Көкбөрінің түрік мифологиясынан алатын орны — Қазақстан Энциклопедиясы URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер - Байрағымыз неге көк? - Түріктер өзінің шығу тегін неге көк бөріден таратады? - «Көк бөрі» туралы көптеген аңыздар шындыққа ұласа ма? - С.Иг iбаевт iң «Түркі қағанатының құрылуы және оның күйреуі» атты тарихи еңбег iндегі айғақтары нені дәлелдеді? - «Оғыз қаған» жырындағы жол бастаған Көкжал бөрінің көк бөріге қатысы бар ма? - З. Тұрсынханұлының кітабы неге «Көк бөрілердің көз жасы» деп аталды? Тудың көгілдір бір түстілігі бұлтсыз ашық аспан күмбезін еске түсіреді. Зеңгір көк ашық аспан барлық халық үшін әрқашан бейбітшіліктің, аманшылық пен тыныштықтың белгісі болған. «Бөрі басы» – ұраным, Бөрілі менің байрағым! Бөрілі байрақ көтерсе, Қозып кетер қайдағым Бөрілі байрақ астында Бөгеліп көрген жан емен. Бөрідей жортып жүргенде Бөлініп қалған жан емен, - деп келетін Сүйінбай ақынның бұл өлең жолдары бұған дәлел. Қазақ халқы әлі күнге дейін батыл жігіттерді «Көк бөріге» теңеп әр түрлі шығармаларда бөріні батылдық символы ретінде бейнелейді. Түркология пән рет iнде қалыптасқаннан бер i оның зерттеу объект i кеб iнесе байырғы Орхон ескертк iштер iн iң т iл i жене оның қазіргі түрк i халықтарының т iл iмен болған байланысын зерттеу болып келген i мәл iм. Ал, байырғы түрк i халықтарының тарихын түрк i т iл iндег i байырғы ескертк iштермен, өзге де деректермен, бұдан бұрынғы ғалымдар еңбектер iмен салыстыра зерттеу, әс iресе, аталмыш этностың қазақ тарихымен байланысын жан-жақты қарастыру бүг iнг i отандық түркологияның басты м iндет i болып табылады. Осы тұрғыдан алғанда, С.Иг iбаевт iң «Түркі қағанатының құрылуы және оның күйреуі» атты еңбег i осы бостықтың орынын толтыруға қызмет етет iн тың iзденістің жем iс i деп есептейм iн. Ол бұдан бұрынғы ғалымдар еңбег iн саралай отырып, түрк i қағанатының қалыптасуы мен түрк iлерд iң этникалыкқ тег i, Қытайдың Таң империясымен болған байланысы, кей iн келе Түрк i қағанатының орынында пайда болған өзге де қағанаттар туралы тың ойларын, ғылыми дәлелдер iн ортаға салады. Әс iресе, автордың Н.Гумилев еңбектер iне с iлтеме жасай отырып, олар тарапынан ж iбер iлген қателер, атап айтқанда, түрк i халқы мен олардың билеуш i тайпасы ашиналар монғол т iлдес болған, монғол т iл iн iң басқа диалект iс iнде сөйлеген деген п iк iрлер iне тойтарыс береді. Түрк iлерд iң атабабасы ғұндардың да, телестерд iң де түркі т iлдес этнос болғандыын бұлтартпас факт iлермен делелдейд i.Гумилев түр iктер алғашында Алтайға келгенде, олардың жауы алтайлықтар мен осы күнг i қазақтың арғы атабабалары болған,-дейд i. Сонда қазақтың атабабасы к iмдер ед i? Гумилевт iң ойынша, қазақтар атабабасынан Түрк iлермен мүлде қатыссыз бөгде этнос болғанға ұқсайды. Бұл Х III ғасырға дей iн монғол үст iрт iн мекендеген түрк i халқының тарихын түрк i халықтарының өз iнен аулақтатқысы келет iн, сол үш iн оларды б iрден монғол тект i ет iп көрсетуге тырысатын көне кеңест iк атитүр iкш iлд iк идеологияның б iр көр iн iс i деуге болады.