Шоқайға мемлекеттік деңгейде құрмет қажет
"Шоқайға мемлекеттік деңгейде құрмет қажет"|"https://qamshy.kz/kz/article/1348-shoqaygha-memlekettik-denhgeyde-qurmet-qadget"
TITLE: Шоқайға мемлекеттік деңгейде құрмет қажет
URL: https://qamshy.kz/kz/article/1348-shoqaygha-memlekettik-denhgeyde-qurmet-qadget
META: "Шоқайға мемлекеттік деңгейде құрмет қажет"|"https://qamshy.kz/kz/article/1348-shoqaygha-memlekettik-denhgeyde-qurmet-qadget"
TOTAL WORDS: 515
DATE: 17:37, 10 сәуір 2014
AUTHOR(S): Bilal Quanysh
TEXT: Мұстафа Шоқайдың туғанына 125 жыл толуына байланысты соңғы кезде ол кісінің туған жылы туралы әртүрлі пікірлер айтылып қалып жүр. Олай болатын себебі: ол кісінің туған кездегі толтырылған документтері бойынша 7 қаңтар, 1890 жыл болып жазылған. Ал кейбіреулер ескі жыл санау тәртібімен Мұстафаның туған жылын 27 желтоқсан 1889 жыл деп қалып та жүр. Шындығында, ауылдағы қа риялардың, құрдастарының, көз көргендерінің айтуы бойынша, Мұстекеңнің туған жылы 1886 жыл деп айтылады. Оның туған жылының 1890 жыл болу себебі: Мұстафаны Ташкент гимназия сына Әліш ағасы алып барғанында жасы өсіңкіреп кетуіне байла нысты гимназияның тәртібіне сәйкес Әліш ағасы Мұстафаның туған жылын 1890 жыл етіп, жа сын кішірейтуге мәжбүр болыпты. Яғни Мұстафаның жасын 5 жас қа кішірейткен деп әжелеріміз, үлкен әкелеріміз айтып отыратын. Бұл деректердің жөні дұрыс, өйткені Мұстафаның өзінен кейінгі інісі Нұртаза Мұстафадан 5 жас кіші екен және оның доку менттері бойынша 1890 жылы ту ған деп Нұртазаның Жеке ісінде де туған жылы дәл осылай жазылған. Мұстафаның Санкт-Петер бург университетіндегі доку мент терінде де туған жылы 7 қаңтар, 1890 жыл деп жазылған. Сон дықтан Мұстафаның мерейлік даталарын атап өтерде әртүрлі тәлкектерге салмай-ақ, доку менттеріне сүйене отырып, туған жылын 7 қаңтар, 1890 жыл деп есептеймін. Осынау әлем таныған, елінің тәуелсіздігі үшін күресумен өткен тұлғаға 2015 жылы туғанына 125 жыл толмақшы. Осыған байла ныс ты ол кісінің 125 жылдық ме рейтойын атап өту жөнінде еліміздің әрбір түкпірінен баспа беттерінде бірен-саран мақалалар шығып, аяқсыз қалып жатыр. Дегенмен осындай әлем та ныған тұлғаға өз елінде мемлекет тұрғысынан не себепті көрнекті етіп Астанамызда немесе Ал матыда тұғырлы ескерткіш орнат пасқа? Мұстафа бір ауылдың, немесе Қызылорда облысының ғана азаматы емес, бүкіл түркі әлемінің бетке ұстар, елі үшін жанын пида еткен күрескер, елінің тілеуқоры емес пе?. Қызылорда қаласындағы, туған ауылындағы, Шиелі ау данындағы, т. жерлердегі Мұс тафаға қойылған ескерткіштер мен көше, мектеп атаулары және айта берсек, Франциядағы Мұс тафа Шоқайдың тұрған үйінің жанына орнатылған ескерткіш те, жергілікті жердің ұлтжанды, бетке ұстар азаматтары мен мұстафа танушылардың ынта-екпіні мен қаржысына орындалған жұ мыстар. Мұстафа ел тәуелсіздігі үшін күресіп өткен ұлтымыздың мақ танышы емес пе? Сол сияқты ол кісінің мерейлі даталарын ЮНЕСКО деңгейіне де іс-жоспар, бағдарламасына ен гі зуге болады ғой деп ойлай мын. Мұстекеңнің мерейтойын ғылыми-практикалық конферен циялар өткізіп, тойлап келе жа тырмыз. Бұл жолы да солай жа сармыз. Бірақ дегенмен мемле кеттік тұрғыдағы күрескерге мем лекеттік деңгейде құрмет көр сетілсе екен. Алматыдағы Р. Сүлейменов атындағы университеттің про фессоры Көшім Есмағамбетов Мұстафа Шоқай туралы Әлем та ныған тұлға атты кітап шы ғарса, қазір ол кезінде Иманғали Тасмағамбетов елге жеткізген Мұстафа Шоқайдың еңбектерінің жүйесі бойынша 12 томдық кітап тарын аяқтап қалды. Польшаның ар хив терінде де Прометей ұйы мының жұмыс тары да шағусыз жатыр. Мұстафа Шоқай сол Прометей ұйымы мен тікелей араласып, Яш Түр кістан журна лын шығарғанын көпшілігіміз білеміз. Мұстекеңнің көп ең бектері сол архивте жат қанын мұс тафатанушы Бақыт Садықова да айтады. Бірақ сол мұрағатқа кірейін десе, қаржы тапшылы ғынан қиналатынын айтады. Осы жұмыстарды мем ле кетіміз болып қолға алуға болмас па екен?. Меніңше, Мұстафа Шоқай дың 125 жылдығы жетім баланың тойындай емес, мемлекет, ЮНЕСКО деңгейінде аталып өтіп жатса, ол ұлтымыздың да, мемлекетіміздің де абыройы. Базарбай АТАБАЕВ, медицина саласының құрметтi ардагерi,. Мұстафа Шоқай атындағы қордың төрағасы. "Айқын" газеті
