Ұшқыш-космонавт Тоқтар ӘУБӘКІРОВ: «Жеңiлдеу жұмыстан ауыр жұмысқа ауысуыма көмектесуiңiздi сұраймын. Қазақтан ұшқыш-сынақшы шыққан емес..» | Блогтар | Әдебиет порталы
"Ұшқыш-космонавт Тоқтар ӘУБӘКІРОВ: «Жеңiлдеу жұмыстан ауыр жұмысқа ауысуыма көмектесуiңiздi сұраймын. Қазақтан ұшқыш-сынақшы шыққан емес..» | Блогтар | Әдебиет порталы"|"https://adebiportal.kz/kz/blogs/view/usqys-kosmonavt-toqtar-aubakirov-zenildeu-zumystan-auyr-zumysqa-auysuyma-komektesuinizdi-suraimyn-qazaqtan-usqys-synaqsy-syqqan-emes__1543"
TITLE: Ұшқыш-космонавт Тоқтар ӘУБӘКІРОВ: «Жеңiлдеу жұмыстан ауыр жұмысқа ауысуыма көмектесуiңiздi сұраймын. Қазақтан ұшқыш-сынақшы шыққан емес..» | Блогтар | Әдебиет порталы
URL: https://adebiportal.kz/kz/blogs/view/usqys-kosmonavt-toqtar-aubakirov-zenildeu-zumystan-auyr-zumysqa-auysuyma-komektesuinizdi-suraimyn-qazaqtan-usqys-synaqsy-syqqan-emes__1543
META: "Ұшқыш-космонавт Тоқтар ӘУБӘКІРОВ: «Жеңiлдеу жұмыстан ауыр жұмысқа ауысуыма көмектесуiңiздi сұраймын. Қазақтан ұшқыш-сынақшы шыққан емес..» | Блогтар | Әдебиет порталы"|"https://adebiportal.kz/kz/blogs/view/usqys-kosmonavt-toqtar-aubakirov-zenildeu-zumystan-auyr-zumysqa-auysuyma-komektesuinizdi-suraimyn-qazaqtan-usqys-synaqsy-syqqan-emes__1543"
TOTAL WORDS: 3569
TEXT: Армансыз адам - өм iрге босқа келген адам — С iзд iң бала кез iңiзде ұшқыш болуды армандамаған бала кемде-кем шығар. Б iрақ солардың iш iнде арманына қол жетк iзгендер i тым аз. Ал, с iзд i алға жетелеген қандай күш? — Мен алдына арман қоймаған адам бұл өм iрге босқа келген адам деп ойлаймын. К iшкентай күн iмнен алдыңа арман қоя б iлсең, сол арманды өм iр iңн iң мақсат-мұратына, мән iне айналдырып, соған қол жетк iзсең бүк iл жан-дүниең, санаң, болмыс-б iт iм iң де өзгеше б iр күйге түсед i екен. Жеңiске жетт iм деген сез iм адамның жанына қанат б iт iр iп, оны шырқау би iктерге көтеред i екен. Ондай сез iмд i бастан кешу бақытына мен де ие болдым. Себеб i, к iшкентай күн iмнен мен алдыма ұшқыш боламын деген мақсат қойдым, бала күн iмнен өз қатарымның алды болғым келд i. Т iпт i, төбелесте де ешк iмнен жеңiлмейт iн болайын дед iм. Төбелессем қайтсем де жеңуге тырысатынмын. Таяқ жеп үйге қайтқаннан жаман қорлық жоқ деп б iлд iм мен. Өлсем өлей iн, б iрақ жеңей iн дейт iнм iн. Мен он жасар кез iмде б iр топ бала әңг iмелес iп отырдық. Сол кезде iш iм iздег i б iр қыз ауыл шет iндег i қорымға түнг i 12-де к iм барып келе алады деп сұрады. Қараңғы түнде қорымға барып келе алатын батыр баланы қыздардың бәр i жақсы көрет iн болар ед i дед i. Күнд iз қорымға барып, оның ортасындағы б iр қаб iрд iң үст iне түнде келген бала алып кетуге ти iст i белг i тасты қойып қойдық. Түнде балалар, қыздар бәр iм iз жиналып отырдық. Түнг i сағат 12-болды, күнд iз мен барып тас әкелем iн деп батырсынған балалардың түнде б iреу i де төбе көрсетпед i. Отырған балалардың iш iнен де суырылып шығатын ешк iм табылмады. Мен велосипед iмд i м iнд iм де қорымға барып, жаңағы белг i тас қойылған қаб iрд i тауып алдым, тасты балалар