Гумилев бұнымен ғана шектел iп қалмайды, көне түрк iлерден соң бил iк басына келген ұйғырларды еуропалық нәс iл рет iнде көрсетед i. Бүг iнге дей iн көптеген ғалымдар олар айтқан жаңсақ п iк iрлерд i б iр iнен соң б iр i көш iр iп алып пайдаланып келед i. Сөйт iп, түрк i халықтарының тарихын көне түрк i қағанатының тарихымен байланыстырғысы келмейт iн, керағар бағыт-бағдар берет iн концепция ғылымда әбден орнығып алған. Бұл еңбекте осы тектес концептуалды мәселелерге теориялық және дерекнамалық тұрғыдан талдау жасай отырып, қател iг iн ашып керсетед i. Түрк i қағанатының құрылған жылын, бәз б iреулер айтып жүргендей, 545 жыл емес, қайта 535 жылдан да бұрынырақ екен iн атап көрсетед i. Бұл үш iн 535 жылы Қытайдың Вэй патшалығының түрк i ордасына елш i ж iбергенд iг iн басты дерек рет iнде көрсетед i. Түрк i тарихын зерттеп жүрген ғалымдар А. Примбетовтардың Л. Гумилев п iк iр iне с iлтеме жасай отырып, VI ғасырдың басында түр iктер Қытайдың боданы ед i деген п iк iр iн жоққа шығарады. Көптеген зерттеулерд i, деректерд i пайдаланып, Батыс жене Шығыс түр iк қағанатының ресми бөл iнген жылы 584 жыл екенд iг iн көрсетед i. Сонымен б iрге, шығыс түрк iлер iн iң Қытай қоластына қараған жылы жұрт айтып жүргендей, 50 жыл емес, айналасы 30 жыл екенд iг iне с iлтейд i. өйткен i, 650 жылы Шығыс Түр iк қағанаты өм iр сүру iн тоқтатты. Б iрақ 679 жылдан басталған көтер iл iст iң әсер iмен 693 жылы Шығыс түр iк қағанаты қайта кұрылады,— дейд i автор. Бұдан Шығыс түрк i қағанатына тән түрк i тайпаларының бодандыққа мүлде мойын ұсынып кетпегенд iг iн .байқауға болады. Бұл түрк i халықтарының кей iнг i тағдыры мен өткен тарихының арасында елд iк пен ұлттық рухты сақтау жолында белг iл i дәстүр сабақтастығы жатқандығын көрсетед i. Сондай-ақ, еңбекте Түрк i қағанаты мен одан соңғы ұйғыр, қарлұқ, түркеш, қыпшақ мемлекеттер iн iң тарихи сабактастығы туралы да ой өрб iтед i. Еңбект iң жалпы құрылымынан қарағанда, қыпшақ мемлекет i байырғы Түрк i қағанатының заңды жалғасы рет iнде жарастырылады. Өйткен i, қыпшақтар да б iр кезде Орхонның шығысындағы байтақ даланы мекендейт iн түрк i тайпасы болатын. Батыс түр iк қағанаты кез iнде олар тарихи деректерде айтылатын қимақтардың б iр тайпасы рет iнде дамыды. Түр iктерд iң жол астында болып, түрк i т iл iнде сөйлед i. Батыс түр iк қағанаты жойылғаннан кей iн олар түр iктерд iң өзге тайпаларынан бөл iн iп шығып, VIII ғасырда Ерт iс өңiр iне иел iк етт i. IХ ғасырдың соңғы жарымында олар Ерт iс бойында Кимак мемлекет iн жұрды.Бартольд те кыпшақтардың осы қимақтар нег iз iнде дамып, жарыққа шыққандығын алға тартады. Мына төмендегі аңызда Оғыз қаған жыры туралы бейнеленеді. Күндерде бір күні Айқаған деген анадан еркек бала туады. Оның шырайы көк, аузы оттай қызыл, көздері қаракер, шашы мен қасы қара болатын. Ол анасының омырауынан бір – ақ рет емеді де, шикі ет, тамақ сұрайды. Тез тілі шығып, қырық күнде жүріп, ойнауға жарайды. Бөрі белді, бұлғын жаурынды, аю кеуделі, өгіз аяқты болады. Өсіп – жетіледі. Сол маңда үлкен орман бар еді. Онда бір Қат дейтін жалмауыз аң пайда болып, ел – жұртты жеп қояды екен. Оны аулауға Оғыз қаған шығанды. Орманға барады да, бір бұғыны ұстап алып, талдың шыбығымен ағашқа байлап кетеді. Ертеңіне қайтып келсе, Қат бұғыны жеп қойыпты. Енді бір аюды ұстап алып, алтын белбеумен байлап кетеді. Оны да жеп қояды. Одан кейін өзі кеп тұрады. Қат келіп мүйізімен ұрғанда, найзамен түйреп, қылышпен басын шауып алады. Бір күні Оғыз қаған ел – жұртына жарлық шашып, той жасайды. Тойдан соң, Көк бөріні ұран етіп, дүниенің төрт бұрышына қаған болмақ ойы бар екенін айтады. Оң жағындағы Алтын хан бірден бағынадыю Сол жақтағы Үрім хан: «Сөзін қабылдамаймын. Тұрысамын!» - дейді. Оғыз қаған Үрім ханға қарсы аттанады. Қырық күн өткенде Мұзтаудың түбіне келген соң, шатырын түсіріп, ұйықтап кетеді. Таңертең шатырға күндей жарық түсіп, жарықтан Көкжал бөрі шығып, Оғыз әскерлеріне жол сілтеп, Еділге келгенде тоқтайды. Осы жерде жеңіске жетеді. Бұл аңыздан Көкжал бөріні тағы бір қырынан танығандаймыз. Мен Зәкенхан Тұрсынханұлының «Көк бөрінің көз жасы» кітабын қызықты екенін естіп қысқы демалысымда оқыдым. Алғашында кітап сюжеті мені өзіне тартпаған сияқты болды.Алған істі аяқсыз қалдырмайтын әдетіммен тұтас оуға кірістім. Бірақ оқи келе кітапқа деген ынтам артып, бітіргенге дейін асықтым. Зәкенхан Тұрсынханұлының бұл еңбегінде XII – XIII ғасырдағы Орта Азыяға Шыңғыс хан мен оның балаларының жасаған шапқыншылығы, жергілікті халықтың жанкешті қорғанысы, көрген бейнеті, көз жасы көркем тілде суреттеледі. Ал, автордың романды неге «Көк бөрілердің көз жас» деп атағаны, менің ойымша кітаптың өз атында тұрған секілді. Себебі: Шыңғыс, Жошы шапқыншылығынан кейін күйзелген ел, жаншып басса да, жалғызын өлтіріп жылатып еңіретсе де берілмей бекем болған, езгінің астында ақситып азу тісін көрсеткен, қайсар да қайратты елді бөрі демей кім дерсің? Ал, қазақ тарихының басқа кезеңдеріне келсек, қай кезеңін алсақ та сол қайсарлықтың ізін көріп қалғандаймыз. Мысалы: жетпіс дыл бойы Кеңес еліне бодан болған, диктаторлық саясатта тәрбиеленген қазақ жастарының біртұтас Қазақстанның еркіндігі үшін жаппай көтерілуіне не себеп? Ата – бабамыздан мұраға қалған қанымызға сіңген ЕРКІНДІК пен БОСТАНДЫҚ сүйгіштігіміз бе, әлде сол қанымызға қосқан БӨРІ – АНАмыздың үлесі ме? Менің ойымша екеуі де, шындыққа ұласатын секілді. Себебі, басып – жаншып, өз ой, өз арманынан айрылған көнбіс халықтың бір күнде көтеріліске шығуына кім, не себеп? Әрине, бұған себеп қанға сіңген рухтық – киелі қасиет. Ертеңгі күнге деген сенім мен күшті біліктің арқасында қазіргі теуелсіздігімізге жеткеніміз дәлел. «Көк бөрі», «Көк»- сөздері. Біз үшін киелі, қадірлі, қасиетті. Дәл осы сөз алпыс екі тамырында қазақтың қаны ойнаған бойындағы ар – намыс пен қазақтың қамын ойлаған мынау алып даламның төсін емген осы бір құт мекенде өсіп - өнген «көшпенділер» деп аталған бабалардың көшіне енген бар қазақтың қан жүрегінде сақталатын, құранның аятындай жатталатын сөз болса керек. Арқадағы