Латын негізіндегі қазақ тілі әліпбиінің жаңа нұсқасы » Білім және ғылым жаңалықтары
"Латын негізіндегі қазақ тілі әліпбиінің жаңа нұсқасы » Білім және ғылым жаңалықтары"|"http://edunews.kz/lasemainnews/2134-latyn-negzndeg-aza-tl-lpbin-zhaa-nsasy.html"
TITLE: Латын негізіндегі қазақ тілі әліпбиінің жаңа нұсқасы » Білім және ғылым жаңалықтары
URL: http://edunews.kz/lasemainnews/2134-latyn-negzndeg-aza-tl-lpbin-zhaa-nsasy.html
META: "Латын негізіндегі қазақ тілі әліпбиінің жаңа нұсқасы » Білім және ғылым жаңалықтары"|"http://edunews.kz/lasemainnews/2134-latyn-negzndeg-aza-tl-lpbin-zhaa-nsasy.html"
TOTAL WORDS: 20644
TEXT: Барлық құқықтар қорғалған. kz» ақпарат агенттігі. Сайт жобасын дайындаған «Key-Studio. kz ақпарат агенттігі kz ru прессрелиздер Дәл қазір Мектеп ақпары Университет тынысы WhatsApp: +7 555-90-60 Редакция: +7 255-90-60 E-mail: edunews. ru Білім жаңалықтарыҒылым Маңызды Сұхбат Профтех Пікір ЭксклюзивӘлемдік білім Басқа айдарлар Билікке сұрақЖурналистік зерттеу Сараптама Мектеп ақпары Университет тынысы Біздің әріптестер Керек ақпарат Жаңалықтар тізбесіҚызықты мәліметтер Мақалалар Видеофакт Басты жаңалықСоңғы жаңалықтар Дәл қазір Жастар жылы - 2019 ТОП-10 Мектепке дейінгі білім Фотофакт Редакция таңдауы прессрелиздер Редакция Edunews. kz » Соңғы жаңалықтар » Латын негізіндегі қазақ тілі әліпбиінің жаңа нұсқасы Латын негізіндегі қазақ тілі әліпбиінің жаңа нұсқасы Президент Қ. Тоқаев бүгінде қолданысқа енген қазақ тілінің латын негізіндегі әліпбиінің кемшіліктері бар екенін айтып, тиісті мекемелерге оны қайта қарауды тапсырды деп хабарлайды edunews. kz Ақпарат Агенттігі bilimdiler. kz білім порталына сілтеме жасап. Ертеңгі күні жаңа әліпбиді күнделікті пайдаланатын адамдардың бірі болғандықтан, біз де жоба талқысынан тыс қалмай, өз нұсқамызды жасап, ұсынуды жөн санадық. Бұл нұсқа несімен ерекшеленеді?1) 26 әріптен тұратын негізгі латын әліпбиінің шеңберінен барынша шықпауға тырыстық. Оған умлауты бар 3 әріп қана қосылды. Латын әліпбиінен Х әрпі алынып тасталды. Сонда барлығы – 28 әріп. 2) Ағылшын тілінің емле ережелерін пайдаландық. Қазақ тілінде дыбыс көп, бірақ таңба шектеулі. Сондықтан біз ағылшын тілінде қолданылатын 5 диграфты қазақ тілінің емле ережелеріне қостық. Одан бөлек, кейбір әріптердің орналасу тәртібіне қарай әртүрлі оқылу заңдылығын енгіздік. Бұл әліпбидің артықшылығы неде?Біз жаңа әліпбиге латын жазуын пайдаланатын дамыған елдерге жақындай түсу мақсатында көшіп жатырмыз. Соның ішінде ғылым мен білімнің, техника мен технологияның, компьютердің тілі болып отырған ағылшын тіліне, ағылшын тілді әлемге жақындауды көздеп отырғанымыз белгілі. Ендеше латын әліпбиіне көшу дегенді біз бір таңбаны алып тастап, орнына басқа таңба қоя салу деп түсінбеуіміз керек. Біздің мақсат – қазақ тілінің жазу заңдылықтарын, өзімізге де, өзгеге де жақсы танымал ағылшын тіліне, оның емле ережелеріне барынша жақындату. Сондықтан бұл нұсқаны жасау барысында біз тек ағылшын тілінде қолданылатын, бәрі білетін, оқи алатын диграфтарды және ағылшын тілінің кейбір оқылу заңдылықтарын алып отырмыз. Оның пайдасы мынада:1) екі тілдің емле ережелері ұқсас болса, ол қазақ тілінің имиджін арттырады. Яғни қазақ тілі мүлдем бөтен әлем емес, жазуы жағынан ағылшын тілімен белгілі бір ұқсастығы бар, игеруге оңай тіл екендігін паш етеміз. Біздің қаріптерімізді кез келген ұлттың өкілі «танып», еркін оқи алады; 2) мектеп табалдырығын аттаған бүлдіршін қазақ әліпбиін оқып - үйренгеннен кейін ағылшын тілін де еркін игереді; 3) елімізде мектеп қабырғасында ағылшын тілін оқыған кез келген адам, әсіресе, жастар жағы латын әліпбиінің заңдылықтарын, атап айтқанда, ағылшын сөздерінің қалай оқылатынын жақсы біледі. Олар ағылшын тілінің емле ережелеріне барынша жақындатып жасалған біздің нұсқамыз бойынша жазылған қазақ сөздерін де оп - оңай оқи беретін болады. 4) ағылшын тілінің емле ережелерін қолданғаннан қазақ тіліне ешқандай зиян тимейді. Жаңа әліпби нұсқасын назарларыңызға ұсынсақ:Бұл әліпбидегі таңбалардың басым бөлігіне қатысты дау - дамай жоқ. Сондықтан біз тек жаңадан енгізілген және дыбысталған таңбаларды, сондай - ақ, диграфтарды ғана төменде талқыға саламыз. Осы жерде айта кетейік, жоғарыда берілген әліпби нұсқасы неміс тілінің әліпбиінен еш айырмашылығы жоқ. Айырмашылық тек Х әрпінің болмауында ғана. ЕСКЕРТУ: Таңба – бұл әріптің жазылуы, ал дыбыс – оның айтылуы. Осыны қаперге ұстауларыңызды сұраймыз. Өйткені, төменде бұл екі сөз алма - кезек жиі қайталанады. Шатасып қалмаңыздар. С таңбасы, яғни «ц» дыбысы. Соңғы қабылданған латын әліпбиінде бұл әріп жоқ. Оны жасаушылар қазақ тілінде «ц» дыбысының мүлдем болмағанын алға тартты. Бірақ, біз «ц» дыбысын бүгінгі қазақ тілінен алып тастау мүмкін еместігін айтқымыз келеді. Біріншіден, «ц» әрпі бар сөздер орыс тілі арқылы біздің тілімізге түбегейлі еніп кетті. Одан біз арыла қоюымыз екіталай. Мысалы, полицияны полисия, циркті сирк, доцентті досент деп кім айтады?Екіншіден, бүкіл әлем жаңа тілдерді үйреніп, жаңа сөздерді игеріп жатқанда, біз бұрыннан сіңісті болып кеткен сөздерімізді қайтадан өзгертумен әуреленіп жатсақ, дамыған елдер көшінің соңында қаламыз. Бұл тілді дамытатын емес, керісінше тоқырататын, халықты тілден бездіретін қадам. Сондықтан «ц» дыбысы әліпбиімізде болуы тиіс және оны «С» қарпімен жазу қажет. І таңбасы. Бұл таңба орналасу тәртібіне қарай «і» және «и» болып екі түрлі дыбысталады. Атап айтқанда, қазақ сөздерінде ол дауыссыз дыбыстардың қасында «і» дыбысын берсе, дауысты дыбыстардың алдында және одан кейін тұрғанда «и» болып оқылады. Ал басқа тілден енген сөздерде «и» дыбысын береді. Мысалдар: қазақ сөздерінде дауыссыз дыбыстармен қатар келгенде: kim, kitap, bir, eki, tirshilik, tiginshi, bilikti, tilek, birlik, iri; қазақ сөздерінде дауысты дыбыстардың алдында және соңында келгенде: aiman, qaida, sarai, iek, tärbie, aiwan, bie, iod, jien, tailaq, toi, jaiyn, sailaw, Qytai, Resei, Semei. Ал кейбір сөздерде «і» әрпі екі рет кездеседі: kieli, ielik, Keiki, beibit, seisenbi, deidi, nietti, süidim, küili, т. Бұл сөздердегі «і» әрпінің қайсысы «и», қайсысы «і» болып оқылатынын ажырату қиын емес деп есептейміз. Өздеріңізге белгілі, қазақ тілінде «і» дыбысы ешқашан дауысты дыбыстың қасында тұрмайды. Сондықтан дауысты дыбыстардың қасында тұрғаны – «и», дауыссыз дыбыстың қасындағысы – «і» болып оқылады. Ал басқа тілден енген сөздерде: instagram, klinika, kino, bilet, mikrofon, Sidnei, Iran, Ispania, Izrail, Amerika, Irina, Maksim, David. Енді мына мәселеге тоқталсақ: қазақ тілінде «і» мен «и» дыбыстары қатар келетін сөздер бар. Мысалы, киім, биік, жиі, тиімді, иін, диірмен, кейін, мүйіз, әдейі, т. Біз оларды kiim, biik, jii, tiimdi, iin, diirmen, keiin, müiiz, ädeii деп жазамыз. Бұл жерде қатар тұрған екі «і» таңбасының қайсысы «и», қайсысы «і» деп дыбысталатынын қалай ажыратамыз? Әрине, қазақ тілін жақсы білетін адамдарға бұл сөздерді оқу қиынға соқпайды. Ал қазақшаны нашар білетін қазақтар, өзге ұлт өкілдері, әсіресе қазақша тілін үйреніп жатқан шетелдіктерге қалай түсіндіреміз?Оларға мына ережені айтуымыз керек: қазақ тілінде «и» дыбысы «і» дыбысының алдында ғана келеді. Керісінше, алдымен «і», одан кейін «и» дыбысы тұратын сөздер жоқ. Сондықтан осындай сөздерді оқығанда бірінші тұрған «і»- ні «и» деп оқу қажет. Бұл жерде аса қиындық жоқ деп ойлаймыз. Сонымен бірге, жалпы «и» мен «і» дыбыстары қатар келетін сөздер қазақ тілінде көп емес екенін де айта кетейік. Біз жоғарыда дауысты дыбыстардың алдында және соңында келетін «и» дыбысын сөз еттік. Ал дауыссыз дыбыстардың алдында, соңында және ортасында келетін «и» дыбысын қалай таңбалаймыз? Мысалы, пима, сирақ, сипа, тиме, би, иман, мизамшуақ, сәби, қанеки, тарих, билік, әліпби, инелік, Сәбит, Димаш, Дидар, Хадиша, т. Бұл жерде біз ағылшын тілінің емлесіне жүгініп, қазақ тілінің жазу заңдылығына «ее» диграфын қосуды жөн санадық. Ағылшын тілінде аталған диграф «и» деп оқылатынын латын әліпбиінен хабары бар кез келген адам жақсы біледі. Сонда жоғарыдағы сөздер peema, seeraq, seepa, bee, eeman, meezamshwaq, säbee, qanekee, tareeh, beelik, älipbee, eenelik, Säbeet, Deemash, Deedar, Hadeesha болып жазылады. Бұл диграфты не үшін таңдадық?Біріншіден, егер оны алмасақ, жаңа әліпбиге «и» дыбысы үшін тағы бір таңбаны қосуға тура келер еді. Екіншіден, жоғарыда айтқандай, оны біз айдаладан әкеліп отырған жоқпыз. Ағылшын тілінде күллі әлем танитын, оқи алатын диграф. Әрине, жоғарыда байқағаныңыздай, диграфпен жазылған сөздер алғашында көзге оғаштау көрінуі мүмкін. Бірақ, бірте - бірте көз үйренеді. Ағылшын тіліндегі speed, sleep, sheep, bee, see деген сөздерге де көзіміз үйренгені белгілі. Реті келгенде айталық, қазақ тілінде жүз мыңдаған сөз бар. Жаңа әліпбиде олардың бәрін көзге жағымды көрінетіндей етіп жазу мүмкін емес. Үшіншіден, мына жайтты баса айтсақ дейміз: диграфтарды қолданудан біз қашпауымыз керек. Егер диграфтар қолдануға ыңғайсыз, жазылуы қиын, оқылуы ауыр болғанда, ең бірінші болып ағылшындар, басқа да еуропалық халықтар оны қолданыстан шығарар еді. Бірақ, біздің білетініміздей, ағылшын тіліндегі әрбір екінші сөзде диграф бар. Тіпті кейбір сөздерінің ішінде бірнеше диграф кездеседі. Мысал келтіріп жатуды артық деп ойлаймыз. Бірақ, бұдан ағылшын тілі артта қалып, дамымай жатқан жоқ, керісінше әлемнің тең жартысы осы тілде сөйлейді және ол үйренуге «ең оңай» тілдердің бірі саналады. Ешбір ағылшын «диграфтардан бас тартайық» деп жатқан жоқ. U таңбасы, яғни «у» және «ұ» дыбыстары. Қазақ сөздерінде бұл таңба «ұ» дыбысын берсе, өзге тілден енген сөздерде «у» деп оқылады. Мысалдар: қазақ тілінде: qulager, suraq, jumaq, turmys, samuryq, jumys, urpaq, sur, quraq, Ulpan, Nurlan, Jumabai, Nur - Sultan, Tumandy Albion. Өзге тілден енген сөздер: prokuratura, kubok, turnir, tundra, bullit, futbol, bonus, Buratino, Runi, Joshua, Uilliams, Artur, Ukraina, Urugvai, Baku, Belarus. Ал қазақ сөздеріндегі «у» дыбысын қалай таңбалаймыз? Тіл мамандарының айтуынша, қазақ тілінде дауысты «у» дыбысы жоқ. Тек дауыссыз «у» ғана бар. Кириллицада «су», «тура», «қурай», «тату», «қару», «бура» секілді көптеген сөздер дұрыс жазылмаған. Дұрысында бұлар «сұу», «тұура», «құурай», «татұу», «қарұу», «бұура» деп айтылады және солай жазылады. Мұндағы «у» – дауыссыз дыбыс. Латын әріптерімен олар suw, tuwra, quwrai, tatuw, qaruw, buwra болып жазылады. Дауыссыз «у» дыбысын төменде W таңбасын талдағанда кеңінен айтамыз. Реті келгенде айта кетейік, біз кириллицада тұйық етістіктің жұрнағы «- у» ғана деп оқып келдік. Тіліміздің заңдылығы бойынша бұл жұрнақ «- ұу», «- үу», «- ыу», «- іу» және «у» болуы тиіс. Сөздің ішінде келген дауысты дыбыстардың жуын - жіңішке болуына орай сәйкес жұрнақ жалғанады. Аталған жұрнақтарға бір - бір мысалдан келтіре кетейік: bur+uw, kül+üw, sat+yw, bil+iw, basta+w. W таңбасы, яғни дауыссыз «у» дыбысы. Ағылшын тілінде және өзге де бірқатар тілдерде бұл әріп дауыссыз «у» дыбысын береді. Дауысты дыбыстың алдында және артында «у» келсе, осы таңбамен жазылады. Ағылшын тілінен мысалдар: Washington, world, work, Botswana, new, low, town, т. Қазақ тілінде де біз дауысты дыбыстың алдында және артында келген дауыссыз у дыбысын «w» таңбасымен жазғанымыз дұрыс. Енді латын негізіндегі қазақ әліпбиіне енгізілетін диграфтарды талдайық. Барлығы 5 диграф қолданылады. Оның біреуін біз жоғарыда талдадық. Қалған төртеуіне кезек берсек. Gh диграфы, яғни «ғ» дыбысы. Бұл диграф ағылшын сөздерінде өте көп кездеседі және әр жерде әртүрлі дыбыс берсе, кей сөздерде мүлдем оқылмайды. Соның ішінде кейбір сөздерде «г» деп оқылады. Әлемдегі басқа да біраз ұлттардың әліпбиінде бұл диграф бар және ол көбінесе «ғ» дыбысын береді. Сондай - ақ, 1928 - 1940 жылдары Кеңес Одағындағы түркі халықтары қолданған латын әліпбиі, яғни яналифте g мен h таңбаларының қосындысынан жасалған Ƣ әрпі болғаны белгілі және ол да «ғ» дыбысын берген еді. Мысалы, «Қазақстан» сөзі «QazaƢь stan» деп жазылды. Біз «ғ» дыбысын жазу үшін әліпбиімізге тағы бір таңба қосуды артық деп санаймыз. Оның орнына көпке түсінікті «gh» диграфын пайдалансақ, бұдан ұтарымыз көп. Ng диграфы, яғни «ң» дыбысы. Ағылшын тілін мектепте оқыған әрбір адам бұл диграфтың қандай дыбыс беретінін жақсы біледі. Оны түсіндіріп жатуды артық деп санаймыз. Қазақ тілінің латын негізіндегі әліпбиінде де біз «ң» дыбысын таңбалауда осы диграфты пайдалануымыз керек. Бүкіл әлем білетін және оқи алатын «ng» тұрғанда әліпбиімізге тағы бір таңба қоспайық. Енді «ng» диграфына байланысты көпті толғандырған мәселеге тоқталсақ. Қазақ тілінде «н» мен «г» әріптері қатар келетін бірқатар сөздер бар. Сондай - ақ, «н» әрпімен аяқталатын сөздерге барыс септігінің «ге», есімшенің «ген», тағы басқа «гі», «гіш» секілді жалғау - жұрнақтар қосылғанда «н» мен «г» әріптері қатар келіп қалады. Мысалы, Амангелді, сенгіш, бүгінгі, түнгі, күнгей, әнге, сәнге, мінгесу, сөнген, көнген, т. Бұл жерде қатар тұрған «н» мен «г»- ні қалай оқимыз?Қазақ тілінде «ілгерінді ықпал» және «кейінді ықпал» деген ереже бар. Бұл қатар тұрған кейбір екі әріпті оқығанда алдыңғысы кейінгісін немесе кейінгісі алдыңғысын өзгертіп жіберетін заңдылық. Мысалы, «н» әрпінен кейін «г», «ғ» әріптері келсе, кейінді ықпал әсерінен, «н» әрпі «ң» болып өзгереді. Айталық, «алдын» деген сөзге «ғы» жұрнағы жалғанғандықтан, біз оны «алдыңғы» деп жазып жүрміз. Жоғарыда мысалға келтірген сөздерде де «кейінді ықпал» бар екенін байқау қиын емес. Айтып көріңіз: Амаңгелді, сеңгіш, бүгіңгі, күңгей, міңгесу, сөңген деп айтылады. Ендеше біз оларды да неге айтылуы бойынша Amanggeldi, senggish, büginggi, künggei, minggesüw, sönggen деп жазбаймыз? Сонда «ng» диграфына байланысты айтылып жүрген проблемадан құтылар едік. Негізі қазақ тілінде «н» мен «г» әріптері қатар келетін сөздер көп емес, саусақпен санарлық қана. Сол бірен - саран сөзге бола бүкіл әлем танитын «ng» диграфынан бас тартсақ, ол тілімізді дамыту емес, артқа шегіндіру болар еді. Тағы бір айта кетер жайт: ішінде «нг» әріптері қатар келген шетел сөздері. Бұлар brifing, miting, boing, kiorling, lizing, shopping, klining, kasting, tiuning деп жазылады. Қазақ тілінде оларды ағылшын тіліндегі түпнұсқасына сай «брифиң», «митиң», «киорлиң», «лизиң», «шоппиң» деп оқыған дұрыс деп есептейміз. Ch және Sh диграфтары. Бұлар «ч» және «ш» дыбыстарын беретіндігін білмейтін адам жоқ. Сондықтан осы дыбыстар үшін де біз жаңа таңба ойлап табам деп бас ауыртпауымыз керек. Қазақ тілінде «с» мен «х» әріптері қатар келетін екі - ақ сөз бар: асхана және Асхат. Бұған дейінгі талқылаулар кезінде кейбір адамдар пайғамбардың есімін «Ishak» деп жазып мазақ қылған болатын. Бірақ, бұл пайғамбардың аты қазақша Ысқақ екенін естеріне салып қоямыз. Кириллицадағы ь, ъ, э, ю, я, щ, ё, һ таңбалары жаңа нұсқаға енгізілген жоқ. Бұлардың ішінен ъ, э, щ, һ дыбыстары қазақ сөздерінде мүлдем қолданылмайды. Басқа тілден, әсіресе орыс тілінен енген сөздерді бұларсыз да жазуға болады. Дереккөз: bilimdiler. kz білім порталы Соңғы жаңалықтар 17 қыркүйек 2020 г. 19 309 0 Похожие новости: Павлодарда 200-ге жуық адам латын графикасында диктант жазды Жаңалықтар тізбесі Назарбаев қазақ әліпбиін латын графикасына көшіру туралы жарлыққа қол қойды Жаңалықтар тізбесі Назарбаев жаңа әліпбиді бекіту туралы жарлық дайындауды тапсырды Басты жаңалық ҚазҰУ-да латын әліпбиі жөнінде республикалық конференция өтті. Университет тынысы Білім және ғылым министрі: Маған 25 әріптен тұратын әліпби ұнады Жаңалықтар тізбесі Добавить комментарий Жаңалық тізбесі Нұрлы Отанымыз-тәуелсіз Қазақстан 15 желтоксан 2023 г. 18 038 0 Ақмолалық оқушы ІІІ республикалық «Мәшһүр-Жүсіп оқулары» байқаудың гранпри иегері атанды 15 мамыр 2023 г. 28 011 0 ҚР құрама командасының қоржыны 4 медальмен толықты 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 «Қарлығаш» балабақшасының» өкілдері Көкшетау қаласының мектепке дейінгі ұйымдарымен тәжірибе алмасты 28 наурыз 2023 г. 22 123 0 Армысың, әз-Наурыз! 20 наурыз 2023 г. 21 836 0 Студенттер сарайында «Жаңа Қазақстан және жасампаз әйелдер» атты форум өтті 09 наурыз 2023 г. 139 921 0 2022 жылы қазақстандық мұғалімдердің жалақысын көбейтуге 1, 2 трлн теңге бөлінді 21 желтоксан 2022 г. 27 320 0 ЕҰУ-да Араб тілі күніне орай іс-шара өтеді 05 желтоксан 2022 г. Рахмадиев атындағы Мемлекеттік академиялық филармонияда WorldSkills Kazakhstan 2022 VII республикалық кәсіби шеберлік чемпионаты басталады. 31 718 0 Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетовтің Мемлекет басшысының сайлауалды бағдарламасын іске асыру туралы жазбасынан 28 қараша 2022 г. 27 027 0 Видеофакт Шымкент қаласы, "№72 жалпы орта білім беретін мектебі" КММ Қызықты мәліметтер ҚАЗАҚТАН ШЫҚҚАН ТҰҢҒЫШ КӘСІБИ СКРИПКАШЫНЫ БІЛЕСІЗ. Алматы саябағында құны 1 миллион тұратын. 23 жасар әже. Білім беру бағдарламасы мен тиісті пәнді қалай. Ғалымдар пластмасса қалдығымен қоректенетін. Жаңалықтар мұрағаты « Желтоксан 2024 »Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс 12345678910111213141516171819202122232425262728293031 © 2017 ж. Барлық құқықтар қорғалған. kz» ақпарат агенттігі. Білім жаңалықтары Маңызды Дәл қазір Пікір Эксклюзив Ғылым Редакция Сайт жобасын дайындаған «Key-Studio. kz ақпарат агенттігі kz ru прессрелиздер Дәл қазір Мектеп ақпары Университет тынысы WhatsApp: +7 555-90-60 Редакция: +7 255-90-60 E-mail: edunews. ru Білім жаңалықтарыҒылым Маңызды Сұхбат Профтех Пікір ЭксклюзивӘлемдік білім Басқа айдарлар Билікке сұрақЖурналистік зерттеу Сараптама Мектеп ақпары Университет тынысы Біздің әріптестер Керек ақпарат Жаңалықтар тізбесіҚызықты мәліметтер Мақалалар Видеофакт Басты жаңалықСоңғы жаңалықтар Дәл қазір Жастар жылы - 2019 ТОП-10 Мектепке дейінгі білім Фотофакт Редакция таңдауы прессрелиздер Редакция Edunews. kz » Соңғы жаңалықтар » Латын негізіндегі қазақ тілі әліпбиінің жаңа нұсқасы Латын негізіндегі қазақ тілі әліпбиінің жаңа нұсқасы Президент Қ. Тоқаев бүгінде қолданысқа енген қазақ тілінің латын негізіндегі әліпбиінің кемшіліктері бар екенін айтып, тиісті мекемелерге оны қайта қарауды тапсырды деп хабарлайды edunews. kz Ақпарат Агенттігі bilimdiler. kz білім порталына сілтеме жасап. Ертеңгі күні жаңа әліпбиді күнделікті пайдаланатын адамдардың бірі болғандықтан, біз де жоба талқысынан тыс қалмай, өз нұсқамызды жасап, ұсынуды жөн санадық. Бұл нұсқа несімен ерекшеленеді?1) 26 әріптен тұратын негізгі латын әліпбиінің шеңберінен барынша шықпауға тырыстық. Оған умлауты бар 3 әріп қана қосылды. Латын әліпбиінен Х әрпі алынып тасталды. Сонда барлығы – 28 әріп. 2) Ағылшын тілінің емле ережелерін пайдаландық. Қазақ тілінде дыбыс көп, бірақ таңба шектеулі. Сондықтан біз ағылшын тілінде қолданылатын 5 диграфты қазақ тілінің емле ережелеріне қостық. Одан бөлек, кейбір әріптердің орналасу тәртібіне қарай әртүрлі оқылу заңдылығын енгіздік. Бұл әліпбидің артықшылығы неде?