ӘМІРХАН БАЛҚЫБЕК. БАБА-ЫРЫМ
"ӘМІРХАН БАЛҚЫБЕК. БАБА-ЫРЫМ"|"https://abai.kz/post/43513"
TITLE: ӘМІРХАН БАЛҚЫБЕК. БАБА-ЫРЫМ
URL: https://abai.kz/post/43513
META: "ӘМІРХАН БАЛҚЫБЕК. БАБА-ЫРЫМ"|"https://abai.kz/post/43513"
TOTAL WORDS: 34591
TEXT: Шамырқану Өр теңiзд iң Қайтуы мен тасуын Ай б iлед i. Б iр бұл емес жасуым. Жарылуға шақ-шақ қалды шыдамым, Одан бетер кел iп кетт i ашуым. Пайғамбар деп құрметтеген арабта Көр iпкел деп дәр iптеген Бабылда, Ақын ұлын теңеп берген жарымға Не бет iммен көр iнем iн мына елге, Не айтамын мына есс iз қауымға? Кеш iр, Ес iл кетсе менен б iр айып, Ақыл айтқан ауызыңды ұрайын. Саналарын сәлде ағартқан молдалар Жайнамазға бас қойғанда Жырға бас ұрғандығын сезбей ме екен, Құдайым! Мен туған шақ Мезг iл с iрә өл iара, Қасиетт i қамайтындай қораға Жалаңаяқ деп сөгед i, ал өз i Жалаңаяқ бармайтындай молаға. Жүйел i ойдың жетег iнде жүрмей ме! Тек тәтт i емес, Қатты айтадыау т iл кейде. Қойныма салса қызын қақпас шал Менен батыр ұл туарын б iлмей ме? Жолсыз түнде Жұлдызынан адасқан Б iр мен бе екем, Ол жайлы енд i жақ ашпан. Бақытым бар б iр басыма жетет iн, Өз далам бар, жұтар ауам, бар аспан. Өр теңiзд iң қайтуы мен тасуын Ай б iлед i. Б iр бұл емес жасуым. Күн көз iнен ұялды ма көктег i, Сабасына түс iп қалды-ау ашуым. Еш өкпем жоқ Жарымаған жатырда, Ақымаққа, Алпауытқа, Пақырға, Мен қоярмын, қоярмын мен өлеңд i, Жұрттың бәр i айналғанда ақынға. Б iр ақымақ керек шығар елге де. Аңыз Ж iг iт пен қыз б iр iн-б iр i Сүйген ед i сонау б iр шақ. Суық пенен сол суықты Жылытатын алау құсап. Серт байласты б iр-б iр iне Жар болуға адал мәңг i. Рас ед i екеу iн iң Б iр-б iр i үш iн жаралғаны. Рас ед i, рас бұл да, Арман отқа оранғаны, Туған жерге жау пиғылы Қанжар болып қадалғаны. К iр iп кетт i қан майданға, Оқ тид i де өлд i ж iг iт. Тәнмен б iрге топыраққа Көм iлд i арман, көм iлд i үм iт. Қайғы жанды сыздатады, К iмге керек қаралы арман? Көп ұзамай қыз байғұс та Құлап өлд i жаға жардан. Қажет болса құрбандыққа Махаббат та шалынады. О дүниеде, амал қанша, Б iр iн-б iр i танымады. Б iр i тозақ, б iр i бей iш Тұрғынына айналғасын, Жәннат бақта сайрандасын, Көңiл қалай қайғы алмасын? Түст i Құдай көңiл i де: Ұлы сез iм өтеу iне Бұл фәниде табысуға Ғұмыр берд i екеу iне. Қанат жайып шуақты арман, Жайлы сырға жанды бөлеп Б iр iн-б iр i тану үш iн Әл i қанша ай, күн керек? 1992 ж. Ауа түстес жыр әкем Жұмабекке Өткен күндер әсерлер iн iң өңi әл i Кеткен i жоқ көңiл — көз iмнен жоғалып, Бала күнг i әңг iмеге өм iр iммен өзектес, ауық-ауық, жи i-жи i соғып тұрамын оралып. – Сөйлеп берсең т iл iңнен сөз емес бал тамады, Әй, әй, әке, әйтсе де б iт iрген iң шамалы. Ег iн ект iң, жер жырттың, б iрақ одан не пайда, Осыны да айтшы, әке, мәнд i өм iр деп атай ма? – Деп керг iд iм, Мен iң де кергит iндей жөн iмд i, Сол б iр оқу жылында еңбек ет iп өн iмд i, Бәр iн беске б iт iргем, К iтабым бар оқыған. Оқу өтсе маңдайдан, Қалай тыныш отырам. Айтып салдым бәр-бәр iн, ой келтеде сөз бұзық, Түкт i көрмей шамасы кеткен болдыау көз қызып, Айтып салдым бәр-бәр iн, не күтес iң тентектен, Әкем б iрақ еш қабақ танытпады селт еткен. Сәлден соң сөз бастады, Ойға алғанын бақылап, Айтқан сынды жымыңға толып кетт i атырап: –Байқа, балам, қыр — сары, мен iң бағым көкпеңбек, Төккен терд i к iм айтар, қане, босқа кеткен деп. Бұның бәр i Тәңiрд iң iс i десе нанасың, Бәр iнен де ауасын, ауасын айт, ауасын. Таза ауамен, қарағым, қолқа тынысың аршылар, Тек таласпа, К iтаптан оқығаның бар шығар, Б iр адамның ғұмырын асырайды әр шынар, Олай болса мен iң де б iр iзг i iс iм бар шығар. Оған бола ешк iмнен сый сұраған жоқ күн iм, Осы мен iң бар болса көңiл iмн iң тоқтығы. Әке сөз i сананы салмақтатты, Ауа түс iн аңсызда аңғармақ к iм? Жаңа, жаңа байқадым: ауа таза екен, екен мен жұтқан. Б iлмеген iм, шығады екенау ойнақтап т iлге мен iң, Дұрыс, дұрыс болмапты т iлдеген iм Әке, сен i, Кеш iрг iн, жүр екенау тек кеуде емес, сен айтқан сөзден ұқтым, Сен өс iрген ағашта, гүлде дем iм, – дег iм келд i, ештеңе айта алмадым, сезд iм тек әлденен iң шайқалғанын. Әкем еккен сол б iр дән көңiлдег i, түйс iк — топырағыма көм iлгел i Мен де ауаны тазартқыш өск iндейм iн. Елемеген еңбег iм ешк iм мейл i, Болса болсын, Әйтсе де түйген түй iн – Өск iн барда әсерлер еск iрмейд i. Өткен күндер әсерлер iн iң өңi әл i, Кеткен i жоқ көңiл көз iмнен жоғалып, Жаңағы жайға өм iр iммен өзектес, ауық, ауық, жи i-жи i соғып тұрамын оралып. Содан бер i өт iп кетт i қанша күн, Ең соңғы дем қалып қойды кеудес iнде қаншаның Шүк iр, қаз iрге тарылған жоқ тынысым, Алатаудың ақ шыңына басты т iреп жыр жазам, Өз жайымен жүр iп жатыр жұмысым. Ауаны сол к iм беред i, адам ба? Табиғат па? Оған да Кездерде бар ой бөлместен кетет iн, Тек кей кезде қапырық боп жетет iн Жаздың күн i тынысты тарылтпаса өте тым. Б iрақ әсер сол б iр күннен жадымда, кей сәт қызу байқалғанда қанымда, Содан бер i жатқан дарбыз теңки iп Мен үш iн құр қабық емес, Таза ауаның қамбасындай көр iнет iн сек iлд i. Кейде өм iрде әсерлер бар не түрл i, Қарапайым әкем де тәңiр i тектес сез iлет iн сек iлд i, Қапырық күн жел желп iсе бет iмд i, Сол әкемн iң күс-күс қолы сек iлд i Көр iнед i, Ей, Таза Ауа, саған мен, Қолдан келсе жырдан сарай салар да ем, Көз iң болса керемет iме нанар да ең. Оған шей iн есеб iңнен өз iңн iң Өз iмд i сәл жеңiл iрек сез iнг iм Кел iп кетсе, кеш iр iм ет, маған да оңай емес мына есс iз заманда. Қиял құсын қанат қаққан ұшырып, Танауы емес, түйс iг iмен түс iн iп, Мен iң де сол ауа түстес жырыма Әлдек iмдер жатса деп тұшынып. Метаморфоза Баллада Балалық шақ шық болар таңда дем i, Тамсандырған тылсым сәт аз ба мен i, Мөлд iр ед i айдыны көңiл iмн iң, Көрш i аулада өскен гүл арман ед i. Арман ед i, сез iм — көк шиырланып, Жеп қойғаны шындықты миымды анық. Сонда-дағы қойғам жоқ көз сүзуд i Көрш i аулаға гүл өскен жи i ұрланып. Аспан сез iм көңiлде, өңiрде өм iр, Мен де б iрм iн, жанбаған көм iр де б iр, Ғашығыңа көз сүзу ғажап шығар, Қолың жетпеу әйтсе де өм iр ме бұл. Күндер ақты саудырлап парақтары, Саудыр күнмен гүл де өст i, қанаттанып. Көрш i аулаға көз салар үм iттене, Үзсем деген менде сол талап қалды. талапты елеп, ескер, Күн iм құрсын деп сез iммен ерегескен. Көрш i гүлге б iр күн i айқай салдым, «Сен өскен жер маған да жер емес пе? Неге, неге мен жаққа қарамайсың, Бойың би iк болса да әл i баладайсың. Саған деген көңiл iм ақ, ақ көңiлд i Елемей қанша тағы жаралайсың. Көзге iлмейс iң қалғандай өз iң боп қап, Сұлулыққа орын жоқ сез iм тоқта. Неге, неге мен жаққа қарамайсың, Қас iрет iмд i көрместей көз iң жоқ па?» Тербелд i гүл өз iн iң шеңбер iмен, Тербелген iн тылсыммен тең көр iп ем. Аспан сез iм мендег i сез iп қалды, Бояу и iс i аңқуын жөргег iнен. «Ер мақтаса қыз жүрер жасап қалып» Деген сөзд i дәл айтқан жаса-ақ халық. Шуағында тербеле көктем — күнн iң, Гүл сөйлейд i көрк iне масаттанып: «Неге, неге дейс iң-ау, неге, неге, Көп негеден көңiл iң көгере ме? Бойың анау тапалтақ тарбақталған, Қуыс кеудең құр тасқа төбелеме. Неге керек мәнс iзд i сынақтамақ, Көрк iме тамсанғанша құлап қарап. Күнге ұмтылған, өз iңд i дәлелдег iн, Мен десең сол қоярым б iр-ақ талап». Гүлд iң сөз i намыс-ә, намыс қатты, Сез iм iм жұпарды емес, шаң ұстапты. Бағым мен iң кет iпт i өткен күнмен, Күнмен өскен гүл менен алыстапты. Сез iм, қайғы, ызамен қабатталып, Мен де өст iм өк iн iштен қанаттанып. Таңданыс пен алданыс арпалысқан, Санама сол б iр сәттен сабақ дарып. Күнд i көр iп, көрместен мүлде маңым, Өст iм, өст iм, есте тек гүл талабы. Мұңның жасы көзге тек шел қаптатар, Басы болса б iрбеткей жүлде алады. Жылуы екен iн байқатпай қай қабақтың, Өр талабын күн сайын қайталап күн. Сез iм ояу бұл күндер, көз iм жұмық, Өст iм, өст iм, қанша өст iм, байқамаппын. Өсетұғын шыбық деп елеп мен i, Ер еккен i белг iс iз, ел еккен i. Өз бойыма қарасам көз iмд i ашып, Тұр екенм iн б iр күн i терек болып. Қалай өст iм, ұғар-ау миы бар жан, Д iңiм т iп-т iк, төменге и iле алман. Б iр өтеу iн жасымның берер Тәңiр, Айрылғаным барлығын жиып алдан. Сез iм өртте ойға орын табылған ба, Б iр сәт демеу iздеген дамылдан да, Төмен жаққа қарап ем, бас айналды, Гүлге қолым жетпед i қағынғанда. Өс, өс дед i, менде өст iм санамменен, Жүрект iң лүп iл iмен жанар денем. Көрш i аулада өскен гүл, рахмет, Пей iл iм ақ, өкпем жоқ саған деген. Өтт i күндер мен би iк, ол төменде, Жанарда жас көкте күн көлбегенде, Ол мақтады мен жасып қалғанымда, Мен нәр болдым гүл iм сол шөлдегенде. Жапырағым бар да әл i жалбыраған, Тәтт i әсерге көзд iн i нандыра алам. Гүл үз iлд i б iр тойдың құрмет iне, Би iкт iкке құмарту қалды маған. Құд iрет-ау сез iм боп тасқанда адам, Дастаным сол әл i күн басталмаған. Тауды аламын тұлға қып өлеңiме, Төрел iкке мен күлл i аспанды алам. Әр күнн iң қанатында жүй iтк iген, Мен шекс iз сұлулықты сүй iп келем. Өлмейм iн мен, тамырым тү-уу тереңде, Арманға өлшем барда би iк деген. Қайшы келмес заңына шариғаттың, Жан дүниес iн арлы ұлдың тани жатқын, Қиялында күлл i әлем — әуен тұнық, Жырларында өз i бар табиғаттың. Шелли ажалы Ұлықбек Есдәулет ағаға Шелли ақын суға батып өлерде, Нен i ойлады асау толқын көмерде? Сезд i ме екен асыл жүрек тұншыққан, Өл iм i де айналарын өлеңге. Туған жерд iң тәрк i еткендей қолатын, Не себепт i суға кетт i сол ақын? Iштарлық па досынан да сез iнген, Құштарлық па тек шабытта болатын. Жықтырмастан сұлулықтың жалауын, Серт қып түй iп жүрег iн iң қалауын Өлд i Шелли, өл iм iне өзгеше Өлең ғана берд i әд iл жауабын: – Ажалдың да батыл қақса ес iг iн, Ақындарға болу керек кеш iр iм. Жер бет iнен таза парақ таба алмай Суға жазды, дейд i ол, Шелли ес iм iн. Белг iс iз қала Тоғыз жолдың тоғысқанмен торабы, Қайда екен iн таба алмайтын қонағы Бұл қалада көктемд i ешк iм б iлмейд i Мұнда өйткен i он ек i ай қыс болады. Алып тауға байлап қойған шынжырлап, Бұл қаланы қарғыс атқан мың жылға. Жер жылжуда, жермен б iрге қала да Қара жылым жаққа баяу жылжуда. Нөкерлер iн ерт iп шығып моладан, Бұл қалада түнде сайтан салады ән. Б iраз адам айырылады ұйқыдан, Ал көп адам айырылады санадан. Жын-жыбырдың болғаннан соң мекен i, Бұл қалада тосын жайлар жетед i. Даналықтың басын жарып тасада, Сұлулықты шеш iнд iр iп кетед i. Бұтқа пұттай табынғасын қашаннан, Шал-құтаны жас қыз аулап жасарған. Бұл қаланың, ең ғажабы, құдайы, Көкте емес, көк қағаздан жасалған. Арман мұнда қалталарға батады, Сонда өлед i, ешк iмн iң жоқ шатағы. Мұнда Муза қайыр сұрап көшеде, Ал, ақындар мас боп бара жатады. Бұл қалада т iзе берсең көп қызық, Көр, арала, босқа уақыт өтк iз iп Алып жүрме. Тек пер iште болмағын Қала жайын жүрер көкке жетк iз iп. Тоғыз жолдың тоғысқанмен торабы, Қайда екен iн таба алмайтын қонағы, Бұл қалада көктемд i ешк iм б iлмейд i, Мұнда өйткен i он ек i ай қыс болады. Жұлдыз б iткен көкте бет iн шымшылап, Бұғау буған жатыр қала су сұрап, Жылтылдаған сәулес iндей үм iтт iң Әр қабатта сөнбейд i тек б iр шырақ. Жұлдызды шақ Еск i түрк i т iл iнде қатын сөз i анаға, әйел затына құрмет белг iс i рет iнде қолданылған. Мынау қай түн? Жыр жазар түн ақындар. Толған, ақын, Өрт сез iм бар, ақыл бар. Ақ қағазға көз iңд i сүз Т iрл iктен Төсег iне қисайғанда қатындар. Қатыныңның келбет iне қарада, Басыңды iй ұйқыдағы анаға, басыңды iй жатыр жайлар балаға. Мынандай түн Бүг iн iң мен ертеңiң Ұйқы-тұйқы ұйқаспаса бола ма? Жетп iс iнде жар құшып бел шайқаған, Шал қуатын несеб iнен байқаған, Қатын болған, Ал сен оның қасында Ақынсың деп б iрақ кес iп айта алам. Солай, ақын, Сен iң сәби өлеңiң Дүниен i өзгертердей көрем iн. Өз iм соған сәбидей iн сенем iн. Мен де өйткен i Түнг i аспандай көнем iн. Түн б iр уақ боп қалды ма, нес i бар. Сәт болады құрсау көңiл ашылар. Түн қойнында Ай көшед i аспанға, Сен қатынның қойынына көш iп ал. Қанша сайра, жетер емес ақылым, Ер парызы — босамасын тақымың. Жұлдызды жыр жазылмаса, Мына түн Жұлдызды ұлды жазсын саған, ақыным. Түн аспанды көмкергенде гүлменен, Бақ қалмайды адам жаны к iрмеген. Шабыттанса қатын, ақын жазатын, Б iлген жанға Жұлдызды ұл — бұл да өлең! 1995 ж. * * * Мен Пушкин емесп iн, бұл анық, Болмасам болмайын, уайым ба. Жер басып жүргенге жұбанып, Жыр жазам ғашықтық жайында. Махаббат — сез iм бұл киел i, Дейм iн де оранам жалынға. Жүрег iм сол қызды сүйед i, Кеудемде т iрш iл iк барында. О дүние бар болса егерде, Онда да сүйем iн нұрлымды. Уақытқа махаббат көнер ме, Үйренер әл i-ақ ол мың т iлд i. Мың т iлде сөйлейд i жырларым, Жоғалтпай нәш i мен бояуын. Сезем мен жырға айтқан сырларын, Ғашыққа ел ескертк iш қоярын. Тұғырдан тұрармын қарап мен, Бейдауа ғашықтың көз iмен. Әр таңын атырған талаппен Құрдас боп заманның өз iмен. Әйтсе де керек пе жанға сол, Тас тұғыр, барда әл i өм iрлер – Жырымды жатса оқып сан ғасыр, Сандаған пер iште көңiлдер. Сез iмдер өлмейд i, түб iнде, Шабытқа шағында шөлдеген, Көктемг i жауынның т iл iнде, Жыр болып оралам жерге мен. Мұндай бақ Пушкинге қонбаған, Абайдың к iрмеген түс iне. Содан соң ғашықтар жолдаған, Жүрерм iн хаттардың iш iнде. Кеудеге ұялап жыр емген, Сез iм iн тоңдырмай ызғарға, Әл i де сан ғасыр жүрем мен, Жер басып көк тайғақ мұздарда. Алты арнау М-ға I Ләйл i мен Ләйлән iң қатары ең, Ғашықтың жайын шын б iлер к iм? Қара тас сияқты қатал ем, Сен мен i нәз iк қып ж iберд iң. Өз iне бағынбас өз басы, Көг iнен бұлттар жи i ауып, Б iр сәтке тыйылмас көз жасы Аспан боп кетт iм мен жылауық. II Мен оқыған к iтаптардың төрес i, Үнд iлерд iң құдай жайлы жырында Жыр туралы керемет ой айтылған Балдай тәтт i түс iн iкпен ұғымға. Жанға қимас жанымның шын төрес i, Сол туралы ең б iр асыл сырымда. Нұрдай қызға қаншама өлең жаздым мен Балдай тәтт i түс iн iкпен ұғымға. Көркемд iг i көр iкт iммен қарайлас От кеудемде талай жырлар тұтады. Оларға тең келе алады тек қана Үнд iлерд iң құдай жайлы к iтабы. Жанымның сол жүлгеленген жырлары Жеткен шақта ғасырларға келес i, Олар жайлы айтсаау б iреу осы ед деп Мен оқыған өлеңдерд iң төрес i! III Саған сәлем бере алады көп кеще, Ең құрыса соның б iр i болмадым. Амал бар ма, көзд iң жасы кеппесе, Көк тайғақ боп қалып жатты жолдарым. Борандарда мұңға оранып жүрд iм мен, Сен жайлы ой жылу бер iп жаныма. Шақтарда да ұмытқам жоқ жүз iңд i Жүз iм суы шарпылысқан қаныма. Жабыққанда сан жұбатты-ау жыр т iл i, Қар да ер iд i басқа түскен қайғымнан. Құдайға да алғыс айттым б iр күн i Мен i осынша байтақ мұңға бай қылған. IV Тамсантқан түс емес өңiмде Ер iкс iз айырып ерк iмнен, Б iр ғажап бейнен i көрд iм де Құдайдың барына сенд iм мен. Армандап келсе де сан ғасыр Көрмеген ақындар әлем i, Әсер боп түй iлд i жанға асыл Сол бейне пей iштей әдем i. Жаны мен тән i тең жарасым, Айқабақ тұратын мұндалап. Гүл iмн iң қиыла қарасын Жындымын, берер ем жырлап-ақ. Санасын сез iмге жеңд iрген Мәжнүн өз iм боп бұ маңда, Сол қызға бағымдай сенд iм мен, Софыдай сенет iн Құранға. Шабыттың шалқыған кез iнде – Жырменен нәштеген Құранын, Ес iмде, бой ұрып сез iмге, Құдай да ақын деп тұрғаным. Құр жыр не дед iм де содан соң Бейнес iн зердемде зерлед iм. Тәңiрдей тәкаппар болған соң Ол оның б iр iн де көрмед i. Ал сосын бақытсыз пендедей Белшеден баттым да күнәға, Кетт iм мен өңд i де өң демей Ол бар деп мен көрер жұмада. Тартайын тауқымет көп мейл i, Тым қатал және де ең iзг i Ол жайлы ой басымнан кетпейд i Бейкүнә көлеңкем тәр iзд i. V Ғайыптан ғажайып боп кез iккен iм, Мен сен i қиялда да құшқаным жоқ, Тек есс iз ес iм iңд i еж iктед iм. Қиын-ау табыспаған, қарыштаған, Қиялдан қажып кет iп көз iм жұмсам Жұмақтай елестейд i таныс ғалам. Басымнан қыс көш iрд iм, жаз көш iрд iм, Жұмбағын шешсем дед iм пешенеммен Осынау ес iмд i алған сазды ес iмн iң. Б iлд iм мен жыр етер iм к iм екен iн, Бағзыдан қалған к iтап айтып берд i Құдайдың жүз атының б iр i екен iн. Бұны б iл iп көңiл iм жатты түлеп, Құдайдың жүз атының б iр iн б iлген Тағы айтқан сол к iтапта бақытты деп. Бақыттан бас айналды, мас та болдым, Ер iн iм кезергенде ерн iңд i аңсап, Жанардан тамып кеткен жас та болдым. Құп-құйттай жүрег iмен халыққа алаң Сен iң сол тег i бөлек ес iм iңд i Әлдек iм қатты айтса да налып қалам. Айыра алмайтұғын бақтан мұңын Әумесер әпербақан қайдан б iлс iн Құдайдың атын атап жатқандығын. VI Жүректе жас арман бек iн iп Жатқанда, жүрместен жайыма, Басы асау шабыттан леп iр iп Жыр жаздым Аспанның Айына. Қолыма қон дед iм асылым, Ал қонса үлдеге орардай. Мен дед iм Мәжнүндей ғашығың, Бейнеб iр ол Ләйл i болардай. Күн өтт i өр iл iп көп өлең, Жыл өтт i жүкт i боп жырларға Ал қаз iр б iлмейм iн не дер iм Сондағы сол есс iз сырларға. Аспанда Ай жалғыз әл i күн, Жалғыздық шаршатты мен i де. Сол жұмбақ Айымның жарығын Жыр қылып тарттым мен ел iме. Иттер i тасадан үрген көп Ақын деп таныды аймағым. Мен б iрақ ол кезде б iлгем жоқ Жерде де қол жетпес Ай барын. * * * Кеудес i кенд i шабыт пен Қонаққа ғана шөлдеген, Бұл қазақ бес күн жалғанда Б iр-б iр iн жүзге бөлмеген. Бұл қазақ жүзге бөлмеген, Аруақты, сен iм-нанымды, Тект iл iкпенен Тек қана Тәңiрге ғана табынды. Сұраса салып жол үст i, Әп-сәтте өре-шөре боп, Әңг iме шоғын қыздырар Адай мен найман бөле боп. Әпшес iн алса, Оңай ма! Сызылтып айтса сөз де сын. Қоңырат қызы қинайды-ә, Дулаттан шыққан жездес iн. К iрмег iн қайсы ауылға Ұзақ жол, шаршау, түн айдап, «Ықылас жауыз жауыз ғой, Ықылас күйш i ұнайды-ақ» Деп төс iн тосып самалға, Көрес iң қартты отырған. Ұнайды маған О, қазақ, Бағзыдан сен iң сол тұлғаң. Даласы тұнған даналық, Ұлдары шеттен дарынды, Жұлдызы би iк қашаннан Қазақтың қарға тамырлы! 1996 ж. Бабалар ырымы бойынша т iл i шығуы кешеу iлдей бастаған сәбиге итаяқтан су iшк iзед i екен. Сондай жағдай мен iң басымда да қайталаныпты. Жұтаңдаумын, демен б iрақ жарлымын, Баба ырымы, әлег i емес жарғының. Қызыл т iлд i сөзге и iлту үш iн де, Итаяқтан суды да iшкен бар күн iм. Итаяқтан суды да iшкем, сөкпег iн, Айыптарға өзге күнәм көп мен iң. Ырзығымды табам қаз iр еңбекпен, Т iлд i б iрақ иемденд iм теп-тег iн. Итаяқтан суды да iшкен бар шағым, Кез емест i ол көңiл күпт i, арса мұң. Сен шаршадың сәнд i қуып, мен байғұс, Баба-ырымға баға таппай шаршадым. Итаяқтан суды да iшкем, Бабаның ырымына м iнез i жат қаланың көшес iнде көп – көр iкт i қызбен де, Қызып кетсем ырылдасып қаламын. Осы болдыау замананың өлеңi, Көп болған соң көр сез iм i, көбеңi. Ис i т iлге ил iкпеген т iлдерге, Итаяқпен тамақ берг iм келед i, Құдай сақтасын. 1990 жыл, 11 наурыз Әкеме Т iрш iл iкке бей iм i жоқ ұлыңа, Қаз iр сенде болып жүр-ау аз өкпе. К iтап алып қаламақы пұлына Ек i-үш жырым басылғалы газетке. Бала кездег i өлеңнен Айтушы ең Омар Хаямды, Оқушы ең жырын жатқа да. Деуш i ед iң тек жыр баянды. Басқаны, балам, мақтама. Сағдимен сырлы мазалап, Жәмимен жора қылып ең. Хафиз боп б iрде ғазалдап, Бед iл боп б iрде күл iп ең. Ауылдың жайлы кеш iнде, Жұмекен дед iң жыр п iр i. Сол б iр сөз әл i ес iмде, Ес iмде әл i жүр т iр i. Ақыннан елге қалары Ек i-үш жыр дед iң болғаны. Жыр жазғын нөп iр қаралы – Қалғаны соның жолдары. Ек i-үш жыр. жаздым, жазбадым? Ием iн ек i жинаққа. Ақында басқа аз ба мұң? Ек i-үш жыр. мен i қиналтпа! Жоғалмас мәңг i жарқылы, Сендерд i жазбай кетем бе! Ек i-үш жыр. ақын тағдыры – Ек i ұшты тағдыр екен де. 2005 жыл Өткелде Ауру емес, Қасап қолдан өлем мен. Сүйер ару Ер iн iмнен көгерген. – Түс iнбепп iн Ғұмырыңды ұранды, Кеш, – деп жылар Алдыңдағы күнәмд i – Мен күнәңд i, Кешкем сонау т iр iмде, – деп айтар ем, Шықпайды, әттең, үн iм де. Жүрег iме Жатқанымен жас толып, Айта алмаймын, Жағым қалған тас болып. Ұлым тұрар Қос жанары мөлд iреп. Ойламайды ол Б iрақ мен i өлд i деп. Батасы иг i Бабалардың жолымен. Жамандықтан Қорғап жүрем оны мен. Осы б iр шақ Жұлдызыма жөнелген. Бәр i шындық, Бәр i өт iр iк дегенмен. Басыма кеп Жылап тұрар үш адам. Өлмейд i олар Мен өлд i деп құсадан. Шындық үш iн Мен кес iлген т iлдейм iн. Үш iнш iс i К iм екен iн б iлмейм iн. 1994 жыл Қатулансам, Шыңғысхандай қатал ем. Ата мұңға батады енд i баталы ер. Б iр қыз көр iп күзг i аспандай бүл iнген Ғұмырыма болып алдым қапагер. Жаугер рух бастар жерд iң шет iне – Жалаң желд iң байлап қойып өт iне Орта ғасыр батырлары өр намыс Осым үш iн түк iрмей ме бет iме. Дақ түс iрмей аруағы мен атына, Ту астынан табылатын батырға Бедел iздеп етег iне сүр iнген, Мазақ болу оңай деп пе ең қатынға. Өлед i деп iшк i дерт iн жасырған Мәжнүн болсам затыма сай расында Бейдауаға – замандасым күлмей ме, – Орын жоқ деп жиырмасыншы ғасырда. Халқым, саған сол болса егер керег i, Қалды жорық, – сенд iк жеңiс, мен енд i. Шайыр болам б iр қызыңа күн мүс iн Түнде сарнап шығаратын өлеңд i. Суық түнде шығып алып шоқыға Жылынатын махаббаттың отына. Қас батырдан б iлег iне сенет iн Айналам да жаны сақы сопыға. Қылышымен жарып шыққан жатырды Ақылынан алжастырған батырды Анам дейм iн асқақ басым и iл iп, Осы қызды тапқан қазақ қатынды. Қас батырлар, айта көрме оза сын Сендерд i де ойландырсын сөз асыл. Пәк арудың ақ б iлег i ұсынған Бейб iт күнн iң iшсем деп ем бозасын. 1992 жыл Біздің кезең Құр ауаға қалды асылып қанша әнім, Жер бетінде сенделем бе әлі көп. Мен жарықты күте-күте шаршадым, Ендігі өмір түс сияқты мәні жоқ. Уақытымды күте-күте бітті әлім, Маңдай тұман, жұлдыз біткен адасты. Кім біледі кімдер не істеп жатқанын, Кімдер қалай жұбатарын Алашты? Қасіретімді түсін мейлі, түсінбе, Өз талайын әркім өзі тапқандай. Жонарқамда, жұлынымның ішінде, Жауынқұрты қабір қазып жатқандай. Тас төбемде шұбалады бұлттар, Шұбалшаңдай қорқынышты көздері. Біздің кезең, кім біледі, Рухтар Жер бетіне түсе алмайтын кез бе еді? Осы болдыау зар-заманға жалғас ән. Есімді алып арқан қиған алқымдар Жапан түзге шығып алып зарласам, Сырласым боп қарға ғана қарқылдар. Мен ендігі өмірімді түс көрем, Не боларын оянғасын болжармын. Бұрын соңды ешбір әруақ түспеген Ортасында жүргендеймін жанжалдың. Мешіт құр үй, молда болса ібіліс, Қырсыққанда ақыл берер аға аяр. Ендігі жер неге керек кідіріс, Жер бетінде не қалды енді аялар?! Оянғанда алда көпір күтеді, Қайта ұйқыға кетеді ол да құласа. Маған, маған қас қағым сәт жетеді, Барлығын да көру үшін жаңаша. Кеудемді өртеп жанарымнан жас тамар, Жас емес пе ем, қалай ғана алқындым? Ендігі өмір түс сияқты, басқа амал Қалмағасын оянуға талпындым. Тас төбемде шұбалады бұлттар, Шұбалшаңдай қорқынышты көздері. Біздің кезең, кім біледі, Рухтар Жер бетіне түсе алмайтын кез бе еді? Сана сайтан, жүрек болса ібіліс, Кез болып тұр арлы үшін де арланар. Ендігі жер неге керек кідіріс, Жер бетінде не қалды енді қарманар? 