Ақорданың төрінен көкке өрлеген көк байрақпен көгіме арғы тегі Көкбөрі деп саналған қайсар мінез қазақтың тәуелсіздік қыраны қалықтаған күні туды. Қанша ғасыр өтсе – дағы көнермеген, тозбаған, айтқан сайын рухыңды қозғаған, тыңдағанда көкірегіңде намыс оты маздаған дәл осындай құдіретті сөз, қазағымның бүгіні мен ертеңінде талай- талай жас оттарды маздатып, өшкенімізді жандырып, жоғалғанымызды іздеуге себеп болары қақ. Жаңа ғасыр таңы тағы атқанда, қазағымды әлем танып жатқанда, Көкбайрағым көтеріліп аспанға, ынтымақ пен ырысымыз жарасқан бұл шақтарда көк аспан, ата-баба рухына сиына отырып жахандану көшіне алға тарқанда Қазақстан елі Евразия ғана емес бүкіл әлемге танымал болды. Бұған көптен себеп елбасы президентіміз Н.Назарбаевтің ұстанып отырған достық, ынтымақтастық саясаты болса керек. Көк байрақтың астында, иманды сөзі аузында, «алла» деген, «көк тәңір» деген ел- жұртымның берекесі берік, алты ауызы түгел болғай! 1. Қазақстан ұлттық энциклопедиясы 4 том – Алматы 2002 ж. Жармұхамедов «Көненің көзі» - Алматы «Санат» 1996 ж,54 б. Ана тілі 3 сынып – Алматы «Атамұра» 2003 ж. Ежелгі дәуір әдебиеті – Алматы «Ана тілі» 1991 ж. Қазақ тілі 10 сынып- Алматы «Мектеп» 2006 ж. Образование тюркского каганата и его распад – Өскемен 2004 ж. Қ. Өмірәлиев «Оғыз қаған эпосының тілі» - Алматы: «Ғылым» 1988 ж. Тұрсынхан Зәкенұлы «Көк бөрілердің көз жасы» - Астана «Елорда» 2002 ж. Ә. Марғұлан «Ежелгі жыр – аңыздар» - Алматы: 1985 ж. Жетісу газеті Талдықорған қаласы 14
TITLE: Көкбөрінің түрік мифологиясынан алатын орны — Қазақстан Энциклопедиясы URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер - Байрағымыз неге көк? - Түріктер өзінің шығу тегін неге көк бөріден таратады? - «Көк бөрі» туралы көптеген аңыздар шындыққа ұласа ма? - С.Иг iбаевт iң «Түркі қағанатының құрылуы және оның күйреуі» атты тарихи еңбег iндегі айғақтары нені дәлелдеді? - «Оғыз қаған» жырындағы жол бастаған Көкжал бөрінің көк бөріге қатысы бар ма? - З. Тұрсынханұлының кітабы неге «Көк бөрілердің көз жасы» деп аталды? Тудың көгілдір бір түстілігі бұлтсыз ашық аспан күмбезін еске түсіреді. Зеңгір көк ашық аспан барлық халық үшін әрқашан бейбітшіліктің, аманшылық пен тыныштықтың белгісі болған. «Бөрі басы» – ұраным, Бөрілі менің байрағым! Бөрілі байрақ көтерсе, Қозып кетер қайдағым Бөрілі байрақ астында Бөгеліп көрген жан емен. Бөрідей жортып жүргенде Бөлініп қалған жан емен, - деп келетін Сүйінбай ақынның бұл өлең жолдары бұған дәлел. Қазақ халқы әлі күнге дейін батыл жігіттерді «Көк бөріге» теңеп әр түрлі шығармаларда бөріні батылдық символы ретінде бейнелейді. Түркология пән рет iнде қалыптасқаннан бер i оның зерттеу объект i кеб iнесе байырғы Орхон ескертк iштер iн iң т iл i жене оның қазіргі түрк i халықтарының т iл iмен болған байланысын зерттеу болып келген i мәл iм. Ал, байырғы түрк i халықтарының тарихын түрк i т iл iндег i байырғы ескертк iштермен, өзге де деректермен, бұдан бұрынғы ғалымдар еңбектер iмен салыстыра зерттеу, әс iресе, аталмыш этностың қазақ тарихымен байланысын жан-жақты қарастыру бүг iнг i отандық түркологияның басты м iндет i болып табылады. Осы тұрғыдан алғанда, С.