Біз жаңа әліпбиге латын жазуын пайдаланатын дамыған елдерге жақындай түсу мақсатында көшіп жатырмыз. Соның ішінде ғылым мен білімнің, техника мен технологияның, компьютердің тілі болып отырған ағылшын тіліне, ағылшын тілді әлемге жақындауды көздеп отырғанымыз белгілі. Ендеше латын әліпбиіне көшу дегенді біз бір таңбаны алып тастап, орнына басқа таңба қоя салу деп түсінбеуіміз керек. Біздің мақсат – қазақ тілінің жазу заңдылықтарын, өзімізге де, өзгеге де жақсы танымал ағылшын тіліне, оның емле ережелеріне барынша жақындату. Сондықтан бұл нұсқаны жасау барысында біз тек ағылшын тілінде қолданылатын, бәрі білетін, оқи алатын диграфтарды және ағылшын тілінің кейбір оқылу заңдылықтарын алып отырмыз. Оның пайдасы мынада:1) екі тілдің емле ережелері ұқсас болса, ол қазақ тілінің имиджін арттырады. Яғни қазақ тілі мүлдем бөтен әлем емес, жазуы жағынан ағылшын тілімен белгілі бір ұқсастығы бар, игеруге оңай тіл екендігін паш етеміз. Біздің қаріптерімізді кез келген ұлттың өкілі «танып», еркін оқи алады; 2) мектеп табалдырығын аттаған бүлдіршін қазақ әліпбиін оқып - үйренгеннен кейін ағылшын тілін де еркін игереді; 3) елімізде мектеп қабырғасында ағылшын тілін оқыған кез келген адам, әсіресе, жастар жағы латын әліпбиінің заңдылықтарын, атап айтқанда, ағылшын сөздерінің қалай оқылатынын жақсы біледі. Олар ағылшын тілінің емле ережелеріне барынша жақындатып жасалған біздің нұсқамыз бойынша жазылған қазақ сөздерін де оп - оңай оқи беретін болады. 4) ағылшын тілінің емле ережелерін қолданғаннан қазақ тіліне ешқандай зиян тимейді. Жаңа әліпби нұсқасын назарларыңызға ұсынсақ:Бұл әліпбидегі таңбалардың басым бөлігіне қатысты дау - дамай жоқ. Сондықтан біз тек жаңадан енгізілген және дыбысталған таңбаларды, сондай - ақ, диграфтарды ғана төменде талқыға саламыз. Осы жерде айта кетейік, жоғарыда берілген әліпби нұсқасы неміс тілінің әліпбиінен еш айырмашылығы жоқ. Айырмашылық тек Х әрпінің болмауында ғана. ЕСКЕРТУ: Таңба – бұл әріптің жазылуы, ал дыбыс – оның айтылуы. Осыны қаперге ұстауларыңызды сұраймыз. Өйткені, төменде бұл екі сөз алма - кезек жиі қайталанады. Шатасып қалмаңыздар. С таңбасы, яғни «ц» дыбысы. Соңғы қабылданған латын әліпбиінде бұл әріп жоқ. Оны жасаушылар қазақ тілінде «ц» дыбысының мүлдем болмағанын алға тартты. Бірақ, біз «ц» дыбысын бүгінгі қазақ тілінен алып тастау мүмкін еместігін айтқымыз келеді. Біріншіден, «ц» әрпі бар сөздер орыс тілі арқылы біздің тілімізге түбегейлі еніп кетті. Одан біз арыла қоюымыз екіталай. Мысалы, полицияны полисия, циркті сирк, доцентті досент деп кім айтады?Екіншіден, бүкіл әлем жаңа тілдерді үйреніп, жаңа сөздерді игеріп жатқанда, біз бұрыннан сіңісті болып кеткен сөздерімізді қайтадан өзгертумен әуреленіп жатсақ, дамыған елдер көшінің соңында қаламыз. Бұл тілді дамытатын емес, керісінше тоқырататын, халықты тілден бездіретін қадам. Сондықтан «ц» дыбысы әліпбиімізде болуы тиіс және оны «С» қарпімен жазу қажет. І таңбасы. Бұл таңба орналасу тәртібіне қарай «і» және «и» болып екі түрлі дыбысталады. Атап айтқанда, қазақ сөздерінде ол дауыссыз дыбыстардың қасында «і» дыбысын берсе, дауысты дыбыстардың алдында және одан кейін тұрғанда «и» болып оқылады. Ал басқа тілден енген сөздерде «и» дыбысын береді. Мысалдар: қазақ сөздерінде дауыссыз дыбыстармен қатар келгенде: kim, kitap, bir, eki, tirshilik, tiginshi, bilikti, tilek, birlik, iri; қазақ сөздерінде дауысты дыбыстардың алдында және соңында келгенде: aiman, qaida, sarai, iek, tärbie, aiwan, bie, iod, jien, tailaq, toi, jaiyn, sailaw, Qytai, Resei, Semei. Ал кейбір сөздерде «і» әрпі екі рет кездеседі: kieli, ielik, Keiki, beibit, seisenbi, deidi, nietti, süidim, küili, т. Бұл сөздердегі «і» әрпінің қайсысы «и», қайсысы «і» болып оқылатынын ажырату қиын емес деп есептейміз. Өздеріңізге белгілі, қазақ тілінде «і» дыбысы ешқашан дауысты дыбыстың қасында тұрмайды. Сондықтан дауысты дыбыстардың қасында тұрғаны – «и», дауыссыз дыбыстың қасындағысы – «і» болып оқылады. Ал басқа тілден енген сөздерде: instagram, klinika, kino, bilet, mikrofon, Sidnei, Iran, Ispania, Izrail, Amerika, Irina, Maksim, David. Енді мына мәселеге тоқталсақ: қазақ тілінде «і» мен «и» дыбыстары қатар келетін сөздер бар. Мысалы, киім, биік, жиі, тиімді, иін, диірмен, кейін, мүйіз, әдейі, т. Біз оларды kiim, biik, jii, tiimdi, iin, diirmen, keiin, müiiz, ädeii деп жазамыз. Бұл жерде қатар тұрған екі «і» таңбасының қайсысы «и», қайсысы «і» деп дыбысталатынын қалай ажыратамыз? Әрине, қазақ тілін жақсы білетін адамдарға бұл сөздерді оқу қиынға соқпайды. Ал қазақшаны нашар білетін қазақтар, өзге ұлт өкілдері, әсіресе қазақша тілін үйреніп жатқан шетелдіктерге қалай түсіндіреміз?Оларға мына ережені айтуымыз керек: қазақ тілінде «и» дыбысы «і» дыбысының алдында ғана келеді. Керісінше, алдымен «і», одан кейін «и» дыбысы тұратын сөздер жоқ. Сондықтан осындай сөздерді оқығанда бірінші тұрған «і»- ні «и» деп оқу қажет. Бұл жерде аса қиындық жоқ деп ойлаймыз. Сонымен бірге, жалпы «и» мен «і» дыбыстары қатар келетін сөздер қазақ тілінде көп емес екенін де айта кетейік. Біз жоғарыда дауысты дыбыстардың алдында және соңында келетін «и» дыбысын сөз еттік. Ал дауыссыз дыбыстардың алдында, соңында және ортасында келетін «и» дыбысын қалай таңбалаймыз? Мысалы, пима, сирақ, сипа, тиме, би, иман, мизамшуақ, сәби, қанеки, тарих, билік, әліпби, инелік, Сәбит, Димаш, Дидар, Хадиша, т. Бұл жерде біз ағылшын тілінің емлесіне жүгініп, қазақ тілінің жазу заңдылығына «ее» диграфын қосуды жөн санадық. Ағылшын тілінде аталған диграф «и» деп оқылатынын латын әліпбиінен хабары бар кез келген адам жақсы біледі. Сонда жоғарыдағы сөздер peema, seeraq, seepa, bee, eeman, meezamshwaq, säbee, qanekee, tareeh, beelik, älipbee, eenelik, Säbeet, Deemash, Deedar, Hadeesha болып жазылады. Бұл диграфты не үшін таңдадық?Біріншіден, егер оны алмасақ, жаңа әліпбиге «и» дыбысы үшін тағы бір таңбаны қосуға тура келер еді. Екіншіден, жоғарыда айтқандай, оны біз айдаладан әкеліп отырған жоқпыз. Ағылшын тілінде күллі әлем танитын, оқи алатын диграф. Әрине, жоғарыда байқағаныңыздай, диграфпен жазылған сөздер алғашында көзге оғаштау көрінуі мүмкін. Бірақ, бірте - бірте көз үйренеді. Ағылшын тіліндегі speed, sleep, sheep, bee, see деген сөздерге де көзіміз үйренгені белгілі. Реті келгенде айталық, қазақ тілінде жүз мыңдаған сөз бар. Жаңа әліпбиде олардың бәрін көзге жағымды көрінетіндей етіп жазу мүмкін емес. Үшіншіден, мына жайтты баса айтсақ дейміз: диграфтарды қолданудан біз қашпауымыз керек. Егер диграфтар қолдануға ыңғайсыз, жазылуы қиын, оқылуы ауыр болғанда, ең бірінші болып ағылшындар, басқа да еуропалық халықтар оны қолданыстан шығарар еді. Бірақ, біздің білетініміздей, ағылшын тіліндегі әрбір екінші сөзде диграф бар. Тіпті кейбір сөздерінің ішінде бірнеше диграф кездеседі. Мысал келтіріп жатуды артық деп ойлаймыз. Бірақ, бұдан ағылшын тілі артта қалып, дамымай жатқан жоқ, керісінше әлемнің тең жартысы осы тілде сөйлейді және ол үйренуге «ең оңай» тілдердің бірі саналады. Ешбір ағылшын «диграфтардан бас тартайық» деп жатқан жоқ. U таңбасы, яғни «у» және «ұ» дыбыстары. Қазақ сөздерінде бұл таңба «ұ» дыбысын берсе, өзге тілден енген сөздерде «у» деп оқылады. Мысалдар: қазақ тілінде: qulager, suraq, jumaq, turmys, samuryq, jumys, urpaq, sur, quraq, Ulpan, Nurlan, Jumabai, Nur - Sultan, Tumandy Albion. Өзге тілден енген сөздер: prokuratura, kubok, turnir, tundra, bullit, futbol, bonus, Buratino, Runi, Joshua, Uilliams, Artur, Ukraina, Urugvai, Baku, Belarus. Ал қазақ сөздеріндегі «у» дыбысын қалай таңбалаймыз? Тіл мамандарының айтуынша, қазақ тілінде дауысты «у» дыбысы жоқ. Тек дауыссыз «у» ғана бар. Кириллицада «су», «тура», «қурай», «тату», «қару», «бура» секілді көптеген сөздер дұрыс жазылмаған. Дұрысында бұлар «сұу», «тұура», «құурай», «татұу», «қарұу», «бұура» деп айтылады және солай жазылады. Мұндағы «у» – дауыссыз дыбыс. Латын әріптерімен олар suw, tuwra, quwrai, tatuw, qaruw, buwra болып жазылады. Дауыссыз «у» дыбысын төменде W таңбасын талдағанда кеңінен айтамыз. Реті келгенде айта кетейік, біз кириллицада тұйық етістіктің жұрнағы «- у» ғана деп оқып келдік. Тіліміздің заңдылығы бойынша бұл жұрнақ «- ұу», «- үу», «- ыу», «- іу» және «у» болуы тиіс. Сөздің ішінде келген дауысты дыбыстардың жуын - жіңішке болуына орай сәйкес жұрнақ жалғанады. Аталған жұрнақтарға бір - бір мысалдан келтіре кетейік: bur+uw, kül+üw, sat+yw, bil+iw, basta+w. W таңбасы, яғни дауыссыз «у» дыбысы. Ағылшын тілінде және өзге де бірқатар тілдерде бұл әріп дауыссыз «у» дыбысын береді. Дауысты дыбыстың алдында және артында «у» келсе, осы таңбамен жазылады. Ағылшын тілінен мысалдар: Washington, world, work, Botswana, new, low, town, т. Қазақ тілінде де біз дауысты дыбыстың алдында және артында келген дауыссыз у дыбысын «w» таңбасымен жазғанымыз дұрыс. Енді латын негізіндегі қазақ әліпбиіне енгізілетін диграфтарды талдайық. Барлығы 5 диграф қолданылады. Оның біреуін біз жоғарыда талдадық. Қалған төртеуіне кезек берсек. Gh диграфы, яғни «ғ» дыбысы. Бұл диграф ағылшын сөздерінде өте көп кездеседі және әр жерде әртүрлі дыбыс берсе, кей сөздерде мүлдем оқылмайды. Соның ішінде кейбір сөздерде «г» деп оқылады. Әлемдегі басқа да біраз ұлттардың әліпбиінде бұл диграф бар және ол көбінесе «ғ» дыбысын береді. Сондай - ақ, 1928 - 1940 жылдары Кеңес Одағындағы түркі халықтары қолданған латын әліпбиі, яғни яналифте g мен h таңбаларының қосындысынан жасалған Ƣ әрпі болғаны белгілі және ол да «ғ» дыбысын берген еді. Мысалы, «Қазақстан» сөзі «QazaƢь stan» деп жазылды. Біз «ғ» дыбысын жазу үшін әліпбиімізге тағы бір таңба қосуды артық деп санаймыз. Оның орнына көпке түсінікті «gh» диграфын пайдалансақ, бұдан ұтарымыз көп. Ng диграфы, яғни «ң» дыбысы. Ағылшын тілін мектепте оқыған әрбір адам бұл диграфтың қандай дыбыс беретінін жақсы біледі. Оны түсіндіріп жатуды артық деп санаймыз. Қазақ тілінің латын негізіндегі әліпбиінде де біз «ң» дыбысын таңбалауда осы диграфты пайдалануымыз керек. Бүкіл әлем білетін және оқи алатын «ng» тұрғанда әліпбиімізге тағы бір таңба қоспайық. Енді «ng» диграфына байланысты көпті толғандырған мәселеге тоқталсақ. Қазақ тілінде «н» мен «г» әріптері қатар келетін бірқатар сөздер бар. Сондай - ақ, «н» әрпімен аяқталатын сөздерге барыс септігінің «ге», есімшенің «ген», тағы басқа «гі», «гіш» секілді жалғау - жұрнақтар қосылғанда «н» мен «г» әріптері қатар келіп қалады. Мысалы, Амангелді, сенгіш, бүгінгі, түнгі, күнгей, әнге, сәнге, мінгесу, сөнген, көнген, т. Бұл жерде қатар тұрған «н» мен «г»- ні қалай оқимыз?Қазақ тілінде «ілгерінді ықпал» және «кейінді ықпал» деген ереже бар. Бұл қатар тұрған кейбір екі әріпті оқығанда алдыңғысы кейінгісін немесе кейінгісі алдыңғысын өзгертіп жіберетін заңдылық. Мысалы, «н» әрпінен кейін «г», «ғ» әріптері келсе, кейінді ықпал әсерінен, «н» әрпі «ң» болып өзгереді. Айталық, «алдын» деген сөзге «ғы» жұрнағы жалғанғандықтан, біз оны «алдыңғы» деп жазып жүрміз. Жоғарыда мысалға келтірген сөздерде де «кейінді ықпал» бар екенін байқау қиын емес. Айтып көріңіз: Амаңгелді, сеңгіш, бүгіңгі, күңгей, міңгесу, сөңген деп айтылады. Ендеше біз оларды да неге айтылуы бойынша Amanggeldi, senggish, büginggi, künggei, minggesüw, sönggen деп жазбаймыз? Сонда «ng» диграфына байланысты айтылып жүрген проблемадан құтылар едік. Негізі қазақ тілінде «н» мен «г» әріптері қатар келетін сөздер көп емес, саусақпен санарлық қана. Сол бірен - саран сөзге бола бүкіл әлем танитын «ng» диграфынан бас тартсақ, ол тілімізді дамыту емес, артқа шегіндіру болар еді. Тағы бір айта кетер жайт: ішінде «нг» әріптері қатар келген шетел сөздері. Бұлар brifing, miting, boing, kiorling, lizing, shopping, klining, kasting, tiuning деп жазылады. Қазақ тілінде оларды ағылшын тіліндегі түпнұсқасына сай «брифиң», «митиң», «киорлиң», «лизиң», «шоппиң» деп оқыған дұрыс деп есептейміз. Ch және Sh диграфтары. Бұлар «ч» және «ш» дыбыстарын беретіндігін білмейтін адам жоқ. Сондықтан осы дыбыстар үшін де біз жаңа таңба ойлап табам деп бас ауыртпауымыз керек. Қазақ тілінде «с» мен «х» әріптері қатар келетін екі - ақ сөз бар: асхана және Асхат. Бұған дейінгі талқылаулар кезінде кейбір адамдар пайғамбардың есімін «Ishak» деп жазып мазақ қылған болатын. Бірақ, бұл пайғамбардың аты қазақша Ысқақ екенін естеріне салып қоямыз. Кириллицадағы ь, ъ, э, ю, я, щ, ё, һ таңбалары жаңа нұсқаға енгізілген жоқ. Бұлардың ішінен ъ, э, щ, һ дыбыстары қазақ сөздерінде мүлдем қолданылмайды. Басқа тілден, әсіресе орыс тілінен енген сөздерді бұларсыз да жазуға болады. Дереккөз: bilimdiler. kz білім порталы Соңғы жаңалықтар 17 қыркүйек 2020 г. 19 309 0 Похожие новости: Павлодарда 200-ге жуық адам латын графикасында диктант жазды Жаңалықтар тізбесі Назарбаев қазақ әліпбиін латын графикасына көшіру туралы жарлыққа қол қойды Жаңалықтар тізбесі Назарбаев жаңа әліпбиді бекіту туралы жарлық дайындауды тапсырды Басты жаңалық ҚазҰУ-да латын әліпбиі жөнінде республикалық конференция өтті. Университет тынысы Білім және ғылым министрі: Маған 25 әріптен тұратын әліпби ұнады Жаңалықтар тізбесі Добавить комментарий Жаңалық тізбесі Нұрлы Отанымыз-тәуелсіз Қазақстан 15 желтоксан 2023 г. 18 038 0 Ақмолалық оқушы ІІІ республикалық «Мәшһүр-Жүсіп оқулары» байқаудың гранпри иегері атанды 15 мамыр 2023 г. 28 011 0 ҚР құрама командасының қоржыны 4 медальмен толықты 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 «Қарлығаш» балабақшасының» өкілдері Көкшетау қаласының мектепке дейінгі ұйымдарымен тәжірибе алмасты 28 наурыз 2023 г. 22 123 0 Армысың, әз-Наурыз! 20 наурыз 2023 г. 21 836 0 Студенттер сарайында «Жаңа Қазақстан және жасампаз әйелдер» атты форум өтті 09 наурыз 2023 г. 139 921 0 2022 жылы қазақстандық мұғалімдердің жалақысын көбейтуге 1, 2 трлн теңге бөлінді 21 желтоксан 2022 г. 27 320 0 ЕҰУ-да Араб тілі күніне орай іс-шара өтеді 05 желтоксан 2022 г. Рахмадиев атындағы Мемлекеттік академиялық филармонияда WorldSkills Kazakhstan 2022 VII республикалық кәсіби шеберлік чемпионаты басталады. 31 718 0 Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетовтің Мемлекет басшысының сайлауалды бағдарламасын іске асыру туралы жазбасынан 28 қараша 2022 г. 27 027 0 Видеофакт Шымкент қаласы, "№72 жалпы орта білім беретін мектебі" КММ Қызықты мәліметтер ҚАЗАҚТАН ШЫҚҚАН ТҰҢҒЫШ КӘСІБИ СКРИПКАШЫНЫ БІЛЕСІЗ. Алматы саябағында құны 1 миллион тұратын. 23 жасар әже. Білім беру бағдарламасы мен тиісті пәнді қалай. Ғалымдар пластмасса қалдығымен қоректенетін. Жаңалықтар мұрағаты « Желтоксан 2024 »Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс 12345678910111213141516171819202122232425262728293031 © 2017 ж. Барлық құқықтар қорғалған. kz» ақпарат агенттігі. Білім жаңалықтары Маңызды Дәл қазір Пікір Эксклюзив Ғылым Редакция Сайт жобасын дайындаған «Key-Studio. kz ақпарат агенттігі kz ru Edunews. kz ақпарат агенттігі kz ru Edunews. kz ақпарат агенттігі kz ru Edunews. kz ақпарат агенттігі Edunews. kz ақпарат агенттігі kz ru kz ru прессрелиздер Дәл қазір Мектеп ақпары Университет тынысы WhatsApp: +7 555-90-60 Редакция: +7 255-90-60 E-mail: edunews. ru прессрелиздер Дәл қазір Мектеп ақпары Университет тынысы WhatsApp: +7 555-90-60 Редакция: +7 255-90-60 E-mail: edunews. ru прессрелиздер Дәл қазір Мектеп ақпары Университет тынысы WhatsApp: +7 555-90-60 Редакция: +7 255-90-60 E-mail: edunews. ru Білім жаңалықтарыҒылым Маңызды Сұхбат Профтех Пікір ЭксклюзивӘлемдік білім Басқа айдарлар Билікке сұрақЖурналистік зерттеу Сараптама Мектеп ақпары Университет тынысы Біздің әріптестер Керек ақпарат Жаңалықтар тізбесіҚызықты мәліметтер Мақалалар Видеофакт Басты жаңалықСоңғы жаңалықтар Дәл қазір Жастар жылы - 2019 ТОП-10 Мектепке дейінгі білім Фотофакт Редакция таңдауы прессрелиздер Редакция Білім жаңалықтарыҒылым Маңызды Сұхбат Профтех Пікір ЭксклюзивӘлемдік білім Басқа айдарлар Билікке сұрақЖурналистік зерттеу Сараптама Мектеп ақпары Университет тынысы Біздің әріптестер Керек ақпарат Жаңалықтар тізбесіҚызықты мәліметтер Мақалалар Видеофакт Басты жаңалықСоңғы жаңалықтар Дәл қазір Жастар жылы - 2019 ТОП-10 Мектепке дейінгі білім Фотофакт Редакция таңдауы прессрелиздер Редакция Білім жаңалықтарыҒылым Маңызды Сұхбат Профтех Пікір ЭксклюзивӘлемдік білім Басқа айдарлар Билікке сұрақЖурналистік зерттеу Сараптама Мектеп ақпары Университет тынысы Біздің әріптестер Керек ақпарат Жаңалықтар тізбесіҚызықты мәліметтер Мақалалар Видеофакт Басты жаңалықСоңғы жаңалықтар Дәл қазір Жастар жылы - 2019 ТОП-10 Мектепке дейінгі білім Фотофакт Редакция таңдауы прессрелиздер Редакция Edunews. kz » Соңғы жаңалықтар » Латын негізіндегі қазақ тілі әліпбиінің жаңа нұсқасы Латын негізіндегі қазақ тілі әліпбиінің жаңа нұсқасы Президент Қ. Тоқаев бүгінде қолданысқа енген қазақ тілінің латын негізіндегі әліпбиінің кемшіліктері бар екенін айтып, тиісті мекемелерге оны қайта қарауды тапсырды деп хабарлайды edunews. kz Ақпарат Агенттігі bilimdiler. kz білім порталына сілтеме жасап. Ертеңгі күні жаңа әліпбиді күнделікті пайдаланатын адамдардың бірі болғандықтан, біз де жоба талқысынан тыс қалмай, өз нұсқамызды жасап, ұсынуды жөн санадық. Бұл нұсқа несімен ерекшеленеді?1) 26 әріптен тұратын негізгі латын әліпбиінің шеңберінен барынша шықпауға тырыстық. Оған умлауты бар 3 әріп қана қосылды. Латын әліпбиінен Х әрпі алынып тасталды. Сонда барлығы – 28 әріп. 2) Ағылшын тілінің емле ережелерін пайдаландық. Қазақ тілінде дыбыс көп, бірақ таңба шектеулі. Сондықтан біз ағылшын тілінде қолданылатын 5 диграфты қазақ тілінің емле ережелеріне қостық. Одан бөлек, кейбір әріптердің орналасу тәртібіне қарай әртүрлі оқылу заңдылығын енгіздік. Бұл әліпбидің артықшылығы неде?Біз жаңа әліпбиге латын жазуын пайдаланатын дамыған елдерге жақындай түсу мақсатында көшіп жатырмыз. Соның ішінде ғылым мен білімнің, техника мен технологияның, компьютердің тілі болып отырған ағылшын тіліне, ағылшын тілді әлемге жақындауды көздеп отырғанымыз белгілі. Ендеше латын әліпбиіне көшу дегенді біз бір таңбаны алып тастап, орнына басқа таңба қоя салу деп түсінбеуіміз керек. Біздің мақсат – қазақ тілінің жазу заңдылықтарын, өзімізге де, өзгеге де жақсы танымал ағылшын тіліне, оның емле ережелеріне барынша жақындату. Сондықтан бұл нұсқаны жасау барысында біз тек ағылшын тілінде қолданылатын, бәрі білетін, оқи алатын диграфтарды және ағылшын тілінің кейбір оқылу заңдылықтарын алып отырмыз. Оның пайдасы мынада:1) екі тілдің емле ережелері ұқсас болса, ол қазақ тілінің имиджін арттырады. Яғни қазақ тілі мүлдем бөтен әлем емес, жазуы жағынан ағылшын тілімен белгілі бір ұқсастығы бар, игеруге оңай тіл екендігін паш етеміз. Біздің қаріптерімізді кез келген ұлттың өкілі «танып», еркін оқи алады; 2) мектеп табалдырығын аттаған бүлдіршін қазақ әліпбиін оқып - үйренгеннен кейін ағылшын тілін де еркін игереді; 3) елімізде мектеп қабырғасында ағылшын тілін оқыған кез келген адам, әсіресе, жастар жағы латын әліпбиінің заңдылықтарын, атап айтқанда, ағылшын сөздерінің қалай оқылатынын жақсы біледі. Олар ағылшын тілінің емле ережелеріне барынша жақындатып жасалған біздің нұсқамыз бойынша жазылған қазақ сөздерін де оп - оңай оқи беретін болады. 