Сомерсет Моэм. Сұлу мен отбасы
"Сомерсет Моэм. Сұлу мен отбасы"|"https://madeniportal.kz/adebiet/somerset-moem-sulu-men-otbasy"
TITLE: Сомерсет Моэм. Сұлу мен отбасы
URL: https://madeniportal.kz/adebiet/somerset-moem-sulu-men-otbasy
META: "Сомерсет Моэм. Сұлу мен отбасы"|"https://madeniportal.kz/adebiet/somerset-moem-sulu-men-otbasy"
TOTAL WORDS: 11954
TEXT: Ағылшын тілінен орысшаға аударған: © Виктор ВЕБЕР. Орыс тілінен қазақшаға аударған: Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, жазушыдраматург, әдебиеттанушы, сыншы, аудармашы © Әлібек БАЙБОЛ. Жауапты редакторы: Елдос ТОҚТАРБАЙ, жазушы, әдебиеттанушы, алаштанушы-ғалым, ҚР Үкіметінің «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, PhD докторы. Аудармашыдан бірауыз сөз: Уильям Сомерсет МОЭМ – Англия елінен шыққан атақты драматург, әйгілі жазушы, әдебиет сыншысы, әлем әдебиетінің классигі, «Ламбеттік Лиза», «Қаһарман», «Ай мен бақыр тиын», «Миссис Крэддок», «Театр», «Таң атар алдында», «Каталина», «Жапырақ дірілі», ««Эшенден я Британия агенті», «Әткеншек», «Бірінші жақтан баяндалған алты әңгіме», «Жазмыш ойыншықтары», «Арлы адам», «Леди Фредерик», «Джек Строу», «Миссис Дот», «Пенелопа», «Смит», «Грейс», «Оныншы кісі», «Дворяндық», «Кэролайн», «Коттедждегі махаббат», «Шеңбер», «Мисс Томпсон», «Жаңбыр», «Адал жар», «Шеппи», «Қонақжайдағы джентльмен», «Дон Фернандо», «Жазушы көзқарасы», «Он роман және оның авторлары» атты т. романдар, әңгімелер, пьесалар мен жолжазбалардың авторы. Жазушының атасы – Роберт Моэм белгілі заңгер-адвокат-тұғын. Ал, қаламгердің үш ағасы да осы жолды таңдаған соң, әулет те С. Моэмды заңгер болады деп есептеген-ді. Алайда, өмір, тағдыр өз дегенін істеді. Жазушы бала кезінде французша сөйлеген, ал ағылшын тілін тек он жасында ғана меңгерген. Автордың бала кезгі кекештігі өмірбақи сақталған-ды. Ол ешкім кедергі келтірмес үшін жазу үстелін қабырғаға қарата тірей қойып, ерте тұрып үш-төрт сағат еңбек етіп, күніне 1000-1500 сөз жазатын болған. Қаламгер Ницца қаласының ауруханасында өкпе дерті кесірінен кең дүниені қиып, өмірден озған. «Сұлу мен отбасы» ағылшын авторының туындысы екенін ескере отыра, миссис, мисс, мистер, леди, джентльмен, сэр, мадам, герцог, граф секілді ұғымдарды дәл сол қалпында қалдырдық. Әйтпесе, не көп – аталған аристократиялық түсініктердің қазақи баламасы көп. Негізінен, комедиядағы бүкіл кейіпкер – өзімшіл, олар біреу үшін я жақыны үшін жаны ашығансып көрінгенімен де әркім өз қамын ойлаған пенделер. Бірақ, сол өзімшілдердің ішіндегі ең өрені, зоры, ішкі есебі бүтін сұлу келіншек, атқаны дарып, айтқаны орындалып жүрген орталық қаһарман – Виктория ханым. Ол әйел әркез өзін отбасы алдында, күйеулері алдында, әлеумет алдында, тіпті ел алдында айтарлықтай құрбандыққа барған жандай көрсеткісі келіп тұрады және бұнысы қанға сіңген әдетке айналған-ды. Оның әр сөзі – «заңмен тең». Ал, өздеріңіз білетіндей Заң жүзеге асуға тиіс. Әсілі, барлық персонаж – сол қағілез қатынның өзімшілдігі жолындағы құрбандардың құрбаны. Соғыс тұсындағы бір отбасының тағдыры, халахуалы – сол уақыттағы ағылшын қоғамына тән ортақ сипат. Бұл нәрсе көркем шығармада да анық көрініс тапқан-ды: авторлық ремарка, диалог, іс-әрекет барысында. Қылаяғы жалшы-қызметшілердің өзі де – такаппар. Дегенмен, Виктория менмендігі мен тұрақсыздығының бәсі жоғары. «Сұлу мен отбасы» – мұңды комедия. Оқып отырып миығыңнан ауыр ғана күрсіне күлесің. Себебі, көсіліп күлуге көркем мәтін ырық бермейді. Моэм ағылшын драмаларына тән элементтерді тамаша қолданған-ды. Осы іспеттес пьесалар кейінгі ситкомдарға негіз болғаны анық. Ал, ары қарата пьеса қалай өрбитінін және немен аяқталатынын білгіңіз келсе, аударманы толық оқып шығыңыз, аса қадірлі оқырман!. III-бөлімді пьеса Кейіпкерлер: Виктория – сұлу, келісті келіншек. Уильям – оның бірінші күйеуі. Фредерик – оның екінші күйеуі. Мистер Лейсестер Пейтон – оның үшінші күйеуі, кәсіпкер. Мисс Монтморенси – үйленбеген кәрі қатын. Миссис Шаттлуорт – Викторияның анасы. Мисс Деннис – маникюрші. Миссис Погсон – жасы ұлғайған, жұмыс іздеп жүрген әйел. Тейлор – қызметші әйел. Күтуші әйел. Уақиға 1918-жылдың қараша соңында Викторияның Вестминстердегі үйінде өтеді. I-бөлім Викторияның жатын бөлмесі. Әдемі жапқыш жабылған үп-үлкен төсек. Дәп қасында – опадалап орныққан дәретхана үстелі. Креслолар, пуфиктер және диван. Қажеттілік туындаса, жатын бөлмені қонақжай қылып өзгертуге болады. Құмыра толы – гүл, қабырғаларда – картина ілулі. Каминде от жанып тұр. Сұлу әйел – Виктория диванда жантайып жатыр. Жиырма бестегі маникюрші – мисс Деннис оның тырнақтарын әрлеп әлек. Сөйтіп, мен: «Жақсы! Келісем!» – дедім. Иә, ертелі-кеш бәрі тиянақ табу керек. Ол маған бес рет сөз салды, бесеуінде де бетін қайтарып тастадым, «жоқ», – дедім. Мына берекесіз тірлік барысында отбасыдағы оң-солды танып, ақыры кезіккен ерге ере кететініңді түсінесің. О, дұрыс айтасыз. Әйелге көп дүние қатысты. Алғашқы жарым ажал құшты, қара жамылдым, қатты қайғырдым. Мына көкірегім. көркінен айырылды. Біраз уақыт жырықты көйлек кие алмай қиналдым. Масқара! ВИКТОРИЯ. Оны шын сүйдім. Бірақ, екінші күйеуімді де жақсы көрем. Тез бауыр басып қалатын секілдісіз! ВИКТОРИЯ. Әрине! Екіншімнің де есендігін тілеймін. Біз өшшіл өмірде дәурен шегеміз. алдажалда онымен де бір нәрсе боп қалса, амал жоқ, үшінші рет байға тием. Алайда, алғашқы екеуін де естен шығармаймын. Еһ! Махаббат – жер бетіндегі ең таза ұғым. Әлбетте, жылға жуық тосуға әзірмін. Өйткені, бірінші күйеуім өлген соң бір жыл күткем. Иә, әдептен озбаған жөн. Келген бойда-ақ сақинаңызды байқап қалдым. Жұмыста сақиналы жүру – міндет емес, бірақ тағулы тұрғаны – мәртебе. Иә, таныс жайт. Кейде, сақинаны қолқап астына бұрай жасырып: «Міне, бәрі – шешілді!» – дерсің. Ол өте өңді ме? МИСС ДЕННИС. Екеуі де ел қызығарлықтай. Меніңше, әйел ажары – тартымды еркек. Ол – аққұба. Бұл – талғам мәселесі, алайда ондайларға сеніңкіремеймін. Тұрақсыз дейді ғой. Жолдастарым – кіл қараторы. Қызыққұмар деп сөкпессіз. қайсысын айрықша сүйдіңіз? ВИКТОРИЯ. І-і-і. Мұныңыз долбар ғана сияқты. Меніңше, сіз шет жүрген жанды таңдар едіңіз. Адам табиғаты сондай ғой. Кіршіксіз еркектің жоқ екені анық. Олар – өзімшіл, қатыгез, ұшқалақ. Еркек деген ел ештеңенің қадір-қасиетін білмейді. Өң мен түс арасындағы беймәлім әлемде өмір сүреді. Бірақ, Билл да сондай еді ғой, марқұм. Екеуі де ессіз сүйді. Онда көп дүниеге көз жұма қараса да болады екен ғой. «Мені – түсінбейді!» – деп зарлайтын әйелдерді аса сыйламаймын. Еркек мені түсінбей-ақ қойсын. Тек сүйсе болды! Тейлор есікті ашып, жатын бөлмеге енеді. Артынша Викторияның анасы, шашын қырау шалған, қара көйлек киген қатын – миссис Шаттлуорт көрінеді. Қымбатты анашым! МИССИС ШАТТЛУОРТ. Ботам, менің! ВИКТОРИЯ. Бұл – мисс Деннис. Ол сахарда жетті. Қайырлы таң. Тепкішекпен терлеп-тепшіп көтерілуге мәжбүрлегенім үшін айып етпеңіз. Көмірді үнемдеу керек. Сол себепті, төменгі қабат – әлі де суық. Қорды толықтырсақ деп едік, бірақ бәрі – бекер. Құлыншақтар қалай, өсіп жатыр ма? ВИКТОРИЯ. Фредди тұмауратып қалды, күтуші жатып сауығып алсын деп ұйғарды. Жалпы, жай-күйі жаман емес. Екеуі де ұл ма, миссис Лаундес? ВИКТОРИЯ. Иә. Келесіде қызды болам. Виктория! Фредди, бір айдан соң екіге толады. Білем. Өзімді кейуанаша сезініп отырмын. Әкесі өлгеннен соң үш ай кейін туды. Сұмдық! Тырнақты қанық қып бояйын ба? ВИКТОРИЯ. Жоқ. Саған қара түс жақсы жарасып еді. Мисс Деннис! Викторияны, сол бір кездері көрмегеніңіз өкінішті-ақ. Неткен тасжүрек едіңіз, мама! МИССИС ШАТТЛУРТ. Матильдаға тапсырыспен тіктіртсін дегем. Фредди, тұңғышыңыз ғой, иә? Әке атын жаңғырту мұратында қойдыңыз ба? ВИКТОРИЯ. Жоқ, бірінші күйеуім – Уильям. Ол ұлды майор Лаундес құрметіне орай атағысы келген. Түсінесіз бе, майор Лаундес оның досы еді. оо-о, түсіндім, түсіндім. Кейіндері. мен майор Лаундеске ұзатылған соң, тағы да ұл тудым. Оны алғашқы жарымның құрметіне орай атадық. Қарсы болғам. Есімі бастан кешкен бір жайтты еске салмаса деп ем. Мұныңыз – қате, анашым. Биллды ешқашан ұмытпаймын. Көрдіңіз бе, әне. екеуі де қатар тұр. Бұндайды кейбір еркек жақтырмас та еді. Фреддидың жалғыз сүйеніші – мен ғана. Сондықтан, ол Франциядағы атаусыз молада жерленген жанды ара-тұра еске алғаныма қарсы болмауы керек. Алаңдама, алтыным! Бұл нәрсе теріңе қаншалықты теріс екенін естен шығарма. Ақкөңіл ғой! ВИКТОРИЯ. Соғыстан соң бәрі өзгерді. Егер, Фредди қан майданда қаза тауып, тағы да ұзатылсам, оны да ұмытпас едім. Әзірге осы да жетер, миссис Лаундес. Жұма күні келсем қарсы емессіз бе?. Жоқ, қарсы емеспін. Ісіңізге тәнтімін. Меніңше, сапалы маникюр адам сабырын күшейтеді. Еркек бұндай қолды құшырлана. өгейсімей өбеді деп ойлаймын. Маған сөз салған джентльмен, әуелі тырнақтарыма мән бергенін айтты. Олардың ойын болжау мүмкін емес. Ең алғашқы сезімге сенем. Сондықтан, қыз-қырқынға: «Қонақжайға кірмес бұрын ерінді аямай жымқыру керек. Еркек біткен суланған алқызыл ауызды көргенде-ақ есі кетеді», – деп айтам. Қалайша ескермегем? Кеңесіңізде кемдік жоқ. Өміріңіз едәуір өзгергенін байқайсыз. Мисс Деннис, таяуда ұзатылады, мама! Басы бос емес! МИССИС ШАТТЛУОРТ. Еһ, қымбаттым! Өз әйелі өзгеге де ұнауы керек. Жұмаға шейін амансау жүріңіз, мисс Деннис. Рақмет, миссис Лаундес. Айтпақшы, Парижден теріге арналған жаңа крем алдырттым. Тұп-тура сізге арналғандай. Жаңа косметикадан қорқам. Терім – нәзік. Мына крем сізге ғана лайық, миссис Лаундес. Қарапайым теріге қатардағысы да жарайды. Ал, сізге қоректік заттары бар крем қажет. Удай қымбат қой, бізге үнемдеу керек! Соғыс кезінде осындай құрбандыққа баруға мәжбүрміз. Жеңілдік жасаймын, миссис Лаундес. Алпыс үштің орнына елу жетіге қия салам. арасы – алты-ақ шиллинг! Әйел бет күтіміне мән бергені жөн. Мақұл, келесіде ала келерсіз. Өкінбейсіз! Сау болыңыз, миссис Лаундес. Сау болыңыз, миссис Шаттлуорт. Дұрыс айтады. Мен әркез қыздарға: «Теріні теріс көрмеңдер! Сонда, есепшоттарың да еселене береді», – деймін. Блейки ажырасқалы жатыр дейді. Төрт жыл соғысыпты, енді бейбітшілікті көксейтін ұқсайды. Өкінішке қарай, осы кезде еркек біткен отбасылық өмірдің не екенін ұмытты. Бір есептен, байқұс Биллдың майданнан оралмағанына қуан. Бұлай деуге қалай дәтіңіз барады, мама?! МИССИС ШАТТЛУОРТ. Фреддиге әскери министрліктен орын тигеніне ризамын. Әйел мен ер арасындағы айырмашылық мынада. ақырғысы отбасы үшін күйіп-піспейді. Оларды төзімділікпен. сый-сияпат, ынталандырумен ғана көндіре аласың. Ит екеш итті де артқы аяғымен жүруге әдеттендіреді ғой. Алайда, ит төрт аяқпен жүргісі бар. Сол секілді еркек те еркіндікті аңсайды. Үйлену – әдет. Жақсы әдет дер едім. Әлбетте! Өкініштісі, мына өмірде жаман қылықтан гөрі, жақсысынан арылу оңай. Фредди, отасқанымызға қуанып жүр. Сенің орныңда болсам, Лейсестер Пейтонға тұрмысқа шығар ем. Қысқа қонышқа әуес екен. Ондайдан оңды дос шығады. нағыз сырлас! ВИКТОРИЯ. Аяғы тоңған