдер туралы қаншама адам таң қаларлықтай деректер, қызықты әңг iмелер ест iд iм десеңiзш i. Олар т iпт i, өз алдарына цирк ашып, дүние жүз iн аралап жүр iп өнер көрсетед i екен ғой. Сақалдарын әдей i ұзартып, әр нәрсеге әуес, қылт еткенге қызыққыш елд iң көңiл iн аулап, мәз қылғаны былай тұрсын, сол арқылы мол табыс тауып, байитын да көр iнед i. Б iзд iң қалада суретш iлерге ауадай қажет бояу, кенеп, қыл қалам, мольберт, палитра сек iлд i асай-мүсейлерд i орталықтағы б iр-ақ дүкенде сатады. Содан да болар, олардың бағасы удай қымбат. Алсаң – ал, алмасаң – қой, бәр iб iр қайта айналып б iзге келес iң дейт iн сияқты. Б iрде сол дүкенге қалтамдағы бар теңгемд i қағып бер iп, бояусояу алып шығып келе жатыр ед iм, кенет арт жағымнан б iреу: “Ағай!” деп дауыстағандай болды. Жалт – қарасам, жап-жас б iр бойжеткен маған қарап күл iмс iреп тұр. – Ағай, мен i танымадыңыз ба? – дейд i. Мұндайда қушыкеш ж iг iттер сияқты аяқ астынан әз iл тауып айтып, оп-оңай үй iр iп ала қоятын мен бе, аңқау басым абдырап: – Жоқ, - деп шынымды айттым. Ол мен iң көз iме тура қарап, жымиып тұрып: – С iз бұрын б iзд iң ауылға сурет салуға кел iп ед iңiз ғой, – дед i. “апырай, қай ауыл ед i?. Мен деген iң мольберт iмд i қолтықтап, қай түкп iрге, қай қиянға бармадым десеңiзш i!. ” – Тау бөктер iндег i ауыл. ес iңiзде ме? С iзге мен сурет iмд i салмай-ақ қойыңызшы деп жалынып ед iм ғой. – Ә-ә! Аңғал басым байқамай, “әлг i сақалды қыз сен бе” ед iң дегендей иег iмн iң астын б iр сипап, тағы да б iр әбес қылық жасап алдым. Мұным енд i, нағыз миғұланың әрекет i болды да шықты. – Иә, – дед i ол ек i бет iн iң ұшы ду ет iп қызарып кетсе де басын изеп, күл iмс iреп тұрып. – Мен с iзд iң танымай қалатыныңызды б iлгенм iн. – Қайдан таниын, – дед iм мен енд i өз қател iг iмд i жуып-шаймақ болып, – ол кезде сен тұлымшағың желб iреген к iп-к iшкентай қыз ед iң, енд i м iне!. Бойжет iпс iң! Мектепт i де б iт iрген шығарсың. – Өткен жылы б iт iргенм iн, ағай. Қаз iр осындағы медициналық колледжде оқып жүрм iн. Кенет мен iң құлағыма сол баяғы к iп-к iшкентай қыздың: “Сурет сала алмаймын, дәр iгер болуды армандаймын”, деген нәп-нәз iк үн i жеткендей болды. Б iрақ оның сақалы бар ед i ғой?. – Әл i де сол бұрынғыдай сурет салып жүрс iз бе? Мен басымды қайта-қайта шұлғыдым. “Одан басқа мен iң қолымнан не келуш i ед i?!” Содан соң өз iмше әз iлдеген болып: – Сен де сол баяғыдай сурет iңд i салуға әл i де кел iспейс iң бе? – дед iм. Ол б iлмейм iн дегендей иығын қозғады. “Уақыт көп нәрсен i өзгертед i екен ғой, ағай!. ” – Сабақтан босаған кезде уақыт тауып мен iң шеберханама кел, екеум iз асықпай отырып әңг iмелесей iк, – дед iм мен оған. Ол басын изеп, келем iн деп уәде берд i де, қол сөмкес iнен к iшкентай қойын дәптер iн алып маған ұсынды. Мен оған шеберханам орналасқан көшен iң атын, үйд iң рет санын жазып берд iм. – Ой, жазуыңыз қандай әдем i, – дед i ол күл iмс iреп. – Маржандай екен! – Бала кез iмде көркемжазу сабағын