Бесінші постулат — Қазақстан Энциклопедиясы
"Бесінші постулат — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=10000"
TITLE: Бесінші постулат — Қазақстан Энциклопедиясы
URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=10000
META: "Бесінші постулат — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=10000"
TOTAL WORDS: 188
TEXT: Қазақстан Энциклопедиясы Бесінші постулат — евклидтік геометрияның ~P нүктесі және ~AA^1 түзуі арқылы өтетін жазықтықта ~AA^1 түзуінен тысқары жатқан ~P нүктесі арқылы ~AA^1 түзуімен қиылыспайтын жалғыз ғана түзу сызуға болады делінген параллелдік аксиомасы. Евклидтің "Негіздерінде" бесінші постулат басқаша тұжырымдалған. Бесінші постулаттың тұжырымдалуы: егер екі түзу сызықтың үшінші бір түзумен ~ ішкі біржақты бұрыштардың қосындысы ~2 d -дан кем болып қиылысатын болса, онда бұл түзумен әлгі бұрыштардың қосындысы 2 d-дан кем болатын жағында қиылысатын болады. Яғни ~\alpha + \beta болатын жағдайда ~a және ~b түзу сызықтары қиылысады. Евклидтің бұл еңбегіне түсініктеме берушілер осы постулатты өзге постулаттар арқылы дәлелдеуге болатын шығар деп жорамалдаған. Осыны дәлелдеу тіптен ежелгі Грекияда басталған. Осыны дәлелдеуге талаптанушылар ортағасырлық Шығыс елдерінде де болған. Мысалы, XI - XII ғасырларда Омар һайям, одан соң Батыс Еуропа елдерінде, мысалы, 1733 жылы итальян ғалымы Джованни Саккери, 1766 жылы неміс математигі Иоганн Ламберт, 1794 жылы француз математигі Адриен Лежандр параллелдік постулатты дәлелдеуге талпынған. Бұл мәселені 1826 жылы орыс математигі Николай Лобачевскивдің бесінші постулатты теріске шығарған жаңа геометриясы — Лобачевский геометриясы түбегейлі шешкен. Сонымен, бесінші постулаттың Евклид геометриясының өзге аксиомаларынан туындамайтыны дәлелденген. "Математикалық ойашар", "Қазақ энциклопедиясы" Алматы, 2009 } }}} } }}}
