Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері » Білім және ғылым жаңалықтары
"Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері » Білім және ғылым жаңалықтары"|"http://edunews.kz/universitynews/2639-mektepte-oushylardy-arasynda-bullingt-aldyn-alu-mseleler.html"
TITLE: Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері » Білім және ғылым жаңалықтары
URL: http://edunews.kz/universitynews/2639-mektepte-oushylardy-arasynda-bullingt-aldyn-alu-mseleler.html
META: "Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері » Білім және ғылым жаңалықтары"|"http://edunews.kz/universitynews/2639-mektepte-oushylardy-arasynda-bullingt-aldyn-alu-mseleler.html"
TOTAL WORDS: 16389
TEXT: BR18574152 «Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері» тақырыбындағы мақала ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитетінің мақсатты-қаржыландыру бағдарламасы аясында жарияланды. Мектепте бір оқушының екінші оқушыға зорлық-зомбылық жасап, қорқытуының жанжалдасудан айырмашылығы, олар қайталанатын, жүйелі әрекеттер. Оқушылардың жас және мінез-құлық ерекшеліктеріне байланысты өзара келіспей қалуы, тіпті төбелесуі жиі кездесіп отыратын қалыпты құбылыс. Дегенмен мақсатты түрде буллинг жасау жасөспірімнің мінез-құлғындағы ауытқушылықты білдіреді. Осыған орай мектеп оқушыларының арасында қорқыту мен зорлық-зомбылықты ғылыми тұрғыда тұңғыш зерттеп, буллинг – ұғымын 1993 жылы қолданысқа енгізген норвегиялық профессор, психолог Дэн Ольвеус. Ольвеус буллингті «әлеуметтік биліктің немесе физикалық күштің теңсіздігін қамтитын қасақана жүйелі түрде қайталанатын агрессивті мінез-құлық» деп анықтады. Демек мектепте оқушылар арасында буллинг күш теңсіздігіне орай мақсатты, жоспарлы және жүйелі болып отырады. Оқушылар арасындағы күш теңсіздігігін төмендегідей бөліп қарастырылады: - физикалық; - мәртебелік; - әлеуметтік; - психологиялық. Буллинг мақсаты – қорқыту нысанасына әртүрлі формада үрей тудыру, оны өзіне бағындыру болып табылады. 2013 жылы Астана қаласында Норвегия Сыртқы істер министрлігінің қолдауымен Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің мекемесі мен Қазақстандағы ЮНИСЕФ Өкілдігі дайындаған «Қазақстан мектептердегі балаларға қатысты зорлық-зомбылықты бағалау» атты зерттеу жұмысының нәтижесі жарық қөрген. Осы есеп түрінде шыққан басылымда мектептегі буллингтің төмендегідей негізгі түрлеріне сипаттама берілген. Психологиялық зорлық-зомбылық – балаға назар аудармау, кері итеру, бақылау және/не оқшаулауға, баланы қорқытуға, үрей сезімін тудыруға, баланың мінезіне ықпал етуге, оның өзін-өзі құрметтеу, өз бағасын білу сезімін жоюға, әлеуметтік және эмоционалдық дамуы мен жақсы өмір сүруіне кедергі келтіруге бағытталған қасақана жасалатын вербалды және іс-әрекеттік қимылдар схемасын қамтиды. Психологиялық кемсітушілік әрекетке баланың өзін керексіз, кемістігі бар, сүйкімсіз және қалаусыз болып табылатынына сендіру үшін жасалатын мазақтау, балағаттау, кемсіту, ұялту және дөрекі сөздер айту сияқты вербалды әрекеттер кіреді. Ол сондай-ақ баланы қорқыту және оны бақылау үшін қорқыныш сезімін тудыру мақсатында физикалық залал келтіре отырып балаға қауіп төндіру сияқты іс-әрекеттік қимылдарды да қамтиды. Физикалық зорлық-зомбылық – балаға қатысты өзге баланың не ересектің тарапынан физикалық зардапқа не жарақатқа әкелетін, баланың денсаулығына, оның өмірінің ұзақтығына, дамуына, өзін-өзі бағалау сезіміне нұқсан келтіруі мүмкін физикалық күш көрсету арқылы жасалатын әрекеттер. Физикалық зорлық-зомбылық ретінде бағаланатын іс-әрекеттің түрлері көп: соққы, ұру, итеру, тебу, тұншықтыру, шаштан тарту, сілкілеу, қандай да бір затпен не қарумен шабуыл жасау. Физикалық зорлық-зомбылық көбінісе балаға залал не жарақат әкеледі, тіпті баланың мүгедек болуына не қайтыс болуына да соқтыруы мүмкін. Жыныстық сипаттағы сөздерді айту не қысым көрсету – қандай да бір баланың не ересектің балаға қатысты жыныстық алдапарбауы, нәпсіқұмарлық сипатта ауызша не физикалық қысым көрсетуі, жыныстық құмарлықты ояту үшін балаға қатыгездікпен қарау. Басқа баланың жыныстық мүшелеріне қол тигізу/ұстау, баланы жыныстық белсенділікке қатысуға шақыру, жыныстық мүшелерді жалаңаштап көрсету, балаға порнография көрсету және баламен жыныстық қатынасқа түсуді қамтиды. Бопсалау – балаға зорлық не тән жарақатын салу қаупін қосқанда, қысым жасау не мәжбүрлеу арқылы заңсыз ақша мен мүлік талап ету және алу түрінде көрінетін қылмыс. Кибербуллинг – баланың соңына түсу, қорқыту, ұялту мақсатында интернет арқылы таралатын әлеуметтік жүйелерді пайдалану. Дөрекі, қатыгез сипаттағы мәтіндік хабарламалар жіберу; жәбірленушіні онлайн режімінде мазақ ету не жеке басына тән ақпаратты, фотоны не бейнежазбаны орналастыру; басқа баланың қыр соңына түсу не мазақ ету мақсатында жалған тіркеу жазбасын, веб-парақшаны не онлайн режімінде бейне жасау сияқты әрекет түрлерін қамтиды. Құрбылар тарапынан қорқытып-үркіту – нақты не болжамды күштер теңсіздігін білдіретін мектеп жасындағы балалар арасындағы агрессивті әрекеттер. Мінез-құлықтың мұндай моделі қайталанып отырады немесе белгілі бір кезең сайын қайталануы ықтимал. Баланы кемсіту қорқыту, өсек тарату, балаға физикалық не сөзбен тиісу не әдейілеп топтан шығарып тастауды қамтиды. Кемсітушілік – баланың жынысына, ұлтына, ұлыстық мәртебесіне, әлеуметтік-экономикалық жағдайына, дініне не мүгедектігіне негізделген әділетсіз не бөліп-жару қарым-қатынасы. Тән жазасы – физикалық күш қолданылатын, балаға қандай да бір жеңіл ауырту сезімін не қолайсыздықты сездіруге бағытталған кез келген жазаны білдіреді. Көбінесе, бұл соғып жіберу, шапалақпен тартып қалу, баланы қолмен не затпен ұруды білдіреді. Сондай-ақ тебу, сілкілеу, баланы итеру, тырнау, шымшу, шашынан тарту не құлағынан жұлқылау, балаларды қолайсыз позада ұстау, күйдіру, буға шалдыру, мәжбүрлеп жұтқызу де қамтылады. Мектептегі буллинг бойынша сарапшы ретінде танымал ғалым - Финляндиядағы Турку университетінің психология профессоры және жетекші INVEST зерттеу орталығы басшысының орынбасары Кристина Салмивалли әріптестерімен бірге мектептегі буллингке қатысушыларды анықтаған. Осыған орай педагог, психолог және ата-аналарға мектепте буллингке қарсы тұру кезінде ескеруге қажеттті төмендегі бірнеше рөлдер көрсетілді: - агрессор: белсенді, буллинг жасауға бастама көтереді немесе өзі қорлауды бастайды, көшбасшы ретінде әрекет етеді; - ассистент : қудалауға белсенді қатысады, бірақ көшбасшыдан гөрі ізбасар орнын алады; - күшейткіш: буллингті ынталандырады, буллинг жасалуға жағдай жасайды, қажеттіліктерді қамтамасыз етеді, қолдау тобында болады және қорлау ойынына қатысады; - қорғаушы: жәбірленушіні қорғайды, буллингке ұшыраған оқушыны қолдайды, жігерлендіруге тырысады. - бақылаушы: ештеңе жасамайды, шетте қалады, немқұрайлылық танытады. - жәбірленуші: қорлауға ұшырайды. Осы аталған мектептегі буллингке қатысушылар рөлдеріне байланысты қатысушыларды төмендегі сурет арқылы көрсетсек Бақылаушылар Буллинг құрбаны Ерушілер Буллерлер Ынталандырушылар Қолдаушылар Немқұрайлы қарайтындар Әлеуетті қорғаушылар 1-сурет. Мектептегі буллингке қатысушылар Мектепте буллинг үдерісіне – агрессор балаларға қатысады. Демек агрессорда буллингтің жоспары, нақты мақсаты және оны жүзеге асыратын ниеті болады. Белсенді қорқытумен айналысатын балаларда мақсатты аңду, нақты және өрескел, сенімді сөйлеу, өзін сенімді ұстау, батылдық, тапқырлық сияқты әлеуметтік құзыреттіліктері дамыған және құрбанының эмоцияларын жақсы түсінеді, бірақ оларда жанашырлық сезім дамымаған. Басқа адамның көңіл күйінің қандай болатынына еш ойланбайды да қызықтырмайды, яғни буллингтің құрбаны болу қандай болатынын түсінбейді. Сондықтан баланың өтпелі кезеңінде атаана, педагог пен психологтардың буллингтің алдын алу жұмыстарына белсенді жұмылуы маңызды. Баланың тұлғалық дамуы оның өмірлік белсенділігі мен әлеуеметтік қарым-қатынас барысында жүзеге асады. Сонымен қатар балалық шақтан жасөспірімге, жасөспірім шақтан есею кезеңіне өту жолы бірқатар қиындықтармен бірге жүреді. Осы кезеңге психологтар ерекше назар аударады. Выготский жасөспірімнің жетілуін органикалық, жыныстық және әлеуметтік деп бөледі. «Үш бөлек арнаға бөлінген даму - өздігінен күшті жетілу жасы, бірақ сонымен бірге бұзылу мен тұрақсыздықтың тепе-теңдік жасы, және осы жастың негізіндегі күшті жетілу оны ерекше сыни етеді. Шындығында жетілу қиын және жауапты. Бұл тегіс жолмен келе жатқан саяхатшыға айтарлықтай әсер етпейтін, ал тауға шыққан саяхатшы үшін кейде құлатып жіберердей, ең қиын кедергі болатын құбылыс сияқты. » деп, жасөспірімдік шақты - ең тұрақсыз және өзгермелі кезең екенін және осы кезде жас ерекшелік қажеттіліктері мен қызығушылықтарының құрылымы негізінен жасөспірімнің әлеуметтік-таптық байланыстарымен анықталатынын айтқан. Эриксон жасөспірімдік кезеңді адам өмірінің ең маңызды және ең қиын кезеңі деп санаған. Жеке тұлғаның тұтастығын қалыптастырумен бірге жүретін психологиялық шиеленіс тек физиологиялық жетілуге, жеке өмірбаянға ғана емес, сонымен бірге адам өмір сүретін қоғамның рухани атмосферасына, әлеуметтік идеологияның ішкі қайшылықтарына байланысты екенін баса айтты. Сондықтан буллингтің жиі және өте қатыгез түрлері жасөспірімдер арасында көптеп орын алады. Қазақстан Республикасы «Білім туралы» Заңының 5-бабының тармақшасына сәйкес Баланы жәбірлеудің профилактикасы қағидаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 21 желтоқсандағы № 506 бұйрығы қабылданды. Аталған қағиданың «Баланы жәбірлеудің профилактикасын жүргізудің тәртібі» атты тарауында мектепте тоқсанына кемінде 1 рет - құқықтық жалпыға бірдей оқыту, сынып сағаттары, атаана жиналысы, сабақтан тыс тәрбиелік іс-шаралар және т. әңгімелесу, кездесу, пікір алмасу арқылы хабардар болуын арттыру; - оқыту семинарлары, тренинг, шеберлік сыныптар, коучинг, конференция, форум, дебат, дөңгелек үстелге қатысу арқылы педагогтердің оқу-тәрбие жұмысындағы буллинг және кибербуллингті алдын алуға байланысты кәсіби құзыреттілігін арттыру; - оқушының заңды өкілдерін баланы жәбірлеуге жол берілмейтіндігі туралы хабардар ету; - білім алушылар мен тәрбиеленушілерге қатысты жәбірлеу белгілеріне ол анықталған жағдайда жасырып қалуға тырыспай, дереу көңіл бөліп, шара қолдану керектігін атап айтқан. Осы аталған заңнамалық құжатта айтылған міндеттерді жүзеге асыру мақсатында «Буллинг және кибербуллинг» алдын алу маөсатында мектептегі сынып сағатында ескерілетін жағдайларға байланысты сынып сағатының үлгісі ұсынылып отыр. Сыныптарға байланысты қолданылатын материалдардың көлеміне және игеру мазмұнына қарай сынып сағаттарының өтілу жүйелілігін сақтаған жөн. Тақырыптарды бірнеше аптаға бөліп өткізу барысында оқушылардан кері байланыс алып, буллингті алдын алу және қорғану дағдыларының қалыптасқаныны анықтау арқылы тәрбие сағаттарының нәтижесі байқалады. Сонымен қатар жоспарланған кезекті сынып сағатына берілген тапсырма оқушының ақпарат іздеуіне ықпал етіп, өзара пікір алмасуға қызығушылықтарын арттырады. Мысалы, Quiziz, Kahoot, Word wall сайттары арқылы буллинг туралы білімдерін кеңейту мақсатында түрлі тапсырмалар жасауға болады. Алимбекова Анар Аймолдановна - философия докторы, қауымдастырылған профессор Абай атындағы Қазақ ұлттык педагогикалық университеті Алматы қаласы © 2017 ж. Барлық құқықтар қорғалған. kz» ақпарат агенттігі. Сайт жобасын дайындаған «Key-Studio. kz ақпарат агенттігі kz ru прессрелиздер Дәл қазір Мектеп ақпары Университет тынысы WhatsApp: +7 555-90-60 Редакция: +7 255-90-60 E-mail: edunews. ru Білім жаңалықтарыҒылым Маңызды Сұхбат Профтех Пікір ЭксклюзивӘлемдік білім Басқа айдарлар Билікке сұрақЖурналистік зерттеу Сараптама Мектеп ақпары Университет тынысы Біздің әріптестер Керек ақпарат Жаңалықтар тізбесіҚызықты мәліметтер Мақалалар Видеофакт Басты жаңалықСоңғы жаңалықтар Дәл қазір Жастар жылы - 2019 ТОП-10 Мектепке дейінгі білім Фотофакт Редакция таңдауы прессрелиздер Редакция Edunews. kz » Университет тынысы » Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері Адамдар арасында өзін басқа адамнан күшті санап зорлық-зомбылық көрсетіп, қорқыныш үрей туғызып, өз дегеніне мәжбүрлеу бүгінгі күнде қоғамда буллинг деген атаумен кеңінен таныс. кезкелген адам жас ерекшелігіне қарамай үйінде, көшеде, оқу орнында немесе жұмыс орнында тағы да басқа жерлерде буллингке ұшырауы мүмкін. BR18574152 «Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері» тақырыбындағы мақала ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитетінің мақсатты-қаржыландыру бағдарламасы аясында жарияланды. Қоғамда буллинг шамадан тыс даралану, бәсекелестіктің өсуі, күнделікті өмірдегі әлеуметтік шиеленіс, өзара жанжалды қарым-қатынасқа байланысты анықталады. Аталған тенденциялар білім беру жүйесінде де жиі кездеседі. Қазір Қазақстан мектептерінде жасөспірімдер арасында болып жатқан қорқыту мен зорлық-зомбылықтар педагогтер мен атааналар, құқық қорғау органдарын алаңдатуымен қатар, депутаттар арасында айтылып, дабыл қағу басталды. Осыған орай әлеуметтік жүйедегі жасөспірімдер жиі қолданатын Tik-Tokқа тиым салуда ұсынылуда. Әлеуметтік жүйелерді қолдануға тиым салу жасөспірімдер арасында орын алып жатқан қайғылы жағдайларды тоқтататын, тиімді шешім деп айтуға болмайды. Себебі көп жағдайда буллинкке ұшыраған оқушыда, атааналарда, сонымен қатар буллинг болған мектепте өз беделі мен абройын ойлап, бұндай оқиғаны жасырып қалуға тырысады. Сондықтан әлеуметтік жүйе болмаса қазір халқымыздың арасында көпшілікке таралып, қызу талқыланып, наразылық танытып, шешімін табуды талап етіп жатқан жасөспірімдер арасындағы жантүршігерлік буллинг жасырын қалып, өз жалғасын таба беруі де мүмкін едіМектепте бір оқушының екінші оқушыға зорлық-зомбылық жасап, қорқытуының жанжалдасудан айырмашылығы, олар қайталанатын, жүйелі әрекеттер. Оқушылардың жас және мінез-құлық ерекшеліктеріне байланысты өзара келіспей қалуы, тіпті төбелесуі жиі кездесіп отыратын қалыпты құбылыс. Дегенмен мақсатты түрде буллинг жасау жасөспірімнің мінез-құлғындағы ауытқушылықты білдіреді. Осыған орай мектеп оқушыларының арасында қорқыту мен зорлық-зомбылықты ғылыми тұрғыда тұңғыш зерттеп, буллинг – ұғымын 1993 жылы қолданысқа енгізген норвегиялық профессор, психолог Дэн Ольвеус. Ольвеус буллингті «әлеуметтік биліктің немесе физикалық күштің теңсіздігін қамтитын қасақана жүйелі түрде қайталанатын агрессивті мінез-құлық» деп анықтады. Демек мектепте оқушылар арасында буллинг күш теңсіздігіне орай мақсатты, жоспарлы және жүйелі болып отырады. Оқушылар арасындағы күш теңсіздігігін төмендегідей бөліп қарастырылады: - физикалық; - мәртебелік; - әлеуметтік; - психологиялық. Буллинг мақсаты – қорқыту нысанасына әртүрлі формада үрей тудыру, оны өзіне бағындыру болып табылады. 2013 жылы Астана қаласында Норвегия Сыртқы істер министрлігінің қолдауымен Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің мекемесі мен Қазақстандағы ЮНИСЕФ Өкілдігі дайындаған «Қазақстан мектептердегі балаларға қатысты зорлық-зомбылықты бағалау» атты зерттеу жұмысының нәтижесі жарық қөрген. Осы есеп түрінде шыққан басылымда мектептегі буллингтің төмендегідей негізгі түрлеріне сипаттама берілген. Психологиялық зорлық-зомбылық – балаға назар аудармау, кері итеру, бақылау және/не оқшаулауға, баланы қорқытуға, үрей сезімін тудыруға, баланың мінезіне ықпал етуге, оның өзін-өзі құрметтеу, өз бағасын білу сезімін жоюға, әлеуметтік және эмоционалдық дамуы мен жақсы өмір сүруіне кедергі келтіруге бағытталған қасақана жасалатын вербалды және іс-әрекеттік қимылдар схемасын қамтиды. Психологиялық кемсітушілік әрекетке баланың өзін керексіз, кемістігі бар, сүйкімсіз және қалаусыз болып табылатынына сендіру үшін жасалатын мазақтау, балағаттау, кемсіту, ұялту және дөрекі сөздер айту сияқты вербалды әрекеттер кіреді. Ол сондай-ақ баланы қорқыту және оны бақылау үшін қорқыныш сезімін тудыру мақсатында физикалық залал келтіре отырып балаға қауіп төндіру сияқты іс-әрекеттік қимылдарды да қамтиды. Физикалық зорлық-зомбылық – балаға қатысты өзге баланың не ересектің тарапынан физикалық зардапқа не жарақатқа әкелетін, баланың денсаулығына, оның өмірінің ұзақтығына, дамуына, өзін-өзі бағалау сезіміне нұқсан келтіруі мүмкін физикалық күш көрсету арқылы жасалатын әрекеттер. Физикалық зорлық-зомбылық ретінде бағаланатын іс-әрекеттің түрлері көп: соққы, ұру, итеру, тебу, тұншықтыру, шаштан тарту, сілкілеу, қандай да бір затпен не қарумен шабуыл жасау. Физикалық зорлық-зомбылық көбінісе балаға залал не жарақат әкеледі, тіпті баланың мүгедек болуына не қайтыс болуына да соқтыруы мүмкін. Жыныстық сипаттағы сөздерді айту не қысым көрсету – қандай да бір баланың не ересектің балаға қатысты жыныстық алдапарбауы, нәпсіқұмарлық сипатта ауызша не физикалық қысым көрсетуі, жыныстық құмарлықты ояту үшін балаға қатыгездікпен қарау. Басқа баланың жыныстық мүшелеріне қол тигізу/ұстау, баланы жыныстық белсенділікке қатысуға шақыру, жыныстық мүшелерді жалаңаштап көрсету, балаға порнография көрсету және баламен жыныстық қатынасқа түсуді қамтиды. Бопсалау – балаға зорлық не тән жарақатын салу қаупін қосқанда, қысым жасау не мәжбүрлеу арқылы заңсыз ақша мен мүлік талап ету және алу түрінде көрінетін қылмыс. Кибербуллинг – баланың соңына түсу, қорқыту, ұялту мақсатында интернет арқылы таралатын әлеуметтік жүйелерді пайдалану. Дөрекі, қатыгез сипаттағы мәтіндік хабарламалар жіберу; жәбірленушіні онлайн режімінде мазақ ету не жеке басына тән ақпаратты, фотоны не бейнежазбаны орналастыру; басқа баланың қыр соңына түсу не мазақ ету мақсатында жалған тіркеу жазбасын, веб-парақшаны не онлайн режімінде бейне жасау сияқты әрекет түрлерін қамтиды. Құрбылар тарапынан қорқытып-үркіту – нақты не болжамды күштер теңсіздігін білдіретін мектеп жасындағы балалар арасындағы агрессивті әрекеттер. Мінез-құлықтың мұндай моделі қайталанып отырады немесе белгілі бір кезең сайын қайталануы ықтимал. Баланы кемсіту қорқыту, өсек тарату, балаға физикалық не сөзбен тиісу не әдейілеп топтан шығарып тастауды қамтиды. Кемсітушілік – баланың жынысына, ұлтына, ұлыстық мәртебесіне, әлеуметтік-экономикалық жағдайына, дініне не мүгедектігіне негізделген әділетсіз не бөліп-жару қарым-қатынасы. Тән жазасы – физикалық күш қолданылатын, балаға қандай да бір жеңіл ауырту сезімін не қолайсыздықты сездіруге бағытталған кез келген жазаны білдіреді. Көбінесе, бұл соғып жіберу, шапалақпен тартып қалу, баланы қолмен не затпен ұруды білдіреді. Сондай-ақ тебу, сілкілеу, баланы итеру, тырнау, шымшу, шашынан тарту не құлағынан жұлқылау, балаларды қолайсыз позада ұстау, күйдіру, буға шалдыру, мәжбүрлеп жұтқызу де қамтылады. Мектептегі буллинг бойынша сарапшы ретінде танымал ғалым - Финляндиядағы Турку университетінің психология профессоры және жетекші INVEST зерттеу орталығы басшысының орынбасары Кристина Салмивалли әріптестерімен бірге мектептегі буллингке қатысушыларды анықтаған. Осыған орай педагог, психолог және ата-аналарға мектепте буллингке қарсы тұру кезінде ескеруге қажеттті төмендегі бірнеше рөлдер көрсетілді:- агрессор: белсенді, буллинг жасауға бастама көтереді немесе өзі қорлауды бастайды, көшбасшы ретінде әрекет етеді; - ассистент : қудалауға белсенді қатысады, бірақ көшбасшыдан гөрі ізбасар орнын алады; - күшейткіш: буллингті ынталандырады, буллинг жасалуға жағдай жасайды, қажеттіліктерді қамтамасыз етеді, қолдау тобында болады және қорлау ойынына қатысады; - қорғаушы: жәбірленушіні қорғайды, буллингке ұшыраған оқушыны қолдайды, жігерлендіруге тырысады. - бақылаушы: ештеңе жасамайды, шетте қалады, немқұрайлылық танытады. - жәбірленуші: қорлауға ұшырайды. Осы аталған мектептегі буллингке қатысушылар рөлдеріне байланысты қатысушыларды төмендегі сурет арқылы көрсетсек Бақылаушылар Буллинг құрбаны Ерушілер Буллерлер ЫнталандырушыларҚолдаушылар Немқұрайлы қарайтындарӘлеуетті қорғаушылар 1-сурет. Мектептегі буллингке қатысушылар Мектепте буллинг үдерісіне – агрессор балаларға қатысады. Демек агрессорда буллингтің жоспары, нақты мақсаты және оны жүзеге асыратын ниеті болады. Белсенді қорқытумен айналысатын балаларда мақсатты аңду, нақты және өрескел, сенімді сөйлеу, өзін сенімді ұстау, батылдық, тапқырлық сияқты әлеуметтік құзыреттіліктері дамыған және құрбанының эмоцияларын жақсы түсінеді, бірақ оларда жанашырлық сезім дамымаған. Басқа адамның көңіл күйінің қандай болатынына еш ойланбайды да қызықтырмайды, яғни буллингтің құрбаны болу қандай болатынын түсінбейді. Сондықтан баланың өтпелі кезеңінде атаана, педагог пен психологтардың буллингтің алдын алу жұмыстарына белсенді жұмылуы маңызды. Баланың тұлғалық дамуы оның өмірлік белсенділігі мен әлеуеметтік қарым-қатынас барысында жүзеге асады. Сонымен қатар балалық шақтан жасөспірімге, жасөспірім шақтан есею кезеңіне өту жолы бірқатар қиындықтармен бірге жүреді. Осы кезеңге психологтар ерекше назар аударады. Выготский жасөспірімнің жетілуін органикалық, жыныстық және әлеуметтік деп бөледі. «Үш бөлек арнаға бөлінген даму - өздігінен күшті жетілу жасы, бірақ сонымен бірге бұзылу мен тұрақсыздықтың тепе-теңдік жасы, және осы жастың негізіндегі күшті жетілу оны ерекше сыни етеді. Шындығында жетілу қиын және жауапты. Бұл тегіс жолмен келе жатқан саяхатшыға айтарлықтай әсер етпейтін, ал тауға шыққан саяхатшы үшін