1998 жыл Естел iк Жүректе жазылмас жарасың, Қайтей iн, қайран жоқ, көнем де. Деп ед iң – ұлы ақын боларсың,. Құл болып кетт iм мен өлеңге. Сен маған жер iмд i сүюд i, Үйретт iң өз iңд i сүйд iр iп. Үйретт iң ел үш iн күюд i, Некемд i өлеңмен қидырып. Тауға да, тасқа да сыр аштым, Қырлардың гүл дем iн жырладым. Көлдермен хал-жағдай сұрастым, Белдерд iң бөл iст iм сырларын. Солар ғой өлеңн iң өзег i, Өнд iрдей өлеңн iң өз i де. Туған жер өлеңн iң өз ел i, Екен iн алдым мен сез iне. Ақынмын ел б iлген бағасын, жанымай, көр iпкел ме ед iң шын!? Жүректе сыздаған жарасың, Көкейден кетпейт iн шер iмс iң. Азғантай наз да бар бұл менде, Күлк iл i-ау, әйтсе де күлмег iн. Мен i ақын етуд i б iлгенде, Сүюд i қалайша б iлмед iң?. kz Әдебиет 6950 0 пікір 12 Сәуір, 2016 сағат 11:33 Шамырқану Өр теңiзд iң Қайтуы мен тасуын Ай б iлед i. Б iр бұл емес жасуым. Жарылуға шақ-шақ қалды шыдамым, Одан бетер кел iп кетт i ашуым. Пайғамбар деп құрметтеген арабта Көр iпкел деп дәр iптеген Бабылда, Ақын ұлын теңеп берген жарымға Не бет iммен көр iнем iн мына елге, Не айтамын мына есс iз қауымға? Кеш iр, Ес iл кетсе менен б iр айып, Ақыл айтқан ауызыңды ұрайын. Саналарын сәлде ағартқан молдалар Жайнамазға бас қойғанда Жырға бас ұрғандығын сезбей ме екен, Құдайым! Мен туған шақ Мезг iл с iрә өл iара, Қасиетт i қамайтындай қораға Жалаңаяқ деп сөгед i, ал өз i Жалаңаяқ бармайтындай молаға. Жүйел i ойдың жетег iнде жүрмей ме! Тек тәтт i емес, Қатты айтадыау т iл кейде. Қойныма салса қызын қақпас шал Менен батыр ұл туарын б iлмей ме? Жолсыз түнде Жұлдызынан адасқан Б iр мен бе екем, Ол жайлы енд i жақ ашпан. Бақытым бар б iр басыма жетет iн, Өз далам бар, жұтар ауам, бар аспан. Өр теңiзд iң қайтуы мен тасуын Ай б iлед i. Б iр бұл емес жасуым. Күн көз iнен ұялды ма көктег i, Сабасына түс iп қалды-ау ашуым. Еш өкпем жоқ Жарымаған жатырда, Ақымаққа, Алпауытқа, Пақырға, Мен қоярмын, қоярмын мен өлеңд i, Жұрттың бәр i айналғанда ақынға. Б iр ақымақ керек шығар елге де. Аңыз Ж iг iт пен қыз б iр iн-б iр i Сүйген ед i сонау б iр шақ. Суық пенен сол суықты Жылытатын алау құсап. Серт байласты б iр-б iр iне Жар болуға адал мәңг i. Рас ед i екеу iн iң Б iр-б iр i үш iн жаралғаны. Рас ед i, рас бұл да, Арман отқа оранғаны, Туған жерге жау пиғылы Қанжар болып қадалғаны. К iр iп кетт i қан майданға, Оқ тид i де өлд i ж iг iт. Тәнмен б iрге топыраққа Көм iлд i арман, көм iлд i үм iт. Қайғы жанды сыздатады, К iмге керек қаралы арман? Көп ұзамай қыз байғұс та Құлап өлд i жаға жардан. Қажет болса құрбандыққа Махаббат та шалынады. О дүниеде, амал қанша, Б iр iн-б iр i танымады. Б iр i тозақ, б iр i бей iш Тұрғынына айналғасын, Жәннат бақта сайрандасын, Көңiл қалай қайғы алмасын? Түст i Құдай көңiл i де: Ұлы сез iм өтеу iне Бұл фәниде табысуға Ғұмыр берд i екеу iне. Қанат жайып шуақты арман, Жайлы сырға жанды бөлеп Б iр iн-б iр i тану үш iн Әл i қанша ай, күн керек? 1992 ж. Ауа түстес жыр әкем Жұмабекке Өткен күндер әсерлер iн iң өңi әл i Кеткен i жоқ көңiл — көз iмнен жоғалып, Бала күнг i әңг iмеге өм iр iммен өзектес, ауық-ауық, жи i-жи i соғып тұрамын оралып. – Сөйлеп берсең т iл iңнен сөз емес бал тамады, Әй, әй, әке, әйтсе де б iт iрген iң шамалы. Ег iн ект iң, жер жырттың, б iрақ одан не пайда, Осыны да айтшы, әке, мәнд i өм iр деп атай ма? – Деп керг iд iм, Мен iң де кергит iндей жөн iмд i, Сол б iр оқу жылында еңбек ет iп өн iмд i, Бәр iн беске б iт iргем, К iтабым бар оқыған. Оқу өтсе маңдайдан, Қалай тыныш отырам. Айтып салдым бәр-бәр iн, ой келтеде сөз бұзық, Түкт i көрмей шамасы кеткен болдыау көз қызып, Айтып салдым бәр-бәр iн, не күтес iң тентектен, Әкем б iрақ еш қабақ танытпады селт еткен. Сәлден соң сөз бастады, Ойға алғанын бақылап, Айтқан сынды жымыңға толып кетт i атырап: –Байқа, балам, қыр — сары, мен iң бағым көкпеңбек, Төккен терд i к iм айтар, қане, босқа кеткен деп. Бұның бәр i Тәңiрд iң iс i десе нанасың, Бәр iнен де ауасын, ауасын айт, ауасын. Таза ауамен, қарағым, қолқа тынысың аршылар, Тек таласпа, К iтаптан оқығаның бар шығар, Б iр адамның ғұмырын асырайды әр шынар, Олай болса мен iң де б iр iзг i iс iм бар шығар. Оған бола ешк iмнен сый сұраған жоқ күн iм, Осы мен iң бар болса көңiл iмн iң тоқтығы. Әке сөз i сананы салмақтатты, Ауа түс iн аңсызда аңғармақ к iм? Жаңа, жаңа байқадым: ауа таза екен, екен мен жұтқан. Б iлмеген iм, шығады екенау ойнақтап т iлге мен iң, Дұрыс, дұрыс болмапты т iлдеген iм Әке, сен i, Кеш iрг iн, жүр екенау тек кеуде емес, сен айтқан сөзден ұқтым, Сен өс iрген ағашта, гүлде дем iм, – дег iм келд i, ештеңе айта алмадым, сезд iм тек әлденен iң шайқалғанын. Әкем еккен сол б iр дән көңiлдег i, түйс iк — топырағыма көм iлгел i Мен де ауаны тазартқыш өск iндейм iн. Елемеген еңбег iм ешк iм мейл i, Болса болсын, Әйтсе де түйген түй iн – Өск iн барда әсерлер еск iрмейд i. Өткен күндер әсерлер iн iң өңi әл i, Кеткен i жоқ көңiл көз iмнен жоғалып, Жаңағы жайға өм iр iммен өзектес, ауық, ауық, жи i-жи i соғып тұрамын оралып. Содан бер i өт iп кетт i қанша күн, Ең соңғы дем қалып қойды кеудес iнде қаншаның Шүк iр, қаз iрге тарылған жоқ тынысым, Алатаудың ақ шыңына басты т iреп жыр жазам, Өз жайымен жүр iп жатыр жұмысым. Ауаны сол к iм беред i, адам ба? Табиғат па? Оған да Кездерде бар ой бөлместен кетет iн, Тек кей кезде қапырық боп жетет iн Жаздың күн i тынысты тарылтпаса өте тым. Б iрақ әсер сол б iр күннен жадымда, кей сәт қызу байқалғанда қанымда, Содан бер i жатқан дарбыз теңки iп Мен үш iн құр қабық емес, Таза ауаның қамбасындай көр iнет iн сек iлд i. Кейде өм iрде әсерлер бар не түрл i, Қарапайым әкем де тәңiр i тектес сез iлет iн сек iлд i, Қапырық күн жел желп iсе бет iмд i, Сол әкемн iң күс-күс қолы сек iлд i Көр iнед i, Ей, Таза Ауа, саған мен, Қолдан келсе жырдан сарай салар да ем, Көз iң болса керемет iме нанар да ең. Оған шей iн есеб iңнен өз iңн iң Өз iмд i сәл жеңiл iрек сез iнг iм Кел iп кетсе, кеш iр iм ет, маған да оңай емес мына есс iз заманда. Қиял құсын қанат қаққан ұшырып, Танауы емес, түйс iг iмен түс iн iп, Мен iң де сол ауа түстес жырыма Әлдек iмдер жатса деп тұшынып. Метаморфоза Баллада Балалық шақ шық болар таңда дем i, Тамсандырған тылсым сәт аз ба мен i, Мөлд iр ед i айдыны көңiл iмн iң, Көрш i аулада өскен гүл арман ед i. Арман ед i, сез iм — көк шиырланып, Жеп қойғаны шындықты миымды анық. Сонда-дағы қойғам жоқ көз сүзуд i Көрш i аулаға гүл өскен жи i ұрланып. Аспан сез iм көңiлде, өңiрде өм iр, Мен де б iрм iн, жанбаған көм iр де б iр, Ғашығыңа көз сүзу ғажап шығар, Қолың жетпеу әйтсе де өм iр ме бұл. Күндер ақты саудырлап парақтары, Саудыр күнмен гүл де өст i, қанаттанып. Көрш i аулаға көз салар үм iттене, Үзсем деген менде сол талап қалды. талапты елеп, ескер, Күн iм құрсын деп сез iммен ерегескен. Көрш i гүлге б iр күн i айқай салдым, «Сен өскен жер маған да жер емес пе? Неге, неге мен жаққа қарамайсың, Бойың би iк болса да әл i баладайсың. Саған деген көңiл iм ақ, ақ көңiлд i Елемей қанша тағы жаралайсың. Көзге iлмейс iң қалғандай өз iң боп қап, Сұлулыққа орын жоқ сез iм тоқта. Неге, неге мен жаққа қарамайсың, Қас iрет iмд i көрместей көз iң жоқ па?» Тербелд i гүл өз iн iң шеңбер iмен, Тербелген iн тылсыммен тең көр iп ем. Аспан сез iм мендег i сез iп қалды, Бояу и iс i аңқуын жөргег iнен. «Ер мақтаса қыз жүрер жасап қалып» Деген сөзд i дәл айтқан жаса-ақ халық. Шуағында тербеле көктем — күнн iң, Гүл сөйлейд i көрк iне масаттанып: «Неге, неге дейс iң-ау, неге, неге, Көп негеден көңiл iң көгере ме? Бойың анау тапалтақ тарбақталған, Қуыс кеудең құр тасқа төбелеме. Неге керек мәнс iзд i сынақтамақ, Көрк iме тамсанғанша құлап қарап. Күнге ұмтылған, өз iңд i дәлелдег iн, Мен десең сол қоярым б iр-ақ талап». Гүлд iң сөз i намыс-ә, намыс қатты, Сез iм iм жұпарды емес, шаң ұстапты. Бағым мен iң кет iпт i өткен күнмен, Күнмен өскен гүл менен алыстапты. Сез iм, қайғы, ызамен қабатталып, Мен де өст iм өк iн iштен қанаттанып. Таңданыс пен алданыс арпалысқан, Санама сол б iр сәттен сабақ дарып. Күнд i көр iп, көрместен мүлде маңым, Өст iм, өст iм, есте тек гүл талабы. Мұңның жасы көзге тек шел қаптатар, Басы болса б iрбеткей жүлде алады. Жылуы екен iн байқатпай қай қабақтың, Өр талабын күн сайын қайталап күн. Сез iм ояу бұл күндер, көз iм жұмық, Өст iм, өст iм, қанша өст iм, байқамаппын. Өсетұғын шыбық деп елеп мен i, Ер еккен i белг iс iз, ел еккен i. Өз бойыма қарасам көз iмд i ашып, Тұр екенм iн б iр күн i терек болып. Қалай өст iм, ұғар-ау миы бар жан, Д iңiм т iп-т iк, төменге и iле алман. Б iр өтеу iн жасымның берер Тәңiр, Айрылғаным барлығын жиып алдан. Сез iм өртте ойға орын табылған ба, Б iр сәт демеу iздеген дамылдан да, Төмен жаққа қарап ем, бас айналды, Гүлге қолым жетпед i қағынғанда. Өс, өс дед i, менде өст iм санамменен, Жүрект iң лүп iл iмен жанар денем. Көрш i аулада өскен гүл, рахмет, Пей iл iм ақ, өкпем жоқ саған деген. Өтт i күндер мен би iк, ол төменде, Жанарда жас көкте күн көлбегенде, Ол мақтады мен жасып қалғанымда, Мен нәр болдым гүл iм сол шөлдегенде. Жапырағым бар да әл i жалбыраған, Тәтт i әсерге көзд iн i нандыра алам. Гүл үз iлд i б iр тойдың құрмет iне, Би iкт iкке құмарту қалды маған. Құд iрет-ау сез iм боп тасқанда адам, Дастаным сол әл i күн басталмаған. Тауды аламын тұлға қып өлеңiме, Төрел iкке мен күлл i аспанды алам. Әр күнн iң қанатында жүй iтк iген, Мен шекс iз сұлулықты сүй iп келем. Өлмейм iн мен, тамырым тү-уу тереңде, Арманға өлшем барда би iк деген. Қайшы келмес заңына шариғаттың, Жан дүниес iн арлы ұлдың тани жатқын, Қиялында күлл i әлем — әуен тұнық, Жырларында өз i бар табиғаттың. Шелли ажалы Ұлықбек Есдәулет ағаға Шелли ақын суға батып өлерде, Нен i ойлады асау толқын көмерде? Сезд i ме екен асыл жүрек тұншыққан, Өл iм i де айналарын өлеңге. Туған жерд iң тәрк i еткендей қолатын, Не себепт i суға кетт i сол ақын? Iштарлық па досынан да сез iнген, Құштарлық па тек шабытта болатын. Жықтырмастан сұлулықтың жалауын, Серт қып түй iп жүрег iн iң қалауын Өлд i Шелли, өл iм iне өзгеше Өлең ғана берд i әд iл жауабын: – Ажалдың да батыл қақса ес iг iн, Ақындарға болу керек кеш iр iм. Жер бет iнен таза парақ таба алмай Суға жазды, дейд i ол, Шелли ес iм iн. Белг iс iз қала Тоғыз жолдың тоғысқанмен торабы, Қайда екен iн таба алмайтын қонағы Бұл қалада көктемд i ешк iм б iлмейд i Мұнда өйткен i он ек i ай қыс болады. Алып тауға байлап қойған шынжырлап, Бұл қаланы қарғыс атқан мың жылға. Жер жылжуда, жермен б iрге қала да Қара жылым жаққа баяу жылжуда. Нөкерлер iн ерт iп шығып моладан, Бұл қалада түнде сайтан салады ән. Б iраз адам айырылады ұйқыдан, Ал көп адам айырылады санадан. Жын-жыбырдың болғаннан соң мекен i, Бұл қалада тосын жайлар жетед i. Даналықтың басын жарып тасада, Сұлулықты шеш iнд iр iп кетед i. Бұтқа пұттай табынғасын қашаннан, Шал-құтаны жас қыз аулап жасарған. Бұл қаланың, ең ғажабы, құдайы, Көкте емес, көк қағаздан жасалған. Арман мұнда қалталарға батады, Сонда өлед i, ешк iмн iң жоқ шатағы. Мұнда Муза қайыр сұрап көшеде, Ал, ақындар мас боп бара жатады. Бұл қалада т iзе берсең көп қызық, Көр, арала, босқа уақыт өтк iз iп Алып жүрме. Тек пер iште болмағын Қала жайын жүрер көкке жетк iз iп. Тоғыз жолдың тоғысқанмен торабы, Қайда екен iн таба алмайтын қонағы, Бұл қалада көктемд i ешк iм б iлмейд i, Мұнда өйткен i он ек i ай қыс болады. Жұлдыз б iткен көкте бет iн шымшылап, Бұғау буған жатыр қала су сұрап, Жылтылдаған сәулес iндей үм iтт iң Әр қабатта сөнбейд i тек б iр шырақ. Жұлдызды шақ Еск i түрк i т iл iнде қатын сөз i анаға, әйел затына құрмет белг iс i рет iнде қолданылған. Мынау қай түн? Жыр жазар түн ақындар. Толған, ақын, Өрт сез iм бар, ақыл бар. Ақ қағазға көз iңд i сүз Т iрл iктен Төсег iне қисайғанда қатындар. Қатыныңның келбет iне қарада, Басыңды iй ұйқыдағы анаға, басыңды iй жатыр жайлар балаға. Мынандай түн Бүг iн iң мен ертеңiң Ұйқы-тұйқы ұйқаспаса бола ма? Жетп iс iнде жар құшып бел шайқаған, Шал қуатын несеб iнен байқаған, Қатын болған, Ал сен оның қасында Ақынсың деп б iрақ кес iп айта алам. Солай, ақын, Сен iң сәби өлеңiң Дүниен i өзгертердей көрем iн. Өз iм соған сәбидей iн сенем iн. Мен де өйткен i Түнг i аспандай көнем iн. Түн б iр уақ боп қалды ма, нес i бар. Сәт болады құрсау көңiл ашылар. Түн қойнында Ай көшед i аспанға, Сен қатынның қойынына көш iп ал. Қанша сайра, жетер емес ақылым, Ер парызы — босамасын тақымың. Жұлдызды жыр жазылмаса, Мына түн Жұлдызды ұлды жазсын саған, ақыным. Түн аспанды көмкергенде гүлменен, Бақ қалмайды адам жаны к iрмеген. Шабыттанса қатын, ақын жазатын, Б iлген жанға Жұлдызды ұл — бұл да өлең! 1995 ж. * * * Мен Пушкин емесп iн, бұл анық, Болмасам болмайын, уайым ба. Жер басып жүргенге жұбанып, Жыр жазам ғашықтық жайында. Махаббат — сез iм бұл киел i, Дейм iн де оранам жалынға. Жүрег iм сол қызды сүйед i, Кеудемде т iрш iл iк барында. О дүние бар болса егерде, Онда да сүйем iн нұрлымды. Уақытқа махаббат көнер ме, Үйренер әл i-ақ ол мың т iлд i. Мың т iлде сөйлейд i жырларым, Жоғалтпай нәш i мен бояуын. Сезем мен жырға айтқан сырларын, Ғашыққа ел ескертк iш қоярын. Тұғырдан тұрармын қарап мен, Бейдауа ғашықтың көз iмен. Әр таңын атырған талаппен Құрдас боп заманның өз iмен. Әйтсе де керек пе жанға сол, Тас тұғыр, барда әл i өм iрлер – Жырымды жатса оқып сан ғасыр, Сандаған пер iште көңiлдер. Сез iмдер өлмейд i, түб iнде, Шабытқа шағында шөлдеген, Көктемг i жауынның т iл iнде, Жыр болып оралам жерге мен. Мұндай бақ Пушкинге қонбаған, Абайдың к iрмеген түс iне. Содан соң ғашықтар жолдаған, Жүрерм iн хаттардың iш iнде. Кеудеге ұялап жыр емген, Сез iм iн тоңдырмай ызғарға, Әл i де сан ғасыр жүрем мен, Жер басып көк тайғақ мұздарда. Алты арнау М-ға I Ләйл i мен Ләйлән iң қатары ең, Ғашықтың жайын шын б iлер к iм? Қара тас сияқты қатал ем, Сен мен i нәз iк қып ж iберд iң. Өз iне бағынбас өз басы, Көг iнен бұлттар жи i ауып, Б iр сәтке тыйылмас көз жасы Аспан боп кетт iм мен жылауық. II Мен оқыған к iтаптардың төрес i, Үнд iлерд iң құдай жайлы жырында Жыр туралы керемет ой айтылған Балдай тәтт i түс iн iкпен ұғымға. Жанға қимас жанымның шын төрес i, Сол туралы ең б iр асыл сырымда. Нұрдай қызға қаншама өлең жаздым мен Балдай тәтт i түс iн iкпен ұғымға. Көркемд iг i көр iкт iммен қарайлас От кеудемде талай жырлар тұтады. Оларға тең келе алады тек қана Үнд iлерд iң құдай жайлы к iтабы. Жанымның сол жүлгеленген жырлары Жеткен шақта ғасырларға келес i, Олар жайлы айтсаау б iреу осы ед деп Мен оқыған өлеңдерд iң төрес i! III Саған сәлем бере алады көп кеще, Ең құрыса соның б iр i болмадым. Амал бар ма, көзд iң жасы кеппесе, Көк тайғақ боп қалып жатты жолдарым. Борандарда мұңға оранып жүрд iм мен, Сен жайлы ой жылу бер iп жаныма. Шақтарда да ұмытқам жоқ жүз iңд i Жүз iм суы шарпылысқан қаныма. Жабыққанда сан жұбатты-ау жыр т iл i, Қар да ер iд i басқа түскен қайғымнан. Құдайға да алғыс айттым б iр күн i Мен i осынша байтақ мұңға бай қылған. IV Тамсантқан түс емес өңiмде Ер iкс iз айырып ерк iмнен, Б iр ғажап бейнен i көрд iм де Құдайдың барына сенд iм мен. Армандап келсе де сан ғасыр Көрмеген ақындар әлем i, Әсер боп түй iлд i жанға асыл Сол бейне пей iштей әдем i. Жаны мен тән i тең жарасым, Айқабақ тұратын мұндалап. Гүл iмн iң қиыла қарасын Жындымын, берер ем жырлап-ақ. Санасын сез iмге жеңд iрген Мәжнүн өз iм боп бұ маңда, Сол қызға бағымдай сенд iм мен, Софыдай сенет iн Құранға. Шабыттың шалқыған кез iнде – Жырменен нәштеген Құранын, Ес iмде, бой ұрып сез iмге, Құдай да ақын деп тұрғаным. Құр жыр не дед iм де содан соң Бейнес iн зердемде зерлед iм. Тәңiрдей тәкаппар болған соң Ол оның б iр iн де көрмед i. Ал сосын бақытсыз пендедей Белшеден баттым да күнәға, Кетт iм мен өңд i де өң демей Ол бар деп мен көрер жұмада. Тартайын тауқымет көп мейл i, Тым қатал және де ең iзг i Ол жайлы ой басымнан кетпейд i Бейкүнә көлеңкем тәр iзд i. V Ғайыптан ғажайып боп кез iккен iм, Мен сен i қиялда да құшқаным жоқ, Тек есс iз ес iм iңд i еж iктед iм. Қиын-ау табыспаған, қарыштаған, Қиялдан қажып кет iп көз iм жұмсам Жұмақтай елестейд i таныс ғалам. Басымнан қыс көш iрд iм, жаз көш iрд iм, Жұмбағын шешсем дед iм пешенеммен Осынау ес iмд i алған сазды ес iмн iң. Б iлд iм мен жыр етер iм к iм екен iн, Бағзыдан қалған к iтап айтып берд i Құдайдың жүз атының б iр i екен iн. Бұны б iл iп көңiл iм жатты түлеп, Құдайдың жүз атының б iр iн б iлген Тағы айтқан сол к iтапта бақытты деп. Бақыттан бас айналды, мас та болдым, Ер iн iм кезергенде ерн iңд i аңсап, Жанардан тамып кеткен жас та болдым. Құп-құйттай жүрег iмен халыққа алаң Сен iң сол тег i бөлек ес iм iңд i Әлдек iм қатты айтса да налып қалам. Айыра алмайтұғын бақтан мұңын Әумесер әпербақан қайдан б iлс iн Құдайдың атын атап жатқандығын. VI Жүректе жас арман бек iн iп Жатқанда, жүрместен жайыма, Басы асау шабыттан леп iр iп Жыр жаздым Аспанның Айына. Қолыма қон дед iм асылым, Ал қонса үлдеге орардай. Мен дед iм Мәжнүндей ғашығың, Бейнеб iр ол Ләйл i болардай. Күн өтт i өр iл iп көп өлең, Жыл өтт i жүкт i боп жырларға Ал қаз iр б iлмейм iн не дер iм Сондағы сол есс iз сырларға. Аспанда Ай жалғыз әл i күн, Жалғыздық шаршатты мен i де. Сол жұмбақ Айымның жарығын Жыр қылып тарттым мен ел iме. Иттер i тасадан үрген көп Ақын деп таныды аймағым. Мен б iрақ ол кезде б iлгем жоқ Жерде де қол жетпес Ай барын. * * * Кеудес i кенд i шабыт пен Қонаққа ғана шөлдеген, Бұл қазақ бес күн жалғанда Б iр-б iр iн жүзге бөлмеген. Бұл қазақ жүзге бөлмеген, Аруақты, сен iм-нанымды, Тект iл iкпенен Тек қана Тәңiрге ғана табынды. Сұраса салып жол үст i, Әп-сәтте өре-шөре боп, Әңг iме шоғын қыздырар Адай мен найман бөле боп. Әпшес iн алса, Оңай ма! Сызылтып айтса сөз де сын. Қоңырат қызы қинайды-ә, Дулаттан шыққан жездес iн. К iрмег iн қайсы ауылға Ұзақ жол, шаршау, түн айдап, «Ықылас жауыз жауыз ғой, Ықылас күйш i ұнайды-ақ» Деп төс iн тосып самалға, Көрес iң қартты отырған. Ұнайды маған О, қазақ, Бағзыдан сен iң сол тұлғаң. Даласы тұнған даналық, Ұлдары шеттен дарынды, Жұлдызы би iк қашаннан Қазақтың қарға тамырлы! 1996 ж. бабаырым Бабалар ырымы бойынша т iл i шығуы кешеу iлдей бастаған сәбиге итаяқтан су iшк iзед i екен. Сондай жағдай мен iң басымда да қайталаныпты. Жұтаңдаумын, демен б iрақ жарлымын, Баба ырымы, әлег i емес жарғының. Қызыл т iлд i сөзге и iлту үш iн де, Итаяқтан суды да iшкен бар күн iм. Итаяқтан суды да iшкем, сөкпег iн, Айыптарға өзге күнәм көп мен iң. Ырзығымды табам қаз iр еңбекпен, Т iлд i б iрақ иемденд iм теп-тег iн. Итаяқтан суды да iшкен бар шағым, Кез емест i ол көңiл күпт i, арса мұң. Сен шаршадың сәнд i қуып, мен байғұс, Баба-ырымға баға таппай шаршадым. Итаяқтан суды да iшкем, Бабаның ырымына м iнез i жат қаланың көшес iнде көп – көр iкт i қызбен де, Қызып кетсем ырылдасып қаламын. Осы болдыау замананың өлеңi, Көп болған соң көр сез iм i, көбеңi. Ис i т iлге ил iкпеген т iлдерге, Итаяқпен тамақ берг iм келед i, Құдай сақтасын. 1990 жыл, 11 наурыз Ек iұшты тағдыр Әкеме Т iрш iл iкке бей iм i жоқ ұлыңа, Қаз iр сенде болып жүр-ау аз өкпе. К iтап алып қаламақы пұлына Ек i-үш жырым басылғалы газетке. Бала кездег i өлеңнен Айтушы ең Омар Хаямды, Оқушы ең жырын жатқа да. Деуш i ед iң тек жыр баянды. Басқаны, балам, мақтама. Сағдимен сырлы мазалап, Жәмимен жора қылып ең. Хафиз боп б iрде ғазалдап, Бед iл боп б iрде күл iп ең. Ауылдың жайлы кеш iнде, Жұмекен дед iң жыр п iр i. Сол б iр сөз әл i ес iмде, Ес iмде әл i жүр т iр i. Ақыннан елге қалары Ек i-үш жыр дед iң болғаны. Жыр жазғын нөп iр қаралы – Қалғаны соның жолдары. Ек i-үш жыр. жаздым, жазбадым? Ием iн ек i жинаққа. Ақында басқа аз ба мұң? Ек i-үш жыр. мен i қиналтпа! Жоғалмас мәңг i жарқылы, Сендерд i жазбай кетем бе! Ек i-үш жыр. ақын тағдыры – Ек i ұшты тағдыр екен де. 2005 жыл Өткелде Ауру емес, Қасап қолдан өлем мен. Сүйер ару Ер iн iмнен көгерген. – Түс iнбепп iн Ғұмырыңды ұранды, Кеш, – деп жылар Алдыңдағы күнәмд i – Мен күнәңд i, Кешкем сонау т iр iмде, – деп айтар ем, Шықпайды, әттең, үн iм де. Жүрег iме Жатқанымен жас толып, Айта алмаймын, Жағым қалған тас болып. Ұлым тұрар Қос жанары мөлд iреп. Ойламайды ол Б iрақ мен i өлд i деп. Батасы иг i Бабалардың жолымен. Жамандықтан Қорғап жүрем оны мен. Осы б iр шақ Жұлдызыма жөнелген. Бәр i шындық, Бәр i өт iр iк дегенмен. Басыма кеп Жылап тұрар үш адам. Өлмейд i олар Мен өлд i деп құсадан. Шындық үш iн Мен кес iлген т iлдейм iн. Үш iнш iс i К iм екен iн б iлмейм iн. 1994 жыл * * * Қатулансам, Шыңғысхандай қатал ем. Ата мұңға батады енд i баталы ер. Б iр қыз көр iп күзг i аспандай бүл iнген Ғұмырыма болып алдым қапагер. Жаугер рух бастар жерд iң шет iне – Жалаң желд iң байлап қойып өт iне Орта ғасыр батырлары өр намыс Осым үш iн түк iрмей ме бет iме. Дақ түс iрмей аруағы мен атына, Ту астынан табылатын батырға Бедел iздеп етег iне сүр iнген, Мазақ болу оңай деп пе ең қатынға. Өлед i деп iшк i дерт iн жасырған Мәжнүн болсам затыма сай расында Бейдауаға – замандасым күлмей ме, – Орын жоқ деп жиырмасыншы ғасырда. Халқым, саған сол болса егер керег i, Қалды жорық, – сенд iк жеңiс, мен енд i. Шайыр болам б iр қызыңа күн мүс iн Түнде сарнап шығаратын өлеңд i. Суық түнде шығып алып шоқыға Жылынатын махаббаттың отына. Қас батырдан б iлег iне сенет iн Айналам да жаны сақы сопыға. Қылышымен жарып шыққан жатырды Ақылынан алжастырған батырды Анам дейм iн асқақ басым и iл iп, Осы қызды тапқан қазақ қатынды. Қас батырлар, айта көрме оза сын Сендерд i де ойландырсын сөз асыл. Пәк арудың ақ б iлег i ұсынған Бейб iт күнн iң iшсем деп ем бозасын. 1992 жыл Біздің кезең Құр ауаға қалды асылып қанша әнім, Жер бетінде сенделем бе әлі көп. Мен жарықты күте-күте шаршадым, Ендігі өмір түс сияқты мәні жоқ. Уақытымды күте-күте бітті әлім, Маңдай тұман, жұлдыз біткен адасты. Кім біледі кімдер не істеп жатқанын, Кімдер қалай жұбатарын Алашты? Қасіретімді түсін мейлі, түсінбе, Өз талайын әркім өзі тапқандай. Жонарқамда, жұлынымның ішінде, Жауынқұрты қабір қазып жатқандай. Тас төбемде шұбалады бұлттар, Шұбалшаңдай қорқынышты көздері. Біздің кезең, кім біледі, Рухтар Жер бетіне түсе алмайтын кез бе еді? Осы болдыау зар-заманға жалғас ән. Есімді алып арқан қиған алқымдар Жапан түзге шығып алып зарласам, Сырласым боп қарға ғана қарқылдар. Мен ендігі өмірімді түс көрем, Не боларын оянғасын болжармын. Бұрын соңды ешбір әруақ түспеген Ортасында жүргендеймін жанжалдың. Мешіт құр үй, молда болса ібіліс, Қырсыққанда ақыл берер аға аяр. Ендігі жер неге керек кідіріс, Жер бетінде не қалды енді аялар?! Оянғанда алда көпір күтеді, Қайта ұйқыға кетеді ол да құласа. Маған, маған қас қағым сәт жетеді, Барлығын да көру үшін жаңаша. Кеудемді өртеп жанарымнан жас тамар, Жас емес пе ем, қалай ғана алқындым? Ендігі өмір түс сияқты, басқа амал Қалмағасын оянуға талпындым. Тас төбемде шұбалады бұлттар, Шұбалшаңдай қорқынышты көздері. Біздің кезең, кім біледі, Рухтар Жер бетіне түсе алмайтын кез бе еді? Сана сайтан, жүрек болса ібіліс, Кез болып тұр арлы үшін де арланар. Ендігі жер неге керек кідіріс, Жер бетінде не қалды енді қарманар? 