4) ағылшын тілінің емле ережелерін қолданғаннан қазақ тіліне ешқандай зиян тимейді. Жаңа әліпби нұсқасын назарларыңызға ұсынсақ:Бұл әліпбидегі таңбалардың басым бөлігіне қатысты дау - дамай жоқ. Сондықтан біз тек жаңадан енгізілген және дыбысталған таңбаларды, сондай - ақ, диграфтарды ғана төменде талқыға саламыз. Осы жерде айта кетейік, жоғарыда берілген әліпби нұсқасы неміс тілінің әліпбиінен еш айырмашылығы жоқ. Айырмашылық тек Х әрпінің болмауында ғана. ЕСКЕРТУ: Таңба – бұл әріптің жазылуы, ал дыбыс – оның айтылуы. Осыны қаперге ұстауларыңызды сұраймыз. Өйткені, төменде бұл екі сөз алма - кезек жиі қайталанады. Шатасып қалмаңыздар. С таңбасы, яғни «ц» дыбысы. Соңғы қабылданған латын әліпбиінде бұл әріп жоқ. Оны жасаушылар қазақ тілінде «ц» дыбысының мүлдем болмағанын алға тартты. Бірақ, біз «ц» дыбысын бүгінгі қазақ тілінен алып тастау мүмкін еместігін айтқымыз келеді. Біріншіден, «ц» әрпі бар сөздер орыс тілі арқылы біздің тілімізге түбегейлі еніп кетті. Одан біз арыла қоюымыз екіталай. Мысалы, полицияны полисия, циркті сирк, доцентті досент деп кім айтады?Екіншіден, бүкіл әлем жаңа тілдерді үйреніп, жаңа сөздерді игеріп жатқанда, біз бұрыннан сіңісті болып кеткен сөздерімізді қайтадан өзгертумен әуреленіп жатсақ, дамыған елдер көшінің соңында қаламыз. Бұл тілді дамытатын емес, керісінше тоқырататын, халықты тілден бездіретін қадам. Сондықтан «ц» дыбысы әліпбиімізде болуы тиіс және оны «С» қарпімен жазу қажет. І таңбасы. Бұл таңба орналасу тәртібіне қарай «і» және «и» болып екі түрлі дыбысталады. Атап айтқанда, қазақ сөздерінде ол дауыссыз дыбыстардың қасында «і» дыбысын берсе, дауысты дыбыстардың алдында және одан кейін тұрғанда «и» болып оқылады. Ал басқа тілден енген сөздерде «и» дыбысын береді. Мысалдар: қазақ сөздерінде дауыссыз дыбыстармен қатар келгенде: kim, kitap, bir, eki, tirshilik, tiginshi, bilikti, tilek, birlik, iri; қазақ сөздерінде дауысты дыбыстардың алдында және соңында келгенде: aiman, qaida, sarai, iek, tärbie, aiwan, bie, iod, jien, tailaq, toi, jaiyn, sailaw, Qytai, Resei, Semei. Ал кейбір сөздерде «і» әрпі екі рет кездеседі: kieli, ielik, Keiki, beibit, seisenbi, deidi, nietti, süidim, küili, т. Бұл сөздердегі «і» әрпінің қайсысы «и», қайсысы «і» болып оқылатынын ажырату қиын емес деп есептейміз. Өздеріңізге белгілі, қазақ тілінде «і» дыбысы ешқашан дауысты дыбыстың қасында тұрмайды. Сондықтан дауысты дыбыстардың қасында тұрғаны – «и», дауыссыз дыбыстың қасындағысы – «і» болып оқылады. Ал басқа тілден енген сөздерде: instagram, klinika, kino, bilet, mikrofon, Sidnei, Iran, Ispania, Izrail, Amerika, Irina, Maksim, David. Енді мына мәселеге тоқталсақ: қазақ тілінде «і» мен «и» дыбыстары қатар келетін сөздер бар. Мысалы, киім, биік, жиі, тиімді, иін, диірмен, кейін, мүйіз, әдейі, т. Біз оларды kiim, biik, jii, tiimdi, iin, diirmen, keiin, müiiz, ädeii деп жазамыз. Бұл жерде қатар тұрған екі «і» таңбасының қайсысы «и», қайсысы «і» деп дыбысталатынын қалай ажыратамыз? Әрине, қазақ тілін жақсы білетін адамдарға бұл сөздерді оқу қиынға соқпайды. Ал қазақшаны нашар білетін қазақтар, өзге ұлт өкілдері, әсіресе қазақша тілін үйреніп жатқан шетелдіктерге қалай түсіндіреміз?Оларға мына ережені айтуымыз керек: қазақ тілінде «и» дыбысы «і» дыбысының алдында ғана келеді. Керісінше, алдымен «і», одан кейін «и» дыбысы тұратын сөздер жоқ. Сондықтан осындай сөздерді оқығанда бірінші тұрған «і»- ні «и» деп оқу қажет. Бұл жерде аса қиындық жоқ деп ойлаймыз. Сонымен бірге, жалпы «и» мен «і» дыбыстары қатар келетін сөздер қазақ тілінде көп емес екенін де айта кетейік. Біз жоғарыда дауысты дыбыстардың алдында және соңында келетін «и» дыбысын сөз еттік. Ал дауыссыз дыбыстардың алдында, соңында және ортасында келетін «и» дыбысын қалай таңбалаймыз? Мысалы, пима, сирақ, сипа, тиме, би, иман, мизамшуақ, сәби, қанеки, тарих, билік, әліпби, инелік, Сәбит, Димаш, Дидар, Хадиша, т. Бұл жерде біз ағылшын тілінің емлесіне жүгініп, қазақ тілінің жазу заңдылығына «ее» диграфын қосуды жөн санадық. Ағылшын тілінде аталған диграф «и» деп оқылатынын латын әліпбиінен хабары бар кез келген адам жақсы біледі. Сонда жоғарыдағы сөздер peema, seeraq, seepa, bee, eeman, meezamshwaq, säbee, qanekee, tareeh, beelik, älipbee, eenelik, Säbeet, Deemash, Deedar, Hadeesha болып жазылады. Бұл диграфты не үшін таңдадық?Біріншіден, егер оны алмасақ, жаңа әліпбиге «и» дыбысы үшін тағы бір таңбаны қосуға тура келер еді. Екіншіден, жоғарыда айтқандай, оны біз айдаладан әкеліп отырған жоқпыз. Ағылшын тілінде күллі әлем танитын, оқи алатын диграф. Әрине, жоғарыда байқағаныңыздай, диграфпен жазылған сөздер алғашында көзге оғаштау көрінуі мүмкін. Бірақ, бірте - бірте көз үйренеді. Ағылшын тіліндегі speed, sleep, sheep, bee, see деген сөздерге де көзіміз үйренгені белгілі. Реті келгенде айталық, қазақ тілінде жүз мыңдаған сөз бар. Жаңа әліпбиде олардың бәрін көзге жағымды көрінетіндей етіп жазу мүмкін емес. Үшіншіден, мына жайтты баса айтсақ дейміз: диграфтарды қолданудан біз қашпауымыз керек. Егер диграфтар қолдануға ыңғайсыз, жазылуы қиын, оқылуы ауыр болғанда, ең бірінші болып ағылшындар, басқа да еуропалық халықтар оны қолданыстан шығарар еді. Бірақ, біздің білетініміздей, ағылшын тіліндегі әрбір екінші сөзде диграф бар. Тіпті кейбір сөздерінің ішінде бірнеше диграф кездеседі. Мысал келтіріп жатуды артық деп ойлаймыз. Бірақ, бұдан ағылшын тілі артта қалып, дамымай жатқан жоқ, керісінше әлемнің тең жартысы осы тілде сөйлейді және ол үйренуге «ең оңай» тілдердің бірі саналады. Ешбір ағылшын «диграфтардан бас тартайық» деп жатқан жоқ. U таңбасы, яғни «у» және «ұ» дыбыстары. Қазақ сөздерінде бұл таңба «ұ» дыбысын берсе, өзге тілден енген сөздерде «у» деп оқылады. Мысалдар: қазақ тілінде: qulager, suraq, jumaq, turmys, samuryq, jumys, urpaq, sur, quraq, Ulpan, Nurlan, Jumabai, Nur - Sultan, Tumandy Albion. Өзге тілден енген сөздер: prokuratura, kubok, turnir, tundra, bullit, futbol, bonus, Buratino, Runi, Joshua, Uilliams, Artur, Ukraina, Urugvai, Baku, Belarus. Ал қазақ сөздеріндегі «у» дыбысын қалай таңбалаймыз? Тіл мамандарының айтуынша, қазақ тілінде дауысты «у» дыбысы жоқ. Тек дауыссыз «у» ғана бар. Кириллицада «су», «тура», «қурай», «тату», «қару», «бура» секілді көптеген сөздер дұрыс жазылмаған. Дұрысында бұлар «сұу», «тұура», «құурай», «татұу», «қарұу», «бұура» деп айтылады және солай жазылады. Мұндағы «у» – дауыссыз дыбыс. Латын әріптерімен олар suw, tuwra, quwrai, tatuw, qaruw, buwra болып жазылады. Дауыссыз «у» дыбысын төменде W таңбасын талдағанда кеңінен айтамыз. Реті келгенде айта кетейік, біз кириллицада тұйық етістіктің жұрнағы «- у» ғана деп оқып келдік. Тіліміздің заңдылығы бойынша бұл жұрнақ «- ұу», «- үу», «- ыу», «- іу» және «у» болуы тиіс. Сөздің ішінде келген дауысты дыбыстардың жуын - жіңішке болуына орай сәйкес жұрнақ жалғанады. Аталған жұрнақтарға бір - бір мысалдан келтіре кетейік: bur+uw, kül+üw, sat+yw, bil+iw, basta+w. W таңбасы, яғни дауыссыз «у» дыбысы. Ағылшын тілінде және өзге де бірқатар тілдерде бұл әріп дауыссыз «у» дыбысын береді. Дауысты дыбыстың алдында және артында «у» келсе, осы таңбамен жазылады. Ағылшын тілінен мысалдар: Washington, world, work, Botswana, new, low, town, т. Қазақ тілінде де біз дауысты дыбыстың алдында және артында келген дауыссыз у дыбысын «w» таңбасымен жазғанымыз дұрыс. Енді латын негізіндегі қазақ әліпбиіне енгізілетін диграфтарды талдайық. Барлығы 5 диграф қолданылады. Оның біреуін біз жоғарыда талдадық. Қалған төртеуіне кезек берсек. Gh диграфы, яғни «ғ» дыбысы. Бұл диграф ағылшын сөздерінде өте көп кездеседі және әр жерде әртүрлі дыбыс берсе, кей сөздерде мүлдем оқылмайды. Соның ішінде кейбір сөздерде «г» деп оқылады. Әлемдегі басқа да біраз ұлттардың әліпбиінде бұл диграф бар және ол көбінесе «ғ» дыбысын береді. Сондай - ақ, 1928 - 1940 жылдары Кеңес Одағындағы түркі халықтары қолданған латын әліпбиі, яғни яналифте g мен h таңбаларының қосындысынан жасалған Ƣ әрпі болғаны белгілі және ол да «ғ» дыбысын берген еді. Мысалы, «Қазақстан» сөзі «QazaƢь stan» деп жазылды. Біз «ғ» дыбысын жазу үшін әліпбиімізге тағы бір таңба қосуды артық деп санаймыз. Оның орнына көпке түсінікті «gh» диграфын пайдалансақ, бұдан ұтарымыз көп. Ng диграфы, яғни «ң» дыбысы. Ағылшын тілін мектепте оқыған әрбір адам бұл диграфтың қандай дыбыс беретінін жақсы біледі. Оны түсіндіріп жатуды артық деп санаймыз. Қазақ тілінің латын негізіндегі әліпбиінде де біз «ң» дыбысын таңбалауда осы диграфты пайдалануымыз керек. Бүкіл әлем білетін және оқи алатын «ng» тұрғанда әліпбиімізге тағы бір таңба қоспайық. Енді «ng» диграфына байланысты көпті толғандырған мәселеге тоқталсақ. Қазақ тілінде «н» мен «г» әріптері қатар келетін бірқатар сөздер бар. Сондай - ақ, «н» әрпімен аяқталатын сөздерге барыс септігінің «ге», есімшенің «ген», тағы басқа «гі», «гіш» секілді жалғау - жұрнақтар қосылғанда «н» мен «г» әріптері қатар келіп қалады. Мысалы, Амангелді, сенгіш, бүгінгі, түнгі, күнгей, әнге, сәнге, мінгесу, сөнген, көнген, т. Бұл жерде қатар тұрған «н» мен «г»- ні қалай оқимыз?Қазақ тілінде «ілгерінді ықпал» және «кейінді ықпал» деген ереже бар. Бұл қатар тұрған кейбір екі әріпті оқығанда алдыңғысы кейінгісін немесе кейінгісі алдыңғысын өзгертіп жіберетін заңдылық. Мысалы, «н» әрпінен кейін «г», «ғ» әріптері келсе, кейінді ықпал әсерінен, «н» әрпі «ң» болып өзгереді. Айталық, «алдын» деген сөзге «ғы» жұрнағы жалғанғандықтан, біз оны «алдыңғы» деп жазып жүрміз. Жоғарыда мысалға келтірген сөздерде де «кейінді ықпал» бар екенін байқау қиын емес. Айтып көріңіз: Амаңгелді, сеңгіш, бүгіңгі, күңгей, міңгесу, сөңген деп айтылады. Ендеше біз оларды да неге айтылуы бойынша Amanggeldi, senggish, büginggi, künggei, minggesüw, sönggen деп жазбаймыз? Сонда «ng» диграфына байланысты айтылып жүрген проблемадан құтылар едік. Негізі қазақ тілінде «н» мен «г» әріптері қатар келетін сөздер көп емес, саусақпен санарлық қана. Сол бірен - саран сөзге бола бүкіл әлем танитын «ng» диграфынан бас тартсақ, ол тілімізді дамыту емес, артқа шегіндіру болар еді. Тағы бір айта кетер жайт: ішінде «нг» әріптері қатар келген шетел сөздері. Бұлар brifing, miting, boing, kiorling, lizing, shopping, klining, kasting, tiuning деп жазылады. Қазақ тілінде оларды ағылшын тіліндегі түпнұсқасына сай «брифиң», «митиң», «киорлиң», «лизиң», «шоппиң» деп оқыған дұрыс деп есептейміз. Ch және Sh диграфтары. Бұлар «ч» және «ш» дыбыстарын беретіндігін білмейтін адам жоқ. Сондықтан осы дыбыстар үшін де біз жаңа таңба ойлап табам деп бас ауыртпауымыз керек. Қазақ тілінде «с» мен «х» әріптері қатар келетін екі - ақ сөз бар: асхана және Асхат. Бұған дейінгі талқылаулар кезінде кейбір адамдар пайғамбардың есімін «Ishak» деп жазып мазақ қылған болатын. Бірақ, бұл пайғамбардың аты қазақша Ысқақ екенін естеріне салып қоямыз. Кириллицадағы ь, ъ, э, ю, я, щ, ё, һ таңбалары жаңа нұсқаға енгізілген жоқ. Бұлардың ішінен ъ, э, щ, һ дыбыстары қазақ сөздерінде мүлдем қолданылмайды. Басқа тілден, әсіресе орыс тілінен енген сөздерді бұларсыз да жазуға болады. Дереккөз: bilimdiler. kz білім порталы Соңғы жаңалықтар 17 қыркүйек 2020 г. 19 309 0 Похожие новости: Павлодарда 200-ге жуық адам латын графикасында диктант жазды Жаңалықтар тізбесі Назарбаев қазақ әліпбиін латын графикасына көшіру туралы жарлыққа қол қойды Жаңалықтар тізбесі Назарбаев жаңа әліпбиді бекіту туралы жарлық дайындауды тапсырды Басты жаңалық ҚазҰУ-да латын әліпбиі жөнінде республикалық конференция өтті. Университет тынысы Білім және ғылым министрі: Маған 25 әріптен тұратын әліпби ұнады Жаңалықтар тізбесі Добавить комментарий Жаңалық тізбесі Нұрлы Отанымыз-тәуелсіз Қазақстан 15 желтоксан 2023 г. 18 038 0 Ақмолалық оқушы ІІІ республикалық «Мәшһүр-Жүсіп оқулары» байқаудың гранпри иегері атанды 15 мамыр 2023 г. 28 011 0 ҚР құрама командасының қоржыны 4 медальмен толықты 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 «Қарлығаш» балабақшасының» өкілдері Көкшетау қаласының мектепке дейінгі ұйымдарымен тәжірибе алмасты 28 наурыз 2023 г. 22 123 0 Армысың, әз-Наурыз! 20 наурыз 2023 г. 21 836 0 Студенттер сарайында «Жаңа Қазақстан және жасампаз әйелдер» атты форум өтті 09 наурыз 2023 г. 139 921 0 2022 жылы қазақстандық мұғалімдердің жалақысын көбейтуге 1, 2 трлн теңге бөлінді 21 желтоксан 2022 г. 27 320 0 ЕҰУ-да Араб тілі күніне орай іс-шара өтеді 05 желтоксан 2022 г. Рахмадиев атындағы Мемлекеттік академиялық филармонияда WorldSkills Kazakhstan 2022 VII республикалық кәсіби шеберлік чемпионаты басталады. 31 718 0 Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетовтің Мемлекет басшысының сайлауалды бағдарламасын іске асыру туралы жазбасынан 28 қараша 2022 г. 27 027 0 Видеофакт Шымкент қаласы, "№72 жалпы орта білім беретін мектебі" КММ Қызықты мәліметтер ҚАЗАҚТАН ШЫҚҚАН ТҰҢҒЫШ КӘСІБИ СКРИПКАШЫНЫ БІЛЕСІЗ. Алматы саябағында құны 1 миллион тұратын. 23 жасар әже. Білім беру бағдарламасы мен тиісті пәнді қалай. Ғалымдар пластмасса қалдығымен қоректенетін. Жаңалықтар мұрағаты « Желтоксан 2024 »Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс 12345678910111213141516171819202122232425262728293031 Edunews. kz » Соңғы жаңалықтар » Латын негізіндегі қазақ тілі әліпбиінің жаңа нұсқасы Латын негізіндегі қазақ тілі әліпбиінің жаңа нұсқасы Президент Қ. Тоқаев бүгінде қолданысқа енген қазақ тілінің латын негізіндегі әліпбиінің кемшіліктері бар екенін айтып, тиісті мекемелерге оны қайта қарауды тапсырды деп хабарлайды edunews. kz Ақпарат Агенттігі bilimdiler. kz білім порталына сілтеме жасап. Ертеңгі күні жаңа әліпбиді күнделікті пайдаланатын адамдардың бірі болғандықтан, біз де жоба талқысынан тыс қалмай, өз нұсқамызды жасап, ұсынуды жөн санадық. Бұл нұсқа несімен ерекшеленеді?1) 26 әріптен тұратын негізгі латын әліпбиінің шеңберінен барынша шықпауға тырыстық. Оған умлауты бар 3 әріп қана қосылды. Латын әліпбиінен Х әрпі алынып тасталды. Сонда барлығы – 28 әріп. 2) Ағылшын тілінің емле ережелерін пайдаландық. Қазақ тілінде дыбыс көп, бірақ таңба шектеулі. Сондықтан біз ағылшын тілінде қолданылатын 5 диграфты қазақ тілінің емле ережелеріне қостық. Одан бөлек, кейбір әріптердің орналасу тәртібіне қарай әртүрлі оқылу заңдылығын енгіздік. Бұл әліпбидің артықшылығы неде?Біз жаңа әліпбиге латын жазуын пайдаланатын дамыған елдерге жақындай түсу мақсатында көшіп жатырмыз. Соның ішінде ғылым мен білімнің, техника мен технологияның, компьютердің тілі болып отырған ағылшын тіліне, ағылшын тілді әлемге жақындауды көздеп отырғанымыз белгілі. Ендеше латын әліпбиіне көшу дегенді біз бір таңбаны алып тастап, орнына басқа таңба қоя салу деп түсінбеуіміз керек. Біздің мақсат – қазақ тілінің жазу заңдылықтарын, өзімізге де, өзгеге де жақсы танымал ағылшын тіліне, оның емле ережелеріне барынша жақындату. Сондықтан бұл нұсқаны жасау барысында біз тек ағылшын тілінде қолданылатын, бәрі білетін, оқи алатын диграфтарды және ағылшын тілінің кейбір оқылу заңдылықтарын алып отырмыз. Оның пайдасы мынада:1) екі тілдің емле ережелері ұқсас болса, ол қазақ тілінің имиджін арттырады. Яғни қазақ тілі мүлдем бөтен әлем емес, жазуы жағынан ағылшын тілімен белгілі бір ұқсастығы бар, игеруге оңай тіл екендігін паш етеміз. Біздің қаріптерімізді кез келген ұлттың өкілі «танып», еркін оқи алады; 2) мектеп табалдырығын аттаған бүлдіршін қазақ әліпбиін оқып - үйренгеннен кейін ағылшын тілін де еркін игереді; 3) елімізде мектеп қабырғасында ағылшын тілін оқыған кез келген адам, әсіресе, жастар жағы латын әліпбиінің заңдылықтарын, атап айтқанда, ағылшын сөздерінің қалай оқылатынын жақсы біледі. Олар ағылшын тілінің емле ережелеріне барынша жақындатып жасалған біздің нұсқамыз бойынша жазылған қазақ сөздерін де оп - оңай оқи беретін болады. 4) ағылшын тілінің емле ережелерін қолданғаннан қазақ тіліне ешқандай зиян тимейді. Жаңа әліпби нұсқасын назарларыңызға ұсынсақ:Бұл әліпбидегі таңбалардың басым бөлігіне қатысты дау - дамай жоқ. Сондықтан біз тек жаңадан енгізілген және дыбысталған таңбаларды, сондай - ақ, диграфтарды ғана төменде талқыға саламыз. Осы жерде айта кетейік, жоғарыда берілген әліпби нұсқасы неміс тілінің әліпбиінен еш айырмашылығы жоқ. Айырмашылық тек Х әрпінің болмауында ғана. ЕСКЕРТУ: Таңба – бұл әріптің жазылуы, ал дыбыс – оның айтылуы. Осыны қаперге ұстауларыңызды сұраймыз. Өйткені, төменде бұл екі сөз алма - кезек жиі қайталанады. Шатасып қалмаңыздар. С таңбасы, яғни «ц» дыбысы. Соңғы қабылданған латын әліпбиінде бұл әріп жоқ. Оны жасаушылар қазақ тілінде «ц» дыбысының мүлдем болмағанын алға тартты. Бірақ, біз «ц» дыбысын бүгінгі қазақ тілінен алып тастау мүмкін еместігін айтқымыз келеді. Біріншіден, «ц» әрпі бар сөздер орыс тілі арқылы біздің тілімізге түбегейлі еніп кетті. Одан біз арыла қоюымыз екіталай. Мысалы, полицияны полисия, циркті сирк, доцентті досент деп кім айтады?Екіншіден, бүкіл әлем жаңа тілдерді үйреніп, жаңа сөздерді игеріп жатқанда, біз бұрыннан сіңісті болып кеткен сөздерімізді қайтадан өзгертумен әуреленіп жатсақ, дамыған елдер көшінің соңында қаламыз. Бұл тілді дамытатын емес, керісінше тоқырататын, халықты тілден бездіретін қадам. Сондықтан «ц» дыбысы әліпбиімізде болуы тиіс және оны «С» қарпімен жазу қажет. І таңбасы. Бұл таңба орналасу тәртібіне қарай «і» және «и» болып екі түрлі дыбысталады. Атап айтқанда, қазақ сөздерінде ол дауыссыз дыбыстардың қасында «і» дыбысын берсе, дауысты дыбыстардың алдында және одан кейін тұрғанда «и» болып оқылады. Ал басқа тілден енген сөздерде «и» дыбысын береді. Мысалдар: қазақ сөздерінде дауыссыз дыбыстармен қатар келгенде: kim, kitap, bir, eki, tirshilik, tiginshi, bilikti, tilek, birlik, iri; қазақ сөздерінде дауысты дыбыстардың алдында және соңында келгенде: aiman, qaida, sarai, iek, tärbie, aiwan, bie, iod, jien, tailaq, toi, jaiyn, sailaw, Qytai, Resei, Semei. Ал кейбір сөздерде «і» әрпі екі рет кездеседі: kieli, ielik, Keiki, beibit, seisenbi, deidi, nietti, süidim, küili, т. Бұл сөздердегі «і» әрпінің қайсысы «и», қайсысы «і» болып оқылатынын ажырату қиын емес деп есептейміз. Өздеріңізге белгілі, қазақ тілінде «і» дыбысы ешқашан дауысты дыбыстың қасында тұрмайды. Сондықтан дауысты дыбыстардың қасында тұрғаны – «и», дауыссыз дыбыстың қасындағысы – «і» болып оқылады. Ал басқа тілден енген сөздерде: instagram, klinika, kino, bilet, mikrofon, Sidnei, Iran, Ispania, Izrail, Amerika, Irina, Maksim, David. Енді мына мәселеге тоқталсақ: қазақ тілінде «і» мен «и» дыбыстары қатар келетін сөздер бар. Мысалы, киім, биік, жиі, тиімді, иін, диірмен, кейін, мүйіз, әдейі, т. Біз оларды kiim, biik, jii, tiimdi, iin, diirmen, keiin, müiiz, ädeii деп жазамыз. Бұл жерде қатар тұрған екі «і» таңбасының қайсысы «и», қайсысы «і» деп дыбысталатынын қалай ажыратамыз? Әрине, қазақ тілін жақсы білетін адамдарға бұл сөздерді оқу қиынға соқпайды. Ал қазақшаны нашар білетін қазақтар, өзге ұлт өкілдері, әсіресе қазақша тілін үйреніп жатқан шетелдіктерге қалай түсіндіреміз?