отырған жерге алып келд iм. Б iрақ, қалай барып келген iмд i өз iм де б iлмейм iн. Егер қаз iр сол ерл iг iңд i қайтала десе мен қайталамас ед iм. Ол кездег i мен iң бойымдағы намыс деген. Ж iг iтт i намыс өлт iред i дейд i ғой б iзд iң қазақ. — Жаңағы балалардың iш iнде с iзден жасы үлкендер i де болды ғой? — Болды. Сонымен, мен жас күн iмнен өз iме өз iм тәрбие бер iп, алдымдағы үлкен азаматтардың өм iр iн өз iме үлг i тұтып, мен солардай болуым керек деп тырысып өст iм. Әл i күнге дей iн сондай қалыптан таймай келе жатырмын. — Үлг i тұтқан адамдарыңыз к iмдер болды? — Б iз совет барлаушыларының рөл iн ойнаған әрт iстерге қатты қызығып өст iк. Кинода сол барлаушыларды нем iс фашистер iн iң қинағанын көргенде мен де осындай азапқа шыдай аламын ба деп ойлайтынмын. Шыдай алмайтын шығармын деп ойлаған уақытым да болды. Оңаша қалған кездер iмде мен азапқа шыдай алмайтын нашар болып жаратылған екенм iн ғой деп қапаланатынмын. Сосын «мен неге нашар боламын, мен де мықты болуым керек» деп өз iмд i-өз iм қайрайтынмын. Үнем i жақсы болсам деген ой, өз iмд i үзд iкс iз қинау арқылы, қайрау арқылы, т iпт i жоғарыдағыдай сынаққа салу арқылы қайтсем де жақсы адам боламын, қайтсем де мықты адам боламын деген тәрбие б iрте-б iрте өз нәтижес iн берд i. — С iзд iң ұшқыш болатыныңызды анаңыз с iз туылмай тұрып-ақ б iлген екен. Жалпы ол к iс i жалғыз баласының осындай сирек кәс iпт i таңдағанына қалай қарады? — Анам б iр күн i түс көр iпт i. Түс iнде әлдеқайдан шыққан дауыс «ұста қолыңа, мынаны» депт i. Қолын ашып қараса, аппақ б iр әдем i көбелек отыр екен дейд i. Оянса түс i екен. Анам мен i ылғи «әппақ көбелег iм» деп еркелет iп отыратын. Ұшқыш болу көңiл iме әбден арман болып ұялап алды. Мен анамды болашақ өм iрге дайындай берей iн деген оймен «көбелек ұшып кет iп қалады ғой» деп әз iлдейт iнм iн. Анам ондайда маған «жоқ, сен басқа көбелекс iң, сен ерекше көбелекс iң» деп жауап қайтаратын. Әрине, ұшқыштық мамандықты таңдауым анама оңай тимес iн өз iм де сезгенм iн. Мен өз iмнен үлкен ек i апамды шақырып алып, «мен iң әскери училищеге кетет iн iмд i анама айтыңыздар» деп өт iнд iм. Апаларым бәр iм iз жиылып отырғанда айтты. Анам алдымен жылады, жалғыз ұлым ғой деп шырылдады, сен қайда жүрсең мен сонда барамын дед i. Сен оқитын училищеңе барып, аспазшы болсам да жұмысқа тұрамын дед i. Ана ғой, ана! Содан кей iн отырып: «Сен туылғанда-ақ сен iң ұшқыш болатыныңды сезгенм iн. Қайтей iн, қимаймын. Қимасам да бет iңнен қақпаймын. Қанатың қатая берс iн, маған жалтақтама, елд iң iш iндем iн ғой, мен i уайымдама. Деген iңе жет, балам!» деп батасын берд i. «Жеңiл жұмыстан ауыр жұмысқа ауысуыма көмектес iңiз» — Жай ұшқыш болу басқа да ұшқыш-сынақшы болу мүлдем басқа. Сынақшы болсам деген ойға қашан келд iңiз? — Б iз ек iнш i курста оқып жүрген кезде училищем iзге Александр Васильевич Федотов деген ұшқыш-сынақшы кел iп б iзбенен кездесу өтк iзд i. Жақында ғана Кеңес Одағының Батыры атағын алған екен. Өз i жап-жас. Оның үст iне б iзд iң училищем iзд iң