кейде құлатып жіберердей, ең қиын кедергі болатын құбылыс сияқты. » деп, жасөспірімдік шақты - ең тұрақсыз және өзгермелі кезең екенін және осы кезде жас ерекшелік қажеттіліктері мен қызығушылықтарының құрылымы негізінен жасөспірімнің әлеуметтік-таптық байланыстарымен анықталатынын айтқан. Эриксон жасөспірімдік кезеңді адам өмірінің ең маңызды және ең қиын кезеңі деп санаған. Жеке тұлғаның тұтастығын қалыптастырумен бірге жүретін психологиялық шиеленіс тек физиологиялық жетілуге, жеке өмірбаянға ғана емес, сонымен бірге адам өмір сүретін қоғамның рухани атмосферасына, әлеуметтік идеологияның ішкі қайшылықтарына байланысты екенін баса айтты. Сондықтан буллингтің жиі және өте қатыгез түрлері жасөспірімдер арасында көптеп орын алады. Қазақстан Республикасы «Білім туралы» Заңының 5-бабының тармақшасына сәйкес Баланы жәбірлеудің профилактикасы қағидаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 21 желтоқсандағы № 506 бұйрығы қабылданды. Аталған қағиданың «Баланы жәбірлеудің профилактикасын жүргізудің тәртібі» атты тарауында мектепте тоқсанына кемінде 1 рет - құқықтық жалпыға бірдей оқыту, сынып сағаттары, атаана жиналысы, сабақтан тыс тәрбиелік іс-шаралар және т. әңгімелесу, кездесу, пікір алмасу арқылы хабардар болуын арттыру; - оқыту семинарлары, тренинг, шеберлік сыныптар, коучинг, конференция, форум, дебат, дөңгелек үстелге қатысу арқылы педагогтердің оқу-тәрбие жұмысындағы буллинг және кибербуллингті алдын алуға байланысты кәсіби құзыреттілігін арттыру; - оқушының заңды өкілдерін баланы жәбірлеуге жол берілмейтіндігі туралы хабардар ету; - білім алушылар мен тәрбиеленушілерге қатысты жәбірлеу белгілеріне ол анықталған жағдайда жасырып қалуға тырыспай, дереу көңіл бөліп, шара қолдану керектігін атап айтқан. Осы аталған заңнамалық құжатта айтылған міндеттерді жүзеге асыру мақсатында «Буллинг және кибербуллинг» алдын алу маөсатында мектептегі сынып сағатында ескерілетін жағдайларға байланысты сынып сағатының үлгісі ұсынылып отыр. Сыныптарға байланысты қолданылатын материалдардың көлеміне және игеру мазмұнына қарай сынып сағаттарының өтілу жүйелілігін сақтаған жөн. Тақырыптарды бірнеше аптаға бөліп өткізу барысында оқушылардан кері байланыс алып, буллингті алдын алу және қорғану дағдыларының қалыптасқаныны анықтау арқылы тәрбие сағаттарының нәтижесі байқалады. Сонымен қатар жоспарланған кезекті сынып сағатына берілген тапсырма оқушының ақпарат іздеуіне ықпал етіп, өзара пікір алмасуға қызығушылықтарын арттырады. Мысалы, Quiziz, Kahoot, Word wall сайттары арқылы буллинг туралы білімдерін кеңейту мақсатында түрлі тапсырмалар жасауға болады. Алимбекова Анар Аймолдановна -философия докторы, қауымдастырылған профессор Абай атындағы Қазақ ұлттык педагогикалық университетіАлматы қаласы Университет тынысы 27 сәуір 2023 г. 24 828 0 Похожие новости: «Педагогті қорғау» телеграмчаты танымал болып келеді: 10 күнде 25 мыңнан астам адам жазылды Жаңалықтар тізбесі Кітап сүйген жамбылдық жастар арасында облыстық байқау өтті Жаңалықтар тізбесі Қазақстан мектептерінде атааналар комитетіне тыйым салынуы мүмкін Жаңалықтар тізбесі Халықаралық ғылыми-жаратылыстану жасөспірімдер олимпиадасына дайындық Хабарландыру Қазақстанда оқушылар 13 адам өлтірді Жаңалықтар тізбесі Добавить комментарий Жаңалық тізбесі Нұрлы Отанымыз-тәуелсіз Қазақстан 15 желтоксан 2023 г. 18 038 0 Ақмолалық оқушы ІІІ республикалық «Мәшһүр-Жүсіп оқулары» байқаудың гранпри иегері атанды 15 мамыр 2023 г. 28 011 0 ҚР құрама командасының қоржыны 4 медальмен толықты 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 «Қарлығаш» балабақшасының» өкілдері Көкшетау қаласының мектепке дейінгі ұйымдарымен тәжірибе алмасты 28 наурыз 2023 г. 22 123 0 Армысың, әз-Наурыз! 20 наурыз 2023 г. 21 836 0 Студенттер сарайында «Жаңа Қазақстан және жасампаз әйелдер» атты форум өтті 09 наурыз 2023 г. 139 921 0 2022 жылы қазақстандық мұғалімдердің жалақысын көбейтуге 1, 2 трлн теңге бөлінді 21 желтоксан 2022 г. 27 320 0 ЕҰУ-да Араб тілі күніне орай іс-шара өтеді 05 желтоксан 2022 г. Рахмадиев атындағы Мемлекеттік академиялық филармонияда WorldSkills Kazakhstan 2022 VII республикалық кәсіби шеберлік чемпионаты басталады. 31 718 0 Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетовтің Мемлекет басшысының сайлауалды бағдарламасын іске асыру туралы жазбасынан 28 қараша 2022 г. 27 027 0 Видеофакт Шымкент қаласы, "№72 жалпы орта білім беретін мектебі" КММ Қызықты мәліметтер ҚАЗАҚТАН ШЫҚҚАН ТҰҢҒЫШ КӘСІБИ СКРИПКАШЫНЫ БІЛЕСІЗ. Алматы саябағында құны 1 миллион тұратын. 23 жасар әже. Білім беру бағдарламасы мен тиісті пәнді қалай. Ғалымдар пластмасса қалдығымен қоректенетін. Жаңалықтар мұрағаты « Желтоксан 2024 »Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс 12345678910111213141516171819202122232425262728293031 © 2017 ж. Барлық құқықтар қорғалған. kz» ақпарат агенттігі. Білім жаңалықтары Маңызды Дәл қазір Пікір Эксклюзив Ғылым Редакция Сайт жобасын дайындаған «Key-Studio. kz ақпарат агенттігі kz ru прессрелиздер Дәл қазір Мектеп ақпары Университет тынысы WhatsApp: +7 555-90-60 Редакция: +7 255-90-60 E-mail: edunews. ru Білім жаңалықтарыҒылым Маңызды Сұхбат Профтех Пікір ЭксклюзивӘлемдік білім Басқа айдарлар Билікке сұрақЖурналистік зерттеу Сараптама Мектеп ақпары Университет тынысы Біздің әріптестер Керек ақпарат Жаңалықтар тізбесіҚызықты мәліметтер Мақалалар Видеофакт Басты жаңалықСоңғы жаңалықтар Дәл қазір Жастар жылы - 2019 ТОП-10 Мектепке дейінгі білім Фотофакт Редакция таңдауы прессрелиздер Редакция Edunews. kz » Университет тынысы » Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері Адамдар арасында өзін басқа адамнан күшті санап зорлық-зомбылық көрсетіп, қорқыныш үрей туғызып, өз дегеніне мәжбүрлеу бүгінгі күнде қоғамда буллинг деген атаумен кеңінен таныс. кезкелген адам жас ерекшелігіне қарамай үйінде, көшеде, оқу орнында немесе жұмыс орнында тағы да басқа жерлерде буллингке ұшырауы мүмкін. BR18574152 «Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері» тақырыбындағы мақала ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитетінің мақсатты-қаржыландыру бағдарламасы аясында жарияланды. Қоғамда буллинг шамадан тыс даралану, бәсекелестіктің өсуі, күнделікті өмірдегі әлеуметтік шиеленіс, өзара жанжалды қарым-қатынасқа байланысты анықталады. Аталған тенденциялар білім беру жүйесінде де жиі кездеседі. Қазір Қазақстан мектептерінде жасөспірімдер арасында болып жатқан қорқыту мен зорлық-зомбылықтар педагогтер мен атааналар, құқық қорғау органдарын алаңдатуымен қатар, депутаттар арасында айтылып, дабыл қағу басталды. Осыған орай әлеуметтік жүйедегі жасөспірімдер жиі қолданатын Tik-Tokқа тиым салуда ұсынылуда. Әлеуметтік жүйелерді қолдануға тиым салу жасөспірімдер арасында орын алып жатқан қайғылы жағдайларды тоқтататын, тиімді шешім деп айтуға болмайды. Себебі көп жағдайда буллинкке ұшыраған оқушыда, атааналарда, сонымен қатар буллинг болған мектепте өз беделі мен абройын ойлап, бұндай оқиғаны жасырып қалуға тырысады. Сондықтан әлеуметтік жүйе болмаса қазір халқымыздың арасында көпшілікке таралып, қызу талқыланып, наразылық танытып, шешімін табуды талап етіп жатқан жасөспірімдер арасындағы жантүршігерлік буллинг жасырын қалып, өз жалғасын таба беруі де мүмкін едіМектепте бір оқушының екінші оқушыға зорлық-зомбылық жасап, қорқытуының жанжалдасудан айырмашылығы, олар қайталанатын, жүйелі әрекеттер. Оқушылардың жас және мінез-құлық ерекшеліктеріне байланысты өзара келіспей қалуы, тіпті төбелесуі жиі кездесіп отыратын қалыпты құбылыс. Дегенмен мақсатты түрде буллинг жасау жасөспірімнің мінез-құлғындағы ауытқушылықты білдіреді. Осыған орай мектеп оқушыларының арасында қорқыту мен зорлық-зомбылықты ғылыми тұрғыда тұңғыш зерттеп, буллинг – ұғымын 1993 жылы қолданысқа енгізген норвегиялық профессор, психолог Дэн Ольвеус. Ольвеус буллингті «әлеуметтік биліктің немесе физикалық күштің теңсіздігін қамтитын қасақана жүйелі түрде қайталанатын агрессивті мінез-құлық» деп анықтады. Демек мектепте оқушылар арасында буллинг күш теңсіздігіне орай мақсатты, жоспарлы және жүйелі болып отырады. Оқушылар арасындағы күш теңсіздігігін төмендегідей бөліп қарастырылады: - физикалық; - мәртебелік; - әлеуметтік; - психологиялық. Буллинг мақсаты – қорқыту нысанасына әртүрлі формада үрей тудыру, оны өзіне бағындыру болып табылады. 2013 жылы Астана қаласында Норвегия Сыртқы істер министрлігінің қолдауымен Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің мекемесі мен Қазақстандағы ЮНИСЕФ Өкілдігі дайындаған «Қазақстан мектептердегі балаларға қатысты зорлық-зомбылықты бағалау» атты зерттеу жұмысының нәтижесі жарық қөрген. Осы есеп түрінде шыққан басылымда мектептегі буллингтің төмендегідей негізгі түрлеріне сипаттама берілген. Психологиялық зорлық-зомбылық – балаға назар аудармау, кері итеру, бақылау және/не оқшаулауға, баланы қорқытуға, үрей сезімін тудыруға, баланың мінезіне ықпал етуге, оның өзін-өзі құрметтеу, өз бағасын білу сезімін жоюға, әлеуметтік және эмоционалдық дамуы мен жақсы өмір сүруіне кедергі келтіруге бағытталған қасақана жасалатын вербалды және іс-әрекеттік қимылдар схемасын қамтиды. Психологиялық кемсітушілік әрекетке баланың өзін керексіз, кемістігі бар, сүйкімсіз және қалаусыз болып табылатынына сендіру үшін жасалатын мазақтау, балағаттау, кемсіту, ұялту және дөрекі сөздер айту сияқты вербалды әрекеттер кіреді. Ол сондай-ақ баланы қорқыту және оны бақылау үшін қорқыныш сезімін тудыру мақсатында физикалық залал келтіре отырып балаға қауіп төндіру сияқты іс-әрекеттік қимылдарды да қамтиды. Физикалық зорлық-зомбылық – балаға қатысты өзге баланың не ересектің тарапынан физикалық зардапқа не жарақатқа әкелетін, баланың денсаулығына, оның өмірінің ұзақтығына, дамуына, өзін-өзі бағалау сезіміне нұқсан келтіруі мүмкін физикалық күш көрсету арқылы жасалатын әрекеттер. Физикалық зорлық-зомбылық ретінде бағаланатын іс-әрекеттің түрлері көп: соққы, ұру, итеру, тебу, тұншықтыру, шаштан тарту, сілкілеу, қандай да бір затпен не қарумен шабуыл жасау. Физикалық зорлық-зомбылық көбінісе балаға залал не жарақат әкеледі, тіпті баланың мүгедек болуына не қайтыс болуына да соқтыруы мүмкін. Жыныстық сипаттағы сөздерді айту не қысым көрсету – қандай да бір баланың не ересектің балаға қатысты жыныстық алдапарбауы, нәпсіқұмарлық сипатта ауызша не физикалық қысым көрсетуі, жыныстық құмарлықты ояту үшін балаға қатыгездікпен қарау. Басқа баланың жыныстық мүшелеріне қол тигізу/ұстау, баланы жыныстық белсенділікке қатысуға шақыру, жыныстық мүшелерді жалаңаштап көрсету, балаға порнография көрсету және баламен жыныстық қатынасқа түсуді қамтиды. Бопсалау – балаға зорлық не тән жарақатын салу қаупін қосқанда, қысым жасау не мәжбүрлеу арқылы заңсыз ақша мен мүлік талап ету және алу түрінде көрінетін қылмыс. Кибербуллинг – баланың соңына түсу, қорқыту, ұялту мақсатында интернет арқылы таралатын әлеуметтік жүйелерді пайдалану. Дөрекі, қатыгез сипаттағы мәтіндік хабарламалар жіберу; жәбірленушіні онлайн режімінде мазақ ету не жеке басына тән ақпаратты, фотоны не бейнежазбаны орналастыру; басқа баланың қыр соңына түсу не мазақ ету мақсатында жалған тіркеу жазбасын, веб-парақшаны не онлайн режімінде бейне жасау сияқты әрекет түрлерін қамтиды. Құрбылар тарапынан қорқытып-үркіту – нақты не болжамды күштер теңсіздігін білдіретін мектеп жасындағы балалар арасындағы агрессивті әрекеттер. Мінез-құлықтың мұндай моделі қайталанып отырады немесе белгілі бір кезең сайын қайталануы ықтимал. Баланы кемсіту қорқыту, өсек тарату, балаға физикалық не сөзбен тиісу не әдейілеп топтан шығарып тастауды қамтиды. Кемсітушілік – баланың жынысына, ұлтына, ұлыстық мәртебесіне, әлеуметтік-экономикалық жағдайына, дініне не мүгедектігіне негізделген әділетсіз не бөліп-жару қарым-қатынасы. Тән жазасы – физикалық күш қолданылатын, балаға қандай да бір жеңіл ауырту сезімін не қолайсыздықты сездіруге бағытталған кез келген жазаны білдіреді. Көбінесе, бұл соғып жіберу, шапалақпен тартып қалу, баланы қолмен не затпен ұруды білдіреді. Сондай-ақ тебу, сілкілеу, баланы итеру, тырнау, шымшу, шашынан тарту не құлағынан жұлқылау, балаларды қолайсыз позада ұстау, күйдіру, буға шалдыру, мәжбүрлеп жұтқызу де қамтылады. Мектептегі буллинг бойынша сарапшы ретінде танымал ғалым - Финляндиядағы Турку университетінің психология профессоры және жетекші INVEST зерттеу орталығы басшысының орынбасары Кристина Салмивалли әріптестерімен бірге мектептегі буллингке қатысушыларды анықтаған. Осыған орай педагог, психолог және ата-аналарға мектепте буллингке қарсы тұру кезінде ескеруге қажеттті төмендегі бірнеше рөлдер көрсетілді:- агрессор: белсенді, буллинг жасауға бастама көтереді немесе өзі қорлауды бастайды, көшбасшы ретінде әрекет етеді; - ассистент : қудалауға белсенді қатысады, бірақ көшбасшыдан гөрі ізбасар орнын алады; - күшейткіш: буллингті ынталандырады, буллинг жасалуға жағдай жасайды, қажеттіліктерді қамтамасыз етеді, қолдау тобында болады және қорлау ойынына қатысады; - қорғаушы: жәбірленушіні қорғайды, буллингке ұшыраған оқушыны қолдайды, жігерлендіруге тырысады. - бақылаушы: ештеңе жасамайды, шетте қалады, немқұрайлылық танытады. - жәбірленуші: қорлауға ұшырайды. Осы аталған мектептегі буллингке қатысушылар рөлдеріне байланысты қатысушыларды төмендегі сурет арқылы көрсетсек Бақылаушылар Буллинг құрбаны Ерушілер Буллерлер ЫнталандырушыларҚолдаушылар Немқұрайлы қарайтындарӘлеуетті қорғаушылар 1-сурет. Мектептегі буллингке қатысушылар Мектепте буллинг үдерісіне – агрессор балаларға қатысады. Демек агрессорда буллингтің жоспары, нақты мақсаты және оны жүзеге асыратын ниеті болады. Белсенді қорқытумен айналысатын балаларда мақсатты аңду, нақты және өрескел, сенімді сөйлеу, өзін сенімді ұстау, батылдық, тапқырлық сияқты әлеуметтік құзыреттіліктері дамыған және құрбанының эмоцияларын жақсы түсінеді, бірақ оларда жанашырлық сезім дамымаған. Басқа адамның көңіл күйінің қандай болатынына еш ойланбайды да қызықтырмайды, яғни буллингтің құрбаны болу қандай болатынын түсінбейді. Сондықтан баланың өтпелі кезеңінде атаана, педагог пен психологтардың буллингтің алдын алу жұмыстарына белсенді жұмылуы маңызды. Баланың тұлғалық дамуы оның өмірлік белсенділігі мен әлеуеметтік қарым-қатынас барысында жүзеге асады. Сонымен қатар балалық шақтан жасөспірімге, жасөспірім шақтан есею кезеңіне өту жолы бірқатар қиындықтармен бірге жүреді. Осы кезеңге психологтар ерекше назар аударады. Выготский жасөспірімнің жетілуін органикалық, жыныстық және әлеуметтік деп бөледі. «Үш бөлек арнаға бөлінген даму - өздігінен күшті жетілу жасы, бірақ сонымен бірге бұзылу мен тұрақсыздықтың тепе-теңдік жасы, және осы жастың негізіндегі күшті жетілу оны ерекше сыни етеді. Шындығында жетілу қиын және жауапты. Бұл тегіс жолмен келе жатқан саяхатшыға айтарлықтай әсер етпейтін, ал тауға шыққан саяхатшы үшін кейде құлатып жіберердей, ең қиын кедергі болатын құбылыс сияқты. » деп, жасөспірімдік шақты - ең тұрақсыз және өзгермелі кезең екенін және осы кезде жас ерекшелік қажеттіліктері мен қызығушылықтарының құрылымы негізінен жасөспірімнің әлеуметтік-таптық байланыстарымен анықталатынын айтқан. Эриксон жасөспірімдік кезеңді адам өмірінің ең маңызды және ең қиын кезеңі деп санаған. Жеке тұлғаның тұтастығын қалыптастырумен бірге жүретін психологиялық шиеленіс тек физиологиялық жетілуге, жеке өмірбаянға ғана емес, сонымен бірге адам өмір сүретін қоғамның рухани атмосферасына, әлеуметтік идеологияның ішкі қайшылықтарына байланысты екенін баса айтты. Сондықтан буллингтің жиі және өте қатыгез түрлері жасөспірімдер арасында көптеп орын алады. Қазақстан Республикасы «Білім туралы» Заңының 5-бабының тармақшасына сәйкес Баланы жәбірлеудің профилактикасы қағидаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 21 желтоқсандағы № 506 бұйрығы қабылданды. Аталған қағиданың «Баланы жәбірлеудің профилактикасын жүргізудің тәртібі» атты тарауында мектепте тоқсанына кемінде 1 рет - құқықтық жалпыға бірдей оқыту, сынып сағаттары, атаана жиналысы, сабақтан тыс тәрбиелік іс-шаралар және т. әңгімелесу, кездесу, пікір алмасу арқылы хабардар болуын арттыру; - оқыту семинарлары, тренинг, шеберлік сыныптар, коучинг, конференция, форум, дебат, дөңгелек үстелге қатысу арқылы педагогтердің оқу-тәрбие жұмысындағы буллинг және кибербуллингті алдын алуға байланысты кәсіби құзыреттілігін арттыру; - оқушының заңды өкілдерін баланы жәбірлеуге жол берілмейтіндігі туралы хабардар ету; - білім алушылар мен тәрбиеленушілерге қатысты жәбірлеу белгілеріне ол анықталған жағдайда жасырып қалуға тырыспай, дереу көңіл бөліп, шара қолдану керектігін атап айтқан. Осы аталған заңнамалық құжатта айтылған міндеттерді жүзеге асыру мақсатында «Буллинг және кибербуллинг» алдын алу маөсатында мектептегі сынып сағатында ескерілетін жағдайларға байланысты сынып сағатының үлгісі ұсынылып отыр. Сыныптарға байланысты қолданылатын материалдардың көлеміне және игеру мазмұнына қарай сынып сағаттарының өтілу жүйелілігін сақтаған жөн. Тақырыптарды бірнеше аптаға бөліп өткізу барысында оқушылардан кері байланыс алып, буллингті алдын алу және қорғану дағдыларының қалыптасқаныны анықтау арқылы тәрбие сағаттарының нәтижесі байқалады. Сонымен қатар жоспарланған кезекті сынып сағатына берілген тапсырма оқушының ақпарат іздеуіне ықпал етіп, өзара пікір алмасуға қызығушылықтарын арттырады. Мысалы, Quiziz, Kahoot, Word wall сайттары арқылы буллинг туралы білімдерін кеңейту мақсатында түрлі тапсырмалар жасауға болады. Алимбекова Анар Аймолдановна -философия докторы, қауымдастырылған профессор Абай атындағы Қазақ ұлттык педагогикалық университетіАлматы қаласы Университет тынысы 27 сәуір 2023 г. 24 828 0 Похожие новости: «Педагогті қорғау» телеграмчаты танымал болып келеді: 10 күнде 25 мыңнан астам адам жазылды Жаңалықтар тізбесі Кітап сүйген жамбылдық жастар арасында облыстық байқау өтті Жаңалықтар тізбесі Қазақстан мектептерінде атааналар комитетіне тыйым салынуы мүмкін Жаңалықтар тізбесі Халықаралық ғылыми-жаратылыстану жасөспірімдер олимпиадасына дайындық Хабарландыру Қазақстанда оқушылар 13 адам өлтірді Жаңалықтар тізбесі Добавить комментарий Жаңалық тізбесі Нұрлы Отанымыз-тәуелсіз Қазақстан 15 желтоксан 2023 г. 18 038 0 Ақмолалық оқушы ІІІ республикалық «Мәшһүр-Жүсіп оқулары» байқаудың гранпри иегері атанды 15 мамыр 2023 г. 28 011 0 ҚР құрама командасының қоржыны 4 медальмен толықты 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 «Қарлығаш» балабақшасының» өкілдері Көкшетау қаласының мектепке дейінгі ұйымдарымен тәжірибе алмасты 28 наурыз 2023 г. 22 123 0 Армысың, әз-Наурыз! 20 наурыз 2023 г. 21 836 0 Студенттер сарайында «Жаңа Қазақстан және жасампаз әйелдер» атты форум өтті 09 наурыз 2023 г. 139 921 0 2022 жылы қазақстандық мұғалімдердің жалақысын көбейтуге 1, 2 трлн теңге бөлінді 21 желтоксан 2022 г. 27 320 0 ЕҰУ-да Араб тілі күніне орай іс-шара өтеді 05 желтоксан 2022 г. Рахмадиев атындағы Мемлекеттік академиялық филармонияда WorldSkills Kazakhstan 2022 VII республикалық кәсіби шеберлік чемпионаты басталады. 31 718 0 Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетовтің Мемлекет басшысының сайлауалды бағдарламасын іске асыру туралы жазбасынан 28 қараша 2022 г. 27 027 0 Видеофакт Шымкент қаласы, "№72 жалпы орта білім беретін мектебі" КММ Қызықты мәліметтер ҚАЗАҚТАН ШЫҚҚАН ТҰҢҒЫШ КӘСІБИ СКРИПКАШЫНЫ БІЛЕСІЗ. Алматы саябағында құны 1 миллион тұратын. 23 жасар әже. Білім беру бағдарламасы мен тиісті пәнді қалай. Ғалымдар пластмасса қалдығымен қоректенетін. Жаңалықтар мұрағаты « Желтоксан 2024 »Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс 12345678910111213141516171819202122232425262728293031 © 2017 ж. Барлық құқықтар қорғалған. kz» ақпарат агенттігі. Білім жаңалықтары Маңызды Дәл қазір Пікір Эксклюзив Ғылым Редакция Сайт жобасын дайындаған «Key-Studio. kz ақпарат агенттігі kz ru Edunews. kz ақпарат агенттігі kz ru Edunews. kz ақпарат агенттігі kz ru Edunews. kz ақпарат агенттігі Edunews. kz ақпарат агенттігі kz ru kz ru прессрелиздер Дәл қазір Мектеп ақпары Университет тынысы WhatsApp: +7 555-90-60 Редакция: +7 255-90-60 E-mail: edunews. ru прессрелиздер Дәл қазір Мектеп ақпары Университет тынысы WhatsApp: +7 555-90-60 Редакция: +7 255-90-60 E-mail: edunews. ru прессрелиздер Дәл қазір Мектеп ақпары Университет тынысы WhatsApp: +7 555-90-60 Редакция: +7 255-90-60 E-mail: edunews. ru Білім жаңалықтарыҒылым Маңызды Сұхбат Профтех Пікір ЭксклюзивӘлемдік білім Басқа айдарлар Билікке сұрақЖурналистік зерттеу Сараптама Мектеп ақпары Университет тынысы Біздің әріптестер Керек ақпарат Жаңалықтар тізбесіҚызықты мәліметтер Мақалалар Видеофакт Басты жаңалықСоңғы жаңалықтар Дәл қазір Жастар жылы - 2019 ТОП-10 Мектепке дейінгі білім Фотофакт Редакция таңдауы прессрелиздер Редакция Білім жаңалықтарыҒылым Маңызды Сұхбат Профтех Пікір ЭксклюзивӘлемдік білім Басқа айдарлар Билікке сұрақЖурналистік зерттеу Сараптама Мектеп ақпары Университет тынысы Біздің әріптестер Керек ақпарат Жаңалықтар тізбесіҚызықты мәліметтер Мақалалар Видеофакт Басты жаңалықСоңғы жаңалықтар Дәл қазір Жастар жылы - 2019 ТОП-10 Мектепке дейінгі білім Фотофакт Редакция таңдауы прессрелиздер Редакция Білім жаңалықтарыҒылым Маңызды Сұхбат Профтех Пікір ЭксклюзивӘлемдік білім Басқа айдарлар