шығар! Сол күйі төсекке жатса, онда бұл – жарамсыз қылық. Бос сөз. Қысқа қоныш. ұжымшыл, жүйелі адам екендігін аңғартады. Олар бәрі орныорнында тұрғанын қалайды. Тоқетері, әдеттің адамы ғой. Алты айдан соң Лейсестер Пейтон бойдақ болғандығын да ұмытып кетеді. Сарбазды сарғая күткен жесірмін. Дәл менің жағдайымда қатардағы біреудің қатыны болу патриотизм емес. Сендер – қыздар, соғысты мәңгілікке созылардай көресіңдер. Қаһармандыққа еш қарсылығым жоқ. Бірақ, тәуір сұқбаттас бола алудың жөні бөлек. Қызметші әйел келеді. Сізді мистер Пейтон күтіп тұр. Кімді айтсаң – сол келеді. Жақсы, шақырыңыз. Мақұл, мадам. Кезігіп жүргендеріңді білмеппін, Виктория. Соңғы кездері – өте ілтипатты, қамқоршыл. Саған көзі түскенін сезіп ем. Мама, мен Фреддиден басқа ешкімді жақсы көрмейтінімді білесіз ғой. Десек те, арлы-берлі дедектетіп, ұсақ-түйекке жұмсайтын да адам керек қой. Және, ол қалағаныңды тауып әкеледі. Бәрін мама, бәрін: май, қант, виски. Ерніңді бір жымқырып ал. Мүмкіндікті мүлт жібердің. Ол маған ұсыныс жасаған жоқ қой. Ақымақ болма, қызым. Айтқаныңа көндіре алмадың. Фреддиды сүйем. Әрі ол кезде карталық жүйе енгізілмеген еді. Фредди қайда? ВИКТОРИЯ. Оған өкпелімін, мама. Ланчқа алып барам деп еді, ұшты-күйлі жоқ. Не қоңырау шалмады. Тейлор мистер Лейсестер Пейтонды ертіп әкеп, таныстырып, өзі кетіп қалады. Пейтон – орташа бойлы, толықша, өмірге де, өзіне де өкпесі жоқ жан. Ол әдемі киінген, ә дегеннен-ақ көзге түсетіні – бай-бақуатты екендігі және ақшасын шашарға жер таппай жүргендігі. Лейсестер Пейтон – жайдары, сыпайы, ақ пейілді кісі. Тепкішекпен терлеп-тепшіп көтерілуге мәжбүрлегенім үшін айып етпеңіз. Көмірді үнемдеуім керек. Жатын бөлмеде ғана камин жаға алам. Көмір тапшы деп неге айтпағансыз?. Қайырлы таң! ВИКТОРИЯ. Көмектесе алар ма едіңіз? ПЕЙТОН. Сұлу әйелдің өмірі де сұлу болуға тиіс. Бұл туралы Фреддиге айтқам, істің көзін табар. Қайткенде де, Әскери министрлік қызметшісіне жеңілдік жасалуы қажет қой. Қолғабыс қылуға рұқсат еткейсіз. Қолдан келер шаруа. Сіз сондай ғажап жансыз! ПЕЙТОН. Қан кешкен қаһармандар майданнан қайтқанда, тылдағыларға ешкім пысқырып та қарамайды. Тылда еріктен тыс қалдыңыз ғой! ПЕЙТОН. Ерікті есебінде тіркелгем. Алайда, билік: «Сен – кеме құрастырушысың, сонымен шұғылдан», – деп маңайлатпай қойды. Амалым таусылып, айтқанын орындадым. Ел алдындағы борышты адал өтедіңіз. Сонан соң олар үстеме табысқа салықты үдетті. премьерминистрге: «Бізден көп нәрсе талап етіп отырсыздар», – деп шағымдандым. Ұзынқұлақтан естуімше, еңбек еленіп, жыл соңында есім-сойыңыз марапаткерлер тізіміне енетін ұқсайды. Маңызды емес. Ең бастысы – қиын-қыстау заманда бас бұқпай, халыққа жәрдемдесу. Соны сезінген жөн! ВИКТОРИЯ. Дұрыс айтасыз. сезініп тұрмын. Виктория, тынымсыз қызмет қылды. Бұндай жүктемеге қалай шыдаған, таңғалам. Жиырма үш қайырымдылық жәрмеңкесіне қатыстым. Сонша зорығудың не қажеті бар еді?! ВИКТОРИЯ. Соғыс басталған жылы асханада жұмыс істедім. Кейін о жерден кетіп қалдым. Өйткені, ешкім ланчқа шақырған жоқ. Ал, госпитальге орналассам деп ем, қабылдамай қойды. Сөйтсем, арнайы дайындығым болмаптымыс. Сенен бірінші санаттағы мейірбике шығарына сенем. Әлгіндей лауазымға таласпаймын, әрине. Сондай жұмыс үшін жаралған әйелдер болады, өзі. Ал, жаралы жанның, қиналған жастың көңілін аулау үшін, көрпе-жастығын реттестіру үшін, гүл әкелу үшін арнайы оқудың қажеті жоқ, тек жанашырлық керек. Шай ұйымдастыруды қойдың ғой, қымбаттым?! ВИКТОРИЯ. Иә, уақытша бітімнен соң! ПЕЙТОН. Зақым алған солдаттарға шай таратушы ма едіңіз? ВИКТОРИЯ. Иә, әр сейсенбі сайын он екідей кісі шақыратынмын. Әуелгіде, қонақжайда әзірлейтінмін, олар қысыла-қымтырылған соң асүйге ауыстық. Сөйтіп, қызметші де қажет болмай қалды. Қымбаттым, мен кіші Фреддиге барайын. Тұмау-сұмаудан дін аман ба? ВИКТОРИЯ. Иә, мама, ол сізді қатты көргісі кеп жүр. Миссис Шаттлуорт есікке бет алады. Лейсестер Пейтон иба тұта орнынан тұрып, ол кеткен соң Виктория отырған диванға жайлап жайғасады. Ұлыңызға не боп қалды? ВИКТОРИЯ. Тамағы қарлығып тұр. Ем қонсын! ВИКТОРИЯ. Кәдімгі тұмау шығар, алайда алаңдамаса ана ана бола ма?! ПЕЙТОН. Сіз – ғажап шешесіз. Балаларымды шексіз жақсы көрем. және ғажап жарсыз! ВИКТОРИЯ. Бұл жөнінде жолдасыңыз не дейді? ВИКТОРИЯ. Қатардағы бай ғой. О, сабазға қызыға да, қызғана да қараймын. Еркек ұнатарлық әйелмін бе? ПЕЙТОН. Рұқсат етсеңіз, сіз туралы ойымды ортаға салсам. Жоқ. әсірелеуге әуессіз! Ел қызығатын екі қасиетімді білем: даңғой, әрі өзімшіл емеспін. Ішке офицерше киінген, бойы – ұзын еркек – Фредерик енеді. Кеудесінде – орден планкасы тағулы. Ол Лейсестер Пейтонға бас изеп, қол алысып амандасады. Қайда жүрсің, Фредди? ФРЕДЕРИК. Ланчқа ертіп барам деп ең ғой. Рас па? Ұмытып кетіппін. Ұмытып кетіппін дейді? Әсілі, көңілді іс тапқан ұқсайсың. Босаған бойда-ақ келем деп ескерттім емес пе?! ВИКТОРИЯ. Шаруа килікті ме? ФРЕДЕРИК. Иә. Билл әркез уақыт бөлетін. Мүмкін. Мен! Кете берсем! Уақытша бітімнен соң әскерилер қызметі жеңілдеді. Ал, қатардағы жандар қарқынды жұмыс істеуге тиіс. Жаңа көлік сатып алдыңыз, солай ма? ПЕЙТОН. Иә, барар жер, басар тау көп. Менде де солай, бірақ қарапайым солдатпын. Сондықтан, екі аяқтың амандығын тілеймін. Сау болыңыз. Сау болыңыз. Іздеп кеп, хал-жағдайымды сұрағаныңызға мың алғыс. Қонақ келсе неге қоңырайысып қаласың? ФРЕДЕРИК. Жатын бөлмеңде қабылдауды қашан қоясың? ВИКТОРИЯ. Қызғанып тұрмысың? Жақындашы, бір сүйіп алайын. Қызғанып тұрғам жоқ! ВИКТОРИЯ. Ақымағым-ау! От жағулы жалғыз бөлме – осы, ғой! ФРЕДЕРИК. Қонақжайға жақсын деп тапсырма бермейсің бе? ВИКТОРИЯ. Соғыс кезінде көмір тұтынуға шектеу қойылғанын ұмыттың ба, қошақан?! Қонақ бөлмедегі каминды қолданбауымыздың себебін түсіндірейін. бәрі келіп сан рет айтқан патриотизмге саяды. Қарғыс атсын, патриотизмыңды. Үй емес, тоңазытқыш қой. Сабыр ет, қымбаттым! Екі жыл сыз окопта жатып жаумен алысқан мына сенің, суық бөлмеге бола ашуланғаның қалай? Ызалы сөзіңе мән бермедің, сезем. Қалжыңдасаң да, патриотизмге тіл тигізе көрме. Неге камин сенің ғана жатын бөлмеңде? Неге бәріне тегіс жылу тарайтын қонақжайда емес? Патриотизм! ВИКТОРИЯ. Қымбаттым! Соны да көп көрдің бе? Өзімшілсің. Соңғы төрт жылдағы бастан кешкен келеңсіз жайтты еске де алғым келмейді. Аяу-рақымға лайықтымын ба, шыныңды айтшы? ФРЕДЕРИК. Бала қалай? ВИКТОРИЯ. Ол жаққа кірме демеймін. Осында алаңсыз отыр. Есесіне, еркектерге арналған клуб бар. Сонда барып жылынсаң да болады ғой. Кешірші! Артық кеттім! Дұрыс айтасың! ВИКТОРИЯ. Бақытты болғанымды қаламайсың ба? ФРЕДЕРИК. Қалаймын, қалқатай, қалаймын. Некелесер алдында: «Соған өмірімді арнаймын!» – дегенсің. О, сөзді қазір де қайталауға дайынмын. Опасыз қылық істегеніңді мойында. Оңбағанмын, қымбаттым, оңбағанмын! ВИКТОРИЯ. Өпші, мені. Ал, енді, неліктен ланчқа әкетпегеніңді айт! ФРЕДЕРИК. Негізі, ұмытқам жоқ. Кедергі келтірді. мен нәр татпадым! Қазір аспазшыға қоңырау шалып, тамақ дайындасын дейін. Қошақаным, менің! Аспазшы ақшасын алып, кетіп қалған. Тағы да ма? ВИКТОРИЯ. Тағысы, несі? Алғаш рет қой. Аптаға жуық жұмыс істеді емес пе?! ВИКТОРИЯ. Неге долданып тұрсың? Бұған қатысты уәжім көп. Үйге жалшымалай тұрақтамайтын болды ғой. Қара, әне, басқаларда да солай. Күмәнім бар. Маған дауыс көтерме, Фредерик, өтінем. Ондайға үйренбегем. Өзім білем. Уақтылы тамақ ішпегеніңе ашулысың ба? Сені майданда ассыз-ақ тіршілік кешті екен деп жүрмін ғой. Ойынды оспаққа айналдырмашы, Құдай үшін. Өзің ғой, бастаған! ФРЕДЕРИК. Неткен ыза, неткен ызбар! Францияда жар жағалап жүргеніңде алаңдап, таңды ұйқысыз атырғам, енді кеп рақмет орнына ренішіңді құсып отырсың. О, кезгі уайымды ұмытатын кез келді. Одан бұрын, әскери министрлікте қызмет етіп жүргеніме, міне – бір жыл! ВИКТОРИЯ. Биллдың қазасы қабырғама қалай батқанын ұмыттың ба? ФРЕДЕРИК. Жоқ, бірақ ес жиып, етек жаптың деп ойлаймын. Дәрігер маған ерекше көңіл бөліп тұру қажеттігін айтты. Махаббатың сөнсе де, қылаяғы есіркесең нетті. Бар болғаны – осы! Құдай көріп тұр. аспандағы Айды сұрағам жоқ. Ойыңнан шығу үшін бәрін істеп бақтым. Нағыз сабырдың адамы, мына – мен ғой! Ата жауымның өзі де мені – өзімшіл дей алмас. Қатын қып ал дегем жоқ. Сүйгенсіген кейіп таныттың! Билл. тірі тұрғанда. саған үйленбес те ем. Ең адал досы – сен едің ғой, Фредди. Ол туралы асқан ілтипатпен айтқан соң ғана. саған шын ғашық боп қалдым. Қателік – менен! Сені қатты жақсы көрдім. Алайда, мазасыз махаббатқа шыдай алмадың. Қадірлі басым қор болдыау! Айтқаныңа арбалып, соның залалын тарттым, зардап шектім. Билл бүйтіп істемес еді. Ол өзін сүйген іңкәр жүректі алақанына салып аялап, қажетсіз көне қалпақ ұқсатып лақтыра салмас еді. Билл мені шын сүйді. Және де, мәңгі сүйіп өтер еді. Оған менің өтінішім – заңмен тең-тұғын. Билл – қаһарман, қымбат жан-тын. Саған қалайша үйленгем?! Енді, мен – бақытсызбын, бейбақпын! Әттең-ай, әттең! Биллмен қайта қауышсам ғой, о, Тәңірім! ФРЕДЕРИК. Онда, құттықтаймын! Ол үш минуттан соң келеді. Не деп тантып тұрсың? ФРЕДЕРИК. Бір-екі сағат бұрын клубта жүргенімде қоңырау шалған. Саған не боп тұр, Фредди? Ақылдан алжастың ба? ФРЕДЕРИК. Жоқ, қызу да емеспін. Түсінбедім! Кім қоңырау шалды дейсің? ФРЕДЕРИК. Билл? Қай Билл, Құдай сақтасын? ФРЕДЕРИК. Қымбаттым. ол өлді емес пе?! ФРЕДЕРИК. Сөзіне қарасам тірі секілді. әзілдеген түрің ғой, иә? Неткен тасжүрек едің! ФРЕДЕРИК. Қазір көресің. Шамасы, екі жарым минуттан соң! ВИКТОРИЯ. Неге кекшілсің, Фредди? Мақұл, ашуландым делік. Қаламаймын, оны. Сені ғана сүйетінімді білесің ғой. Қарғыс атсын, үнемшілдікті. Бөлмеңдегі каминды жағайық. Кешірім сұраймын. Екеуміз татуластық қой, иә? ФРЕДЕРИК. Әлбетте. Бірақ, Билл екі минуттан кейін келеді. Айғайлаймын! Өтірік! Фредди, мені рас сүйсең, айтқаным жалған де. Бұдан ештеңе өзгермес. Бірақ. қымбаттым. тыңдашы. бұл – мүмкін емес нәрсе ғой. Байқұс Билл Ипр түбіндегі шайқаста шейіт болды емес пе?! Жерге құлағанын өз көзіңмен көрдің. Әскери министрлік қаза туралы хабардар етті. Қайғыдан қан жұттым. Мемориалды қызметке де жүгіндік. Білем ғой, бәрін, білем. Әрине, бұлай боларын ешкім күткен жоқ. Жынданып кететін шығармын, сабыр, сабыр. Билл емес, басқа біреу телефон шалған-ау! ФРЕДЕРИК. Өзі сөйтіп айтты. Дәлелің негізсіз. Кім көп – Кайзер көп. Иә, олар жындыханадан телефон соғады. Ал, Билл Харвич теміржол бекетінен хабарласты. Қойшы, Виктория! Даусынан таныдым ғой! ВИКТОРИЯ. «Әзірге, Харвичтемін, Лондонға үштен он үш минут кеткенде жетем. Аманат сөзімді тапсыр», – деді. Қысқа қайырғанда – осы. Құдай үшін! Не айтқанын тағы да қайталашы. Сен жаққа бармақшы едім. Дәл сол кезде мені телефонға шақыртты. Халықаралық қоңырау. Білем. Портты қала ғой. Біреу: «Бұл – Фредди ме?» – деп сұрағандай болды. Таныс дауыс секілденді. Бірақ, кім екенін түсінбей қалдым. «Иә!» – дедім. «Бұл – Билл ғой. Билл Кардью», – дегендей естілді. Сәл жылдамырақ айта аласың ба? ФРЕДЕРИК. «Қалың қалай? Сені өлдіге санап жүрміз