өте жақсы көрет iнм iн. – Қаз iр мектептерде ондай сабақ өтпейд i, ағай. – Өк iн iшт i-ақ. Сосын екеум iз қоштастық та, мен шеберханама қарай асықтым. Оның мұнда қалай келген iн, қашаннан бер i сыртымнан бақылап тұрғанын мүлде байқамаппын. Кенепт iң б iр бұрышындағы таудан аққан лайсаңдай қоңыр қошқыл бояудың реңiн сәл аша түсу керек пе, жоқ па деп, мольберттен б iр-ек i адым кей iн шег iнгенде көз iм шалды, ол босағада маған б iр, картинаға б iр қарап күл iмс iреп тұр екен. – Иә, сен. кел iп те қалған екенс iң ғой, – дед iм мен өз iмн iң не айтып тұрғанымды өз iм де түс iнбей. – С iз жаңа жұмыс iстеп жатқан кезде ән салдыңыз, – дед i ол. ыңылдап қана. – Мүмк iн. – Мен бұрын ест iмеген ән екен. – Б iлмейм iн, – дед iм мен желкемд i қасып. – Ол с iрә, саған ғана емес, жалпы, жұртқа беймәл iм, мұрын астынан мыңқылдап қана айтуға болатын ән болса керек. Оңашада адам не деп ыңылдамайды!. Ол күм iс қоңыраудай сыңғыр ет iп күл iп ж iберд i. Содан соң аңқау жылы б iзд iң ауылға барғанда салған суреттер iңiзд i көрсет iңiзш i деп өт iнд i. Қас қылғандай, сондағы жазған пейзаждарымды осындағы б iр iр i фирманың тұсаукесер тойына сыйлап ж iбер iп ед iм. Тек жақтау ағашы көнелеу жалғыз этюд iм ғана қалған-ды. Сөреден алып, соны ұсындым. Ол өз i туып-өскен тау бөктер iндег i ауылдың к iшкентай б iр бөл iг iн терезеден көр iп отырғандай, этюдтен көз алмай ұзақ үңiлд i. Мен оның бет iне қайта-қайта жалтақтап қарап, көкей iмде тұрған сауалдың жауабын iздегендей боламын. Самайынан төмен қарай түскен көкш iлдеу жолақ iз анық байқалды, ұстарамен қырынып жүр ме екен әлде. Ол мен iң неге тынышсызданып отырғанымды сезд i б iлем, әлг i суреттен көз алмай отырып: “Қымба-а-ат б iр француз крем iн жағып жүрм iн. Б iрақ оның күш i ек i-үш күнге ғана жетед i, содан соң қайтадан шыға бастайды. Үм iт содан кей iн б iр ай бойы шеберханаға үзбей кел iп жүрд i де, кенет маған айтпай аулына кет iп қалғандай мүлде көр iнбей кетт i. Б iр күн, үш күн. бес күн өтт i. Алтыншы күнге айналғанда барып маған ақыл к iрд i. “апырау, ә дегенде неғып ойыма келмеген десеңiзш i. Оның пайдаланып жүрген крем i таусылған ғой. Француз крем i, өте қымбат деп ед i-ау!. ” Дереу ки iн iп, шеберханадан шықтым да, орталықтағы б iр таныс дәр iгер жұмыс iстейт iн емханаға қарай тарттым. Әлг i крем расында да, өте қымбат болып шықты!. Осыдан соң-ақ өт iмд i-ау деген картиналарымды арлыберл i тасып, орталықтағы бай адамдардың офис iн жағалап, әр қайсысына өлердег i сөз iмд i айтып жалынып жүр iп жарты бағасына әзер өтк iз iп, әлг i француздардың қымбат крем iн сатып алып, Үм iтт iң жатақханасын қалай iздеп тапқанымды тәпт iштеп айтпасам да болады. Ол медреседег i д iндар қыздар сек iлд i бет iн ғана көрсет iп, басын ақ ж iбек орамалмен тұмшалап алыпты. – Ой, бұл с iз бе ед iңiз? – деп зорлана езу тартты ол мен i көрген кезде. Б iрақ көздер i бұлтты күнг i көлд iң бет iндей тұнжырап, мұңайып тұр екен. Шай дайындамақ болып ед