Кендірлік көмір — Қазақстан Энциклопедиясы
"Кендірлік көмір — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=5000"
TITLE: Кендірлік көмір — Қазақстан Энциклопедиясы
URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=5000
META: "Кендірлік көмір — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=5000"
TOTAL WORDS: 431
TEXT: Қазақстан Энциклопедиясы Кендірлік көмір– жанғыш тақтатас орны, Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданында, Зайсан қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 50 – 65 км жерде орналасқан. Кен орны 1874 жылы ашылған. барлау жұмыстары жүргізілді. Кен орны солтүстік-батыс бағытта синклиналь қатпар жасай орналасқан. Геологиялық құрылымы палеозой, мезозой, кайнозой шөгінділерінен түзілген. Көмір қабаттары ортаңғы-жоғарғы тас көмір, жоғарғы пермь және жоғарғы триас кезеңдері түзілімдерімен байланысты. Жанғыш тақтатастар Кендірлік, Қараүңгір және Тараншы шоғырларында пайда болған. Кендірлік шоғырында бір көмір және екі жанғыш тақтатас қабаттары анықталған. Аққалқан шоғырында 50 шақты көмір қабаттары анықталған, олардың ірілерінің қалыңдығы 0, 6 – 1, 6 мден 5, 1 мге дейін. Толағай шоғыры синклинальдың орталық бөлігін толтырады, оның құрамында 48 қоңыр көмір қабаты бар, олардың 16-сының қалыңдығы 0, 6 – 7, 2 м. Тас көмірдің күлділігі жоғары, күкірті аз. Жанғыш массасының жылу бөлгіштігі 7, 7 мың ккал/кг-ға дейін. Толағай шоғырының көмірі қоңыр, күлділігі 10 – 55%, күкірті аз. Тас көмірдің 1800 м тереңдікке дейінгі қоры 587 млн. т, қоңыр көмір 1033 млн. Жанғыш тақтатастардың жалпы қоры 4075 млн. т, оның ішінде 708 млн. т-сы баланстық. Қазір кен орнындағы шағын ашық кеніштерде жергілікті тұтынушылардың қажетін өтейтін мөлшерде отын өндірілуде. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9 Кендірлік кен орны солтүст iк-батыс бағытта ұзындығы 24 кмге созылып, ен i 11 км болатын синклинальмен ұштасқан. Кенд iрл iк көм iр i энергетикамен күндел iкт i тұрмыста отын үш iн және газ алатын химиялық шик iзат рет iнде пайдаланылады. Бұл кен орнында тас көм iрд iң 400 млн тонна қоры бар. Кей уақытта жерг iл iкт i жерд iң қажет iне жұмсалғанмен де, тем iр жолдан қашықта болғандықтан бұл кен орнын толығынан игеру қиындық тудырып отыр. Ең бастысы, көм iр өнд iру көлем iн ұлғайтып, Зайсан, Күрш iм және Тарбағатай аудандары толық қамтылып отыр. Зайсан қаласының мұражай деректеріне көңіл бөлсек, Кенд iрл iк тас көм iр кен i Зайсан қаласының оңтүст iк-шығыс жағында 65 км Сауыр үст iрт iн iң тер iст iк жағында жатыр. Сол маңнан бастау алатын Кенд iрл iк өзен i арнасының маңында болуына байланысты солай аталған. Өзен маңын мекендеген ауыл қазақтары “қаратасты” табиғи отын рет iнде ертеден пайдаланған. Әрине, қолжұмысына сол маңындағы қазақ жұмысшылары да қатысып, тас көм iрд i қажетт i жерлерге көл iкпен тасып жетк iзген ол адамдарды старатель деп атаған. Шахталарда жұмысшылар жантүрш iгерл iк ауыр жағдайда жұмыс iстед i. Көм iр қолқайла, кетпен, күрек, сом тем iрмен қопарылып үңг iр ішіне салынған рельс арқылы далаға шығарылып, үй iлген. Дайындалған көм iр тек қыста Кенд iрл iк өзен iн iң суы қатқаннан кей iн ат шанамен Зайсандағы ауқатты адамдарға ғана жеткізіліп отырған