Билікке сұрақЖурналистік зерттеу Сараптама Мектеп ақпары Университет тынысы Біздің әріптестер Керек ақпарат Жаңалықтар тізбесіҚызықты мәліметтер Мақалалар Видеофакт Басты жаңалықСоңғы жаңалықтар Дәл қазір Жастар жылы - 2019 ТОП-10 Мектепке дейінгі білім Фотофакт Редакция таңдауы прессрелиздер Редакция Edunews. kz » Университет тынысы » Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері Адамдар арасында өзін басқа адамнан күшті санап зорлық-зомбылық көрсетіп, қорқыныш үрей туғызып, өз дегеніне мәжбүрлеу бүгінгі күнде қоғамда буллинг деген атаумен кеңінен таныс. кезкелген адам жас ерекшелігіне қарамай үйінде, көшеде, оқу орнында немесе жұмыс орнында тағы да басқа жерлерде буллингке ұшырауы мүмкін. BR18574152 «Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері» тақырыбындағы мақала ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитетінің мақсатты-қаржыландыру бағдарламасы аясында жарияланды. Қоғамда буллинг шамадан тыс даралану, бәсекелестіктің өсуі, күнделікті өмірдегі әлеуметтік шиеленіс, өзара жанжалды қарым-қатынасқа байланысты анықталады. Аталған тенденциялар білім беру жүйесінде де жиі кездеседі. Қазір Қазақстан мектептерінде жасөспірімдер арасында болып жатқан қорқыту мен зорлық-зомбылықтар педагогтер мен атааналар, құқық қорғау органдарын алаңдатуымен қатар, депутаттар арасында айтылып, дабыл қағу басталды. Осыған орай әлеуметтік жүйедегі жасөспірімдер жиі қолданатын Tik-Tokқа тиым салуда ұсынылуда. Әлеуметтік жүйелерді қолдануға тиым салу жасөспірімдер арасында орын алып жатқан қайғылы жағдайларды тоқтататын, тиімді шешім деп айтуға болмайды. Себебі көп жағдайда буллинкке ұшыраған оқушыда, атааналарда, сонымен қатар буллинг болған мектепте өз беделі мен абройын ойлап, бұндай оқиғаны жасырып қалуға тырысады. Сондықтан әлеуметтік жүйе болмаса қазір халқымыздың арасында көпшілікке таралып, қызу талқыланып, наразылық танытып, шешімін табуды талап етіп жатқан жасөспірімдер арасындағы жантүршігерлік буллинг жасырын қалып, өз жалғасын таба беруі де мүмкін едіМектепте бір оқушының екінші оқушыға зорлық-зомбылық жасап, қорқытуының жанжалдасудан айырмашылығы, олар қайталанатын, жүйелі әрекеттер. Оқушылардың жас және мінез-құлық ерекшеліктеріне байланысты өзара келіспей қалуы, тіпті төбелесуі жиі кездесіп отыратын қалыпты құбылыс. Дегенмен мақсатты түрде буллинг жасау жасөспірімнің мінез-құлғындағы ауытқушылықты білдіреді. Осыған орай мектеп оқушыларының арасында қорқыту мен зорлық-зомбылықты ғылыми тұрғыда тұңғыш зерттеп, буллинг – ұғымын 1993 жылы қолданысқа енгізген норвегиялық профессор, психолог Дэн Ольвеус. Ольвеус буллингті «әлеуметтік биліктің немесе физикалық күштің теңсіздігін қамтитын қасақана жүйелі түрде қайталанатын агрессивті мінез-құлық» деп анықтады. Демек мектепте оқушылар арасында буллинг күш теңсіздігіне орай мақсатты, жоспарлы және жүйелі болып отырады. Оқушылар арасындағы күш теңсіздігігін төмендегідей бөліп қарастырылады: - физикалық; - мәртебелік; - әлеуметтік; - психологиялық. Буллинг мақсаты – қорқыту нысанасына әртүрлі формада үрей тудыру, оны өзіне бағындыру болып табылады. 2013 жылы Астана қаласында Норвегия Сыртқы істер министрлігінің қолдауымен Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің мекемесі мен Қазақстандағы ЮНИСЕФ Өкілдігі дайындаған «Қазақстан мектептердегі балаларға қатысты зорлық-зомбылықты бағалау» атты зерттеу жұмысының нәтижесі жарық қөрген. Осы есеп түрінде шыққан басылымда мектептегі буллингтің төмендегідей негізгі түрлеріне сипаттама берілген. Психологиялық зорлық-зомбылық – балаға назар аудармау, кері итеру, бақылау және/не оқшаулауға, баланы қорқытуға, үрей сезімін тудыруға, баланың мінезіне ықпал етуге, оның өзін-өзі құрметтеу, өз бағасын білу сезімін жоюға, әлеуметтік және эмоционалдық дамуы мен жақсы өмір сүруіне кедергі келтіруге бағытталған қасақана жасалатын вербалды және іс-әрекеттік қимылдар схемасын қамтиды. Психологиялық кемсітушілік әрекетке баланың өзін керексіз, кемістігі бар, сүйкімсіз және қалаусыз болып табылатынына сендіру үшін жасалатын мазақтау, балағаттау, кемсіту, ұялту және дөрекі сөздер айту сияқты вербалды әрекеттер кіреді. Ол сондай-ақ баланы қорқыту және оны бақылау үшін қорқыныш сезімін тудыру мақсатында физикалық залал келтіре отырып балаға қауіп төндіру сияқты іс-әрекеттік қимылдарды да қамтиды. Физикалық зорлық-зомбылық – балаға қатысты өзге баланың не ересектің тарапынан физикалық зардапқа не жарақатқа әкелетін, баланың денсаулығына, оның өмірінің ұзақтығына, дамуына, өзін-өзі бағалау сезіміне нұқсан келтіруі мүмкін физикалық күш көрсету арқылы жасалатын әрекеттер. Физикалық зорлық-зомбылық ретінде бағаланатын іс-әрекеттің түрлері көп: соққы, ұру, итеру, тебу, тұншықтыру, шаштан тарту, сілкілеу, қандай да бір затпен не қарумен шабуыл жасау. Физикалық зорлық-зомбылық көбінісе балаға залал не жарақат әкеледі, тіпті баланың мүгедек болуына не қайтыс болуына да соқтыруы мүмкін. Жыныстық сипаттағы сөздерді айту не қысым көрсету – қандай да бір баланың не ересектің балаға қатысты жыныстық алдапарбауы, нәпсіқұмарлық сипатта ауызша не физикалық қысым көрсетуі, жыныстық құмарлықты ояту үшін балаға қатыгездікпен қарау. Басқа баланың жыныстық мүшелеріне қол тигізу/ұстау, баланы жыныстық белсенділікке қатысуға шақыру, жыныстық мүшелерді жалаңаштап көрсету, балаға порнография көрсету және баламен жыныстық қатынасқа түсуді қамтиды. Бопсалау – балаға зорлық не тән жарақатын салу қаупін қосқанда, қысым жасау не мәжбүрлеу арқылы заңсыз ақша мен мүлік талап ету және алу түрінде көрінетін қылмыс. Кибербуллинг – баланың соңына түсу, қорқыту, ұялту мақсатында интернет арқылы таралатын әлеуметтік жүйелерді пайдалану. Дөрекі, қатыгез сипаттағы мәтіндік хабарламалар жіберу; жәбірленушіні онлайн режімінде мазақ ету не жеке басына тән ақпаратты, фотоны не бейнежазбаны орналастыру; басқа баланың қыр соңына түсу не мазақ ету мақсатында жалған тіркеу жазбасын, веб-парақшаны не онлайн режімінде бейне жасау сияқты әрекет түрлерін қамтиды. Құрбылар тарапынан қорқытып-үркіту – нақты не болжамды күштер теңсіздігін білдіретін мектеп жасындағы балалар арасындағы агрессивті әрекеттер. Мінез-құлықтың мұндай моделі қайталанып отырады немесе белгілі бір кезең сайын қайталануы ықтимал. Баланы кемсіту қорқыту, өсек тарату, балаға физикалық не сөзбен тиісу не әдейілеп топтан шығарып тастауды қамтиды. Кемсітушілік – баланың жынысына, ұлтына, ұлыстық мәртебесіне, әлеуметтік-экономикалық жағдайына, дініне не мүгедектігіне негізделген әділетсіз не бөліп-жару қарым-қатынасы. Тән жазасы – физикалық күш қолданылатын, балаға қандай да бір жеңіл ауырту сезімін не қолайсыздықты сездіруге бағытталған кез келген жазаны білдіреді. Көбінесе, бұл соғып жіберу, шапалақпен тартып қалу, баланы қолмен не затпен ұруды білдіреді. Сондай-ақ тебу, сілкілеу, баланы итеру, тырнау, шымшу, шашынан тарту не құлағынан жұлқылау, балаларды қолайсыз позада ұстау, күйдіру, буға шалдыру, мәжбүрлеп жұтқызу де қамтылады. Мектептегі буллинг бойынша сарапшы ретінде танымал ғалым - Финляндиядағы Турку университетінің психология профессоры және жетекші INVEST зерттеу орталығы басшысының орынбасары Кристина Салмивалли әріптестерімен бірге мектептегі буллингке қатысушыларды анықтаған. Осыған орай педагог, психолог және ата-аналарға мектепте буллингке қарсы тұру кезінде ескеруге қажеттті төмендегі бірнеше рөлдер көрсетілді:- агрессор: белсенді, буллинг жасауға бастама көтереді немесе өзі қорлауды бастайды, көшбасшы ретінде әрекет етеді; - ассистент : қудалауға белсенді қатысады, бірақ көшбасшыдан гөрі ізбасар орнын алады; - күшейткіш: буллингті ынталандырады, буллинг жасалуға жағдай жасайды, қажеттіліктерді қамтамасыз етеді, қолдау тобында болады және қорлау ойынына қатысады; - қорғаушы: жәбірленушіні қорғайды, буллингке ұшыраған оқушыны қолдайды, жігерлендіруге тырысады. - бақылаушы: ештеңе жасамайды, шетте қалады, немқұрайлылық танытады. - жәбірленуші: қорлауға ұшырайды. Осы аталған мектептегі буллингке қатысушылар рөлдеріне байланысты қатысушыларды төмендегі сурет арқылы көрсетсек Бақылаушылар Буллинг құрбаны Ерушілер Буллерлер ЫнталандырушыларҚолдаушылар Немқұрайлы қарайтындарӘлеуетті қорғаушылар 1-сурет. Мектептегі буллингке қатысушылар Мектепте буллинг үдерісіне – агрессор балаларға қатысады. Демек агрессорда буллингтің жоспары, нақты мақсаты және оны жүзеге асыратын ниеті болады. Белсенді қорқытумен айналысатын балаларда мақсатты аңду, нақты және өрескел, сенімді сөйлеу, өзін сенімді ұстау, батылдық, тапқырлық сияқты әлеуметтік құзыреттіліктері дамыған және құрбанының эмоцияларын жақсы түсінеді, бірақ оларда жанашырлық сезім дамымаған. Басқа адамның көңіл күйінің қандай болатынына еш ойланбайды да қызықтырмайды, яғни буллингтің құрбаны болу қандай болатынын түсінбейді. Сондықтан баланың өтпелі кезеңінде атаана, педагог пен психологтардың буллингтің алдын алу жұмыстарына белсенді жұмылуы маңызды. Баланың тұлғалық дамуы оның өмірлік белсенділігі мен әлеуеметтік қарым-қатынас барысында жүзеге асады. Сонымен қатар балалық шақтан жасөспірімге, жасөспірім шақтан есею кезеңіне өту жолы бірқатар қиындықтармен бірге жүреді. Осы кезеңге психологтар ерекше назар аударады. Выготский жасөспірімнің жетілуін органикалық, жыныстық және әлеуметтік деп бөледі. «Үш бөлек арнаға бөлінген даму - өздігінен күшті жетілу жасы, бірақ сонымен бірге бұзылу мен тұрақсыздықтың тепе-теңдік жасы, және осы жастың негізіндегі күшті жетілу оны ерекше сыни етеді. Шындығында жетілу қиын және жауапты. Бұл тегіс жолмен келе жатқан саяхатшыға айтарлықтай әсер етпейтін, ал тауға шыққан саяхатшы үшін кейде құлатып жіберердей, ең қиын кедергі болатын құбылыс сияқты. » деп, жасөспірімдік шақты - ең тұрақсыз және өзгермелі кезең екенін және осы кезде жас ерекшелік қажеттіліктері мен қызығушылықтарының құрылымы негізінен жасөспірімнің әлеуметтік-таптық байланыстарымен анықталатынын айтқан. Эриксон жасөспірімдік кезеңді адам өмірінің ең маңызды және ең қиын кезеңі деп санаған. Жеке тұлғаның тұтастығын қалыптастырумен бірге жүретін психологиялық шиеленіс тек физиологиялық жетілуге, жеке өмірбаянға ғана емес, сонымен бірге адам өмір сүретін қоғамның рухани атмосферасына, әлеуметтік идеологияның ішкі қайшылықтарына байланысты екенін баса айтты. Сондықтан буллингтің жиі және өте қатыгез түрлері жасөспірімдер арасында көптеп орын алады. Қазақстан Республикасы «Білім туралы» Заңының 5-бабының тармақшасына сәйкес Баланы жәбірлеудің профилактикасы қағидаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 21 желтоқсандағы № 506 бұйрығы қабылданды. Аталған қағиданың «Баланы жәбірлеудің