Оларға мына ережені айтуымыз керек: қазақ тілінде «и» дыбысы «і» дыбысының алдында ғана келеді. Керісінше, алдымен «і», одан кейін «и» дыбысы тұратын сөздер жоқ. Сондықтан осындай сөздерді оқығанда бірінші тұрған «і»- ні «и» деп оқу қажет. Бұл жерде аса қиындық жоқ деп ойлаймыз. Сонымен бірге, жалпы «и» мен «і» дыбыстары қатар келетін сөздер қазақ тілінде көп емес екенін де айта кетейік. Біз жоғарыда дауысты дыбыстардың алдында және соңында келетін «и» дыбысын сөз еттік. Ал дауыссыз дыбыстардың алдында, соңында және ортасында келетін «и» дыбысын қалай таңбалаймыз? Мысалы, пима, сирақ, сипа, тиме, би, иман, мизамшуақ, сәби, қанеки, тарих, билік, әліпби, инелік, Сәбит, Димаш, Дидар, Хадиша, т. Бұл жерде біз ағылшын тілінің емлесіне жүгініп, қазақ тілінің жазу заңдылығына «ее» диграфын қосуды жөн санадық. Ағылшын тілінде аталған диграф «и» деп оқылатынын латын әліпбиінен хабары бар кез келген адам жақсы біледі. Сонда жоғарыдағы сөздер peema, seeraq, seepa, bee, eeman, meezamshwaq, säbee, qanekee, tareeh, beelik, älipbee, eenelik, Säbeet, Deemash, Deedar, Hadeesha болып жазылады. Бұл диграфты не үшін таңдадық?Біріншіден, егер оны алмасақ, жаңа әліпбиге «и» дыбысы үшін тағы бір таңбаны қосуға тура келер еді. Екіншіден, жоғарыда айтқандай, оны біз айдаладан әкеліп отырған жоқпыз. Ағылшын тілінде күллі әлем танитын, оқи алатын диграф. Әрине, жоғарыда байқағаныңыздай, диграфпен жазылған сөздер алғашында көзге оғаштау көрінуі мүмкін. Бірақ, бірте - бірте көз үйренеді. Ағылшын тіліндегі speed, sleep, sheep, bee, see деген сөздерге де көзіміз үйренгені белгілі. Реті келгенде айталық, қазақ тілінде жүз мыңдаған сөз бар. Жаңа әліпбиде олардың бәрін көзге жағымды көрінетіндей етіп жазу мүмкін емес. Үшіншіден, мына жайтты баса айтсақ дейміз: диграфтарды қолданудан біз қашпауымыз керек. Егер диграфтар қолдануға ыңғайсыз, жазылуы қиын, оқылуы ауыр болғанда, ең бірінші болып ағылшындар, басқа да еуропалық халықтар оны қолданыстан шығарар еді. Бірақ, біздің білетініміздей, ағылшын тіліндегі әрбір екінші сөзде диграф бар. Тіпті кейбір сөздерінің ішінде бірнеше диграф кездеседі. Мысал келтіріп жатуды артық деп ойлаймыз. Бірақ, бұдан ағылшын тілі артта қалып, дамымай жатқан жоқ, керісінше әлемнің тең жартысы осы тілде сөйлейді және ол үйренуге «ең оңай» тілдердің бірі саналады. Ешбір ағылшын «диграфтардан бас тартайық» деп жатқан жоқ. U таңбасы, яғни «у» және «ұ» дыбыстары. Қазақ сөздерінде бұл таңба «ұ» дыбысын берсе, өзге тілден енген сөздерде «у» деп оқылады. Мысалдар: қазақ тілінде: qulager, suraq, jumaq, turmys, samuryq, jumys, urpaq, sur, quraq, Ulpan, Nurlan, Jumabai, Nur - Sultan, Tumandy Albion. Өзге тілден енген сөздер: prokuratura, kubok, turnir, tundra, bullit, futbol, bonus, Buratino, Runi, Joshua, Uilliams, Artur, Ukraina, Urugvai, Baku, Belarus. Ал қазақ сөздеріндегі «у» дыбысын қалай таңбалаймыз? Тіл мамандарының айтуынша, қазақ тілінде дауысты «у» дыбысы жоқ. Тек дауыссыз «у» ғана бар. Кириллицада «су», «тура», «қурай», «тату», «қару», «бура» секілді көптеген сөздер дұрыс жазылмаған. Дұрысында бұлар «сұу», «тұура», «құурай», «татұу», «қарұу», «бұура» деп айтылады және солай жазылады. Мұндағы «у» – дауыссыз дыбыс. Латын әріптерімен олар suw, tuwra, quwrai, tatuw, qaruw, buwra болып жазылады. Дауыссыз «у» дыбысын төменде W таңбасын талдағанда кеңінен айтамыз. Реті келгенде айта кетейік, біз кириллицада тұйық етістіктің жұрнағы «- у» ғана деп оқып келдік. Тіліміздің заңдылығы бойынша бұл жұрнақ «- ұу», «- үу», «- ыу», «- іу» және «у» болуы тиіс. Сөздің ішінде келген дауысты дыбыстардың жуын - жіңішке болуына орай сәйкес жұрнақ жалғанады. Аталған жұрнақтарға бір - бір мысалдан келтіре кетейік: bur+uw, kül+üw, sat+yw, bil+iw, basta+w. W таңбасы, яғни дауыссыз «у» дыбысы. Ағылшын тілінде және өзге де бірқатар тілдерде бұл әріп дауыссыз «у» дыбысын береді. Дауысты дыбыстың алдында және артында «у» келсе, осы таңбамен жазылады. Ағылшын тілінен мысалдар: Washington, world, work, Botswana, new, low, town, т. Қазақ тілінде де біз дауысты дыбыстың алдында және артында келген дауыссыз у дыбысын «w» таңбасымен жазғанымыз дұрыс. Енді латын негізіндегі қазақ әліпбиіне енгізілетін диграфтарды талдайық. Барлығы 5 диграф қолданылады. Оның біреуін біз жоғарыда талдадық. Қалған төртеуіне кезек берсек. Gh диграфы, яғни «ғ» дыбысы. Бұл диграф ағылшын сөздерінде өте көп кездеседі және әр жерде әртүрлі дыбыс берсе, кей сөздерде мүлдем оқылмайды. Соның ішінде кейбір сөздерде «г» деп оқылады. Әлемдегі басқа да біраз ұлттардың әліпбиінде бұл диграф бар және ол көбінесе «ғ» дыбысын береді. Сондай - ақ, 1928 - 1940 жылдары Кеңес Одағындағы түркі халықтары қолданған латын әліпбиі, яғни яналифте g мен h таңбаларының қосындысынан жасалған Ƣ әрпі болғаны белгілі және ол да «ғ» дыбысын берген еді. Мысалы, «Қазақстан» сөзі «QazaƢь stan» деп жазылды. Біз «ғ» дыбысын жазу үшін әліпбиімізге тағы бір таңба қосуды артық деп санаймыз. Оның орнына көпке түсінікті «gh» диграфын пайдалансақ, бұдан ұтарымыз көп. Ng диграфы, яғни «ң» дыбысы. Ағылшын тілін мектепте оқыған әрбір адам бұл диграфтың қандай дыбыс беретінін жақсы біледі. Оны түсіндіріп жатуды артық деп санаймыз. Қазақ тілінің латын негізіндегі әліпбиінде де біз «ң» дыбысын таңбалауда осы диграфты пайдалануымыз керек. Бүкіл әлем білетін және оқи алатын «ng» тұрғанда әліпбиімізге тағы бір таңба қоспайық. Енді «ng» диграфына байланысты көпті толғандырған мәселеге тоқталсақ. Қазақ тілінде «н» мен «г» әріптері қатар келетін бірқатар сөздер бар. Сондай - ақ, «н» әрпімен аяқталатын сөздерге барыс септігінің «ге», есімшенің «ген», тағы басқа «гі», «гіш» секілді жалғау - жұрнақтар қосылғанда «н» мен «г» әріптері қатар келіп қалады. Мысалы, Амангелді, сенгіш, бүгінгі, түнгі, күнгей, әнге, сәнге, мінгесу, сөнген, көнген, т. Бұл жерде қатар тұрған «н» мен «г»- ні қалай оқимыз?Қазақ тілінде «ілгерінді ықпал» және «кейінді ықпал» деген ереже бар. Бұл қатар тұрған кейбір екі әріпті оқығанда алдыңғысы кейінгісін немесе кейінгісі алдыңғысын өзгертіп жіберетін заңдылық. Мысалы, «н» әрпінен кейін «г», «ғ» әріптері келсе, кейінді ықпал әсерінен, «н» әрпі «ң» болып өзгереді. Айталық, «алдын» деген сөзге «ғы» жұрнағы жалғанғандықтан, біз оны «алдыңғы» деп жазып жүрміз. Жоғарыда мысалға келтірген сөздерде де «кейінді ықпал» бар екенін байқау қиын емес. Айтып көріңіз: Амаңгелді, сеңгіш, бүгіңгі, күңгей, міңгесу, сөңген деп айтылады. Ендеше біз оларды да неге айтылуы бойынша Amanggeldi, senggish, büginggi, künggei, minggesüw, sönggen деп жазбаймыз? Сонда «ng» диграфына байланысты айтылып жүрген проблемадан құтылар едік. Негізі қазақ тілінде «н» мен «г» әріптері қатар келетін сөздер көп емес, саусақпен санарлық қана. Сол бірен - саран сөзге бола бүкіл әлем танитын «ng» диграфынан бас тартсақ, ол тілімізді дамыту емес, артқа шегіндіру болар еді. Тағы бір айта кетер жайт: ішінде «нг» әріптері қатар келген шетел сөздері. Бұлар brifing, miting, boing, kiorling, lizing, shopping, klining, kasting, tiuning деп жазылады. Қазақ тілінде оларды ағылшын тіліндегі түпнұсқасына сай «брифиң», «митиң», «киорлиң», «лизиң», «шоппиң» деп оқыған дұрыс деп есептейміз. Ch және Sh диграфтары. Бұлар «ч» және «ш» дыбыстарын беретіндігін білмейтін адам жоқ. Сондықтан осы дыбыстар үшін де біз жаңа таңба ойлап табам деп бас ауыртпауымыз керек. Қазақ тілінде «с» мен «х» әріптері қатар келетін екі - ақ сөз бар: асхана және Асхат. Бұған дейінгі талқылаулар кезінде кейбір адамдар пайғамбардың есімін «Ishak» деп жазып мазақ қылған болатын. Бірақ, бұл пайғамбардың аты қазақша Ысқақ екенін естеріне салып қоямыз. Кириллицадағы ь, ъ, э, ю, я, щ, ё, һ таңбалары жаңа нұсқаға енгізілген жоқ. Бұлардың ішінен ъ, э, щ, һ дыбыстары қазақ сөздерінде мүлдем қолданылмайды. Басқа тілден, әсіресе орыс тілінен енген сөздерді бұларсыз да жазуға болады. Дереккөз: bilimdiler. kz білім порталы Соңғы жаңалықтар 17 қыркүйек 2020 г. 19 309 0 Похожие новости: Павлодарда 200-ге жуық адам латын графикасында диктант жазды Жаңалықтар тізбесі Назарбаев қазақ әліпбиін латын графикасына көшіру туралы жарлыққа қол қойды Жаңалықтар тізбесі Назарбаев жаңа әліпбиді бекіту туралы жарлық дайындауды тапсырды Басты жаңалық ҚазҰУ-да латын әліпбиі жөнінде республикалық конференция өтті. Университет тынысы Білім және ғылым министрі: Маған 25 әріптен тұратын әліпби ұнады Жаңалықтар тізбесі Добавить комментарий Жаңалық тізбесі Нұрлы Отанымыз-тәуелсіз Қазақстан 15 желтоксан 2023 г. 18 038 0 Ақмолалық оқушы ІІІ республикалық «Мәшһүр-Жүсіп оқулары» байқаудың гранпри иегері атанды 15 мамыр 2023 г. 28 011 0 ҚР құрама командасының қоржыны 4 медальмен толықты 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 «Қарлығаш» балабақшасының» өкілдері Көкшетау қаласының мектепке дейінгі ұйымдарымен тәжірибе алмасты 28 наурыз 2023 г. 22 123 0 Армысың, әз-Наурыз! 20 наурыз 2023 г. 21 836 0 Студенттер сарайында «Жаңа Қазақстан және жасампаз әйелдер» атты форум өтті 09 наурыз 2023 г. 139 921 0 2022 жылы қазақстандық мұғалімдердің жалақысын көбейтуге 1, 2 трлн теңге бөлінді 21 желтоксан 2022 г. 27 320 0 ЕҰУ-да Араб тілі күніне орай іс-шара өтеді 05 желтоксан 2022 г. Рахмадиев атындағы Мемлекеттік академиялық филармонияда WorldSkills Kazakhstan 2022 VII республикалық кәсіби шеберлік чемпионаты басталады. 31 718 0 Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетовтің Мемлекет басшысының сайлауалды бағдарламасын іске асыру туралы жазбасынан 28 қараша 2022 г. 27 027 0 Видеофакт Шымкент қаласы, "№72 жалпы орта білім беретін мектебі" КММ Қызықты мәліметтер ҚАЗАҚТАН ШЫҚҚАН ТҰҢҒЫШ КӘСІБИ СКРИПКАШЫНЫ БІЛЕСІЗ. Алматы саябағында құны 1 миллион тұратын. 23 жасар әже. Білім беру бағдарламасы мен тиісті пәнді қалай. Ғалымдар пластмасса қалдығымен қоректенетін. Жаңалықтар мұрағаты « Желтоксан 2024 »Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс 12345678910111213141516171819202122232425262728293031 Edunews. kz » Соңғы жаңалықтар » Латын негізіндегі қазақ тілі әліпбиінің жаңа нұсқасы Латын негізіндегі қазақ тілі әліпбиінің жаңа нұсқасы Президент Қ. Тоқаев бүгінде қолданысқа енген қазақ тілінің латын негізіндегі әліпбиінің кемшіліктері бар екенін айтып, тиісті мекемелерге оны қайта қарауды тапсырды деп хабарлайды edunews. kz Ақпарат Агенттігі bilimdiler. kz білім порталына сілтеме жасап. Ертеңгі күні жаңа әліпбиді күнделікті пайдаланатын адамдардың бірі болғандықтан, біз де жоба талқысынан тыс қалмай, өз нұсқамызды жасап, ұсынуды жөн санадық. Бұл нұсқа несімен ерекшеленеді?1) 26 әріптен тұратын негізгі латын әліпбиінің шеңберінен барынша шықпауға тырыстық. Оған умлауты бар 3 әріп қана қосылды. Латын әліпбиінен Х әрпі алынып тасталды. Сонда барлығы – 28 әріп. 2) Ағылшын тілінің емле ережелерін пайдаландық. Қазақ тілінде дыбыс көп, бірақ таңба шектеулі. Сондықтан біз ағылшын тілінде қолданылатын 5 диграфты қазақ тілінің емле ережелеріне қостық. Одан бөлек, кейбір әріптердің орналасу тәртібіне қарай әртүрлі оқылу заңдылығын енгіздік. Бұл әліпбидің артықшылығы неде?Біз жаңа әліпбиге латын жазуын пайдаланатын дамыған елдерге жақындай түсу мақсатында көшіп жатырмыз. Соның ішінде ғылым мен білімнің, техника мен технологияның, компьютердің тілі болып отырған ағылшын тіліне, ағылшын тілді әлемге жақындауды көздеп отырғанымыз белгілі. Ендеше латын әліпбиіне көшу дегенді біз бір таңбаны алып тастап, орнына басқа таңба қоя салу деп түсінбеуіміз керек. Біздің мақсат – қазақ тілінің жазу заңдылықтарын, өзімізге де, өзгеге де жақсы танымал ағылшын тіліне, оның емле ережелеріне барынша жақындату. Сондықтан бұл нұсқаны жасау барысында біз тек ағылшын тілінде қолданылатын, бәрі білетін, оқи алатын диграфтарды және ағылшын тілінің кейбір оқылу заңдылықтарын алып отырмыз. Оның пайдасы мынада:1) екі тілдің емле ережелері ұқсас болса, ол қазақ тілінің имиджін арттырады. Яғни қазақ тілі мүлдем бөтен әлем емес, жазуы жағынан ағылшын тілімен белгілі бір ұқсастығы бар, игеруге оңай тіл екендігін паш етеміз. Біздің қаріптерімізді кез келген ұлттың өкілі «танып», еркін оқи алады; 2) мектеп табалдырығын аттаған бүлдіршін қазақ әліпбиін оқып - үйренгеннен кейін ағылшын тілін де еркін игереді; 3) елімізде мектеп қабырғасында ағылшын тілін оқыған кез келген адам, әсіресе, жастар жағы латын әліпбиінің заңдылықтарын, атап айтқанда, ағылшын сөздерінің қалай оқылатынын жақсы біледі. Олар ағылшын тілінің емле ережелеріне барынша жақындатып жасалған біздің нұсқамыз бойынша жазылған қазақ сөздерін де оп - оңай оқи беретін болады. 4) ағылшын тілінің емле ережелерін қолданғаннан қазақ тіліне ешқандай зиян тимейді. Жаңа әліпби нұсқасын назарларыңызға ұсынсақ:Бұл әліпбидегі таңбалардың басым бөлігіне қатысты дау - дамай жоқ. Сондықтан біз тек жаңадан енгізілген және дыбысталған таңбаларды, сондай - ақ, диграфтарды ғана төменде талқыға саламыз. Осы жерде айта кетейік, жоғарыда берілген әліпби нұсқасы неміс тілінің әліпбиінен еш айырмашылығы жоқ. Айырмашылық тек Х әрпінің болмауында ғана. ЕСКЕРТУ: Таңба – бұл әріптің жазылуы, ал дыбыс – оның айтылуы. Осыны қаперге ұстауларыңызды сұраймыз. Өйткені, төменде бұл екі сөз алма - кезек жиі қайталанады. Шатасып қалмаңыздар. С таңбасы, яғни «ц» дыбысы. Соңғы қабылданған латын әліпбиінде бұл әріп жоқ. Оны жасаушылар қазақ тілінде «ц» дыбысының мүлдем болмағанын алға тартты. Бірақ, біз «ц» дыбысын бүгінгі қазақ тілінен алып тастау мүмкін еместігін айтқымыз келеді. Біріншіден, «ц» әрпі бар сөздер орыс тілі арқылы біздің тілімізге түбегейлі еніп кетті. Одан біз арыла қоюымыз екіталай. Мысалы, полицияны полисия, циркті сирк, доцентті досент деп кім айтады?Екіншіден, бүкіл әлем жаңа тілдерді үйреніп, жаңа сөздерді игеріп жатқанда, біз бұрыннан сіңісті болып кеткен сөздерімізді қайтадан өзгертумен әуреленіп жатсақ, дамыған елдер көшінің соңында қаламыз. Бұл тілді дамытатын емес, керісінше тоқырататын, халықты тілден бездіретін қадам. Сондықтан «ц» дыбысы әліпбиімізде болуы тиіс және оны «С» қарпімен жазу қажет. І таңбасы. Бұл таңба орналасу тәртібіне қарай «і» және «и» болып екі түрлі дыбысталады. Атап айтқанда, қазақ сөздерінде ол дауыссыз дыбыстардың қасында «і» дыбысын берсе, дауысты дыбыстардың алдында және одан кейін тұрғанда «и» болып оқылады. Ал басқа тілден енген сөздерде «и» дыбысын береді. Мысалдар: қазақ сөздерінде дауыссыз дыбыстармен қатар келгенде: kim, kitap, bir, eki, tirshilik, tiginshi, bilikti, tilek, birlik, iri; қазақ сөздерінде дауысты дыбыстардың алдында және соңында келгенде: aiman, qaida, sarai, iek, tärbie, aiwan, bie, iod, jien, tailaq, toi, jaiyn, sailaw, Qytai, Resei, Semei. Ал кейбір сөздерде «і» әрпі екі рет кездеседі: kieli, ielik, Keiki, beibit, seisenbi, deidi, nietti, süidim, küili, т. Бұл сөздердегі «і» әрпінің қайсысы «и», қайсысы «і» болып оқылатынын ажырату қиын емес деп есептейміз. Өздеріңізге белгілі, қазақ тілінде «і» дыбысы ешқашан дауысты дыбыстың қасында тұрмайды. Сондықтан дауысты дыбыстардың қасында тұрғаны – «и», дауыссыз дыбыстың қасындағысы – «і» болып оқылады. Ал басқа тілден енген сөздерде: instagram, klinika, kino, bilet, mikrofon, Sidnei, Iran, Ispania, Izrail, Amerika, Irina, Maksim, David. Енді мына мәселеге тоқталсақ: қазақ тілінде «і» мен «и» дыбыстары қатар келетін сөздер бар. Мысалы, киім, биік, жиі, тиімді, иін, диірмен, кейін, мүйіз, әдейі, т. Біз оларды kiim, biik, jii, tiimdi, iin, diirmen, keiin, müiiz, ädeii деп жазамыз. Бұл жерде қатар тұрған екі «і» таңбасының қайсысы «и», қайсысы «і» деп дыбысталатынын қалай ажыратамыз? Әрине, қазақ тілін жақсы білетін адамдарға бұл сөздерді оқу қиынға соқпайды. Ал қазақшаны нашар білетін қазақтар, өзге ұлт өкілдері, әсіресе қазақша тілін үйреніп жатқан шетелдіктерге қалай түсіндіреміз?Оларға мына ережені айтуымыз керек: қазақ тілінде «и» дыбысы «і» дыбысының алдында ғана келеді. Керісінше, алдымен «і», одан кейін «и» дыбысы тұратын сөздер жоқ. Сондықтан осындай сөздерді оқығанда бірінші тұрған «і»- ні «и» деп оқу қажет. Бұл жерде аса қиындық жоқ деп ойлаймыз. Сонымен бірге, жалпы «и» мен «і» дыбыстары қатар келетін сөздер қазақ тілінде көп емес екенін де айта кетейік. Біз жоғарыда дауысты дыбыстардың алдында және соңында келетін «и» дыбысын сөз еттік. Ал дауыссыз дыбыстардың алдында, соңында және ортасында келетін «и» дыбысын қалай таңбалаймыз? Мысалы, пима, сирақ, сипа, тиме, би, иман, мизамшуақ, сәби, қанеки, тарих, билік, әліпби, инелік, Сәбит, Димаш, Дидар, Хадиша, т. Бұл жерде біз ағылшын тілінің емлесіне жүгініп, қазақ тілінің жазу заңдылығына «ее» диграфын қосуды жөн санадық. Ағылшын тілінде аталған диграф «и» деп оқылатынын латын әліпбиінен хабары бар кез келген адам жақсы біледі. Сонда жоғарыдағы сөздер peema, seeraq, seepa, bee, eeman, meezamshwaq, säbee, qanekee, tareeh, beelik, älipbee, eenelik, Säbeet, Deemash, Deedar, Hadeesha болып жазылады. Бұл диграфты не үшін таңдадық?