Иг iбаевт iң «Түркі қағанатының құрылуы және оның күйреуі» атты еңбег i осы бостықтың орынын толтыруға қызмет етет iн тың iзденістің жем iс i деп есептейм iн. Ол бұдан бұрынғы ғалымдар еңбег iн саралай отырып, түрк i қағанатының қалыптасуы мен түрк iлерд iң этникалыкқ тег i, Қытайдың Таң империясымен болған байланысы, кей iн келе Түрк i қағанатының орынында пайда болған өзге де қағанаттар туралы тың ойларын, ғылыми дәлелдер iн ортаға салады. Әс iресе, автордың Н.Гумилев еңбектер iне с iлтеме жасай отырып, олар тарапынан ж iбер iлген қателер, атап айтқанда, түрк i халқы мен олардың билеуш i тайпасы ашиналар монғол т iлдес болған, монғол т iл iн iң басқа диалект iс iнде сөйлеген деген п iк iрлер iне тойтарыс береді. Түрк iлерд iң атабабасы ғұндардың да, телестерд iң де түркі т iлдес этнос болғандыын бұлтартпас факт iлермен делелдейд i.Гумилев түр iктер алғашында Алтайға келгенде, олардың жауы алтайлықтар мен осы күнг i қазақтың арғы атабабалары болған,-дейд i. Сонда қазақтың атабабасы к iмдер ед i? Гумилевт iң ойынша, қазақтар атабабасынан Түрк iлермен мүлде қатыссыз бөгде этнос болғанға ұқсайды. Бұл Х III ғасырға дей iн монғол үст iрт iн мекендеген түрк i халқының тарихын түрк i халықтарының өз iнен аулақтатқысы келет iн, сол үш iн оларды б iрден монғол тект i ет iп көрсетуге тырысатын көне кеңест iк атитүр iкш iлд iк идеологияның б iр көр iн iс i деуге болады.Гумилев бұнымен ғана шектел iп қалмайды, көне түрк iлерден соң бил iк басына келген ұйғырларды еуропалық нәс iл рет iнде көрсетед i. Бүг iнге дей iн көптеген ғалымдар олар айтқан жаңсақ п iк iрлерд i б iр iнен соң б iр i көш iр iп алып пайдаланып келед i. Сөйт iп, түрк i халықтарының тарихын көне түрк i қағанатының тарихымен байланыстырғысы келмейт iн, керағар бағыт-бағдар берет iн концепция ғылымда әбден орнығып алған. Бұл еңбекте осы тектес концептуалды мәселелерге теориялық және дерекнамалық тұрғыдан талдау жасай отырып, қател iг iн ашып керсетед i. Түрк i қағанатының құрылған жылын, бәз б iреулер айтып жүргендей, 545 жыл емес, қайта 535 жылдан да бұрынырақ екен iн атап көрсетед i. Бұл үш iн 535 жылы Қытайдың Вэй патшалығының түрк i ордасына елш i ж iбергенд iг iн басты дерек рет iнде көрсетед i. Түрк i тарихын зерттеп жүрген ғалымдар А. Примбетовтардың Л. Гумилев п iк iр iне с iлтеме жасай отырып, VI ғасырдың басында түр iктер Қытайдың боданы ед i деген п iк iр iн жоққа шығарады. Көптеген зерттеулерд i, деректерд i пайдаланып, Батыс жене Шығыс түр iк қағанатының ресми бөл iнген жылы 584 жыл екенд iг iн көрсетед i. Сонымен б iрге, шығыс түрк iлер iн iң Қытай қоластына қараған жылы жұрт айтып жүргендей, 50 жыл емес, айналасы 30 жыл екенд iг iне с iлтейд i. өйткен i, 650 жылы Шығыс Түр iк қағанаты өм iр сүру iн тоқтатты. Б iрақ 679 жылдан басталған көтер iл iст iң әсер iмен 693 жылы Шығыс түр iк қағанаты қайта кұрылады,— дейд i автор. Бұдан Шығыс түрк i қағанатына тән түрк i тайпаларының бодандыққа мүлде мойын ұсынып кетпегенд iг iн .