түлег i. Рас, дәл осы кездесуден соң сынақшы ұшқыш болғым келд i десем, артық айтқан болар ед iм. Әйтсе де, жүрег iмн iң түкп iр iнде осы Федотовтай ұшқыш-сынақшы болсам деген б iр сәулен iң қалғаны рас. Оқу б iт iргеннен кей iн әскери қызмет iмд i Қиыр Шығыста бастадым. Маған Қиыр Шығыстың ең мықты ұшқышы деген атақ бер iлд i. Сол жерде ең жақсы ұшқыш рет iнде сынақшы ұшқыштар тобына баруыңызға болады деген ұсыныс түст i. Мен өт iн iш жаздым. Б iрақ, өт iн iш iме штабтан мұндай жақсы ұшқыштар өз iм iзге де керек, с iзд i ешқайда ж iбере алмаймыз деген жауап келд i. Мен тағы жаздым. Бұл хатыма генераллейтенант Трофимовтан «с iз арыз беруд i тоқтатпасаңыз жай ұшқыштан ешуақытта көтер iле алмай өтес iз» деген жауап келд i. Тура осылай жазылған. Өст iп жүргенде мен б iзд iң армияның қолбасшысы генерал Кадышевт iң майданда Талғат Бигелдиновпен б iрге б iр әскери бөл iмде соғысқандығын ест iд iм. Мен енд i қалай да Талғат ағама барып жолығуым керек деп ойладым. Ол к iс i Кадышевке б iр жапырақ қағаз жазып берсе, қолбасшы мен i сынақшылар мектеб iне ж iберед i. Осы ойбасыма кел iс iмен-ақ дереу жұмыстан сұрандым да Алматыға тарттым. Жалпы, мен өз iмд i сәтт i күн i туылған адаммын деп есептейм iн. Соның мысалы, мен Алматыға келген бойда Талғат Бигелдиновт i тауып алдым. Сөйтсем, бұл к iс i қызмет бабымен өз үй iнде де сирек болатын адам екен. Мен тура дәл сол күн i б iлгендей кел iпп iн. «Аға лейтенант Тоқтар Әубәк iров!» деп өз iмд i таныстырып, келген шаруамды қысқаша баяндадым. Б iзд iң қолбасшымызбен соғыста б iрге болған қандыкөйлек жолдасы екенс iз. Ол к iс i Кеңес Одағының ек i дүрк iн Батыры. Рекомендация жазып берсеңiз дұрыс болар ед i. Қазақтың баласынан да б iр сынақшы ұшқыш шықсын да дед iм. Талғат аға тыңдап болып, арыз берд iң бе дед i. Берген iмд i, жоғары жақтан қандай жауап келген iн айттым. «Сынақшыға қойылатын барлық талапқа сен сәйкес келес iң бе?» деп сұрады. «Келем iн, б iрақ олар қабылдамай жатыр». «Қабылдамай жатса, неге қабылдамай жатқанын олар жақсы б iлед i. Тек саған айтарым мынау, под лежачий камень вода не течет. Осыны ұқ. Қимылда!» Мен бала күн iмнен тәңiрдей табынып өскен, п iр тұтатын, қиналған кез iмде атын аузыма алатын Талғат ағамды көрген iме, жолыққаныма мәз болып, үй iме қайттым. Дәл iрег i, қайтып кетей iн, ұшаққа билет алайын деп тұрдым да, «қой, ақыры келген соң Қонаев көкеме к iр iп кетей iн» деп ойладым. Орталық Комитетке барып, қабылдауына жазылдым. Қабылдауға жазатын ек i қазақ ж iг iт екен. Бұлай дейт iн iм, ж iг iттер не үш iн Димекеңн iң қабылдауына к iрг iм келет iн iн сұраған соң мен шынымды айттым. Осылай да осылай, мен сынақшы болайын десем, командирлер iм ж iбермейд i. Неге ж iбермейт iн iн мен iң iш iм б iл iп отыр. Оны сендер де сез iп отырсыңдар. Димекеңе к iр iп осы жайды айтайыншы деп ед iм, көмек сұрайын деп ед iм. Ек i ж iг iт жанып түст i. «Болды, ерекше өт iн iшпен жүрген адам екенс iз, б iз с iзд i ертең Димекеңе жолықтырамыз. Ертең сағат онда осында келес iз, б iз с