Біріншіден, егер оны алмасақ, жаңа әліпбиге «и» дыбысы үшін тағы бір таңбаны қосуға тура келер еді. Екіншіден, жоғарыда айтқандай, оны біз айдаладан әкеліп отырған жоқпыз. Ағылшын тілінде күллі әлем танитын, оқи алатын диграф. Әрине, жоғарыда байқағаныңыздай, диграфпен жазылған сөздер алғашында көзге оғаштау көрінуі мүмкін. Бірақ, бірте - бірте көз үйренеді. Ағылшын тіліндегі speed, sleep, sheep, bee, see деген сөздерге де көзіміз үйренгені белгілі. Реті келгенде айталық, қазақ тілінде жүз мыңдаған сөз бар. Жаңа әліпбиде олардың бәрін көзге жағымды көрінетіндей етіп жазу мүмкін емес. Үшіншіден, мына жайтты баса айтсақ дейміз: диграфтарды қолданудан біз қашпауымыз керек. Егер диграфтар қолдануға ыңғайсыз, жазылуы қиын, оқылуы ауыр болғанда, ең бірінші болып ағылшындар, басқа да еуропалық халықтар оны қолданыстан шығарар еді. Бірақ, біздің білетініміздей, ағылшын тіліндегі әрбір екінші сөзде диграф бар. Тіпті кейбір сөздерінің ішінде бірнеше диграф кездеседі. Мысал келтіріп жатуды артық деп ойлаймыз. Бірақ, бұдан ағылшын тілі артта қалып, дамымай жатқан жоқ, керісінше әлемнің тең жартысы осы тілде сөйлейді және ол үйренуге «ең оңай» тілдердің бірі саналады. Ешбір ағылшын «диграфтардан бас тартайық» деп жатқан жоқ. U таңбасы, яғни «у» және «ұ» дыбыстары. Қазақ сөздерінде бұл таңба «ұ» дыбысын берсе, өзге тілден енген сөздерде «у» деп оқылады. Мысалдар: қазақ тілінде: qulager, suraq, jumaq, turmys, samuryq, jumys, urpaq, sur, quraq, Ulpan, Nurlan, Jumabai, Nur - Sultan, Tumandy Albion. Өзге тілден енген сөздер: prokuratura, kubok, turnir, tundra, bullit, futbol, bonus, Buratino, Runi, Joshua, Uilliams, Artur, Ukraina, Urugvai, Baku, Belarus. Ал қазақ сөздеріндегі «у» дыбысын қалай таңбалаймыз? Тіл мамандарының айтуынша, қазақ тілінде дауысты «у» дыбысы жоқ. Тек дауыссыз «у» ғана бар. Кириллицада «су», «тура», «қурай», «тату», «қару», «бура» секілді көптеген сөздер дұрыс жазылмаған. Дұрысында бұлар «сұу», «тұура», «құурай», «татұу», «қарұу», «бұура» деп айтылады және солай жазылады. Мұндағы «у» – дауыссыз дыбыс. Латын әріптерімен олар suw, tuwra, quwrai, tatuw, qaruw, buwra болып жазылады. Дауыссыз «у» дыбысын төменде W таңбасын талдағанда кеңінен айтамыз. Реті келгенде айта кетейік, біз кириллицада тұйық етістіктің жұрнағы «- у» ғана деп оқып келдік. Тіліміздің заңдылығы бойынша бұл жұрнақ «- ұу», «- үу», «- ыу», «- іу» және «у» болуы тиіс. Сөздің ішінде келген дауысты дыбыстардың жуын - жіңішке болуына орай сәйкес жұрнақ жалғанады. Аталған жұрнақтарға бір - бір мысалдан келтіре кетейік: bur+uw, kül+üw, sat+yw, bil+iw, basta+w. W таңбасы, яғни дауыссыз «у» дыбысы. Ағылшын тілінде және өзге де бірқатар тілдерде бұл әріп дауыссыз «у» дыбысын береді. Дауысты дыбыстың алдында және артында «у» келсе, осы таңбамен жазылады. Ағылшын тілінен мысалдар: Washington, world, work, Botswana, new, low, town, т. Қазақ тілінде де біз дауысты дыбыстың алдында және артында келген дауыссыз у дыбысын «w» таңбасымен жазғанымыз дұрыс. Енді латын негізіндегі қазақ әліпбиіне енгізілетін диграфтарды талдайық. Барлығы 5 диграф қолданылады. Оның біреуін біз жоғарыда талдадық. Қалған төртеуіне кезек берсек. Gh диграфы, яғни «ғ» дыбысы. Бұл диграф ағылшын сөздерінде өте көп кездеседі және әр жерде әртүрлі дыбыс берсе, кей сөздерде мүлдем оқылмайды. Соның ішінде кейбір сөздерде «г» деп оқылады. Әлемдегі басқа да біраз ұлттардың әліпбиінде бұл диграф бар және ол көбінесе «ғ» дыбысын береді. Сондай - ақ, 1928 - 1940 жылдары Кеңес Одағындағы түркі халықтары қолданған латын әліпбиі, яғни яналифте g мен h таңбаларының қосындысынан жасалған Ƣ әрпі болғаны белгілі және ол да «ғ» дыбысын берген еді. Мысалы, «Қазақстан» сөзі «QazaƢь stan» деп жазылды. Біз «ғ» дыбысын жазу үшін әліпбиімізге тағы бір таңба қосуды артық деп санаймыз. Оның орнына көпке түсінікті «gh» диграфын пайдалансақ, бұдан ұтарымыз көп. Ng диграфы, яғни «ң» дыбысы. Ағылшын тілін мектепте оқыған әрбір адам бұл диграфтың қандай дыбыс беретінін жақсы біледі. Оны түсіндіріп жатуды артық деп санаймыз. Қазақ тілінің латын негізіндегі әліпбиінде де біз «ң» дыбысын таңбалауда осы диграфты пайдалануымыз керек. Бүкіл әлем білетін және оқи алатын «ng» тұрғанда әліпбиімізге тағы бір таңба қоспайық. Енді «ng» диграфына байланысты көпті толғандырған мәселеге тоқталсақ. Қазақ тілінде «н» мен «г» әріптері қатар келетін бірқатар сөздер бар. Сондай - ақ, «н» әрпімен аяқталатын сөздерге барыс септігінің «ге», есімшенің «ген», тағы басқа «гі», «гіш» секілді жалғау - жұрнақтар қосылғанда «н» мен «г» әріптері қатар келіп қалады. Мысалы, Амангелді, сенгіш, бүгінгі, түнгі, күнгей, әнге, сәнге, мінгесу, сөнген, көнген, т. Бұл жерде қатар тұрған «н» мен «г»- ні қалай оқимыз?Қазақ тілінде «ілгерінді ықпал» және «кейінді ықпал» деген ереже бар. Бұл қатар тұрған кейбір екі әріпті оқығанда алдыңғысы кейінгісін немесе кейінгісі алдыңғысын өзгертіп жіберетін заңдылық. Мысалы, «н» әрпінен кейін «г», «ғ» әріптері келсе, кейінді ықпал әсерінен, «н» әрпі «ң» болып өзгереді. Айталық, «алдын» деген сөзге «ғы» жұрнағы жалғанғандықтан, біз оны «алдыңғы» деп жазып жүрміз. Жоғарыда мысалға келтірген сөздерде де «кейінді ықпал» бар екенін байқау қиын емес. Айтып көріңіз: Амаңгелді, сеңгіш, бүгіңгі, күңгей, міңгесу, сөңген деп айтылады. Ендеше біз оларды да неге айтылуы бойынша Amanggeldi, senggish, büginggi, künggei, minggesüw, sönggen деп жазбаймыз? Сонда «ng» диграфына байланысты айтылып жүрген проблемадан құтылар едік. Негізі қазақ тілінде «н» мен «г» әріптері қатар келетін сөздер көп емес, саусақпен санарлық қана. Сол бірен - саран сөзге бола бүкіл әлем танитын «ng» диграфынан бас тартсақ, ол тілімізді дамыту емес, артқа шегіндіру болар еді. Тағы бір айта кетер жайт: ішінде «нг» әріптері қатар келген шетел сөздері. Бұлар brifing, miting, boing, kiorling, lizing, shopping, klining, kasting, tiuning деп жазылады. Қазақ тілінде оларды ағылшын тіліндегі түпнұсқасына сай «брифиң», «митиң», «киорлиң», «лизиң», «шоппиң» деп оқыған дұрыс деп есептейміз. Ch және Sh диграфтары. Бұлар «ч» және «ш» дыбыстарын беретіндігін білмейтін адам жоқ. Сондықтан осы дыбыстар үшін де біз жаңа таңба ойлап табам деп бас ауыртпауымыз керек. Қазақ тілінде «с» мен «х» әріптері қатар келетін екі - ақ сөз бар: асхана және Асхат. Бұған дейінгі талқылаулар кезінде кейбір адамдар пайғамбардың есімін «Ishak» деп жазып мазақ қылған болатын. Бірақ, бұл пайғамбардың аты қазақша Ысқақ екенін естеріне салып қоямыз. Кириллицадағы ь, ъ, э, ю, я, щ, ё, һ таңбалары жаңа нұсқаға енгізілген жоқ. Бұлардың ішінен ъ, э, щ, һ дыбыстары қазақ сөздерінде мүлдем қолданылмайды. Басқа тілден, әсіресе орыс тілінен енген сөздерді бұларсыз да жазуға болады. Дереккөз: bilimdiler. kz білім порталы Соңғы жаңалықтар 17 қыркүйек 2020 г. 19 309 0 Похожие новости: Павлодарда 200-ге жуық адам латын графикасында диктант жазды Жаңалықтар тізбесі Назарбаев қазақ әліпбиін латын графикасына көшіру туралы жарлыққа қол қойды Жаңалықтар тізбесі Назарбаев жаңа әліпбиді бекіту туралы жарлық дайындауды тапсырды Басты жаңалық ҚазҰУ-да латын әліпбиі жөнінде республикалық конференция өтті. Университет тынысы Білім және ғылым министрі: Маған 25 әріптен тұратын әліпби ұнады Жаңалықтар тізбесі Добавить комментарий Edunews. kz » Соңғы жаңалықтар » Латын негізіндегі қазақ тілі әліпбиінің жаңа нұсқасы Edunews. kz » Соңғы жаңалықтар » Латын негізіндегі қазақ тілі әліпбиінің жаңа нұсқасы Латын негізіндегі қазақ тілі әліпбиінің жаңа нұсқасы Президент Қ. Тоқаев бүгінде қолданысқа енген қазақ тілінің латын негізіндегі әліпбиінің кемшіліктері бар екенін айтып, тиісті мекемелерге оны қайта қарауды тапсырды деп хабарлайды edunews. kz Ақпарат Агенттігі bilimdiler. kz білім порталына сілтеме жасап. Ертеңгі күні жаңа әліпбиді күнделікті пайдаланатын адамдардың бірі болғандықтан, біз де жоба талқысынан тыс қалмай, өз нұсқамызды жасап, ұсынуды жөн санадық. Бұл нұсқа несімен ерекшеленеді?1) 26 әріптен тұратын негізгі латын әліпбиінің шеңберінен барынша шықпауға тырыстық. Оған умлауты бар 3 әріп қана қосылды. Латын әліпбиінен Х әрпі алынып тасталды. Сонда барлығы – 28 әріп. 2) Ағылшын тілінің емле ережелерін пайдаландық. Қазақ тілінде дыбыс көп, бірақ таңба шектеулі. Сондықтан біз ағылшын тілінде қолданылатын 5 диграфты қазақ тілінің емле ережелеріне қостық. Одан бөлек, кейбір әріптердің орналасу тәртібіне қарай әртүрлі оқылу заңдылығын енгіздік. Бұл әліпбидің артықшылығы неде?Біз жаңа әліпбиге латын жазуын пайдаланатын дамыған елдерге жақындай түсу мақсатында көшіп жатырмыз. Соның ішінде ғылым мен білімнің, техника мен технологияның, компьютердің тілі болып отырған ағылшын тіліне, ағылшын тілді әлемге жақындауды көздеп отырғанымыз белгілі. Ендеше латын әліпбиіне көшу дегенді біз бір таңбаны алып тастап, орнына басқа таңба қоя салу деп түсінбеуіміз керек. Біздің мақсат – қазақ тілінің жазу заңдылықтарын, өзімізге де, өзгеге де жақсы танымал ағылшын тіліне, оның емле ережелеріне барынша жақындату. Сондықтан бұл нұсқаны жасау барысында біз тек ағылшын тілінде қолданылатын, бәрі білетін, оқи алатын диграфтарды және ағылшын тілінің кейбір оқылу заңдылықтарын алып отырмыз. Оның пайдасы мынада:1) екі тілдің емле ережелері ұқсас болса, ол қазақ тілінің имиджін арттырады. Яғни қазақ тілі мүлдем бөтен әлем емес, жазуы жағынан ағылшын тілімен белгілі бір ұқсастығы бар, игеруге оңай тіл екендігін паш етеміз. Біздің қаріптерімізді кез келген ұлттың өкілі «танып», еркін оқи алады; 2) мектеп табалдырығын аттаған бүлдіршін қазақ әліпбиін оқып - үйренгеннен кейін ағылшын тілін де еркін игереді; 3) елімізде мектеп қабырғасында ағылшын тілін оқыған кез келген адам, әсіресе, жастар жағы латын әліпбиінің заңдылықтарын, атап айтқанда, ағылшын сөздерінің қалай оқылатынын жақсы біледі. Олар ағылшын тілінің емле ережелеріне барынша жақындатып жасалған біздің нұсқамыз бойынша жазылған қазақ сөздерін де оп - оңай оқи беретін болады. 4) ағылшын тілінің емле ережелерін қолданғаннан қазақ тіліне ешқандай зиян тимейді. Жаңа әліпби нұсқасын назарларыңызға ұсынсақ:Бұл әліпбидегі таңбалардың басым бөлігіне қатысты дау - дамай жоқ. Сондықтан біз тек жаңадан енгізілген және дыбысталған таңбаларды, сондай - ақ, диграфтарды ғана төменде талқыға саламыз. Осы жерде айта кетейік, жоғарыда берілген әліпби нұсқасы неміс тілінің әліпбиінен еш айырмашылығы жоқ. Айырмашылық тек Х әрпінің болмауында ғана. ЕСКЕРТУ: Таңба – бұл әріптің жазылуы, ал дыбыс – оның айтылуы. Осыны қаперге ұстауларыңызды сұраймыз. Өйткені, төменде бұл екі сөз алма - кезек жиі қайталанады. Шатасып қалмаңыздар. С таңбасы, яғни «ц» дыбысы. Соңғы қабылданған латын әліпбиінде бұл әріп жоқ. Оны жасаушылар қазақ тілінде «ц» дыбысының мүлдем болмағанын алға тартты. Бірақ, біз «ц» дыбысын бүгінгі қазақ тілінен алып тастау мүмкін еместігін айтқымыз келеді. Біріншіден, «ц» әрпі бар сөздер орыс тілі арқылы біздің тілімізге түбегейлі еніп кетті. Одан біз арыла қоюымыз екіталай. Мысалы, полицияны полисия, циркті сирк, доцентті досент деп кім айтады?Екіншіден, бүкіл әлем жаңа тілдерді үйреніп, жаңа сөздерді игеріп жатқанда, біз бұрыннан сіңісті болып кеткен сөздерімізді қайтадан өзгертумен әуреленіп жатсақ, дамыған елдер көшінің соңында қаламыз. Бұл тілді дамытатын емес, керісінше тоқырататын, халықты тілден бездіретін қадам. Сондықтан «ц» дыбысы әліпбиімізде болуы тиіс және оны «С» қарпімен жазу қажет. І таңбасы. Бұл таңба орналасу тәртібіне қарай «і» және «и» болып екі түрлі дыбысталады. Атап айтқанда, қазақ сөздерінде ол дауыссыз дыбыстардың қасында «і» дыбысын берсе, дауысты дыбыстардың алдында және одан кейін тұрғанда «и» болып оқылады. Ал басқа тілден енген сөздерде «и» дыбысын береді. Мысалдар: қазақ сөздерінде дауыссыз дыбыстармен қатар келгенде: kim, kitap, bir, eki, tirshilik, tiginshi, bilikti, tilek, birlik, iri; қазақ сөздерінде дауысты дыбыстардың алдында және соңында келгенде: aiman, qaida, sarai, iek, tärbie, aiwan, bie, iod, jien, tailaq, toi, jaiyn, sailaw, Qytai, Resei, Semei. Ал кейбір сөздерде «і» әрпі екі рет кездеседі: kieli, ielik, Keiki, beibit, seisenbi, deidi, nietti, süidim, küili, т. Бұл сөздердегі «і» әрпінің қайсысы «и», қайсысы «і» болып оқылатынын ажырату қиын емес деп есептейміз. Өздеріңізге белгілі, қазақ тілінде «і» дыбысы ешқашан дауысты дыбыстың қасында тұрмайды. Сондықтан дауысты дыбыстардың қасында тұрғаны – «и», дауыссыз дыбыстың қасындағысы – «і» болып оқылады. Ал басқа тілден енген сөздерде: instagram, klinika, kino, bilet, mikrofon, Sidnei, Iran, Ispania, Izrail, Amerika, Irina, Maksim, David. Енді мына мәселеге тоқталсақ: қазақ тілінде «і» мен «и» дыбыстары қатар келетін сөздер бар. Мысалы, киім, биік, жиі, тиімді, иін, диірмен, кейін, мүйіз, әдейі, т. Біз оларды kiim, biik, jii, tiimdi, iin, diirmen, keiin, müiiz, ädeii деп жазамыз. Бұл жерде қатар тұрған екі «і» таңбасының қайсысы «и», қайсысы «і» деп дыбысталатынын қалай ажыратамыз? Әрине, қазақ тілін жақсы білетін адамдарға бұл сөздерді оқу қиынға соқпайды. Ал қазақшаны нашар білетін қазақтар, өзге ұлт өкілдері, әсіресе қазақша тілін үйреніп жатқан шетелдіктерге қалай түсіндіреміз?Оларға мына ережені айтуымыз керек: қазақ тілінде «и» дыбысы «і» дыбысының алдында ғана келеді. Керісінше, алдымен «і», одан кейін «и» дыбысы тұратын сөздер жоқ. Сондықтан осындай сөздерді оқығанда бірінші тұрған «і»- ні «и» деп оқу қажет. Бұл жерде аса қиындық жоқ деп ойлаймыз. Сонымен бірге, жалпы «и» мен «і» дыбыстары қатар келетін сөздер қазақ тілінде көп емес екенін де айта кетейік. Біз жоғарыда дауысты дыбыстардың алдында және соңында келетін «и» дыбысын сөз еттік. Ал дауыссыз дыбыстардың алдында, соңында және ортасында келетін «и» дыбысын қалай таңбалаймыз? Мысалы, пима, сирақ, сипа, тиме, би, иман, мизамшуақ, сәби, қанеки, тарих, билік, әліпби, инелік, Сәбит, Димаш, Дидар, Хадиша, т. Бұл жерде біз ағылшын тілінің емлесіне жүгініп, қазақ тілінің жазу заңдылығына «ее» диграфын қосуды жөн санадық. Ағылшын тілінде аталған диграф «и» деп оқылатынын латын әліпбиінен хабары бар кез келген адам жақсы біледі. Сонда жоғарыдағы сөздер peema, seeraq, seepa, bee, eeman, meezamshwaq, säbee, qanekee, tareeh, beelik, älipbee, eenelik, Säbeet, Deemash, Deedar, Hadeesha болып жазылады. Бұл диграфты не үшін таңдадық?Біріншіден, егер оны алмасақ, жаңа әліпбиге «и» дыбысы үшін тағы бір таңбаны қосуға тура келер еді. Екіншіден, жоғарыда айтқандай, оны біз айдаладан әкеліп отырған жоқпыз. Ағылшын тілінде күллі әлем танитын, оқи алатын диграф. Әрине, жоғарыда байқағаныңыздай, диграфпен жазылған сөздер алғашында көзге оғаштау көрінуі мүмкін. Бірақ, бірте - бірте көз үйренеді. Ағылшын тіліндегі speed, sleep, sheep, bee, see деген сөздерге де көзіміз үйренгені белгілі. Реті келгенде айталық, қазақ тілінде жүз мыңдаған сөз бар. Жаңа әліпбиде олардың бәрін көзге жағымды көрінетіндей етіп жазу мүмкін емес. Үшіншіден, мына жайтты баса айтсақ дейміз: диграфтарды қолданудан біз қашпауымыз керек. Егер диграфтар қолдануға ыңғайсыз, жазылуы қиын, оқылуы ауыр болғанда, ең бірінші болып ағылшындар, басқа да еуропалық халықтар оны қолданыстан шығарар еді. Бірақ, біздің білетініміздей, ағылшын тіліндегі әрбір екінші сөзде диграф бар. Тіпті кейбір сөздерінің ішінде бірнеше диграф кездеседі. Мысал келтіріп жатуды артық деп ойлаймыз. Бірақ, бұдан ағылшын тілі артта қалып, дамымай жатқан жоқ, керісінше әлемнің тең жартысы осы тілде сөйлейді және ол үйренуге «ең оңай» тілдердің бірі саналады. Ешбір ағылшын «диграфтардан бас тартайық» деп жатқан жоқ. U таңбасы, яғни «у» және «ұ» дыбыстары. Қазақ сөздерінде бұл таңба «ұ» дыбысын берсе, өзге тілден енген сөздерде «у» деп оқылады. Мысалдар: қазақ тілінде: qulager, suraq, jumaq, turmys, samuryq, jumys, urpaq, sur, quraq, Ulpan, Nurlan, Jumabai, Nur - Sultan, Tumandy Albion. Өзге тілден енген сөздер: prokuratura, kubok, turnir, tundra, bullit, futbol, bonus, Buratino, Runi, Joshua, Uilliams, Artur, Ukraina, Urugvai, Baku, Belarus. Ал қазақ сөздеріндегі «у» дыбысын қалай таңбалаймыз? Тіл мамандарының айтуынша, қазақ тілінде дауысты «у» дыбысы жоқ. Тек дауыссыз «у» ғана бар. Кириллицада «су», «тура», «қурай», «тату», «қару», «бура» секілді көптеген сөздер дұрыс жазылмаған. Дұрысында бұлар «сұу», «тұура», «құурай», «татұу», «қарұу», «бұура» деп айтылады және солай жазылады. Мұндағы «у» – дауыссыз дыбыс. Латын әріптерімен олар suw, tuwra, quwrai, tatuw, qaruw, buwra болып жазылады. Дауыссыз «у» дыбысын төменде W таңбасын талдағанда кеңінен айтамыз. Реті келгенде айта кетейік, біз кириллицада тұйық етістіктің жұрнағы «- у» ғана деп оқып келдік. Тіліміздің заңдылығы бойынша бұл жұрнақ «- ұу», «- үу», «- ыу», «- іу» және «у» болуы тиіс. Сөздің ішінде келген дауысты дыбыстардың жуын - жіңішке болуына орай сәйкес жұрнақ жалғанады. Аталған жұрнақтарға бір - бір мысалдан келтіре кетейік: bur+uw, kül+üw, sat+yw, bil+iw, basta+w. W таңбасы, яғни дауыссыз «у» дыбысы. Ағылшын тілінде және өзге де бірқатар тілдерде бұл әріп дауыссыз «у» дыбысын береді. Дауысты дыбыстың алдында және артында «у» келсе, осы таңбамен жазылады. Ағылшын тілінен мысалдар: Washington, world, work, Botswana, new, low, town, т. Қазақ тілінде де біз дауысты дыбыстың алдында және артында келген дауыссыз у дыбысын «w» таңбасымен жазғанымыз дұрыс. Енді латын негізіндегі қазақ әліпбиіне енгізілетін диграфтарды талдайық. Барлығы 5 диграф қолданылады. Оның біреуін біз жоғарыда талдадық. Қалған төртеуіне кезек берсек. Gh диграфы, яғни «ғ» дыбысы. Бұл диграф ағылшын сөздерінде өте көп кездеседі және әр жерде әртүрлі дыбыс берсе, кей сөздерде мүлдем оқылмайды. Соның ішінде кейбір сөздерде «г» деп оқылады. Әлемдегі басқа да біраз ұлттардың әліпбиінде бұл диграф бар және ол көбінесе «ғ» дыбысын береді. Сондай - ақ, 1928 - 1940 жылдары Кеңес Одағындағы түркі халықтары қолданған латын әліпбиі, яғни яналифте g мен h таңбаларының қосындысынан жасалған Ƣ әрпі болғаны белгілі және ол да «ғ» дыбысын берген еді. Мысалы, «Қазақстан» сөзі «QazaƢь stan» деп жазылды. Біз «ғ» дыбысын жазу үшін әліпбиімізге тағы бір таңба қосуды артық деп санаймыз. Оның орнына көпке түсінікті «gh» диграфын пайдалансақ, бұдан ұтарымыз көп. Ng диграфы, яғни «ң» дыбысы. Ағылшын тілін мектепте оқыған әрбір адам бұл диграфтың қандай дыбыс беретінін жақсы біледі. Оны түсіндіріп жатуды артық деп санаймыз. Қазақ тілінің латын негізіндегі әліпбиінде де біз «ң» дыбысын таңбалауда осы диграфты пайдалануымыз керек. Бүкіл әлем білетін және оқи алатын «ng» тұрғанда әліпбиімізге тағы бір таңба қоспайық. Енді «ng» диграфына байланысты көпті толғандырған мәселеге тоқталсақ. Қазақ тілінде «н» мен «г» әріптері қатар келетін бірқатар сөздер бар. Сондай - ақ, «н» әрпімен аяқталатын сөздерге барыс септігінің «ге», есімшенің «ген», тағы басқа «гі», «гіш» секілді жалғау - жұрнақтар қосылғанда «н» мен «г» әріптері қатар келіп қалады. Мысалы, Амангелді, сенгіш, бүгінгі, түнгі, күнгей, әнге, сәнге, мінгесу, сөнген, көнген, т. Бұл жерде қатар тұрған «н» мен «г»- ні қалай оқимыз?Қазақ тілінде «ілгерінді ықпал» және «кейінді ықпал» деген ереже бар. Бұл қатар тұрған кейбір екі әріпті оқығанда алдыңғысы кейінгісін немесе кейінгісі алдыңғысын өзгертіп жіберетін заңдылық. Мысалы, «н» әрпінен кейін «г», «ғ» әріптері келсе, кейінді ықпал әсерінен, «н» әрпі «ң» болып өзгереді. Айталық, «алдын» деген сөзге «ғы» жұрнағы жалғанғандықтан, біз оны «алдыңғы» деп жазып жүрміз. Жоғарыда мысалға келтірген сөздерде де «кейінді ықпал» бар екенін байқау қиын емес. Айтып көріңіз: Амаңгелді, сеңгіш, бүгіңгі, күңгей, міңгесу, сөңген деп айтылады. Ендеше біз оларды да неге айтылуы бойынша Amanggeldi, senggish, büginggi, künggei, minggesüw, sönggen деп жазбаймыз? Сонда «ng» диграфына байланысты айтылып жүрген проблемадан құтылар едік. Негізі қазақ тілінде «н» мен «г» әріптері қатар келетін сөздер көп емес, саусақпен санарлық қана. Сол бірен - саран сөзге бола бүкіл әлем танитын «ng» диграфынан бас тартсақ, ол тілімізді дамыту емес, артқа шегіндіру болар еді. Тағы бір айта кетер жайт: ішінде «нг» әріптері қатар келген шетел сөздері. Бұлар brifing, miting, boing, kiorling, lizing, shopping, klining, kasting, tiuning деп жазылады. Қазақ тілінде оларды ағылшын тіліндегі түпнұсқасына сай «брифиң», «митиң», «киорлиң», «лизиң», «шоппиң» деп оқыған дұрыс деп есептейміз. Ch және Sh диграфтары. Бұлар «ч» және «ш» дыбыстарын беретіндігін білмейтін адам жоқ. Сондықтан осы дыбыстар үшін де біз жаңа таңба ойлап табам деп бас ауыртпауымыз керек. Қазақ тілінде «с» мен «х» әріптері қатар келетін екі - ақ сөз бар: асхана және Асхат. Бұған дейінгі талқылаулар кезінде кейбір адамдар пайғамбардың есімін «Ishak» деп жазып мазақ қылған болатын. Бірақ, бұл пайғамбардың аты қазақша Ысқақ екенін естеріне салып қоямыз. Кириллицадағы ь, ъ, э, ю, я, щ, ё, һ таңбалары жаңа нұсқаға енгізілген жоқ. Бұлардың ішінен ъ, э, щ, һ дыбыстары қазақ сөздерінде мүлдем қолданылмайды. Басқа тілден, әсіресе орыс тілінен енген сөздерді бұларсыз да жазуға болады. Дереккөз: bilimdiler. kz білім порталы Соңғы жаңалықтар 17 қыркүйек 2020 г. 19 309 0 Похожие новости: Павлодарда 200-ге жуық адам латын графикасында диктант жазды Жаңалықтар тізбесі Назарбаев қазақ әліпбиін латын графикасына көшіру туралы жарлыққа қол қойды Жаңалықтар тізбесі Назарбаев жаңа әліпбиді бекіту туралы жарлық дайындауды тапсырды Басты жаңалық ҚазҰУ-да латын әліпбиі жөнінде республикалық конференция өтті. Университет тынысы Білім және ғылым министрі: Маған 25 әріптен тұратын әліпби ұнады Жаңалықтар тізбесі Добавить комментарий Латын негізіндегі қазақ тілі әліпбиінің жаңа нұсқасы Президент Қ. Тоқаев бүгінде қолданысқа енген қазақ тілінің латын негізіндегі әліпбиінің кемшіліктері бар екенін айтып, тиісті мекемелерге оны қайта қарауды тапсырды деп хабарлайды edunews. kz Ақпарат Агенттігі bilimdiler. kz білім порталына сілтеме жасап. Ертеңгі күні жаңа әліпбиді күнделікті пайдаланатын адамдардың бірі болғандықтан, біз де жоба талқысынан тыс қалмай, өз нұсқамызды жасап, ұсынуды жөн санадық. Бұл нұсқа несімен ерекшеленеді?1) 26 әріптен тұратын негізгі латын әліпбиінің шеңберінен барынша шықпауға тырыстық. Оған умлауты бар 3 әріп қана қосылды. Латын әліпбиінен Х әрпі алынып тасталды. Сонда барлығы – 28 әріп. 2) Ағылшын тілінің емле ережелерін пайдаландық. Қазақ тілінде дыбыс көп, бірақ таңба шектеулі. Сондықтан біз ағылшын тілінде қолданылатын 5 диграфты қазақ тілінің емле ережелеріне қостық. Одан бөлек, кейбір әріптердің орналасу тәртібіне қарай әртүрлі оқылу заңдылығын енгіздік. Бұл әліпбидің артықшылығы неде?