1998 жыл Естел iк Жүректе жазылмас жарасың, Қайтей iн, қайран жоқ, көнем де. Деп ед iң – ұлы ақын боларсың,. Құл болып кетт iм мен өлеңге. Сен маған жер iмд i сүюд i, Үйретт iң өз iңд i сүйд iр iп. Үйретт iң ел үш iн күюд i, Некемд i өлеңмен қидырып. Тауға да, тасқа да сыр аштым, Қырлардың гүл дем iн жырладым. Көлдермен хал-жағдай сұрастым, Белдерд iң бөл iст iм сырларын. Солар ғой өлеңн iң өзег i, Өнд iрдей өлеңн iң өз i де. Туған жер өлеңн iң өз ел i, Екен iн алдым мен сез iне. Ақынмын ел б iлген бағасын, жанымай, көр iпкел ме ед iң шын!? Жүректе сыздаған жарасың, Көкейден кетпейт iн шер iмс iң. Азғантай наз да бар бұл менде, Күлк iл i-ау, әйтсе де күлмег iн. Мен i ақын етуд i б iлгенде, Сүюд i қалайша б iлмед iң?. kz Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын 0 пікір Үздік материалдар Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 Әдебиет 6950 0 пікір 12 Сәуір, 2016 сағат 11:33 Шамырқану Өр теңiзд iң Қайтуы мен тасуын Ай б iлед i. Б iр бұл емес жасуым. Жарылуға шақ-шақ қалды шыдамым, Одан бетер кел iп кетт i ашуым. Пайғамбар деп құрметтеген арабта Көр iпкел деп дәр iптеген Бабылда, Ақын ұлын теңеп берген жарымға Не бет iммен көр iнем iн мына елге, Не айтамын мына есс iз қауымға? Кеш iр, Ес iл кетсе менен б iр айып, Ақыл айтқан ауызыңды ұрайын. Саналарын сәлде ағартқан молдалар Жайнамазға бас қойғанда Жырға бас ұрғандығын сезбей ме екен, Құдайым! Мен туған шақ Мезг iл с iрә өл iара, Қасиетт i қамайтындай қораға Жалаңаяқ деп сөгед i, ал өз i Жалаңаяқ бармайтындай молаға. Жүйел i ойдың жетег iнде жүрмей ме! Тек тәтт i емес, Қатты айтадыау т iл кейде. Қойныма салса қызын қақпас шал Менен батыр ұл туарын б iлмей ме? Жолсыз түнде Жұлдызынан адасқан Б iр мен бе екем, Ол жайлы енд i жақ ашпан. Бақытым бар б iр басыма жетет iн, Өз далам бар, жұтар ауам, бар аспан. Өр теңiзд iң қайтуы мен тасуын Ай б iлед i. Б iр бұл емес жасуым. Күн көз iнен ұялды ма көктег i, Сабасына түс iп қалды-ау ашуым. Еш өкпем жоқ Жарымаған жатырда, Ақымаққа, Алпауытқа, Пақырға, Мен қоярмын, қоярмын мен өлеңд i, Жұрттың бәр i айналғанда ақынға. Б iр ақымақ керек шығар елге де. Аңыз Ж iг iт пен қыз б iр iн-б iр i Сүйген ед i сонау б iр шақ. Суық пенен сол суықты Жылытатын алау құсап. Серт байласты б iр-б iр iне Жар болуға адал мәңг i. Рас ед i екеу iн iң Б iр-б iр i үш iн жаралғаны. Рас ед i, рас бұл да, Арман отқа оранғаны, Туған жерге жау пиғылы Қанжар болып қадалғаны. К iр iп кетт i қан майданға, Оқ тид i де өлд i ж iг iт. Тәнмен б iрге топыраққа Көм iлд i арман, көм iлд i үм iт. Қайғы жанды сыздатады, К iмге керек қаралы арман? Көп ұзамай қыз байғұс та Құлап өлд i жаға жардан. Қажет болса құрбандыққа Махаббат та шалынады. О дүниеде, амал қанша, Б iр iн-б iр i танымады. Б iр i тозақ, б iр i бей iш Тұрғынына айналғасын, Жәннат бақта сайрандасын, Көңiл қалай қайғы алмасын? Түст i Құдай көңiл i де: Ұлы сез iм өтеу iне Бұл фәниде табысуға Ғұмыр берд i екеу iне. Қанат жайып шуақты арман, Жайлы сырға жанды бөлеп Б iр iн-б iр i тану үш iн Әл i қанша ай, күн керек? 1992 ж. Ауа түстес жыр әкем Жұмабекке Өткен күндер әсерлер iн iң өңi әл i Кеткен i жоқ көңiл — көз iмнен жоғалып, Бала күнг i әңг iмеге өм iр iммен өзектес, ауық-ауық, жи i-жи i соғып тұрамын оралып. – Сөйлеп берсең т iл iңнен сөз емес бал тамады, Әй, әй, әке, әйтсе де б iт iрген iң шамалы. Ег iн ект iң, жер жырттың, б iрақ одан не пайда, Осыны да айтшы, әке, мәнд i өм iр деп атай ма? – Деп керг iд iм, Мен iң де кергит iндей жөн iмд i, Сол б iр оқу жылында еңбек ет iп өн iмд i, Бәр iн беске б iт iргем, К iтабым бар оқыған. Оқу өтсе маңдайдан, Қалай тыныш отырам. Айтып салдым бәр-бәр iн, ой келтеде сөз бұзық, Түкт i көрмей шамасы кеткен болдыау көз қызып, Айтып салдым бәр-бәр iн, не күтес iң тентектен, Әкем б iрақ еш қабақ танытпады селт еткен. Сәлден соң сөз бастады, Ойға алғанын бақылап, Айтқан сынды жымыңға толып кетт i атырап: –Байқа, балам, қыр — сары, мен iң бағым көкпеңбек, Төккен терд i к iм айтар, қане, босқа кеткен деп. Бұның бәр i Тәңiрд iң iс i десе нанасың, Бәр iнен де ауасын, ауасын айт, ауасын. Таза ауамен, қарағым, қолқа тынысың аршылар, Тек таласпа, К iтаптан оқығаның бар шығар, Б iр адамның ғұмырын асырайды әр шынар, Олай болса мен iң де б iр iзг i iс iм бар шығар. Оған бола ешк iмнен сый сұраған жоқ күн iм, Осы мен iң бар болса көңiл iмн iң тоқтығы. Әке сөз i сананы салмақтатты, Ауа түс iн аңсызда аңғармақ к iм? Жаңа, жаңа байқадым: ауа таза екен, екен мен жұтқан. Б iлмеген iм, шығады екенау ойнақтап т iлге мен iң, Дұрыс, дұрыс болмапты т iлдеген iм Әке, сен i, Кеш iрг iн, жүр екенау тек кеуде емес, сен айтқан сөзден ұқтым, Сен өс iрген ағашта, гүлде дем iм, – дег iм келд i, ештеңе айта алмадым, сезд iм тек әлденен iң шайқалғанын. Әкем еккен сол б iр дән көңiлдег i, түйс iк — топырағыма көм iлгел i Мен де ауаны тазартқыш өск iндейм iн. Елемеген еңбег iм ешк iм мейл i, Болса болсын, Әйтсе де түйген түй iн – Өск iн барда әсерлер еск iрмейд i. Өткен күндер әсерлер iн iң өңi әл i, Кеткен i жоқ көңiл көз iмнен жоғалып, Жаңағы жайға өм iр iммен өзектес, ауық, ауық, жи i-жи i соғып тұрамын оралып. Содан бер i өт iп кетт i қанша күн, Ең соңғы дем қалып қойды кеудес iнде қаншаның Шүк iр, қаз iрге тарылған жоқ тынысым, Алатаудың ақ шыңына басты т iреп жыр жазам, Өз жайымен жүр iп жатыр жұмысым. Ауаны сол к iм беред i, адам ба? Табиғат па? Оған да Кездерде бар ой бөлместен кетет iн, Тек кей кезде қапырық боп жетет iн Жаздың күн i тынысты тарылтпаса өте тым. Б iрақ әсер сол б iр күннен жадымда, кей сәт қызу байқалғанда қанымда, Содан бер i жатқан дарбыз теңки iп Мен үш iн құр қабық емес, Таза ауаның қамбасындай көр iнет iн сек iлд i. Кейде өм iрде әсерлер бар не түрл i, Қарапайым әкем де тәңiр i тектес сез iлет iн сек iлд i, Қапырық күн жел желп iсе бет iмд i, Сол әкемн iң күс-күс қолы сек iлд i Көр iнед i, Ей, Таза Ауа, саған мен, Қолдан келсе жырдан сарай салар да ем, Көз iң болса керемет iме нанар да ең. Оған шей iн есеб iңнен өз iңн iң Өз iмд i сәл жеңiл iрек сез iнг iм Кел iп кетсе, кеш iр iм ет, маған да оңай емес мына есс iз заманда. Қиял құсын қанат қаққан ұшырып, Танауы емес, түйс iг iмен түс iн iп, Мен iң де сол ауа түстес жырыма Әлдек iмдер жатса деп тұшынып. Метаморфоза Баллада Балалық шақ шық болар таңда дем i, Тамсандырған тылсым сәт аз ба мен i, Мөлд iр ед i айдыны көңiл iмн iң, Көрш i аулада өскен гүл арман ед i. Арман ед i, сез iм — көк шиырланып, Жеп қойғаны шындықты миымды анық. Сонда-дағы қойғам жоқ көз сүзуд i Көрш i аулаға гүл өскен жи i ұрланып. Аспан сез iм көңiлде, өңiрде өм iр, Мен де б iрм iн, жанбаған көм iр де б iр, Ғашығыңа көз сүзу ғажап шығар, Қолың жетпеу әйтсе де өм iр ме бұл. Күндер ақты саудырлап парақтары, Саудыр күнмен гүл де өст i, қанаттанып. Көрш i аулаға көз салар үм iттене, Үзсем деген менде сол талап қалды. талапты елеп, ескер, Күн iм құрсын деп сез iммен ерегескен. Көрш i гүлге б iр күн i айқай салдым, «Сен өскен жер маған да жер емес пе? Неге, неге мен жаққа қарамайсың, Бойың би iк болса да әл i баладайсың. Саған деген көңiл iм ақ, ақ көңiлд i Елемей қанша тағы жаралайсың. Көзге iлмейс iң қалғандай өз iң боп қап, Сұлулыққа орын жоқ сез iм тоқта. Неге, неге мен жаққа қарамайсың, Қас iрет iмд i көрместей көз iң жоқ па?» Тербелд i гүл өз iн iң шеңбер iмен, Тербелген iн тылсыммен тең көр iп ем. Аспан сез iм мендег i сез iп қалды, Бояу и iс i аңқуын жөргег iнен. «Ер мақтаса қыз жүрер жасап қалып» Деген сөзд i дәл айтқан жаса-ақ халық. Шуағында тербеле көктем — күнн iң, Гүл сөйлейд i көрк iне масаттанып: «Неге, неге дейс iң-ау, неге, неге, Көп негеден көңiл iң көгере ме? Бойың анау тапалтақ тарбақталған, Қуыс кеудең құр тасқа төбелеме. Неге керек мәнс iзд i сынақтамақ, Көрк iме тамсанғанша құлап қарап. Күнге ұмтылған, өз iңд i дәлелдег iн, Мен десең сол қоярым б iр-ақ талап». Гүлд iң сөз i намыс-ә, намыс қатты, Сез iм iм жұпарды емес, шаң ұстапты. Бағым мен iң кет iпт i өткен күнмен, Күнмен өскен гүл менен алыстапты. Сез iм, қайғы, ызамен қабатталып, Мен де өст iм өк iн iштен қанаттанып. Таңданыс пен алданыс арпалысқан, Санама сол б iр сәттен сабақ дарып. Күнд i көр iп, көрместен мүлде маңым, Өст iм, өст iм, есте тек гүл талабы. Мұңның жасы көзге тек шел қаптатар, Басы болса б iрбеткей жүлде алады. Жылуы екен iн байқатпай қай қабақтың, Өр талабын күн сайын қайталап күн. Сез iм ояу бұл күндер, көз iм жұмық, Өст iм, өст iм, қанша өст iм, байқамаппын. Өсетұғын шыбық деп елеп мен i, Ер еккен i белг iс iз, ел еккен i. Өз бойыма қарасам көз iмд i ашып, Тұр екенм iн б iр күн i терек болып. Қалай өст iм, ұғар-ау миы бар жан, Д iңiм т iп-т iк, төменге и iле алман. Б iр өтеу iн жасымның берер Тәңiр, Айрылғаным барлығын жиып алдан. Сез iм өртте ойға орын табылған ба, Б iр сәт демеу iздеген дамылдан да, Төмен жаққа қарап ем, бас айналды, Гүлге қолым жетпед i қағынғанда. Өс, өс дед i, менде өст iм санамменен, Жүрект iң лүп iл iмен жанар денем. Көрш i аулада өскен гүл, рахмет, Пей iл iм ақ, өкпем жоқ саған деген. Өтт i күндер мен би iк, ол төменде, Жанарда жас көкте күн көлбегенде, Ол мақтады мен жасып қалғанымда, Мен нәр болдым гүл iм сол шөлдегенде. Жапырағым бар да әл i жалбыраған, Тәтт i әсерге көзд iн i нандыра алам. Гүл үз iлд i б iр тойдың құрмет iне, Би iкт iкке құмарту қалды маған. Құд iрет-ау сез iм боп тасқанда адам, Дастаным сол әл i күн басталмаған. Тауды аламын тұлға қып өлеңiме, Төрел iкке мен күлл i аспанды алам. Әр күнн iң қанатында жүй iтк iген, Мен шекс iз сұлулықты сүй iп келем. Өлмейм iн мен, тамырым тү-уу тереңде, Арманға өлшем барда би iк деген. Қайшы келмес заңына шариғаттың, Жан дүниес iн арлы ұлдың тани жатқын, Қиялында күлл i әлем — әуен тұнық, Жырларында өз i бар табиғаттың. Шелли ажалы Ұлықбек Есдәулет ағаға Шелли ақын суға батып өлерде, Нен i ойлады асау толқын көмерде? Сезд i ме екен асыл жүрек тұншыққан, Өл iм i де айналарын өлеңге. Туған жерд iң тәрк i еткендей қолатын, Не себепт i суға кетт i сол ақын? Iштарлық па досынан да сез iнген, Құштарлық па тек шабытта болатын. Жықтырмастан сұлулықтың жалауын, Серт қып түй iп жүрег iн iң қалауын Өлд i Шелли, өл iм iне өзгеше Өлең ғана берд i әд iл жауабын: – Ажалдың да батыл қақса ес iг iн, Ақындарға болу керек кеш iр iм. Жер бет iнен таза парақ таба алмай Суға жазды, дейд i ол, Шелли ес iм iн. Белг iс iз қала Тоғыз жолдың тоғысқанмен торабы, Қайда екен iн таба алмайтын қонағы Бұл қалада көктемд i ешк iм б iлмейд i Мұнда өйткен i он ек i ай қыс болады. Алып тауға байлап қойған шынжырлап, Бұл қаланы қарғыс атқан мың жылға. Жер жылжуда, жермен б iрге қала да Қара жылым жаққа баяу жылжуда. Нөкерлер iн ерт iп шығып моладан, Бұл қалада түнде сайтан салады ән. Б iраз адам айырылады ұйқыдан, Ал көп адам айырылады санадан. Жын-жыбырдың болғаннан соң мекен i, Бұл қалада тосын жайлар жетед i. Даналықтың басын жарып тасада, Сұлулықты шеш iнд iр iп кетед i. Бұтқа пұттай табынғасын қашаннан, Шал-құтаны жас қыз аулап жасарған. Бұл қаланың, ең ғажабы, құдайы, Көкте емес, көк қағаздан жасалған. Арман мұнда қалталарға батады, Сонда өлед i, ешк iмн iң жоқ шатағы. Мұнда Муза қайыр сұрап көшеде, Ал, ақындар мас боп бара жатады. Бұл қалада т iзе берсең көп қызық, Көр, арала, босқа уақыт өтк iз iп Алып жүрме. Тек пер iште болмағын Қала жайын жүрер көкке жетк iз iп. Тоғыз жолдың тоғысқанмен торабы, Қайда екен iн таба алмайтын қонағы, Бұл қалада көктемд i ешк iм б iлмейд i, Мұнда өйткен i он ек i ай қыс болады. Жұлдыз б iткен көкте бет iн шымшылап, Бұғау буған жатыр қала су сұрап, Жылтылдаған сәулес iндей үм iтт iң Әр қабатта сөнбейд i тек б iр шырақ. Жұлдызды шақ Еск i түрк i т iл iнде қатын сөз i анаға, әйел затына құрмет белг iс i рет iнде қолданылған. Мынау қай түн? Жыр жазар түн ақындар. Толған, ақын, Өрт сез iм бар, ақыл бар. Ақ қағазға көз iңд i сүз Т iрл iктен Төсег iне қисайғанда қатындар. Қатыныңның келбет iне қарада, Басыңды iй ұйқыдағы анаға, басыңды iй жатыр жайлар балаға. Мынандай түн Бүг iн iң мен ертеңiң Ұйқы-тұйқы ұйқаспаса бола ма? Жетп iс iнде жар құшып бел шайқаған, Шал қуатын несеб iнен байқаған, Қатын болған, Ал сен оның қасында Ақынсың деп б iрақ кес iп айта алам. Солай, ақын, Сен iң сәби өлеңiң Дүниен i өзгертердей көрем iн. Өз iм соған сәбидей iн сенем iн. Мен де өйткен i Түнг i аспандай көнем iн. Түн б iр уақ боп қалды ма, нес i бар. Сәт болады құрсау көңiл ашылар. Түн қойнында Ай көшед i аспанға, Сен қатынның қойынына көш iп ал. Қанша сайра, жетер емес ақылым, Ер парызы — босамасын тақымың. Жұлдызды жыр жазылмаса, Мына түн Жұлдызды ұлды жазсын саған, ақыным. Түн аспанды көмкергенде гүлменен, Бақ қалмайды адам жаны к iрмеген. Шабыттанса қатын, ақын жазатын, Б iлген жанға Жұлдызды ұл — бұл да өлең! 1995 ж. * * * Мен Пушкин емесп iн, бұл анық, Болмасам болмайын, уайым ба. Жер басып жүргенге жұбанып, Жыр жазам ғашықтық жайында. Махаббат — сез iм бұл киел i, Дейм iн де оранам жалынға. Жүрег iм сол қызды сүйед i, Кеудемде т iрш iл iк барында. О дүние бар болса егерде, Онда да сүйем iн нұрлымды. Уақытқа махаббат көнер ме, Үйренер әл i-ақ ол мың т iлд i. Мың т iлде сөйлейд i жырларым, Жоғалтпай нәш i мен бояуын. Сезем мен жырға айтқан сырларын, Ғашыққа ел ескертк iш қоярын. Тұғырдан тұрармын қарап мен, Бейдауа ғашықтың көз iмен. Әр таңын атырған талаппен Құрдас боп заманның өз iмен. Әйтсе де керек пе жанға сол, Тас тұғыр, барда әл i өм iрлер – Жырымды жатса оқып сан ғасыр, Сандаған пер iште көңiлдер. Сез iмдер өлмейд i, түб iнде, Шабытқа шағында шөлдеген, Көктемг i жауынның т iл iнде, Жыр болып оралам жерге мен. Мұндай бақ Пушкинге қонбаған, Абайдың к iрмеген түс iне. Содан соң ғашықтар жолдаған, Жүрерм iн хаттардың iш iнде. Кеудеге ұялап жыр емген, Сез iм iн тоңдырмай ызғарға, Әл i де сан ғасыр жүрем мен, Жер басып көк тайғақ мұздарда. Алты арнау М-ға I Ләйл i мен Ләйлән iң қатары ең, Ғашықтың жайын шын б iлер к iм? Қара тас сияқты қатал ем, Сен мен i нәз iк қып ж iберд iң. Өз iне бағынбас өз басы, Көг iнен бұлттар жи i ауып, Б iр сәтке тыйылмас көз жасы Аспан боп кетт iм мен жылауық. II Мен оқыған к iтаптардың төрес i, Үнд iлерд iң құдай жайлы жырында Жыр туралы керемет ой айтылған Балдай тәтт i түс iн iкпен ұғымға. Жанға қимас жанымның шын төрес i, Сол туралы ең б iр асыл сырымда. Нұрдай қызға қаншама өлең жаздым мен Балдай тәтт i түс iн iкпен ұғымға. Көркемд iг i көр iкт iммен қарайлас От кеудемде талай жырлар тұтады. Оларға тең келе алады тек қана Үнд iлерд iң құдай жайлы к iтабы. Жанымның сол жүлгеленген жырлары Жеткен шақта ғасырларға келес i, Олар жайлы айтсаау б iреу осы ед деп Мен оқыған өлеңдерд iң төрес i! III Саған сәлем бере алады көп кеще, Ең құрыса соның б iр i болмадым. Амал бар ма, көзд iң жасы кеппесе, Көк тайғақ боп қалып жатты жолдарым. Борандарда мұңға оранып жүрд iм мен, Сен жайлы ой жылу бер iп жаныма. Шақтарда да ұмытқам жоқ жүз iңд i Жүз iм суы шарпылысқан қаныма. Жабыққанда сан жұбатты-ау жыр т iл i, Қар да ер iд i басқа түскен қайғымнан. Құдайға да алғыс айттым б iр күн i Мен i осынша байтақ мұңға бай қылған. IV Тамсантқан түс емес өңiмде Ер iкс iз айырып ерк iмнен, Б iр ғажап бейнен i көрд iм де Құдайдың барына сенд iм мен. Армандап келсе де сан ғасыр Көрмеген ақындар әлем i, Әсер боп түй iлд i жанға асыл Сол бейне пей iштей әдем i. Жаны мен тән i тең жарасым, Айқабақ тұратын мұндалап. Гүл iмн iң қиыла қарасын Жындымын, берер ем жырлап-ақ. Санасын сез iмге жеңд iрген Мәжнүн өз iм боп бұ маңда, Сол қызға бағымдай сенд iм мен, Софыдай сенет iн Құранға. Шабыттың шалқыған кез iнде – Жырменен нәштеген Құранын, Ес iмде, бой ұрып сез iмге, Құдай да ақын деп тұрғаным. Құр жыр не дед iм де содан соң Бейнес iн зердемде зерлед iм. Тәңiрдей тәкаппар болған соң Ол оның б iр iн де көрмед i. Ал сосын бақытсыз пендедей Белшеден баттым да күнәға, Кетт iм мен өңд i де өң демей Ол бар деп мен көрер жұмада. Тартайын тауқымет көп мейл i, Тым қатал және де ең iзг i Ол жайлы ой басымнан кетпейд i Бейкүнә көлеңкем тәр iзд i. V Ғайыптан ғажайып боп кез iккен iм, Мен сен i қиялда да құшқаным жоқ, Тек есс iз ес iм iңд i еж iктед iм. Қиын-ау табыспаған, қарыштаған, Қиялдан қажып кет iп көз iм жұмсам Жұмақтай елестейд i таныс ғалам. Басымнан қыс көш iрд iм, жаз көш iрд iм, Жұмбағын шешсем дед iм пешенеммен Осынау ес iмд i алған сазды ес iмн iң. Б iлд iм мен жыр етер iм к iм екен iн, Бағзыдан қалған к iтап айтып берд i Құдайдың жүз атының б iр i екен iн. Бұны б iл iп көңiл iм жатты түлеп, Құдайдың жүз атының б iр iн б iлген Тағы айтқан сол к iтапта бақытты деп. Бақыттан бас айналды, мас та болдым, Ер iн iм кезергенде ерн iңд i аңсап, Жанардан тамып кеткен жас та болдым. Құп-құйттай жүрег iмен халыққа алаң Сен iң сол тег i бөлек ес iм iңд i Әлдек iм қатты айтса да налып қалам. Айыра алмайтұғын бақтан мұңын Әумесер әпербақан қайдан б iлс iн Құдайдың атын атап жатқандығын. VI Жүректе жас арман бек iн iп Жатқанда, жүрместен жайыма, Басы асау шабыттан леп iр iп Жыр жаздым Аспанның Айына. Қолыма қон дед iм асылым, Ал қонса үлдеге орардай. Мен дед iм Мәжнүндей ғашығың, Бейнеб iр ол Ләйл i болардай. Күн өтт i өр iл iп көп өлең, Жыл өтт i жүкт i боп жырларға Ал қаз iр б iлмейм iн не дер iм Сондағы сол есс iз сырларға. Аспанда Ай жалғыз әл i күн, Жалғыздық шаршатты мен i де. Сол жұмбақ Айымның жарығын Жыр қылып тарттым мен ел iме. Иттер i тасадан үрген көп Ақын деп таныды аймағым. Мен б iрақ ол кезде б iлгем жоқ Жерде де қол жетпес Ай барын. * * * Кеудес i кенд i шабыт пен Қонаққа ғана шөлдеген, Бұл қазақ бес күн жалғанда Б iр-б iр iн жүзге бөлмеген. Бұл қазақ жүзге бөлмеген, Аруақты, сен iм-нанымды, Тект iл iкпенен Тек қана Тәңiрге ғана табынды. Сұраса салып жол үст i, Әп-сәтте өре-шөре боп, Әңг iме шоғын қыздырар Адай мен найман бөле боп. Әпшес iн алса, Оңай ма! Сызылтып айтса сөз де сын. Қоңырат қызы қинайды-ә, Дулаттан шыққан жездес iн. К iрмег iн қайсы ауылға Ұзақ жол, шаршау, түн айдап, «Ықылас жауыз жауыз ғой, Ықылас күйш i ұнайды-ақ» Деп төс iн тосып самалға, Көрес iң қартты отырған. Ұнайды маған О, қазақ, Бағзыдан сен iң сол тұлғаң. Даласы тұнған даналық, Ұлдары шеттен дарынды, Жұлдызы би iк қашаннан Қазақтың қарға тамырлы! 1996 ж. бабаырым Бабалар ырымы бойынша т iл i шығуы кешеу iлдей бастаған сәбиге итаяқтан су iшк iзед i екен. Сондай жағдай мен iң басымда да қайталаныпты. Жұтаңдаумын, демен б iрақ жарлымын, Баба ырымы, әлег i емес жарғының. Қызыл т iлд i сөзге и iлту үш iн де, Итаяқтан суды да iшкен бар күн iм. Итаяқтан суды да iшкем, сөкпег iн, Айыптарға өзге күнәм көп мен iң. Ырзығымды табам қаз iр еңбекпен, Т iлд i б iрақ иемденд iм теп-тег iн. Итаяқтан суды да iшкен бар шағым, Кез емест i ол көңiл күпт i, арса мұң. Сен шаршадың сәнд i қуып, мен байғұс, Баба-ырымға баға таппай шаршадым. Итаяқтан суды да iшкем, Бабаның ырымына м iнез i жат қаланың көшес iнде көп – көр iкт i қызбен де, Қызып кетсем ырылдасып қаламын. Осы болдыау замананың өлеңi, Көп болған соң көр сез iм i, көбеңi. Ис i т iлге ил iкпеген т iлдерге, Итаяқпен тамақ берг iм келед i, Құдай сақтасын. 1990 жыл, 11 наурыз Ек iұшты тағдыр Әкеме Т iрш iл iкке бей iм i жоқ ұлыңа, Қаз iр сенде болып жүр-ау аз өкпе. К iтап алып қаламақы пұлына Ек i-үш жырым басылғалы газетке. Бала кездег i өлеңнен Айтушы ең Омар Хаямды, Оқушы ең жырын жатқа да. Деуш i ед iң тек жыр баянды. Басқаны, балам, мақтама. Сағдимен сырлы мазалап, Жәмимен жора қылып ең. Хафиз боп б iрде ғазалдап, Бед iл боп б iрде күл iп ең. Ауылдың жайлы кеш iнде, Жұмекен дед iң жыр п iр i. Сол б iр сөз әл i ес iмде, Ес iмде әл i жүр т iр i. Ақыннан елге қалары Ек i-үш жыр дед iң болғаны. Жыр жазғын нөп iр қаралы – Қалғаны соның жолдары. Ек i-үш жыр. жаздым, жазбадым? Ием iн ек i жинаққа. Ақында басқа аз ба мұң? Ек i-үш жыр. мен i қиналтпа! Жоғалмас мәңг i жарқылы, Сендерд i жазбай кетем бе! Ек i-үш жыр. ақын тағдыры – Ек i ұшты тағдыр екен де. 2005 жыл Өткелде Ауру емес, Қасап қолдан өлем мен. Сүйер ару Ер iн iмнен көгерген. – Түс iнбепп iн Ғұмырыңды ұранды, Кеш, – деп жылар Алдыңдағы күнәмд i – Мен күнәңд i, Кешкем сонау т iр iмде, – деп айтар ем, Шықпайды, әттең, үн iм де. Жүрег iме Жатқанымен жас толып, Айта алмаймын, Жағым қалған тас болып. Ұлым тұрар Қос жанары мөлд iреп. Ойламайды ол Б iрақ мен i өлд i деп. Батасы иг i Бабалардың жолымен. Жамандықтан Қорғап жүрем оны мен. Осы б iр шақ Жұлдызыма жөнелген. Бәр i шындық, Бәр i өт iр iк дегенмен. Басыма кеп Жылап тұрар үш адам. Өлмейд i олар Мен өлд i деп құсадан. Шындық үш iн Мен кес iлген т iлдейм iн. Үш iнш iс i К iм екен iн б iлмейм iн. 1994 жыл * * * Қатулансам, Шыңғысхандай қатал ем. Ата мұңға батады енд i баталы ер. Б iр қыз көр iп күзг i аспандай бүл iнген Ғұмырыма болып алдым қапагер. Жаугер рух бастар жерд iң шет iне – Жалаң желд iң байлап қойып өт iне Орта ғасыр батырлары өр намыс Осым үш iн түк iрмей ме бет iме. Дақ түс iрмей аруағы мен атына, Ту астынан табылатын батырға Бедел iздеп етег iне сүр iнген, Мазақ болу оңай деп пе ең қатынға. Өлед i деп iшк i дерт iн жасырған Мәжнүн болсам затыма сай расында Бейдауаға – замандасым күлмей ме, – Орын жоқ деп жиырмасыншы ғасырда. Халқым, саған сол болса егер керег i, Қалды жорық, – сенд iк жеңiс, мен енд i. Шайыр болам б iр қызыңа күн мүс iн Түнде сарнап шығаратын өлеңд i. Суық түнде шығып алып шоқыға Жылынатын махаббаттың отына. Қас батырдан б iлег iне сенет iн Айналам да жаны сақы сопыға. Қылышымен жарып шыққан жатырды Ақылынан алжастырған батырды Анам дейм iн асқақ басым и iл iп, Осы қызды тапқан қазақ қатынды. Қас батырлар, айта көрме оза сын Сендерд i де ойландырсын сөз асыл. Пәк арудың ақ б iлег i ұсынған Бейб iт күнн iң iшсем деп ем бозасын. 1992 жыл Біздің кезең Құр ауаға қалды асылып қанша әнім, Жер бетінде сенделем бе әлі көп. Мен жарықты күте-күте шаршадым, Ендігі өмір түс сияқты мәні жоқ. Уақытымды күте-күте бітті әлім, Маңдай тұман, жұлдыз біткен адасты. Кім біледі кімдер не істеп жатқанын, Кімдер қалай жұбатарын Алашты? Қасіретімді түсін мейлі, түсінбе, Өз талайын әркім өзі тапқандай. Жонарқамда, жұлынымның ішінде, Жауынқұрты қабір қазып жатқандай. Тас төбемде шұбалады бұлттар, Шұбалшаңдай қорқынышты көздері. Біздің кезең, кім біледі, Рухтар Жер бетіне түсе алмайтын кез бе еді? Осы болдыау зар-заманға жалғас ән. Есімді алып арқан қиған алқымдар Жапан түзге шығып алып зарласам, Сырласым боп қарға ғана қарқылдар. Мен ендігі өмірімді түс көрем, Не боларын оянғасын болжармын. Бұрын соңды ешбір әруақ түспеген Ортасында жүргендеймін жанжалдың. Мешіт құр үй, молда болса ібіліс, Қырсыққанда ақыл берер аға аяр. Ендігі жер неге керек кідіріс, Жер бетінде не қалды енді аялар?! Оянғанда алда көпір күтеді, Қайта ұйқыға кетеді ол да құласа. Маған, маған қас қағым сәт жетеді, Барлығын да көру үшін жаңаша. Кеудемді өртеп жанарымнан жас тамар, Жас емес пе ем, қалай ғана алқындым? Ендігі өмір түс сияқты, басқа амал Қалмағасын оянуға талпындым. Тас төбемде шұбалады бұлттар, Шұбалшаңдай қорқынышты көздері. Біздің кезең, кім біледі, Рухтар Жер бетіне түсе алмайтын кез бе еді? Сана сайтан, жүрек болса ібіліс, Кез болып тұр арлы үшін де арланар. Ендігі жер неге керек кідіріс, Жер бетінде не қалды енді қарманар? 