i, тамағым кеберс iп тұрса да қарсылық б iлд iрд iм. – Сурет салып жүрс iз бе? – деп сұрады. – Иә. – Қандай суреттер?. – Әр түрл i. Әшей iнде сурет десе суырылып ала жөнелет iн әдет iмнен жаңылып, т iл iм күрмел iп, айтуға сөз таба алмай, күм iлж iд iм де қалдым. Қоштасарда қалтамдағы қымбат кремд i оған байқатпай үстелд iң үст iне қойып кетт iм. Бүг iн б iр сәтт i күн болды. Таңертеңг i сағат тоғыздың шамасында қалалық әк iмш iл iкте қызмет iстейт iн ек i шенеун iк кел iп, таяуда ғана жазып б iт iрген үлкен картинамды сатып алып кетт i. Мен iмен т iпт i, саудаласқан да жоқ, еск i сарайдың iш iндег i шеберханамды қомсынып, тез iрек кетуге асыққан сияқты. Өзара әңг iмелер iнен байқағаным, олар мен iң картинамды Т. қаласының ек i мың жылдық тойына келет iн шетелд iк қонақтарға сыйға тартпақ. Жаздық жейдес iн iң түймелер i ұшып түсердей тырсылдап тұрған мес қарын сары к iс i: “Оңай құтылатын болдық. ” деп, ырқ-ырқ күлд i. С iрә, менен емес, шетелд iк қонақтардан болар. Мейл i, к iм тарту етсе де, к iмге тарту етсе де өнер ел iш iне таралуы керек емес пе. Ерте ме, кеш пе, оны бағалайтындар табылады ғой. Түске таяу Үм iт келд i. Мен бүг iн аяқ астынан қалай байып шыға кеген iмд i айтып мақтанып, кешк iл iк қала сыртындағы “Саялы бақ” кафес iне барайық деп ұсыныс жасадым. Ол күл iмс iреп тұрып басын изед i. оо, б iз бүг iн қандай бақыттымыз! Саялы бақтың төбес iнен төне қарап, тамылжып тұрған мей iр iмд i түн мен iң шешем сияқты алқаракөк мақпал бешпент ки iп алыпты. Алқаракөк мақпал бешпентт iң өңiр iне қадалған таналардай жарқылдаған аппақ жұлдыздар қандай тамаша!. апырай, бақыт деген iңiзд iң өз i де адамның көңiл iне тәуелд i, адамның көңiл iне бағынышты нәрсе екен ғой. “еей, бақыт, мен сен iң сырыңды ұғып, құпияңды ашып қойдым! Сен мынау жер бет iндег i адамдарсыз өм iр сүре алмайды екенс iң. Сен iң қад iр iңд i б iлет iн де, б iлмейт iн де, сен i би iкке көтерет iн де, көтермейт iн де осы жер бет iндег i мұңлықтар екен!” – дег iм келд i шаттанып. Мен Үм iтт iң сурет iн салып жүрм iн. Ол шеберханама күн сайын келед i. Ұзақ отырады. “Сурет салу да қиын болады екен ғой”, дейд i таңданып. Мен: “Бұл жай ғана сурет салу емес, өнер, бейнелеу өнер i, – дейм iн. – Мұнда бояулар үн қатып, ән салып, би билеп тұруы керек!” Содан соң мен оған киел i өнер туралы, жет i қат көктен кел iп жетет iн тылсым ойлар туралы айтып түс iнд iрг iм келед i. Сөйт iп, сөйлеген сайын қызынып, өз iмд i өз iм ұмытып кетем iн. Оны да ұмытамын. Күннен күнге мен оған бауыр басып бара жатқан сияқтымын. Сәл кеш iксе, көңiл iм алаңдап күтем iн. Келмей қалса, iздеп барамын. Ол мен iң өм iрл iк сыңарыма, осыған дей iн қараусыз қалған айдаладағы еск i күмбездей құлазып келген жан дүниемн iң шырақшысына айналған сек iлд i. Бүг iн м iне, ек iнш i күн, Үм iт шеберханаға келген жоқ. Түске дей iн тықыршып күтт iм де, тағы да келмеуге айналғаны ма деген ойдан дегб iр iм қашып, тез-тез ки iн iп, автобус аялдамасына