Біз жаңа әліпбиге латын жазуын пайдаланатын дамыған елдерге жақындай түсу мақсатында көшіп жатырмыз. Соның ішінде ғылым мен білімнің, техника мен технологияның, компьютердің тілі болып отырған ағылшын тіліне, ағылшын тілді әлемге жақындауды көздеп отырғанымыз белгілі. Ендеше латын әліпбиіне көшу дегенді біз бір таңбаны алып тастап, орнына басқа таңба қоя салу деп түсінбеуіміз керек. Біздің мақсат – қазақ тілінің жазу заңдылықтарын, өзімізге де, өзгеге де жақсы танымал ағылшын тіліне, оның емле ережелеріне барынша жақындату. Сондықтан бұл нұсқаны жасау барысында біз тек ағылшын тілінде қолданылатын, бәрі білетін, оқи алатын диграфтарды және ағылшын тілінің кейбір оқылу заңдылықтарын алып отырмыз. Оның пайдасы мынада:1) екі тілдің емле ережелері ұқсас болса, ол қазақ тілінің имиджін арттырады. Яғни қазақ тілі мүлдем бөтен әлем емес, жазуы жағынан ағылшын тілімен белгілі бір ұқсастығы бар, игеруге оңай тіл екендігін паш етеміз. Біздің қаріптерімізді кез келген ұлттың өкілі «танып», еркін оқи алады; 2) мектеп табалдырығын аттаған бүлдіршін қазақ әліпбиін оқып - үйренгеннен кейін ағылшын тілін де еркін игереді; 3) елімізде мектеп қабырғасында ағылшын тілін оқыған кез келген адам, әсіресе, жастар жағы латын әліпбиінің заңдылықтарын, атап айтқанда, ағылшын сөздерінің қалай оқылатынын жақсы біледі. Олар ағылшын тілінің емле ережелеріне барынша жақындатып жасалған біздің нұсқамыз бойынша жазылған қазақ сөздерін де оп - оңай оқи беретін болады. 4) ағылшын тілінің емле ережелерін қолданғаннан қазақ тіліне ешқандай зиян тимейді. Жаңа әліпби нұсқасын назарларыңызға ұсынсақ:Бұл әліпбидегі таңбалардың басым бөлігіне қатысты дау - дамай жоқ. Сондықтан біз тек жаңадан енгізілген және дыбысталған таңбаларды, сондай - ақ, диграфтарды ғана төменде талқыға саламыз. Осы жерде айта кетейік, жоғарыда берілген әліпби нұсқасы неміс тілінің әліпбиінен еш айырмашылығы жоқ. Айырмашылық тек Х әрпінің болмауында ғана. ЕСКЕРТУ: Таңба – бұл әріптің жазылуы, ал дыбыс – оның айтылуы. Осыны қаперге ұстауларыңызды сұраймыз. Өйткені, төменде бұл екі сөз алма - кезек жиі қайталанады. Шатасып қалмаңыздар. С таңбасы, яғни «ц» дыбысы. Соңғы қабылданған латын әліпбиінде бұл әріп жоқ. Оны жасаушылар қазақ тілінде «ц» дыбысының мүлдем болмағанын алға тартты. Бірақ, біз «ц» дыбысын бүгінгі қазақ тілінен алып тастау мүмкін еместігін айтқымыз келеді. Біріншіден, «ц» әрпі бар сөздер орыс тілі арқылы біздің тілімізге түбегейлі еніп кетті. Одан біз арыла қоюымыз екіталай. Мысалы, полицияны полисия, циркті сирк, доцентті досент деп кім айтады?Екіншіден, бүкіл әлем жаңа тілдерді үйреніп, жаңа сөздерді игеріп жатқанда, біз бұрыннан сіңісті болып кеткен сөздерімізді қайтадан өзгертумен әуреленіп жатсақ, дамыған елдер көшінің соңында қаламыз. Бұл тілді дамытатын емес, керісінше тоқырататын, халықты тілден бездіретін қадам. Сондықтан «ц» дыбысы әліпбиімізде болуы тиіс және оны «С» қарпімен жазу қажет. І таңбасы. Бұл таңба орналасу тәртібіне қарай «і» және «и» болып екі түрлі дыбысталады. Атап айтқанда, қазақ сөздерінде ол дауыссыз дыбыстардың қасында «і» дыбысын берсе, дауысты дыбыстардың алдында және одан кейін тұрғанда «и» болып оқылады. Ал басқа тілден енген сөздерде «и» дыбысын береді. Мысалдар: қазақ сөздерінде дауыссыз дыбыстармен қатар келгенде: kim, kitap, bir, eki, tirshilik, tiginshi, bilikti, tilek, birlik, iri; қазақ сөздерінде дауысты дыбыстардың алдында және соңында келгенде: aiman, qaida, sarai, iek, tärbie, aiwan, bie, iod, jien, tailaq, toi, jaiyn, sailaw, Qytai, Resei, Semei. Ал кейбір сөздерде «і» әрпі екі рет кездеседі: kieli, ielik, Keiki, beibit, seisenbi, deidi, nietti, süidim, küili, т. Бұл сөздердегі «і» әрпінің қайсысы «и», қайсысы «і» болып оқылатынын ажырату қиын емес деп есептейміз. Өздеріңізге белгілі, қазақ тілінде «і» дыбысы ешқашан дауысты дыбыстың қасында тұрмайды. Сондықтан дауысты дыбыстардың қасында тұрғаны – «и», дауыссыз дыбыстың қасындағысы – «і» болып оқылады. Ал басқа тілден енген сөздерде: instagram, klinika, kino, bilet, mikrofon, Sidnei, Iran, Ispania, Izrail, Amerika, Irina, Maksim, David. Енді мына мәселеге тоқталсақ: қазақ тілінде «і» мен «и» дыбыстары қатар келетін сөздер бар. Мысалы, киім, биік, жиі, тиімді, иін, диірмен, кейін, мүйіз, әдейі, т. Біз оларды kiim, biik, jii, tiimdi, iin, diirmen, keiin, müiiz, ädeii деп жазамыз. Бұл жерде қатар тұрған екі «і» таңбасының қайсысы «и», қайсысы «і» деп дыбысталатынын қалай ажыратамыз? Әрине, қазақ тілін жақсы білетін адамдарға бұл сөздерді оқу қиынға соқпайды. Ал қазақшаны нашар білетін қазақтар, өзге ұлт өкілдері, әсіресе қазақша тілін үйреніп жатқан шетелдіктерге қалай түсіндіреміз?Оларға мына ережені айтуымыз керек: қазақ тілінде «и» дыбысы «і» дыбысының алдында ғана келеді. Керісінше, алдымен «і», одан кейін «и» дыбысы тұратын сөздер жоқ. Сондықтан осындай сөздерді оқығанда бірінші тұрған «і»- ні «и» деп оқу қажет. Бұл жерде аса қиындық жоқ деп ойлаймыз. Сонымен бірге, жалпы «и» мен «і» дыбыстары қатар келетін сөздер қазақ тілінде көп емес екенін де айта кетейік. Біз жоғарыда дауысты дыбыстардың алдында және соңында келетін «и» дыбысын сөз еттік. Ал дауыссыз дыбыстардың алдында, соңында және ортасында келетін «и» дыбысын қалай таңбалаймыз? Мысалы, пима, сирақ, сипа, тиме, би, иман, мизамшуақ, сәби, қанеки, тарих, билік, әліпби, инелік, Сәбит, Димаш, Дидар, Хадиша, т. Бұл жерде біз ағылшын тілінің емлесіне жүгініп, қазақ тілінің жазу заңдылығына «ее» диграфын қосуды жөн санадық. Ағылшын тілінде аталған диграф «и» деп оқылатынын латын әліпбиінен хабары бар кез келген адам жақсы біледі. Сонда жоғарыдағы сөздер peema, seeraq, seepa, bee, eeman, meezamshwaq, säbee, qanekee, tareeh, beelik, älipbee, eenelik, Säbeet, Deemash, Deedar, Hadeesha болып жазылады. Бұл диграфты не үшін таңдадық?Біріншіден, егер оны алмасақ, жаңа әліпбиге «и» дыбысы үшін тағы бір таңбаны қосуға тура келер еді. Екіншіден, жоғарыда айтқандай, оны біз айдаладан әкеліп отырған жоқпыз. Ағылшын тілінде күллі әлем танитын, оқи алатын диграф. Әрине, жоғарыда байқағаныңыздай, диграфпен жазылған сөздер алғашында көзге оғаштау көрінуі мүмкін. Бірақ, бірте - бірте көз үйренеді. Ағылшын тіліндегі speed, sleep, sheep, bee, see деген сөздерге де көзіміз үйренгені белгілі. Реті келгенде айталық, қазақ тілінде жүз мыңдаған сөз бар. Жаңа әліпбиде олардың бәрін көзге жағымды көрінетіндей етіп жазу мүмкін емес. Үшіншіден, мына жайтты баса айтсақ дейміз: диграфтарды қолданудан біз қашпауымыз керек. Егер диграфтар қолдануға ыңғайсыз, жазылуы қиын, оқылуы ауыр болғанда, ең бірінші болып ағылшындар, басқа да еуропалық халықтар оны қолданыстан шығарар еді. Бірақ, біздің білетініміздей, ағылшын тіліндегі әрбір екінші сөзде диграф бар. Тіпті кейбір сөздерінің ішінде бірнеше диграф кездеседі. Мысал келтіріп жатуды артық деп ойлаймыз. Бірақ, бұдан ағылшын тілі артта қалып, дамымай жатқан жоқ, керісінше әлемнің тең жартысы осы тілде сөйлейді және ол үйренуге «ең оңай» тілдердің бірі саналады. Ешбір ағылшын «диграфтардан бас тартайық» деп жатқан жоқ. U таңбасы, яғни «у» және «ұ» дыбыстары. Қазақ сөздерінде бұл таңба «ұ» дыбысын берсе, өзге тілден енген сөздерде «у» деп оқылады. Мысалдар: қазақ тілінде: qulager, suraq, jumaq, turmys, samuryq, jumys, urpaq, sur, quraq, Ulpan, Nurlan, Jumabai, Nur - Sultan, Tumandy Albion. Өзге тілден енген сөздер: prokuratura, kubok, turnir, tundra, bullit, futbol, bonus, Buratino, Runi, Joshua, Uilliams, Artur, Ukraina, Urugvai, Baku, Belarus. Ал қазақ сөздеріндегі «у» дыбысын қалай таңбалаймыз? Тіл мамандарының айтуынша, қазақ тілінде дауысты «у» дыбысы жоқ. Тек дауыссыз «у» ғана бар. Кириллицада «су», «тура», «қурай», «тату», «қару», «бура» секілді көптеген сөздер дұрыс жазылмаған. Дұрысында бұлар «сұу», «тұура», «құурай», «татұу», «қарұу», «бұура» деп айтылады және солай жазылады. Мұндағы «у» – дауыссыз дыбыс. Латын әріптерімен олар suw, tuwra, quwrai, tatuw, qaruw, buwra болып жазылады. Дауыссыз «у» дыбысын төменде W таңбасын талдағанда кеңінен айтамыз. Реті келгенде айта кетейік, біз кириллицада тұйық етістіктің жұрнағы «- у» ғана деп оқып келдік. Тіліміздің заңдылығы бойынша бұл жұрнақ «- ұу», «- үу», «- ыу», «- іу» және «у» болуы тиіс. Сөздің ішінде келген дауысты дыбыстардың жуын - жіңішке болуына орай сәйкес жұрнақ жалғанады. Аталған жұрнақтарға бір - бір мысалдан келтіре кетейік: bur+uw, kül+üw, sat+yw, bil+iw, basta+w. W таңбасы, яғни дауыссыз «у» дыбысы. Ағылшын тілінде және өзге де бірқатар тілдерде бұл әріп дауыссыз «у» дыбысын береді. Дауысты дыбыстың алдында және артында «у» келсе, осы таңбамен жазылады. Ағылшын тілінен мысалдар: Washington, world, work, Botswana, new, low, town, т. Қазақ тілінде де біз дауысты дыбыстың алдында және артында келген дауыссыз у дыбысын «w» таңбасымен жазғанымыз дұрыс. Енді латын негізіндегі қазақ әліпбиіне енгізілетін диграфтарды талдайық. Барлығы 5 диграф қолданылады. Оның біреуін біз жоғарыда талдадық. Қалған төртеуіне кезек берсек. Gh диграфы, яғни «ғ» дыбысы. Бұл диграф ағылшын сөздерінде өте көп кездеседі және әр жерде әртүрлі дыбыс берсе, кей сөздерде мүлдем оқылмайды. Соның ішінде кейбір сөздерде «г» деп оқылады. Әлемдегі басқа да біраз ұлттардың әліпбиінде бұл диграф бар және ол көбінесе «ғ» дыбысын береді. Сондай - ақ, 1928 - 1940 жылдары Кеңес Одағындағы түркі халықтары қолданған латын әліпбиі, яғни яналифте g мен h таңбаларының қосындысынан жасалған Ƣ әрпі болғаны белгілі және ол да «ғ» дыбысын берген еді. Мысалы, «Қазақстан» сөзі «QazaƢь stan» деп жазылды. Біз «ғ» дыбысын жазу үшін әліпбиімізге тағы бір таңба қосуды артық деп санаймыз. Оның орнына көпке түсінікті «gh» диграфын пайдалансақ, бұдан ұтарымыз көп. Ng диграфы, яғни «ң» дыбысы. Ағылшын тілін мектепте оқыған әрбір адам бұл диграфтың қандай дыбыс беретінін жақсы біледі. Оны түсіндіріп жатуды артық деп санаймыз. Қазақ тілінің латын негізіндегі әліпбиінде де біз «ң» дыбысын таңбалауда осы диграфты пайдалануымыз керек. Бүкіл әлем білетін және оқи алатын «ng» тұрғанда әліпбиімізге тағы бір таңба қоспайық. Енді «ng» диграфына байланысты көпті толғандырған мәселеге тоқталсақ. Қазақ тілінде «н» мен «г» әріптері қатар келетін бірқатар сөздер бар. Сондай - ақ, «н» әрпімен аяқталатын сөздерге барыс септігінің «ге», есімшенің «ген», тағы басқа «гі», «гіш» секілді жалғау - жұрнақтар қосылғанда «н» мен «г» әріптері қатар келіп қалады. Мысалы, Амангелді, сенгіш, бүгінгі, түнгі, күнгей, әнге, сәнге, мінгесу, сөнген, көнген, т. Бұл жерде қатар тұрған «н» мен «г»- ні қалай оқимыз?Қазақ тілінде «ілгерінді ықпал» және «кейінді ықпал» деген ереже бар. Бұл қатар тұрған кейбір екі әріпті оқығанда алдыңғысы кейінгісін немесе кейінгісі алдыңғысын өзгертіп жіберетін заңдылық. Мысалы, «н» әрпінен кейін «г», «ғ» әріптері келсе, кейінді ықпал әсерінен, «н» әрпі «ң» болып өзгереді. Айталық, «алдын» деген сөзге «ғы» жұрнағы жалғанғандықтан, біз оны «алдыңғы» деп жазып жүрміз. Жоғарыда мысалға келтірген сөздерде де «кейінді ықпал» бар екенін байқау қиын емес. Айтып көріңіз: Амаңгелді, сеңгіш, бүгіңгі, күңгей, міңгесу, сөңген деп айтылады. Ендеше біз оларды да неге айтылуы бойынша Amanggeldi, senggish, büginggi, künggei, minggesüw, sönggen деп жазбаймыз? Сонда «ng» диграфына байланысты айтылып жүрген проблемадан құтылар едік. Негізі қазақ тілінде «н» мен «г» әріптері қатар келетін сөздер көп емес, саусақпен санарлық қана. Сол бірен - саран сөзге бола бүкіл әлем танитын «ng» диграфынан бас тартсақ, ол тілімізді дамыту емес, артқа шегіндіру болар еді. Тағы бір айта кетер жайт: ішінде «нг» әріптері қатар келген шетел сөздері. Бұлар brifing, miting, boing, kiorling, lizing, shopping, klining, kasting, tiuning деп жазылады. Қазақ тілінде оларды ағылшын тіліндегі түпнұсқасына сай «брифиң», «митиң», «киорлиң», «лизиң», «шоппиң» деп оқыған дұрыс деп есептейміз. Ch және Sh диграфтары. Бұлар «ч» және «ш» дыбыстарын беретіндігін білмейтін адам жоқ. Сондықтан осы дыбыстар үшін де біз жаңа таңба ойлап табам деп бас ауыртпауымыз керек. Қазақ тілінде «с» мен «х» әріптері қатар келетін екі - ақ сөз бар: асхана және Асхат. Бұған дейінгі талқылаулар кезінде кейбір адамдар пайғамбардың есімін «Ishak» деп жазып мазақ қылған болатын. Бірақ, бұл пайғамбардың аты қазақша Ысқақ екенін естеріне салып қоямыз. Кириллицадағы ь, ъ, э, ю, я, щ, ё, һ таңбалары жаңа нұсқаға енгізілген жоқ. Бұлардың ішінен ъ, э, щ, һ дыбыстары қазақ сөздерінде мүлдем қолданылмайды. Басқа тілден, әсіресе орыс тілінен енген сөздерді бұларсыз да жазуға болады. Дереккөз: bilimdiler. kz білім порталы Соңғы жаңалықтар 17 қыркүйек 2020 г. 19 309 0 Похожие новости: Павлодарда 200-ге жуық адам латын графикасында диктант жазды Жаңалықтар тізбесі Назарбаев қазақ әліпбиін латын графикасына көшіру туралы жарлыққа қол қойды Жаңалықтар тізбесі Назарбаев жаңа әліпбиді бекіту туралы жарлық дайындауды тапсырды Басты жаңалық ҚазҰУ-да латын әліпбиі жөнінде республикалық конференция өтті. Университет тынысы Білім және ғылым министрі: Маған 25 әріптен тұратын әліпби ұнады Жаңалықтар тізбесі Президент Қ. Тоқаев бүгінде қолданысқа енген қазақ тілінің латын негізіндегі әліпбиінің кемшіліктері бар екенін айтып, тиісті мекемелерге оны қайта қарауды тапсырды деп хабарлайды edunews. kz Ақпарат Агенттігі bilimdiler. kz білім порталына сілтеме жасап. Ертеңгі күні жаңа әліпбиді күнделікті пайдаланатын адамдардың бірі болғандықтан, біз де жоба талқысынан тыс қалмай, өз нұсқамызды жасап, ұсынуды жөн санадық. Бұл нұсқа несімен ерекшеленеді?1) 26 әріптен тұратын негізгі латын әліпбиінің шеңберінен барынша шықпауға тырыстық. Оған умлауты бар 3 әріп қана қосылды. Латын әліпбиінен Х әрпі алынып тасталды. Сонда барлығы – 28 әріп. 2) Ағылшын тілінің емле ережелерін пайдаландық. Қазақ тілінде дыбыс көп, бірақ таңба шектеулі. Сондықтан біз ағылшын тілінде қолданылатын 5 диграфты қазақ тілінің емле ережелеріне қостық. Одан бөлек, кейбір әріптердің орналасу тәртібіне қарай әртүрлі оқылу заңдылығын енгіздік. Бұл әліпбидің артықшылығы неде?Біз жаңа әліпбиге латын жазуын пайдаланатын дамыған елдерге жақындай түсу мақсатында көшіп жатырмыз. Соның ішінде ғылым мен білімнің, техника мен технологияның, компьютердің тілі болып отырған ағылшын тіліне, ағылшын тілді әлемге жақындауды көздеп отырғанымыз белгілі. Ендеше латын әліпбиіне көшу дегенді біз бір таңбаны алып тастап, орнына басқа таңба қоя салу деп түсінбеуіміз керек. Біздің мақсат – қазақ тілінің жазу заңдылықтарын, өзімізге де, өзгеге де жақсы танымал ағылшын тіліне, оның емле ережелеріне барынша жақындату. Сондықтан бұл нұсқаны жасау барысында біз тек ағылшын тілінде қолданылатын, бәрі білетін, оқи алатын диграфтарды және ағылшын тілінің кейбір оқылу заңдылықтарын алып отырмыз. Оның пайдасы мынада:1) екі тілдің емле ережелері ұқсас болса, ол қазақ тілінің имиджін арттырады. Яғни қазақ тілі мүлдем бөтен әлем емес, жазуы жағынан ағылшын тілімен белгілі бір ұқсастығы бар, игеруге оңай тіл екендігін паш етеміз. Біздің қаріптерімізді кез келген ұлттың өкілі «танып», еркін оқи алады; 2) мектеп табалдырығын аттаған бүлдіршін қазақ әліпбиін оқып - үйренгеннен кейін ағылшын тілін де еркін игереді; 3) елімізде мектеп қабырғасында ағылшын тілін оқыған кез келген адам, әсіресе, жастар жағы латын әліпбиінің заңдылықтарын, атап айтқанда, ағылшын сөздерінің қалай оқылатынын жақсы біледі. Олар ағылшын тілінің емле ережелеріне барынша жақындатып жасалған біздің нұсқамыз бойынша жазылған қазақ сөздерін де оп - оңай оқи беретін болады. 4) ағылшын тілінің емле ережелерін қолданғаннан қазақ тіліне ешқандай зиян тимейді. Жаңа әліпби нұсқасын назарларыңызға ұсынсақ:Бұл әліпбидегі таңбалардың басым бөлігіне қатысты дау - дамай жоқ. Сондықтан біз тек жаңадан енгізілген және дыбысталған таңбаларды, сондай - ақ, диграфтарды ғана төменде талқыға саламыз. Осы жерде айта кетейік, жоғарыда берілген әліпби нұсқасы неміс тілінің әліпбиінен еш айырмашылығы жоқ. Айырмашылық тек Х әрпінің болмауында ғана. ЕСКЕРТУ: Таңба – бұл әріптің жазылуы, ал дыбыс – оның айтылуы. Осыны қаперге ұстауларыңызды сұраймыз. Өйткені, төменде бұл екі сөз алма - кезек жиі қайталанады. Шатасып қалмаңыздар. С таңбасы, яғни «ц» дыбысы. Соңғы қабылданған латын әліпбиінде бұл әріп жоқ. Оны жасаушылар қазақ тілінде «ц» дыбысының мүлдем болмағанын алға тартты. Бірақ, біз «ц» дыбысын бүгінгі қазақ тілінен алып тастау мүмкін еместігін айтқымыз келеді. Біріншіден, «ц» әрпі бар сөздер орыс тілі арқылы біздің тілімізге түбегейлі еніп кетті. Одан біз арыла қоюымыз екіталай. Мысалы, полицияны полисия, циркті сирк, доцентті досент деп кім айтады?