Dulaty University - «ДУЛАТИТАНУ ЖӘНЕ ӨҢІР ТАРИХЫ» ҒЫЛЫМИ-ЗЕРТТЕУ ОРТАЛЫҒЫ
"Dulaty University - «ДУЛАТИТАНУ ЖӘНЕ ӨҢІР ТАРИХЫ» ҒЫЛЫМИ-ЗЕРТТЕУ ОРТАЛЫҒЫ"|"https://dulaty.html"
TITLE: Dulaty University - «ДУЛАТИТАНУ ЖӘНЕ ӨҢІР ТАРИХЫ» ҒЫЛЫМИ-ЗЕРТТЕУ ОРТАЛЫҒЫ
URL: https://dulaty.html
META: "Dulaty University - «ДУЛАТИТАНУ ЖӘНЕ ӨҢІР ТАРИХЫ» ҒЫЛЫМИ-ЗЕРТТЕУ ОРТАЛЫҒЫ"|"https://dulaty.html"
TOTAL WORDS: 699
TEXT: НАШАР КӨРЕТІНДЕР ҮШІН. Бақторазов Сейдахан Уәлиұлы. «Дулатитану және Өңір тарихы» ғылыми-зерттеу орталығының директоры, тарих ғылымдарының кандидаты, профессор. kz. мекенжайы: көше Сулейменов, үй № 11, корпус 1.. 1999 жылы Мұхаммед Хайдар Дулатидің 500 жылдық мерейтойы ЮНЕСКО көлемінде аталуына орай, универсиетте 1999 жылғы 18 қаңтарда шыққан «О создании центра по изучению творчества М. Дулати» атты №10 бұйрығына байланысты орталық құрылды.. 12 маусым 2023 жылы директорлар кеңесінің шешімімен орталықтарды ірілендіру мақсатында «Дулатитану және Өңір тарихы» ғылыми-зерттеу орталығы болып қайта құрылды.. Орталықтың негізгі мақсаты – көрнекті қоғам қайраткері, ғұлама ғалым: тарихшы, ақын, әрі дипломат Мұхаммед Хайдар Дулати мұраларын жан-жақты зерттеу, насихаттау болып табылады. Тараз өңірі мен Әулиеата уезінің тарихына қатысты кешенді зерттеу жұмыстарын жүргізіп, қордаланған материалдардың негізінде көптомдық құжаттар жинағы мен монографиялық еңбектер даярлау. Мұххамед Хайдар Дулати(Дуғлат) (1499-1551) – XVI ғасырда өмір сүрген көрнекті мемлекет қайраткері, атақты тарихшы ғалым, ақын, дипломат, әскери қлбасшы. Қазақ халқы тарих сахнасына көтерілген тұста өмір сүрген үлкен ойшыл. Өмірінің негізгі кезеңдері осы күнгі Орталық Азияның Өзбекстан, Тәжікстан, Қырғыстан, Ауғанстан, Пәкстан һәм Үндістан мен Шығыс Түркістан және Тибет елдерінде өтті. Ол осы жұрттар тарихына қатысты «тарихи Рашиди» атты тарихи-мемуарлық еңбек және «Жаһан наме» атты поэма жазған. Осы бір дарабз ірі тұлғаның өмірі мен шығармашылығына арналған өмірбаяндық-библиографмялық анықтамалыққа ұлы тұлға және оның шығармалары жайлы негізінен 1829-2018 жылдар аралығында жазылған қазақ, қырғыз, өзбек, тәжік, ұйғыр, түрік, парсы, орыс тілдерімен қатар ағылшын, неміс, француз тілдеріндегі де әдебиеттер енгізілді. Жинақ көрнекті мемлекет қайраткері, тарихшы ғалым, ақын, ойшыл Мұхаммед Хайдар Дулати (1499-1551) жайлы Қазақстан ғалымдарының әр жылдары жазылған мақалаларынан құрастырылған. Онда белгілі қайраткердің өмір жолы мен шығармашылығы жан-жақты сөз етілген. Бұл кітапта автор М. Дулатидің тарихи-филологиялық, танымдық-филосоиялық тұрғыда алғаш рет жүйеленіп (1499-1551) шығармашылығы әр қырынан алынып зерттеуге арналған материалдар беріліп отыр. Дулатидің мемлекет қайраткері, қолбасшы, жазушы, суретші ғұлама ғалым ретіндегі болмысы жан-жақты ашылып қарастырылады. Ұлы ойшыл ең алдымен тарихшы, қазақ тарихының атасы ғана емес, ол, сондай-ақ қазақтың тұңғыш мемуарист жазушысы екенін зерделеген тың ойлар, жаңалыққа негізделген тұжырымдар жасалынған. Бұл еңбекте ұлы ғұламаның шығармашылығы арнайы тың тақырыптар аясында қарастырылып оқырмандарды тосын жаңалықты дүниелермен қауыштырады. Оқу құралында алғашқы қазақ хандары, XV ғасырдың ІІ жартысы мен XVІ ғасырдың І жартысындағы Қазақ хандығының саяси билігі, құқықтық басқару жүйесі, саясаты мен әлеуметтік жағдайы және қазақ халқының этнографиясы мен этногенезіне, басқа да этностардың этнонимдеріне қатысты тарихи деректер қарастырылған. Бұл кітап Мырза Хайдар Дулаттың «тарихи Рашиди» еңбегінің көп қырлы екендігіне қатысты энциклопедиялық туынды ретіндеқарастырылды. Қолжазба еңбекте осы шығарманың үш саласын қамтиды: тіл, әдебиет, тарих. Осы әр тақырыптың саласы бойынша еңбектен нақты мысалдар түпнұсқадағы түркі һәм парсы тіліндегі мәтіндер мысалға алынып, қазақ тіліндегі түсініктемесі беріліп отырады. Оқырмандарды «тарихи Рашиди» еңбегінің соңғы аудармалары мен зерттеулернен хабардар етеді.. Авторлар «тарихи Рашиди» еңбегін көпшілікке тиімді болу үшін оны әр салаға бөліп қарастыруды жөн көрген. Осы мақсатта шығармада сөз болған шығыс әдебиетінің поэзиясындағы түрлі жанрдың шығу тегі, тарихи себептері, түркі әдебиетіндегі орны және қазақ әдебиетімен байланыстарын заман және саяси себептер негізінде зерделеген. Кітап оқу құралы ретінде әдебиет пәнінің мұғалімдеріне, білімгерлері, ізденуші һәм көпшілігі әдебиет сүйер қауымға арналады. Мырза Хайдар Дулаттың «тарихи Рашиди еңбегінің парсы тіліндегі текстологиясы» деп аталады. Еңбек Тәжікстан қолжазба қорындағы нұсқасын негізге ала отырып, Өзбекстан және Иранда жарық көрген Лондон, Тегеран қолжазбаларымен салыстырылып дайындалған ортақ мәтіні болып саналады. Текстологиялық еңбектің басты артықшылығы Мырза Хайдар шығармасында қолданған ондаған қазақ сөздерін анықтап парсы және қазақ тілдерінде сөздігін жазғандығы, әрі шығарманың күні бүгінге дейінгі жасалған толық мәтіні болғандығында жатыр. Екіншіден – түркі өлеңдерінің де қазақша һәм парсыша аудармаларын берген. Парсы тілінде «Тараз тарих айнасы» атты мақаласы арқылы Тараз қаласының Орталық Азиядағы тарихи-мәдени орнын айқындайды. Еңбектің тағы бір ұтымды тұсы – Мырза Мұхаммед Хайдар Дулаттың «тарихи Рашиди» еңбегінің зерттеу һәм аудармаларының жарық көрген соңғы дүниелерімен зерттеуші, ізденушілерді парсы тілінде таныстырады. Дүние жүзінде парсы тілін білетін шығыстанушы ғалымдардың Қазақстанда зерттеліп жатқан «тарихи Рашиди» туралы зерттеулермен танысуға мүмкіндігі бар, бұл текстологиялық жұмыс қазақ шығыстану ғылымында тұңғыш рет жазылып отырғанын атап өткен жөн.. Лауазымы: «Дулатитану және Өңір тарихы» ғылыми-зерттеу орталығының директоры, тарих ғылымдарының кандидаты, профессор. kz. Лауазымы: «Дулатитану және Өңір тарихы» ғылыми-зерттеу орталығының бас ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының докторы, профессор. kz. Лауазымы: ғылыми зерттеу орталығының аға ғылыми қызметкері, тарих ғылымдарының магистрі. Байланыс телефоны: 87017683957. E-mail: bk. kz. Лауазымы: ғылыми қызметкер, тарих ғылымдарының магистрі. kz. Ғылыми-зерттеу орталығының ресми сайты. 2023-2024 оқу жылының есебі. 2021-2024 жылдар аралығындағы талдау жұмыстары. Жұмыс жоспарына 2023-2024 оқу жылының жұмыс жоспары. Жұмыс жоспарына 2024-2025 оқу жылының жұмыс жоспары