ғой», – дедім. «Мен де сөйтіп ойлап едім», – деді, ол. «Амансың ба?» – дедім, мен. «Аманмын!» – деді, ол. Бір мәнсіз әңгіме ғой, мынауың. Сөзіңде береке жоқ. Құдай-ау, енді, бір нәрсе деп жауап беруім керек қой. Бәрін жайып салмадың ба! ФРЕДЕРИК. Еншіде – үш-ақ минут болды. Жарайды, жалғастыр. Ол: «Лондонға келе жатырмын. Үштен он үш кеткенде жетем. Викторияға барып, соны ескерте сал», – деді. «Міндетті түрде айтам», – дедім. «Олай болса, кездескенше!» – деп қоштасты, ол. Мен де: «Кездескенше!» – деп тұтқаны қойдым. Бұл ланчқа дейінгі уақиға ғой. Неге ертерек ескертпедің? ФРЕДЕРИК. Аң-таң боп абдырап қалдым. Әуелі, вискиден ұрттап алу керек деп шешдім. Сонан соң не істедің? ФРЕДЕРИК. Екі сағат отырып ойландым. Сөйтіп? ФРЕДЕРИК. Ештеңе. Ланчтан бекер бас тарттың! ФРЕДЕРИК. Ыңғайсыз жағдайға тап болдым. Сен бе? Онда менікі тіптен қиын екен да. Билл – жан жолдасым ғой. Әйеліне үйленгенім әдепсіздік-ау! ВИКТОРИЯ. Әдепсіздік? ФРЕДЕРИК. Бір жағынан осы оқиғаны орынды дер. Барлығын сол жерде-ақ айтпадың ба? Басын ашып! ФРЕДЕРИК. Оңай емес қой. Ыңғайлы сәтті күттім. Ақылдасуға уақыт аз. Киім алмастырып та үлгермеспін. Не қажеті бар, оның? ВИКТОРИЯ. Мен – Биллдың жесірімін. Келгенде қайғырғанымды аңғартып, қара киюім керек. Есіне салдың ба? ФРЕДЕРИК. Нені? ВИКТОРИЯ. Албасты басты ма? Екеуміздің үйленгенімізді! ФРЕДЕРИК. Тіс жармадым. Ол мені әлі күнге шейін әйелі екен деп жүр ғой. Әрине. Ертерек ескертпейсің бе! ФРЕДЕРИК. Мұндай нәзік мәселені телефон арқылы айтқаным ыңғайсыз болар дедім. Қайткенде де, біреу бұ хабарды жеткізуге тиіс еді. Өзіңнен артық ешкім өріп бере алмас. Мен бе? «Қаспақ жеген құтылып, қазан жалаған тұтылыптының» кері ғой. Өз аузыңнан естігені жөн. Қадірлі Биллымның арқасына қанжар сұға алмаймын. Аман қалғаны қандай жақсы болған, иә? ВИКТОРИЯ. Айтарға сөзім жоқ! ФРЕДЕРИК. Қуанып тұрмын, сен ше? ВИКТОРИЯ. Мен де шексіз қуаныштымын. Тәуекелге бара алмай тұрғанымды қарашы! ФРЕДЕРИК. Қымбаттым, бұндай жауапты істі саған ғана сеніп тапсыра алам. Өйткені, әр бастамаң – баянды. Былай істелік. Сен оның көзіне тура қарап: «Мынадай жағдай. », – деп әңгімеңді бастап кеп жібересің. Жоқ, Виктория, жоқ! ВИКТОРИЯ. Қарғыс атсын, сені! ФРЕДЕРИК. Бетіме опадалап жағып та үлгермедім ғой. Сахна сыртынан дауыс естіледі, біреу тепкішекпен көтерілуде: «Сәлем! Сәлем! Сәлем!». Есік айқара ашылып, бөлмеге денесі – мығым, бойы – ұзын, сымбатты, үстіне – алба-жұлба, ескілеу кәстөм киген Билл кіреді. Мінеки, мен де келдім! ВИКТОРИЯ. Не сенерімді, не сенбесімді білмей тұрмын. Қане, қымбаттым! Құшақташы, жаман байыңды!. Хал қалай, Фредди? ФРЕДЕРИК. Таңғалып тұрмысың? ФРЕДЕРИК. Иә, таңғалып. Келгенің қандай керемет болды, Фредди. Пойызда өзімді бес рет сөктім. Үйге оралғанша Викторияның жанында отыра тұрса дегім кеп еді. Жеткенімше қыздай қысылып, кетіп қала ма деп ойлағам. Виктория екеумізді оңаша қалдыруды ойлап, үйіңе тарта жөнелесің бе деп жобалағам. Алайда, алғашқы күні сенімен кездеспесем қатты қапа болар ем. Оралғаныма аса қуанышты емес секілдісіңдер ғой? А? ВИКТОРИЯ. О, не дегенің, Билл. Әрине, қуаныштымыз. Фреддиге, үйдегілерге ескерте сал дегенім орынды болған шығар? ВИКТОРИЯ. Иә, қымбаттым. Мағыналы лепес майдай жағып барады. Бұл – Викторияның ең сүйікті сөзі. Әуелі, сенімен жүздескім келді. Жарым түнде жетуді жарамсыз көрдім. Фредерик пен Виктория дір етіп, бір-біріне жылдам-жылдам жасқана қарайды. Дұрыс істепсің. Мынадай сахна! Ақ төсектегі некесіне адал ұйқыдағы ару. Ішке алба-жұлба, көне кәстөм киген еркек кіреді. Зәресі ұшқан сұлудың айнала-маңды жаңғыртқан айғайы. Бұл – мен ғой, күйеуің! Шымылдық! ВИКТОРИЯ. Расында да, кәстөміңнің тозтозы шығыпты. Қайдан алдың? УИЛЬЯМ. Қымқырып-жымқырып та. Киім алмастырайын. Қайда кеттің? УИЛЬЯМ. Жатын бөлмеме. Ант етейін, оның бар екенін де ұмытып қалыппын. Сарғыш кәстөм кисем қарсы емессің бе? ВИКТОРИЯ. Қымбаттым, киімдеріңді жинастырып тастағам. Шабаданға салып, нафталин сеуіп қойғам. Енді, киім-кешекті қағып-сілкіп, бір желдетіп алу керек. Қап! Миссис Шаттлуорт кіреді. Уильям ол қатын байқамайтын жерде тұрады. Қошақаныңыз тәуір болған-ау? УИЛЬЯМ. Қазір ғана бала туралы сұрайын дегем. Миссис Шаттлуорттың шошығаны соншалық, ол орнында тұрып секіріп, Уильямға таңдана қарайды. Кім, бұл? УИЛЬЯМ. Сіз қалай ойлайсыз? МИССИС ШАТТЛУОРТ. Даусы Билл Кардьюдікіне ұқсайды. Сіз кімсіз? УИЛЬЯМ. Жүдеп-жадап кеттім. Киімім де ескірген. Жақындамаңыз, әйтпесе айғайлаймын. Қашып-құтылмассыз. Сізді бір сүйіп алсам деймін. Тоқтатыңдар, оны! Аулақ жүрсін! Виктория, мынауың кім, тағы? ФРЕДЕРИК. Миссис Шаттлуорт, бұл – Билл Кардью. Өлтіріп кетіп еді ғой, көтек. Ол өзінің өлгені туралы білмейтін сияқты ғой. Шымшып жіберсем қайтеді, а? МИССИС ШАТТЛУОРТ. Қорқынышты түс! Әрине, ол – ажал құшқан. Бұл – соның атын жамылған жалған жан! УИЛЬЯМ. Сол иықтағы қалымды көрсетейін бе? МИССИС ШАТТЛУОРТ. Тағы да қайталап айтам, Билл Кардью қаза тапқан! Өлген! УИЛЬЯМ. Дәлелдеңіз! МИССИС ШАТТЛУОРТ. Дәлелдейін бе? Әскери министрлік бізге қаралы хабарды естіртті. Виктория қара жамылды! УИЛЬЯМ. Оған қара түс керемет жарасады. Дәл таптыңыз. Матильдаға арнайылап көйлек тіктірттік. Сонан соң мемориалды қызмет шақырттық. Солай ма? Рақмет саған, Виктория. Ал, достым, үйге қалай жеткендігіңді баян ет. Иә, Ипр түбінде. Біреу басың тесілген күйі жерге құлағаныңды көріп, өлді деп жүрген ұқсайды. Қателескен! Жараланған соң жау қолына түстім. Неге хат жазбадың? УИЛЬЯМ. Басында мұршам болмады. Госпитальде қанша уақыт жатқаным Жаратушыға ғана аян. Оянсам бәрін ұмытып қалыппын. Ақыл-естен айырылдым. Қызық екен. Оқ дарығаннан кейін тым ашуланшақ боп кеттім. Лагерьге жетержетпестен неміс офицерімен бәстесіп, құлақ-шекесінен аямай ұрдым кеп. Аз қалғанда атып та жібере жаздадым. Тоқетері, мен – бейбақты соттап, өмірбақи түрмеде шірітпекші болды, әлгілер. хатхабар алысуға рұқсат етпейтіндей қылып. Ақыл-ес орнына келді ме? УИЛЬЯМ. Иә, ақырындап-ақырындап. Мені сұм ажал жұтты деген жорамалды сездім. Роттердамнан телеграмма салып жіберсең де болар еді ғой. Телеграфтан қайыр жоқ. Маған білгіштер: «Одан бұрын ораласың», – деп айтты. Мүмкін, мүмкін. Сонымен, міне, көріп тұрғандарыңдай – дін аманмын, әлі қырық, Құдай нәсіп етсе елу жыл заман кешсем деймін. Тейлор кіреді. Мадам, джентльменнің киімдерін қай жерге қояйын? Ол жоғарыға алып барсын дейді. Ішінде аз-маз, ұсақ-түйек зат қана бар. Менің гардеробыма салыңыз. Асықпаңыз, Тейлор. Қазір бұ мәселені шешеміз. Жақсы, мадам. Гардеробқа не болды? ВИКТОРИЯ. Қымбаттым. ортамызға ораласың деп ойламадық. О, жағынан қам жемеңдер. Ажал аузынан аман шыққан мен – пақыр көп дүние де сұрамаймын. О, Тәңірім! Серіппелі матрац. Бүгін алаңсыз, емін-еркін ұйықтайтын болдым ғой. Рақат-ай! МИССИС ШАТТЛУОРТ. Бір нәрсе ойластыру керек. Не дедіңіз? ВИКТОРИЯ. Аспазшымыз жоқ, Уильям. Сол да сөз боп па?! Фредди екеуміз-ақ амалдаймыз. Ең үздік тағамым – қуырылған ет. Ал, мен жұмыртқа асып берейін. Бәрекелді! Демек, аш қалмаймыз. Енді, баланы көрсем деймін. Ауырыңқырап тұр. Төсекте жатқаны жөн. Онда өзім-ақ халін сұрап барам. Екеуміз әлі таныспадық қой. Есімі кім? ВИКТОРИЯ. Соғысқа аттанбас бұрын атын Фредерик қойыңдар дегенің есіңде емес пе? УИЛЬЯМ. Иә, бірақ сен үзілді-кесілді келіспей, Ланселот болсын дегенсің. Қаралы хабардан соң аманатқа қиянат жасағым келмеді. Фредди – кіндік әкесі! УИЛЬЯМ. Мен жоқта көңіліңді аулаған шығар, иә? ВИКТОРИЯ. жиі. жолығып тұрдым. Фредди – адал жігіт қой. нағыз сеніп тапсыратын серік. Ұялтпашы! ВИКТОРИЯ. Қиын шақта. жанымнан табылды! Дем берді! УИЛЬЯМ. Нағыз дос деген осындай-ақ болсын! ФРЕДЕРИК. мен көмегімді аямадым. Қарапайымдылығыңа тәнтімін! МИССИС ШАТТЛУОРТ. Қайталап айтам, бір нәрсе ойластыру керек. Шешеңе не көрінген, Виктория? ФРЕДЕРИК. Негізі, бүгін аз-маз ұрттасақ жақсы болар еді. Масайғанша ішу керек! ФРЕДЕРИК. Вискиды әкелді ме екен? Алдыңғы күні тапсырыс бергем. Арақ-шарапқа сен – жауаптысың ба, Фредерик? Бұның қателік қой, Виктория. Виноға – қырсызбын. Иә, Фредди – нағыз маманы ғой. Соңғы рет екеуміз естен танғанша, атымызды ұмытқанша ішкенбіз. Қайдағы жоқты айтпа, Билл! УИЛЬЯМ. расей! Өтірік деші, ал! Анау бір сүйкімді ару қалай? Екеуің жұптарың жазылмай, кезігіп жүр едіңдер ғой. е-е-е, достым! Виктория Фредерикке ызалана көз тастап, атарға оғы болмай бұлданады. Кім туралы айтып тұрсың? УИЛЬЯМ. Қойшы, енді! Виктория отбасылы адам есебінде еркектердің қалай қыдыратынын бізден жақсы біледі. Егер, Виктория болмағанда әлгі қызды сенен тартып алар ем. Өте сұлу! Сұлулығында шек жоқ! ВИКТОРИЯ. Ол: «Ешбір әйелге көз салғам жоқ», – деген. Бәрі сөйдейді ғой. Фреддидың серілігі туралы айтсам, онда миссис Шаттлуортқа құлағын тарс жабуына тура келеді. Байқұс, биллау. Ес жиған соң ешқашан болмаған жайтты айта бастадың ба? УИЛЬЯМ. Әрине, мен өткенді ғана қозғап отырмын. Бірақ, ішім сезеді, қаза түссек қазіргіге де қатысты көп дүние білетін секілдіміз. е-е-е, бәрін түсіндім. Ол қалжыңдап тұрмын деп ойлауда. Саған кінә артпаймын, достым. «Темірді ыстық кезде соқ» депті ғой. Үш әйелмен қатар жүріп, әрқайсысын нақсүйерім деп сендіргенде саған әрісі тәнті боп, әрісі таңданатынмын. Егер, үндемесеңдер, онда мен-ақ айтайын. Бұ кісіге әуе ескертпесі ерекше әсер еткенау! Дәл осы кезде баланың жылаған даусы естіледі. Жылап жатқан кім?. Бері әкеліңізші. Қарапайым сұр көйлек киген күтуші әйел баланы ішке алып кіреді. Бір нәрсе істеші, Фредди! ФРЕДЕРИК. Басыммен жер тірей тұра алам. Сау-саламатсың ба? Сау-саламатсың ба? Сау-саламатсың ба? ФРЕДЕРИК. Шақалаққа өйтіп сөйлемейді. Кәдімгі бала ғой. Тілі шықпаған ба? Күтуші әйел. Әзірге жоқ, сэр. Неге баяу дамып жатыр? Өз баламнан бұндайды күтпеп ем. Күтуші әйел. Бұл жастағы бала әлі сөйлей алмайды, сэр. Негізі, дамуы қалыпты. Салмағы да қатарластарынан артықтау. Не дейд? Сонда, қанша айлық? Күтуші әйел. Өткен сейсенбіде төрт айға толды. Мен жоқта құры жүрмепсің ғой, Виктория. Құдай үшін, бір нәрсе деші, Фредди. Қаққан қазықтай тұра бермей! МИССИС ШАТТЛУОРТ. Сіз – боссыз. Күтуші әйел ернін жымқырып, кетіп бара жатады. Бастан көп уақиға өтті ғой, биллау! Несін сұрайсың?! УИЛЬЯМ. Оның – рас. Қысқасы. Қысқасы, несі? ФРЕДЕРИК. Сөзді бөлмеуіңді өтінем. Қысқасы, бұл бала – сенікі емес. Өзім де солай ойлап ем. Әкесі кім? ФРЕДЕРИК. Сен? Үйлендің бе? ФРЕДЕРИК. Иә. Соғыс кезінде көбісі сөйтті ғой. Неге ескертпегенсің? ФРЕДЕРИК. Сені үш жыл бұрын өлді деп жүрдік. Қалай айтам? УИЛЬЯМ. Мынадай сүйінші жаңалықты естіп қатты қуанып отырмын, достым. Қыздардың сен сабазға да құрық салатынын біліп едім ғой, Фредди! «Ештен – кеш жақсы». Кешігіп жеткен құттықтауымды қабыл алғайсың! ФРЕДЕРИК. Рақмет! Мен. і-і-і. осы үйде тұрам. Рас па? Ғажап қой! Әйеліңмен бірге ме? ФРЕДЕРИК. Қалай айтсам екен. Тек жарың жалғыз көзді дей көрме. Осы үйге тұрақтауымның сырын білмеймісің? Жобамен! УИЛЬЯМ. Жоқ. Викторияның шешесіне үйленгеннен саумысың? ФРЕДЕРИК. Жоқ, нақтырақ айтқанда. «Нақтырақ айтқанда» дегенді қалай түсінем? МИССИС ШАТТЛУОРТ. Мені құрсақты бола алады деп ойлайсыз ба? УИЛЬЯМ. Таңғалатын ештеңе қалған жоқ, мына заманда. Сөзімді дұрыс тәпсірлемедің, Билл. Әмпей-жәмпей! Демек. енем екеуің. одан амансыңдар ғой? ФРЕДЕРИК. Әрине. Әттең, әттең. Миссис Шаттлуорт та өкінбесі анық. Анама тіл тигізуші болма, Билл. Егер, Фредди абыройын айрандай төксе. үйленуге тиіс. Ондай болған жоқ. Сондағы қалыңдығың кім, Фреддижан? Айта қойшы. Виктория! Виктория! II-бөлім Викторияның қонақбөлмесі. Интерьерге қарап шамаласақ, үй иесі шақыртқан дизайнер футуризм ағымына әуес ұқсайды. Каминдегі от өшірулі, барлық терезе – ашық. Шинель киген Фредерик гәзет оқып отыр. Жамылғымен жаураған аяғын орап алған. Миссис Шаттлуорт келеді. Мен кеттім. Немерелерімді қоса әкетем. Сіркең су көтермей тұр ғой. Дәл таптың. Аз уақытта Виктория төменге түседі. Кешегі уақиғадан соң жағдайын сұрар ма екен десем. Қалай болыпты? МИССИС ШАТТЛУОРТ. Тәуір! Бірақ, қатты күйзелді. Төсекке жайғастырып, жылытқы қойдым. Әрине, сөйлеуге шамасы келмеді. Өзің де түсінген шығарсың. Оған тыныштық қажет. Таңертең екеуіңмен сөйлесуге бел буды. Егер, басқа айтарың болмаса, онда мен кеттім. Шын ба? Миссис Шаттлуорт иығын қиқаң еткізіп, бұрылған қалпы есікке қарай кетіп бара жатады. Дәл осы кезде ішке Тейлор енеді. Мистер Лейсестер Пейтон келді, мадам. Миссис Лаундес, сол кісінің жанында отыра тұрсын деп өтінді. Қазір дәретханадан шығады. Қуана-қуана. Шақырыңыз. Тейлор кетеді. Кеттім, мен. Оған не қажет болды екен? Фредерик қонақбөлмеден шығады. Бірнеше минуттан соң Тейлор Лейсестер Пейтонмен бірге келеді. Қызыңыз таң атпастан қоңырау шалды. Келмесем болмас деп шештім. Дұрыс істегенсіз. Сізден басқа оған ешкім көмектесе алмасы анық. Иә, тосын жайт. Әлбетте, Биллдың аяқастынан оралуы оған осыншалықты әсер ететінін ешкім білген емес. Байқұс-ау, қатты қапаланған шығар? Осы сәтте Виктория келеді. Үстінде – көйлек іспеттес тігілген халат, аяғында – шәрке-шоқай. Шашы – ұйпа-тұйпа, бірақ сонда да айрықша ажарлы боп тұр. Сізді ұзақ күттірмес үшін төменге түстім. Өйтіп қарамаңызшы, өтінем. Сізден көз тайтыра алар емеспін! ВИКТОРИЯ. Татымсыз сөз. Үлкен тұлыптай көрініп тұрғанымды білем. Және менменшіл, даңғой емеспін. Жайсыз жағдай. Есіңіз – екеу, түсіңіз – төртеу боп есеңгірепсіз! ВИКТОРИЯ. Сізге әркез арқа сүйей алатынымды сезгем. Енді, не ойлағаныңыз бар? ВИКТОРИЯ. Мұндай кезде қайтпек керектігін білмей қиналдым. Сондықтан сізге қоңырау шалдым. Басқа іс түскенде өзіңізден жәрдем сұрауға дағдыландырдыңыз. Иә, менен басқа кім бар еді? Ойланайық, шиетүйінді бірге шешейік. Ахуал қиын. Байсалдылығыңызға бас ием. Сізді. есі кіресілі-шығасылы күйде. талықсыған қалпы көрем бе деп қорыққам. Көмек күттім. Пешенеге жазылған ауыр күндер туды. Қасіреттен жүрегім қарс айырылардай боп тұр. Түсінесіз бе, екеуі де мені ерекше ұнатады. Ал, сіз? ВИКТОРИЯ. Жалғыз арман – міндетімді орындау. Бүйтпесеңіз Виктория болармысыз! Бөтен жауап күткем де жоқ. Қымбаттым! Егер, қажетім болмаса, кете берейін. Мақұл, анашым. Оған мейірім шуағын төксеңіз. Мейлінше тырысам. Миссис Шаттлуорт қонақбөлмеден шығады. Бірден келгеніңіз дұрыс болған. Қолыңыз босамай ма екен деп алаңдап ем. «Сөзіңіз – заң» екенін ұмыттыңыз ба? ВИКТОРИЯ. Сізде одан да шұғыл іс болуы мүмкін еді ғой. Аһ, алып бара жатқан жұмыс та жоқ. Тек жуырда қала сыртынан сатып алған үйімді көргім келген. а-а-а, о, жөнінде айтпадыңыз ғой? ПЕЙТОН. Ой, ұсақ-түйек қой! Бас-аяғы үш жүз-ақ акрлық саябақ. Үйде жиырма сегіз жатын бөлме бар. Мендей сүрбойдаққа сол да жетер! ВИКТОРИЯ. Қай жерде? ПЕЙТОН. Ньюмаркет маңында. Жанға жайлы мекен. Сол графтық атынан парламент сайлауына неге түспеске? ПЕЙТОН. Соңғы төрт жыл бедерінде, ел билігіне араласуға шамам болмады. Иә, қан майданға қатыстыңыз. Енді, соғыс аяқталды. Мемлекетімізге мықты азаматтар қажет. Бәлки, жақында өзімді жарқырата көрсететін мүмкіндік туар. Бірақ, төрағалар Палатасында емес. премьерминистр құпиясын аша алмаймын. Сізге ақкіс жағалы қызылкүрең мантия жақсы жарасар еді. Өзім туралы айтып кеттім ғой, енді сіздің жайыңызға көшейік. Рақаттана тыңдадым. Әр сөзіңіз – мәнді. Әлбетте, әлгі Билл мен Фредди, сөз жоқ, жақсы адамдар, дегенмен сөздік қоры шектеулі. Соғыс уақытында бәрі зеңбірек пен ұшақ туралы айтты, ал қазір. Сізді өте тамаша түсініп отырмын, құрметті леди. Мені неге бұлай атадыңыз? ПЕЙТОН. Шындығында, қаттыабдырап тұрмын. Енді, сізді миссис Кардью дейін бе, әлде миссис Лаундес дейін бе? ВИКТОРИЯ. Виктория деп атаңыз! ПЕЙТОН. Рұқсат етесіз бе? ВИКТОРИЯ. Қайта қуанам! ПЕЙТОН. Неке жүзігіңіз қайда? ВИКТОРИЯ. Билл өлді деп жүргенімде, көзіндей сақтап, сақинасын тақтым. Екеуін де шешіп тастағансыз ба? ВИКТОРИЯ. Шатасып қалыппын. Қос күйеулі болсам да, өзімді әлі де қыздай сезінем. Іс жүзінде солай-ақ болса игі еді. Түсінбедім? ПЕЙТОН. Сезіп тұрған жоқпысыз? ВИКТОРИЯ. аңғал. ақымақтау шығармын, бәлкім! ПЕЙТОН. Өзгемен некелеспей жатып, неге ертерек кезікпедік екен деп налимын. Сол кезде үйленер ме едіңіз? ПЕЙТОН. Келісім бермейінше аяғыңызға оралып жатар ем, Виктория! ВИКТОРИЯ. Ал, қазір басым бос болса ше? ПЕЙТОН. Өмірлік арманым – осы, ғой! ВИКТОРИЯ. Бірақ. сондай мүмкіндік туса менімен отасар ма едіңіз? ВИКТОРИЯ. Неге қысқа қоныш киесіз? ПЕЙТОН. Әдемі көрінетін секілді. Аяғыңыз мұздай ма? ПЕЙТОН. Қан айналымында гәп жоқ. сізді сүйем. Ланчқа шақырсаңыз қалай? ПЕЙТОН. Мені қашан бақытты етесіз? ВИКТОРИЯ. Киімімді ауыстырып алайын. Жарты сағаттан соң келіңіз. Мақұл! Екеуі бөлмеден шығады. Уильямның даусы естіледі. Кім бар? Фредди! ФРЕДЕРИК. Бәтіңкемді таппай жүрмін. Бәтіңке? Оны не істемексің? УИЛЬЯМ. Басқа не үшін дейсің? ФРЕДЕРИК. Осы бір жерде жатқан. Шетке алып қойғам. Қайда? ФРЕДЕРИК. Тоқтай тұр, есіме түсіріп алайын. Қайда қойғаныңды білмейсің бе? ФРЕДЕРИК. Білем ғой, бірақ ұмытып тұрмын. Асықтырмашы Көп құмыраның біріне салдым ба екем, а? УИЛЬЯМ. Бәтіңке тығатын таптырмас орын! ФРЕДЕРИК. Әлде, көмір жәшігінде ме екен? УИЛЬЯМ. Онда, айнадай қып жалтыратасың. Мұнда жоқ. Қайда екенін айтшы, Фредди! ФРЕДЕРИК. Білсем жан-жақты ақтарып-төңкермес ем ғой. Үш секундта таппасаң аяқ-қолыңды шағам. Жалыңды күдірейтпеші, Билл! Сабыр ет! УИЛЬЯМ. Бүкіл терезені ашып тастапсың. Бөлмені жылытайын дегем. Таза ауа денсаулыққа пайдалы. Маған салсаң, бойым жылы жүріп тұншыққаным артық. Одан үй жылына қоймас. Тексердік қой! УИЛЬЯМ. Каминды неге жақпасқа? ФРЕДЕРИК. Бұл – патриотизмге жат қылық. Виктория, жатынбөлмеде отсыз отыра алмас, ал екіншісі балалар бөлмесінде жағулы. Олар ваннадан шыққан соң мұздап қалмас үшін. Күнде шомылдыра ма? ФРЕДЕРИК. Әрине. Кәстөмді қайдан алдың? УИЛЬЯМ. Жалғыз кәстөмімді бергені несі? Шектен шықтың! УИЛЬЯМ. Кешегі комытым ұнамады ғой. Қарасуықта лыпасыз жүре алмайтынымды өзің де білесің ғой. Ұятың болса, басқасын сұрар ең. Жоқ, жоқ. Шынтағы жылтырап кеткен. Неге сен жаңасын, ал мен ескісін киюім керек? УИЛЬЯМ. Галстукқа арналған түйреуішті қайдан алдың, кінәмшіл мырза? ФРЕДЕРИК. Виктория, туған күніме сыйлаған. Біле-білсең, бұл – менікі. Виктория бірінші маған сыйға тартқан. Ілмектер сенде қайдан жүр? ФРЕДЕРИК. Рождествоға сыйлады. Рас па? Саған дейін ол менікі болған. Рождествоға дейді ғой! Иесіне қайтар! ФРЕДЕРИК. Армандама! Өсиетхатыңа сәйкес бәрін Викторияға тапсырыпсың. Демек, заңи иесі өзі біледі, біреуден ақыл сұрамайды. Сенімен айтысып отыруға құлық жоқ. Алтын портсигараң бар еді ғой? УИЛЬЯМ. Әрине. Ол – Викторияның үйлену тойымызға тартқан сыйы. Сен де алдың ба? ФРЕДЕРИК. Біздің Виктория – үнемшіл қатын екен ғой. Камин жақпасақ сүңгіге айналар түрім бар. Сіріңкең бар ма? УИЛЬЯМ. Шақпақты шақ еткізіп, от жағады. Енді, шинельді шеше беруге болады. Виктория ашуланып жүрмесе жарар еді. Өзің жауап бересің. Бұған еш қатысым жоқ. Үй иесі – өзің! УИЛЬЯМ. е-е-е, жоға, сен келген соң екінші қатарға ысырылдық қой. Аса құрметті достым! Түнде қай жерде ұйықтадым? Қонақбөлмеде! Аты айтып тұрғандай, бар болғаны – қонақпын! ФРЕДЕРИК. Мен қайда жаттым деп ойлайсың? Осында! УИЛЬЯМ. Неге? Ұйықтар алдында көргенімде сауығып едің. Виктория сен оралған соң көрші бөлмеде ұйықтай алмаймыз деді. Диван ыңғайлы ма екен? ФРЕДЕРИК. Отырып көрсеңші! УИЛЬЯМ. Айтпақшы, алдыңғы жиһаз қайда? ФЕДЕРИК. Сен өлген соң. Виктория бәрін өзгертті. Әлі де ұйқылы-ояумын ғой деймін, түсінбей тұрмын. Бұл екі жағдайдың бір-біріне не қатысы бар? ФРЕДЕРИК. Ескі жиһаз ертедегі жайтты еске түсірді. Ақшасын сен төледің, иә? ФРЕДЕРИК. Иә! «Қайғыңды бөліссең – азаяды» деген. Менің орнымда болсаң, сен де сөйтер ең. Кінә аударудан алыспын. Еһ, жылаған Викторияны жұбатуға еркек – әзір. Ол мұңайса да, күлсе де сол қалпы – хас сұлу. Иә. Және, қателеспедім. Қашан кетейін? УИЛЬЯМ. Бұндай ой қайдан келді, достым? Жолыңа кесе-көлденең тұрады деймісің? Асқанда бірнеше күн ғана болам. Өкінішті. Виктория ренжір. Дегенмен, бұл – менің шаруам емес. Оны екеуара шешерсіңдер. Сен мені түсінбедің, Фредди. Еркек пен қатын арасына сына боп қағылғым келмейді. Не деп көкіп тұрсың? Үстіне – әдемі көйлек киіп, қолына – бір қорап шоколад ұстаған Виктория кіреді, ішке. Қайырлы таң. Қайырлы таң. Қайырлы таң. Қайырлы таң. Оған бірінші боп барған себебім, үйде ұзақ болған жоқ. Және алғашқы жарың ғой. Бір-біріңнен қызғанғандарыңды қаламаймын. Екеуіңді де ерекше сүйем, тең көрем. Ол неге жатын бөлмеде, ал мен қонақжайдағы мына диванда жатуым керек? УИЛЬЯМ. Бифштексты әзірлеуді ойластырайық. Карточкаң болмаса, аш қаласың. Каминге от жаққан, кім? ФРЕДЕРИК. Мына кісі! УИЛЬЯМ. Сенің рұқсатыңмен ғой. Виктория орындықты камин алдына сүйреп, соған отырады. Қорапты ашып, конфетті аузына салады. Көмір таусылып, балаларым пневмонияға шалдықса да бәрібір секілді ғой, сендерге! УИЛЬЯМ. Ұят болды! Былай таман отырсаң бөлмеге жылу тамаша тарар еді. Ақыры отты жаққан екенсіңдер, жылынуға қақым бар. Шоколад жеп отырсың ба, Виктория? ВИКТОРИЯ. Иә. Тәтті екен. Мына заманда сапалы конфет – қат қой. Дәмін ұмытқалы қашан. Менен артылғанын кім жейді? УИЛЬЯМ. Біз жақсыға лайықпыз ба? ВИКТОРИЯ. Дұрыс айтасың. Соғыс кезінде тым кірпияз болудың қажеті жоқ. Сол үшін Фреддиге байға шықтың ба? ВИКТОРИЯ. Сенің қамыңды ойлаған соң істедім, қымбаттым. Екі көзіңнің бірі емес пе?! ФРЕДЕРИК. Қаралы хабарды естігендегі Викторияның қайғырғанын көрсең ғой. Нақ сол кезде жұбата алмағаныма налимын. Фредди, мемориалды қызметті шақыртты. Сөйтіп, күніне екі рет кеп тұрды. осында жүрсе бәтіңке табанын үнемдейді деп ойладың ғой? ВИКТОРИЯ. Бақандай бір жыл күттік. Былғары қымбат кезде ме? ВИКТОТРИЯ. Сүйеу болар еркек жоқта әйел байқұс әлсіз ғой. Жесір боп жетілмей қалғанымды сен де қаламас ең, білем. Викторияны қамқорлығыма алсам дедім. Демек, мен үшін екеуің де құрбандыққа бардың ғой? ФРЕДЕРИК. Онымен не айтпақсың? УИЛЬЯМ. Сөздеріңді бақсам, сен борышкерлік мақсатпен, ал Виктория арманымды орындау үшін үйленген болып тұр. Яғни, екеуіңді