қарай асықтым. Бағытым белг iл i. Оның неге келмей кеткен iн де iштей сез iп келем iн. Тағы да сол. Таусылған ғой! Ол неге сонша қымбат? Б iз үш iн. Әрине, б iз үш iн қымбат. Сондықтан да б iз: “Алла жазды, б iз көнд iк”, дейм iз. Ал байларға түк емес. Олар сонда Алланың жазуына да қарсы күресе алатын болғаны ма?. Б iрақ енд i, қарыз сұрап баратын да ешк iм iм қалған жоқ. Осыған дей iн сұрай-сұрай достарымның да, таныстарымның да мазасын алып б iтт iм, олар мен i көрсе, тер iс айналып кетет iн болды. Жатақханаға бардым. Үм iтке жолықтым. Ол тағы да басын орамалмен тұмшалап алыпты. Енд i не iстейм iн? Ешқайда бар?ға зауқым соқпай, шеберханадағы фанер тақтаның үст iне ки iмшең қисая кетт iм. Таңертеңг iл iк қатқан нан мен қара су iш iп отырып, соңғы б iр айда Үм iтт iң портрет iнен басқа ештеңе жазбағанымды ойладым. Ал ол портрет, әрине, сатуға арналмаған. Өз iм үш iн жазылған дүние. Әл i б iткен жоқ. Б iр нәрсе жетпейт iн сияқты. Б iрақ не жетпейт iн iн б iлмейм iн. Мен Үм iтт iң портрет iн iң алдына барып, қадала қарап б iраз тұрдым. Кеше ғана көңiл iме нұр құйып, жүрег iмд i алтын бес iкке салып тербеткен сурет бүг iн мүлде ұнаған жоқ. Сұлу да, сымбатты да емес. Б iр жасандылық бар. Иә, жасандылық! Жасандылық, жасандылық, жасандылық. Жоқ. Мен оның бейнес iн осындай күйде көрг iм келген. Бұл мен iң – арманым, қиялым ед i. Өнер iм ед i!. Б iрақ соның бәр i жасанды болып шықты. Ол басқа. Мүлде басқа. Құдай оны өзгеше ет iп жаратқан. Ал мен болсам, оған қарсы болмақпын. Алла тағалаға да, адамдарға да қарсылық б iлд iрмекп iн. Жо-жоқ! Олай болуы мүмк iн емес. Мүмк iн емес. Кенет мен iң жан дүниемд i бұлт басып, күзг i дымқыл тұмандай салқын сез iм жүрег iмд i торлап, қылқаламға қарай қол создым. Сосын оны қап-қара бояуға малып алдым да, орталықтағы қымбат дүкендерд iң шыны сөрелер iнен бед iрей iп қарап тұратын манекен-қуыршақтар сек iлд i жансыз бейнен iң самайынан иег iн iң астына дей iн баттастыра жағып тастадым. Б iтт i! Жаратылысқа ешк iм де қарсы тұра алмайды! Ешк iм де. Қарсылықтың бәр i де – қиял. Шайтанның ойыны. Кенет арт жақтағы ашық ес iктен түс iп тұрған күн сәулес iн әлдек iм көлегейлеп: – Иә, енд i дұрыс болды, – дед i бәсең үн қатып. Мен селк ете түст iм. Босағада басын аппақ орамалмен тұмшалап алған Үм iт о дүниеден келген әруақтай к iрп iк қақпай қадала қарап тұр екен. – Иә, енд i бәр i де қалпына келд i! – дед i ол тағы да. Өйткен i с iз Құдай емесс iз ғой!. Содан соң басындағы орамалын шеше бастады. ” Қолыма кездейсоқ түскен қоңыр дәптердег i суретш iн iң жазбалары осылай аяқталады екен. *** Қонақ үйд iң балконына шығып, түнн iң беймезг iл уағы болса да қызық-думанға тоймай, сауық-сайран салып жатқан қаланың қызылды-жасылды шамдарына қарап: “Сақалды қыз, сен қайдасың қаз iр? – деп ойладым iштей толқып. – Осы қалада тұрасың ба?. ” ЖАҢАЛЫҚТАР АЙМАҚТАР АВТОРЛАР СҰХБАТТАР MADENI TV ӘДЕБИЕТ ТЕАТР МУЗЕЙ КІТАПХАНА МУЗЫКА КИНО БЕЙНЕЛЕУ ӨНЕРІ САЛТ-ДӘСТҮР ТУРИЗМ