байқауға болады. Бұл түрк i халықтарының кей iнг i тағдыры мен өткен тарихының арасында елд iк пен ұлттық рухты сақтау жолында белг iл i дәстүр сабақтастығы жатқандығын көрсетед i. Сондай-ақ, еңбекте Түрк i қағанаты мен одан соңғы ұйғыр, қарлұқ, түркеш, қыпшақ мемлекеттер iн iң тарихи сабактастығы туралы да ой өрб iтед i. Еңбект iң жалпы құрылымынан қарағанда, қыпшақ мемлекет i байырғы Түрк i қағанатының заңды жалғасы рет iнде жарастырылады. Өйткен i, қыпшақтар да б iр кезде Орхонның шығысындағы байтақ даланы мекендейт iн түрк i тайпасы болатын. Батыс түр iк қағанаты кез iнде олар тарихи деректерде айтылатын қимақтардың б iр тайпасы рет iнде дамыды. Түр iктерд iң жол астында болып, түрк i т iл iнде сөйлед i. Батыс түр iк қағанаты жойылғаннан кей iн олар түр iктерд iң өзге тайпаларынан бөл iн iп шығып, VIII ғасырда Ерт iс өңiр iне иел iк етт i. IХ ғасырдың соңғы жарымында олар Ерт iс бойында Кимак мемлекет iн жұрды.Бартольд те кыпшақтардың осы қимақтар нег iз iнде дамып, жарыққа шыққандығын алға тартады. Мына төмендегі аңызда Оғыз қаған жыры туралы бейнеленеді. Күндерде бір күні Айқаған деген анадан еркек бала туады. Оның шырайы көк, аузы оттай қызыл, көздері қаракер, шашы мен қасы қара болатын. Ол анасының омырауынан бір – ақ рет емеді де, шикі ет, тамақ сұрайды. Тез тілі шығып, қырық күнде жүріп, ойнауға жарайды. Бөрі белді, бұлғын жаурынды, аю кеуделі, өгіз аяқты болады. Өсіп – жетіледі. Сол маңда үлкен орман бар еді. Онда бір Қат дейтін жалмауыз аң пайда болып, ел – жұртты жеп қояды екен. Оны аулауға Оғыз қаған шығанды. Орманға барады да, бір бұғыны ұстап алып, талдың шыбығымен ағашқа байлап кетеді. Ертеңіне қайтып келсе, Қат бұғыны жеп қойыпты. Енді бір аюды ұстап алып, алтын белбеумен байлап кетеді. Оны да жеп қояды. Одан кейін өзі кеп тұрады. Қат келіп мүйізімен ұрғанда, найзамен түйреп, қылышпен басын шауып алады. Бір күні Оғыз қаған ел – жұртына жарлық шашып, той жасайды. Тойдан соң, Көк бөріні ұран етіп, дүниенің төрт бұрышына қаған болмақ ойы бар екенін айтады. Оң жағындағы Алтын хан бірден бағынадыю Сол жақтағы Үрім хан: «Сөзін қабылдамаймын. Тұрысамын!» - дейді. Оғыз қаған Үрім ханға қарсы аттанады. Қырық күн өткенде Мұзтаудың түбіне келген соң, шатырын түсіріп, ұйықтап кетеді. Таңертең шатырға күндей жарық түсіп, жарықтан Көкжал бөрі шығып, Оғыз әскерлеріне жол сілтеп, Еділге келгенде тоқтайды. Осы жерде жеңіске жетеді. Бұл аңыздан Көкжал бөріні тағы бір қырынан танығандаймыз. Мен Зәкенхан Тұрсынханұлының «Көк бөрінің көз жасы» кітабын қызықты екенін естіп қысқы демалысымда оқыдым. Алғашында кітап сюжеті мені өзіне тартпаған сияқты болды.