iзд i қалайда алып к iрем iз». Қуанышым қойныма сыймай қонақүйге қайттым. Ертес iне қабылдау бөлмес iне айтқан уақыттарынан бұрын кел iп тұрдым. Кел iп ед iм, әлг i ек i ж iг iт маған «бауырым, б iз сен i Димекеңе жолықтыра алмайтын болдық. Түнде осында Брежнев кел iп қонды да таңертең сағат 5-те Димекеңд i алып Үнд iстанға ұшып кетт i. Брежневт iң келет iн iн ешк iм б iлген жоқ. Ол жақтан қашан қайтатынын да ешк iм б iлмейд i» дед i. Күт iп жата берет iн мен iң де уақытым жоқ. Ж iг iттерден не iстейм iн деп сұрадым. Олар маған хат жаз дед i. Жақсылап тұрып жаз. Жақсылап жазу үш iн заңгер-кеңесш iге бар. Оның мекенжайы мынадай, ақшасын төлейс iң, ол саған сауатты ет iп, мөлд iрет iп тұрып жазып беред i. Жүг iр iп отырып айтқан заңгер iне бардым, не мәселемен жүрген iмд i әдем iлеп айтып берд iм. Заңгер iм жазып жатыр. Үш парақ арыз болып шықты. Қонаевтың атына! Әлг iге он сом берд iм. Он сом ол кезде көп ақша. Айдап отырып, қонақүй iме келд iм. Бөлмеде хатты тағы б iр рет оқыдым. Оқып отырып маған ой түст i. Қонаев бүк iл елд i билеп отыр. Ол к iс i әр минуты есептеул i адам. Газеттерд iң өз iн де бастан аяқ түгел емес, көмекш iлер i назар аударыңыз деп белг iлеп қойған жерлер iн ғана оқыса керек. Сол қарапайым нәрсен i мына мен iң арызымды хатқа түс iрген заңгер неге түс iнбеген? Дұрыс-ақ, хат тамаша болып шыққан. Оқысаң жылайсың. Б iрақ, оның бәр iн оқып отыратын Қонаевтың уақыты қайда? Мен хатты алдым да жыртып-жыртып корзинаға тастай салдым. Себеб i, мен өз iмд i үлкен к iс iн iң орнына қойдым. Сөйтт iм де отыра қалып Қонаевқа басқа хат жаздым. «Қиыр Шығыс әскери округ iн iң ұшқышы, истребительперехватчик Тоқтар Әубәк iровтен өт iн iш: Мен iң жеңiлдеу жұмыстан ауыр жұмысқа ауысуыма көмектесу iңiзд i сұраймын. Қазақтан ұшқыш-сынақшы шыққан емес. Бүк iл параметр iмн iң бәр i талапқа сай келед i». Сөйтт iм де қолымды қойдым. —Үш парақтың орнына үш сөйлем жаздыңыз? — Иә, үш сөйлем ғана. Хатымды қабылдау бөлмес iндег i ж iг iттерге әкел iп берд iм. Олар оқып көр iп, мәз болып қалысты. «Айттық қой, ол заңгер қалай жазуды б iлед i дед iк қой. Көрд iңiз бе, қысқа да нұсқа қылып, қандай әдем i ет iп жазған. Димекеңе хатты осылай жазу керек қой. Мына заңгер соны түс iнед i екен» дес iп жатыр. Мен ол ж iг iттерге хатты өз iм жазғанымды айтып не қылайын, хатты тастадым да екеу iмен қоштасып кет iп қалдым. Шыққан бойда Қиыр Шығысыма ұшып кетт iм. Арада б iраз уақыт өтт i. Б iр күн i таңертең жұмысқа келсем, бәр i жүг iр iп жүр. «Ойбай, Әубәк iров, сен i бастықтар iздеп жатыр. Қолбасшы ғана емес, СССР Қорғаныс министр i мен Саяси Бюро мүшес i Қонаев iздеп жатыр екен» дейд i. Осыдан кей iн де мен i сынақшылар тобына қабылдамай б iр жыл күтт iрд i. Б iр жылдан кей iн барып қабылдады. Б iрақ, қабылдағаннан кей iн де проблема б iткен жоқ. Оқу қазан айында басталды. Ал, мен i оқуға ж iберу туралы бұйрық жоқ. Қазан өтт i, қараша өтт i, желтоқсан өтт i. Қаңтардың 21-күн i ғана қолыма бұйрық тид i. Дереу Мәскеуге ұшып кетт iм. Авиация өнеркәс