1998 жыл Естел iк Жүректе жазылмас жарасың, Қайтей iн, қайран жоқ, көнем де. Деп ед iң – ұлы ақын боларсың,. Құл болып кетт iм мен өлеңге. Сен маған жер iмд i сүюд i, Үйретт iң өз iңд i сүйд iр iп. Үйретт iң ел үш iн күюд i, Некемд i өлеңмен қидырып. Тауға да, тасқа да сыр аштым, Қырлардың гүл дем iн жырладым. Көлдермен хал-жағдай сұрастым, Белдерд iң бөл iст iм сырларын. Солар ғой өлеңн iң өзег i, Өнд iрдей өлеңн iң өз i де. Туған жер өлеңн iң өз ел i, Екен iн алдым мен сез iне. Ақынмын ел б iлген бағасын, жанымай, көр iпкел ме ед iң шын!? Жүректе сыздаған жарасың, Көкейден кетпейт iн шер iмс iң. Азғантай наз да бар бұл менде, Күлк iл i-ау, әйтсе де күлмег iн. Мен i ақын етуд i б iлгенде, Сүюд i қалайша б iлмед iң?. kz Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Әдебиет 6950 0 пікір 12 Сәуір, 2016 сағат 11:33 Шамырқану Өр теңiзд iң Қайтуы мен тасуын Ай б iлед i. Б iр бұл емес жасуым. Жарылуға шақ-шақ қалды шыдамым, Одан бетер кел iп кетт i ашуым. Пайғамбар деп құрметтеген арабта Көр iпкел деп дәр iптеген Бабылда, Ақын ұлын теңеп берген жарымға Не бет iммен көр iнем iн мына елге, Не айтамын мына есс iз қауымға? Кеш iр, Ес iл кетсе менен б iр айып, Ақыл айтқан ауызыңды ұрайын. Саналарын сәлде ағартқан молдалар Жайнамазға бас қойғанда Жырға бас ұрғандығын сезбей ме екен, Құдайым! Мен туған шақ Мезг iл с iрә өл iара, Қасиетт i қамайтындай қораға Жалаңаяқ деп сөгед i, ал өз i Жалаңаяқ бармайтындай молаға. Жүйел i ойдың жетег iнде жүрмей ме! Тек тәтт i емес, Қатты айтадыау т iл кейде. Қойныма салса қызын қақпас шал Менен батыр ұл туарын б iлмей ме? Жолсыз түнде Жұлдызынан адасқан Б iр мен бе екем, Ол жайлы енд i жақ ашпан. Бақытым бар б iр басыма жетет iн, Өз далам бар, жұтар ауам, бар аспан. Өр теңiзд iң қайтуы мен тасуын Ай б iлед i. Б iр бұл емес жасуым. Күн көз iнен ұялды ма көктег i, Сабасына түс iп қалды-ау ашуым. Еш өкпем жоқ Жарымаған жатырда, Ақымаққа, Алпауытқа, Пақырға, Мен қоярмын, қоярмын мен өлеңд i, Жұрттың бәр i айналғанда ақынға. Б iр ақымақ керек шығар елге де. Аңыз Ж iг iт пен қыз б iр iн-б iр i Сүйген ед i сонау б iр шақ. Суық пенен сол суықты Жылытатын алау құсап. Серт байласты б iр-б iр iне Жар болуға адал мәңг i. Рас ед i екеу iн iң Б iр-б iр i үш iн жаралғаны. Рас ед i, рас бұл да, Арман отқа оранғаны, Туған жерге жау пиғылы Қанжар болып қадалғаны. К iр iп кетт i қан майданға, Оқ тид i де өлд i ж iг iт. Тәнмен б iрге топыраққа Көм iлд i арман, көм iлд i үм iт. Қайғы жанды сыздатады, К iмге керек қаралы арман? Көп ұзамай қыз байғұс та Құлап өлд i жаға жардан. Қажет болса құрбандыққа Махаббат та шалынады. О дүниеде, амал қанша, Б iр iн-б iр i танымады. Б iр i тозақ, б iр i бей iш Тұрғынына айналғасын, Жәннат бақта сайрандасын, Көңiл қалай қайғы алмасын? Түст i Құдай көңiл i де: Ұлы сез iм өтеу iне Бұл фәниде табысуға Ғұмыр берд i екеу iне. Қанат жайып шуақты арман, Жайлы сырға жанды бөлеп Б iр iн-б iр i тану үш iн Әл i қанша ай, күн керек? 1992 ж. Ауа түстес жыр әкем Жұмабекке Өткен күндер әсерлер iн iң өңi әл i Кеткен i жоқ көңiл — көз iмнен жоғалып, Бала күнг i әңг iмеге өм iр iммен өзектес, ауық-ауық, жи i-жи i соғып тұрамын оралып. – Сөйлеп берсең т iл iңнен сөз емес бал тамады, Әй, әй, әке, әйтсе де б iт iрген iң шамалы. Ег iн ект iң, жер жырттың, б iрақ одан не пайда, Осыны да айтшы, әке, мәнд i өм iр деп атай ма? – Деп керг iд iм, Мен iң де кергит iндей жөн iмд i, Сол б iр оқу жылында еңбек ет iп өн iмд i, Бәр iн беске б iт iргем, К iтабым бар оқыған. Оқу өтсе маңдайдан, Қалай тыныш отырам. Айтып салдым бәр-бәр iн, ой келтеде сөз бұзық, Түкт i көрмей шамасы кеткен болдыау көз қызып, Айтып салдым бәр-бәр iн, не күтес iң тентектен, Әкем б iрақ еш қабақ танытпады селт еткен. Сәлден соң сөз бастады, Ойға алғанын бақылап, Айтқан сынды жымыңға толып кетт i атырап: –Байқа, балам, қыр — сары, мен iң бағым көкпеңбек, Төккен терд i к iм айтар, қане, босқа кеткен деп. Бұның бәр i Тәңiрд iң iс i десе нанасың, Бәр iнен де ауасын, ауасын айт, ауасын. Таза ауамен, қарағым, қолқа тынысың аршылар, Тек таласпа, К iтаптан оқығаның бар шығар, Б iр адамның ғұмырын асырайды әр шынар, Олай болса мен iң де б iр iзг i iс iм бар шығар. Оған бола ешк iмнен сый сұраған жоқ күн iм, Осы мен iң бар болса көңiл iмн iң тоқтығы. Әке сөз i сананы салмақтатты, Ауа түс iн аңсызда аңғармақ к iм? Жаңа, жаңа байқадым: ауа таза екен, екен мен жұтқан. Б iлмеген iм, шығады екенау ойнақтап т iлге мен iң, Дұрыс, дұрыс болмапты т iлдеген iм Әке, сен i, Кеш iрг iн, жүр екенау тек кеуде емес, сен айтқан сөзден ұқтым, Сен өс iрген ағашта, гүлде дем iм, – дег iм келд i, ештеңе айта алмадым, сезд iм тек әлденен iң шайқалғанын. Әкем еккен сол б iр дән көңiлдег i, түйс iк — топырағыма көм iлгел i Мен де ауаны тазартқыш өск iндейм iн. Елемеген еңбег iм ешк iм мейл i, Болса болсын, Әйтсе де түйген түй iн – Өск iн барда әсерлер еск iрмейд i. Өткен күндер әсерлер iн iң өңi әл i, Кеткен i жоқ көңiл көз iмнен жоғалып, Жаңағы жайға өм iр iммен өзектес, ауық, ауық, жи i-жи i соғып тұрамын оралып. Содан бер i өт iп кетт i қанша күн, Ең соңғы дем қалып қойды кеудес iнде қаншаның Шүк iр, қаз iрге тарылған жоқ тынысым, Алатаудың ақ шыңына басты т iреп жыр жазам, Өз жайымен жүр iп жатыр жұмысым. Ауаны сол к iм беред i, адам ба? Табиғат па? Оған да Кездерде бар ой бөлместен кетет iн, Тек кей кезде қапырық боп жетет iн Жаздың күн i тынысты тарылтпаса өте тым. Б iрақ әсер сол б iр күннен жадымда, кей сәт қызу байқалғанда қанымда, Содан бер i жатқан дарбыз теңки iп Мен үш iн құр қабық емес, Таза ауаның қамбасындай көр iнет iн сек iлд i. Кейде өм iрде әсерлер бар не түрл i, Қарапайым әкем де тәңiр i тектес сез iлет iн сек iлд i, Қапырық күн жел желп iсе бет iмд i, Сол әкемн iң күс-күс қолы сек iлд i Көр iнед i, Ей, Таза Ауа, саған мен, Қолдан келсе жырдан сарай салар да ем, Көз iң болса керемет iме нанар да ең. Оған шей iн есеб iңнен өз iңн iң Өз iмд i сәл жеңiл iрек сез iнг iм Кел iп кетсе, кеш iр iм ет, маған да оңай емес мына есс iз заманда. Қиял құсын қанат қаққан ұшырып, Танауы емес, түйс iг iмен түс iн iп, Мен iң де сол ауа түстес жырыма Әлдек iмдер жатса деп тұшынып. Метаморфоза Баллада Балалық шақ шық болар таңда дем i, Тамсандырған тылсым сәт аз ба мен i, Мөлд iр ед i айдыны көңiл iмн iң, Көрш i аулада өскен гүл арман ед i. Арман ед i, сез iм — көк шиырланып, Жеп қойғаны шындықты миымды анық. Сонда-дағы қойғам жоқ көз сүзуд i Көрш i аулаға гүл өскен жи i ұрланып. Аспан сез iм көңiлде, өңiрде өм iр, Мен де б iрм iн, жанбаған көм iр де б iр, Ғашығыңа көз сүзу ғажап шығар, Қолың жетпеу әйтсе де өм iр ме бұл. Күндер ақты саудырлап парақтары, Саудыр күнмен гүл де өст i, қанаттанып. Көрш i аулаға көз салар үм iттене, Үзсем деген менде сол талап қалды. талапты елеп, ескер, Күн iм құрсын деп сез iммен ерегескен. Көрш i гүлге б iр күн i айқай салдым, «Сен өскен жер маған да жер емес пе? Неге, неге мен жаққа қарамайсың, Бойың би iк болса да әл i баладайсың. Саған деген көңiл iм ақ, ақ көңiлд i Елемей қанша тағы жаралайсың. Көзге iлмейс iң қалғандай өз iң боп қап, Сұлулыққа орын жоқ сез iм тоқта. Неге, неге мен жаққа қарамайсың, Қас iрет iмд i көрместей көз iң жоқ па?» Тербелд i гүл өз iн iң шеңбер iмен, Тербелген iн тылсыммен тең көр iп ем. Аспан сез iм мендег i сез iп қалды, Бояу и iс i аңқуын жөргег iнен. «Ер мақтаса қыз жүрер жасап қалып» Деген сөзд i дәл айтқан жаса-ақ халық. Шуағында тербеле көктем — күнн iң, Гүл сөйлейд i көрк iне масаттанып: «Неге, неге дейс iң-ау, неге, неге, Көп негеден көңiл iң көгере ме? Бойың анау тапалтақ тарбақталған, Қуыс кеудең құр тасқа төбелеме. Неге керек мәнс iзд i сынақтамақ, Көрк iме тамсанғанша құлап қарап. Күнге ұмтылған, өз iңд i дәлелдег iн, Мен десең сол қоярым б iр-ақ талап». Гүлд iң сөз i намыс-ә, намыс қатты, Сез iм iм жұпарды емес, шаң ұстапты. Бағым мен iң кет iпт i өткен күнмен, Күнмен өскен гүл менен алыстапты. Сез iм, қайғы, ызамен қабатталып, Мен де өст iм өк iн iштен қанаттанып. Таңданыс пен алданыс арпалысқан, Санама сол б iр сәттен сабақ дарып. Күнд i көр iп, көрместен мүлде маңым, Өст iм, өст iм, есте тек гүл талабы. Мұңның жасы көзге тек шел қаптатар, Басы болса б iрбеткей жүлде алады. Жылуы екен iн байқатпай қай қабақтың, Өр талабын күн сайын қайталап күн. Сез iм ояу бұл күндер, көз iм жұмық, Өст iм, өст iм, қанша өст iм, байқамаппын. Өсетұғын шыбық деп елеп мен i, Ер еккен i белг iс iз, ел еккен i. Өз бойыма қарасам көз iмд i ашып, Тұр екенм iн б iр күн i терек болып. Қалай өст iм, ұғар-ау миы бар жан, Д iңiм т iп-т iк, төменге и iле алман. Б iр өтеу iн жасымның берер Тәңiр, Айрылғаным барлығын жиып алдан. Сез iм өртте ойға орын табылған ба, Б iр сәт демеу iздеген дамылдан да, Төмен жаққа қарап ем, бас айналды, Гүлге қолым жетпед i қағынғанда. Өс, өс дед i, менде өст iм санамменен, Жүрект iң лүп iл iмен жанар денем. Көрш i аулада өскен гүл, рахмет, Пей iл iм ақ, өкпем жоқ саған деген. Өтт i күндер мен би iк, ол төменде, Жанарда жас көкте күн көлбегенде, Ол мақтады мен жасып қалғанымда, Мен нәр болдым гүл iм сол шөлдегенде. Жапырағым бар да әл i жалбыраған, Тәтт i әсерге көзд iн i нандыра алам. Гүл үз iлд i б iр тойдың құрмет iне, Би iкт iкке құмарту қалды маған. Құд iрет-ау сез iм боп тасқанда адам, Дастаным сол әл i күн басталмаған. Тауды аламын тұлға қып өлеңiме, Төрел iкке мен күлл i аспанды алам. Әр күнн iң қанатында жүй iтк iген, Мен шекс iз сұлулықты сүй iп келем. Өлмейм iн мен, тамырым тү-уу тереңде, Арманға өлшем барда би iк деген. Қайшы келмес заңына шариғаттың, Жан дүниес iн арлы ұлдың тани жатқын, Қиялында күлл i әлем — әуен тұнық, Жырларында өз i бар табиғаттың. Шелли ажалы Ұлықбек Есдәулет ағаға Шелли ақын суға батып өлерде, Нен i ойлады асау толқын көмерде? Сезд i ме екен асыл жүрек тұншыққан, Өл iм i де айналарын өлеңге. Туған жерд iң тәрк i еткендей қолатын, Не себепт i суға кетт i сол ақын? Iштарлық па досынан да сез iнген, Құштарлық па тек шабытта болатын. Жықтырмастан сұлулықтың жалауын, Серт қып түй iп жүрег iн iң қалауын Өлд i Шелли, өл iм iне өзгеше Өлең ғана берд i әд iл жауабын: – Ажалдың да батыл қақса ес iг iн, Ақындарға болу керек кеш iр iм. Жер бет iнен таза парақ таба алмай Суға жазды, дейд i ол, Шелли ес iм iн. Белг iс iз қала Тоғыз жолдың тоғысқанмен торабы, Қайда екен iн таба алмайтын қонағы Бұл қалада көктемд i ешк iм б iлмейд i Мұнда өйткен i он ек i ай қыс болады. Алып тауға байлап қойған шынжырлап, Бұл қаланы қарғыс атқан мың жылға. Жер жылжуда, жермен б iрге қала да Қара жылым жаққа баяу жылжуда. Нөкерлер iн ерт iп шығып моладан, Бұл қалада түнде сайтан салады ән. Б iраз адам айырылады ұйқыдан, Ал көп адам айырылады санадан. Жын-жыбырдың болғаннан соң мекен i, Бұл қалада тосын жайлар жетед i. Даналықтың басын жарып тасада, Сұлулықты шеш iнд iр iп кетед i. Бұтқа пұттай табынғасын қашаннан, Шал-құтаны жас қыз аулап жасарған. Бұл қаланың, ең ғажабы, құдайы, Көкте емес, көк қағаздан жасалған. Арман мұнда қалталарға батады, Сонда өлед i, ешк iмн iң жоқ шатағы. Мұнда Муза қайыр сұрап көшеде, Ал, ақындар мас боп бара жатады. Бұл қалада т iзе берсең көп қызық, Көр, арала, босқа уақыт өтк iз iп Алып жүрме. Тек пер iште болмағын Қала жайын жүрер көкке жетк iз iп. Тоғыз жолдың тоғысқанмен торабы, Қайда екен iн таба алмайтын қонағы, Бұл қалада көктемд i ешк iм б iлмейд i, Мұнда өйткен i он ек i ай қыс болады. Жұлдыз б iткен көкте бет iн шымшылап, Бұғау буған жатыр қала су сұрап, Жылтылдаған сәулес iндей үм iтт iң Әр қабатта сөнбейд i тек б iр шырақ. Жұлдызды шақ Еск i түрк i т iл iнде қатын сөз i анаға, әйел затына құрмет белг iс i рет iнде қолданылған. Мынау қай түн? Жыр жазар түн ақындар. Толған, ақын, Өрт сез iм бар, ақыл бар. Ақ қағазға көз iңд i сүз Т iрл iктен Төсег iне қисайғанда қатындар. Қатыныңның келбет iне қарада, Басыңды iй ұйқыдағы анаға, басыңды iй жатыр жайлар балаға. Мынандай түн Бүг iн iң мен ертеңiң Ұйқы-тұйқы ұйқаспаса бола ма? Жетп iс iнде жар құшып бел шайқаған, Шал қуатын несеб iнен байқаған, Қатын болған, Ал сен оның қасында Ақынсың деп б iрақ кес iп айта алам. Солай, ақын, Сен iң сәби өлеңiң Дүниен i өзгертердей көрем iн. Өз iм соған сәбидей iн сенем iн. Мен де өйткен i Түнг i аспандай көнем iн. Түн б iр уақ боп қалды ма, нес i бар. Сәт болады құрсау көңiл ашылар. Түн қойнында Ай көшед i аспанға, Сен қатынның қойынына көш iп ал. Қанша сайра, жетер емес ақылым, Ер парызы — босамасын тақымың. Жұлдызды жыр жазылмаса, Мына түн Жұлдызды ұлды жазсын саған, ақыным. Түн аспанды көмкергенде гүлменен, Бақ қалмайды адам жаны к iрмеген. Шабыттанса қатын, ақын жазатын, Б iлген жанға Жұлдызды ұл — бұл да өлең! 1995 ж. * * * Мен Пушкин емесп iн, бұл анық, Болмасам болмайын, уайым ба. Жер басып жүргенге жұбанып, Жыр жазам ғашықтық жайында. Махаббат — сез iм бұл киел i, Дейм iн де оранам жалынға. Жүрег iм сол қызды сүйед i, Кеудемде т iрш iл iк барында. О дүние бар болса егерде, Онда да сүйем iн нұрлымды. Уақытқа махаббат көнер ме, Үйренер әл i-ақ ол мың т iлд i. Мың т iлде сөйлейд i жырларым, Жоғалтпай нәш i мен бояуын. Сезем мен жырға айтқан сырларын, Ғашыққа ел ескертк iш қоярын. Тұғырдан тұрармын қарап мен, Бейдауа ғашықтың көз iмен. Әр таңын атырған талаппен Құрдас боп заманның өз iмен. Әйтсе де керек пе жанға сол, Тас тұғыр, барда әл i өм iрлер – Жырымды жатса оқып сан ғасыр, Сандаған пер iште көңiлдер. Сез iмдер өлмейд i, түб iнде, Шабытқа шағында шөлдеген, Көктемг i жауынның т iл iнде, Жыр болып оралам жерге мен. Мұндай бақ Пушкинге қонбаған, Абайдың к iрмеген түс iне. Содан соң ғашықтар жолдаған, Жүрерм iн хаттардың iш iнде. Кеудеге ұялап жыр емген, Сез iм iн тоңдырмай ызғарға, Әл i де сан ғасыр жүрем мен, Жер басып көк тайғақ мұздарда. Алты арнау М-ға I Ләйл i мен Ләйлән iң қатары ең, Ғашықтың жайын шын б iлер к iм? Қара тас сияқты қатал ем, Сен мен i нәз iк қып ж iберд iң. Өз iне бағынбас өз басы, Көг iнен бұлттар жи i ауып, Б iр сәтке тыйылмас көз жасы Аспан боп кетт iм мен жылауық. II Мен оқыған к iтаптардың төрес i, Үнд iлерд iң құдай жайлы жырында Жыр туралы керемет ой айтылған Балдай тәтт i түс iн iкпен ұғымға. Жанға қимас жанымның шын төрес i, Сол туралы ең б iр асыл сырымда. Нұрдай қызға қаншама өлең жаздым мен Балдай тәтт i түс iн iкпен ұғымға. Көркемд iг i көр iкт iммен қарайлас От кеудемде талай жырлар тұтады. Оларға тең келе алады тек қана Үнд iлерд iң құдай жайлы к iтабы. Жанымның сол жүлгеленген жырлары Жеткен шақта ғасырларға келес i, Олар жайлы айтсаау б iреу осы ед деп Мен оқыған өлеңдерд iң төрес i! III Саған сәлем бере алады көп кеще, Ең құрыса соның б iр i болмадым. Амал бар ма, көзд iң жасы кеппесе, Көк тайғақ боп қалып жатты жолдарым. Борандарда мұңға оранып жүрд iм мен, Сен жайлы ой жылу бер iп жаныма. Шақтарда да ұмытқам жоқ жүз iңд i Жүз iм суы шарпылысқан қаныма. Жабыққанда сан жұбатты-ау жыр т iл i, Қар да ер iд i басқа түскен қайғымнан. Құдайға да алғыс айттым б iр күн i Мен i осынша байтақ мұңға бай қылған. IV Тамсантқан түс емес өңiмде Ер iкс iз айырып ерк iмнен, Б iр ғажап бейнен i көрд iм де Құдайдың барына сенд iм мен. Армандап келсе де сан ғасыр Көрмеген ақындар әлем i, Әсер боп түй iлд i жанға асыл Сол бейне пей iштей әдем i. Жаны мен тән i тең жарасым, Айқабақ тұратын мұндалап. Гүл iмн iң қиыла қарасын Жындымын, берер ем жырлап-ақ. Санасын сез iмге жеңд iрген Мәжнүн өз iм боп бұ маңда, Сол қызға бағымдай сенд iм мен, Софыдай сенет iн Құранға. Шабыттың шалқыған кез iнде – Жырменен нәштеген Құранын, Ес iмде, бой ұрып сез iмге, Құдай да ақын деп тұрғаным. Құр жыр не дед iм де содан соң Бейнес iн зердемде зерлед iм. Тәңiрдей тәкаппар болған соң Ол оның б iр iн де көрмед i. Ал сосын бақытсыз пендедей Белшеден баттым да күнәға, Кетт iм мен өңд i де өң демей Ол бар деп мен көрер жұмада. Тартайын тауқымет көп мейл i, Тым қатал және де ең iзг i Ол жайлы ой басымнан кетпейд i Бейкүнә көлеңкем тәр iзд i. V Ғайыптан ғажайып боп кез iккен iм, Мен сен i қиялда да құшқаным жоқ, Тек есс iз ес iм iңд i еж iктед iм. Қиын-ау табыспаған, қарыштаған, Қиялдан қажып кет iп көз iм жұмсам Жұмақтай елестейд i таныс ғалам. Басымнан қыс көш iрд iм, жаз көш iрд iм, Жұмбағын шешсем дед iм пешенеммен Осынау ес iмд i алған сазды ес iмн iң. Б iлд iм мен жыр етер iм к iм екен iн, Бағзыдан қалған к iтап айтып берд i Құдайдың жүз атының б iр i екен iн. Бұны б iл iп көңiл iм жатты түлеп, Құдайдың жүз атының б iр iн б iлген Тағы айтқан сол к iтапта бақытты деп. Бақыттан бас айналды, мас та болдым, Ер iн iм кезергенде ерн iңд i аңсап, Жанардан тамып кеткен жас та болдым. Құп-құйттай жүрег iмен халыққа алаң Сен iң сол тег i бөлек ес iм iңд i Әлдек iм қатты айтса да налып қалам. Айыра алмайтұғын бақтан мұңын Әумесер әпербақан қайдан б iлс iн Құдайдың атын атап жатқандығын. VI Жүректе жас арман бек iн iп Жатқанда, жүрместен жайыма, Басы асау шабыттан леп iр iп Жыр жаздым Аспанның Айына. Қолыма қон дед iм асылым, Ал қонса үлдеге орардай. Мен дед iм Мәжнүндей ғашығың, Бейнеб iр ол Ләйл i болардай. Күн өтт i өр iл iп көп өлең, Жыл өтт i жүкт i боп жырларға Ал қаз iр б iлмейм iн не дер iм Сондағы сол есс iз сырларға. Аспанда Ай жалғыз әл i күн, Жалғыздық шаршатты мен i де. Сол жұмбақ Айымның жарығын Жыр қылып тарттым мен ел iме. Иттер i тасадан үрген көп Ақын деп таныды аймағым. Мен б iрақ ол кезде б iлгем жоқ Жерде де қол жетпес Ай барын. * * * Кеудес i кенд i шабыт пен Қонаққа ғана шөлдеген, Бұл қазақ бес күн жалғанда Б iр-б iр iн жүзге бөлмеген. Бұл қазақ жүзге бөлмеген, Аруақты, сен iм-нанымды, Тект iл iкпенен Тек қана Тәңiрге ғана табынды. Сұраса салып жол үст i, Әп-сәтте өре-шөре боп, Әңг iме шоғын қыздырар Адай мен найман бөле боп. Әпшес iн алса, Оңай ма! Сызылтып айтса сөз де сын. Қоңырат қызы қинайды-ә, Дулаттан шыққан жездес iн. К iрмег iн қайсы ауылға Ұзақ жол, шаршау, түн айдап, «Ықылас жауыз жауыз ғой, Ықылас күйш i ұнайды-ақ» Деп төс iн тосып самалға, Көрес iң қартты отырған. Ұнайды маған О, қазақ, Бағзыдан сен iң сол тұлғаң. Даласы тұнған даналық, Ұлдары шеттен дарынды, Жұлдызы би iк қашаннан Қазақтың қарға тамырлы! 1996 ж. бабаырым Бабалар ырымы бойынша т iл i шығуы кешеу iлдей бастаған сәбиге итаяқтан су iшк iзед i екен. Сондай жағдай мен iң басымда да қайталаныпты. Жұтаңдаумын, демен б iрақ жарлымын, Баба ырымы, әлег i емес жарғының. Қызыл т iлд i сөзге и iлту үш iн де, Итаяқтан суды да iшкен бар күн iм. Итаяқтан суды да iшкем, сөкпег iн, Айыптарға өзге күнәм көп мен iң. Ырзығымды табам қаз iр еңбекпен, Т iлд i б iрақ иемденд iм теп-тег iн. Итаяқтан суды да iшкен бар шағым, Кез емест i ол көңiл күпт i, арса мұң. Сен шаршадың сәнд i қуып, мен байғұс, Баба-ырымға баға таппай шаршадым. Итаяқтан суды да iшкем, Бабаның ырымына м iнез i жат қаланың көшес iнде көп – көр iкт i қызбен де, Қызып кетсем ырылдасып қаламын. Осы болдыау замананың өлеңi, Көп болған соң көр сез iм i, көбеңi. Ис i т iлге ил iкпеген т iлдерге, Итаяқпен тамақ берг iм келед i, Құдай сақтасын. 1990 жыл, 11 наурыз Ек iұшты тағдыр Әкеме Т iрш iл iкке бей iм i жоқ ұлыңа, Қаз iр сенде болып жүр-ау аз өкпе. К iтап алып қаламақы пұлына Ек i-үш жырым басылғалы газетке. Бала кездег i өлеңнен Айтушы ең Омар Хаямды, Оқушы ең жырын жатқа да. Деуш i ед iң тек жыр баянды. Басқаны, балам, мақтама. Сағдимен сырлы мазалап, Жәмимен жора қылып ең. Хафиз боп б iрде ғазалдап, Бед iл боп б iрде күл iп ең. Ауылдың жайлы кеш iнде, Жұмекен дед iң жыр п iр i. Сол б iр сөз әл i ес iмде, Ес iмде әл i жүр т iр i. Ақыннан елге қалары Ек i-үш жыр дед iң болғаны. Жыр жазғын нөп iр қаралы – Қалғаны соның жолдары. Ек i-үш жыр. жаздым, жазбадым? Ием iн ек i жинаққа. Ақында басқа аз ба мұң? Ек i-үш жыр. мен i қиналтпа! Жоғалмас мәңг i жарқылы, Сендерд i жазбай кетем бе! Ек i-үш жыр. ақын тағдыры – Ек i ұшты тағдыр екен де. 2005 жыл Өткелде Ауру емес, Қасап қолдан өлем мен. Сүйер ару Ер iн iмнен көгерген. – Түс iнбепп iн Ғұмырыңды ұранды, Кеш, – деп жылар Алдыңдағы күнәмд i – Мен күнәңд i, Кешкем сонау т iр iмде, – деп айтар ем, Шықпайды, әттең, үн iм де. Жүрег iме Жатқанымен жас толып, Айта алмаймын, Жағым қалған тас болып. Ұлым тұрар Қос жанары мөлд iреп. Ойламайды ол Б iрақ мен i өлд i деп. Батасы иг i Бабалардың жолымен. Жамандықтан Қорғап жүрем оны мен. Осы б iр шақ Жұлдызыма жөнелген. Бәр i шындық, Бәр i өт iр iк дегенмен. Басыма кеп Жылап тұрар үш адам. Өлмейд i олар Мен өлд i деп құсадан. Шындық үш iн Мен кес iлген т iлдейм iн. Үш iнш iс i К iм екен iн б iлмейм iн. 1994 жыл * * * Қатулансам, Шыңғысхандай қатал ем. Ата мұңға батады енд i баталы ер. Б iр қыз көр iп күзг i аспандай бүл iнген Ғұмырыма болып алдым қапагер. Жаугер рух бастар жерд iң шет iне – Жалаң желд iң байлап қойып өт iне Орта ғасыр батырлары өр намыс Осым үш iн түк iрмей ме бет iме. Дақ түс iрмей аруағы мен атына, Ту астынан табылатын батырға Бедел iздеп етег iне сүр iнген, Мазақ болу оңай деп пе ең қатынға. Өлед i деп iшк i дерт iн жасырған Мәжнүн болсам затыма сай расында Бейдауаға – замандасым күлмей ме, – Орын жоқ деп жиырмасыншы ғасырда. Халқым, саған сол болса егер керег i, Қалды жорық, – сенд iк жеңiс, мен енд i. Шайыр болам б iр қызыңа күн мүс iн Түнде сарнап шығаратын өлеңд i. Суық түнде шығып алып шоқыға Жылынатын махаббаттың отына. Қас батырдан б iлег iне сенет iн Айналам да жаны сақы сопыға. Қылышымен жарып шыққан жатырды Ақылынан алжастырған батырды Анам дейм iн асқақ басым и iл iп, Осы қызды тапқан қазақ қатынды. Қас батырлар, айта көрме оза сын Сендерд i де ойландырсын сөз асыл. Пәк арудың ақ б iлег i ұсынған Бейб iт күнн iң iшсем деп ем бозасын. 1992 жыл Біздің кезең Құр ауаға қалды асылып қанша әнім, Жер бетінде сенделем бе әлі көп. Мен жарықты күте-күте шаршадым, Ендігі өмір түс сияқты мәні жоқ. Уақытымды күте-күте бітті әлім, Маңдай тұман, жұлдыз біткен адасты. Кім біледі кімдер не істеп жатқанын, Кімдер қалай жұбатарын Алашты? Қасіретімді түсін мейлі, түсінбе, Өз талайын әркім өзі тапқандай. Жонарқамда, жұлынымның ішінде, Жауынқұрты қабір қазып жатқандай. Тас төбемде шұбалады бұлттар, Шұбалшаңдай қорқынышты көздері. Біздің кезең, кім біледі, Рухтар Жер бетіне түсе алмайтын кез бе еді? Осы болдыау зар-заманға жалғас ән. Есімді алып арқан қиған алқымдар Жапан түзге шығып алып зарласам, Сырласым боп қарға ғана қарқылдар. Мен ендігі өмірімді түс көрем, Не боларын оянғасын болжармын. Бұрын соңды ешбір әруақ түспеген Ортасында жүргендеймін жанжалдың. Мешіт құр үй, молда болса ібіліс, Қырсыққанда ақыл берер аға аяр. Ендігі жер неге керек кідіріс, Жер бетінде не қалды енді аялар?! Оянғанда алда көпір күтеді, Қайта ұйқыға кетеді ол да құласа. Маған, маған қас қағым сәт жетеді, Барлығын да көру үшін жаңаша. Кеудемді өртеп жанарымнан жас тамар, Жас емес пе ем, қалай ғана алқындым? Ендігі өмір түс сияқты, басқа амал Қалмағасын оянуға талпындым. Тас төбемде шұбалады бұлттар, Шұбалшаңдай қорқынышты көздері. Біздің кезең, кім біледі, Рухтар Жер бетіне түсе алмайтын кез бе еді? Сана сайтан, жүрек болса ібіліс, Кез болып тұр арлы үшін де арланар. Ендігі жер неге керек кідіріс, Жер бетінде не қалды енді қарманар? 