Алған істі аяқсыз қалдырмайтын әдетіммен тұтас оуға кірістім. Бірақ оқи келе кітапқа деген ынтам артып, бітіргенге дейін асықтым. Зәкенхан Тұрсынханұлының бұл еңбегінде XII – XIII ғасырдағы Орта Азыяға Шыңғыс хан мен оның балаларының жасаған шапқыншылығы, жергілікті халықтың жанкешті қорғанысы, көрген бейнеті, көз жасы көркем тілде суреттеледі. Ал, автордың романды неге «Көк бөрілердің көз жас» деп атағаны, менің ойымша кітаптың өз атында тұрған секілді. Себебі: Шыңғыс, Жошы шапқыншылығынан кейін күйзелген ел, жаншып басса да, жалғызын өлтіріп жылатып еңіретсе де берілмей бекем болған, езгінің астында ақситып азу тісін көрсеткен, қайсар да қайратты елді бөрі демей кім дерсің? Ал, қазақ тарихының басқа кезеңдеріне келсек, қай кезеңін алсақ та сол қайсарлықтың ізін көріп қалғандаймыз. Мысалы: жетпіс дыл бойы Кеңес еліне бодан болған, диктаторлық саясатта тәрбиеленген қазақ жастарының біртұтас Қазақстанның еркіндігі үшін жаппай көтерілуіне не себеп? Ата – бабамыздан мұраға қалған қанымызға сіңген ЕРКІНДІК пен БОСТАНДЫҚ сүйгіштігіміз бе, әлде сол қанымызға қосқан БӨРІ – АНАмыздың үлесі ме? Менің ойымша екеуі де, шындыққа ұласатын секілді. Себебі, басып – жаншып, өз ой, өз арманынан айрылған көнбіс халықтың бір күнде көтеріліске шығуына кім, не себеп? Әрине, бұған себеп қанға сіңген рухтық – киелі қасиет. Ертеңгі күнге деген сенім мен күшті біліктің арқасында қазіргі теуелсіздігімізге жеткеніміз дәлел. «Көк бөрі», «Көк»- сөздері. Біз үшін киелі, қадірлі, қасиетті. Дәл осы сөз алпыс екі тамырында қазақтың қаны ойнаған бойындағы ар – намыс пен қазақтың қамын ойлаған мынау алып даламның төсін емген осы бір құт мекенде өсіп - өнген «көшпенділер» деп аталған бабалардың көшіне енген бар қазақтың қан жүрегінде сақталатын, құранның аятындай жатталатын сөз болса керек. Арқадағы Ақорданың төрінен көкке өрлеген көк байрақпен көгіме арғы тегі Көкбөрі деп саналған қайсар мінез қазақтың тәуелсіздік қыраны қалықтаған күні туды. Қанша ғасыр өтсе – дағы көнермеген, тозбаған, айтқан сайын рухыңды қозғаған, тыңдағанда көкірегіңде намыс оты маздаған дәл осындай құдіретті сөз, қазағымның бүгіні мен ертеңінде талай- талай жас оттарды маздатып, өшкенімізді жандырып, жоғалғанымызды іздеуге себеп болары қақ. Жаңа ғасыр таңы тағы атқанда, қазағымды әлем танып жатқанда, Көкбайрағым көтеріліп аспанға, ынтымақ пен ырысымыз жарасқан бұл шақтарда көк аспан, ата-баба рухына сиына отырып жахандану көшіне алға тарқанда Қазақстан елі Евразия ғана емес бүкіл әлемге танымал болды. Бұған көптен себеп елбасы президентіміз Н.Назарбаевтің ұстанып отырған достық, ынтымақтастық саясаты болса керек. Көк байрақтың астында, иманды сөзі аузында, «алла» деген, «көк тәңір» деген ел- жұртымның берекесі берік, алты ауызы түгел болғай! 1. Қазақстан ұлттық энциклопедиясы 4 том – Алматы 2002 ж. Жармұхамедов «Көненің көзі» - Алматы «Санат» 1996 ж,54 б. Ана тілі 3 сынып – Алматы «Атамұра» 2003 ж. Ежелгі дәуір әдебиеті – Алматы «Ана тілі» 1991 ж. Қазақ тілі 10 сынып- Алматы «Мектеп» 2006 ж. Образование тюркского каганата и его распад – Өскемен 2004 ж. Қ. Өмірәлиев «Оғыз қаған эпосының тілі» - Алматы: «Ғылым» 1988 ж. Тұрсынхан Зәкенұлы «Көк бөрілердің көз жасы» - Астана «Елорда» 2002 ж. Ә. Марғұлан «Ежелгі жыр – аңыздар» - Алматы: 1985 ж. Жетісу газеті Талдықорған қаласы 14
URL:
META:
TOTAL WORDS: 0
TEXT:
 