iб i министрл iг iн iң ұшқыштар даярлайтын бөл iм iне к iрд iм. К iрсем, олар тағы да мен i қабылдай алмаймыз дейд i. «Биыл барып техник бол, сондай майда жұмыстармен айналыс, енд iг i жылы көрерм iз, қабылдап қалармыз». Мен айттым, «жоқ, мен iң биыл оқығым келед i, қабылдайсыз» дед iм. «Қалай қабылдаймыз, жұрттың оқып жатқанына төрт айдың жүз i болды?» «Маған б iр жарым ай уақыт бер iңiздер. Осы б iр жарым ай iш iнде қазан айынан бер i оқып жатқандарды қуып жете алмасам с iздерге ешқандай өкпем жоқ, қабылдамай-ақ қойыңыздар. Қайда ж iберсеңiздер сонда ж iбер iңiздер, ер iк өздер iңiзде». Мен i комиссияға ж iберд i. Комиссия мен iң өт iн iш iме кел iс iм iн берд i. Бұл топта оқып жатқан он жет i адам екенб iз. Сессияда сол он жет i ұшқыштың арасынан емтихандардың бәр iн беске тапсырған ек i-ақ адам болдық. Комиссияның б iрде-б iр мүшес i аузын аша алған жоқ. Оқуды б iт iрген соң Микоянның фирмасына жұмысқа ж iберд i. — Микоянда iстеп жүр iп, Сухойдың фирмасы жасап шығаратын ұшақтарды да сынақтан өтк iзд iңiз бе? — Оның рет i былай. Б iзд i басқа фирмалардан мына машинаны сынақтан өтк iз iп бер деп шақыратын. Ал, сынақшылар мектеб iнде оқып жүргенде Кеңес Одағында жасап шығарылған барлық ұшақтарды м iн iп көргенб iз. Туполевт iң фирмасы, Яковлевт iң фирмасы, Ильюшинн iң фирмасы, қысқасы, кезкелген фирма жасап шығарған ұшақты басқаруға хақың бар. Тек емтихан тапсырсаң болды. Ұшақтың электротехникалық құрал-жабдықтарынан б iр емтихан, электроникалық құрал-жабдықтары жөн iнен бөлек емтихан, осылай болып кете беред i. Емтиханның бәр iн де комиссияға тапсырасың. Және емтихан тапсырып болғаннан кей iн он күнн iң iш iнде ұшпасаң, емтиханды қайта тапсыруға тура келед i. Б iр аптаның iш iнде 16-17 емтихан тапсыруың керек. Ол комиссияның бәр iн таба қою да оңай шаруа емес. Емтиханның бәр i тапсырылды деген қағазыңды мектеп дирекциясына өтк iзес iң. Дирекция сен сұраған ұшаққа тапсырыс беред i. — Сынақшылар тек қана жаңа машинаны сынақтан өтк iзе ме? — Жаңа машина сол жаңа күй iнде шамамен 5 жылдай ғана жұмыс iстейд i. Содан кей iн оның құрылымында iш iнара жаңарту басталады. Ана жер iне жаңалау аспап қояды, мына жер iне жаңалау тет iк қояды, осылай болып кете беред i. Ал, жаңадан қойылған құрал, аспап, тет iктерд i де сынақтан өтк iзу қажет. Мұны жеңiл iс деп қарауға болмайды. Осындай жаңартылу үст iндег i машиналарды әбден сынақтан өтк iз iп төселген, бейнелеп айтқанда өз i де сынақтан өткен сынақшы ұшқыштар ғана су жаңа машинаны сынауға жолдама алады. Мен өз iм осындай жолдаманы он жыл күтт iм. Ондай ұшақ әл i ешк iмде жоқ. Ол б iр iнш i рет аспанға көтер iлей iн деп тұр. Мен осындай су жаңа б iрталай машинаны тұңғыш рет әуеге көтерд iм. Ал, мен iң әр iптестер iмн iң iш iнде ондай бақыт маңдайына бұйырмаған ұшқыштар да болды. — Б iрақ, олар да ұшқыш-сынақшы деп аталады ғой? — Әрине, әрине. Айттым ғой, ол жұмыс та оңай жұмыс емес. Ол ж iг iттерд iң iш iнде ұшақты сынақтан өтк iзу үст iнде қаза тапқандар да бар. Мен 80-жылдардың