1998 жыл Естел iк Жүректе жазылмас жарасың, Қайтей iн, қайран жоқ, көнем де. Деп ед iң – ұлы ақын боларсың,. Құл болып кетт iм мен өлеңге. Сен маған жер iмд i сүюд i, Үйретт iң өз iңд i сүйд iр iп. Үйретт iң ел үш iн күюд i, Некемд i өлеңмен қидырып. Тауға да, тасқа да сыр аштым, Қырлардың гүл дем iн жырладым. Көлдермен хал-жағдай сұрастым, Белдерд iң бөл iст iм сырларын. Солар ғой өлеңн iң өзег i, Өнд iрдей өлеңн iң өз i де. Туған жер өлеңн iң өз ел i, Екен iн алдым мен сез iне. Ақынмын ел б iлген бағасын, жанымай, көр iпкел ме ед iң шын!? Жүректе сыздаған жарасың, Көкейден кетпейт iн шер iмс iң. Азғантай наз да бар бұл менде, Күлк iл i-ау, әйтсе де күлмег iн. Мен i ақын етуд i б iлгенде, Сүюд i қалайша б iлмед iң?. kz Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Әдебиет 6950 0 пікір 12 Сәуір, 2016 сағат 11:33 Шамырқану Өр теңiзд iң Қайтуы мен тасуын Ай б iлед i. Б iр бұл емес жасуым. Жарылуға шақ-шақ қалды шыдамым, Одан бетер кел iп кетт i ашуым. Пайғамбар деп құрметтеген арабта Көр iпкел деп дәр iптеген Бабылда, Ақын ұлын теңеп берген жарымға Не бет iммен көр iнем iн мына елге, Не айтамын мына есс iз қауымға? Кеш iр, Ес iл кетсе менен б iр айып, Ақыл айтқан ауызыңды ұрайын. Саналарын сәлде ағартқан молдалар Жайнамазға бас қойғанда Жырға бас ұрғандығын сезбей ме екен, Құдайым! Мен туған шақ Мезг iл с iрә өл iара, Қасиетт i қамайтындай қораға Жалаңаяқ деп сөгед i, ал өз i Жалаңаяқ бармайтындай молаға. Жүйел i ойдың жетег iнде жүрмей ме! Тек тәтт i емес, Қатты айтадыау т iл кейде. Қойныма салса қызын қақпас шал Менен батыр ұл туарын б iлмей ме? Жолсыз түнде Жұлдызынан адасқан Б iр мен бе екем, Ол жайлы енд i жақ ашпан. Бақытым бар б iр басыма жетет iн, Өз далам бар, жұтар ауам, бар аспан. Өр теңiзд iң қайтуы мен тасуын Ай б iлед i. Б iр бұл емес жасуым. Күн көз iнен ұялды ма көктег i, Сабасына түс iп қалды-ау ашуым. Еш өкпем жоқ Жарымаған жатырда, Ақымаққа, Алпауытқа, Пақырға, Мен қоярмын, қоярмын мен өлеңд i, Жұрттың бәр i айналғанда ақынға. Б iр ақымақ керек шығар елге де. Аңыз Ж iг iт пен қыз б iр iн-б iр i Сүйген ед i сонау б iр шақ. Суық пенен сол суықты Жылытатын алау құсап. Серт байласты б iр-б iр iне Жар болуға адал мәңг i. Рас ед i екеу iн iң Б iр-б iр i үш iн жаралғаны. Рас ед i, рас бұл да, Арман отқа оранғаны, Туған жерге жау пиғылы Қанжар болып қадалғаны. К iр iп кетт i қан майданға, Оқ тид i де өлд i ж iг iт. Тәнмен б iрге топыраққа Көм iлд i арман, көм iлд i үм iт. Қайғы жанды сыздатады, К iмге керек қаралы арман? Көп ұзамай қыз байғұс та Құлап өлд i жаға жардан. Қажет болса құрбандыққа Махаббат та шалынады. О дүниеде, амал қанша, Б iр iн-б iр i танымады. Б iр i тозақ, б iр i бей iш Тұрғынына айналғасын, Жәннат бақта сайрандасын, Көңiл қалай қайғы алмасын? Түст i Құдай көңiл i де: Ұлы сез iм өтеу iне Бұл фәниде табысуға Ғұмыр берд i екеу iне. Қанат жайып шуақты арман, Жайлы сырға жанды бөлеп Б iр iн-б iр i тану үш iн Әл i қанша ай, күн керек? 1992 ж. Ауа түстес жыр әкем Жұмабекке Өткен күндер әсерлер iн iң өңi әл i Кеткен i жоқ көңiл — көз iмнен жоғалып, Бала күнг i әңг iмеге өм iр iммен өзектес, ауық-ауық, жи i-жи i соғып тұрамын оралып. – Сөйлеп берсең т iл iңнен сөз емес бал тамады, Әй, әй, әке, әйтсе де б iт iрген iң шамалы. Ег iн ект iң, жер жырттың, б iрақ одан не пайда, Осыны да айтшы, әке, мәнд i өм iр деп атай ма? – Деп керг iд iм, Мен iң де кергит iндей жөн iмд i, Сол б iр оқу жылында еңбек ет iп өн iмд i, Бәр iн беске б iт iргем, К iтабым бар оқыған. Оқу өтсе маңдайдан, Қалай тыныш отырам. Айтып салдым бәр-бәр iн, ой келтеде сөз бұзық, Түкт i көрмей шамасы кеткен болдыау көз қызып, Айтып салдым бәр-бәр iн, не күтес iң тентектен, Әкем б iрақ еш қабақ танытпады селт еткен. Сәлден соң сөз бастады, Ойға алғанын бақылап, Айтқан сынды жымыңға толып кетт i атырап: –Байқа, балам, қыр — сары, мен iң бағым көкпеңбек, Төккен терд i к iм айтар, қане, босқа кеткен деп. Бұның бәр i Тәңiрд iң iс i десе нанасың, Бәр iнен де ауасын, ауасын айт, ауасын. Таза ауамен, қарағым, қолқа тынысың аршылар, Тек таласпа, К iтаптан оқығаның бар шығар, Б iр адамның ғұмырын асырайды әр шынар, Олай болса мен iң де б iр iзг i iс iм бар шығар. Оған бола ешк iмнен сый сұраған жоқ күн iм, Осы мен iң бар болса көңiл iмн iң тоқтығы. Әке сөз i сананы салмақтатты, Ауа түс iн аңсызда аңғармақ к iм? Жаңа, жаңа байқадым: ауа таза екен, екен мен жұтқан. Б iлмеген iм, шығады екенау ойнақтап т iлге мен iң, Дұрыс, дұрыс болмапты т iлдеген iм Әке, сен i, Кеш iрг iн, жүр екенау тек кеуде емес, сен айтқан сөзден ұқтым, Сен өс iрген ағашта, гүлде дем iм, – дег iм келд i, ештеңе айта алмадым, сезд iм тек әлденен iң шайқалғанын. Әкем еккен сол б iр дән көңiлдег i, түйс iк — топырағыма көм iлгел i Мен де ауаны тазартқыш өск iндейм iн. Елемеген еңбег iм ешк iм мейл i, Болса болсын, Әйтсе де түйген түй iн – Өск iн барда әсерлер еск iрмейд i. Өткен күндер әсерлер iн iң өңi әл i, Кеткен i жоқ көңiл көз iмнен жоғалып, Жаңағы жайға өм iр iммен өзектес, ауық, ауық, жи i-жи i соғып тұрамын оралып. Содан бер i өт iп кетт i қанша күн, Ең соңғы дем қалып қойды кеудес iнде қаншаның Шүк iр, қаз iрге тарылған жоқ тынысым, Алатаудың ақ шыңына басты т iреп жыр жазам, Өз жайымен жүр iп жатыр жұмысым. Ауаны сол к iм беред i, адам ба? Табиғат па? Оған да Кездерде бар ой бөлместен кетет iн, Тек кей кезде қапырық боп жетет iн Жаздың күн i тынысты тарылтпаса өте тым. Б iрақ әсер сол б iр күннен жадымда, кей сәт қызу байқалғанда қанымда, Содан бер i жатқан дарбыз теңки iп Мен үш iн құр қабық емес, Таза ауаның қамбасындай көр iнет iн сек iлд i. Кейде өм iрде әсерлер бар не түрл i, Қарапайым әкем де тәңiр i тектес сез iлет iн сек iлд i, Қапырық күн жел желп iсе бет iмд i, Сол әкемн iң күс-күс қолы сек iлд i Көр iнед i, Ей, Таза Ауа, саған мен, Қолдан келсе жырдан сарай салар да ем, Көз iң болса керемет iме нанар да ең. Оған шей iн есеб iңнен өз iңн iң Өз iмд i сәл жеңiл iрек сез iнг iм Кел iп кетсе, кеш iр iм ет, маған да оңай емес мына есс iз заманда. Қиял құсын қанат қаққан ұшырып, Танауы емес, түйс iг iмен түс iн iп, Мен iң де сол ауа түстес жырыма Әлдек iмдер жатса деп тұшынып. Метаморфоза Баллада Балалық шақ шық болар таңда дем i, Тамсандырған тылсым сәт аз ба мен i, Мөлд iр ед i айдыны көңiл iмн iң, Көрш i аулада өскен гүл арман ед i. Арман ед i, сез iм — көк шиырланып, Жеп қойғаны шындықты миымды анық. Сонда-дағы қойғам жоқ көз сүзуд i Көрш i аулаға гүл өскен жи i ұрланып. Аспан сез iм көңiлде, өңiрде өм iр, Мен де б iрм iн, жанбаған көм iр де б iр, Ғашығыңа көз сүзу ғажап шығар, Қолың жетпеу әйтсе де өм iр ме бұл. Күндер ақты саудырлап парақтары, Саудыр күнмен гүл де өст i, қанаттанып. Көрш i аулаға көз салар үм iттене, Үзсем деген менде сол талап қалды. талапты елеп, ескер, Күн iм құрсын деп сез iммен ерегескен. Көрш i гүлге б iр күн i айқай салдым, «Сен өскен жер маған да жер емес пе? Неге, неге мен жаққа қарамайсың, Бойың би iк болса да әл i баладайсың. Саған деген көңiл iм ақ, ақ көңiлд i Елемей қанша тағы жаралайсың. Көзге iлмейс iң қалғандай өз iң боп қап, Сұлулыққа орын жоқ сез iм тоқта. Неге, неге мен жаққа қарамайсың, Қас iрет iмд i көрместей көз iң жоқ па?» Тербелд i гүл өз iн iң шеңбер iмен, Тербелген iн тылсыммен тең көр iп ем. Аспан сез iм мендег i сез iп қалды, Бояу и iс i аңқуын жөргег iнен. «Ер мақтаса қыз жүрер жасап қалып» Деген сөзд i дәл айтқан жаса-ақ халық. Шуағында тербеле көктем — күнн iң, Гүл сөйлейд i көрк iне масаттанып: «Неге, неге дейс iң-ау, неге, неге, Көп негеден көңiл iң көгере ме? Бойың анау тапалтақ тарбақталған, Қуыс кеудең құр тасқа төбелеме. Неге керек мәнс iзд i сынақтамақ, Көрк iме тамсанғанша құлап қарап. Күнге ұмтылған, өз iңд i дәлелдег iн, Мен десең сол қоярым б iр-ақ талап». Гүлд iң сөз i намыс-ә, намыс қатты, Сез iм iм жұпарды емес, шаң ұстапты. Бағым мен iң кет iпт i өткен күнмен, Күнмен өскен гүл менен алыстапты. Сез iм, қайғы, ызамен қабатталып, Мен де өст iм өк iн iштен қанаттанып. Таңданыс пен алданыс арпалысқан, Санама сол б iр сәттен сабақ дарып. Күнд i көр iп, көрместен мүлде маңым, Өст iм, өст iм, есте тек гүл талабы. Мұңның жасы көзге тек шел қаптатар, Басы болса б iрбеткей жүлде алады. Жылуы екен iн байқатпай қай қабақтың, Өр талабын күн сайын қайталап күн. Сез iм ояу бұл күндер, көз iм жұмық, Өст iм, өст iм, қанша өст iм, байқамаппын. Өсетұғын шыбық деп елеп мен i, Ер еккен i белг iс iз, ел еккен i. Өз бойыма қарасам көз iмд i ашып, Тұр екенм iн б iр күн i терек болып. Қалай өст iм, ұғар-ау миы бар жан, Д iңiм т iп-т iк, төменге и iле алман. Б iр өтеу iн жасымның берер Тәңiр, Айрылғаным барлығын жиып алдан. Сез iм өртте ойға орын табылған ба, Б iр сәт демеу iздеген дамылдан да, Төмен жаққа қарап ем, бас айналды, Гүлге қолым жетпед i қағынғанда. Өс, өс дед i, менде өст iм санамменен, Жүрект iң лүп iл iмен жанар денем. Көрш i аулада өскен гүл, рахмет, Пей iл iм ақ, өкпем жоқ саған деген. Өтт i күндер мен би iк, ол төменде, Жанарда жас көкте күн көлбегенде, Ол мақтады мен жасып қалғанымда, Мен нәр болдым гүл iм сол шөлдегенде. Жапырағым бар да әл i жалбыраған, Тәтт i әсерге көзд iн i нандыра алам. Гүл үз iлд i б iр тойдың құрмет iне, Би iкт iкке құмарту қалды маған. Құд iрет-ау сез iм боп тасқанда адам, Дастаным сол әл i күн басталмаған. Тауды аламын тұлға қып өлеңiме, Төрел iкке мен күлл i аспанды алам. Әр күнн iң қанатында жүй iтк iген, Мен шекс iз сұлулықты сүй iп келем. Өлмейм iн мен, тамырым тү-уу тереңде, Арманға өлшем барда би iк деген. Қайшы келмес заңына шариғаттың, Жан дүниес iн арлы ұлдың тани жатқын, Қиялында күлл i әлем — әуен тұнық, Жырларында өз i бар табиғаттың. Шелли ажалы Ұлықбек Есдәулет ағаға Шелли ақын суға батып өлерде, Нен i ойлады асау толқын көмерде? Сезд i ме екен асыл жүрек тұншыққан, Өл iм i де айналарын өлеңге. Туған жерд iң тәрк i еткендей қолатын, Не себепт i суға кетт i сол ақын? Iштарлық па досынан да сез iнген, Құштарлық па тек шабытта болатын. Жықтырмастан сұлулықтың жалауын, Серт қып түй iп жүрег iн iң қалауын Өлд i Шелли, өл iм iне өзгеше Өлең ғана берд i әд iл жауабын: – Ажалдың да батыл қақса ес iг iн, Ақындарға болу керек кеш iр iм. Жер бет iнен таза парақ таба алмай Суға жазды, дейд i ол, Шелли ес iм iн. Белг iс iз қала Тоғыз жолдың тоғысқанмен торабы, Қайда екен iн таба алмайтын қонағы Бұл қалада көктемд i ешк iм б iлмейд i Мұнда өйткен i он ек i ай қыс болады. Алып тауға байлап қойған шынжырлап, Бұл қаланы қарғыс атқан мың жылға. Жер жылжуда, жермен б iрге қала да Қара жылым жаққа баяу жылжуда. Нөкерлер iн ерт iп шығып моладан, Бұл қалада түнде сайтан салады ән. Б iраз адам айырылады ұйқыдан, Ал көп адам айырылады санадан. Жын-жыбырдың болғаннан соң мекен i, Бұл қалада тосын жайлар жетед i. Даналықтың басын жарып тасада, Сұлулықты шеш iнд iр iп кетед i. Бұтқа пұттай табынғасын қашаннан, Шал-құтаны жас қыз аулап жасарған. Бұл қаланың, ең ғажабы, құдайы, Көкте емес, көк қағаздан жасалған. Арман мұнда қалталарға батады, Сонда өлед i, ешк iмн iң жоқ шатағы. Мұнда Муза қайыр сұрап көшеде, Ал, ақындар мас боп бара жатады. Бұл қалада т iзе берсең көп қызық, Көр, арала, босқа уақыт өтк iз iп Алып жүрме. Тек пер iште болмағын Қала жайын жүрер көкке жетк iз iп. Тоғыз жолдың тоғысқанмен торабы, Қайда екен iн таба алмайтын қонағы, Бұл қалада көктемд i ешк iм б iлмейд i, Мұнда өйткен i он ек i ай қыс болады. Жұлдыз б iткен көкте бет iн шымшылап, Бұғау буған жатыр қала су сұрап, Жылтылдаған сәулес iндей үм iтт iң Әр қабатта сөнбейд i тек б iр шырақ. Жұлдызды шақ Еск i түрк i т iл iнде қатын сөз i анаға, әйел затына құрмет белг iс i рет iнде қолданылған. Мынау қай түн? Жыр жазар түн ақындар. Толған, ақын, Өрт сез iм бар, ақыл бар. Ақ қағазға көз iңд i сүз Т iрл iктен Төсег iне қисайғанда қатындар. Қатыныңның келбет iне қарада, Басыңды iй ұйқыдағы анаға, басыңды iй жатыр жайлар балаға. Мынандай түн Бүг iн iң мен ертеңiң Ұйқы-тұйқы ұйқаспаса бола ма? Жетп iс iнде жар құшып бел шайқаған, Шал қуатын несеб iнен байқаған, Қатын болған, Ал сен оның қасында Ақынсың деп б iрақ кес iп айта алам. Солай, ақын, Сен iң сәби өлеңiң Дүниен i өзгертердей көрем iн. Өз iм соған сәбидей iн сенем iн. Мен де өйткен i Түнг i аспандай көнем iн. Түн б iр уақ боп қалды ма, нес i бар. Сәт болады құрсау көңiл ашылар. Түн қойнында Ай көшед i аспанға, Сен қатынның қойынына көш iп ал. Қанша сайра, жетер емес ақылым, Ер парызы — босамасын тақымың. Жұлдызды жыр жазылмаса, Мына түн Жұлдызды ұлды жазсын саған, ақыным. Түн аспанды көмкергенде гүлменен, Бақ қалмайды адам жаны к iрмеген. Шабыттанса қатын, ақын жазатын, Б iлген жанға Жұлдызды ұл — бұл да өлең! 1995 ж. * * * Мен Пушкин емесп iн, бұл анық, Болмасам болмайын, уайым ба. Жер басып жүргенге жұбанып, Жыр жазам ғашықтық жайында. Махаббат — сез iм бұл киел i, Дейм iн де оранам жалынға. Жүрег iм сол қызды сүйед i, Кеудемде т iрш iл iк барында. О дүние бар болса егерде, Онда да сүйем iн нұрлымды. Уақытқа махаббат көнер ме, Үйренер әл i-ақ ол мың т iлд i. Мың т iлде сөйлейд i жырларым, Жоғалтпай нәш i мен бояуын. Сезем мен жырға айтқан сырларын, Ғашыққа ел ескертк iш қоярын. Тұғырдан тұрармын қарап мен, Бейдауа ғашықтың көз iмен. Әр таңын атырған талаппен Құрдас боп заманның өз iмен. Әйтсе де керек пе жанға сол, Тас тұғыр, барда әл i өм iрлер – Жырымды жатса оқып сан ғасыр, Сандаған пер iште көңiлдер. Сез iмдер өлмейд i, түб iнде, Шабытқа шағында шөлдеген, Көктемг i жауынның т iл iнде, Жыр болып оралам жерге мен. Мұндай бақ Пушкинге қонбаған, Абайдың к iрмеген түс iне. Содан соң ғашықтар жолдаған, Жүрерм iн хаттардың iш iнде. Кеудеге ұялап жыр емген, Сез iм iн тоңдырмай ызғарға, Әл i де сан ғасыр жүрем мен, Жер басып көк тайғақ мұздарда. Алты арнау М-ға I Ләйл i мен Ләйлән iң қатары ең, Ғашықтың жайын шын б iлер к iм? Қара тас сияқты қатал ем, Сен мен i нәз iк қып ж iберд iң. Өз iне бағынбас өз басы, Көг iнен бұлттар жи i ауып, Б iр сәтке тыйылмас көз жасы Аспан боп кетт iм мен жылауық. II Мен оқыған к iтаптардың төрес i, Үнд iлерд iң құдай жайлы жырында Жыр туралы керемет ой айтылған Балдай тәтт i түс iн iкпен ұғымға. Жанға қимас жанымның шын төрес i, Сол туралы ең б iр асыл сырымда. Нұрдай қызға қаншама өлең жаздым мен Балдай тәтт i түс iн iкпен ұғымға. Көркемд iг i көр iкт iммен қарайлас От кеудемде талай жырлар тұтады. Оларға тең келе алады тек қана Үнд iлерд iң құдай жайлы к iтабы. Жанымның сол жүлгеленген жырлары Жеткен шақта ғасырларға келес i, Олар жайлы айтсаау б iреу осы ед деп Мен оқыған өлеңдерд iң төрес i! III Саған сәлем бере алады көп кеще, Ең құрыса соның б iр i болмадым. Амал бар ма, көзд iң жасы кеппесе, Көк тайғақ боп қалып жатты жолдарым. Борандарда мұңға оранып жүрд iм мен, Сен жайлы ой жылу бер iп жаныма. Шақтарда да ұмытқам жоқ жүз iңд i Жүз iм суы шарпылысқан қаныма. Жабыққанда сан жұбатты-ау жыр т iл i, Қар да ер iд i басқа түскен қайғымнан. Құдайға да алғыс айттым б iр күн i Мен i осынша байтақ мұңға бай қылған. IV Тамсантқан түс емес өңiмде Ер iкс iз айырып ерк iмнен, Б iр ғажап бейнен i көрд iм де Құдайдың барына сенд iм мен. Армандап келсе де сан ғасыр Көрмеген ақындар әлем i, Әсер боп түй iлд i жанға асыл Сол бейне пей iштей әдем i. Жаны мен тән i тең жарасым, Айқабақ тұратын мұндалап. Гүл iмн iң қиыла қарасын Жындымын, берер ем жырлап-ақ. Санасын сез iмге жеңд iрген Мәжнүн өз iм боп бұ маңда, Сол қызға бағымдай сенд iм мен, Софыдай сенет iн Құранға. Шабыттың шалқыған кез iнде – Жырменен нәштеген Құранын, Ес iмде, бой ұрып сез iмге, Құдай да ақын деп тұрғаным. Құр жыр не дед iм де содан соң Бейнес iн зердемде зерлед iм. Тәңiрдей тәкаппар болған соң Ол оның б iр iн де көрмед i. Ал сосын бақытсыз пендедей Белшеден баттым да күнәға, Кетт iм мен өңд i де өң демей Ол бар деп мен көрер жұмада. Тартайын тауқымет көп мейл i, Тым қатал және де ең iзг i Ол жайлы ой басымнан кетпейд i Бейкүнә көлеңкем тәр iзд i. V Ғайыптан ғажайып боп кез iккен iм, Мен сен i қиялда да құшқаным жоқ, Тек есс iз ес iм iңд i еж iктед iм. Қиын-ау табыспаған, қарыштаған, Қиялдан қажып кет iп көз iм жұмсам Жұмақтай елестейд i таныс ғалам. Басымнан қыс көш iрд iм, жаз көш iрд iм, Жұмбағын шешсем дед iм пешенеммен Осынау ес iмд i алған сазды ес iмн iң. Б iлд iм мен жыр етер iм к iм екен iн, Бағзыдан қалған к iтап айтып берд i Құдайдың жүз атының б iр i екен iн. Бұны б iл iп көңiл iм жатты түлеп, Құдайдың жүз атының б iр iн б iлген Тағы айтқан сол к iтапта бақытты деп. Бақыттан бас айналды, мас та болдым, Ер iн iм кезергенде ерн iңд i аңсап, Жанардан тамып кеткен жас та болдым. Құп-құйттай жүрег iмен халыққа алаң Сен iң сол тег i бөлек ес iм iңд i Әлдек iм қатты айтса да налып қалам. Айыра алмайтұғын бақтан мұңын Әумесер әпербақан қайдан б iлс iн Құдайдың атын атап жатқандығын. VI Жүректе жас арман бек iн iп Жатқанда, жүрместен жайыма, Басы асау шабыттан леп iр iп Жыр жаздым Аспанның Айына. Қолыма қон дед iм асылым, Ал қонса үлдеге орардай. Мен дед iм Мәжнүндей ғашығың, Бейнеб iр ол Ләйл i болардай. Күн өтт i өр iл iп көп өлең, Жыл өтт i жүкт i боп жырларға Ал қаз iр б iлмейм iн не дер iм Сондағы сол есс iз сырларға. Аспанда Ай жалғыз әл i күн, Жалғыздық шаршатты мен i де. Сол жұмбақ Айымның жарығын Жыр қылып тарттым мен ел iме. Иттер i тасадан үрген көп Ақын деп таныды аймағым. Мен б iрақ ол кезде б iлгем жоқ Жерде де қол жетпес Ай барын. * * * Кеудес i кенд i шабыт пен Қонаққа ғана шөлдеген, Бұл қазақ бес күн жалғанда Б iр-б iр iн жүзге бөлмеген. Бұл қазақ жүзге бөлмеген, Аруақты, сен iм-нанымды, Тект iл iкпенен Тек қана Тәңiрге ғана табынды. Сұраса салып жол үст i, Әп-сәтте өре-шөре боп, Әңг iме шоғын қыздырар Адай мен найман бөле боп. Әпшес iн алса, Оңай ма! Сызылтып айтса сөз де сын. Қоңырат қызы қинайды-ә, Дулаттан шыққан жездес iн. К iрмег iн қайсы ауылға Ұзақ жол, шаршау, түн айдап, «Ықылас жауыз жауыз ғой, Ықылас күйш i ұнайды-ақ» Деп төс iн тосып самалға, Көрес iң қартты отырған. Ұнайды маған О, қазақ, Бағзыдан сен iң сол тұлғаң. Даласы тұнған даналық, Ұлдары шеттен дарынды, Жұлдызы би iк қашаннан Қазақтың қарға тамырлы! 1996 ж. бабаырым Бабалар ырымы бойынша т iл i шығуы кешеу iлдей бастаған сәбиге итаяқтан су iшк iзед i екен. Сондай жағдай мен iң басымда да қайталаныпты. Жұтаңдаумын, демен б iрақ жарлымын, Баба ырымы, әлег i емес жарғының. Қызыл т iлд i сөзге и iлту үш iн де, Итаяқтан суды да iшкен бар күн iм. Итаяқтан суды да iшкем, сөкпег iн, Айыптарға өзге күнәм көп мен iң. Ырзығымды табам қаз iр еңбекпен, Т iлд i б iрақ иемденд iм теп-тег iн. Итаяқтан суды да iшкен бар шағым, Кез емест i ол көңiл күпт i, арса мұң. Сен шаршадың сәнд i қуып, мен байғұс, Баба-ырымға баға таппай шаршадым. Итаяқтан суды да iшкем, Бабаның ырымына м iнез i жат қаланың көшес iнде көп – көр iкт i қызбен де, Қызып кетсем ырылдасып қаламын. Осы болдыау замананың өлеңi, Көп болған соң көр сез iм i, көбеңi. Ис i т iлге ил iкпеген т iлдерге, Итаяқпен тамақ берг iм келед i, Құдай сақтасын. 1990 жыл, 11 наурыз Ек iұшты тағдыр Әкеме Т iрш iл iкке бей iм i жоқ ұлыңа, Қаз iр сенде болып жүр-ау аз өкпе. К iтап алып қаламақы пұлына Ек i-үш жырым басылғалы газетке. Бала кездег i өлеңнен Айтушы ең Омар Хаямды, Оқушы ең жырын жатқа да. Деуш i ед iң тек жыр баянды. Басқаны, балам, мақтама. Сағдимен сырлы мазалап, Жәмимен жора қылып ең. Хафиз боп б iрде ғазалдап, Бед iл боп б iрде күл iп ең. Ауылдың жайлы кеш iнде, Жұмекен дед iң жыр п iр i. Сол б iр сөз әл i ес iмде, Ес iмде әл i жүр т iр i. Ақыннан елге қалары Ек i-үш жыр дед iң болғаны. Жыр жазғын нөп iр қаралы – Қалғаны соның жолдары. Ек i-үш жыр. жаздым, жазбадым? Ием iн ек i жинаққа. Ақында басқа аз ба мұң? Ек i-үш жыр. мен i қиналтпа! Жоғалмас мәңг i жарқылы, Сендерд i жазбай кетем бе! Ек i-үш жыр. ақын тағдыры – Ек i ұшты тағдыр екен де. 2005 жыл Өткелде Ауру емес, Қасап қолдан өлем мен. Сүйер ару Ер iн iмнен көгерген. – Түс iнбепп iн Ғұмырыңды ұранды, Кеш, – деп жылар Алдыңдағы күнәмд i – Мен күнәңд i, Кешкем сонау т iр iмде, – деп айтар ем, Шықпайды, әттең, үн iм де. Жүрег iме Жатқанымен жас толып, Айта алмаймын, Жағым қалған тас болып. Ұлым тұрар Қос жанары мөлд iреп. Ойламайды ол Б iрақ мен i өлд i деп. Батасы иг i Бабалардың жолымен. Жамандықтан Қорғап жүрем оны мен. Осы б iр шақ Жұлдызыма жөнелген. Бәр i шындық, Бәр i өт iр iк дегенмен. Басыма кеп Жылап тұрар үш адам. Өлмейд i олар Мен өлд i деп құсадан. Шындық үш iн Мен кес iлген т iлдейм iн. Үш iнш iс i К iм екен iн б iлмейм iн. 1994 жыл * * * Қатулансам, Шыңғысхандай қатал ем. Ата мұңға батады енд i баталы ер. Б iр қыз көр iп күзг i аспандай бүл iнген Ғұмырыма болып алдым қапагер. Жаугер рух бастар жерд iң шет iне – Жалаң желд iң байлап қойып өт iне Орта ғасыр батырлары өр намыс Осым үш iн түк iрмей ме бет iме. Дақ түс iрмей аруағы мен атына, Ту астынан табылатын батырға Бедел iздеп етег iне сүр iнген, Мазақ болу оңай деп пе ең қатынға. Өлед i деп iшк i дерт iн жасырған Мәжнүн болсам затыма сай расында Бейдауаға – замандасым күлмей ме, – Орын жоқ деп жиырмасыншы ғасырда. Халқым, саған сол болса егер керег i, Қалды жорық, – сенд iк жеңiс, мен енд i. Шайыр болам б iр қызыңа күн мүс iн Түнде сарнап шығаратын өлеңд i. Суық түнде шығып алып шоқыға Жылынатын махаббаттың отына. Қас батырдан б iлег iне сенет iн Айналам да жаны сақы сопыға. Қылышымен жарып шыққан жатырды Ақылынан алжастырған батырды Анам дейм iн асқақ басым и iл iп, Осы қызды тапқан қазақ қатынды. Қас батырлар, айта көрме оза сын Сендерд i де ойландырсын сөз асыл. Пәк арудың ақ б iлег i ұсынған Бейб iт күнн iң iшсем деп ем бозасын. 1992 жыл Біздің кезең Құр ауаға қалды асылып қанша әнім, Жер бетінде сенделем бе әлі көп. Мен жарықты күте-күте шаршадым, Ендігі өмір түс сияқты мәні жоқ. Уақытымды күте-күте бітті әлім, Маңдай тұман, жұлдыз біткен адасты. Кім біледі кімдер не істеп жатқанын, Кімдер қалай жұбатарын Алашты? Қасіретімді түсін мейлі, түсінбе, Өз талайын әркім өзі тапқандай. Жонарқамда, жұлынымның ішінде, Жауынқұрты қабір қазып жатқандай. Тас төбемде шұбалады бұлттар, Шұбалшаңдай қорқынышты көздері. Біздің кезең, кім біледі, Рухтар Жер бетіне түсе алмайтын кез бе еді? Осы болдыау зар-заманға жалғас ән. Есімді алып арқан қиған алқымдар Жапан түзге шығып алып зарласам, Сырласым боп қарға ғана қарқылдар. Мен ендігі өмірімді түс көрем, Не боларын оянғасын болжармын. Бұрын соңды ешбір әруақ түспеген Ортасында жүргендеймін жанжалдың. Мешіт құр үй, молда болса ібіліс, Қырсыққанда ақыл берер аға аяр. Ендігі жер неге керек кідіріс, Жер бетінде не қалды енді аялар?! Оянғанда алда көпір күтеді, Қайта ұйқыға кетеді ол да құласа. Маған, маған қас қағым сәт жетеді, Барлығын да көру үшін жаңаша. Кеудемді өртеп жанарымнан жас тамар, Жас емес пе ем, қалай ғана алқындым? Ендігі өмір түс сияқты, басқа амал Қалмағасын оянуға талпындым. Тас төбемде шұбалады бұлттар, Шұбалшаңдай қорқынышты көздері. Біздің кезең, кім біледі, Рухтар Жер бетіне түсе алмайтын кез бе еді? Сана сайтан, жүрек болса ібіліс, Кез болып тұр арлы үшін де арланар. Ендігі жер неге керек кідіріс, Жер бетінде не қалды енді қарманар? 1998 жыл Естел iк Жүректе жазылмас жарасың, Қайтей iн, қайран жоқ, көнем де. Деп ед iң – ұлы ақын боларсың,. Құл болып кетт iм мен өлеңге. Сен маған жер iмд i сүюд i, Үйретт iң өз iңд i сүйд iр iп. Үйретт iң ел үш iн күюд i, Некемд i өлеңмен қидырып. Тауға да, тасқа да сыр аштым, Қырлардың гүл дем iн жырладым. Көлдермен хал-жағдай сұрастым, Белдерд iң бөл iст iм сырларын. Солар ғой өлеңн iң өзег i, Өнд iрдей өлеңн iң өз i де. Туған жер өлеңн iң өз ел i, Екен iн алдым мен сез iне. Ақынмын ел б iлген бағасын, жанымай, көр iпкел ме ед iң шын!? Жүректе сыздаған жарасың, Көкейден кетпейт iн шер iмс iң. Азғантай наз да бар бұл менде, Күлк iл i-ау, әйтсе де күлмег iн. Мен i ақын етуд i б iлгенде, Сүюд i қалайша б iлмед iң?. kz Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Әдебиет 6950 0 пікір 12 Сәуір, 2016 сағат 11:33 Шамырқану Өр теңiзд iң Қайтуы мен тасуын Ай б iлед i. Б iр бұл емес жасуым. Жарылуға шақ-шақ қалды шыдамым, Одан бетер кел iп кетт i ашуым. Пайғамбар деп құрметтеген арабта Көр iпкел деп дәр iптеген Бабылда, Ақын ұлын теңеп берген жарымға Не бет iммен көр iнем iн мына елге, Не айтамын мына есс iз қауымға? Кеш iр, Ес iл кетсе менен б iр айып, Ақыл айтқан ауызыңды ұрайын. Саналарын сәлде ағартқан молдалар Жайнамазға бас қойғанда Жырға бас ұрғандығын сезбей ме екен, Құдайым! Мен туған шақ Мезг iл с iрә өл iара, Қасиетт i қамайтындай қораға Жалаңаяқ деп сөгед i, ал өз i Жалаңаяқ бармайтындай молаға. Жүйел i ойдың жетег iнде жүрмей ме! Тек тәтт i емес, Қатты айтадыау т iл кейде. Қойныма салса қызын қақпас шал Менен батыр ұл туарын б iлмей ме? Жолсыз түнде Жұлдызынан адасқан Б iр мен бе екем, Ол жайлы енд i жақ ашпан. Бақытым бар б iр басыма жетет iн, Өз далам бар, жұтар ауам, бар аспан. Өр теңiзд iң қайтуы мен тасуын Ай б iлед i. Б iр бұл емес жасуым. Күн көз iнен ұялды ма көктег i, Сабасына түс iп қалды-ау ашуым. Еш өкпем жоқ Жарымаған жатырда, Ақымаққа, Алпауытқа, Пақырға, Мен қоярмын, қоярмын мен өлеңд i, Жұрттың бәр i айналғанда ақынға. Б iр ақымақ керек шығар елге де. Аңыз Ж iг iт пен қыз б iр iн-б iр i Сүйген ед i сонау б iр шақ. Суық пенен сол суықты Жылытатын алау құсап. Серт байласты б iр-б iр iне Жар болуға адал мәңг i. Рас ед i екеу iн iң Б iр-б iр i үш iн жаралғаны. Рас ед i, рас бұл да, Арман отқа оранғаны, Туған жерге жау пиғылы Қанжар болып қадалғаны. К iр iп кетт i қан майданға, Оқ тид i де өлд i ж iг iт. Тәнмен б iрге топыраққа Көм iлд i арман, көм iлд i үм iт. Қайғы жанды сыздатады, К iмге керек қаралы арман? Көп ұзамай қыз байғұс та Құлап өлд i жаға жардан. Қажет болса құрбандыққа Махаббат та шалынады. О дүниеде, амал қанша, Б iр iн-б iр i танымады. Б iр i тозақ, б iр i бей iш Тұрғынына айналғасын, Жәннат бақта сайрандасын, Көңiл қалай қайғы алмасын? Түст i Құдай көңiл i де: Ұлы сез iм өтеу iне Бұл фәниде табысуға Ғұмыр берд i екеу iне. Қанат жайып шуақты арман, Жайлы сырға жанды бөлеп Б iр iн-б iр i тану үш iн Әл i қанша ай, күн керек? 