профилактикасын жүргізудің тәртібі» атты тарауында мектепте тоқсанына кемінде 1 рет - құқықтық жалпыға бірдей оқыту, сынып сағаттары, атаана жиналысы, сабақтан тыс тәрбиелік іс-шаралар және т. әңгімелесу, кездесу, пікір алмасу арқылы хабардар болуын арттыру; - оқыту семинарлары, тренинг, шеберлік сыныптар, коучинг, конференция, форум, дебат, дөңгелек үстелге қатысу арқылы педагогтердің оқу-тәрбие жұмысындағы буллинг және кибербуллингті алдын алуға байланысты кәсіби құзыреттілігін арттыру; - оқушының заңды өкілдерін баланы жәбірлеуге жол берілмейтіндігі туралы хабардар ету; - білім алушылар мен тәрбиеленушілерге қатысты жәбірлеу белгілеріне ол анықталған жағдайда жасырып қалуға тырыспай, дереу көңіл бөліп, шара қолдану керектігін атап айтқан. Осы аталған заңнамалық құжатта айтылған міндеттерді жүзеге асыру мақсатында «Буллинг және кибербуллинг» алдын алу маөсатында мектептегі сынып сағатында ескерілетін жағдайларға байланысты сынып сағатының үлгісі ұсынылып отыр. Сыныптарға байланысты қолданылатын материалдардың көлеміне және игеру мазмұнына қарай сынып сағаттарының өтілу жүйелілігін сақтаған жөн. Тақырыптарды бірнеше аптаға бөліп өткізу барысында оқушылардан кері байланыс алып, буллингті алдын алу және қорғану дағдыларының қалыптасқаныны анықтау арқылы тәрбие сағаттарының нәтижесі байқалады. Сонымен қатар жоспарланған кезекті сынып сағатына берілген тапсырма оқушының ақпарат іздеуіне ықпал етіп, өзара пікір алмасуға қызығушылықтарын арттырады. Мысалы, Quiziz, Kahoot, Word wall сайттары арқылы буллинг туралы білімдерін кеңейту мақсатында түрлі тапсырмалар жасауға болады. Алимбекова Анар Аймолдановна -философия докторы, қауымдастырылған профессор Абай атындағы Қазақ ұлттык педагогикалық университетіАлматы қаласы Университет тынысы 27 сәуір 2023 г. 24 828 0 Похожие новости: «Педагогті қорғау» телеграмчаты танымал болып келеді: 10 күнде 25 мыңнан астам адам жазылды Жаңалықтар тізбесі Кітап сүйген жамбылдық жастар арасында облыстық байқау өтті Жаңалықтар тізбесі Қазақстан мектептерінде атааналар комитетіне тыйым салынуы мүмкін Жаңалықтар тізбесі Халықаралық ғылыми-жаратылыстану жасөспірімдер олимпиадасына дайындық Хабарландыру Қазақстанда оқушылар 13 адам өлтірді Жаңалықтар тізбесі Добавить комментарий Жаңалық тізбесі Нұрлы Отанымыз-тәуелсіз Қазақстан 15 желтоксан 2023 г. 18 038 0 Ақмолалық оқушы ІІІ республикалық «Мәшһүр-Жүсіп оқулары» байқаудың гранпри иегері атанды 15 мамыр 2023 г. 28 011 0 ҚР құрама командасының қоржыны 4 медальмен толықты 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 «Қарлығаш» балабақшасының» өкілдері Көкшетау қаласының мектепке дейінгі ұйымдарымен тәжірибе алмасты 28 наурыз 2023 г. 22 123 0 Армысың, әз-Наурыз! 20 наурыз 2023 г. 21 836 0 Студенттер сарайында «Жаңа Қазақстан және жасампаз әйелдер» атты форум өтті 09 наурыз 2023 г. 139 921 0 2022 жылы қазақстандық мұғалімдердің жалақысын көбейтуге 1, 2 трлн теңге бөлінді 21 желтоксан 2022 г. 27 320 0 ЕҰУ-да Араб тілі күніне орай іс-шара өтеді 05 желтоксан 2022 г. Рахмадиев атындағы Мемлекеттік академиялық филармонияда WorldSkills Kazakhstan 2022 VII республикалық кәсіби шеберлік чемпионаты басталады. 31 718 0 Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетовтің Мемлекет басшысының сайлауалды бағдарламасын іске асыру туралы жазбасынан 28 қараша 2022 г. 27 027 0 Видеофакт Шымкент қаласы, "№72 жалпы орта білім беретін мектебі" КММ Қызықты мәліметтер ҚАЗАҚТАН ШЫҚҚАН ТҰҢҒЫШ КӘСІБИ СКРИПКАШЫНЫ БІЛЕСІЗ. Алматы саябағында құны 1 миллион тұратын. 23 жасар әже. Білім беру бағдарламасы мен тиісті пәнді қалай. Ғалымдар пластмасса қалдығымен қоректенетін. Жаңалықтар мұрағаты « Желтоксан 2024 »Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс 12345678910111213141516171819202122232425262728293031 Edunews. kz » Университет тынысы » Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері Адамдар арасында өзін басқа адамнан күшті санап зорлық-зомбылық көрсетіп, қорқыныш үрей туғызып, өз дегеніне мәжбүрлеу бүгінгі күнде қоғамда буллинг деген атаумен кеңінен таныс. кезкелген адам жас ерекшелігіне қарамай үйінде, көшеде, оқу орнында немесе жұмыс орнында тағы да басқа жерлерде буллингке ұшырауы мүмкін. BR18574152 «Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері» тақырыбындағы мақала ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитетінің мақсатты-қаржыландыру бағдарламасы аясында жарияланды. Қоғамда буллинг шамадан тыс даралану, бәсекелестіктің өсуі, күнделікті өмірдегі әлеуметтік шиеленіс, өзара жанжалды қарым-қатынасқа байланысты анықталады. Аталған тенденциялар білім беру жүйесінде де жиі кездеседі. Қазір Қазақстан мектептерінде жасөспірімдер арасында болып жатқан қорқыту мен зорлық-зомбылықтар педагогтер мен атааналар, құқық қорғау органдарын алаңдатуымен қатар, депутаттар арасында айтылып, дабыл қағу басталды. Осыған орай әлеуметтік жүйедегі жасөспірімдер жиі қолданатын Tik-Tokқа тиым салуда ұсынылуда. Әлеуметтік жүйелерді қолдануға тиым салу жасөспірімдер арасында орын алып жатқан қайғылы жағдайларды тоқтататын, тиімді шешім деп айтуға болмайды. Себебі көп жағдайда буллинкке ұшыраған оқушыда, атааналарда, сонымен қатар буллинг болған мектепте өз беделі мен абройын ойлап, бұндай оқиғаны жасырып қалуға тырысады. Сондықтан әлеуметтік жүйе болмаса қазір халқымыздың арасында көпшілікке таралып, қызу талқыланып, наразылық танытып, шешімін табуды талап етіп жатқан жасөспірімдер арасындағы жантүршігерлік буллинг жасырын қалып, өз жалғасын таба беруі де мүмкін едіМектепте бір оқушының екінші оқушыға зорлық-зомбылық жасап, қорқытуының жанжалдасудан айырмашылығы, олар қайталанатын, жүйелі әрекеттер. Оқушылардың жас және мінез-құлық ерекшеліктеріне байланысты өзара келіспей қалуы, тіпті төбелесуі жиі кездесіп отыратын қалыпты құбылыс. Дегенмен мақсатты түрде буллинг жасау жасөспірімнің мінез-құлғындағы ауытқушылықты білдіреді. Осыған орай мектеп оқушыларының арасында қорқыту мен зорлық-зомбылықты ғылыми тұрғыда тұңғыш зерттеп, буллинг – ұғымын 1993 жылы қолданысқа енгізген норвегиялық профессор, психолог Дэн Ольвеус. Ольвеус буллингті «әлеуметтік биліктің немесе физикалық күштің теңсіздігін қамтитын қасақана жүйелі түрде қайталанатын агрессивті мінез-құлық» деп анықтады. Демек мектепте оқушылар арасында буллинг күш теңсіздігіне орай мақсатты, жоспарлы және жүйелі болып отырады. Оқушылар арасындағы күш теңсіздігігін төмендегідей бөліп қарастырылады: - физикалық; - мәртебелік; - әлеуметтік; - психологиялық. Буллинг мақсаты – қорқыту нысанасына әртүрлі формада үрей тудыру, оны өзіне бағындыру болып табылады. 2013 жылы Астана қаласында Норвегия Сыртқы істер министрлігінің қолдауымен Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің мекемесі мен Қазақстандағы ЮНИСЕФ Өкілдігі дайындаған «Қазақстан мектептердегі балаларға қатысты зорлық-зомбылықты бағалау» атты зерттеу жұмысының нәтижесі жарық қөрген. Осы есеп түрінде шыққан басылымда мектептегі буллингтің төмендегідей негізгі түрлеріне сипаттама берілген. Психологиялық зорлық-зомбылық – балаға назар аудармау, кері итеру, бақылау және/не оқшаулауға, баланы қорқытуға, үрей сезімін тудыруға, баланың мінезіне ықпал етуге, оның өзін-өзі құрметтеу, өз бағасын білу сезімін жоюға, әлеуметтік және эмоционалдық дамуы мен жақсы өмір сүруіне кедергі келтіруге бағытталған қасақана жасалатын вербалды және іс-әрекеттік қимылдар схемасын қамтиды. Психологиялық кемсітушілік әрекетке баланың өзін керексіз, кемістігі бар, сүйкімсіз және қалаусыз болып табылатынына сендіру үшін жасалатын мазақтау, балағаттау, кемсіту, ұялту және дөрекі сөздер айту сияқты вербалды әрекеттер кіреді. Ол сондай-ақ баланы қорқыту және оны бақылау үшін қорқыныш сезімін тудыру мақсатында физикалық залал келтіре отырып балаға қауіп төндіру сияқты іс-әрекеттік қимылдарды да қамтиды. Физикалық зорлық-зомбылық – балаға қатысты өзге баланың не ересектің тарапынан физикалық зардапқа не жарақатқа әкелетін, баланың денсаулығына, оның өмірінің ұзақтығына, дамуына, өзін-өзі бағалау сезіміне нұқсан келтіруі мүмкін физикалық күш көрсету арқылы жасалатын әрекеттер. Физикалық зорлық-зомбылық ретінде бағаланатын іс-әрекеттің түрлері көп: соққы, ұру, итеру, тебу, тұншықтыру, шаштан тарту, сілкілеу, қандай да бір затпен не қарумен шабуыл жасау. Физикалық зорлық-зомбылық көбінісе балаға залал не жарақат әкеледі, тіпті баланың мүгедек болуына не қайтыс болуына да соқтыруы мүмкін. Жыныстық сипаттағы сөздерді айту не қысым көрсету – қандай да бір баланың не ересектің балаға қатысты жыныстық алдапарбауы, нәпсіқұмарлық сипатта ауызша не физикалық қысым көрсетуі, жыныстық құмарлықты ояту үшін балаға қатыгездікпен қарау. Басқа баланың жыныстық мүшелеріне қол тигізу/ұстау, баланы жыныстық белсенділікке қатысуға шақыру, жыныстық мүшелерді жалаңаштап көрсету, балаға порнография көрсету және баламен жыныстық қатынасқа түсуді қамтиды. Бопсалау – балаға зорлық не тән жарақатын салу қаупін қосқанда, қысым жасау не мәжбүрлеу арқылы заңсыз ақша мен мүлік талап ету және алу түрінде көрінетін қылмыс. Кибербуллинг – баланың соңына түсу, қорқыту, ұялту мақсатында интернет арқылы таралатын әлеуметтік жүйелерді пайдалану. Дөрекі, қатыгез сипаттағы мәтіндік хабарламалар жіберу; жәбірленушіні онлайн режімінде мазақ ету не жеке басына тән ақпаратты, фотоны не бейнежазбаны орналастыру; басқа баланың қыр соңына түсу не мазақ ету мақсатында жалған тіркеу жазбасын, веб-парақшаны не онлайн режімінде бейне жасау сияқты әрекет түрлерін қамтиды. Құрбылар тарапынан қорқытып-үркіту – нақты не болжамды күштер теңсіздігін білдіретін мектеп жасындағы балалар арасындағы агрессивті әрекеттер. Мінез-құлықтың мұндай моделі қайталанып отырады немесе белгілі бір кезең сайын қайталануы ықтимал. Баланы кемсіту қорқыту, өсек тарату, балаға физикалық не сөзбен тиісу не әдейілеп топтан шығарып тастауды қамтиды. Кемсітушілік – баланың жынысына, ұлтына, ұлыстық мәртебесіне, әлеуметтік-экономикалық жағдайына, дініне не мүгедектігіне негізделген әділетсіз не бөліп-жару қарым-қатынасы. Тән жазасы – физикалық күш қолданылатын, балаға қандай да бір жеңіл ауырту сезімін не қолайсыздықты сездіруге бағытталған кез келген жазаны білдіреді. Көбінесе, бұл соғып жіберу, шапалақпен тартып қалу, баланы қолмен не затпен ұруды білдіреді. Сондай-ақ тебу, сілкілеу, баланы итеру, тырнау, шымшу, шашынан тарту не құлағынан жұлқылау, балаларды қолайсыз позада ұстау, күйдіру, буға шалдыру, мәжбүрлеп жұтқызу де қамтылады. Мектептегі буллинг бойынша сарапшы ретінде танымал ғалым - Финляндиядағы Турку университетінің психология профессоры және жетекші INVEST