аяғында сынақтан өтк iзген кейб iр ұшақтарды Ресей өнд iр iске енд i ғана енг iз iп жатыр. Енд i Тоқтар тумайды, Сарыарқаға ексең де. — С iзд iң ғарышкерлер отрядына қалай қабылданғаныңызды бүг iнде бәр iм iз б iлем iз. Ал оған дей iн с iз ұшқыш-сынақшы болып әбден қалыптасқаннан соң тағы б iр саты көтер iлей iн, енд i ғарышкер болуға әрекет жасайын деген ой туған жоқ па? — Жоқ. Неге десеңiз мен iң ұшқыш-сынақшы деген жұмысым космонавттың жұмысынан жоғары бағаланатын. Ғарышкерлер сынақшы-ұшқыш келгенде орындарынан т iк тұрып қарсы алатын. Рас, ғарышкерлерд iң де жұмысы масқара ауыр екен. Мен оны да көрд iм. Б iрақ, олардың көб iс i ұшқыштық кәс iпт iң ең би iк шыңына, ұшқыш-сынақшы деген дәрежеге жетпей космонавт болғандар. — С iз Мәж iл iс депутатысыз. Ататүр iкт iң сөз iн сәл өзгерт iп айтсақ, б iзд iң кезкелген iм iз мәж iл iсмен бола алуымыз мүмк iн. Ал, кезкелген iм iзд iң әр i сынақшы ұшқыш, әр i ғарышкер бола алмайтынымыз айдан анық. Ендеше, С iз өз әлеует iңiзд i орнымен пайдаланайын, не де болса сол авиация, космонавтика саласына жұмыс iстей iн деп тырысып көрд iңiз бе? С iзд iң қолыңыздан келет iн нәрсе өзге 100 депутаттың қанша тырысқанымен қолынан келмейт iн iн айтып, түс iнд iр iп көрд iңiз бе? — Жоқ. Оны түс iнет iн адамдар мен iңше жоқ деп ойлаймын. Неге десеңiз б iзде үст iне өм iр iнде ақ халат кимеген адам Денсаулық сақтау министр i, машина дегенн iң не екен iн б iлмейт iн адам Өнеркәс iп министр i бола алады. Осының бәр i б iр қалыпқа түспей экономикамыз көтер iлмейд i. Мен өз iм министр болып отырған салада б iр күн жұмыс iстемеген болсам, мен ол саланың жұмысын қалай жақсарта аламын, солай емес пе? Мүмк iн, «мен өз саламды көтерер ед iм» деген ж iг iттер болған шығар, б iрақ олардың қалауы орындалғанын ест iмед iм. Оның үст iне к iшкентай күн iмнен мен iң намысшыл болғанымды ест iп отырсыз. Мен басымды и iп ешк iмн iң алдына бара алмаймын. — Мен бұл сұрақты неге қойып отырмын? Ес iңiзде болса, Әз iлхан Нұршайықовтың «Ақиқат пен аңыз» атты к iтабының соңғы беттер iнде Бауыржан Момышұлы атамыздың «маған Алла-Тағала талантты аямай бер iп ед i, менен халқымның күткен i көп ед i, м iнез iмнен, басқа да себептерден мен сол халқымның күткен iн бере алмадым» деп өк iнет iн жер i бар. — Мен де өк iнем iн. Ғарыш агентт iг iн құрғанда басы-қасында мен жүрген болатынмын. — Иә, солай екен iн ел б iлед i ғой. — Б iрақ, кей iн мен iң ойым бұрмаланып кетт i, мен iң айтқаным жүзеге аспады. Мен iң орныма ол iст i түс iнбейт iн, б iлмейт iн адам келд i. Б iр рет iстел iнген нәрсе ек iнш i рет тағы да қайталанады. Адамның көңiл i деген болады. Көңiл iң қалғанда. Мен қаз iр қанша ақшаның қайда шашылып жатқанын көр iп отырмын, қанша iст iң дұрыс iстелмей жатқанын көр iп отырмын. Оны мен айтсам «көре алмаушылықтан айтып отыр» дейд i. Сондықтан мен тыныш отырмын. Уақыты келгенде оның бәр i сыртқа шығады әл i. Әрб iр к iс i өз iн iң шамасына қарау керек, iстей ала ма, iстей алмай ма? Көтере ала ма, көтере алмай ма? Халықтың болашағын