1992 ж. Ауа түстес жыр әкем Жұмабекке Өткен күндер әсерлер iн iң өңi әл i Кеткен i жоқ көңiл — көз iмнен жоғалып, Бала күнг i әңг iмеге өм iр iммен өзектес, ауық-ауық, жи i-жи i соғып тұрамын оралып. – Сөйлеп берсең т iл iңнен сөз емес бал тамады, Әй, әй, әке, әйтсе де б iт iрген iң шамалы. Ег iн ект iң, жер жырттың, б iрақ одан не пайда, Осыны да айтшы, әке, мәнд i өм iр деп атай ма? – Деп керг iд iм, Мен iң де кергит iндей жөн iмд i, Сол б iр оқу жылында еңбек ет iп өн iмд i, Бәр iн беске б iт iргем, К iтабым бар оқыған. Оқу өтсе маңдайдан, Қалай тыныш отырам. Айтып салдым бәр-бәр iн, ой келтеде сөз бұзық, Түкт i көрмей шамасы кеткен болдыау көз қызып, Айтып салдым бәр-бәр iн, не күтес iң тентектен, Әкем б iрақ еш қабақ танытпады селт еткен. Сәлден соң сөз бастады, Ойға алғанын бақылап, Айтқан сынды жымыңға толып кетт i атырап: –Байқа, балам, қыр — сары, мен iң бағым көкпеңбек, Төккен терд i к iм айтар, қане, босқа кеткен деп. Бұның бәр i Тәңiрд iң iс i десе нанасың, Бәр iнен де ауасын, ауасын айт, ауасын. Таза ауамен, қарағым, қолқа тынысың аршылар, Тек таласпа, К iтаптан оқығаның бар шығар, Б iр адамның ғұмырын асырайды әр шынар, Олай болса мен iң де б iр iзг i iс iм бар шығар. Оған бола ешк iмнен сый сұраған жоқ күн iм, Осы мен iң бар болса көңiл iмн iң тоқтығы. Әке сөз i сананы салмақтатты, Ауа түс iн аңсызда аңғармақ к iм? Жаңа, жаңа байқадым: ауа таза екен, екен мен жұтқан. Б iлмеген iм, шығады екенау ойнақтап т iлге мен iң, Дұрыс, дұрыс болмапты т iлдеген iм Әке, сен i, Кеш iрг iн, жүр екенау тек кеуде емес, сен айтқан сөзден ұқтым, Сен өс iрген ағашта, гүлде дем iм, – дег iм келд i, ештеңе айта алмадым, сезд iм тек әлденен iң шайқалғанын. Әкем еккен сол б iр дән көңiлдег i, түйс iк — топырағыма көм iлгел i Мен де ауаны тазартқыш өск iндейм iн. Елемеген еңбег iм ешк iм мейл i, Болса болсын, Әйтсе де түйген түй iн – Өск iн барда әсерлер еск iрмейд i. Өткен күндер әсерлер iн iң өңi әл i, Кеткен i жоқ көңiл көз iмнен жоғалып, Жаңағы жайға өм iр iммен өзектес, ауық, ауық, жи i-жи i соғып тұрамын оралып. Содан бер i өт iп кетт i қанша күн, Ең соңғы дем қалып қойды кеудес iнде қаншаның Шүк iр, қаз iрге тарылған жоқ тынысым, Алатаудың ақ шыңына басты т iреп жыр жазам, Өз жайымен жүр iп жатыр жұмысым. Ауаны сол к iм беред i, адам ба? Табиғат па? Оған да Кездерде бар ой бөлместен кетет iн, Тек кей кезде қапырық боп жетет iн Жаздың күн i тынысты тарылтпаса өте тым. Б iрақ әсер сол б iр күннен жадымда, кей сәт қызу байқалғанда қанымда, Содан бер i жатқан дарбыз теңки iп Мен үш iн құр қабық емес, Таза ауаның қамбасындай көр iнет iн сек iлд i. Кейде өм iрде әсерлер бар не түрл i, Қарапайым әкем де тәңiр i тектес сез iлет iн сек iлд i, Қапырық күн жел желп iсе бет iмд i, Сол әкемн iң күс-күс қолы сек iлд i Көр iнед i, Ей, Таза Ауа, саған мен, Қолдан келсе жырдан сарай салар да ем, Көз iң болса керемет iме нанар да ең. Оған шей iн есеб iңнен өз iңн iң Өз iмд i сәл жеңiл iрек сез iнг iм Кел iп кетсе, кеш iр iм ет, маған да оңай емес мына есс iз заманда. Қиял құсын қанат қаққан ұшырып, Танауы емес, түйс iг iмен түс iн iп, Мен iң де сол ауа түстес жырыма Әлдек iмдер жатса деп тұшынып. Метаморфоза Баллада Балалық шақ шық болар таңда дем i, Тамсандырған тылсым сәт аз ба мен i, Мөлд iр ед i айдыны көңiл iмн iң, Көрш i аулада өскен гүл арман ед i. Арман ед i, сез iм — көк шиырланып, Жеп қойғаны шындықты миымды анық. Сонда-дағы қойғам жоқ көз сүзуд i Көрш i аулаға гүл өскен жи i ұрланып. Аспан сез iм көңiлде, өңiрде өм iр, Мен де б iрм iн, жанбаған көм iр де б iр, Ғашығыңа көз сүзу ғажап шығар, Қолың жетпеу әйтсе де өм iр ме бұл. Күндер ақты саудырлап парақтары, Саудыр күнмен гүл де өст i, қанаттанып. Көрш i аулаға көз салар үм iттене, Үзсем деген менде сол талап қалды. талапты елеп, ескер, Күн iм құрсын деп сез iммен ерегескен. Көрш i гүлге б iр күн i айқай салдым, «Сен өскен жер маған да жер емес пе? Неге, неге мен жаққа қарамайсың, Бойың би iк болса да әл i баладайсың. Саған деген көңiл iм ақ, ақ көңiлд i Елемей қанша тағы жаралайсың. Көзге iлмейс iң қалғандай өз iң боп қап, Сұлулыққа орын жоқ сез iм тоқта. Неге, неге мен жаққа қарамайсың, Қас iрет iмд i көрместей көз iң жоқ па?» Тербелд i гүл өз iн iң шеңбер iмен, Тербелген iн тылсыммен тең көр iп ем. Аспан сез iм мендег i сез iп қалды, Бояу и iс i аңқуын жөргег iнен. «Ер мақтаса қыз жүрер жасап қалып» Деген сөзд i дәл айтқан жаса-ақ халық. Шуағында тербеле көктем — күнн iң, Гүл сөйлейд i көрк iне масаттанып: «Неге, неге дейс iң-ау, неге, неге, Көп негеден көңiл iң көгере ме? Бойың анау тапалтақ тарбақталған, Қуыс кеудең құр тасқа төбелеме. Неге керек мәнс iзд i сынақтамақ, Көрк iме тамсанғанша құлап қарап. Күнге ұмтылған, өз iңд i дәлелдег iн, Мен десең сол қоярым б iр-ақ талап». Гүлд iң сөз i намыс-ә, намыс қатты, Сез iм iм жұпарды емес, шаң ұстапты. Бағым мен iң кет iпт i өткен күнмен, Күнмен өскен гүл менен алыстапты. Сез iм, қайғы, ызамен қабатталып, Мен де өст iм өк iн iштен қанаттанып. Таңданыс пен алданыс арпалысқан, Санама сол б iр сәттен сабақ дарып. Күнд i көр iп, көрместен мүлде маңым, Өст iм, өст iм, есте тек гүл талабы. Мұңның жасы көзге тек шел қаптатар, Басы болса б iрбеткей жүлде алады. Жылуы екен iн байқатпай қай қабақтың, Өр талабын күн сайын қайталап күн. Сез iм ояу бұл күндер, көз iм жұмық, Өст iм, өст iм, қанша өст iм, байқамаппын. Өсетұғын шыбық деп елеп мен i, Ер еккен i белг iс iз, ел еккен i. Өз бойыма қарасам көз iмд i ашып, Тұр екенм iн б iр күн i терек болып. Қалай өст iм, ұғар-ау миы бар жан, Д iңiм т iп-т iк, төменге и iле алман. Б iр өтеу iн жасымның берер Тәңiр, Айрылғаным барлығын жиып алдан. Сез iм өртте ойға орын табылған ба, Б iр сәт демеу iздеген дамылдан да, Төмен жаққа қарап ем, бас айналды, Гүлге қолым жетпед i қағынғанда. Өс, өс дед i, менде өст iм санамменен, Жүрект iң лүп iл iмен жанар денем. Көрш i аулада өскен гүл, рахмет, Пей iл iм ақ, өкпем жоқ саған деген. Өтт i күндер мен би iк, ол төменде, Жанарда жас көкте күн көлбегенде, Ол мақтады мен жасып қалғанымда, Мен нәр болдым гүл iм сол шөлдегенде. Жапырағым бар да әл i жалбыраған, Тәтт i әсерге көзд iн i нандыра алам. Гүл үз iлд i б iр тойдың құрмет iне, Би iкт iкке құмарту қалды маған. Құд iрет-ау сез iм боп тасқанда адам, Дастаным сол әл i күн басталмаған. Тауды аламын тұлға қып өлеңiме, Төрел iкке мен күлл i аспанды алам. Әр күнн iң қанатында жүй iтк iген, Мен шекс iз сұлулықты сүй iп келем. Өлмейм iн мен, тамырым тү-уу тереңде, Арманға өлшем барда би iк деген. Қайшы келмес заңына шариғаттың, Жан дүниес iн арлы ұлдың тани жатқын, Қиялында күлл i әлем — әуен тұнық, Жырларында өз i бар табиғаттың. Шелли ажалы Ұлықбек Есдәулет ағаға Шелли ақын суға батып өлерде, Нен i ойлады асау толқын көмерде? Сезд i ме екен асыл жүрек тұншыққан, Өл iм i де айналарын өлеңге. Туған жерд iң тәрк i еткендей қолатын, Не себепт i суға кетт i сол ақын? Iштарлық па досынан да сез iнген, Құштарлық па тек шабытта болатын. Жықтырмастан сұлулықтың жалауын, Серт қып түй iп жүрег iн iң қалауын Өлд i Шелли, өл iм iне өзгеше Өлең ғана берд i әд iл жауабын: – Ажалдың да батыл қақса ес iг iн, Ақындарға болу керек кеш iр iм. Жер бет iнен таза парақ таба алмай Суға жазды, дейд i ол, Шелли ес iм iн. Белг iс iз қала Тоғыз жолдың тоғысқанмен торабы, Қайда екен iн таба алмайтын қонағы Бұл қалада көктемд i ешк iм б iлмейд i Мұнда өйткен i он ек i ай қыс болады. Алып тауға байлап қойған шынжырлап, Бұл қаланы қарғыс атқан мың жылға. Жер жылжуда, жермен б iрге қала да Қара жылым жаққа баяу жылжуда. Нөкерлер iн ерт iп шығып моладан, Бұл қалада түнде сайтан салады ән. Б iраз адам айырылады ұйқыдан, Ал көп адам айырылады санадан. Жын-жыбырдың болғаннан соң мекен i, Бұл қалада тосын жайлар жетед i. Даналықтың басын жарып тасада, Сұлулықты шеш iнд iр iп кетед i. Бұтқа пұттай табынғасын қашаннан, Шал-құтаны жас қыз аулап жасарған. Бұл қаланың, ең ғажабы, құдайы, Көкте емес, көк қағаздан жасалған. Арман мұнда қалталарға батады, Сонда өлед i, ешк iмн iң жоқ шатағы. Мұнда Муза қайыр сұрап көшеде, Ал, ақындар мас боп бара жатады. Бұл қалада т iзе берсең көп қызық, Көр, арала, босқа уақыт өтк iз iп Алып жүрме. Тек пер iште болмағын Қала жайын жүрер көкке жетк iз iп. Тоғыз жолдың тоғысқанмен торабы, Қайда екен iн таба алмайтын қонағы, Бұл қалада көктемд i ешк iм б iлмейд i, Мұнда өйткен i он ек i ай қыс болады. Жұлдыз б iткен көкте бет iн шымшылап, Бұғау буған жатыр қала су сұрап, Жылтылдаған сәулес iндей үм iтт iң Әр қабатта сөнбейд i тек б iр шырақ. Жұлдызды шақ Еск i түрк i т iл iнде қатын сөз i анаға, әйел затына құрмет белг iс i рет iнде қолданылған. Мынау қай түн? Жыр жазар түн ақындар. Толған, ақын, Өрт сез iм бар, ақыл бар. Ақ қағазға көз iңд i сүз Т iрл iктен Төсег iне қисайғанда қатындар. Қатыныңның келбет iне қарада, Басыңды iй ұйқыдағы анаға, басыңды iй жатыр жайлар балаға. Мынандай түн Бүг iн iң мен ертеңiң Ұйқы-тұйқы ұйқаспаса бола ма? Жетп iс iнде жар құшып бел шайқаған, Шал қуатын несеб iнен байқаған, Қатын болған, Ал сен оның қасында Ақынсың деп б iрақ кес iп айта алам. Солай, ақын, Сен iң сәби өлеңiң Дүниен i өзгертердей көрем iн. Өз iм соған сәбидей iн сенем iн. Мен де өйткен i Түнг i аспандай көнем iн. Түн б iр уақ боп қалды ма, нес i бар. Сәт болады құрсау көңiл ашылар. Түн қойнында Ай көшед i аспанға, Сен қатынның қойынына көш iп ал. Қанша сайра, жетер емес ақылым, Ер парызы — босамасын тақымың. Жұлдызды жыр жазылмаса, Мына түн Жұлдызды ұлды жазсын саған, ақыным. Түн аспанды көмкергенде гүлменен, Бақ қалмайды адам жаны к iрмеген. Шабыттанса қатын, ақын жазатын, Б iлген жанға Жұлдызды ұл — бұл да өлең! 1995 ж. * * * Мен Пушкин емесп iн, бұл анық, Болмасам болмайын, уайым ба. Жер басып жүргенге жұбанып, Жыр жазам ғашықтық жайында. Махаббат — сез iм бұл киел i, Дейм iн де оранам жалынға. Жүрег iм сол қызды сүйед i, Кеудемде т iрш iл iк барында. О дүние бар болса егерде, Онда да сүйем iн нұрлымды. Уақытқа махаббат көнер ме, Үйренер әл i-ақ ол мың т iлд i. Мың т iлде сөйлейд i жырларым, Жоғалтпай нәш i мен бояуын. Сезем мен жырға айтқан сырларын, Ғашыққа ел ескертк iш қоярын. Тұғырдан тұрармын қарап мен, Бейдауа ғашықтың көз iмен. Әр таңын атырған талаппен Құрдас боп заманның өз iмен. Әйтсе де керек пе жанға сол, Тас тұғыр, барда әл i өм iрлер – Жырымды жатса оқып сан ғасыр, Сандаған пер iште көңiлдер. Сез iмдер өлмейд i, түб iнде, Шабытқа шағында шөлдеген, Көктемг i жауынның т iл iнде, Жыр болып оралам жерге мен. Мұндай бақ Пушкинге қонбаған, Абайдың к iрмеген түс iне. Содан соң ғашықтар жолдаған, Жүрерм iн хаттардың iш iнде. Кеудеге ұялап жыр емген, Сез iм iн тоңдырмай ызғарға, Әл i де сан ғасыр жүрем мен, Жер басып көк тайғақ мұздарда. Алты арнау М-ға I Ләйл i мен Ләйлән iң қатары ең, Ғашықтың жайын шын б iлер к iм? Қара тас сияқты қатал ем, Сен мен i нәз iк қып ж iберд iң. Өз iне бағынбас өз басы, Көг iнен бұлттар жи i ауып, Б iр сәтке тыйылмас көз жасы Аспан боп кетт iм мен жылауық. II Мен оқыған к iтаптардың төрес i, Үнд iлерд iң құдай жайлы жырында Жыр туралы керемет ой айтылған Балдай тәтт i түс iн iкпен ұғымға. Жанға қимас жанымның шын төрес i, Сол туралы ең б iр асыл сырымда. Нұрдай қызға қаншама өлең жаздым мен Балдай тәтт i түс iн iкпен ұғымға. Көркемд iг i көр iкт iммен қарайлас От кеудемде талай жырлар тұтады. Оларға тең келе алады тек қана Үнд iлерд iң құдай жайлы к iтабы. Жанымның сол жүлгеленген жырлары Жеткен шақта ғасырларға келес i, Олар жайлы айтсаау б iреу осы ед деп Мен оқыған өлеңдерд iң төрес i! III Саған сәлем бере алады көп кеще, Ең құрыса соның б iр i болмадым. Амал бар ма, көзд iң жасы кеппесе, Көк тайғақ боп қалып жатты жолдарым. Борандарда мұңға оранып жүрд iм мен, Сен жайлы ой жылу бер iп жаныма. Шақтарда да ұмытқам жоқ жүз iңд i Жүз iм суы шарпылысқан қаныма. Жабыққанда сан жұбатты-ау жыр т iл i, Қар да ер iд i басқа түскен қайғымнан. Құдайға да алғыс айттым б iр күн i Мен i осынша байтақ мұңға бай қылған. IV Тамсантқан түс емес өңiмде Ер iкс iз айырып ерк iмнен, Б iр ғажап бейнен i көрд iм де Құдайдың барына сенд iм мен. Армандап келсе де сан ғасыр Көрмеген ақындар әлем i, Әсер боп түй iлд i жанға асыл Сол бейне пей iштей әдем i. Жаны мен тән i тең жарасым, Айқабақ тұратын мұндалап. Гүл iмн iң қиыла қарасын Жындымын, берер ем жырлап-ақ. Санасын сез iмге жеңд iрген Мәжнүн өз iм боп бұ маңда, Сол қызға бағымдай сенд iм мен, Софыдай сенет iн Құранға. Шабыттың шалқыған кез iнде – Жырменен нәштеген Құранын, Ес iмде, бой ұрып сез iмге, Құдай да ақын деп тұрғаным. Құр жыр не дед iм де содан соң Бейнес iн зердемде зерлед iм. Тәңiрдей тәкаппар болған соң Ол оның б iр iн де көрмед i. Ал сосын бақытсыз пендедей Белшеден баттым да күнәға, Кетт iм мен өңд i де өң демей Ол бар деп мен көрер жұмада. Тартайын тауқымет көп мейл i, Тым қатал және де ең iзг i Ол жайлы ой басымнан кетпейд i Бейкүнә көлеңкем тәр iзд i. V Ғайыптан ғажайып боп кез iккен iм, Мен сен i қиялда да құшқаным жоқ, Тек есс iз ес iм iңд i еж iктед iм. Қиын-ау табыспаған, қарыштаған, Қиялдан қажып кет iп көз iм жұмсам Жұмақтай елестейд i таныс ғалам. Басымнан қыс көш iрд iм, жаз көш iрд iм, Жұмбағын шешсем дед iм пешенеммен Осынау ес iмд i алған сазды ес iмн iң. Б iлд iм мен жыр етер iм к iм екен iн, Бағзыдан қалған к iтап айтып берд i Құдайдың жүз атының б iр i екен iн. Бұны б iл iп көңiл iм жатты түлеп, Құдайдың жүз атының б iр iн б iлген Тағы айтқан сол к iтапта бақытты деп. Бақыттан бас айналды, мас та болдым, Ер iн iм кезергенде ерн iңд i аңсап, Жанардан тамып кеткен жас та болдым. Құп-құйттай жүрег iмен халыққа алаң Сен iң сол тег i бөлек ес iм iңд i Әлдек iм қатты айтса да налып қалам. Айыра алмайтұғын бақтан мұңын Әумесер әпербақан қайдан б iлс iн Құдайдың атын атап жатқандығын. VI Жүректе жас арман бек iн iп Жатқанда, жүрместен жайыма, Басы асау шабыттан леп iр iп Жыр жаздым Аспанның Айына. Қолыма қон дед iм асылым, Ал қонса үлдеге орардай. Мен дед iм Мәжнүндей ғашығың, Бейнеб iр ол Ләйл i болардай. Күн өтт i өр iл iп көп өлең, Жыл өтт i жүкт i боп жырларға Ал қаз iр б iлмейм iн не дер iм Сондағы сол есс iз сырларға. Аспанда Ай жалғыз әл i күн, Жалғыздық шаршатты мен i де. Сол жұмбақ Айымның жарығын Жыр қылып тарттым мен ел iме. Иттер i тасадан үрген көп Ақын деп таныды аймағым. Мен б iрақ ол кезде б iлгем жоқ Жерде де қол жетпес Ай барын. * * * Кеудес i кенд i шабыт пен Қонаққа ғана шөлдеген, Бұл қазақ бес күн жалғанда Б iр-б iр iн жүзге бөлмеген. Бұл қазақ жүзге бөлмеген, Аруақты, сен iм-нанымды, Тект iл iкпенен Тек қана Тәңiрге ғана табынды. Сұраса салып жол үст i, Әп-сәтте өре-шөре боп, Әңг iме шоғын қыздырар Адай мен найман бөле боп. Әпшес iн алса, Оңай ма! Сызылтып айтса сөз де сын. Қоңырат қызы қинайды-ә, Дулаттан шыққан жездес iн. К iрмег iн қайсы ауылға Ұзақ жол, шаршау, түн айдап, «Ықылас жауыз жауыз ғой, Ықылас күйш i ұнайды-ақ» Деп төс iн тосып самалға, Көрес iң қартты отырған. Ұнайды маған О, қазақ, Бағзыдан сен iң сол тұлғаң. Даласы тұнған даналық, Ұлдары шеттен дарынды, Жұлдызы би iк қашаннан Қазақтың қарға тамырлы! 1996 ж. бабаырым Бабалар ырымы бойынша т iл i шығуы кешеу iлдей бастаған сәбиге итаяқтан су iшк iзед i екен. Сондай жағдай мен iң басымда да қайталаныпты. Жұтаңдаумын, демен б iрақ жарлымын, Баба ырымы, әлег i емес жарғының. Қызыл т iлд i сөзге и iлту үш iн де, Итаяқтан суды да iшкен бар күн iм. Итаяқтан суды да iшкем, сөкпег iн, Айыптарға өзге күнәм көп мен iң. Ырзығымды табам қаз iр еңбекпен, Т iлд i б iрақ иемденд iм теп-тег iн. Итаяқтан суды да iшкен бар шағым, Кез емест i ол көңiл күпт i, арса мұң. Сен шаршадың сәнд i қуып, мен байғұс, Баба-ырымға баға таппай шаршадым. Итаяқтан суды да iшкем, Бабаның ырымына м iнез i жат қаланың көшес iнде көп – көр iкт i қызбен де, Қызып кетсем ырылдасып қаламын. Осы болдыау замананың өлеңi, Көп болған соң көр сез iм i, көбеңi. Ис i т iлге ил iкпеген т iлдерге, Итаяқпен тамақ берг iм келед i, Құдай сақтасын. 1990 жыл, 11 наурыз Ек iұшты тағдыр Әкеме Т iрш iл iкке бей iм i жоқ ұлыңа, Қаз iр сенде болып жүр-ау аз өкпе. К iтап алып қаламақы пұлына Ек i-үш жырым басылғалы газетке. Бала кездег i өлеңнен Айтушы ең Омар Хаямды, Оқушы ең жырын жатқа да. Деуш i ед iң тек жыр баянды. Басқаны, балам, мақтама. Сағдимен сырлы мазалап, Жәмимен жора қылып ең. Хафиз боп б iрде ғазалдап, Бед iл боп б iрде күл iп ең. Ауылдың жайлы кеш iнде, Жұмекен дед iң жыр п iр i. Сол б iр сөз әл i ес iмде, Ес iмде әл i жүр т iр i. Ақыннан елге қалары Ек i-үш жыр дед iң болғаны. Жыр жазғын нөп iр қаралы – Қалғаны соның жолдары. Ек i-үш жыр. жаздым, жазбадым? Ием iн ек i жинаққа. Ақында басқа аз ба мұң? Ек i-үш жыр. мен i қиналтпа! Жоғалмас мәңг i жарқылы, Сендерд i жазбай кетем бе! Ек i-үш жыр. ақын тағдыры – Ек i ұшты тағдыр екен де. 2005 жыл Өткелде Ауру емес, Қасап қолдан өлем мен. Сүйер ару Ер iн iмнен көгерген. – Түс iнбепп iн Ғұмырыңды ұранды, Кеш, – деп жылар Алдыңдағы күнәмд i – Мен күнәңд i, Кешкем сонау т iр iмде, – деп айтар ем, Шықпайды, әттең, үн iм де. Жүрег iме Жатқанымен жас толып, Айта алмаймын, Жағым қалған тас болып. Ұлым тұрар Қос жанары мөлд iреп. Ойламайды ол Б iрақ мен i өлд i деп. Батасы иг i Бабалардың жолымен. Жамандықтан Қорғап жүрем оны мен. Осы б iр шақ Жұлдызыма жөнелген. Бәр i шындық, Бәр i өт iр iк дегенмен. Басыма кеп Жылап тұрар үш адам. Өлмейд i олар Мен өлд i деп құсадан. Шындық үш iн Мен кес iлген т iлдейм iн. Үш iнш iс i К iм екен iн б iлмейм iн. 1994 жыл * * * Қатулансам, Шыңғысхандай қатал ем. Ата мұңға батады енд i баталы ер. Б iр қыз көр iп күзг i аспандай бүл iнген Ғұмырыма болып алдым қапагер. Жаугер рух бастар жерд iң шет iне – Жалаң желд iң байлап қойып өт iне Орта ғасыр батырлары өр намыс Осым үш iн түк iрмей ме бет iме. Дақ түс iрмей аруағы мен атына, Ту астынан табылатын батырға Бедел iздеп етег iне сүр iнген, Мазақ болу оңай деп пе ең қатынға. Өлед i деп iшк i дерт iн жасырған Мәжнүн болсам затыма сай расында Бейдауаға – замандасым күлмей ме, – Орын жоқ деп жиырмасыншы ғасырда. Халқым, саған сол болса егер керег i, Қалды жорық, – сенд iк жеңiс, мен енд i. Шайыр болам б iр қызыңа күн мүс iн Түнде сарнап шығаратын өлеңд i. Суық түнде шығып алып шоқыға Жылынатын махаббаттың отына. Қас батырдан б iлег iне сенет iн Айналам да жаны сақы сопыға. Қылышымен жарып шыққан жатырды Ақылынан алжастырған батырды Анам дейм iн асқақ басым и iл iп, Осы қызды тапқан қазақ қатынды. Қас батырлар, айта көрме оза сын Сендерд i де ойландырсын сөз асыл. Пәк арудың ақ б iлег i ұсынған Бейб iт күнн iң iшсем деп ем бозасын. 1992 жыл Біздің кезең Құр ауаға қалды асылып қанша әнім, Жер бетінде сенделем бе әлі көп. Мен жарықты күте-күте шаршадым, Ендігі өмір түс сияқты мәні жоқ. Уақытымды күте-күте бітті әлім, Маңдай тұман, жұлдыз біткен адасты. Кім біледі кімдер не істеп жатқанын, Кімдер қалай жұбатарын Алашты? Қасіретімді түсін мейлі, түсінбе, Өз талайын әркім өзі тапқандай. Жонарқамда, жұлынымның ішінде, Жауынқұрты қабір қазып жатқандай. Тас төбемде шұбалады бұлттар, Шұбалшаңдай қорқынышты көздері. Біздің кезең, кім біледі, Рухтар Жер бетіне түсе алмайтын кез бе еді? Осы болдыау зар-заманға жалғас ән. Есімді алып арқан қиған алқымдар Жапан түзге шығып алып зарласам, Сырласым боп қарға ғана қарқылдар. Мен ендігі өмірімді түс көрем, Не боларын оянғасын болжармын. Бұрын соңды ешбір әруақ түспеген Ортасында жүргендеймін жанжалдың. Мешіт құр үй, молда болса ібіліс, Қырсыққанда ақыл берер аға аяр. Ендігі жер неге керек кідіріс, Жер бетінде не қалды енді аялар?! Оянғанда алда көпір күтеді, Қайта ұйқыға кетеді ол да құласа. Маған, маған қас қағым сәт жетеді, Барлығын да көру үшін жаңаша. Кеудемді өртеп жанарымнан жас тамар, Жас емес пе ем, қалай ғана алқындым? Ендігі өмір түс сияқты, басқа амал Қалмағасын оянуға талпындым. Тас төбемде шұбалады бұлттар, Шұбалшаңдай қорқынышты көздері. Біздің кезең, кім біледі, Рухтар Жер бетіне түсе алмайтын кез бе еді? Сана сайтан, жүрек болса ібіліс, Кез болып тұр арлы үшін де арланар. Ендігі жер неге керек кідіріс, Жер бетінде не қалды енді қарманар? 1998 жыл Естел iк Жүректе жазылмас жарасың, Қайтей iн, қайран жоқ, көнем де. Деп ед iң – ұлы ақын боларсың,. Құл болып кетт iм мен өлеңге. Сен маған жер iмд i сүюд i, Үйретт iң өз iңд i сүйд iр iп. Үйретт iң ел үш iн күюд i, Некемд i өлеңмен қидырып. Тауға да, тасқа да сыр аштым, Қырлардың гүл дем iн жырладым. Көлдермен хал-жағдай сұрастым, Белдерд iң бөл iст iм сырларын. Солар ғой өлеңн iң өзег i, Өнд iрдей өлеңн iң өз i де. Туған жер өлеңн iң өз ел i, Екен iн алдым мен сез iне. Ақынмын ел б iлген бағасын, жанымай, көр iпкел ме ед iң шын!? Жүректе сыздаған жарасың, Көкейден кетпейт iн шер iмс iң. Азғантай наз да бар бұл менде, Күлк iл i-ау, әйтсе де күлмег iн. Мен i ақын етуд i б iлгенде, Сүюд i қалайша б iлмед iң?. kz Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Әдебиет 6950 0 пікір 12 Сәуір, 2016 сағат 11:33 Шамырқану Өр теңiзд iң Қайтуы мен тасуын Ай б iлед i. Б iр бұл емес жасуым. Жарылуға шақ-шақ қалды шыдамым, Одан бетер кел iп кетт i ашуым. Пайғамбар деп құрметтеген арабта Көр iпкел деп дәр iптеген Бабылда, Ақын ұлын теңеп берген жарымға Не бет iммен көр iнем iн мына елге, Не айтамын мына есс iз қауымға? Кеш iр, Ес iл кетсе менен б iр айып, Ақыл айтқан ауызыңды ұрайын. Саналарын сәлде ағартқан молдалар Жайнамазға бас қойғанда Жырға бас ұрғандығын сезбей ме екен, Құдайым! Мен туған шақ Мезг iл с iрә өл iара, Қасиетт i қамайтындай қораға Жалаңаяқ деп сөгед i, ал өз i Жалаңаяқ бармайтындай молаға. Жүйел i ойдың жетег iнде жүрмей ме! Тек тәтт i емес, Қатты айтадыау т iл кейде. Қойныма салса қызын қақпас шал Менен батыр ұл туарын б iлмей ме? Жолсыз түнде Жұлдызынан адасқан Б iр мен бе екем, Ол жайлы енд i жақ ашпан. Бақытым бар б iр басыма жетет iн, Өз далам бар, жұтар ауам, бар аспан. Өр теңiзд iң қайтуы мен тасуын Ай б iлед i. Б iр бұл емес жасуым. Күн көз iнен ұялды ма көктег i, Сабасына түс iп қалды-ау ашуым. Еш өкпем жоқ Жарымаған жатырда, Ақымаққа, Алпауытқа, Пақырға, Мен қоярмын, қоярмын мен өлеңд i, Жұрттың бәр i айналғанда ақынға. Б iр ақымақ керек шығар елге де. Аңыз Ж iг iт пен қыз б iр iн-б iр i Сүйген ед i сонау б iр шақ. Суық пенен сол суықты Жылытатын алау құсап. Серт байласты б iр-б iр iне Жар болуға адал мәңг i. Рас ед i екеу iн iң Б iр-б iр i үш iн жаралғаны. Рас ед i, рас бұл да, Арман отқа оранғаны, Туған жерге жау пиғылы Қанжар болып қадалғаны. К iр iп кетт i қан майданға, Оқ тид i де өлд i ж iг iт. Тәнмен б iрге топыраққа Көм iлд i арман, көм iлд i үм iт. Қайғы жанды сыздатады, К iмге керек қаралы арман? Көп ұзамай қыз байғұс та Құлап өлд i жаға жардан. Қажет болса құрбандыққа Махаббат та шалынады. О дүниеде, амал қанша, Б iр iн-б iр i танымады. Б iр i тозақ, б iр i бей iш Тұрғынына айналғасын, Жәннат бақта сайрандасын, Көңiл қалай қайғы алмасын? Түст i Құдай көңiл i де: Ұлы сез iм өтеу iне Бұл фәниде табысуға Ғұмыр берд i екеу iне. Қанат жайып шуақты арман, Жайлы сырға жанды бөлеп Б iр iн-б iр i тану үш iн Әл i қанша ай, күн керек? 