сыйластықтан өзге ештеңе байланыстырып тұрған жоқ. Билл, қымбаттым! Фредерикті сүйем деп айтып ем ғой. Бір-біріңе деген достық арқасында, ол менің жүрегімді жаулап алды, жалын тұтатты. Виктория, сені сұмдық жақсы көрді. Бұндай қиын сәтте оны жалғыз қалдырсам өзімді адам емес, айуан сезінер едім. Әлі де бір-біріңе ғашық боп үлгермедіңдер ме? ВИКТОРИЯ. Қымбаттым, аяқасты ажалың қос құшақты айқастырды. Көзге жас үйіріледі екен! УИЛЬЯМ. Иә, менің де көңілім босап кетті! ФРЕДЕРИК. Ол сені ұмытқан емес, достым. Иә! ФРЕДЕРИК. Жүрегіне екінші боп орныққаным анық. Енді. Сен оралған соң. о, жерді босатуға тиіспін. Күмәнім бар. Ең адал әйел де ара-тұра өзгерісті аңсайды. Жоқ. Жоқ. Виктория саған шын берілген. Сені ғана жақсы көрді. Викторияға деген сезімім өзіне де – мәлім. мен үшін әлемдегі жалғыз әйелсің. Бірақ, парызымды өтеуге тиіспін. Билл келді. Ал, мен нағыз джентльмен ретінде кетуім керек. Қиын, әрине. бақытың жолында құрбандыққа барам. Қапалансам да, амал нешік?! Сені Биллға аманаттадым. Қош бол, Виктория. Ерніңдегі тәп-тәтті шоколадты сүртіп, мені соңғы рет сүйіп қал. Фредди, неткен кішіпейіл, елгезек едің! ФРЕДЕРИК. Қош бол, Виктория. Бар жақсылықты тіледім! ВИКТОРИЯ. Сені ешқашан ұмытпаймын, Фредди. Қош бол. Тезірек ұзашы. әйтпесе. еңірегеннен. етегім жасқа толады! Уильям есік аузына тұрып алады. Фредерик жанына барып, қолын созады. Қош бол, Билл. Дұрыстап қара. Викторияны тек саған ғана қалдыра алам. Әй, қайдам. Мәңгілікке кетем! УИЛЬЯМ. Тек мына бәтіңкемен емес. Қайдағы бәтіңке? УИЛЬЯМ. Қалжың, достым! ФРЕДЕРИК. Қалжыңдайтын уақыт тапқан екенсің. Былай тұр. Өлігімді аттап бір-ақ шығасың. Қажет емес. осында қалуға мәжбүрмін. Неге созбақтап кеттің, биллау? УИЛЬЯМ. Жан қалқам, Виктория! Әскери министрлік мені өлді деді. Сендер мемориалды қызмет үшін қып-қызыл ақша төледіңдер. Үй ішін жаңаладың. Өмірге өкпең жоқ. Бәрін бір-ақ сәтте-ақ өзгерте салатын. өзімшіл емеспін. Сен – ғажап адамсың, Билл. Виктория, мен – джентльменмін және солдатпын. Тәніме тәп-тәуір кәстөм жапсырды демесең, тірі аруақпын. Елеусіз елеспін. Ендігіде, ештеңеге жарамаспын. Осы күйімде қалам. Сен оралған соң Викториямен бақытты бола алмаймын. Сөзді доғар! Ол – сендік! ФРЕДЕРИК. Қадірлі достым, Билл! Мені жете танымайды екенсің. Еріншекпін, менменмін, қызуқандымын, кекшілмін, аты жаман ауру, туберкулез бен сусамырға икемдімін. Байқұс, Фредди, денсаулығыңды күте ғой. Мінсіз адам жоқ қой. Ал, Виктория мінезіңді өзі-ақ түзеп алады. Егер, оны шын сүйсең мендей дәрменсіз жанға қимас едің. Фредди, жан жолдасым! Жасырып қайтейін, жастық жалынды қан майдан ұрлады. Мына түріммен ұзаққа бармаспын. Нағыз кекшіл, өктем, есерсоқ, әрі суайт екенімді басқа-басқа, бірақ Виктория жақсы біледі. Екеуіңді де түсінем. Адал, асыл, бекзатсыңдар! Тейлор келеді. Мадам, сізге Жалдап жұмыс істеу агенттігінен бір әйел келіп тұр. Жедел шақырыңыз. Мақұл, мадам. Тейлор ішке миссис Погсонды алып кіріп, есікті жабады. Миссис Погсон – бойы – ұзын, толықтау, адуынды қатын. Тап табыншының әйеліндей киінген. Қайырлы таң. Қайырлы таң. Миссис Погсон жан-жақты бір шолып, мықты орындық тауып, соған жайлап жайғасады. Айтты! Аспазшы іздеп жүр екенсіздер. Бұл аудан ұнай ма екен, о, жағынан хабарсызбын. «Үмітсіз – шайтан» деген. Жолшыбай соға кетейін деп шештім. Ұнағанда. қандай! МИССИС ПОГСОН. Әуе шабуылы кесірінен Лондоннан көшіп кеттім. Қараңғы көше де көңілге жақпайды. Толық келісем. Соғыс аяқталды. Енді, міне, жөнді қызмет іздеп жүрмін. Алдыңғы аспазшыңыз қайда? ВИКТОРИЯ. Ұзатылды! МИССИС ПОГСОН. Бір-бірінің аузына түкіріп қойғандай, бәрінің айтатыны, осы – сөз. Рас та шығар, кім білсін?! ВИКТОРИЯ. Ол соңғы үш айда бұдан асқан ғажап жерді көрмедім деді. Келісім шартты талқыламас бұрын, гараж бар ма екен? Соны анықтап алсақ. Бар! Бос тұр! Көлікті сатып жібердік. мм-м, ыңғайлы екен. Емін-еркін көлікжайға қоя берсеңіз рұқсат. Ер қызметшілеріңіз бар ма? ВИКТОРИЯ. Жоқ, өкінішке қарай. Қап! Оларға бауыр басып қалдым. Иә, алайда соғыс кезінде. Айтпай-ақ қойсаңыз болады. Білем, қиын. Шамалауымша, ыдыс жуатын адам да жоқ ұқсайды. Қазір. бұл – қат дүние. Қанша жерден ақшаңыз тасып тұрса да, таба алмайсыз. Иә, биліктің осы қателігін ешқашан кешпеспін. Бүкіл ыдыс жуушыны жиып ап, әскери зауытқа әкеп тыққаны – орынсыз іс! Жалпы, бұл – сіздің кінәңіз емес. Көп аспазшы солардың жетіспеушілігінен қиналады. Соғыс кезінде құрбандыққа баруға мәжбүрміз. Ас пісіретін пешті кім жағатынын өздеріңіз шешерсіздер. Мен келгенде дайын тұрсын! ВИКТОРИЯ. Оһ! Әлбетте! Бірақ, оны қалай істерін білсек қой, шіркін. Бұрынғы жұмыс орнында бұған үй иесі жауапты еді. О, жағын ойламаппын да. Мен болсам келіспес ем. Өте сүйкімді джентльмен-тұғын. Құдайдың құтты күні ұйқы құшағындағы маған бір кесе шай мен май жағылған бір тілім нан әкелетін. Бүкіл жағдайды жасаймыз. Қандай ас әзірлеуім керек? ВИКТОРИЯ. Қарапайым! Одан бұрын, жоғарғы санатты аспазшы екенсіз. Таңсық тағамды суқаным сүймейді, әсіресе соғыс уағында. Бұндайда, барға қанағат ету керек. алуан-алуан астан аса дәмелі емеспіз. Қолдан келгенді аямайсыз деп сенем. Оның үстіне, ара-тұра ланчқа кететін әдетіміз бар. Түстенетін кезіміз – сағат: кешкі сегіз. Қай кезде түстенсеңіздер де ерік – өздеріңізде, бірақ тал түстен соң тағам дайындамайтынымды ескертейін. Бұл – бізге қолайсыз. Қолайлы болмаса, қош болыңыз. Аралайтын үй көп. Жоқ, жоқ. Күн тәртібін өзгертуге тырысамыз. Сонымен, түскі асты сағат бірде әкелем. Ет және сүтті пудинг. Ал, кешқұрым таңнан қалған ет пен тәттіні жейсіздер. Жақсы. Қанша төлеуім керек? МИССИС ПОГСОН. Қарыз емессіз! Бар болғаны – аптасына екі-ақ фунт. Алдында аз ақша шығындаған ек. Келіспесеңіз, кете берейін. Егестен еш пайда жоқ. Соған – лайықтысыз. Мақұл! ВИКТОРИЯ. Жұмысқа қашан кірісе аласыз? МИССИС ПОГСОН. Басқа үйлерге де соғайын. Жөндісін таппасам қайта келем. Иә, ораласыз деп ойлаймыз. Күтіміңізге күмән келтірмеңіз. Жалпы, көңіл хошын алғы орынға қоятынмын. Жүзіңіз жылы екен. Рақмет. Кешіріңіз! Кетпес бұрын, бір сұрақ қойсам. Үйде неше кісі бар? ВИКТОРИЯ. Екі бала! Бірақ, қазір бұнда емес. Олар кедергі келтірмес. Үйренгем. Менен бөлек, тағы екі джентльмен бар. Біреуіне ғана үйленген шығарсыз? ВИКТОРИЯ. Түсінбедіңіз! Екеуі де – көңіл қосқан жарларым. Екеу? Заң бойынша? ВИКТОРИЯ. Әрине. Ақылға сыймас нәрсе. Біреуі отбасылық дос болса, мейлі екен. Шаруасы оңға басқан небір шаңырақты көрдік қой, мұндайға таңданбаймыз. Керісінше, қуанам. Себебі, отанасы байсалды, мейірбан келеді, әр дүниеге орынсыз кіріге бермейді. Отағасы үйде жүрсе тіптен жақсы, сағаттап күтпейсің. Алайда, екі күйеу деген – есерсоқтық. Сіздей келісті келіншекке қос-қостан жар бұйырса, адалдықты ту еткен жұмысшы қатындарға не қалмақ? Жоқ, бұл – әділетсіздік. Өмірбақи Консерваторларға Құдайдай сендім, дауыс жидым, ал енді, уәде берем, Жұмысшылар партиясының жоғын жоқтаймын. Ол қонақжайдан асыға-үсіге шығып, есікті екілене жабады. Бұған шыдауға болмас. Күйеу қажет, алайда жалғыз-жарым ғана. Екеуге шама да, құлық та жоқ. Идеям бар! Жеребе тастайық. Қалай сонда? ФРЕДЕРИК. Қос қағазға кірес суретін бедерлеп, қалпаққа саламыз. Билл! Екеуміз кезек-кезек суырайық. Кімге кірес шықса, сол – сендік. Қызық екен. Қане, Фредди! ФРЕДЕРИК. Қазір. Маған бұл ойың мүлде ұнамады. Өйткені. бүгін – жолым болмайтын күн. Фредерик үстелге жақындап, қағазды екіге дар-дар айырып, Биллиға арқасын бере бір жағына кірес бәдіздейді. Кімге таза қағаз шықса, сол Викториядан бас тартады. Қайталап айтам! Маған ұнамайды! Күштеп отырсыздар. Билл! Келгенің – кеше ғана, ал кеудең болса – көріктей. Ақырғы қырық жылыңда армансыз үлгересің. Өзді-өзіңе өте сенімдісің ғой, Фредди. Жеңетін секілдімін. Қайда жасырайын? ВИКТОРИЯ. Қоқыс қорабына салсаң қайтеді? ФРЕДЕРИК. Мен әкелем. Ала ғой!. Мына жерде бүктелген қос қағаз жатыр. Кім тазасын суырса – сол мәңгілікке кетеді. Жақсылап сілкіші! ВИКТОРИЯ. Мақұл! Қобалжып тұрғанымды қарашы! ФРЕДЕРИК. Жоқ! Жоқ! ФРЕДЕРИК. Қанша дегенмен. Викторияның. тұңғышысың ғой! ВИКТОРИЯ. Билл, дұрыс айтады. Бағыңды сынап көр! УИЛЬЯМ. Қара терге түстім. Жүрек құрғыр – дүрс-дүрс. Мен кімге бұйырар екем? УИЛЬЯМ. Майданда жүріп, ажалға қарсы шапқан артық қой. Қане, достым, қане! УИЛЬЯМ. Жоқ! Тұтқындағы үш жыл жүйкені жүндей етті. Мені сүйетініңді білем. Көзді тарс жұмып, тәуекел ет. Бұйыртқаны! Жолым боп қалар. Уильям суырған қағазына қарап, оны ашуға жүрегі дауаламайды. Фредерик екіншісін алып, ашып, жүрегін ұстайды. Асыл басың қор болдыау, Фредди! ФРЕДЕРИК. Жарылқама, мені, Виктория. Қолға қонғалы тұрған құсты ұшырып алдым! Енді. белді бекем буып, мәңгілікке кетуім керек. Өкініштен өзегім өртенуде! Ара-тұра кеп тұрсаң қайтеді, а? ФРЕДЕРИК. Жоқ, оған көндіге алмаймын. Сені ешқашан ұмытпаспын, Виктория. Көңілі жақын, жақсы көрген жалғыз әйел боп қаласың, өмірімде! ВИКТОРИЯ. Енді, ешкімді сүймейсің бе? ФРЕДЕРИК. Қайтып сүйейін? Көрдей қараңғы түн-түнектен бір нәрсе көруге болар ма екен? УИЛЬЯМ. Шырақ жақ! ФРЕДЕРИК. Әзілдеуін қара. Жүрегім – жыртық-жамау. Құрыған адаммын. Жол сілтеген түрім ғой. Сенікі – ретсіз тірлік, Билл. Фредди, нағыз ақынша ағылды. Өбуге рұқсат еткейсің, Викторияшым! ВИКТОРИЯ. Қымбаттым, менің! Фредерик оны құшағына қысып, ернінен сүйеді. Қош бол! Мен түнекке сіңем. Бөгелейін дедің бе? ФРЕДЕРИК. Жоқ. Дала – жап-жарық қой, әлі. Жанымның азапталып жатқанын ғана айтқым келген. Кетпес бұрын қағазыңды ашып көрсет. Оһ, қинай көрмеші, мені, қинамашы, достым! УИЛЬЯМ. Көрсет дедім! ФРЕДЕРИК. Не істейсің? УИЛЬЯМ. Қызық боп тұр! ФРЕДЕРИК. Қатты қайғырып тұрғанымда. құмарлығыңа құп дейтін осыншама қатыгез деп ойламаппын! УИЛЬЯМ. Екі бөлігін де естелік есебінде қабырғаға қағып қоямын. Қайсыбір қағаз жарар. Өзімдікін каминге өртедім. Жә-жә! Тастадым де. Қажығанымды көрмей тұрмысың? УИЛЬЯМ. Мен де сондай халдемін. Бер, әйтпесе күштеп тартып алам. Жоғал, әрмен! Аулақ жүр! УИЛЬЯМ. Бер деген соң, бер! Уильям Фреддиге мысық табандап жақындап келеді. Ол шегінуге мәжбүр. Не боп қалды? Ақылдан алжастыңдар ма? УИЛЬЯМ. Түбі – көрсетерсің! ФРЕДЕРИК. Ешқашан! ВИКТОРИЯ. Қағазды неге қайтарғың келмей тұр? ФРЕДЕРИК. Бермеймін, осымен сөз – тамам. Сезімімді аяқасты еттің. Сезіміңді қойшы, мені табанға сап таптадың ғой. Фредди бірден есікке қарата жүгіреді, Уильям оны шап беріп ұстап алады. Ұсталдың ба, пәлекет?! Енді, қағазды қайтар. Жоқ! УИЛЬЯМ. Әйтпесе, қолыңды сындырам. Оһ, сайтан! Доғар, доғар деймін, ауырып кетті! УИЛЬЯМ. Білем. Виктория, мынаны көсеумен қақ шекесінен салып қалшы. Ерлер ісіне араласпа! ФРЕДЕРИК. Қарғыс атқыр, бош! Бопты, міне ал. Уильям Фреддиды босатқанда, ол қалтасынан тілдей қағазды суырады. Уильям қол созып, алмақ болғанда, Фредерик оны аузына атып жібереді. Аузыңнан шығар, ақымақ. Оңбай кеткір, мақұлық! ВИКТОРИЯ. Міне, қара ! ВИКТОРИЯ. Сонымен? Кірес көріп тұрмын. Екеуіне де кірес сызған! ВИКТОРИЯ. Түсінбедім. Қалай түсінбейсің? Бұл мен таза қағаз суырмас үшін