Екіншіден, бүкіл әлем жаңа тілдерді үйреніп, жаңа сөздерді игеріп жатқанда, біз бұрыннан сіңісті болып кеткен сөздерімізді қайтадан өзгертумен әуреленіп жатсақ, дамыған елдер көшінің соңында қаламыз. Бұл тілді дамытатын емес, керісінше тоқырататын, халықты тілден бездіретін қадам. Сондықтан «ц» дыбысы әліпбиімізде болуы тиіс және оны «С» қарпімен жазу қажет. І таңбасы. Бұл таңба орналасу тәртібіне қарай «і» және «и» болып екі түрлі дыбысталады. Атап айтқанда, қазақ сөздерінде ол дауыссыз дыбыстардың қасында «і» дыбысын берсе, дауысты дыбыстардың алдында және одан кейін тұрғанда «и» болып оқылады. Ал басқа тілден енген сөздерде «и» дыбысын береді. Мысалдар: қазақ сөздерінде дауыссыз дыбыстармен қатар келгенде: kim, kitap, bir, eki, tirshilik, tiginshi, bilikti, tilek, birlik, iri; қазақ сөздерінде дауысты дыбыстардың алдында және соңында келгенде: aiman, qaida, sarai, iek, tärbie, aiwan, bie, iod, jien, tailaq, toi, jaiyn, sailaw, Qytai, Resei, Semei. Ал кейбір сөздерде «і» әрпі екі рет кездеседі: kieli, ielik, Keiki, beibit, seisenbi, deidi, nietti, süidim, küili, т. Бұл сөздердегі «і» әрпінің қайсысы «и», қайсысы «і» болып оқылатынын ажырату қиын емес деп есептейміз. Өздеріңізге белгілі, қазақ тілінде «і» дыбысы ешқашан дауысты дыбыстың қасында тұрмайды. Сондықтан дауысты дыбыстардың қасында тұрғаны – «и», дауыссыз дыбыстың қасындағысы – «і» болып оқылады. Ал басқа тілден енген сөздерде: instagram, klinika, kino, bilet, mikrofon, Sidnei, Iran, Ispania, Izrail, Amerika, Irina, Maksim, David. Енді мына мәселеге тоқталсақ: қазақ тілінде «і» мен «и» дыбыстары қатар келетін сөздер бар. Мысалы, киім, биік, жиі, тиімді, иін, диірмен, кейін, мүйіз, әдейі, т. Біз оларды kiim, biik, jii, tiimdi, iin, diirmen, keiin, müiiz, ädeii деп жазамыз. Бұл жерде қатар тұрған екі «і» таңбасының қайсысы «и», қайсысы «і» деп дыбысталатынын қалай ажыратамыз? Әрине, қазақ тілін жақсы білетін адамдарға бұл сөздерді оқу қиынға соқпайды. Ал қазақшаны нашар білетін қазақтар, өзге ұлт өкілдері, әсіресе қазақша тілін үйреніп жатқан шетелдіктерге қалай түсіндіреміз?Оларға мына ережені айтуымыз керек: қазақ тілінде «и» дыбысы «і» дыбысының алдында ғана келеді. Керісінше, алдымен «і», одан кейін «и» дыбысы тұратын сөздер жоқ. Сондықтан осындай сөздерді оқығанда бірінші тұрған «і»- ні «и» деп оқу қажет. Бұл жерде аса қиындық жоқ деп ойлаймыз. Сонымен бірге, жалпы «и» мен «і» дыбыстары қатар келетін сөздер қазақ тілінде көп емес екенін де айта кетейік. Біз жоғарыда дауысты дыбыстардың алдында және соңында келетін «и» дыбысын сөз еттік. Ал дауыссыз дыбыстардың алдында, соңында және ортасында келетін «и» дыбысын қалай таңбалаймыз? Мысалы, пима, сирақ, сипа, тиме, би, иман, мизамшуақ, сәби, қанеки, тарих, билік, әліпби, инелік, Сәбит, Димаш, Дидар, Хадиша, т. Бұл жерде біз ағылшын тілінің емлесіне жүгініп, қазақ тілінің жазу заңдылығына «ее» диграфын қосуды жөн санадық. Ағылшын тілінде аталған диграф «и» деп оқылатынын латын әліпбиінен хабары бар кез келген адам жақсы біледі. Сонда жоғарыдағы сөздер peema, seeraq, seepa, bee, eeman, meezamshwaq, säbee, qanekee, tareeh, beelik, älipbee, eenelik, Säbeet, Deemash, Deedar, Hadeesha болып жазылады. Бұл диграфты не үшін таңдадық?Біріншіден, егер оны алмасақ, жаңа әліпбиге «и» дыбысы үшін тағы бір таңбаны қосуға тура келер еді. Екіншіден, жоғарыда айтқандай, оны біз айдаладан әкеліп отырған жоқпыз. Ағылшын тілінде күллі әлем танитын, оқи алатын диграф. Әрине, жоғарыда байқағаныңыздай, диграфпен жазылған сөздер алғашында көзге оғаштау көрінуі мүмкін. Бірақ, бірте - бірте көз үйренеді. Ағылшын тіліндегі speed, sleep, sheep, bee, see деген сөздерге де көзіміз үйренгені белгілі. Реті келгенде айталық, қазақ тілінде жүз мыңдаған сөз бар. Жаңа әліпбиде олардың бәрін көзге жағымды көрінетіндей етіп жазу мүмкін емес. Үшіншіден, мына жайтты баса айтсақ дейміз: диграфтарды қолданудан біз қашпауымыз керек. Егер диграфтар қолдануға ыңғайсыз, жазылуы қиын, оқылуы ауыр болғанда, ең бірінші болып ағылшындар, басқа да еуропалық халықтар оны қолданыстан шығарар еді. Бірақ, біздің білетініміздей, ағылшын тіліндегі әрбір екінші сөзде диграф бар. Тіпті кейбір сөздерінің ішінде бірнеше диграф кездеседі. Мысал келтіріп жатуды артық деп ойлаймыз. Бірақ, бұдан ағылшын тілі артта қалып, дамымай жатқан жоқ, керісінше әлемнің тең жартысы осы тілде сөйлейді және ол үйренуге «ең оңай» тілдердің бірі саналады. Ешбір ағылшын «диграфтардан бас тартайық» деп жатқан жоқ. U таңбасы, яғни «у» және «ұ» дыбыстары. Қазақ сөздерінде бұл таңба «ұ» дыбысын берсе, өзге тілден енген сөздерде «у» деп оқылады. Мысалдар: қазақ тілінде: qulager, suraq, jumaq, turmys, samuryq, jumys, urpaq, sur, quraq, Ulpan, Nurlan, Jumabai, Nur - Sultan, Tumandy Albion. Өзге тілден енген сөздер: prokuratura, kubok, turnir, tundra, bullit, futbol, bonus, Buratino, Runi, Joshua, Uilliams, Artur, Ukraina, Urugvai, Baku, Belarus. Ал қазақ сөздеріндегі «у» дыбысын қалай таңбалаймыз? Тіл мамандарының айтуынша, қазақ тілінде дауысты «у» дыбысы жоқ. Тек дауыссыз «у» ғана бар. Кириллицада «су», «тура», «қурай», «тату», «қару», «бура» секілді көптеген сөздер дұрыс жазылмаған. Дұрысында бұлар «сұу», «тұура», «құурай», «татұу», «қарұу», «бұура» деп айтылады және солай жазылады. Мұндағы «у» – дауыссыз дыбыс. Латын әріптерімен олар suw, tuwra, quwrai, tatuw, qaruw, buwra болып жазылады. Дауыссыз «у» дыбысын төменде W таңбасын талдағанда кеңінен айтамыз. Реті келгенде айта кетейік, біз кириллицада тұйық етістіктің жұрнағы «- у» ғана деп оқып келдік. Тіліміздің заңдылығы бойынша бұл жұрнақ «- ұу», «- үу», «- ыу», «- іу» және «у» болуы тиіс. Сөздің ішінде келген дауысты дыбыстардың жуын - жіңішке болуына орай сәйкес жұрнақ жалғанады. Аталған жұрнақтарға бір - бір мысалдан келтіре кетейік: bur+uw, kül+üw, sat+yw, bil+iw, basta+w. W таңбасы, яғни дауыссыз «у» дыбысы. Ағылшын тілінде және өзге де бірқатар тілдерде бұл әріп дауыссыз «у» дыбысын береді. Дауысты дыбыстың алдында және артында «у» келсе, осы таңбамен жазылады. Ағылшын тілінен мысалдар: Washington, world, work, Botswana, new, low, town, т. Қазақ тілінде де біз дауысты дыбыстың алдында және артында келген дауыссыз у дыбысын «w» таңбасымен жазғанымыз дұрыс. Енді латын негізіндегі қазақ әліпбиіне енгізілетін диграфтарды талдайық. Барлығы 5 диграф қолданылады. Оның біреуін біз жоғарыда талдадық. Қалған төртеуіне кезек берсек. Gh диграфы, яғни «ғ» дыбысы. Бұл диграф ағылшын сөздерінде өте көп кездеседі және әр жерде әртүрлі дыбыс берсе, кей сөздерде мүлдем оқылмайды. Соның ішінде кейбір сөздерде «г» деп оқылады. Әлемдегі басқа да біраз ұлттардың әліпбиінде бұл диграф бар және ол көбінесе «ғ» дыбысын береді. Сондай - ақ, 1928 - 1940 жылдары Кеңес Одағындағы түркі халықтары қолданған латын әліпбиі, яғни яналифте g мен h таңбаларының қосындысынан жасалған Ƣ әрпі болғаны белгілі және ол да «ғ» дыбысын берген еді. Мысалы, «Қазақстан» сөзі «QazaƢь stan» деп жазылды. Біз «ғ» дыбысын жазу үшін әліпбиімізге тағы бір таңба қосуды артық деп санаймыз. Оның орнына көпке түсінікті «gh» диграфын пайдалансақ, бұдан ұтарымыз көп. Ng диграфы, яғни «ң» дыбысы. Ағылшын тілін мектепте оқыған әрбір адам бұл диграфтың қандай дыбыс беретінін жақсы біледі. Оны түсіндіріп жатуды артық деп санаймыз. Қазақ тілінің латын негізіндегі әліпбиінде де біз «ң» дыбысын таңбалауда осы диграфты пайдалануымыз керек. Бүкіл әлем білетін және оқи алатын «ng» тұрғанда әліпбиімізге тағы бір таңба қоспайық. Енді «ng» диграфына байланысты көпті толғандырған мәселеге тоқталсақ. Қазақ тілінде «н» мен «г» әріптері қатар келетін бірқатар сөздер бар. Сондай - ақ, «н» әрпімен аяқталатын сөздерге барыс септігінің «ге», есімшенің «ген», тағы басқа «гі», «гіш» секілді жалғау - жұрнақтар қосылғанда «н» мен «г» әріптері қатар келіп қалады. Мысалы, Амангелді, сенгіш, бүгінгі, түнгі, күнгей, әнге, сәнге, мінгесу, сөнген, көнген, т. Бұл жерде қатар тұрған «н» мен «г»- ні қалай оқимыз?Қазақ тілінде «ілгерінді ықпал» және «кейінді ықпал» деген ереже бар. Бұл қатар тұрған кейбір екі әріпті оқығанда алдыңғысы кейінгісін немесе кейінгісі алдыңғысын өзгертіп жіберетін заңдылық. Мысалы, «н» әрпінен кейін «г», «ғ» әріптері келсе, кейінді ықпал әсерінен, «н» әрпі «ң» болып өзгереді. Айталық, «алдын» деген сөзге «ғы» жұрнағы жалғанғандықтан, біз оны «алдыңғы» деп жазып жүрміз. Жоғарыда мысалға келтірген сөздерде де «кейінді ықпал» бар екенін байқау қиын емес. Айтып көріңіз: Амаңгелді, сеңгіш, бүгіңгі, күңгей, міңгесу, сөңген деп айтылады. Ендеше біз оларды да неге айтылуы бойынша Amanggeldi, senggish, büginggi, künggei, minggesüw, sönggen деп жазбаймыз? Сонда «ng» диграфына байланысты айтылып жүрген проблемадан құтылар едік. Негізі қазақ тілінде «н» мен «г» әріптері қатар келетін сөздер көп емес, саусақпен санарлық қана. Сол бірен - саран сөзге бола бүкіл әлем танитын «ng» диграфынан бас тартсақ, ол тілімізді дамыту емес, артқа шегіндіру болар еді. Тағы бір айта кетер жайт: ішінде «нг» әріптері қатар келген шетел сөздері. Бұлар brifing, miting, boing, kiorling, lizing, shopping, klining, kasting, tiuning деп жазылады. Қазақ тілінде оларды ағылшын тіліндегі түпнұсқасына сай «брифиң», «митиң», «киорлиң», «лизиң», «шоппиң» деп оқыған дұрыс деп есептейміз. Ch және Sh диграфтары. Бұлар «ч» және «ш» дыбыстарын беретіндігін білмейтін адам жоқ. Сондықтан осы дыбыстар үшін де біз жаңа таңба ойлап табам деп бас ауыртпауымыз керек. Қазақ тілінде «с» мен «х» әріптері қатар келетін екі - ақ сөз бар: асхана және Асхат. Бұған дейінгі талқылаулар кезінде кейбір адамдар пайғамбардың есімін «Ishak» деп жазып мазақ қылған болатын. Бірақ, бұл пайғамбардың аты қазақша Ысқақ екенін естеріне салып қоямыз. Кириллицадағы ь, ъ, э, ю, я, щ, ё, һ таңбалары жаңа нұсқаға енгізілген жоқ. Бұлардың ішінен ъ, э, щ, һ дыбыстары қазақ сөздерінде мүлдем қолданылмайды. Басқа тілден, әсіресе орыс тілінен енген сөздерді бұларсыз да жазуға болады. Дереккөз: bilimdiler. kz білім порталы Президент Қ. Тоқаев бүгінде қолданысқа енген қазақ тілінің латын негізіндегі әліпбиінің кемшіліктері бар екенін айтып, тиісті мекемелерге оны қайта қарауды тапсырды деп хабарлайды edunews. kz Ақпарат Агенттігі bilimdiler. kz білім порталына сілтеме жасап. Ертеңгі күні жаңа әліпбиді күнделікті пайдаланатын адамдардың бірі болғандықтан, біз де жоба талқысынан тыс қалмай, өз нұсқамызды жасап, ұсынуды жөн санадық. Бұл нұсқа несімен ерекшеленеді? 1) 26 әріптен тұратын негізгі латын әліпбиінің шеңберінен барынша шықпауға тырыстық. Оған умлауты бар 3 әріп қана қосылды. Латын әліпбиінен Х әрпі алынып тасталды. Сонда барлығы – 28 әріп. 2) Ағылшын тілінің емле ережелерін пайдаландық. Қазақ тілінде дыбыс көп, бірақ таңба шектеулі. Сондықтан біз ағылшын тілінде қолданылатын 5 диграфты қазақ тілінің емле ережелеріне қостық. Одан бөлек, кейбір әріптердің орналасу тәртібіне қарай әртүрлі оқылу заңдылығын енгіздік. Бұл әліпбидің артықшылығы неде? Біз жаңа әліпбиге латын жазуын пайдаланатын дамыған елдерге жақындай түсу мақсатында көшіп жатырмыз. Соның ішінде ғылым мен білімнің, техника мен технологияның, компьютердің тілі болып отырған ағылшын тіліне, ағылшын тілді әлемге жақындауды көздеп отырғанымыз белгілі. Ендеше латын әліпбиіне көшу дегенді біз бір таңбаны алып тастап, орнына басқа таңба қоя салу деп түсінбеуіміз керек. Біздің мақсат – қазақ тілінің жазу заңдылықтарын, өзімізге де, өзгеге де жақсы танымал ағылшын тіліне, оның емле ережелеріне барынша жақындату. Сондықтан бұл нұсқаны жасау барысында біз тек ағылшын тілінде қолданылатын, бәрі білетін, оқи алатын диграфтарды және ағылшын тілінің кейбір оқылу заңдылықтарын алып отырмыз. Оның пайдасы мынада: 1) екі тілдің емле ережелері ұқсас болса, ол қазақ тілінің имиджін арттырады. Яғни қазақ тілі мүлдем бөтен әлем емес, жазуы жағынан ағылшын тілімен белгілі бір ұқсастығы бар, игеруге оңай тіл екендігін паш етеміз. Біздің қаріптерімізді кез келген ұлттың өкілі «танып», еркін оқи алады; 2) мектеп табалдырығын аттаған бүлдіршін қазақ әліпбиін оқып - үйренгеннен кейін ағылшын тілін де еркін игереді; 3) елімізде мектеп қабырғасында ағылшын тілін оқыған кез келген адам, әсіресе, жастар жағы латын әліпбиінің заңдылықтарын, атап айтқанда, ағылшын сөздерінің қалай оқылатынын жақсы біледі. Олар ағылшын тілінің емле ережелеріне барынша жақындатып жасалған біздің нұсқамыз бойынша жазылған қазақ сөздерін де оп - оңай оқи беретін болады. 4) ағылшын тілінің емле ережелерін қолданғаннан қазақ тіліне ешқандай зиян тимейді. Жаңа әліпби нұсқасын назарларыңызға ұсынсақ: Бұл әліпбидегі таңбалардың басым бөлігіне қатысты дау - дамай жоқ. Сондықтан біз тек жаңадан енгізілген және дыбысталған таңбаларды, сондай - ақ, диграфтарды ғана төменде талқыға саламыз. Осы жерде айта кетейік, жоғарыда берілген әліпби нұсқасы неміс тілінің әліпбиінен еш айырмашылығы жоқ. Айырмашылық тек Х әрпінің болмауында ғана. ЕСКЕРТУ: Таңба – бұл әріптің жазылуы, ал дыбыс – оның айтылуы. Осыны қаперге ұстауларыңызды сұраймыз. Өйткені, төменде бұл екі сөз алма - кезек жиі қайталанады. Шатасып қалмаңыздар. С таңбасы, яғни «ц» дыбысы. Соңғы қабылданған латын әліпбиінде бұл әріп жоқ. Оны жасаушылар қазақ тілінде «ц» дыбысының мүлдем болмағанын алға тартты. Бірақ, біз «ц» дыбысын бүгінгі қазақ тілінен алып тастау мүмкін еместігін айтқымыз келеді. Біріншіден, «ц» әрпі бар сөздер орыс тілі арқылы біздің тілімізге түбегейлі еніп кетті. Одан біз арыла қоюымыз екіталай. Мысалы, полицияны полисия, циркті сирк, доцентті досент деп кім айтады? Екіншіден, бүкіл әлем жаңа тілдерді үйреніп, жаңа сөздерді игеріп жатқанда, біз бұрыннан сіңісті болып кеткен сөздерімізді қайтадан өзгертумен әуреленіп жатсақ, дамыған елдер көшінің соңында қаламыз. Бұл тілді дамытатын емес, керісінше тоқырататын, халықты тілден бездіретін қадам. Сондықтан «ц» дыбысы әліпбиімізде болуы тиіс және оны «С» қарпімен жазу қажет. І таңбасы. Бұл таңба орналасу тәртібіне қарай «і» және «и» болып екі түрлі дыбысталады. Атап айтқанда, қазақ сөздерінде ол дауыссыз дыбыстардың қасында «і» дыбысын берсе, дауысты дыбыстардың алдында және одан кейін тұрғанда «и» болып оқылады. Ал басқа тілден енген сөздерде «и» дыбысын береді. Мысалдар: қазақ сөздерінде дауыссыз дыбыстармен қатар келгенде: kim, kitap, bir, eki, tirshilik, tiginshi, bilikti, tilek, birlik, iri; қазақ сөздерінде дауысты дыбыстардың алдында және соңында келгенде: aiman, qaida, sarai, iek, tärbie, aiwan, bie, iod, jien, tailaq, toi, jaiyn, sailaw, Qytai, Resei, Semei. Ал кейбір сөздерде «і» әрпі екі рет кездеседі: kieli, ielik, Keiki, beibit, seisenbi, deidi, nietti, süidim, küili, т. Бұл сөздердегі «і» әрпінің қайсысы «и», қайсысы «і» болып оқылатынын ажырату қиын емес деп есептейміз. Өздеріңізге белгілі, қазақ тілінде «і» дыбысы ешқашан дауысты дыбыстың қасында тұрмайды. Сондықтан дауысты дыбыстардың қасында тұрғаны – «и», дауыссыз дыбыстың қасындағысы – «і» болып оқылады. Ал басқа тілден енген сөздерде: instagram, klinika, kino, bilet, mikrofon, Sidnei, Iran, Ispania, Izrail, Amerika, Irina, Maksim, David. Енді мына мәселеге тоқталсақ: қазақ тілінде «і» мен «и» дыбыстары қатар келетін сөздер бар. Мысалы, киім, биік, жиі, тиімді, иін, диірмен, кейін, мүйіз, әдейі, т. Біз оларды kiim, biik, jii, tiimdi, iin, diirmen, keiin, müiiz, ädeii деп жазамыз. Бұл жерде қатар тұрған екі «і» таңбасының қайсысы «и», қайсысы «і» деп дыбысталатынын қалай ажыратамыз? Әрине, қазақ тілін жақсы білетін адамдарға бұл сөздерді оқу қиынға соқпайды. Ал қазақшаны нашар білетін қазақтар, өзге ұлт өкілдері, әсіресе қазақша тілін үйреніп жатқан шетелдіктерге қалай түсіндіреміз? Оларға мына ережені айтуымыз керек: қазақ тілінде «и» дыбысы «і» дыбысының алдында ғана келеді. Керісінше, алдымен «і», одан кейін «и» дыбысы тұратын сөздер жоқ. Сондықтан осындай сөздерді оқығанда бірінші тұрған «і»- ні «и» деп оқу қажет. Бұл жерде аса қиындық жоқ деп ойлаймыз. Сонымен бірге, жалпы «и» мен «і» дыбыстары қатар келетін сөздер қазақ тілінде көп емес екенін де айта кетейік. Біз жоғарыда дауысты дыбыстардың алдында және соңында келетін «и» дыбысын сөз еттік. Ал дауыссыз дыбыстардың алдында, соңында және ортасында келетін «и» дыбысын қалай таңбалаймыз? Мысалы, пима, сирақ, сипа, тиме, би, иман, мизамшуақ, сәби, қанеки, тарих, билік, әліпби, инелік, Сәбит, Димаш, Дидар, Хадиша, т. Бұл жерде біз ағылшын тілінің емлесіне жүгініп, қазақ тілінің жазу заңдылығына «ее» диграфын қосуды жөн санадық. Ағылшын тілінде аталған диграф «и» деп оқылатынын латын әліпбиінен хабары бар кез келген адам жақсы біледі. Сонда жоғарыдағы сөздер peema, seeraq, seepa, bee, eeman, meezamshwaq, säbee, qanekee, tareeh, beelik, älipbee, eenelik, Säbeet, Deemash, Deedar, Hadeesha болып жазылады. Бұл диграфты не үшін таңдадық? Біріншіден, егер оны алмасақ, жаңа әліпбиге «и» дыбысы үшін тағы бір таңбаны қосуға тура келер еді. Екіншіден, жоғарыда айтқандай, оны біз айдаладан әкеліп отырған жоқпыз. Ағылшын тілінде күллі әлем танитын, оқи алатын диграф. Әрине, жоғарыда байқағаныңыздай, диграфпен жазылған сөздер алғашында көзге оғаштау көрінуі мүмкін. Бірақ, бірте - бірте көз үйренеді. Ағылшын тіліндегі speed, sleep, sheep, bee, see деген сөздерге де көзіміз үйренгені белгілі. Реті келгенде айталық, қазақ тілінде жүз мыңдаған сөз бар. Жаңа әліпбиде олардың бәрін көзге жағымды көрінетіндей етіп жазу мүмкін емес. Үшіншіден, мына жайтты баса айтсақ дейміз: диграфтарды қолданудан біз қашпауымыз керек. Егер диграфтар қолдануға ыңғайсыз, жазылуы қиын, оқылуы ауыр болғанда, ең бірінші болып ағылшындар, басқа да еуропалық халықтар оны қолданыстан шығарар еді. Бірақ, біздің білетініміздей, ағылшын тіліндегі әрбір екінші сөзде диграф бар. Тіпті кейбір сөздерінің ішінде бірнеше диграф кездеседі. Мысал келтіріп жатуды артық деп ойлаймыз. Бірақ, бұдан ағылшын тілі артта қалып, дамымай жатқан жоқ, керісінше әлемнің тең жартысы осы тілде сөйлейді және ол үйренуге «ең оңай» тілдердің бірі саналады. Ешбір ағылшын «диграфтардан бас тартайық» деп жатқан жоқ. U таңбасы, яғни «у» және «ұ» дыбыстары. Қазақ сөздерінде бұл таңба «ұ» дыбысын берсе, өзге тілден енген сөздерде «у» деп оқылады. Мысалдар: қазақ тілінде: qulager, suraq, jumaq, turmys, samuryq, jumys, urpaq, sur, quraq, Ulpan, Nurlan, Jumabai, Nur - Sultan, Tumandy Albion. Өзге тілден енген сөздер: prokuratura, kubok, turnir, tundra, bullit, futbol, bonus, Buratino, Runi, Joshua, Uilliams, Artur, Ukraina, Urugvai, Baku, Belarus. Ал қазақ сөздеріндегі «у» дыбысын қалай таңбалаймыз? Тіл мамандарының айтуынша, қазақ тілінде дауысты «у» дыбысы жоқ. Тек дауыссыз «у» ғана бар. Кириллицада «су», «тура», «қурай», «тату», «қару», «бура» секілді көптеген сөздер дұрыс жазылмаған. Дұрысында бұлар «сұу», «тұура», «құурай», «татұу», «қарұу», «бұура» деп айтылады және солай жазылады. Мұндағы «у» – дауыссыз дыбыс. Латын әріптерімен олар suw, tuwra, quwrai, tatuw, qaruw, buwra болып жазылады. Дауыссыз «у» дыбысын төменде W таңбасын талдағанда кеңінен айтамыз. Реті келгенде айта кетейік, біз кириллицада тұйық етістіктің жұрнағы «- у» ғана деп оқып келдік. Тіліміздің заңдылығы бойынша бұл жұрнақ «- ұу», «- үу», «- ыу», «- іу» және «у» болуы тиіс. Сөздің ішінде келген дауысты дыбыстардың жуын - жіңішке болуына орай сәйкес жұрнақ жалғанады. Аталған жұрнақтарға бір - бір мысалдан келтіре кетейік: bur+uw, kül+üw, sat+yw, bil+iw, basta+w. W таңбасы, яғни дауыссыз «у» дыбысы. Ағылшын тілінде және өзге де бірқатар тілдерде бұл әріп дауыссыз «у» дыбысын береді. Дауысты дыбыстың алдында және артында «у» келсе, осы таңбамен жазылады. Ағылшын тілінен мысалдар: Washington, world, work, Botswana, new, low, town, т. Қазақ тілінде де біз дауысты дыбыстың алдында және артында келген дауыссыз у дыбысын «w» таңбасымен жазғанымыз дұрыс. Енді латын негізіндегі қазақ әліпбиіне енгізілетін диграфтарды талдайық. Барлығы 5 диграф қолданылады. Оның біреуін біз жоғарыда талдадық. Қалған төртеуіне кезек берсек. Gh диграфы, яғни «ғ» дыбысы. Бұл диграф ағылшын сөздерінде өте көп кездеседі және әр жерде әртүрлі дыбыс берсе, кей сөздерде мүлдем оқылмайды. Соның ішінде кейбір сөздерде «г» деп оқылады. Әлемдегі басқа да біраз ұлттардың әліпбиінде бұл диграф бар және ол көбінесе «ғ» дыбысын береді. Сондай - ақ, 1928 - 1940 жылдары Кеңес Одағындағы түркі халықтары қолданған латын әліпбиі, яғни яналифте g мен h таңбаларының қосындысынан жасалған Ƣ әрпі болғаны белгілі және ол да «ғ» дыбысын берген еді. Мысалы, «Қазақстан» сөзі «QazaƢь stan» деп жазылды. Біз «ғ» дыбысын жазу үшін әліпбиімізге тағы бір таңба қосуды артық деп санаймыз. Оның орнына көпке түсінікті «gh» диграфын пайдалансақ, бұдан ұтарымыз көп. Ng диграфы, яғни «ң» дыбысы. Ағылшын тілін мектепте оқыған әрбір адам бұл диграфтың қандай дыбыс беретінін жақсы біледі. Оны түсіндіріп жатуды артық деп санаймыз. Қазақ тілінің латын негізіндегі әліпбиінде де біз «ң» дыбысын таңбалауда осы диграфты пайдалануымыз керек. Бүкіл әлем білетін және оқи алатын «ng» тұрғанда әліпбиімізге тағы бір таңба қоспайық. Енді «ng» диграфына байланысты көпті толғандырған мәселеге тоқталсақ. Қазақ тілінде «н» мен «г» әріптері қатар келетін бірқатар сөздер бар. Сондай - ақ, «н» әрпімен аяқталатын сөздерге барыс септігінің «ге», есімшенің «ген», тағы басқа «гі», «гіш» секілді жалғау - жұрнақтар қосылғанда «н» мен «г» әріптері қатар келіп қалады. Мысалы, Амангелді, сенгіш, бүгінгі, түнгі, күнгей, әнге, сәнге, мінгесу, сөнген, көнген, т. Бұл жерде қатар тұрған «н» мен «г»- ні қалай оқимыз? Қазақ тілінде «ілгерінді ықпал» және «кейінді ықпал» деген ереже бар. Бұл қатар тұрған кейбір екі әріпті оқығанда алдыңғысы кейінгісін немесе кейінгісі алдыңғысын өзгертіп жіберетін заңдылық. Мысалы, «н» әрпінен кейін «г», «ғ» әріптері келсе, кейінді ықпал әсерінен, «н» әрпі «ң» болып өзгереді. Айталық, «алдын» деген сөзге «ғы» жұрнағы жалғанғандықтан, біз оны «алдыңғы» деп жазып жүрміз. Жоғарыда мысалға келтірген сөздерде де «кейінді ықпал» бар екенін байқау қиын емес. Айтып көріңіз: Амаңгелді, сеңгіш, бүгіңгі, күңгей, міңгесу, сөңген деп айтылады. Ендеше біз оларды да неге айтылуы бойынша Amanggeldi, senggish, büginggi, künggei, minggesüw, sönggen деп жазбаймыз? Сонда «ng» диграфына байланысты айтылып жүрген проблемадан құтылар едік. Негізі қазақ тілінде «н» мен «г» әріптері қатар келетін сөздер көп емес, саусақпен санарлық қана. Сол бірен - саран сөзге бола бүкіл әлем танитын «ng» диграфынан бас тартсақ, ол тілімізді дамыту емес, артқа шегіндіру болар еді. Тағы бір айта кетер жайт: ішінде «нг» әріптері қатар келген шетел сөздері. Бұлар brifing, miting, boing, kiorling, lizing, shopping, klining, kasting, tiuning деп жазылады. Қазақ тілінде оларды ағылшын тіліндегі түпнұсқасына сай «брифиң», «митиң», «киорлиң», «лизиң», «шоппиң» деп оқыған дұрыс деп есептейміз. Ch және Sh диграфтары. Бұлар «ч» және «ш» дыбыстарын беретіндігін білмейтін адам жоқ. Сондықтан осы дыбыстар үшін де біз жаңа таңба ойлап табам деп бас ауыртпауымыз керек. Қазақ тілінде «с» мен «х» әріптері қатар келетін екі - ақ сөз бар: асхана және Асхат. Бұған дейінгі талқылаулар кезінде кейбір адамдар пайғамбардың есімін «Ishak» деп жазып мазақ қылған болатын. Бірақ, бұл пайғамбардың аты қазақша Ысқақ екенін естеріне салып қоямыз. Кириллицадағы ь, ъ, э, ю, я, щ, ё, һ таңбалары жаңа нұсқаға енгізілген жоқ. Бұлардың ішінен ъ, э, щ, һ дыбыстары қазақ сөздерінде мүлдем қолданылмайды. Басқа тілден, әсіресе орыс тілінен енген сөздерді бұларсыз да жазуға болады. Соңғы жаңалықтар 17 қыркүйек 2020 г. 19 309 0 Соңғы жаңалықтар 17 қыркүйек 2020 г. 19 309 0 Соңғы жаңалықтар 17 қыркүйек 2020 г. 19 309 0 Похожие новости: Павлодарда 200-ге жуық адам латын графикасында диктант жазды Жаңалықтар тізбесі Назарбаев қазақ әліпбиін латын графикасына көшіру туралы жарлыққа қол қойды Жаңалықтар тізбесі Назарбаев жаңа әліпбиді бекіту туралы жарлық дайындауды тапсырды Басты жаңалық ҚазҰУ-да латын әліпбиі жөнінде республикалық конференция өтті. Университет тынысы Білім және ғылым министрі: Маған 25 әріптен тұратын әліпби ұнады Жаңалықтар тізбесі Похожие новости: Павлодарда 200-ге жуық адам латын графикасында диктант жазды Жаңалықтар тізбесі Назарбаев қазақ әліпбиін латын графикасына көшіру туралы жарлыққа қол қойды Жаңалықтар тізбесі Назарбаев жаңа әліпбиді бекіту туралы жарлық дайындауды тапсырды Басты жаңалық ҚазҰУ-да латын әліпбиі жөнінде республикалық конференция өтті. Университет тынысы Білім және ғылым министрі: Маған 25 әріптен тұратын әліпби ұнады Жаңалықтар тізбесі Павлодарда 200-ге жуық адам латын графикасында диктант жазды Жаңалықтар тізбесі Павлодарда 200-ге жуық адам латын графикасында диктант жазды Жаңалықтар тізбесі Павлодарда 200-ге жуық адам латын графикасында диктант жазды Назарбаев қазақ әліпбиін латын графикасына көшіру туралы жарлыққа қол қойды Жаңалықтар тізбесі Назарбаев жаңа әліпбиді бекіту туралы жарлық дайындауды тапсырды Басты жаңалық ҚазҰУ-да латын әліпбиі жөнінде республикалық конференция өтті. Университет тынысы Білім және ғылым министрі: Маған 25 әріптен тұратын әліпби ұнады Жаңалықтар тізбесі Назарбаев қазақ әліпбиін латын графикасына көшіру туралы жарлыққа қол қойды Жаңалықтар тізбесі Назарбаев қазақ әліпбиін латын графикасына көшіру туралы жарлыққа қол қойды Назарбаев жаңа әліпбиді бекіту туралы жарлық дайындауды тапсырды Басты жаңалық Назарбаев жаңа әліпбиді бекіту туралы жарлық дайындауды тапсырды ҚазҰУ-да латын әліпбиі жөнінде республикалық конференция өтті. Университет тынысы ҚазҰУ-да латын әліпбиі жөнінде республикалық конференция өтті. Білім және ғылым министрі: Маған 25 әріптен тұратын әліпби ұнады Жаңалықтар тізбесі Білім және ғылым министрі: Маған 25 әріптен тұратын әліпби ұнады Добавить комментарий Добавить комментарий Жаңалық тізбесі Нұрлы Отанымыз-тәуелсіз Қазақстан 15 желтоксан 2023 г. 18 038 0 Ақмолалық оқушы ІІІ республикалық «Мәшһүр-Жүсіп оқулары» байқаудың гранпри иегері атанды 15 мамыр 2023 г. 28 011 0 ҚР құрама командасының қоржыны 4 медальмен толықты 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 «Қарлығаш» балабақшасының» өкілдері Көкшетау қаласының мектепке дейінгі ұйымдарымен тәжірибе алмасты 28 наурыз 2023 г. 22 123 0 Армысың, әз-Наурыз! 20 наурыз 2023 г. 21 836 0 Студенттер сарайында «Жаңа Қазақстан және жасампаз әйелдер» атты форум өтті 09 наурыз 2023 г. 139 921 0 2022 жылы қазақстандық мұғалімдердің жалақысын көбейтуге 1, 2 трлн теңге бөлінді 21 желтоксан 2022 г. 27 320 0 ЕҰУ-да Араб тілі күніне орай іс-шара өтеді 05 желтоксан 2022 г. Рахмадиев атындағы Мемлекеттік академиялық филармонияда WorldSkills Kazakhstan 2022 VII республикалық кәсіби шеберлік чемпионаты басталады. 31 718 0 Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетовтің Мемлекет басшысының сайлауалды бағдарламасын іске асыру туралы жазбасынан 28 қараша 2022 г. 27 027 0 Видеофакт Шымкент қаласы, "№72 жалпы орта білім беретін мектебі" КММ Қызықты мәліметтер ҚАЗАҚТАН ШЫҚҚАН ТҰҢҒЫШ КӘСІБИ СКРИПКАШЫНЫ БІЛЕСІЗ. Алматы саябағында құны 1 миллион тұратын. 23 жасар әже. Білім беру бағдарламасы мен тиісті пәнді қалай. Ғалымдар пластмасса қалдығымен қоректенетін. Жаңалықтар мұрағаты « Желтоксан 2024 »Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс 12345678910111213141516171819202122232425262728293031 Жаңалық тізбесі Нұрлы Отанымыз-тәуелсіз Қазақстан 15 желтоксан 2023 г. 18 038 0 Ақмолалық оқушы ІІІ республикалық «Мәшһүр-Жүсіп оқулары» байқаудың гранпри иегері атанды 15 мамыр 2023 г. 28 011 0 ҚР құрама командасының қоржыны 4 медальмен толықты 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 «Қарлығаш» балабақшасының» өкілдері Көкшетау қаласының мектепке дейінгі ұйымдарымен тәжірибе алмасты 28 наурыз 2023 г. 22 123 0 Армысың, әз-Наурыз! 20 наурыз 2023 г. 21 836 0 Студенттер сарайында «Жаңа Қазақстан және жасампаз әйелдер» атты форум өтті 09 наурыз 2023 г. 139 921 0 2022 жылы қазақстандық мұғалімдердің жалақысын көбейтуге 1, 2 трлн теңге бөлінді 21 желтоксан 2022 г. 27 320 0 ЕҰУ-да Араб тілі күніне орай іс-шара өтеді 05 желтоксан 2022 г. Рахмадиев атындағы Мемлекеттік академиялық филармонияда WorldSkills Kazakhstan 2022 VII республикалық кәсіби шеберлік чемпионаты басталады. 31 718 0 Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетовтің Мемлекет басшысының сайлауалды бағдарламасын іске асыру туралы жазбасынан 28 қараша 2022 г. 27 027 0 Жаңалық тізбесі Нұрлы Отанымыз-тәуелсіз Қазақстан 15 желтоксан 2023 г. 18 038 0 Ақмолалық оқушы ІІІ республикалық «Мәшһүр-Жүсіп оқулары» байқаудың гранпри иегері атанды 15 мамыр 2023 г. 28 011 0 ҚР құрама командасының қоржыны 4 медальмен толықты 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 «Қарлығаш» балабақшасының» өкілдері Көкшетау қаласының мектепке дейінгі ұйымдарымен тәжірибе алмасты 28 наурыз 2023 г. 22 123 0 Армысың, әз-Наурыз! 20 наурыз 2023 г. 21 836 0 Студенттер сарайында «Жаңа Қазақстан және жасампаз әйелдер» атты форум өтті 09 наурыз 2023 г. 139 921 0 2022 жылы қазақстандық мұғалімдердің жалақысын көбейтуге 1, 2 трлн теңге бөлінді 21 желтоксан 2022 г. 27 320 0 ЕҰУ-да Араб тілі күніне орай іс-шара өтеді 05 желтоксан 2022 г. Рахмадиев атындағы Мемлекеттік академиялық филармонияда WorldSkills Kazakhstan 2022 VII республикалық кәсіби шеберлік чемпионаты басталады. 31 718 0 Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетовтің Мемлекет басшысының сайлауалды бағдарламасын іске асыру туралы жазбасынан 28 қараша 2022 г. 27 027 0 Жаңалық тізбесі Нұрлы Отанымыз-тәуелсіз Қазақстан 15 желтоксан 2023 г. 18 038 0 Ақмолалық оқушы ІІІ республикалық «Мәшһүр-Жүсіп оқулары» байқаудың гранпри иегері атанды 15 мамыр 2023 г. 28 011 0 ҚР құрама командасының қоржыны 4 медальмен толықты 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 «Қарлығаш» балабақшасының» өкілдері Көкшетау қаласының мектепке дейінгі ұйымдарымен тәжірибе алмасты 28 наурыз 2023 г. 22 123 0 Армысың, әз-Наурыз! 20 наурыз 2023 г. 21 836 0 Студенттер сарайында «Жаңа Қазақстан және жасампаз әйелдер» атты форум өтті 09 наурыз 2023 г. 139 921 0 2022 жылы қазақстандық мұғалімдердің жалақысын көбейтуге 1, 2 трлн теңге бөлінді 21 желтоксан 2022 г. 27 320 0 ЕҰУ-да Араб тілі күніне орай іс-шара өтеді 05 желтоксан 2022 г. Рахмадиев атындағы Мемлекеттік академиялық филармонияда WorldSkills Kazakhstan 2022 VII республикалық кәсіби шеберлік чемпионаты басталады. 31 718 0 Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетовтің Мемлекет басшысының сайлауалды бағдарламасын іске асыру туралы жазбасынан 28 қараша 2022 г. 27 027 0 Нұрлы Отанымыз-тәуелсіз Қазақстан 15 желтоксан 2023 г. 18 038 0 Ақмолалық оқушы ІІІ республикалық «Мәшһүр-Жүсіп оқулары» байқаудың гранпри иегері атанды 15 мамыр 2023 г. 28 011 0 ҚР құрама командасының қоржыны 4 медальмен толықты 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 «Қарлығаш» балабақшасының» өкілдері Көкшетау қаласының мектепке дейінгі ұйымдарымен тәжірибе алмасты 28 наурыз 2023 г. 22 123 0 Армысың, әз-Наурыз! 20 наурыз 2023 г. 21 836 0 Студенттер сарайында «Жаңа Қазақстан және жасампаз әйелдер» атты форум өтті 09 наурыз 2023 г. 139 921 0 2022 жылы қазақстандық мұғалімдердің жалақысын көбейтуге 1, 2 трлн теңге бөлінді 21 желтоксан 2022 г. 27 320 0 ЕҰУ-да Араб тілі күніне орай іс-шара өтеді 05 желтоксан 2022 г. Рахмадиев атындағы Мемлекеттік академиялық филармонияда WorldSkills Kazakhstan 2022 VII республикалық кәсіби шеберлік чемпионаты басталады. 31 718 0 Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетовтің Мемлекет басшысының сайлауалды бағдарламасын іске асыру туралы жазбасынан 28 қараша 2022 г. 27 027 0 Нұрлы Отанымыз-тәуелсіз Қазақстан 15 желтоксан 2023 г. 18 038 0 Ақмолалық оқушы ІІІ республикалық «Мәшһүр-Жүсіп оқулары» байқаудың гранпри иегері атанды 15 мамыр 2023 г. 28 011 0 ҚР құрама командасының қоржыны 4 медальмен толықты 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 «Қарлығаш» балабақшасының» өкілдері Көкшетау қаласының мектепке дейінгі ұйымдарымен тәжірибе алмасты 28 наурыз 2023 г. 22 123 0 Армысың, әз-Наурыз! 20 наурыз 2023 г. 21 836 0 Студенттер сарайында «Жаңа Қазақстан және жасампаз әйелдер» атты форум өтті 09 наурыз 2023 г. 139 921 0 2022 жылы қазақстандық мұғалімдердің жалақысын көбейтуге 1, 2 трлн теңге бөлінді 21 желтоксан 2022 г. 27 320 0 ЕҰУ-да Араб тілі күніне орай іс-шара өтеді 05 желтоксан 2022 г. Рахмадиев атындағы Мемлекеттік академиялық филармонияда WorldSkills Kazakhstan 2022 VII республикалық кәсіби шеберлік чемпионаты басталады. 31 718 0 Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетовтің Мемлекет басшысының сайлауалды бағдарламасын іске асыру туралы жазбасынан 28 қараша 2022 г. 27 027 0 Нұрлы Отанымыз-тәуелсіз Қазақстан 15 желтоксан 2023 г. 18 038 0 Ақмолалық оқушы ІІІ республикалық «Мәшһүр-Жүсіп оқулары» байқаудың гранпри иегері атанды 15 мамыр 2023 г. 28 011 0 ҚР құрама командасының қоржыны 4 медальмен толықты 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 «Қарлығаш» балабақшасының» өкілдері Көкшетау қаласының мектепке дейінгі ұйымдарымен тәжірибе алмасты 28 наурыз 2023 г. 22 123 0 Армысың, әз-Наурыз! 20 наурыз 2023 г. 21 836 0 Студенттер сарайында «Жаңа Қазақстан және жасампаз әйелдер» атты форум өтті 09 наурыз 2023 г. 139 921 0 2022 жылы қазақстандық мұғалімдердің жалақысын көбейтуге 1, 2 трлн теңге бөлінді 21 желтоксан 2022 г. 27 320 0 ЕҰУ-да Араб тілі күніне орай іс-шара өтеді 05 желтоксан 2022 г. Рахмадиев атындағы Мемлекеттік академиялық филармонияда WorldSkills Kazakhstan 2022 VII республикалық кәсіби шеберлік чемпионаты басталады. 31 718 0 Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетовтің Мемлекет басшысының сайлауалды бағдарламасын іске асыру туралы жазбасынан 28 қараша 2022 г. 27 027 0 Нұрлы Отанымыз-тәуелсіз Қазақстан 15 желтоксан 2023 г. 18 038 0 Ақмолалық оқушы ІІІ республикалық «Мәшһүр-Жүсіп оқулары» байқаудың гранпри иегері атанды 15 мамыр 2023 г. 28 011 0 ҚР құрама командасының қоржыны 4 медальмен толықты 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 «Қарлығаш» балабақшасының» өкілдері Көкшетау қаласының мектепке дейінгі ұйымдарымен тәжірибе алмасты 28 наурыз 2023 г. 22 123 0 Армысың, әз-Наурыз! 20 наурыз 2023 г. 21 836 0 Студенттер сарайында «Жаңа Қазақстан және жасампаз әйелдер» атты форум өтті 09 наурыз 2023 г. 139 921 0 2022 жылы қазақстандық мұғалімдердің жалақысын көбейтуге 1, 2 трлн теңге бөлінді 21 желтоксан 2022 г. 27 320 0 ЕҰУ-да Араб тілі күніне орай іс-шара өтеді 05 желтоксан 2022 г. Рахмадиев атындағы Мемлекеттік академиялық филармонияда WorldSkills Kazakhstan 2022 VII республикалық кәсіби шеберлік чемпионаты басталады. 31 718 0 Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетовтің Мемлекет басшысының сайлауалды бағдарламасын іске асыру туралы жазбасынан 28 қараша 2022 г. 27 027 0 28 қараша 2022 г. 27 027 0 Видеофакт Шымкент қаласы, "№72 жалпы орта білім беретін мектебі" КММ Видеофакт Шымкент қаласы, "№72 жалпы орта білім беретін мектебі" КММ Видеофакт Шымкент қаласы, "№72 жалпы орта білім беретін мектебі" КММ Видеофакт Шымкент қаласы, "№72 жалпы орта білім беретін мектебі" КММ Шымкент қаласы, "№72 жалпы орта білім беретін мектебі" КММ Шымкент қаласы, "№72 жалпы орта білім беретін мектебі" КММ Қызықты мәліметтер ҚАЗАҚТАН ШЫҚҚАН ТҰҢҒЫШ КӘСІБИ СКРИПКАШЫНЫ БІЛЕСІЗ. Алматы саябағында құны 1 миллион тұратын. 23 жасар әже. Білім беру бағдарламасы мен тиісті пәнді қалай. Ғалымдар пластмасса қалдығымен қоректенетін. Қызықты мәліметтер ҚАЗАҚТАН ШЫҚҚАН ТҰҢҒЫШ КӘСІБИ СКРИПКАШЫНЫ БІЛЕСІЗ. Алматы саябағында құны 1 миллион тұратын. 23 жасар әже. Білім беру бағдарламасы мен тиісті пәнді қалай. Ғалымдар пластмасса қалдығымен қоректенетін. Қызықты мәліметтер ҚАЗАҚТАН ШЫҚҚАН ТҰҢҒЫШ КӘСІБИ СКРИПКАШЫНЫ БІЛЕСІЗ. Алматы саябағында құны 1 миллион тұратын. 23 жасар әже. Білім беру бағдарламасы мен тиісті пәнді қалай. Ғалымдар пластмасса қалдығымен қоректенетін. ҚАЗАҚТАН ШЫҚҚАН ТҰҢҒЫШ КӘСІБИ СКРИПКАШЫНЫ БІЛЕСІЗ. ҚАЗАҚТАН ШЫҚҚАН ТҰҢҒЫШ КӘСІБИ СКРИПКАШЫНЫ БІЛЕСІЗ. Алматы саябағында құны 1 миллион тұратын. Алматы саябағында құны 1 миллион тұратын. 23 жасар әже. 23 жасар әже. Білім беру бағдарламасы мен тиісті пәнді қалай. Білім беру бағдарламасы мен тиісті пәнді қалай. Ғалымдар пластмасса қалдығымен қоректенетін. Ғалымдар пластмасса қалдығымен қоректенетін. Жаңалықтар мұрағаты « Желтоксан 2024 »Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс 12345678910111213141516171819202122232425262728293031 Жаңалықтар мұрағаты « Желтоксан 2024 »Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс 12345678910111213141516171819202122232425262728293031 Жаңалықтар мұрағаты « Желтоксан 2024 »Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс 12345678910111213141516171819202122232425262728293031 « Желтоксан 2024 »Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс 12345678910111213141516171819202122232425262728293031 © 2017 ж. Барлық құқықтар қорғалған. kz» ақпарат агенттігі. Білім жаңалықтары Маңызды Дәл қазір Пікір Эксклюзив Ғылым Редакция Сайт жобасын дайындаған «Key-Studio. Барлық құқықтар қорғалған. kz» ақпарат агенттігі. Білім жаңалықтары Маңызды Дәл қазір Пікір Эксклюзив Ғылым Редакция Сайт жобасын дайындаған «Key-Studio. Барлық құқықтар қорғалған. kz» ақпарат агенттігі. Білім жаңалықтары Маңызды Дәл қазір Пікір Эксклюзив Ғылым Редакция Сайт жобасын дайындаған «Key-Studio. Барлық құқықтар қорғалған. kz» ақпарат агенттігі. Білім жаңалықтары Маңызды Дәл қазір Пікір Эксклюзив Ғылым Редакция © 2017 ж. Барлық құқықтар қорғалған. kz» ақпарат агенттігі. Білім жаңалықтары Маңызды Дәл қазір Пікір Эксклюзив Ғылым Редакция © 2017 ж. Барлық құқықтар қорғалған. kz» ақпарат агенттігі. Білім жаңалықтары Маңызды Дәл қазір Пікір Эксклюзив Ғылым Редакция Білім жаңалықтары Маңызды Дәл қазір Пікір Эксклюзив Ғылым Редакция Сайт жобасын дайындаған «Key-Studio. Сайт жобасын дайындаған «Key-Studio. Сайт жобасын дайындаған «Key-Studio. ақпарат агенттігі прессрелиздер Дәл қазір Мектеп ақпары Университет тынысы WhatsApp: +7 555-90-60 Редакция: +7 255-90-60 E-mail: edunews. kz » Соңғы жаңалықтар » Латын негізіндегі қазақ тілі әліпбиінің жаңа нұсқасы Edunews. kz Соңғы жаңалықтар Соңғы жаңалықтар 0 Жаңалықтар тізбесі Жаңалықтар тізбесі Басты жаңалық Университет тынысы Жаңалықтар тізбесі 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