1992 ж. Ауа түстес жыр әкем Жұмабекке Өткен күндер әсерлер iн iң өңi әл i Кеткен i жоқ көңiл — көз iмнен жоғалып, Бала күнг i әңг iмеге өм iр iммен өзектес, ауық-ауық, жи i-жи i соғып тұрамын оралып. – Сөйлеп берсең т iл iңнен сөз емес бал тамады, Әй, әй, әке, әйтсе де б iт iрген iң шамалы. Ег iн ект iң, жер жырттың, б iрақ одан не пайда, Осыны да айтшы, әке, мәнд i өм iр деп атай ма? – Деп керг iд iм, Мен iң де кергит iндей жөн iмд i, Сол б iр оқу жылында еңбек ет iп өн iмд i, Бәр iн беске б iт iргем, К iтабым бар оқыған. Оқу өтсе маңдайдан, Қалай тыныш отырам. Айтып салдым бәр-бәр iн, ой келтеде сөз бұзық, Түкт i көрмей шамасы кеткен болдыау көз қызып, Айтып салдым бәр-бәр iн, не күтес iң тентектен, Әкем б iрақ еш қабақ танытпады селт еткен. Сәлден соң сөз бастады, Ойға алғанын бақылап, Айтқан сынды жымыңға толып кетт i атырап: –Байқа, балам, қыр — сары, мен iң бағым көкпеңбек, Төккен терд i к iм айтар, қане, босқа кеткен деп. Бұның бәр i Тәңiрд iң iс i десе нанасың, Бәр iнен де ауасын, ауасын айт, ауасын. Таза ауамен, қарағым, қолқа тынысың аршылар, Тек таласпа, К iтаптан оқығаның бар шығар, Б iр адамның ғұмырын асырайды әр шынар, Олай болса мен iң де б iр iзг i iс iм бар шығар. Оған бола ешк iмнен сый сұраған жоқ күн iм, Осы мен iң бар болса көңiл iмн iң тоқтығы. Әке сөз i сананы салмақтатты, Ауа түс iн аңсызда аңғармақ к iм? Жаңа, жаңа байқадым: ауа таза екен, екен мен жұтқан. Б iлмеген iм, шығады екенау ойнақтап т iлге мен iң, Дұрыс, дұрыс болмапты т iлдеген iм Әке, сен i, Кеш iрг iн, жүр екенау тек кеуде емес, сен айтқан сөзден ұқтым, Сен өс iрген ағашта, гүлде дем iм, – дег iм келд i, ештеңе айта алмадым, сезд iм тек әлденен iң шайқалғанын. Әкем еккен сол б iр дән көңiлдег i, түйс iк — топырағыма көм iлгел i Мен де ауаны тазартқыш өск iндейм iн. Елемеген еңбег iм ешк iм мейл i, Болса болсын, Әйтсе де түйген түй iн – Өск iн барда әсерлер еск iрмейд i. Өткен күндер әсерлер iн iң өңi әл i, Кеткен i жоқ көңiл көз iмнен жоғалып, Жаңағы жайға өм iр iммен өзектес, ауық, ауық, жи i-жи i соғып тұрамын оралып. Содан бер i өт iп кетт i қанша күн, Ең соңғы дем қалып қойды кеудес iнде қаншаның Шүк iр, қаз iрге тарылған жоқ тынысым, Алатаудың ақ шыңына басты т iреп жыр жазам, Өз жайымен жүр iп жатыр жұмысым. Ауаны сол к iм беред i, адам ба? Табиғат па? Оған да Кездерде бар ой бөлместен кетет iн, Тек кей кезде қапырық боп жетет iн Жаздың күн i тынысты тарылтпаса өте тым. Б iрақ әсер сол б iр күннен жадымда, кей сәт қызу байқалғанда қанымда, Содан бер i жатқан дарбыз теңки iп Мен үш iн құр қабық емес, Таза ауаның қамбасындай көр iнет iн сек iлд i. Кейде өм iрде әсерлер бар не түрл i, Қарапайым әкем де тәңiр i тектес сез iлет iн сек iлд i, Қапырық күн жел желп iсе бет iмд i, Сол әкемн iң күс-күс қолы сек iлд i Көр iнед i, Ей, Таза Ауа, саған мен, Қолдан келсе жырдан сарай салар да ем, Көз iң болса керемет iме нанар да ең. Оған шей iн есеб iңнен өз iңн iң Өз iмд i сәл жеңiл iрек сез iнг iм Кел iп кетсе, кеш iр iм ет, маған да оңай емес мына есс iз заманда. Қиял құсын қанат қаққан ұшырып, Танауы емес, түйс iг iмен түс iн iп, Мен iң де сол ауа түстес жырыма Әлдек iмдер жатса деп тұшынып. Метаморфоза Баллада Балалық шақ шық болар таңда дем i, Тамсандырған тылсым сәт аз ба мен i, Мөлд iр ед i айдыны көңiл iмн iң, Көрш i аулада өскен гүл арман ед i. Арман ед i, сез iм — көк шиырланып, Жеп қойғаны шындықты миымды анық. Сонда-дағы қойғам жоқ көз сүзуд i Көрш i аулаға гүл өскен жи i ұрланып. Аспан сез iм көңiлде, өңiрде өм iр, Мен де б iрм iн, жанбаған көм iр де б iр, Ғашығыңа көз сүзу ғажап шығар, Қолың жетпеу әйтсе де өм iр ме бұл. Күндер ақты саудырлап парақтары, Саудыр күнмен гүл де өст i, қанаттанып. Көрш i аулаға көз салар үм iттене, Үзсем деген менде сол талап қалды. талапты елеп, ескер, Күн iм құрсын деп сез iммен ерегескен. Көрш i гүлге б iр күн i айқай салдым, «Сен өскен жер маған да жер емес пе? Неге, неге мен жаққа қарамайсың, Бойың би iк болса да әл i баладайсың. Саған деген көңiл iм ақ, ақ көңiлд i Елемей қанша тағы жаралайсың. Көзге iлмейс iң қалғандай өз iң боп қап, Сұлулыққа орын жоқ сез iм тоқта. Неге, неге мен жаққа қарамайсың, Қас iрет iмд i көрместей көз iң жоқ па?» Тербелд i гүл өз iн iң шеңбер iмен, Тербелген iн тылсыммен тең көр iп ем. Аспан сез iм мендег i сез iп қалды, Бояу и iс i аңқуын жөргег iнен. «Ер мақтаса қыз жүрер жасап қалып» Деген сөзд i дәл айтқан жаса-ақ халық. Шуағында тербеле көктем — күнн iң, Гүл сөйлейд i көрк iне масаттанып: «Неге, неге дейс iң-ау, неге, неге, Көп негеден көңiл iң көгере ме? Бойың анау тапалтақ тарбақталған, Қуыс кеудең құр тасқа төбелеме. Неге керек мәнс iзд i сынақтамақ, Көрк iме тамсанғанша құлап қарап. Күнге ұмтылған, өз iңд i дәлелдег iн, Мен десең сол қоярым б iр-ақ талап». Гүлд iң сөз i намыс-ә, намыс қатты, Сез iм iм жұпарды емес, шаң ұстапты. Бағым мен iң кет iпт i өткен күнмен, Күнмен өскен гүл менен алыстапты. Сез iм, қайғы, ызамен қабатталып, Мен де өст iм өк iн iштен қанаттанып. Таңданыс пен алданыс арпалысқан, Санама сол б iр сәттен сабақ дарып. Күнд i көр iп, көрместен мүлде маңым, Өст iм, өст iм, есте тек гүл талабы. Мұңның жасы көзге тек шел қаптатар, Басы болса б iрбеткей жүлде алады. Жылуы екен iн байқатпай қай қабақтың, Өр талабын күн сайын қайталап күн. Сез iм ояу бұл күндер, көз iм жұмық, Өст iм, өст iм, қанша өст iм, байқамаппын. Өсетұғын шыбық деп елеп мен i, Ер еккен i белг iс iз, ел еккен i. Өз бойыма қарасам көз iмд i ашып, Тұр екенм iн б iр күн i терек болып. Қалай өст iм, ұғар-ау миы бар жан, Д iңiм т iп-т iк, төменге и iле алман. Б iр өтеу iн жасымның берер Тәңiр, Айрылғаным барлығын жиып алдан. Сез iм өртте ойға орын табылған ба, Б iр сәт демеу iздеген дамылдан да, Төмен жаққа қарап ем, бас айналды, Гүлге қолым жетпед i қағынғанда. Өс, өс дед i, менде өст iм санамменен, Жүрект iң лүп iл iмен жанар денем. Көрш i аулада өскен гүл, рахмет, Пей iл iм ақ, өкпем жоқ саған деген. Өтт i күндер мен би iк, ол төменде, Жанарда жас көкте күн көлбегенде, Ол мақтады мен жасып қалғанымда, Мен нәр болдым гүл iм сол шөлдегенде. Жапырағым бар да әл i жалбыраған, Тәтт i әсерге көзд iн i нандыра алам. Гүл үз iлд i б iр тойдың құрмет iне, Би iкт iкке құмарту қалды маған. Құд iрет-ау сез iм боп тасқанда адам, Дастаным сол әл i күн басталмаған. Тауды аламын тұлға қып өлеңiме, Төрел iкке мен күлл i аспанды алам. Әр күнн iң қанатында жүй iтк iген, Мен шекс iз сұлулықты сүй iп келем. Өлмейм iн мен, тамырым тү-уу тереңде, Арманға өлшем барда би iк деген. Қайшы келмес заңына шариғаттың, Жан дүниес iн арлы ұлдың тани жатқын, Қиялында күлл i әлем — әуен тұнық, Жырларында өз i бар табиғаттың. Шелли ажалы Ұлықбек Есдәулет ағаға Шелли ақын суға батып өлерде, Нен i ойлады асау толқын көмерде? Сезд i ме екен асыл жүрек тұншыққан, Өл iм i де айналарын өлеңге. Туған жерд iң тәрк i еткендей қолатын, Не себепт i суға кетт i сол ақын? Iштарлық па досынан да сез iнген, Құштарлық па тек шабытта болатын. Жықтырмастан сұлулықтың жалауын, Серт қып түй iп жүрег iн iң қалауын Өлд i Шелли, өл iм iне өзгеше Өлең ғана берд i әд iл жауабын: – Ажалдың да батыл қақса ес iг iн, Ақындарға болу керек кеш iр iм. Жер бет iнен таза парақ таба алмай Суға жазды, дейд i ол, Шелли ес iм iн. Белг iс iз қала Тоғыз жолдың тоғысқанмен торабы, Қайда екен iн таба алмайтын қонағы Бұл қалада көктемд i ешк iм б iлмейд i Мұнда өйткен i он ек i ай қыс болады. Алып тауға байлап қойған шынжырлап, Бұл қаланы қарғыс атқан мың жылға. Жер жылжуда, жермен б iрге қала да Қара жылым жаққа баяу жылжуда. Нөкерлер iн ерт iп шығып моладан, Бұл қалада түнде сайтан салады ән. Б iраз адам айырылады ұйқыдан, Ал көп адам айырылады санадан. Жын-жыбырдың болғаннан соң мекен i, Бұл қалада тосын жайлар жетед i. Даналықтың басын жарып тасада, Сұлулықты шеш iнд iр iп кетед i. Бұтқа пұттай табынғасын қашаннан, Шал-құтаны жас қыз аулап жасарған. Бұл қаланың, ең ғажабы, құдайы, Көкте емес, көк қағаздан жасалған. Арман мұнда қалталарға батады, Сонда өлед i, ешк iмн iң жоқ шатағы. Мұнда Муза қайыр сұрап көшеде, Ал, ақындар мас боп бара жатады. Бұл қалада т iзе берсең көп қызық, Көр, арала, босқа уақыт өтк iз iп Алып жүрме. Тек пер iште болмағын Қала жайын жүрер көкке жетк iз iп. Тоғыз жолдың тоғысқанмен торабы, Қайда екен iн таба алмайтын қонағы, Бұл қалада көктемд i ешк iм б iлмейд i, Мұнда өйткен i он ек i ай қыс болады. Жұлдыз б iткен көкте бет iн шымшылап, Бұғау буған жатыр қала су сұрап, Жылтылдаған сәулес iндей үм iтт iң Әр қабатта сөнбейд i тек б iр шырақ. Жұлдызды шақ Еск i түрк i т iл iнде қатын сөз i анаға, әйел затына құрмет белг iс i рет iнде қолданылған. Мынау қай түн? Жыр жазар түн ақындар. Толған, ақын, Өрт сез iм бар, ақыл бар. Ақ қағазға көз iңд i сүз Т iрл iктен Төсег iне қисайғанда қатындар. Қатыныңның келбет iне қарада, Басыңды iй ұйқыдағы анаға, басыңды iй жатыр жайлар балаға. Мынандай түн Бүг iн iң мен ертеңiң Ұйқы-тұйқы ұйқаспаса бола ма? Жетп iс iнде жар құшып бел шайқаған, Шал қуатын несеб iнен байқаған, Қатын болған, Ал сен оның қасында Ақынсың деп б iрақ кес iп айта алам. Солай, ақын, Сен iң сәби өлеңiң Дүниен i өзгертердей көрем iн. Өз iм соған сәбидей iн сенем iн. Мен де өйткен i Түнг i аспандай көнем iн. Түн б iр уақ боп қалды ма, нес i бар. Сәт болады құрсау көңiл ашылар. Түн қойнында Ай көшед i аспанға, Сен қатынның қойынына көш iп ал. Қанша сайра, жетер емес ақылым, Ер парызы — босамасын тақымың. Жұлдызды жыр жазылмаса, Мына түн Жұлдызды ұлды жазсын саған, ақыным. Түн аспанды көмкергенде гүлменен, Бақ қалмайды адам жаны к iрмеген. Шабыттанса қатын, ақын жазатын, Б iлген жанға Жұлдызды ұл — бұл да өлең! 1995 ж. * * * Мен Пушкин емесп iн, бұл анық, Болмасам болмайын, уайым ба. Жер басып жүргенге жұбанып, Жыр жазам ғашықтық жайында. Махаббат — сез iм бұл киел i, Дейм iн де оранам жалынға. Жүрег iм сол қызды сүйед i, Кеудемде т iрш iл iк барында. О дүние бар болса егерде, Онда да сүйем iн нұрлымды. Уақытқа махаббат көнер ме, Үйренер әл i-ақ ол мың т iлд i. Мың т iлде сөйлейд i жырларым, Жоғалтпай нәш i мен бояуын. Сезем мен жырға айтқан сырларын, Ғашыққа ел ескертк iш қоярын. Тұғырдан тұрармын қарап мен, Бейдауа ғашықтың көз iмен. Әр таңын атырған талаппен Құрдас боп заманның өз iмен. Әйтсе де керек пе жанға сол, Тас тұғыр, барда әл i өм iрлер – Жырымды жатса оқып сан ғасыр, Сандаған пер iште көңiлдер. Сез iмдер өлмейд i, түб iнде, Шабытқа шағында шөлдеген, Көктемг i жауынның т iл iнде, Жыр болып оралам жерге мен. Мұндай бақ Пушкинге қонбаған, Абайдың к iрмеген түс iне. Содан соң ғашықтар жолдаған, Жүрерм iн хаттардың iш iнде. Кеудеге ұялап жыр емген, Сез iм iн тоңдырмай ызғарға, Әл i де сан ғасыр жүрем мен, Жер басып көк тайғақ мұздарда. Алты арнау М-ға I Ләйл i мен Ләйлән iң қатары ең, Ғашықтың жайын шын б iлер к iм? Қара тас сияқты қатал ем, Сен мен i нәз iк қып ж iберд iң. Өз iне бағынбас өз басы, Көг iнен бұлттар жи i ауып, Б iр сәтке тыйылмас көз жасы Аспан боп кетт iм мен жылауық. II Мен оқыған к iтаптардың төрес i, Үнд iлерд iң құдай жайлы жырында Жыр туралы керемет ой айтылған Балдай тәтт i түс iн iкпен ұғымға. Жанға қимас жанымның шын төрес i, Сол туралы ең б iр асыл сырымда. Нұрдай қызға қаншама өлең жаздым мен Балдай тәтт i түс iн iкпен ұғымға. Көркемд iг i көр iкт iммен қарайлас От кеудемде талай жырлар тұтады. Оларға тең келе алады тек қана Үнд iлерд iң құдай жайлы к iтабы. Жанымның сол жүлгеленген жырлары Жеткен шақта ғасырларға келес i, Олар жайлы айтсаау б iреу осы ед деп Мен оқыған өлеңдерд iң төрес i! III Саған сәлем бере алады көп кеще, Ең құрыса соның б iр i болмадым. Амал бар ма, көзд iң жасы кеппесе, Көк тайғақ боп қалып жатты жолдарым. Борандарда мұңға оранып жүрд iм мен, Сен жайлы ой жылу бер iп жаныма. Шақтарда да ұмытқам жоқ жүз iңд i Жүз iм суы шарпылысқан қаныма. Жабыққанда сан жұбатты-ау жыр т iл i, Қар да ер iд i басқа түскен қайғымнан. Құдайға да алғыс айттым б iр күн i Мен i осынша байтақ мұңға бай қылған. IV Тамсантқан түс емес өңiмде Ер iкс iз айырып ерк iмнен, Б iр ғажап бейнен i көрд iм де Құдайдың барына сенд iм мен. Армандап келсе де сан ғасыр Көрмеген ақындар әлем i, Әсер боп түй iлд i жанға асыл Сол бейне пей iштей әдем i. Жаны мен тән i тең жарасым, Айқабақ тұратын мұндалап. Гүл iмн iң қиыла қарасын Жындымын, берер ем жырлап-ақ. Санасын сез iмге жеңд iрген Мәжнүн өз iм боп бұ маңда, Сол қызға бағымдай сенд iм мен, Софыдай сенет iн Құранға. Шабыттың шалқыған кез iнде – Жырменен нәштеген Құранын, Ес iмде, бой ұрып сез iмге, Құдай да ақын деп тұрғаным. Құр жыр не дед iм де содан соң Бейнес iн зердемде зерлед iм. Тәңiрдей тәкаппар болған соң Ол оның б iр iн де көрмед i. Ал сосын бақытсыз пендедей Белшеден баттым да күнәға, Кетт iм мен өңд i де өң демей Ол бар деп мен көрер жұмада. Тартайын тауқымет көп мейл i, Тым қатал және де ең iзг i Ол жайлы ой басымнан кетпейд i Бейкүнә көлеңкем тәр iзд i. V Ғайыптан ғажайып боп кез iккен iм, Мен сен i қиялда да құшқаным жоқ, Тек есс iз ес iм iңд i еж iктед iм. Қиын-ау табыспаған, қарыштаған, Қиялдан қажып кет iп көз iм жұмсам Жұмақтай елестейд i таныс ғалам. Басымнан қыс көш iрд iм, жаз көш iрд iм, Жұмбағын шешсем дед iм пешенеммен Осынау ес iмд i алған сазды ес iмн iң. Б iлд iм мен жыр етер iм к iм екен iн, Бағзыдан қалған к iтап айтып берд i Құдайдың жүз атының б iр i екен iн. Бұны б iл iп көңiл iм жатты түлеп, Құдайдың жүз атының б iр iн б iлген Тағы айтқан сол к iтапта бақытты деп. Бақыттан бас айналды, мас та болдым, Ер iн iм кезергенде ерн iңд i аңсап, Жанардан тамып кеткен жас та болдым. Құп-құйттай жүрег iмен халыққа алаң Сен iң сол тег i бөлек ес iм iңд i Әлдек iм қатты айтса да налып қалам. Айыра алмайтұғын бақтан мұңын Әумесер әпербақан қайдан б iлс iн Құдайдың атын атап жатқандығын. VI Жүректе жас арман бек iн iп Жатқанда, жүрместен жайыма, Басы асау шабыттан леп iр iп Жыр жаздым Аспанның Айына. Қолыма қон дед iм асылым, Ал қонса үлдеге орардай. Мен дед iм Мәжнүндей ғашығың, Бейнеб iр ол Ләйл i болардай. Күн өтт i өр iл iп көп өлең, Жыл өтт i жүкт i боп жырларға Ал қаз iр б iлмейм iн не дер iм Сондағы сол есс iз сырларға. Аспанда Ай жалғыз әл i күн, Жалғыздық шаршатты мен i де. Сол жұмбақ Айымның жарығын Жыр қылып тарттым мен ел iме. Иттер i тасадан үрген көп Ақын деп таныды аймағым. Мен б iрақ ол кезде б iлгем жоқ Жерде де қол жетпес Ай барын. * * * Кеудес i кенд i шабыт пен Қонаққа ғана шөлдеген, Бұл қазақ бес күн жалғанда Б iр-б iр iн жүзге бөлмеген. Бұл қазақ жүзге бөлмеген, Аруақты, сен iм-нанымды, Тект iл iкпенен Тек қана Тәңiрге ғана табынды. Сұраса салып жол үст i, Әп-сәтте өре-шөре боп, Әңг iме шоғын қыздырар Адай мен найман бөле боп. Әпшес iн алса, Оңай ма! Сызылтып айтса сөз де сын. Қоңырат қызы қинайды-ә, Дулаттан шыққан жездес iн. К iрмег iн қайсы ауылға Ұзақ жол, шаршау, түн айдап, «Ықылас жауыз жауыз ғой, Ықылас күйш i ұнайды-ақ» Деп төс iн тосып самалға, Көрес iң қартты отырған. Ұнайды маған О, қазақ, Бағзыдан сен iң сол тұлғаң. Даласы тұнған даналық, Ұлдары шеттен дарынды, Жұлдызы би iк қашаннан Қазақтың қарға тамырлы! 1996 ж. бабаырым Бабалар ырымы бойынша т iл i шығуы кешеу iлдей бастаған сәбиге итаяқтан су iшк iзед i екен. Сондай жағдай мен iң басымда да қайталаныпты. Жұтаңдаумын, демен б iрақ жарлымын, Баба ырымы, әлег i емес жарғының. Қызыл т iлд i сөзге и iлту үш iн де, Итаяқтан суды да iшкен бар күн iм. Итаяқтан суды да iшкем, сөкпег iн, Айыптарға өзге күнәм көп мен iң. Ырзығымды табам қаз iр еңбекпен, Т iлд i б iрақ иемденд iм теп-тег iн. Итаяқтан суды да iшкен бар шағым, Кез емест i ол көңiл күпт i, арса мұң. Сен шаршадың сәнд i қуып, мен байғұс, Баба-ырымға баға таппай шаршадым. Итаяқтан суды да iшкем, Бабаның ырымына м iнез i жат қаланың көшес iнде көп – көр iкт i қызбен де, Қызып кетсем ырылдасып қаламын. Осы болдыау замананың өлеңi, Көп болған соң көр сез iм i, көбеңi. Ис i т iлге ил iкпеген т iлдерге, Итаяқпен тамақ берг iм келед i, Құдай сақтасын. 1990 жыл, 11 наурыз Ек iұшты тағдыр Әкеме Т iрш iл iкке бей iм i жоқ ұлыңа, Қаз iр сенде болып жүр-ау аз өкпе. К iтап алып қаламақы пұлына Ек i-үш жырым басылғалы газетке. Бала кездег i өлеңнен Айтушы ең Омар Хаямды, Оқушы ең жырын жатқа да. Деуш i ед iң тек жыр баянды. Басқаны, балам, мақтама. Сағдимен сырлы мазалап, Жәмимен жора қылып ең. Хафиз боп б iрде ғазалдап, Бед iл боп б iрде күл iп ең. Ауылдың жайлы кеш iнде, Жұмекен дед iң жыр п iр i. Сол б iр сөз әл i ес iмде, Ес iмде әл i жүр т iр i. Ақыннан елге қалары Ек i-үш жыр дед iң болғаны. Жыр жазғын нөп iр қаралы – Қалғаны соның жолдары. Ек i-үш жыр. жаздым, жазбадым? Ием iн ек i жинаққа. Ақында басқа аз ба мұң? Ек i-үш жыр. мен i қиналтпа! Жоғалмас мәңг i жарқылы, Сендерд i жазбай кетем бе! Ек i-үш жыр. ақын тағдыры – Ек i ұшты тағдыр екен де. 2005 жыл Өткелде Ауру емес, Қасап қолдан өлем мен. Сүйер ару Ер iн iмнен көгерген. – Түс iнбепп iн Ғұмырыңды ұранды, Кеш, – деп жылар Алдыңдағы күнәмд i – Мен күнәңд i, Кешкем сонау т iр iмде, – деп айтар ем, Шықпайды, әттең, үн iм де. Жүрег iме Жатқанымен жас толып, Айта алмаймын, Жағым қалған тас болып. Ұлым тұрар Қос жанары мөлд iреп. Ойламайды ол Б iрақ мен i өлд i деп. Батасы иг i Бабалардың жолымен. Жамандықтан Қорғап жүрем оны мен. Осы б iр шақ Жұлдызыма жөнелген. Бәр i шындық, Бәр i өт iр iк дегенмен. Басыма кеп Жылап тұрар үш адам. Өлмейд i олар Мен өлд i деп құсадан. Шындық үш iн Мен кес iлген т iлдейм iн. Үш iнш iс i К iм екен iн б iлмейм iн. 1994 жыл * * * Қатулансам, Шыңғысхандай қатал ем. Ата мұңға батады енд i баталы ер. Б iр қыз көр iп күзг i аспандай бүл iнген Ғұмырыма болып алдым қапагер. Жаугер рух бастар жерд iң шет iне – Жалаң желд iң байлап қойып өт iне Орта ғасыр батырлары өр намыс Осым үш iн түк iрмей ме бет iме. Дақ түс iрмей аруағы мен атына, Ту астынан табылатын батырға Бедел iздеп етег iне сүр iнген, Мазақ болу оңай деп пе ең қатынға. Өлед i деп iшк i дерт iн жасырған Мәжнүн болсам затыма сай расында Бейдауаға – замандасым күлмей ме, – Орын жоқ деп жиырмасыншы ғасырда. Халқым, саған сол болса егер керег i, Қалды жорық, – сенд iк жеңiс, мен енд i. Шайыр болам б iр қызыңа күн мүс iн Түнде сарнап шығаратын өлеңд i. Суық түнде шығып алып шоқыға Жылынатын махаббаттың отына. Қас батырдан б iлег iне сенет iн Айналам да жаны сақы сопыға. Қылышымен жарып шыққан жатырды Ақылынан алжастырған батырды Анам дейм iн асқақ басым и iл iп, Осы қызды тапқан қазақ қатынды. Қас батырлар, айта көрме оза сын Сендерд i де ойландырсын сөз асыл. Пәк арудың ақ б iлег i ұсынған Бейб iт күнн iң iшсем деп ем бозасын. 1992 жыл Біздің кезең Құр ауаға қалды асылып қанша әнім, Жер бетінде сенделем бе әлі көп. Мен жарықты күте-күте шаршадым, Ендігі өмір түс сияқты мәні жоқ. Уақытымды күте-күте бітті әлім, Маңдай тұман, жұлдыз біткен адасты. Кім біледі кімдер не істеп жатқанын, Кімдер қалай жұбатарын Алашты? Қасіретімді түсін мейлі, түсінбе, Өз талайын әркім өзі тапқандай. Жонарқамда, жұлынымның ішінде, Жауынқұрты қабір қазып жатқандай. Тас төбемде шұбалады бұлттар, Шұбалшаңдай қорқынышты көздері. Біздің кезең, кім біледі, Рухтар Жер бетіне түсе алмайтын кез бе еді? Осы болдыау зар-заманға жалғас ән. Есімді алып арқан қиған алқымдар Жапан түзге шығып алып зарласам, Сырласым боп қарға ғана қарқылдар. Мен ендігі өмірімді түс көрем, Не боларын оянғасын болжармын. Бұрын соңды ешбір әруақ түспеген Ортасында жүргендеймін жанжалдың. Мешіт құр үй, молда болса ібіліс, Қырсыққанда ақыл берер аға аяр. Ендігі жер неге керек кідіріс, Жер бетінде не қалды енді аялар?! Оянғанда алда көпір күтеді, Қайта ұйқыға кетеді ол да құласа. Маған, маған қас қағым сәт жетеді, Барлығын да көру үшін жаңаша. Кеудемді өртеп жанарымнан жас тамар, Жас емес пе ем, қалай ғана алқындым? Ендігі өмір түс сияқты, басқа амал Қалмағасын оянуға талпындым. Тас төбемде шұбалады бұлттар, Шұбалшаңдай қорқынышты көздері. Біздің кезең, кім біледі, Рухтар Жер бетіне түсе алмайтын кез бе еді? Сана сайтан, жүрек болса ібіліс, Кез болып тұр арлы үшін де арланар. Ендігі жер неге керек кідіріс, Жер бетінде не қалды енді қарманар? 1998 жыл Естел iк Жүректе жазылмас жарасың, Қайтей iн, қайран жоқ, көнем де. Деп ед iң – ұлы ақын боларсың,. Құл болып кетт iм мен өлеңге. Сен маған жер iмд i сүюд i, Үйретт iң өз iңд i сүйд iр iп. Үйретт iң ел үш iн күюд i, Некемд i өлеңмен қидырып. Тауға да, тасқа да сыр аштым, Қырлардың гүл дем iн жырладым. Көлдермен хал-жағдай сұрастым, Белдерд iң бөл iст iм сырларын. Солар ғой өлеңн iң өзег i, Өнд iрдей өлеңн iң өз i де. Туған жер өлеңн iң өз ел i, Екен iн алдым мен сез iне. Ақынмын ел б iлген бағасын, жанымай, көр iпкел ме ед iң шын!? Жүректе сыздаған жарасың, Көкейден кетпейт iн шер iмс iң. Азғантай наз да бар бұл менде, Күлк iл i-ау, әйтсе де күлмег iн. Мен i ақын етуд i б iлгенде, Сүюд i қалайша б iлмед iң?. kz Шамырқану Өр теңiзд iң Қайтуы мен тасуын Ай б iлед i. Б iр бұл емес жасуым. Жарылуға шақ-шақ қалды шыдамым, Одан бетер кел iп кетт i ашуым. Пайғамбар деп құрметтеген арабта Көр iпкел деп дәр iптеген Бабылда, Ақын ұлын теңеп берген жарымға Не бет iммен көр iнем iн мына елге, Не айтамын мына есс iз қауымға? Кеш iр, Ес iл кетсе менен б iр айып, Ақыл айтқан ауызыңды ұрайын. Саналарын сәлде ағартқан молдалар Жайнамазға бас қойғанда Жырға бас ұрғандығын сезбей ме екен, Құдайым! Мен туған шақ Мезг iл с iрә өл iара, Қасиетт i қамайтындай қораға Жалаңаяқ деп сөгед i, ал өз i Жалаңаяқ бармайтындай молаға. Жүйел i ойдың жетег iнде жүрмей ме! Тек тәтт i емес, Қатты айтадыау т iл кейде. Қойныма салса қызын қақпас шал Менен батыр ұл туарын б iлмей ме? Жолсыз түнде Жұлдызынан адасқан Б iр мен бе екем, Ол жайлы енд i жақ ашпан. Бақытым бар б iр басыма жетет iн, Өз далам бар, жұтар ауам, бар аспан. Өр теңiзд iң қайтуы мен тасуын Ай б iлед i. Б iр бұл емес жасуым. Күн көз iнен ұялды ма көктег i, Сабасына түс iп қалды-ау ашуым. Еш өкпем жоқ Жарымаған жатырда, Ақымаққа, Алпауытқа, Пақырға, Мен қоярмын, қоярмын мен өлеңд i, Жұрттың бәр i айналғанда ақынға. Б iр ақымақ керек шығар елге де. Аңыз Ж iг iт пен қыз б iр iн-б iр i Сүйген ед i сонау б iр шақ. Суық пенен сол суықты Жылытатын алау құсап. Серт байласты б iр-б iр iне Жар болуға адал мәңг i. Рас ед i екеу iн iң Б iр-б iр i үш iн жаралғаны. Рас ед i, рас бұл да, Арман отқа оранғаны, Туған жерге жау пиғылы Қанжар болып қадалғаны. К iр iп кетт i қан майданға, Оқ тид i де өлд i ж iг iт. Тәнмен б iрге топыраққа Көм iлд i арман, көм iлд i үм iт. Қайғы жанды сыздатады, К iмге керек қаралы арман? Көп ұзамай қыз байғұс та Құлап өлд i жаға жардан. Қажет болса құрбандыққа Махаббат та шалынады. О дүниеде, амал қанша, Б iр iн-б iр i танымады. Б iр i тозақ, б iр i бей iш Тұрғынына айналғасын, Жәннат бақта сайрандасын, Көңiл қалай қайғы алмасын? Түст i Құдай көңiл i де: Ұлы сез iм өтеу iне Бұл фәниде табысуға Ғұмыр берд i екеу iне. Қанат жайып шуақты арман, Жайлы сырға жанды бөлеп Б iр iн-б iр i тану үш iн Әл i қанша ай, күн керек? 