Шәкерім қажының Сәбит Мұқановқа жазған хаты
"Шәкерім қажының Сәбит Мұқановқа жазған хаты"|"https://madeniportal.kz/adebiet/sakerim-qazynyn-sabit-muqanovqa-zazgan-xaty"
TITLE: Шәкерім қажының Сәбит Мұқановқа жазған хаты
URL: https://madeniportal.kz/adebiet/sakerim-qazynyn-sabit-muqanovqa-zazgan-xaty
META: "Шәкерім қажының Сәбит Мұқановқа жазған хаты"|"https://madeniportal.kz/adebiet/sakerim-qazynyn-sabit-muqanovqa-zazgan-xaty"
TOTAL WORDS: 706
TEXT: Ардақты Сәбит бауырым! 31 жылы 3-февральда елс iздег i саят қорада жазылды. Х II – жазған хатыңызды жаңада ғана алдым. Бүг iнг i Аягөзге жүрмек адамнан осы хатымды асығыс жаздым. Қолымда барынан аз ғана жазбамды ж iберд iм. Олар: «Бәйшешек бақшасы», «Нартайдың әңг iмес i», «Қазақтың түп атасы», «Бозбала мен кәр iл iк», «Баламен айтысып жеңiлген iм». Қолымда қаражаттық ақша жоқтығынан бұларды өз iңiз почта қаражатын төлеп алар деп доплатной қылдым. Бұрын басылған «Қазақ айнасы», «Еңл iк-Кебек», «Қалқаман-Мамыр» деген өлеңдер iмд i әрб iр iнен өз қаражатыммен 1000 дана бастырып елге таратып ед iм. «Қазақ, қырғыз, қалмақ, түр iк» шеж iрес iн де б iр мың бастырып таратып ед iм. Соларды балаларға iздет iп, шеж iрен iң б iр жыртылып қалғаны табылып, бұрынғы басылғанында қате бар, әм қосылмаған сөздер бар болғандықтан көш iр iп, түзет iп жатырмын. «Әд iл-Мәрия» деген романымның көш iрмес i Алматыдағы осынан барып қызметке тұрған Бағдәулет Құдайберд iұлында шығар. Оның тұрағы Алматыда Ленинский көшеде № 63. Сол балада Американың Бичер Стоу деген әйел i жазған құлдар тұрмысы жайынан «Том ағай балағаны» деген қазақшаға аударғаным бар шығар. Б iрақ оларды бастырам деп рұхсат алып ед i. Табылса мен iң сөзше жазғанымды бастырғаныңыз мақұл. Өлеңшес iн өз iңiз б iлес iз. Қолымда «Шын бақ әңг iмес i» деген пьесаға аударуға лайықты б iр романым бар. Бар болса да басқа к iс i оқи алмастық черновой болғандықтан көш iрмей ж iберуге болмайды. Және Пушкинн iң «Дубровский» деген романын қазақша өлеңге аударып ана б iр жылы Семейде бастырып ед i. Ол үйде бар ед i, мына адамнан ж iберуге болмады. Бұлардан басқа да аудармаларым, өлең сөздер iм бар. Б iр iнш i уақыт тығыз болып, ек iнш i 45 жасымнан берг i өлең сөздер iм философия жағына салынып, об увлеченного вопроса обьективная рассуждение болғандықтан үк iмет басуға рұқсат қылмас және бұл кезде халыққа тарату да лайықсыз ба деп ж iбермей қалдым. Себеб i: жан сыры, жаратылыс сыры, дүниедег i тәмам шатақ д iндер туралы жазылған. Қырықтан аса берген iмде: Жан не? Д iн не? Барша ғалам қалай жаралған? Адам жаратушы жағынан не өз iн iң, арынсабы жағынан салынған м iндет бар ма? деген сияқты ылғи дене сез iм iмен сез iлмей iш жаққа, әдет iне, д iн iне, танығанына, құмарына бұрылмай ойлайтын нүктес i – таза ақылмен ғана б iлет iн iстер туралы: д iн, ғылым – ғалым ойшыл философтардың бұл туралы жазған к iтап, айтқан сөздер iн өз iмше сынға алып, дұрыс алып тер iс тастанып шығарған қорытындыларымен мен: пәлен пайғамбар, түлен философ, профессор айтты дегенге тоқтап қалмайым. Өз ақылым қабыл алмағанды к iм айтса да тер iс көрем. Б iрақ, ақыл қабыл аларлық дәлел айтса, ол к iм болса да бас ұрам. Мақтанып кетт iм дейд i – мақтан емес, iздеген iм тәмам адам пайдасы болғандықтан ақылым айтқан ақиқатты айтпай тұра алмайым. Мен осыны айтып отырғанымда адамшылық арым барша адам баласына пайдалы деп отыз жыл инемен құдық қазып тапқан ақиқатты неге ж iбер iп, алдымен осыны басуын неге т iленбейс iң деп ерк iмд i билеп, жан сыры, жаратылыс сыры деген қысқаша қорытындымды тағы ж iберд iм. Әттең дүние, осыны құры қазақша ғана басып қоймай орысшаға жақсы переводпен смыслый переводтап, ғылымды азаматтың б iр i еңбек ет iп переводын өз iме көрсетер ме ед i? Қазақша тез басылып шығар ма ед i? Т iр i күн iмде не қарсы айтылған дәлелд i сындарын, не б iл iмд i ойшылдардың қабыл алғанын б iл iп өлсем армансыз болар ед iм. Бұл жан сыры, жаратылыс сыры басылмайтын болса тез қайтарғаныңызды өт iнем. Лажы болса қолжазбаларымның бәр iн қайтарып отырарсыз. Тағы б iр т iлег iм, мен iң қай жазбам болса да басылысымен баспахана қаражатымен маған әрқайсысынан елу данасын ж iберсеңiз екен. Балаларыма, достарыма мұра iстеп беру үш iн. Қайсысы басылса да «Мұтылған» деген атыммен басылғаны жөн болар ед i. Б iр сөз iм, мен iң кейб iр өлеңдер iм қазақтың бұрынғы өлең жырларының ән iмен айтылмайды. Әрқайсысының өз iм шығарған ән i бар. Әнд i хатпен ұғындыруға болмайды. Өз iм барып ұғындыруға, жерг iл iкт i үк iмет басындағы кейб iреулерд iң қараңғылығынан, қолда қаражат, баста бостандық қалмай тұр. Қош! Қош! Бақытты болыңыз! Мұтылған. Оқи отырыңыздар: Шәкәрім және Сәбит Мұқанов ЖАҢАЛЫҚТАР АЙМАҚТАР АВТОРЛАР СҰХБАТТАР MADENI TV ӘДЕБИЕТ ТЕАТР МУЗЕЙ КІТАПХАНА МУЗЫКА КИНО БЕЙНЕЛЕУ ӨНЕРІ САЛТ-ДӘСТҮР ТУРИЗМ