зерттеу орталығы басшысының орынбасары Кристина Салмивалли әріптестерімен бірге мектептегі буллингке қатысушыларды анықтаған. Осыған орай педагог, психолог және ата-аналарға мектепте буллингке қарсы тұру кезінде ескеруге қажеттті төмендегі бірнеше рөлдер көрсетілді:- агрессор: белсенді, буллинг жасауға бастама көтереді немесе өзі қорлауды бастайды, көшбасшы ретінде әрекет етеді; - ассистент : қудалауға белсенді қатысады, бірақ көшбасшыдан гөрі ізбасар орнын алады; - күшейткіш: буллингті ынталандырады, буллинг жасалуға жағдай жасайды, қажеттіліктерді қамтамасыз етеді, қолдау тобында болады және қорлау ойынына қатысады; - қорғаушы: жәбірленушіні қорғайды, буллингке ұшыраған оқушыны қолдайды, жігерлендіруге тырысады. - бақылаушы: ештеңе жасамайды, шетте қалады, немқұрайлылық танытады. - жәбірленуші: қорлауға ұшырайды. Осы аталған мектептегі буллингке қатысушылар рөлдеріне байланысты қатысушыларды төмендегі сурет арқылы көрсетсек Бақылаушылар Буллинг құрбаны Ерушілер Буллерлер ЫнталандырушыларҚолдаушылар Немқұрайлы қарайтындарӘлеуетті қорғаушылар 1-сурет. Мектептегі буллингке қатысушылар Мектепте буллинг үдерісіне – агрессор балаларға қатысады. Демек агрессорда буллингтің жоспары, нақты мақсаты және оны жүзеге асыратын ниеті болады. Белсенді қорқытумен айналысатын балаларда мақсатты аңду, нақты және өрескел, сенімді сөйлеу, өзін сенімді ұстау, батылдық, тапқырлық сияқты әлеуметтік құзыреттіліктері дамыған және құрбанының эмоцияларын жақсы түсінеді, бірақ оларда жанашырлық сезім дамымаған. Басқа адамның көңіл күйінің қандай болатынына еш ойланбайды да қызықтырмайды, яғни буллингтің құрбаны болу қандай болатынын түсінбейді. Сондықтан баланың өтпелі кезеңінде атаана, педагог пен психологтардың буллингтің алдын алу жұмыстарына белсенді жұмылуы маңызды. Баланың тұлғалық дамуы оның өмірлік белсенділігі мен әлеуеметтік қарым-қатынас барысында жүзеге асады. Сонымен қатар балалық шақтан жасөспірімге, жасөспірім шақтан есею кезеңіне өту жолы бірқатар қиындықтармен бірге жүреді. Осы кезеңге психологтар ерекше назар аударады. Выготский жасөспірімнің жетілуін органикалық, жыныстық және әлеуметтік деп бөледі. «Үш бөлек арнаға бөлінген даму - өздігінен күшті жетілу жасы, бірақ сонымен бірге бұзылу мен тұрақсыздықтың тепе-теңдік жасы, және осы жастың негізіндегі күшті жетілу оны ерекше сыни етеді. Шындығында жетілу қиын және жауапты. Бұл тегіс жолмен келе жатқан саяхатшыға айтарлықтай әсер етпейтін, ал тауға шыққан саяхатшы үшін кейде құлатып жіберердей, ең қиын кедергі болатын құбылыс сияқты. » деп, жасөспірімдік шақты - ең тұрақсыз және өзгермелі кезең екенін және осы кезде жас ерекшелік қажеттіліктері мен қызығушылықтарының құрылымы негізінен жасөспірімнің әлеуметтік-таптық байланыстарымен анықталатынын айтқан. Эриксон жасөспірімдік кезеңді адам өмірінің ең маңызды және ең қиын кезеңі деп санаған. Жеке тұлғаның тұтастығын қалыптастырумен бірге жүретін психологиялық шиеленіс тек физиологиялық жетілуге, жеке өмірбаянға ғана емес, сонымен бірге адам өмір сүретін қоғамның рухани атмосферасына, әлеуметтік идеологияның ішкі қайшылықтарына байланысты екенін баса айтты. Сондықтан буллингтің жиі және өте қатыгез түрлері жасөспірімдер арасында көптеп орын алады. Қазақстан Республикасы «Білім туралы» Заңының 5-бабының тармақшасына сәйкес Баланы жәбірлеудің профилактикасы қағидаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 21 желтоқсандағы № 506 бұйрығы қабылданды. Аталған қағиданың «Баланы жәбірлеудің профилактикасын жүргізудің тәртібі» атты тарауында мектепте тоқсанына кемінде 1 рет - құқықтық жалпыға бірдей оқыту, сынып сағаттары, атаана жиналысы, сабақтан тыс тәрбиелік іс-шаралар және т. әңгімелесу, кездесу, пікір алмасу арқылы хабардар болуын арттыру; - оқыту семинарлары, тренинг, шеберлік сыныптар, коучинг, конференция, форум, дебат, дөңгелек үстелге қатысу арқылы педагогтердің оқу-тәрбие жұмысындағы буллинг және кибербуллингті алдын алуға байланысты кәсіби құзыреттілігін арттыру; - оқушының заңды өкілдерін баланы жәбірлеуге жол берілмейтіндігі туралы хабардар ету; - білім алушылар мен тәрбиеленушілерге қатысты жәбірлеу белгілеріне ол анықталған жағдайда жасырып қалуға тырыспай, дереу көңіл бөліп, шара қолдану керектігін атап айтқан. Осы аталған заңнамалық құжатта айтылған міндеттерді жүзеге асыру мақсатында «Буллинг және кибербуллинг» алдын алу маөсатында мектептегі сынып сағатында ескерілетін жағдайларға байланысты сынып сағатының үлгісі ұсынылып отыр. Сыныптарға байланысты қолданылатын материалдардың көлеміне және игеру мазмұнына қарай сынып сағаттарының өтілу жүйелілігін сақтаған жөн. Тақырыптарды бірнеше аптаға бөліп өткізу барысында оқушылардан кері байланыс алып, буллингті алдын алу және қорғану дағдыларының қалыптасқаныны анықтау арқылы тәрбие сағаттарының нәтижесі байқалады. Сонымен қатар жоспарланған кезекті сынып сағатына берілген тапсырма оқушының ақпарат іздеуіне ықпал етіп, өзара пікір алмасуға қызығушылықтарын арттырады. Мысалы, Quiziz, Kahoot, Word wall сайттары арқылы буллинг туралы білімдерін кеңейту мақсатында түрлі тапсырмалар жасауға болады. Алимбекова Анар Аймолдановна -философия докторы, қауымдастырылған профессор Абай атындағы Қазақ ұлттык педагогикалық университетіАлматы қаласы Университет тынысы 27 сәуір 2023 г. 24 828 0 Похожие новости: «Педагогті қорғау» телеграмчаты танымал болып келеді: 10 күнде 25 мыңнан астам адам жазылды Жаңалықтар тізбесі Кітап сүйген жамбылдық жастар арасында облыстық байқау өтті Жаңалықтар тізбесі Қазақстан мектептерінде атааналар комитетіне тыйым салынуы мүмкін Жаңалықтар тізбесі Халықаралық ғылыми-жаратылыстану жасөспірімдер олимпиадасына дайындық Хабарландыру Қазақстанда оқушылар 13 адам өлтірді Жаңалықтар тізбесі Добавить комментарий Жаңалық тізбесі Нұрлы Отанымыз-тәуелсіз Қазақстан 15 желтоксан 2023 г. 18 038 0 Ақмолалық оқушы ІІІ республикалық «Мәшһүр-Жүсіп оқулары» байқаудың гранпри иегері атанды 15 мамыр 2023 г. 28 011 0 ҚР құрама командасының қоржыны 4 медальмен толықты 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 «Қарлығаш» балабақшасының» өкілдері Көкшетау қаласының мектепке дейінгі ұйымдарымен тәжірибе алмасты 28 наурыз 2023 г. 22 123 0 Армысың, әз-Наурыз! 20 наурыз 2023 г. 21 836 0 Студенттер сарайында «Жаңа Қазақстан және жасампаз әйелдер» атты форум өтті 09 наурыз 2023 г. 139 921 0 2022 жылы қазақстандық мұғалімдердің жалақысын көбейтуге 1, 2 трлн теңге бөлінді 21 желтоксан 2022 г. 27 320 0 ЕҰУ-да Араб тілі күніне орай іс-шара өтеді 05 желтоксан 2022 г. Рахмадиев атындағы Мемлекеттік академиялық филармонияда WorldSkills Kazakhstan 2022 VII республикалық кәсіби шеберлік чемпионаты басталады. 31 718 0 Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетовтің Мемлекет басшысының сайлауалды бағдарламасын іске асыру туралы жазбасынан 28 қараша 2022 г. 27 027 0 Видеофакт Шымкент қаласы, "№72 жалпы орта білім беретін мектебі" КММ Қызықты мәліметтер ҚАЗАҚТАН ШЫҚҚАН ТҰҢҒЫШ КӘСІБИ СКРИПКАШЫНЫ БІЛЕСІЗ. Алматы саябағында құны 1 миллион тұратын. 23 жасар әже. Білім беру бағдарламасы мен тиісті пәнді қалай. Ғалымдар пластмасса қалдығымен қоректенетін. Жаңалықтар мұрағаты « Желтоксан 2024 »Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс 12345678910111213141516171819202122232425262728293031 Edunews. kz » Университет тынысы » Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері Адамдар арасында өзін басқа адамнан күшті санап зорлық-зомбылық көрсетіп, қорқыныш үрей туғызып, өз дегеніне мәжбүрлеу бүгінгі күнде қоғамда буллинг деген атаумен кеңінен таныс. кезкелген адам жас ерекшелігіне қарамай үйінде, көшеде, оқу орнында немесе жұмыс орнында тағы да басқа жерлерде буллингке ұшырауы мүмкін. BR18574152 «Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері» тақырыбындағы мақала ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитетінің мақсатты-қаржыландыру бағдарламасы аясында жарияланды. Қоғамда буллинг шамадан тыс даралану, бәсекелестіктің өсуі, күнделікті өмірдегі әлеуметтік шиеленіс, өзара жанжалды қарым-қатынасқа байланысты анықталады. Аталған тенденциялар білім беру жүйесінде де жиі кездеседі. Қазір Қазақстан мектептерінде жасөспірімдер арасында болып жатқан қорқыту мен зорлық-зомбылықтар педагогтер мен атааналар, құқық қорғау органдарын алаңдатуымен қатар, депутаттар арасында айтылып, дабыл қағу басталды. Осыған орай әлеуметтік жүйедегі жасөспірімдер жиі қолданатын Tik-Tokқа тиым салуда ұсынылуда. Әлеуметтік жүйелерді қолдануға тиым салу жасөспірімдер арасында орын алып жатқан қайғылы жағдайларды тоқтататын, тиімді шешім деп айтуға болмайды. Себебі көп жағдайда буллинкке ұшыраған оқушыда, атааналарда, сонымен қатар буллинг болған мектепте өз беделі мен абройын ойлап, бұндай оқиғаны жасырып қалуға тырысады. Сондықтан әлеуметтік жүйе болмаса қазір халқымыздың арасында көпшілікке таралып, қызу талқыланып, наразылық танытып, шешімін табуды талап етіп жатқан жасөспірімдер арасындағы жантүршігерлік буллинг жасырын қалып, өз жалғасын таба беруі де мүмкін едіМектепте бір оқушының екінші оқушыға зорлық-зомбылық жасап, қорқытуының жанжалдасудан айырмашылығы, олар қайталанатын, жүйелі әрекеттер. Оқушылардың жас және мінез-құлық ерекшеліктеріне байланысты өзара келіспей қалуы, тіпті төбелесуі жиі кездесіп отыратын қалыпты құбылыс. Дегенмен мақсатты түрде буллинг жасау жасөспірімнің мінез-құлғындағы ауытқушылықты білдіреді. Осыған орай мектеп оқушыларының арасында қорқыту мен зорлық-зомбылықты ғылыми тұрғыда тұңғыш зерттеп, буллинг – ұғымын 1993 жылы қолданысқа енгізген норвегиялық профессор, психолог Дэн Ольвеус. Ольвеус буллингті «әлеуметтік биліктің немесе физикалық күштің теңсіздігін қамтитын қасақана жүйелі түрде қайталанатын агрессивті мінез-құлық» деп анықтады. Демек мектепте оқушылар арасында буллинг күш теңсіздігіне орай мақсатты, жоспарлы және жүйелі болып отырады. Оқушылар арасындағы күш теңсіздігігін төмендегідей бөліп қарастырылады: - физикалық; - мәртебелік; - әлеуметтік; - психологиялық. Буллинг мақсаты – қорқыту нысанасына әртүрлі формада үрей тудыру, оны өзіне бағындыру болып табылады. 