ойлау керек. Бил iктег i адам үш iн амбиция деген нәрсе, әрине, жақсы, б iрақ, ең алдымен халықтың жайын ойламаса ешқандай да iс дұрыс болмақ емес. — С iз қандай оймен депутаттыққа түссем деген шеш iмге келд iңiз? — Мен i депутаттыққа жетелеп келген күш – қарапайым еңбекш i елд iң мүддес i. Қалада, би iк орындықта отырған азғантай жұрт байып бара жатыр. Дұрыс. Б iрақ, б iз елд i аралар болсақ, әс iресе ауылды жердег i қалың көпш iл iкт iң жағдайы төмен екен iн көрем iз. Олар да жыл өткен сайын байып бара жатыр деп айта алмайсыз. Б iз өз iм iзд i керемет бай мемлекетп iз деп жариялап жатырмыз. Ол да дұрыс. Б iрақ, сен к iммен бай боласың? Ел iңмен бай боласың. Артыңдағы қалың жұрт кедей болса сен қалай өз iңд i баймын деп айта аласың? Ел iң бай болу үш iн б iз алдымен ауылдағы халыққа жағдай жасауымыз керек, ауылды көтеру iм iз керек. Ауылдағы елд iң қолына қаржыны қорықпай беру iм iз керек! Иә, б iреулер оны iш iп қоюы, б iреулер жеп қоюы мүмк iн. Б iрақ, басым көпш iл iг i қисайған көш iн түзеп алады. М iне, осы нәрсе б iзде iстел iнбей жатыр. Мен депутаттыққа сол себепт i бардым. Қарағанды, Тем iртаудан, орыстар көп тұратын өңiрден түскен iмде мен жүз пайыз дауыс алар ед iм. Мен iң қандастарымның iш iнде өз iн iң ұлтын, өз iн iң ел iн жақсы көрет iн, намысшыл жандар көп екен. Қызылордалықтар өздер iн iң арасынан шыққан балаларын сайламай мен i сайлады ғой. Мен б iр рет қана «сен бұл жақтың адамы емесс iң» деген сөзд i ест iд iм. «Мен – қазақпын!» деп жауап қайтардым оны айтқан адамға. «Мен Қазақстанның кез келген жер iнен дауысқа түсе аламын. Және өте аламын да! Т iпт i б iлг iңiз келсе, мен iң бабамның сүйег i жатыр осында!» Астанадан «Әубәк iровт i өтк iзбеңдер!» деген бұйрық та келд i. Б iрақ, ол бұйрыққа қызылордалықтар пысқырып та қараған жоқ. «Қазақтың атын аспанға шығарған азаматты қалай б iз жерге ұрамыз?» дед i олар. Мен ек iнш i рет көкке көтер iлд iм! Осындай ұлтым, осындай халқым барына риза болдым. Мен әс iресе қазағымның аруларына ризамын. Қазақты қазақ қылатын – б iзд iң қыздарымыз! Олар ұлтшыл десең ұлтшыл, батыр десең батыр! Мен қазақтың қыздарына шынында да қайран қаламын. Олар б iзд iң аналарымыздың жалғасы. Ертең өздер i де сондай аналарға айналады. Мен соларға қарап отырып өз iмн iң анамды көргендей боламын. Мен iң анам, әруағыңнан айналайын анашым, сұмдық қайратты адам ед i ғой. —Кез iнде Талғат Бигелдиновке, Д iнмұхамед Қонаевқа барған өз iңiз сек iлд i бүг iн с iзге кел iп «көмек бермесеңiз болмады, аға» деген ж iг iттер бар ма? — Көп! «С iз ғана көмектесе аласыз» деп келед i маған. Тәуба, б iразына қол ұшын берд iм. Оның iш iнде ұшқыштар да бар. — Ал, ұшқыш-сынақшы боламын дегендер i бар ма? — Жоқ. Қазақтан енд i ондай ұшқыш шықпайды. Ресей де қабылдамайды оларды. — С iз айтсаңыз қабылдауы мүмк iн ғой? — Жоқ, мен айтсам да қабылдамайды. Олар қаз iр ұлтшылдыққа бұрылды. Орыстан басқа ешк iмд i алмайды. — Уақыт бөл iп, әңг iмелескен iңiз үш iн рахмет! Сұхбаттасқан Өм iрзақ АҚЖ IГ IТ, «ЕВРАЗИЯ-KZ»