1992 ж. Ауа түстес жыр әкем Жұмабекке Өткен күндер әсерлер iн iң өңi әл i Кеткен i жоқ көңiл — көз iмнен жоғалып, Бала күнг i әңг iмеге өм iр iммен өзектес, ауық-ауық, жи i-жи i соғып тұрамын оралып. – Сөйлеп берсең т iл iңнен сөз емес бал тамады, Әй, әй, әке, әйтсе де б iт iрген iң шамалы. Ег iн ект iң, жер жырттың, б iрақ одан не пайда, Осыны да айтшы, әке, мәнд i өм iр деп атай ма? – Деп керг iд iм, Мен iң де кергит iндей жөн iмд i, Сол б iр оқу жылында еңбек ет iп өн iмд i, Бәр iн беске б iт iргем, К iтабым бар оқыған. Оқу өтсе маңдайдан, Қалай тыныш отырам. Айтып салдым бәр-бәр iн, ой келтеде сөз бұзық, Түкт i көрмей шамасы кеткен болдыау көз қызып, Айтып салдым бәр-бәр iн, не күтес iң тентектен, Әкем б iрақ еш қабақ танытпады селт еткен. Сәлден соң сөз бастады, Ойға алғанын бақылап, Айтқан сынды жымыңға толып кетт i атырап: –Байқа, балам, қыр — сары, мен iң бағым көкпеңбек, Төккен терд i к iм айтар, қане, босқа кеткен деп. Бұның бәр i Тәңiрд iң iс i десе нанасың, Бәр iнен де ауасын, ауасын айт, ауасын. Таза ауамен, қарағым, қолқа тынысың аршылар, Тек таласпа, К iтаптан оқығаның бар шығар, Б iр адамның ғұмырын асырайды әр шынар, Олай болса мен iң де б iр iзг i iс iм бар шығар. Оған бола ешк iмнен сый сұраған жоқ күн iм, Осы мен iң бар болса көңiл iмн iң тоқтығы. Әке сөз i сананы салмақтатты, Ауа түс iн аңсызда аңғармақ к iм? Жаңа, жаңа байқадым: ауа таза екен, екен мен жұтқан. Б iлмеген iм, шығады екенау ойнақтап т iлге мен iң, Дұрыс, дұрыс болмапты т iлдеген iм Әке, сен i, Кеш iрг iн, жүр екенау тек кеуде емес, сен айтқан сөзден ұқтым, Сен өс iрген ағашта, гүлде дем iм, – дег iм келд i, ештеңе айта алмадым, сезд iм тек әлденен iң шайқалғанын. Әкем еккен сол б iр дән көңiлдег i, түйс iк — топырағыма көм iлгел i Мен де ауаны тазартқыш өск iндейм iн. Елемеген еңбег iм ешк iм мейл i, Болса болсын, Әйтсе де түйген түй iн – Өск iн барда әсерлер еск iрмейд i. Өткен күндер әсерлер iн iң өңi әл i, Кеткен i жоқ көңiл көз iмнен жоғалып, Жаңағы жайға өм iр iммен өзектес, ауық, ауық, жи i-жи i соғып тұрамын оралып. Содан бер i өт iп кетт i қанша күн, Ең соңғы дем қалып қойды кеудес iнде қаншаның Шүк iр, қаз iрге тарылған жоқ тынысым, Алатаудың ақ шыңына басты т iреп жыр жазам, Өз жайымен жүр iп жатыр жұмысым. Ауаны сол к iм беред i, адам ба? Табиғат па? Оған да Кездерде бар ой бөлместен кетет iн, Тек кей кезде қапырық боп жетет iн Жаздың күн i тынысты тарылтпаса өте тым. Б iрақ әсер сол б iр күннен жадымда, кей сәт қызу байқалғанда қанымда, Содан бер i жатқан дарбыз теңки iп Мен үш iн құр қабық емес, Таза ауаның қамбасындай көр iнет iн сек iлд i. Кейде өм iрде әсерлер бар не түрл i, Қарапайым әкем де тәңiр i тектес сез iлет iн сек iлд i, Қапырық күн жел желп iсе бет iмд i, Сол әкемн iң күс-күс қолы сек iлд i Көр iнед i, Ей, Таза Ауа, саған мен, Қолдан келсе жырдан сарай салар да ем, Көз iң болса керемет iме нанар да ең. Оған шей iн есеб iңнен өз iңн iң Өз iмд i сәл жеңiл iрек сез iнг iм Кел iп кетсе, кеш iр iм ет, маған да оңай емес мына есс iз заманда. Қиял құсын қанат қаққан ұшырып, Танауы емес, түйс iг iмен түс iн iп, Мен iң де сол ауа түстес жырыма Әлдек iмдер жатса деп тұшынып. Метаморфоза Баллада Балалық шақ шық болар таңда дем i, Тамсандырған тылсым сәт аз ба мен i, Мөлд iр ед i айдыны көңiл iмн iң, Көрш i аулада өскен гүл арман ед i. Арман ед i, сез iм — көк шиырланып, Жеп қойғаны шындықты миымды анық. Сонда-дағы қойғам жоқ көз сүзуд i Көрш i аулаға гүл өскен жи i ұрланып. Аспан сез iм көңiлде, өңiрде өм iр, Мен де б iрм iн, жанбаған көм iр де б iр, Ғашығыңа көз сүзу ғажап шығар, Қолың жетпеу әйтсе де өм iр ме бұл. Күндер ақты саудырлап парақтары, Саудыр күнмен гүл де өст i, қанаттанып. Көрш i аулаға көз салар үм iттене, Үзсем деген менде сол талап қалды. талапты елеп, ескер, Күн iм құрсын деп сез iммен ерегескен. Көрш i гүлге б iр күн i айқай салдым, «Сен өскен жер маған да жер емес пе? Неге, неге мен жаққа қарамайсың, Бойың би iк болса да әл i баладайсың. Саған деген көңiл iм ақ, ақ көңiлд i Елемей қанша тағы жаралайсың. Көзге iлмейс iң қалғандай өз iң боп қап, Сұлулыққа орын жоқ сез iм тоқта. Неге, неге мен жаққа қарамайсың, Қас iрет iмд i көрместей көз iң жоқ па?» Тербелд i гүл өз iн iң шеңбер iмен, Тербелген iн тылсыммен тең көр iп ем. Аспан сез iм мендег i сез iп қалды, Бояу и iс i аңқуын жөргег iнен. «Ер мақтаса қыз жүрер жасап қалып» Деген сөзд i дәл айтқан жаса-ақ халық. Шуағында тербеле көктем — күнн iң, Гүл сөйлейд i көрк iне масаттанып: «Неге, неге дейс iң-ау, неге, неге, Көп негеден көңiл iң көгере ме? Бойың анау тапалтақ тарбақталған, Қуыс кеудең құр тасқа төбелеме. Неге керек мәнс iзд i сынақтамақ, Көрк iме тамсанғанша құлап қарап. Күнге ұмтылған, өз iңд i дәлелдег iн, Мен десең сол қоярым б iр-ақ талап». Гүлд iң сөз i намыс-ә, намыс қатты, Сез iм iм жұпарды емес, шаң ұстапты. Бағым мен iң кет iпт i өткен күнмен, Күнмен өскен гүл менен алыстапты. Сез iм, қайғы, ызамен қабатталып, Мен де өст iм өк iн iштен қанаттанып. Таңданыс пен алданыс арпалысқан, Санама сол б iр сәттен сабақ дарып. Күнд i көр iп, көрместен мүлде маңым, Өст iм, өст iм, есте тек гүл талабы. Мұңның жасы көзге тек шел қаптатар, Басы болса б iрбеткей жүлде алады. Жылуы екен iн байқатпай қай қабақтың, Өр талабын күн сайын қайталап күн. Сез iм ояу бұл күндер, көз iм жұмық, Өст iм, өст iм, қанша өст iм, байқамаппын. Өсетұғын шыбық деп елеп мен i, Ер еккен i белг iс iз, ел еккен i. Өз бойыма қарасам көз iмд i ашып, Тұр екенм iн б iр күн i терек болып. Қалай өст iм, ұғар-ау миы бар жан, Д iңiм т iп-т iк, төменге и iле алман. Б iр өтеу iн жасымның берер Тәңiр, Айрылғаным барлығын жиып алдан. Сез iм өртте ойға орын табылған ба, Б iр сәт демеу iздеген дамылдан да, Төмен жаққа қарап ем, бас айналды, Гүлге қолым жетпед i қағынғанда. Өс, өс дед i, менде өст iм санамменен, Жүрект iң лүп iл iмен жанар денем. Көрш i аулада өскен гүл, рахмет, Пей iл iм ақ, өкпем жоқ саған деген. Өтт i күндер мен би iк, ол төменде, Жанарда жас көкте күн көлбегенде, Ол мақтады мен жасып қалғанымда, Мен нәр болдым гүл iм сол шөлдегенде. Жапырағым бар да әл i жалбыраған, Тәтт i әсерге көзд iн i нандыра алам. Гүл үз iлд i б iр тойдың құрмет iне, Би iкт iкке құмарту қалды маған. Құд iрет-ау сез iм боп тасқанда адам, Дастаным сол әл i күн басталмаған. Тауды аламын тұлға қып өлеңiме, Төрел iкке мен күлл i аспанды алам. Әр күнн iң қанатында жүй iтк iген, Мен шекс iз сұлулықты сүй iп келем. Өлмейм iн мен, тамырым тү-уу тереңде, Арманға өлшем барда би iк деген. Қайшы келмес заңына шариғаттың, Жан дүниес iн арлы ұлдың тани жатқын, Қиялында күлл i әлем — әуен тұнық, Жырларында өз i бар табиғаттың. Шелли ажалы Ұлықбек Есдәулет ағаға Шелли ақын суға батып өлерде, Нен i ойлады асау толқын көмерде? Сезд i ме екен асыл жүрек тұншыққан, Өл iм i де айналарын өлеңге. Туған жерд iң тәрк i еткендей қолатын, Не себепт i суға кетт i сол ақын? Iштарлық па досынан да сез iнген, Құштарлық па тек шабытта болатын. Жықтырмастан сұлулықтың жалауын, Серт қып түй iп жүрег iн iң қалауын Өлд i Шелли, өл iм iне өзгеше Өлең ғана берд i әд iл жауабын: – Ажалдың да батыл қақса ес iг iн, Ақындарға болу керек кеш iр iм. Жер бет iнен таза парақ таба алмай Суға жазды, дейд i ол, Шелли ес iм iн. Белг iс iз қала Тоғыз жолдың тоғысқанмен торабы, Қайда екен iн таба алмайтын қонағы Бұл қалада көктемд i ешк iм б iлмейд i Мұнда өйткен i он ек i ай қыс болады. Алып тауға байлап қойған шынжырлап, Бұл қаланы қарғыс атқан мың жылға. Жер жылжуда, жермен б iрге қала да Қара жылым жаққа баяу жылжуда. Нөкерлер iн ерт iп шығып моладан, Бұл қалада түнде сайтан салады ән. Б iраз адам айырылады ұйқыдан, Ал көп адам айырылады санадан. Жын-жыбырдың болғаннан соң мекен i, Бұл қалада тосын жайлар жетед i. Даналықтың басын жарып тасада, Сұлулықты шеш iнд iр iп кетед i. Бұтқа пұттай табынғасын қашаннан, Шал-құтаны жас қыз аулап жасарған. Бұл қаланың, ең ғажабы, құдайы, Көкте емес, көк қағаздан жасалған. Арман мұнда қалталарға батады, Сонда өлед i, ешк iмн iң жоқ шатағы. Мұнда Муза қайыр сұрап көшеде, Ал, ақындар мас боп бара жатады. Бұл қалада т iзе берсең көп қызық, Көр, арала, босқа уақыт өтк iз iп Алып жүрме. Тек пер iште болмағын Қала жайын жүрер көкке жетк iз iп. Тоғыз жолдың тоғысқанмен торабы, Қайда екен iн таба алмайтын қонағы, Бұл қалада көктемд i ешк iм б iлмейд i, Мұнда өйткен i он ек i ай қыс болады. Жұлдыз б iткен көкте бет iн шымшылап, Бұғау буған жатыр қала су сұрап, Жылтылдаған сәулес iндей үм iтт iң Әр қабатта сөнбейд i тек б iр шырақ. Жұлдызды шақ Еск i түрк i т iл iнде қатын сөз i анаға, әйел затына құрмет белг iс i рет iнде қолданылған. Мынау қай түн? Жыр жазар түн ақындар. Толған, ақын, Өрт сез iм бар, ақыл бар. Ақ қағазға көз iңд i сүз Т iрл iктен Төсег iне қисайғанда қатындар. Қатыныңның келбет iне қарада, Басыңды iй ұйқыдағы анаға, басыңды iй жатыр жайлар балаға. Мынандай түн Бүг iн iң мен ертеңiң Ұйқы-тұйқы ұйқаспаса бола ма? Жетп iс iнде жар құшып бел шайқаған, Шал қуатын несеб iнен байқаған, Қатын болған, Ал сен оның қасында Ақынсың деп б iрақ кес iп айта алам. Солай, ақын, Сен iң сәби өлеңiң Дүниен i өзгертердей көрем iн. Өз iм соған сәбидей iн сенем iн. Мен де өйткен i Түнг i аспандай көнем iн. Түн б iр уақ боп қалды ма, нес i бар. Сәт болады құрсау көңiл ашылар. Түн қойнында Ай көшед i аспанға, Сен қатынның қойынына көш iп ал. Қанша сайра, жетер емес ақылым, Ер парызы — босамасын тақымың. Жұлдызды жыр жазылмаса, Мына түн Жұлдызды ұлды жазсын саған, ақыным. Түн аспанды көмкергенде гүлменен, Бақ қалмайды адам жаны к iрмеген. Шабыттанса қатын, ақын жазатын, Б iлген жанға Жұлдызды ұл — бұл да өлең! 1995 ж. * * * Мен Пушкин емесп iн, бұл анық, Болмасам болмайын, уайым ба. Жер басып жүргенге жұбанып, Жыр жазам ғашықтық жайында. Махаббат — сез iм бұл киел i, Дейм iн де оранам жалынға. Жүрег iм сол қызды сүйед i, Кеудемде т iрш iл iк барында. О дүние бар болса егерде, Онда да сүйем iн нұрлымды. Уақытқа махаббат көнер ме, Үйренер әл i-ақ ол мың т iлд i. Мың т iлде сөйлейд i жырларым, Жоғалтпай нәш i мен бояуын. Сезем мен жырға айтқан сырларын, Ғашыққа ел ескертк iш қоярын. Тұғырдан тұрармын қарап мен, Бейдауа ғашықтың көз iмен. Әр таңын атырған талаппен Құрдас боп заманның өз iмен. Әйтсе де керек пе жанға сол, Тас тұғыр, барда әл i өм iрлер – Жырымды жатса оқып сан ғасыр, Сандаған пер iште көңiлдер. Сез iмдер өлмейд i, түб iнде, Шабытқа шағында шөлдеген, Көктемг i жауынның т iл iнде, Жыр болып оралам жерге мен. Мұндай бақ Пушкинге қонбаған, Абайдың к iрмеген түс iне. Содан соң ғашықтар жолдаған, Жүрерм iн хаттардың iш iнде. Кеудеге ұялап жыр емген, Сез iм iн тоңдырмай ызғарға, Әл i де сан ғасыр жүрем мен, Жер басып көк тайғақ мұздарда. Алты арнау М-ға I Ләйл i мен Ләйлән iң қатары ең, Ғашықтың жайын шын б iлер к iм? Қара тас сияқты қатал ем, Сен мен i нәз iк қып ж iберд iң. Өз iне бағынбас өз басы, Көг iнен бұлттар жи i ауып, Б iр сәтке тыйылмас көз жасы Аспан боп кетт iм мен жылауық. II Мен оқыған к iтаптардың төрес i, Үнд iлерд iң құдай жайлы жырында Жыр туралы керемет ой айтылған Балдай тәтт i түс iн iкпен ұғымға. Жанға қимас жанымның шын төрес i, Сол туралы ең б iр асыл сырымда. Нұрдай қызға қаншама өлең жаздым мен Балдай тәтт i түс iн iкпен ұғымға. Көркемд iг i көр iкт iммен қарайлас От кеудемде талай жырлар тұтады. Оларға тең келе алады тек қана Үнд iлерд iң құдай жайлы к iтабы. Жанымның сол жүлгеленген жырлары Жеткен шақта ғасырларға келес i, Олар жайлы айтсаау б iреу осы ед деп Мен оқыған өлеңдерд iң төрес i! III Саған сәлем бере алады көп кеще, Ең құрыса соның б iр i болмадым. Амал бар ма, көзд iң жасы кеппесе, Көк тайғақ боп қалып жатты жолдарым. Борандарда мұңға оранып жүрд iм мен, Сен жайлы ой жылу бер iп жаныма. Шақтарда да ұмытқам жоқ жүз iңд i Жүз iм суы шарпылысқан қаныма. Жабыққанда сан жұбатты-ау жыр т iл i, Қар да ер iд i басқа түскен қайғымнан. Құдайға да алғыс айттым б iр күн i Мен i осынша байтақ мұңға бай қылған. IV Тамсантқан түс емес өңiмде Ер iкс iз айырып ерк iмнен, Б iр ғажап бейнен i көрд iм де Құдайдың барына сенд iм мен. Армандап келсе де сан ғасыр Көрмеген ақындар әлем i, Әсер боп түй iлд i жанға асыл Сол бейне пей iштей әдем i. Жаны мен тән i тең жарасым, Айқабақ тұратын мұндалап. Гүл iмн iң қиыла қарасын Жындымын, берер ем жырлап-ақ. Санасын сез iмге жеңд iрген Мәжнүн өз iм боп бұ маңда, Сол қызға бағымдай сенд iм мен, Софыдай сенет iн Құранға. Шабыттың шалқыған кез iнде – Жырменен нәштеген Құранын, Ес iмде, бой ұрып сез iмге, Құдай да ақын деп тұрғаным. Құр жыр не дед iм де содан соң Бейнес iн зердемде зерлед iм. Тәңiрдей тәкаппар болған соң Ол оның б iр iн де көрмед i. Ал сосын бақытсыз пендедей Белшеден баттым да күнәға, Кетт iм мен өңд i де өң демей Ол бар деп мен көрер жұмада. Тартайын тауқымет көп мейл i, Тым қатал және де ең iзг i Ол жайлы ой басымнан кетпейд i Бейкүнә көлеңкем тәр iзд i. V Ғайыптан ғажайып боп кез iккен iм, Мен сен i қиялда да құшқаным жоқ, Тек есс iз ес iм iңд i еж iктед iм. Қиын-ау табыспаған, қарыштаған, Қиялдан қажып кет iп көз iм жұмсам Жұмақтай елестейд i таныс ғалам. Басымнан қыс көш iрд iм, жаз көш iрд iм, Жұмбағын шешсем дед iм пешенеммен Осынау ес iмд i алған сазды ес iмн iң. Б iлд iм мен жыр етер iм к iм екен iн, Бағзыдан қалған к iтап айтып берд i Құдайдың жүз атының б iр i екен iн. Бұны б iл iп көңiл iм жатты түлеп, Құдайдың жүз атының б iр iн б iлген Тағы айтқан сол к iтапта бақытты деп. Бақыттан бас айналды, мас та болдым, Ер iн iм кезергенде ерн iңд i аңсап, Жанардан тамып кеткен жас та болдым. Құп-құйттай жүрег iмен халыққа алаң Сен iң сол тег i бөлек ес iм iңд i Әлдек iм қатты айтса да налып қалам. Айыра алмайтұғын бақтан мұңын Әумесер әпербақан қайдан б iлс iн Құдайдың атын атап жатқандығын. VI Жүректе жас арман бек iн iп Жатқанда, жүрместен жайыма, Басы асау шабыттан леп iр iп Жыр жаздым Аспанның Айына. Қолыма қон дед iм асылым, Ал қонса үлдеге орардай. Мен дед iм Мәжнүндей ғашығың, Бейнеб iр ол Ләйл i болардай. Күн өтт i өр iл iп көп өлең, Жыл өтт i жүкт i боп жырларға Ал қаз iр б iлмейм iн не дер iм Сондағы сол есс iз сырларға. Аспанда Ай жалғыз әл i күн, Жалғыздық шаршатты мен i де. Сол жұмбақ Айымның жарығын Жыр қылып тарттым мен ел iме. Иттер i тасадан үрген көп Ақын деп таныды аймағым. Мен б iрақ ол кезде б iлгем жоқ Жерде де қол жетпес Ай барын. * * * Кеудес i кенд i шабыт пен Қонаққа ғана шөлдеген, Бұл қазақ бес күн жалғанда Б iр-б iр iн жүзге бөлмеген. Бұл қазақ жүзге бөлмеген, Аруақты, сен iм-нанымды, Тект iл iкпенен Тек қана Тәңiрге ғана табынды. Сұраса салып жол үст i, Әп-сәтте өре-шөре боп, Әңг iме шоғын қыздырар Адай мен найман бөле боп. Әпшес iн алса, Оңай ма! Сызылтып айтса сөз де сын. Қоңырат қызы қинайды-ә, Дулаттан шыққан жездес iн. К iрмег iн қайсы ауылға Ұзақ жол, шаршау, түн айдап, «Ықылас жауыз жауыз ғой, Ықылас күйш i ұнайды-ақ» Деп төс iн тосып самалға, Көрес iң қартты отырған. Ұнайды маған О, қазақ, Бағзыдан сен iң сол тұлғаң. Даласы тұнған даналық, Ұлдары шеттен дарынды, Жұлдызы би iк қашаннан Қазақтың қарға тамырлы! 1996 ж. бабаырым Бабалар ырымы бойынша т iл i шығуы кешеу iлдей бастаған сәбиге итаяқтан су iшк iзед i екен. Сондай жағдай мен iң басымда да қайталаныпты. Жұтаңдаумын, демен б iрақ жарлымын, Баба ырымы, әлег i емес жарғының. Қызыл т iлд i сөзге и iлту үш iн де, Итаяқтан суды да iшкен бар күн iм. Итаяқтан суды да iшкем, сөкпег iн, Айыптарға өзге күнәм көп мен iң. Ырзығымды табам қаз iр еңбекпен, Т iлд i б iрақ иемденд iм теп-тег iн. Итаяқтан суды да iшкен бар шағым, Кез емест i ол көңiл күпт i, арса мұң. Сен шаршадың сәнд i қуып, мен байғұс, Баба-ырымға баға таппай шаршадым. Итаяқтан суды да iшкем, Бабаның ырымына м iнез i жат қаланың көшес iнде көп – көр iкт i қызбен де, Қызып кетсем ырылдасып қаламын. Осы болдыау замананың өлеңi, Көп болған соң көр сез iм i, көбеңi. Ис i т iлге ил iкпеген т iлдерге, Итаяқпен тамақ берг iм келед i, Құдай сақтасын. 1990 жыл, 11 наурыз Ек iұшты тағдыр Әкеме Т iрш iл iкке бей iм i жоқ ұлыңа, Қаз iр сенде болып жүр-ау аз өкпе. К iтап алып қаламақы пұлына Ек i-үш жырым басылғалы газетке. Бала кездег i өлеңнен Айтушы ең Омар Хаямды, Оқушы ең жырын жатқа да. Деуш i ед iң тек жыр баянды. Басқаны, балам, мақтама. Сағдимен сырлы мазалап, Жәмимен жора қылып ең. Хафиз боп б iрде ғазалдап, Бед iл боп б iрде күл iп ең. Ауылдың жайлы кеш iнде, Жұмекен дед iң жыр п iр i. Сол б iр сөз әл i ес iмде, Ес iмде әл i жүр т iр i. Ақыннан елге қалары Ек i-үш жыр дед iң болғаны. Жыр жазғын нөп iр қаралы – Қалғаны соның жолдары. Ек i-үш жыр. жаздым, жазбадым? Ием iн ек i жинаққа. Ақында басқа аз ба мұң? Ек i-үш жыр. мен i қиналтпа! Жоғалмас мәңг i жарқылы, Сендерд i жазбай кетем бе! Ек i-үш жыр. ақын тағдыры – Ек i ұшты тағдыр екен де. 2005 жыл Өткелде Ауру емес, Қасап қолдан өлем мен. Сүйер ару Ер iн iмнен көгерген. – Түс iнбепп iн Ғұмырыңды ұранды, Кеш, – деп жылар Алдыңдағы күнәмд i – Мен күнәңд i, Кешкем сонау т iр iмде, – деп айтар ем, Шықпайды, әттең, үн iм де. Жүрег iме Жатқанымен жас толып, Айта алмаймын, Жағым қалған тас болып. Ұлым тұрар Қос жанары мөлд iреп. Ойламайды ол Б iрақ мен i өлд i деп. Батасы иг i Бабалардың жолымен. Жамандықтан Қорғап жүрем оны мен. Осы б iр шақ Жұлдызыма жөнелген. Бәр i шындық, Бәр i өт iр iк дегенмен. Басыма кеп Жылап тұрар үш адам. Өлмейд i олар Мен өлд i деп құсадан. Шындық үш iн Мен кес iлген т iлдейм iн. Үш iнш iс i К iм екен iн б iлмейм iн. 1994 жыл * * * Қатулансам, Шыңғысхандай қатал ем. Ата мұңға батады енд i баталы ер. Б iр қыз көр iп күзг i аспандай бүл iнген Ғұмырыма болып алдым қапагер. Жаугер рух бастар жерд iң шет iне – Жалаң желд iң байлап қойып өт iне Орта ғасыр батырлары өр намыс Осым үш iн түк iрмей ме бет iме. Дақ түс iрмей аруағы мен атына, Ту астынан табылатын батырға Бедел iздеп етег iне сүр iнген, Мазақ болу оңай деп пе ең қатынға. Өлед i деп iшк i дерт iн жасырған Мәжнүн болсам затыма сай расында Бейдауаға – замандасым күлмей ме, – Орын жоқ деп жиырмасыншы ғасырда. Халқым, саған сол болса егер керег i, Қалды жорық, – сенд iк жеңiс, мен енд i. Шайыр болам б iр қызыңа күн мүс iн Түнде сарнап шығаратын өлеңд i. Суық түнде шығып алып шоқыға Жылынатын махаббаттың отына. Қас батырдан б iлег iне сенет iн Айналам да жаны сақы сопыға. Қылышымен жарып шыққан жатырды Ақылынан алжастырған батырды Анам дейм iн асқақ басым и iл iп, Осы қызды тапқан қазақ қатынды. Қас батырлар, айта көрме оза сын Сендерд i де ойландырсын сөз асыл. Пәк арудың ақ б iлег i ұсынған Бейб iт күнн iң iшсем деп ем бозасын. 1992 жыл Біздің кезең Құр ауаға қалды асылып қанша әнім, Жер бетінде сенделем бе әлі көп. Мен жарықты күте-күте шаршадым, Ендігі өмір түс сияқты мәні жоқ. Уақытымды күте-күте бітті әлім, Маңдай тұман, жұлдыз біткен адасты. Кім біледі кімдер не істеп жатқанын, Кімдер қалай жұбатарын Алашты? Қасіретімді түсін мейлі, түсінбе, Өз талайын әркім өзі тапқандай. Жонарқамда, жұлынымның ішінде, Жауынқұрты қабір қазып жатқандай. Тас төбемде шұбалады бұлттар, Шұбалшаңдай қорқынышты көздері. Біздің кезең, кім біледі, Рухтар Жер бетіне түсе алмайтын кез бе еді? Осы болдыау зар-заманға жалғас ән. Есімді алып арқан қиған алқымдар Жапан түзге шығып алып зарласам, Сырласым боп қарға ғана қарқылдар. Мен ендігі өмірімді түс көрем, Не боларын оянғасын болжармын. Бұрын соңды ешбір әруақ түспеген Ортасында жүргендеймін жанжалдың. Мешіт құр үй, молда болса ібіліс, Қырсыққанда ақыл берер аға аяр. Ендігі жер неге керек кідіріс, Жер бетінде не қалды енді аялар?! Оянғанда алда көпір күтеді, Қайта ұйқыға кетеді ол да құласа. Маған, маған қас қағым сәт жетеді, Барлығын да көру үшін жаңаша. Кеудемді өртеп жанарымнан жас тамар, Жас емес пе ем, қалай ғана алқындым? Ендігі өмір түс сияқты, басқа амал Қалмағасын оянуға талпындым. Тас төбемде шұбалады бұлттар, Шұбалшаңдай қорқынышты көздері. Біздің кезең, кім біледі, Рухтар Жер бетіне түсе алмайтын кез бе еді? Сана сайтан, жүрек болса ібіліс, Кез болып тұр арлы үшін де арланар. Ендігі жер неге керек кідіріс, Жер бетінде не қалды енді қарманар? 1998 жыл Естел iк Жүректе жазылмас жарасың, Қайтей iн, қайран жоқ, көнем де. Деп ед iң – ұлы ақын боларсың,. Құл болып кетт iм мен өлеңге. Сен маған жер iмд i сүюд i, Үйретт iң өз iңд i сүйд iр iп. Үйретт iң ел үш iн күюд i, Некемд i өлеңмен қидырып. Тауға да, тасқа да сыр аштым, Қырлардың гүл дем iн жырладым. Көлдермен хал-жағдай сұрастым, Белдерд iң бөл iст iм сырларын. Солар ғой өлеңн iң өзег i, Өнд iрдей өлеңн iң өз i де. Туған жер өлеңн iң өз ел i, Екен iн алдым мен сез iне. Ақынмын ел б iлген бағасын, жанымай, көр iпкел ме ед iң шын!? Жүректе сыздаған жарасың, Көкейден кетпейт iн шер iмс iң. Азғантай наз да бар бұл менде, Күлк iл i-ау, әйтсе де күлмег iн. Мен i ақын етуд i б iлгенде, Сүюд i қалайша б iлмед iң?. kz * * * * * * Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Ең көп оқылған 1 Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын 2 Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын 3 Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын 4 Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын 5 Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын Жыл қорытындысы: 2024 жылдың маңызды оқиғалары 2 күн бұрын Ақтау жақтағы апат пен. «қара жәшік» 2 күн бұрын Әзербайжан депутаты: Ресей кешірім сұрасын! 2 күн бұрын Жұмысшы мамандықтар жылы: Кәсіподақтар федерациясы төрағасы пікір білдірді 2 күн бұрын Бейбіт Исабаев: Талдықорған тұрғындар үшін жайлы қалаға айналуы керек! 2 күн бұрын 0 пікір 0 пікір 0 пікір 0 пікір 0 пікір 0 пікір 0 пікір Үздік материалдар Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 Үздік материалдар Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 Үздік материалдар Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Жаңалықтар ҚазҰУ-жаһандық білім беру кеңістігіндегі көшбасшы Abai. kz 398 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 Мәдениет Мәдени мұраны қорғау – басты міндеттердің бірі Қанат Әбілқайыр 855 Қанат Әбілқайыр 855 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Поэзия мен прозада қатар қалам тербеген жазушы Ахметбек Кіршібай 1704 Ахметбек Кіршібай 1704 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 46 - сөз Тибет қалай Тәуелсіздігінен айырылды? Бейсенғазы Ұлықбек 2100 Бейсенғазы Ұлықбек 2100 Мобильді қосымшаны жүктеп алыңыз! Мобильді қосымшаны жүктеп алыңыз! Мобильді қосымшаны жүктеп алыңыз!