қам қылған. Виктория Уильямға таңдана көз тастайды. Бұны жай-күйіңді ойлағандықтан істедім, Виктория. Биллге құлай берілгеніңді білем ғой. Сол себепті, көзсіз жеребе – бақытыңа балта шапқанын қаламадым. Бүйтпесе, Фредди болар ма?! Өзгелер үшін. өзін құрбан етуге әзір есіл ерім-ай. Көңілім елжіреп, көзден жас ыршып шықты ғой. Тейлор келеді. Сізге айтарым бар, мадам. Қазір емес. Шұғыл шаруа боп тұр. Жақсы. Менсіз ештеңе шешпеңдер. Тейлор есікті ашып, Викторияның ізінен еріп отырады. Қалай байқап қойдың? УИЛЬЯМ. Сайтани сабырлы жүзіңе қарап. Бұл – томаға-тұйық торығу еді. Уильям диванға отырады. Қолы жастық арасына қона кеткенде, қатты затты сезіп қалады. Бетінде – таңданыс табы, әуелі бірінші бәтіңкені, сонан соң екіншісін алып шығады. Бәтіңкем! ФРЕДЕРИК. Осы бір жерде жатқан шығар деп ем ғой. Тығып қойып, тымпиып отырғанын қарашы. Өтірік. Кір бәтіңкең кімге керек? УИЛЬЯМ. Қашады деп жобаладың ғой, иә? ФРЕДЕРИК. Саған өз пейілімді таңғым келді. Бәлки, қателескен де шығармын. Алайда, арам ойым болған емес. Викториядан бас тартқалы тұрған сен жоқ. Фредерик оған ойлы көзбен қарап, барын бардай айтуға бел буады. Билл, достым, мен әйелді сөгетіндер сойынан емеспін. Және, біреудің жамандағанын да жақтырмаймын. Қатын туралы бар сырды бажаңа шашпағанда, кімге айтам?! УИЛЬЯМ. Әлбетте. Виктория жөнінде не ойлайсың? УИЛЬЯМ. Ол – жалпақ жаһандағы ең жақсы әйел. О, одан асқан ешкім жоқ. Сұп-сұлу. мм-м, көркіне көз сүрінеді. Күн өткен сай ажары артып барады. Кейде, Виктория: «Өзімшілсің!» – деп жазғырады, ал оның қалауы әдеттегі дүние секілді қабылданатыны несі екен, а? УИЛЬЯМ. Әр еркелігі – бір-бір еркекке жүк. Ойымыз ортақ болмаған жағдайда, ол – жеңіп, мен – жеңіліп қалам. Оның жұмысы – жұмыс, ал менікі жұғымсыз нәрседей, тура. Мен оған сай емес шығармын, Билл? Сен айтқандай, Викториядан асқан әйелді кезіктіру қиын-ау. Бұл – сенің ойың. Тойып кеттім. Әгәрәки, сені расында да өлтіріп кеткенде, бәрін қара нардай жалғыз өзім көтерер ем. Нағыз джентльмен ұқсап! Сөйтсек, дін аман екенсің! Сондықтан, бұл аманатты саған тапсырам. Қайдам. Викторияда жалғыз жар болуға тиіс. Өзі таңдасын. Онда, маған мүмкіндік қалмайды ғой. Көмейің түсінікті болды. Бұл – өз тарапымнан жасалған тамаша ұсыныс. Даладай дарқандық! ФРЕДЕРИК. Бүйткен дарқандығың құрысын. Өзімді өзгелер жолында құрбан ете алатыным және өте өңді екенім елге мәлім. Виктория мені таңдайтыны анық. Құдай – куә, даңғой емеспін! Бірақ, жұрт мені хас еркектің эталоны, жігіт біткеннің төресі деп мақтаған. Шешендігіммен қоса, сұқбаттасыма қажетті ақпаратты да жеткізе алам. Жеребе тастаған дұрыс-ау. Тағы да, алдап соқпақсың ғой. сөйлесіп отырмын ба десем. Қойшы! УИЛЬЯМ. Ішке Виктория кіреді. Өте ашулы. Жалшылар жалт берді, сертінен тайды. Кетіп қалды. Мүмкін емес! ВИКТОРИЯ. Олар үшін бәрін істеп бақтым. Ақысын асырып, екі есе төлеп отырдым. Ішерге – тамақтан, киерге – киімнен қысылған емес. Май мен қантты да аяғам жоқ. Өйткені, ол мінсіз мүсініңе зиян еді ғой, қымбаттым. Жалшылар мұны білген жоқ. Дүйім британ әскерін шайға қандырдым. Ал, енді, олар. қашып барады. Еһ, жағдай қиын. Көндіріп көрдім, жалындым, жалбарындым, аяқтарына жығылдым деуге де болады, сөзіме құлақ аспады. Басқалары жеткенше Фредди екеуміз қолғабыс ете тұрайық. Мына заманда, пэр боп сайланудан, қызметші табу қиын екенін ұмыттың ба? Таң ата құтырған шал-шауқан Паддингтондағы тіркеу Бюросына кезекке тұрады. Мұраты – аспазшыларыммен некелесу. Әйтпесе, оларды байласаң да ұстай алмассың. Таптым, Виктория, таптым! Екеуміздің біреуін таңдауың керек. Қалай? Екеуіңді де ұнатам ғой. Бірақ, несін таңдайсың? УИЛЬЯМ. Қателесесің. Фредди сен үшін барлық құрбандыққа барады және өте өңді. Қателесіп тұрған – өзің, Билл. Туабітті сыпайылық хас ердің эталоны екендігіңді айттыртпай тұр ғой, саған. Сондай-ақ, шешендігің – бір төбе, сұқбаттасыңа қажетті, әрі тың ақпарат та айта аласың. Ешкімді ренжіткім жоқ. Кесімді сөзіңді айтпас бұрын. пәк некелерің өтіріктен басталмас үшін ішке бұққан шындықты сыртқа шығарсам деймін, Виктория. Бөлімімде стенографшы әйел бар. Ол – көзі – тұздай, өзі – мұздай, иығына төгілген алтынжирен шашты. Ал, қалғанын парасат-пайымыңмен парықтарсың. Сұмдық! Өле-өлгенше адал боп өтем дегенің қайда? ФРЕДЕРИК. Саған лайық емеспін. Мені ешқашан кешпесің анық. Оңбай кеткір! ВИКТОРИЯ. Жұмыс жеңілдеді. Қалың қатын толы гареміңдегі қатарда үшінші боп тұрғым жоқ. Қайткенде де, Канада мұндай қатерден ада. Манитобада әйел аз. Не деп сандырақтап тұрсың? УИЛЬЯМ. Англияның болашағы – бұлыңғыр. Империяға жұмысшылар қажет екен, еңбектен еш қашпаймын. Бірге жүрсең қуанар ем, Виктория. Канадаға ма? УИЛЬЯМ. Ферма сатып ап, соны көркейтем. Ал, сен тамағымды жасап, киімімді жуып отырсаң болды. Виктория аузын ашқан күйі сөйлеуге шамасы келмейді. Және сиыр сауасың. Сиырдан қорқам. Ұсынысым ұнамды секілді ғой. Тамаша өмір, таудың етегі. Ерте тұрып, күлімдеген күнге тамсанып, сонан соң пеш жағып, таңғы ас әзірлеп, еден сыпырып, гүрілдеп аққан өзен жағасында киім жуасың. Рақат емес пе?! ВИКТОРИЯ. Бос уақытта не істейміз? УИЛЬЯМ. Ілім-білім жиып, энциклопедияларды оқимыз. Сонымен, кімді таңдайсың? ВИКТОРИЯ. Шынымды айтсам, екеуіңе де көңілім толмай тұр. Бірақ, сенде екі-ақ күйеу бар ғой. Тұрмысқа шығарда бәрін құрбан еттім. Сендерге жағу үшін барлығын жасадым. Мендей әйел қай еркектің маңдайына біткен екен, осы? Қайсысы мақтана алады? Енді, өзіме көңіл бөлетін уақыт туды. Толық келісем. Сұм соғыс аяқталды. Екі әскериге үйленіп, жеңіске бір кісідей-ақ еңбек сіңірдім. Ал, үшінші рет. «роллсройсты» таңдаймын. Бізді ғана сүйе ме десем. Үшіншіңді кезіктірдің бе? Тейлор келеді. Сізді мистер Лейсестер Пейтон көлігінде күтіп отыр. Иә, мадам. Қазір. Мақұл, мадам. саусаламат болыңдар. III-бөлім Асүй. Бір бұрышында – газ плитасы, екінші бұрышында – ыдыс-аяқ жиылған буфет. Түпкі қабырғада есік пен темір торлы терезе бар. Қабырға артында – тепкішек. Терезеден сол тепкішек арқылы адамдардың көтеріліп-түсіп жатқанын көруге болады. Асүй ортасында – үстел. Арғы-бергі жағында орындықтар тұр. Еденге – линолеум төсеулі. Асүй – кең, таза, әрі жап-жарық. Қос аяғын айқастырып, орындықта отырған Уильям кітап оқуда. Ішке Фредерик енеді. Қолында – бір шелек көмір. Масқара ауыр екен. Жоғарыға апарып берші. Күш – бар, құлық – жоқ. Өтінбес ем. жаралы қолым мазаламаса. Қай қолыңа оқ тиді? ФРЕДЕРИК. Екеуіне де. Онда, басыңа қойып ал. Денсаулыққа пайдалы дейді ғой. Тасжүрек! УИЛЬЯМ. Көмектесер ем ғой, достымау. Айып етпеші, дәрігер ауыр көтерме деген. Одан бұрын, бұл – менің міндетім емес. Мен – тамақ әзірлеймін, қалғаны – өзіңе аманат. Сен бе, тамақ әзірлейтін? Бақсам, кітап оқып отырған сияқтысың. Екі адамның жұмысын бір адам неге істеуі керек, түсінбеймін, осыны?! УИЛЬЯМ. Қарашы, саған жинақылық жетіспейді. Үйді жинауға көп те уақыт қажет емес. Тек бәрін рет-ретімен орындасаң болды. Жүйе керек! ФРЕДЕРИК. Бұ жұмысты неге таңдадым екен? Басыма пәле боп жабысты. Сен жеңіліне жүгіретініңді сезіп едім ғой. Шамама қарап шабам. Бір қағидам – осы. Тамақ жасай білу – өнер. Ал, үйді екінің бірі, егіздің сыңары да жинастыра алады. Тағы да сөйлесең құлақ-шекеңнен ұрам. Бірнеше бәтіңкені қатар тазалап көр. Әдіс-тәсілін меңгермегенсің ғой. Бәтіңкеге түкіріп пе ең? ФРЕДЕРИК. Жоқ, тек күміс ыдыстарға ғана. Сөзді қой да, кітап оқып болғанымша дастарқан жай. Ланч па, түскі ас па? УИЛЬЯМ. Белгісіз, бірақ осында – тамақтанамыз. Викторияға не дейін? УИЛЬЯМ. Әңгімелесуге уақытым болмады. Бүгін сіркесі су көтермей тұр. Таңғы ваннасына су жылытып бермеппіз. Білмей қалғанынды қарашы! УИЛЬЯМ. Суық су – денсаулыққа дәрі. Шымыр болады, шыңдалады. Мұныңды апаңа айт. Одан да, еріндім десеңші. Өз ісіңді біл, өзгенікіне араласпа. Әзірге, бір дүниені тындырғаныңды көрмедік қой. Тоқташы, герцог гувернантканы қатындыққа алар ма екен, сол жағы қызық боп тұр. Мына кітапты міндетті түрде оқып шық! ФРЕДЕРИК. Уақыт жоқ. Жұмысты бастадым ба, адал істеймін. былдыр-былдыр етеді. Түк естілмейді. Ланчқа не әзірледің?. Шанышқыңмен шаншып көрші. Фредерик шанышқымен бір картопты әзер іліп алады. Қарғыс атқыр, қабығын аршымапсың ғой. Әлбетте. Есесіне, дәруменге бай. Бифштекс дайын секілді. Дайын? Ол кемінде он бес минут пісу керек. грильбарда он-ақ минутта әкеледі. Түкіргенім бар. Бір фунт етті ең азы – он бес минут қуыру қажеттігін сен тұрмақ, балаларға шейін біледі. Қайтем, енді? УИЛЬЯМ. Үш фунт ет сатып алғам. Қырық бес минуттан соң кел. Азынаған қарынға азық боларлық деп ойлаймын. Ортасы – әлі шикі. Үш тілім еттің әрқайсысын ширек сағат қуырар ма ең? УИЛЬЯМ. Дәл таптың. Үш фунт ет қырық бес минут тұру керек. Айырмашылық жоқ қой. Мені көндірем деп ойлама. Бір сағатта үш адам он екі миль жүріп өтті, сонда әрқайсысының еншісінде – төрт миль. Айтпағым да осы еді ғой. Сандырақ! ФРЕДЕРИК. Жоқ. мм-м! Шатастырып жібердің. Басынан бастайық. Мына түріммен кітапты тауыса алмаспын. Өте күрделі мәселе. Қарандаш пен қағаз алып, бәрін түртіп алайын. Одан да, картопты тазала, біреудің ісіне кіріспе. Бифштексті кім жейді? УИЛЬЯМ. Аузыңды жаппасаң астан қағыласың. Солай секілді. Еттің шетін кертіп, үшке бөлсең, үш фунттың мұрты да бұзылмас. Жоқ. Менде үш ет болады, әрқайсысы – үш-үш фунттан. Ет ет күйінде қалады емес пе?! УИЛЬЯМ. Керісінше! Ет ерекше болады! Түсінемісің, ерекше! ФРЕДЕРИК. Сеніңше, жүз фунттық ет ширегін жиырма бес сағат қуыру керек пе? УИЛЬЯМ. Дәл солай. Мың фунттық етті он күн дайындар ем. Қанша газ шығындайсың? УИЛЬЯМ. Мынауыңнан түк өнбес. Қисын алдында дәрменсізсің. Виктория келеді. Бұларың жарамас, жігіттер. Қоңырауды он бес минут бойы басып тұрдым. Үйде – екі еркек. Біреуі де белгі берген жоқ, масқара. Айтыстың қызығына кіріп кетіппіз. Бәрін түсіндірем! УИЛЬЯМ. Викторияны жайына қалдыр. Жұмысыма біреудің араласқанын қаламаймын. Амал қылмасаң, мынауың етті күйдіреді, Виктория. Маған бәрібір. Бұған көңілім шаппайды. Ланчқа осы ғана ғой! ВИКТОРИЯ. Ланчқа қалмаймын. Өйткені. өйткені, маған мистер Лейсестер Пейтон сөз салды, сөйтіп қалыңдығы болуға келісімімді бердім. Бақандай екі күйеуің бар ғой. Егемендік жолында еңбек етіп, азат болуға атсалысасыңдар деп үміттенем. Есіктің қоңырауы сыңғырлайды. Кім ол? ВИКТОРИЯ. Сенің бе? ВИКТОРИЯ. Сағат бірге келсін дегем. Фредди, өтініш, есікті ашшы. Оған не қажет болды екен? ВИКТОРИЯ. Ажырасу мәселесімен шұғылданады. Құры жүрмепсің ғой. Оның не қажеті бар еді, Виктория? ВИКТОРИЯ. Әйел затының қызметшісіз – күні қараң. Бүгін өзім киінуіме тура келді. Қалай екен? ВИКТОРИЯ. Қатты қиналдым. Сонда да, тамашасың. Қолпаш-қошеметіңе зар емеспін, Билл. Лейсестер Пейтонның әйеліне бұлай сөйлеу – әдепсіздік. Демек, айтқаныңнан қайтпайсың ғой, иә? ВИКТОРИЯ. Иә. Онда, бөтен қатынның көңілін тапқандай қылып. Қажет емес! УИЛЬЯМ. Сендей жамалды жанды өмірі жолықтырмағам. Құлағымды тарс бітеп алам. Қолыңнан ұстап, жібермей қоямын. Шыңғырам! УИЛЬЯМ. Мұршаң келмес, себебі аузыңды көлегейлеймін. Жарым болғаның қандай өкінішті, Билл. Сенен тәп-тәуір көңілдес шығар еді. Адвокаттың өз күйеуімнің құшағынан көргенін қаламаймын. Оған сұмдық әсер ететін шығар. Фредерик пен адвокат – мистер Рэм асүйге кіреді. Қайырлы күн, мистер Рэм. Міне! Қос күйеуім. Танысқаныма дән ризамын, мырзалар. Мәселенің жайжапсарын анықтау үшін қайсысы бірінші, қайсысы екінші екенін сұрауға тиіспін. Алғашқы жолдасым – майор Кардью, екіншісі – майор Лаундес. Екеуі де – майор екен. Таңғаларлық сәйкестік. Мистер Рэм, миссис Лаундес сізге бәрін түсіндірген болар? МИСТЕР РЭМ. Иә, кеше кең-молынан әңгімелестік. Бұл миссис Кардью үшін өте жауапты, әрі нәзік мәселе! МИСТЕР РЭМ. Миссис Кардью? Қандай миссис Кардью? ФРЕДЕРИК. Міне, миссис Кардью. Иә, әрине. Бұ кісіні миссис Лаундес дейін бе, әлде миссис Кардью дейін бе? Алайда, айырмашылық жоқ, өйткені ол екі фамилияны да жақтырмай тұр. Бұл туралы қазір ғана айтқам. Әлі де есіміз екеу боп отыр! ФРЕДЕРИК. Иә, жанымызды қоярға жер таппай аласұрып. Сізбен де, сізбен де ажыраспақшы. Миссис кардьюлаундеске бұлай істеу орынсыз екендігін ескерттім. Себебі, ол кісі заң бойынша біреуіңізге ғана үйленген-ді. Сонда, екінші байымды есепке алмайсыз ба? МИСТЕР РЭМ. Білесіз бе, миссис кардьюлаундес! Айтпайын деп ем, тілімді қышыттыңыз. Сіз – оның күңісіз. Поһ, тегі! Шығыстың жібек желі соғып кетті ғой. Бұнымен не айтпақсыз, мистер? УИЛЬЯМ. Фатима! Сенің жүзің. толған Айдай. Көзің – киіктікінен де шаралы. Жаныма кеп, лютня әуеніне елітіп, бір билеп берші! ВИКТОРИЯ. Екеуің де жолдасым екендігін елге дәлелдеу үшін. сенімен де, сенімен де айырылысам. Осың дұрыс-ау. Джентльмендер қарсы емес секілді. Махаббатымды Викторияның бақыты үшін құрбан етем. Ізгілікті іс. Еркектігін еш жоғалтпаған асыл азамат қой. Сіз не дейсіз, майор Кардью? ФРЕДЕРИК. Аһ, кешірім сұраймын. Ары қарата кеттік. Уақытты үнемдеу үшін сот арқылы ажырасқан абзал. Миссис кардьюлаундес рұқсат бергендіктен, басқа адвокатқа барудың қажеті жоқ. Қазір барлығын егжей-тегжейлі түсіндіріп берем. Өте сенімді кісі. Ол жүздеген жұптың жүзігін шешкен. Иә, жұмыс – шаш етектен. Аласұрған еркек, алданған әйел, «естімеген – елде көп» деген. Ұстанымым – бәрін едел-жедел, әрі ың-шыңсыз тындыру. Осы жемісті жүйе басқалардан басым екендігін айғақтады. Арына – дақ, ұятына – сызат түсірместен үш-төрт күйеу алмастырған әйелдердің де атын атай алам. Шаруабасты кісі секілдісіз. Сағатым – санаулы, бос уақытым жоқ, майор. Бақытты отбасылар да бар ғой. Меніңше, сіз қателесесіз, майор Кардью. Пессимист екенсіз, мистер Рэм. Жарларым менімен жаман тұрған жоқ. Бақытты ғұмыр кешті. Тақырыптан ауытқып кеттік. Джентльмендерге құлақ қағыс есебінде, елдегі ажырасуға қатысты заңды естеріне салғым кеп тұр. Егер ер ажырасса, әйелінің көзіне шөп салғандығын дәлелдеуі тиіс. Сондай-ақ, ағылшын заңнамасы еркекке көп әйел алуға рұқсат еткен. Бұндай жағдайда әйел ажырасу үшін өзгемен көңілдестігімен қатар, азап шегіп, теперіш көріп, жұбайлық міндетін орындамай жүргенін айғақтауы керек. Сол себепті, әуелі себепсалдарын анықтап алайық. Қайсысын таңдайсыз, азаптауды ма, әлде міндетті орындамауды ма? ВИКТОРИЯ. Екіншісін! УИЛЬЯМ. Әрине. Викториядай періштенің бетіне жел боп тиюдің өзі күнә ғой. Адам тұрмақ, шыбынға да зияным тиген емес. Онда, ерлі-зайыптылар борышына тоқталайық. Орындалуы өте оңай. Миссис лаундескардью екеуіңізге де «отбасыны сақтап қалғым келеді» деген сыңайдағы хат жазады, ал сіздер бас тартасыздар. Ал, жауабын дәл осы жерде ақылдасайық. Қолға тимей жатып па? МИСТЕР РЭМ. Иә. Ол кісі жазатын және алдағы уақытта сотта оқылуға тиіс хаттың әсерлі шыққаны сонша, ажыраспақ болған еркек соны оқыған бойда-ақ әйелімен қайта қосылған. Зайыбы қатты ашуланды. Көрмеген хатқа жауап жазудан қиын нәрсе жоқ қой. Оқыс оқиға болмас үшін алдын ала жауаптарын да дайындап қойғам. Қаламыңыз бар ма? УИЛЬЯМ. Иә. Айтқанымды айнытпай көшіресіздер. Мінеки, қағаз! УИЛЬЯМ. Қайтарма мекенжайы – «Маджестик» мейманханасы ма? МИСТЕР РЭМ. Кейін түсінесіздер! Мынау сіздікі – майор!. Бірдей ме? МИСТЕР РЭМ. Жоқ. Мендегі қос нұсқаны қолданасыздар. Алғашқысы – мұңды, кейісті, ал кейінгісі – өрескел-дөрекі. Таңдау еркі – өздеріңізде. Екеуі де жанымда жүріп-ақ жаға жыртысудан еш тартынбайды. Әсіресе, Билл. Олай болса, анықтадық! Дайынсыз ба, майор Лаундес? ФРЕДЕРИК. Иә. Қымбатты Виктория! Оқып ойға қалдым. Әгәрәки, өткен-кеткенді ұмытып, үзілген үмітті жалғап, бәрін қайта бастайтындай мүмкіндік туса, алдыңа баруға арланбаймын. Расында да, әсерлі екен. Өкінішке қарай, қосылғанымызбен де бұрынғы зарлы кезең қайта басталмақ. Өтініш-тілегіңді қабыл алмаймын және қандай жағдайда да саған оралмаймын деп нық шештім. Құрметпен сенің адал. Мына жерге қол қойыңыз. Анықтап жазыңыз. Өте шынайы хат екен. Сақтап қояйыншы. Ендігі кезек – сізде, майор Кардью. Мұқият тыңдап тұрмын. Қадірлі Виктория! Хатың жетті. Онда, шаңырақты шайқалтпайық, отбасыны ойрандамайық депсің. Саған үйленгелі бері өмірім өмір емес, өксік, тозаққа айналды. Сені қатындыққа алып қатты қателесіппін. Оңбай жаңылыппын. Ұрыс-керіс пен қып-қызыл қызғаныштан әбден мезі болдым. Бет-жүзіңді көруге құштар емеспін және қорқытып-үркітсең де мені оралады деп ойламай-ақ қой. Өте дөрекі емес пе? МИСТЕР РЭМ. Сәл жұмсарту үшін: «Сенімді серігің боп қалам» деп аяқтасаңыз айып емес. Қол қойыңыз. Қойдым! МИСТЕР РЭМ. Сотқа ерлі-зайыпты борышын елемеуге қатысты шағымданып, енді, алты айдан соң ажырасуға байланысты іс қозғай аламыз. Алты айдан соң! Бойдақтық өмірді қашан кешем? МИСТЕР РЭМ. Шамамен, бір жыл күтесіз. Жоқ, бұлай болмас. Тым ұзақ. Әйтпесе, азаптау актісіне бас ұрайық. Жарайды, келісем. Мына пайдасыз кеңес, орынсыз сөз көкейге қонымсыз, Виктория! ВИКТОРИЯ. Басқа-басқа, бірақ дәл қазір өзімшілдігіңді ауыздықтай тұршы, қымбаттым. Әйелді ұрып-соға алмаймын. Қатыгездіктің де адам қызығарлық артықшылығы бар. Қайткенде де, дәлелі ап-айқын көрініп тұрады. Шешем нені болсын растап береді. Жалшылар айғағы – әлдеқайда өтімді. Неліктен екені белгісіз, әйтеуір сот ененің сөзін елемейді. Өте сақ болған жөн. Ертеректе, бір еркек нұсқауыма еріп әйелін әлсіз ғана түртіп қалу керек болатын, бірақ ол тапсырмамды тамаша орындап, ұрған бойда-ақ алынбалысалынбалы тісін ұшырып жіберген еді. Әлгі қатынның қасында, көңіл қоспақшы боп жүрген джентльмен тұрды. Ол ұшқан тіске қарап, аузына ұшық шығардай жеркенді. Алғашқы пойызға мініп, аулаққа сапар шеккен-ді. Содан кейін жаңағы сормаңдайды ешкім көрмепті. Викторияда ондай тіс жоқ! МИСТЕР РЭМ. Тағы бірде, джентльменге қамшы ұсынып, жеңіл-желпі салып қал дегем. Ол қызыққа батып, қатынын көк ала қойдай қылған. Масқара! МИСТЕР РЭМ. Ең қызығы – әйелі ерінің мойнына асылып, сүйем-күйем дегені. О, қатын полковникке байға шықпақшы болған. Жоспары тас-талқан болған әлгі еркек маған ренжіп, ашуланып, жанжал шығарды. Полиция шақыртып, кеңседен қуып шығуға тура келді. Жұмысыңыз қауіпті екен, мистер Рэм. Сақтандырғаным ғой. Аузым күйген соң айнымас амал ойлап таптым. Үш тәсіл ұсынам. Біріншісі, дастарқан басында. Мырзалар! Мұқият тыңдаңыздар! Сіздер дастарқан басында отырасыздар. Көженің дәмін татып: «О, Құдай! Мынауың жеуге жарамсыз ғой. Дұрыс аспазшыны табуға болмас па еді? » – деп қасықты тәрелке толы тамаққа сүңгіте салу керек. Сонда, сіз – мадам: «Ас әзірлеу кезінде аянып қалғам жоқ», – деп жауап қатасыз. Сол сәтте, даусы жуан джентльмен: «Жасағаныңды өзің же, жарымес», – деп тәрелкені әйеліне атып жібереді. Тәлейлі болсаңыз бұғып қап, тек дастарқан ғана кірлейді. Келісем. Екінші тәсіл! Джентльмен револьверден бүкіл оқты шығарып тастап, есіктің қоңырауын басады. Қызметші айқара ашқанда, ашулы еркек тапаншаны әйелге тақап: «Сен маған өтірік айттың. Енді, өлуге дайындал», – дейді. Сіз – мадам, зереңіз зәр түбіне кетіп, барынша: «Құтқарыңдар! Құтқарыңдар!» – деп жалбарына айғайлайсыз. Бұл да ұнап тұр. Тұнған драма. Және, ең бастысы – тиімді. Осы оқиғаны қызметші әйел сот залында айтса, жиылған жамағаттың жаны түршігері анық. Құтқарыңдар! Құтқарыңдар! МИСТЕР РЭМ. Үшінші тәсілге екі куәгер қажет. Джентльмен әйелді буындырып: «Иманыңды үйіре бер, қатын!» – деуі керек. Із қалатындай қылып қылқындырғаныңыз абзал. Себебі, дәрігер кеп тексеріп, айғақтауы тиіс. Бұндайды жауыма да тілемес ем. Маған сеніңізші, бұл тіс жұлудан қорқынышты емес. Жалғыз-жарым джентльмен Виктория ханымның жанына жақындаса, бәрін рет-ретімен көрсетем. Қарсы емессіз бе, майор Кардью? УИЛЬЯМ. Жоқ, жоқ. Қос қолдап қылқындыруым керек пе? МИСТЕР РЭМ. Жоқ, біреуімен ғана. Уильям Викторияның кеңірдегіне жармасады. Бәрекелді! Егер, ақырын қысса, тізесінен бір тебіңіз. Қарымта қайтарам, Виктория! МИСТЕР РЭМ. Эмоция болмаса, денеде қалай із қалмақ? Сөйлеңіз. Тұншығып барам. Сөйлеңіз, сөйлеңіз. Иманыңды үйіре бер, қатын! МИСТЕР РЭМ. Ғажап. Нағыз артист. Ажырастық деп есептей беріңіздер. Әсерлі шықты! Жаным көзіме көрінді ғой. Енді, менің кезегім. Майор Кардью екеуіңіз-ақ жаттыға берсеңіздер болады. Рақмет. Уақыт оздырмай, ағылшын заңнамасындағы өте қарапайым шартқа көшелік. Ерлі-зайыптылар арасындағы адалдықтың бұзылғандығы туралы айтқалы отырмын. Оны өзіміз-ақ шешерміз. Керемет кешкі ас, бұған менің сүйкімділігімді қосып қойыңыз, сөйтіп керекті дәлелді алдыңызға тартам. Таңғалып отырмын, ұсынысыңыз – ұнамсыз. Мен әдепсіз қылықты мақұлдайды деп ойлаймысыз? УИЛЬЯМ. Басқа амал жоқ. «Мұрат – шығынды ақтайды» деген. Керісінше. Егер, ұятсыз ойларыңызды доғармасаңыз, онда басқа адвокат іздеуге тура келеді. Қойсаңшы, Билл! Ыңғайсыз емес пе?! УИЛЬЯМ. Жұмысты жеделдеткім келді, Виктория. Кешіріңіз, мистер Рэй. Тәжірибеңізге тәу етем. Олай болса, мұқият тыңдаңыз! «Маджестик» мейманханасынан бір бөлме жалдаймыз. Хаттарыңыз сол қонақүйдің фирмалық бланкісіне жазылғаны естеріңізде шығар?! Судья мұны міндетті түрде атап өтеді. Межелі күні мекемеге келесіз де, бір ханыммен кезігесіз. Әйел ұсынбақпысыз? МИСТЕР РЭМ. Әрине. Кім, ол? МИСТЕР РЭМ. Атақ-даңқы – мінсіз. Ол маған көп жыл бойы көмектесіп жүр. Өстіп күнелте ме? МИСТЕР РЭМ. Иә. Ол кісімен толық келісем. Айтуынша, мына тар шеңберлі мамандық ғасырында бір пенде. ажырасуға себепкер – неке адалдығын бұзатын үшінші тарап қызметіне қызу кірісіп, соны жан-тәнімен, адал атқаруға тиіс екен. Ол ханымнан Лондонның барлық заңи фирмасы көмек сұрайды. Қаржыға қатысты айтайын. Бар болғаны, жиырма гинея ғана төлейсіз. Азырақ шығындасам деймін. Ұмытпаңыз, ол – білікті маман. Иә, иә! МИСТЕР РЭМ. Қысқасы, ханыммен бірге «Маджестик» қонақүйіне қолыстасып барып, майор және миссис Кардью ретінде тіркелесіздер. Сөйтіп, бөлмеге көтеріліп, шампаны бар кешкі асқа тапсырыс бересіз. Маркасын өзім таңдайын! МИСТЕР РЭМ. Қарсылығым жоқ. Рақмет. Сонан соң карта ойнайсыздар. Мисс Монтморенси – ғажап ойыншы. Ерекше түніңіз елеусіз өте шығады. Ал, ояна салысымен-ақ таңғы асқа түсесіз. Тамаққа тәбет шаппайдыау. Бренди қосылған содалы сусынмен-ақ шектелгеніңіз жөн. Шот бойынша есептесіп, мисс Монтморенсиды кеңсеге әкеп тастайсыз. Алдын ала жолықсам қалай? МИСТЕР РЭМ. Оп-оңай. Мисс Монтморенсиды осында шақыруға бел будым. Ажыраспақ ниеттегі біршама әйел күйеуінің қонақүйде кіммен таңды атырғанын білгісі келеді. Ханым таксиде күтіп отыр! Рұқсат етсеңіз. Алаңдамаңыз, өзім-ақ ертіп әкелем. Үйге кіргізуге болады деп есептейсіз бе? МИСТЕР РЭМ. Мисс Монтморенси – нағыз леди. Әулет атағы дүйім Шропшир графтығына жайылған. Шақыр, Фредерик. Онымен жүздескім кеп тұр. Аңқау ердің адал жолдан таюы – демде-ақ. Фредерик кетеді. Жиналған дәлел ажырасуға жетерлік деп ойлайсыз ба? МИСТЕР РЭМ. Жүз пайыз! УИЛЬЯМ. Қатардағы сардар екенімді білем. Алайда, ажырасу үшін осыншалықты кедергінің керегі не? МИСТЕР РЭМ. Кезінде, дәл осы сұрақты өзіме де қойғам. Ақ-қараны ажыратар жұп ажырасам десе, бұл – жеке шаруасы. Арнаулы мекемеге арыз жазып, алты айдан соң бөлек-бөлек кеткенді ақылға қонымды деп есептеймін. Сонда, ешкім өтірік айтып, өмірін үңгіп қазбас еді, шаңырақ та шайқалмас еді. Ұзақ ойланған соң, сауалдың жауабын таптым. Қандай? МИСТЕР РЭМ. Егер де, заң – ойлы, әрі әділ болса, бағыну – әдетке айналар еді. Десек те, заңға толық бас ию – қоғамға тиімсіз. Сол себепті, атабабамыз кісі бұзатын бұлыңғыр, әрі ақылға қонымсыз заң ойлап тапқан. Тұтас әлеуметтің заңға бағынуы неліктен қолайсыз болмақ? МИСТЕР РЭМ. Әйтпесе, мендей заңгерлер күнін көре алмас еді. иә, бұған мән бермеппін ғой. Сізді көндірдім деп ойлаймын. Толықтай. Фредерик келеді. Түрі – боп-боз. Жүрісі – сұмдық бір жағдайды бастан өткерген адамның жүрісіне ұқсас. Не боп қалды? ФРЕДЕРИК. Жарты стақан құйып, қағып салады. Есік сыртынан дауыс естіледі. Осы жер ме еді? МИСТЕР РЭМ. Иә, иә, мисс Монтморенси. Ол ішке енеді. Мисс Монтморенси – үйленбеген кәрі қатын, жасы қаншада екені белгісіз. Ол түкпір-провинциядағы жер иелігінде гувернантка боп қызмет етуі мүмкін. Ибалығында гәп жоқ. Мынау – асүй ғой? Уильям оған ұзақ қарап тұрады-дағы, бренди толы бөтелкеге жақындайды. Қолының дірілдегені сонша, бөтелке ауызы стақанды дамылсыз соққылайды. Үйдегі жалғыз жылы жер – осы. Француздар айтпақшы, «бақытсыз отбасының белгісі – бетінде!». Танысқаныма қуаныштымын. Қорланған әйел сіз бе ? ВИКТОРИЯ. І-і-і. иә! МИССИС МОНТМОРЕНСИ. Өкінішті! Өкінішті! Аты өшкір соғыс талай отбасыны ойрандады. Өкінішті! Өкінішті! ВИКТОРИЯ. Жайғасыңыз. Рақмет. Қойын дәптерімді алсам қарсы емессіз бе? Дәлдікді ұнатам! ВИКТОРИЯ. Әрине. Күнәһар күйеу қайсысы болды екен? ВИКТОРИЯ. Екеуі де. Ажырасқан соң екеуінің біреуіне үйленесіз бе? ВИКТОРИЯ. Жоқ. Қос джентльменге қарап, біреуі – қазіргі, екіншісі – келешектегі күйеуі ме деп ойлаппын. Мәңгілік үштаған. Менің жағдайымда, үшбұрыштың төртінші бұрышы да бар. Иә, қызық екен. Жұмыс барысында көрмегенді көресіз, мисс Монтморенси. Бұл жөнінде менен артық кім білер, мистер Рэм? ВИКТОРИЯ. Мені аса жеңілтек деп ойлап қалуыңыз мүмкін. Екі күйеуім бар, бірақ кінәлі – мен емес. Қызық екен. Қайсысымен ажырасқыңыз кеп жүр? ВИКТОРИЯ. Екеуімен де. Түсінем. Өкінішті! Өкінішті. Рухты жоғалтпасақ дейміз. Иә, иә, әркезде. Қашан? ВИКТОРИЯ. Қос мырза абыройын қатар төге алмаспын! МИСТЕР РЭМ. Бұл – сіздей тәжірибелі кісіге сөз боп па?! МИСС МОНТМОРЕНСИ. Жоқ, жоқ. Өзімді қадірлеуім керек. Жалғыз – джентльмен әдеттегі жұмыс, екеуі – ойнастық. Миссис Лаундес, ажырасу мәселесін жеделдеткісі кеп отыр. Құрбым – миссис Онслоудың жәрдемі қажет. Ол – аса сыйлы әйел, дін қызметшісінің жесірі. Екі ұлы – әскерде. Мисс Монтморенси! Сізді көндіре алмасақ, онда миссис Онслоу Джевисты қолқалаймыз. Таудай берікпін, мистер Рэм. Өз басым, миссис Онслоу Джевисты қолдаймын. Демек, қақпаныма сіз түстіңіз – майор. Аты-жөніңізді ұмытып тұрғанымды-ай! УИЛЬЯМ. Картаға қалайсыз? УИЛЬЯМ. Карта десе делебем қозады. Ойыннан хабары бар джентльменды жолықтырғаным қандай жақсы болған. Әйтпесе, түн ұзаққа созылар еді. Тек мен үшін емес. Жаңа таныстық жанымды жадыратады. Кейбір мырзалар алты-жеті сағат бойы әңгіме соқсам ренжиді. Сенбеймін! МИСС МОНТМОРЕНСИ. Біреуі төсекке тартты, келіспедім. Әуелі, кешірім сұраймын! Еркектің қандай ел екенін білесіз ғой, сонда ешқайсысы еркінсіген жоқ па? МИСС МОНТМОРЕНСИ. Жоқ! Әдепті әйел есірген еркекті демде-ақ тізгіндей алады. Өмірімдегі жалғыз ыңғайсыз жағдай провинцияның адвокаттық кеңсесінен келген мырзамен болды. Бір көргеннен-ақ ұнамады, кешкі ас кезінде сыра ішем дегенде мүлде шошыдым. Сөйтсем, бекер емес екен. Үшінші бөтелкесін тауысқан соң рұқсат сұрамай: «Қазір сізді сүйіп алам!» – демесі бар ма?! Сөзін қалжың секілді қабылдағансып: «Ләззат үшін емес, жұмыс істеу үшін келдік», – дедім. Ол не айтты дейсіз ғой? «Бұл – бірінші мен екіншіні мидай араластыратын сирек кез», – деді. Сасқам жоқ. Жүгендеуді ойладым. Өйткені, әйелмін, әлсізбін. Ол мырс етіп: «Тіптен жақсы!» – деді. Әрине, оны джентльмен деп айтуға ауыз бармас. Не істерімді білмей қалдым. Бір кезде аяқастынан ой келді. Есікке қарай жүгіріп, бөлмемізді күзетіп жүрген жекеменшік детективты шақырдым. Сол мені құтқарып қалды. Бұл – өте қауіпті, мисс Монтморенси. Сот ажырасуға үзілді-кесілді рұқсат бермес еді. Мистер Рэм! Немістер айтпақшы, «қажеттілік заңға бағынбайды». Еркінсуге еш жол жоқ, мисс Монтморенси. Бірден ескертіп қояйын, шешінбейсіз! УИЛЬЯМ. Шешінгеніңіз не, қайта үстіме тағы бір кәстөм киіп алсам деймін. Мен тек «Поммери» ішетінімді ұмытпаңыз, мистер Рэм. Твикенэм ажырасқанда, олар «Поль Роже» шампанын жіберіпті, ал одан ішім өтетінін білесіз ғой. Абырой болғанда, құрметті маркизде дәрі бар екен, әйтпегенде масқара болар ем. Алаңдамаңыз мисс Монтморенси! Бұндай екінші рет қайталанбайды. Біз тамаша түн өткіземіз деп сенем. Рақмет, Сізге! МИСС МОНТМОРЕНСИ. Сізге миссис Онслоу Джевис ұнайды деген ойдамын. Нағыз леди. Нағыз керім. Өте әдепті! Күйеуі Клактонда викарий боп қызмет етіп жүргенде, үйінен қонақ үзілмейтін. Ол кісімен танысу мен үшін абырой. Алайда, артық сөз айтпаңыз. Қайткенмен де, священниктің қатыны ғой. О, жағынан қам жемеңіз! МИСС МОНТМОРЕНСИ. Сіз де бір бөлмеге жайғассаңыз қайтеді, мистер Рэм?! Бридж ойнар ек. Миссис Онслоу Джевис ойынның қыр-сырын тамаша меңгерген. Бүгінге шейін сөзіңізді жерге қалдырып көргем жоқ! Осы кезде доғара тұрсақ! Қазіргі судьялар сауысқандай – сақ, қырандай – қырағы. Иә, иә, оларды сендіру қиын. Таяуда солардың бірі: «Ер мен әйел оңаша бөлмеде жиырма минут отырса, онда ештеңе бүлінбеді деп есептеуге тиіспіз», – деді. Иә, бриджды қоя тұрып, түнді екеуміз ғана өткізуге мәжбүрміз. Тек уақыттың аяқталар кезін алдын ала ескертсеңіз. Әрине! «Кеңесіп пішкен тон келте болмас» дегендей, басын ашып, келісіп алдық. Олай болса, миссис Лаундес, біз мисс Монтморенси екеуміз сіздермен қош айтысуға тиіспіз. Иә, маған бәрі түсінікті. Сау болыңыз. Сізбен тағы да көрісем ғой. Асыға күтем! МИСТЕР РЭМ. Сау болыңыз, миссис Лаундес. Біз осы жерден шығайық. Мисс Монтморенси иіліп сәлем салып, адвокаттың артынан ереді. Ойламаған жерден мынадай оқиғаға кіріктірдің ғой, Виктория. Қымбаттым, өмірімде бірінші рет өтініш айтып ем, неге сонша наразы екеніңді түсінбей далмын. Мақұл сәулем, сен үшін христиан азапкері ұқсап бәрін арқалауға әзірмін. Ал, енді қоштасайық. Қазір ме? ВИКТОРИЯ. Әдепке сай, мына үйден кетуім керек. Одан бұрын, қызметшісіз – күнім қараң. Ланчқа да бөгелмейсің бе? ВИКТОРИЯ. Жоқ, рақмет. Сол жаққа барасың ба? ВИКТОРИЯ. Бұндайда, әлсіз әйел қай жерді паналауға тиіс еді? УИЛЬЯМ. Фредди, бифштекс дайын секілді. Тағы да, бір жарым сағат пісірер ем. Қоштасудың қандай қиын екенін білем ғой. Алайда, уақыт созғаннан пайда жоқ. Дұрыс айтасың. Қош бол, Билл. Бәрін кештім және жақсы дос боп қаламыз деп ойлаймын. Қош бол, Виктория. Ішіп сезім тұр. Мистер Рэмның қызметіне әлі талай рет жүгінесің. Шаруаң біржақты болған соң, түстенуге кел. Сатылымдағы ең үздік шарап пен сигаралар – Лейсестерде ғана ғой. Қош бол. Енді, сенің кезегің – Фредди. Ілгек-түйреуішімді қайтара ғой. ФРЕДЕРИК Мінеки! ВИКТОРИЯ. Ала ғой! ВИКТОРИЯ. Соғыстан соң алтын күрт қымбаттапты. Үйлену тойымызға орай, портсигараны Лейсестерге сыйлаймын. Бүйтпесең Виктория болармысың! ВИКТОРИЯ. Еркек деген ел осындай затқа әуес қой. Қош бол, Фредди. Әркезде – жүрегімдесің. Такси шақырттың ба? ВИКТОРИЯ. Жоқ, жаяулатып барам. Ғажап әйел. Оған үйленгеніме еш өкінбеймін. Енді, тамақ ішейік. Шынымды айтсам, зауқым жоқ. Достым, саған қоштасу қатты әсер еткен ұқсайды ғой? ФРЕДЕРИК. Бәрі – дұрыс. Оған уайымдама. Қазір әкелем. Шық бері, шық деймін, шық. Қарашы, мұны! ФРЕДЕРИК. «Баста ми болмаса, екі аяққа зор түседі» деген. Осы жерден-ақ жей берейікші. Кесейін бе? ФРЕДЕРИК. Әрине. Уильям пышақпен бифштексты бөлшектеуге кіріседі. Пышақ баспайды. Уильям қаттырақ күш салады. Бифштекс те қарсыласып бағады. Уильям одан сайын күшке ерік береді. Нәтиже – жоқ. Ол күшенгені сонша, әбден қызарып кеткен-ді. Маңдайы шым-шым терлейді. Фредерик досының бұл әрекетіне қызыға қарап тұрады. Ақыры, ашулы Уильям пышақты лақтыра салады. Немене мылқау ұқсап мыңқиып отырсың-ей? ФРЕДЕРИК. Балталап көрсең қайтеді? УИЛЬЯМ. Менің теориям – дәлелді. Егер, бір фунт етті он бес минут қуырсам, онда үш фунттық етке қырық бес минут шығындаймын. Терезеден қолында – үлкен, жан-жағы жабық қағаз себеті бар баланың тепкішекпен өрлеп келе жатқаны көрінеді. Ол есікті екілене қағады. Саған не қажет, балақай? КЛАРЕНС. Миссис Фредерик Лаундес осында тұра ма? ФРЕДЕРИК. иә! КЛАРЕНС. «Риц» қонақүйінен! ФРЕДЕРИК. Бұл не? Үстел үстіне қой. УИЛЬЯМ «Құрметпен, Лейсестер Пейтон!». Ланч қой! КЛАРЕНС. Ханым үйде болмаса, алған жерге апарып тастайын. Қазір келеді. Виктория! Алтыным! Саған мистер Лейсестер Пейтон «Риц» мейманханасынан деликатестер жолдапты! ФРЕДЕРИК. Мінеки, жарты крона, балақай! КЛАРЕНС. Рақмет, сэр. Қарсы болмасаң, сен әзірлеген бифштекстен гөрі, мына ланчтан ауыз тисем деймін. Бұлай тек қайырымсыз адам ғана істейді. кел, бірге жейік! Ол асыға-үсіге қағазды жыртады. Не бар екен? Тауық? УИЛЬЯМ. Дәл таптың. Бөтелкені бері әкел. Уылдырық! Жоқ, ақсерке. Ана Лейсестер Пейтон – астың қадірін білетін азамат екен. Мылжыңдай бермей, бәрін дастарқан үстіне қой. Қазір. Жеңіске үлес қосқан біз емес, жылпос Лейсестер Пейтон секілді сезіледі. Құлпынай муссы. Виктория үш адам орнына жейді деп ойласа керек. Махаббат – көзсіз ғой, достым. Құдайға шүкір. Хал-жағдай, көңіл-күй қалай? УИЛЬЯМ. Күте тұр. Тығынын ағытайын. Ал, олай болса ас-ауқатқа кірісейік. Бах! Фужерды әкел. Мінеки! Қарным ашқаны сонша, қасқырша жалаңдап тұрмын. Алдыменен, тілек айтайын. Викторияның үшінші күйеуі үшін! ФРЕДЕРИК. Оған Жаратушы жар болсын! УИЛЬЯМ. Тәуелсіздігіміз үшін, азаттығымыз үшін алып қоялық! Олар шампан ішіп тұрғанда шымылдық ақырындап жабыла бастайды. Шымылдық Аударма Қазақстан авторлары қоғамының қорғауында ЖАҢАЛЫҚТАР АЙМАҚТАР АВТОРЛАР СҰХБАТТАР MADENI TV ӘДЕБИЕТ ТЕАТР МУЗЕЙ КІТАПХАНА МУЗЫКА КИНО БЕЙНЕЛЕУ ӨНЕРІ САЛТ-ДӘСТҮР ТУРИЗМ