2013 жылы Астана қаласында Норвегия Сыртқы істер министрлігінің қолдауымен Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің мекемесі мен Қазақстандағы ЮНИСЕФ Өкілдігі дайындаған «Қазақстан мектептердегі балаларға қатысты зорлық-зомбылықты бағалау» атты зерттеу жұмысының нәтижесі жарық қөрген. Осы есеп түрінде шыққан басылымда мектептегі буллингтің төмендегідей негізгі түрлеріне сипаттама берілген. Психологиялық зорлық-зомбылық – балаға назар аудармау, кері итеру, бақылау және/не оқшаулауға, баланы қорқытуға, үрей сезімін тудыруға, баланың мінезіне ықпал етуге, оның өзін-өзі құрметтеу, өз бағасын білу сезімін жоюға, әлеуметтік және эмоционалдық дамуы мен жақсы өмір сүруіне кедергі келтіруге бағытталған қасақана жасалатын вербалды және іс-әрекеттік қимылдар схемасын қамтиды. Психологиялық кемсітушілік әрекетке баланың өзін керексіз, кемістігі бар, сүйкімсіз және қалаусыз болып табылатынына сендіру үшін жасалатын мазақтау, балағаттау, кемсіту, ұялту және дөрекі сөздер айту сияқты вербалды әрекеттер кіреді. Ол сондай-ақ баланы қорқыту және оны бақылау үшін қорқыныш сезімін тудыру мақсатында физикалық залал келтіре отырып балаға қауіп төндіру сияқты іс-әрекеттік қимылдарды да қамтиды. Физикалық зорлық-зомбылық – балаға қатысты өзге баланың не ересектің тарапынан физикалық зардапқа не жарақатқа әкелетін, баланың денсаулығына, оның өмірінің ұзақтығына, дамуына, өзін-өзі бағалау сезіміне нұқсан келтіруі мүмкін физикалық күш көрсету арқылы жасалатын әрекеттер. Физикалық зорлық-зомбылық ретінде бағаланатын іс-әрекеттің түрлері көп: соққы, ұру, итеру, тебу, тұншықтыру, шаштан тарту, сілкілеу, қандай да бір затпен не қарумен шабуыл жасау. Физикалық зорлық-зомбылық көбінісе балаға залал не жарақат әкеледі, тіпті баланың мүгедек болуына не қайтыс болуына да соқтыруы мүмкін. Жыныстық сипаттағы сөздерді айту не қысым көрсету – қандай да бір баланың не ересектің балаға қатысты жыныстық алдапарбауы, нәпсіқұмарлық сипатта ауызша не физикалық қысым көрсетуі, жыныстық құмарлықты ояту үшін балаға қатыгездікпен қарау. Басқа баланың жыныстық мүшелеріне қол тигізу/ұстау, баланы жыныстық белсенділікке қатысуға шақыру, жыныстық мүшелерді жалаңаштап көрсету, балаға порнография көрсету және баламен жыныстық қатынасқа түсуді қамтиды. Бопсалау – балаға зорлық не тән жарақатын салу қаупін қосқанда, қысым жасау не мәжбүрлеу арқылы заңсыз ақша мен мүлік талап ету және алу түрінде көрінетін қылмыс. Кибербуллинг – баланың соңына түсу, қорқыту, ұялту мақсатында интернет арқылы таралатын әлеуметтік жүйелерді пайдалану. Дөрекі, қатыгез сипаттағы мәтіндік хабарламалар жіберу; жәбірленушіні онлайн режімінде мазақ ету не жеке басына тән ақпаратты, фотоны не бейнежазбаны орналастыру; басқа баланың қыр соңына түсу не мазақ ету мақсатында жалған тіркеу жазбасын, веб-парақшаны не онлайн режімінде бейне жасау сияқты әрекет түрлерін қамтиды. Құрбылар тарапынан қорқытып-үркіту – нақты не болжамды күштер теңсіздігін білдіретін мектеп жасындағы балалар арасындағы агрессивті әрекеттер. Мінез-құлықтың мұндай моделі қайталанып отырады немесе белгілі бір кезең сайын қайталануы ықтимал. Баланы кемсіту қорқыту, өсек тарату, балаға физикалық не сөзбен тиісу не әдейілеп топтан шығарып тастауды қамтиды. Кемсітушілік – баланың жынысына, ұлтына, ұлыстық мәртебесіне, әлеуметтік-экономикалық жағдайына, дініне не мүгедектігіне негізделген әділетсіз не бөліп-жару қарым-қатынасы. Тән жазасы – физикалық күш қолданылатын, балаға қандай да бір жеңіл ауырту сезімін не қолайсыздықты сездіруге бағытталған кез келген жазаны білдіреді. Көбінесе, бұл соғып жіберу, шапалақпен тартып қалу, баланы қолмен не затпен ұруды білдіреді. Сондай-ақ тебу, сілкілеу, баланы итеру, тырнау, шымшу, шашынан тарту не құлағынан жұлқылау, балаларды қолайсыз позада ұстау, күйдіру, буға шалдыру, мәжбүрлеп жұтқызу де қамтылады. Мектептегі буллинг бойынша сарапшы ретінде танымал ғалым - Финляндиядағы Турку университетінің психология профессоры және жетекші INVEST зерттеу орталығы басшысының орынбасары Кристина Салмивалли әріптестерімен бірге мектептегі буллингке қатысушыларды анықтаған. Осыған орай педагог, психолог және ата-аналарға мектепте буллингке қарсы тұру кезінде ескеруге қажеттті төмендегі бірнеше рөлдер көрсетілді:- агрессор: белсенді, буллинг жасауға бастама көтереді немесе өзі қорлауды бастайды, көшбасшы ретінде әрекет етеді; - ассистент : қудалауға белсенді қатысады, бірақ көшбасшыдан гөрі ізбасар орнын алады; - күшейткіш: буллингті ынталандырады, буллинг жасалуға жағдай жасайды, қажеттіліктерді қамтамасыз етеді, қолдау тобында болады және қорлау ойынына қатысады; - қорғаушы: жәбірленушіні қорғайды, буллингке ұшыраған оқушыны қолдайды, жігерлендіруге тырысады. - бақылаушы: ештеңе жасамайды, шетте қалады, немқұрайлылық танытады. - жәбірленуші: қорлауға ұшырайды. Осы аталған мектептегі буллингке қатысушылар рөлдеріне байланысты қатысушыларды төмендегі сурет арқылы көрсетсек Бақылаушылар Буллинг құрбаны Ерушілер Буллерлер ЫнталандырушыларҚолдаушылар Немқұрайлы қарайтындарӘлеуетті қорғаушылар 1-сурет. Мектептегі буллингке қатысушылар Мектепте буллинг үдерісіне – агрессор балаларға қатысады. Демек агрессорда буллингтің жоспары, нақты мақсаты және оны жүзеге асыратын ниеті болады. Белсенді қорқытумен айналысатын балаларда мақсатты аңду, нақты және өрескел, сенімді сөйлеу, өзін сенімді ұстау, батылдық, тапқырлық сияқты әлеуметтік құзыреттіліктері дамыған және құрбанының эмоцияларын жақсы түсінеді, бірақ оларда жанашырлық сезім дамымаған. Басқа адамның көңіл күйінің қандай болатынына еш ойланбайды да қызықтырмайды, яғни буллингтің құрбаны болу қандай болатынын түсінбейді. Сондықтан баланың өтпелі кезеңінде атаана, педагог пен психологтардың буллингтің алдын алу жұмыстарына белсенді жұмылуы маңызды. Баланың тұлғалық дамуы оның өмірлік белсенділігі мен әлеуеметтік қарым-қатынас барысында жүзеге асады. Сонымен қатар балалық шақтан жасөспірімге, жасөспірім шақтан есею кезеңіне өту жолы бірқатар қиындықтармен бірге жүреді. Осы кезеңге психологтар ерекше назар аударады. Выготский жасөспірімнің жетілуін органикалық, жыныстық және әлеуметтік деп бөледі. «Үш бөлек арнаға бөлінген даму - өздігінен күшті жетілу жасы, бірақ сонымен бірге бұзылу мен тұрақсыздықтың тепе-теңдік жасы, және осы жастың негізіндегі күшті жетілу оны ерекше сыни етеді. Шындығында жетілу қиын және жауапты. Бұл тегіс жолмен келе жатқан саяхатшыға айтарлықтай әсер етпейтін, ал тауға шыққан саяхатшы үшін кейде құлатып жіберердей, ең қиын кедергі болатын құбылыс сияқты. » деп, жасөспірімдік шақты - ең тұрақсыз және өзгермелі кезең екенін және осы кезде жас ерекшелік қажеттіліктері мен қызығушылықтарының құрылымы негізінен жасөспірімнің әлеуметтік-таптық байланыстарымен анықталатынын айтқан. Эриксон жасөспірімдік кезеңді адам өмірінің ең маңызды және ең қиын кезеңі деп санаған. Жеке тұлғаның тұтастығын қалыптастырумен бірге жүретін психологиялық шиеленіс тек физиологиялық жетілуге, жеке өмірбаянға ғана емес, сонымен бірге адам өмір сүретін қоғамның рухани атмосферасына, әлеуметтік идеологияның ішкі қайшылықтарына байланысты екенін баса айтты. Сондықтан буллингтің жиі және өте қатыгез түрлері жасөспірімдер арасында көптеп орын алады. Қазақстан Республикасы «Білім туралы» Заңының 5-бабының тармақшасына сәйкес Баланы жәбірлеудің профилактикасы қағидаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 21 желтоқсандағы № 506 бұйрығы қабылданды. Аталған қағиданың «Баланы жәбірлеудің профилактикасын жүргізудің тәртібі» атты тарауында мектепте тоқсанына кемінде 1 рет - құқықтық жалпыға бірдей оқыту, сынып сағаттары, атаана жиналысы, сабақтан тыс тәрбиелік іс-шаралар және т. әңгімелесу, кездесу, пікір алмасу арқылы хабардар болуын арттыру; - оқыту семинарлары, тренинг, шеберлік сыныптар, коучинг, конференция, форум, дебат, дөңгелек үстелге қатысу арқылы педагогтердің оқу-тәрбие жұмысындағы буллинг және кибербуллингті алдын алуға байланысты кәсіби құзыреттілігін арттыру; - оқушының заңды өкілдерін баланы жәбірлеуге жол берілмейтіндігі туралы хабардар ету; - білім алушылар мен тәрбиеленушілерге қатысты жәбірлеу белгілеріне ол анықталған жағдайда жасырып қалуға тырыспай, дереу көңіл бөліп, шара қолдану керектігін атап айтқан. Осы аталған заңнамалық құжатта айтылған міндеттерді жүзеге асыру мақсатында «Буллинг және кибербуллинг» алдын алу маөсатында мектептегі сынып сағатында ескерілетін жағдайларға байланысты сынып сағатының үлгісі ұсынылып отыр. Сыныптарға байланысты қолданылатын материалдардың көлеміне және игеру мазмұнына қарай сынып сағаттарының өтілу жүйелілігін сақтаған жөн. Тақырыптарды бірнеше аптаға бөліп өткізу барысында оқушылардан кері байланыс алып, буллингті алдын алу және қорғану дағдыларының қалыптасқаныны анықтау арқылы тәрбие сағаттарының нәтижесі байқалады. Сонымен қатар жоспарланған кезекті сынып сағатына берілген тапсырма оқушының ақпарат іздеуіне ықпал етіп, өзара пікір алмасуға қызығушылықтарын арттырады. Мысалы, Quiziz, Kahoot, Word wall сайттары арқылы буллинг туралы білімдерін кеңейту мақсатында түрлі тапсырмалар жасауға болады. Алимбекова Анар Аймолдановна -философия докторы, қауымдастырылған профессор Абай атындағы Қазақ ұлттык педагогикалық университетіАлматы қаласы Университет тынысы 27 сәуір 2023 г. 24 828 0 Похожие новости: «Педагогті қорғау» телеграмчаты танымал болып келеді: 10 күнде 25 мыңнан астам адам жазылды Жаңалықтар тізбесі Кітап сүйген жамбылдық жастар арасында облыстық байқау өтті Жаңалықтар тізбесі Қазақстан мектептерінде атааналар комитетіне тыйым салынуы мүмкін Жаңалықтар тізбесі Халықаралық ғылыми-жаратылыстану жасөспірімдер олимпиадасына дайындық Хабарландыру Қазақстанда оқушылар 13 адам өлтірді Жаңалықтар тізбесі Добавить комментарий Edunews. kz » Университет тынысы » Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері Edunews. kz » Университет тынысы » Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері Адамдар арасында өзін басқа адамнан күшті санап зорлық-зомбылық көрсетіп, қорқыныш үрей туғызып, өз дегеніне мәжбүрлеу бүгінгі күнде қоғамда буллинг деген атаумен кеңінен таныс. кезкелген адам жас ерекшелігіне қарамай үйінде, көшеде, оқу орнында немесе жұмыс орнында тағы да басқа жерлерде буллингке ұшырауы мүмкін. BR18574152 «Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері» тақырыбындағы мақала ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитетінің мақсатты-қаржыландыру бағдарламасы аясында жарияланды. Қоғамда буллинг шамадан тыс даралану, бәсекелестіктің өсуі, күнделікті өмірдегі әлеуметтік шиеленіс, өзара жанжалды қарым-қатынасқа байланысты анықталады. Аталған тенденциялар білім беру жүйесінде де жиі кездеседі. Қазір Қазақстан мектептерінде жасөспірімдер арасында болып жатқан қорқыту мен зорлық-зомбылықтар педагогтер мен атааналар, құқық қорғау органдарын алаңдатуымен қатар, депутаттар арасында айтылып, дабыл қағу басталды. Осыған орай әлеуметтік жүйедегі жасөспірімдер жиі қолданатын Tik-Tokқа тиым салуда ұсынылуда. Әлеуметтік жүйелерді қолдануға тиым салу жасөспірімдер арасында орын алып жатқан қайғылы жағдайларды тоқтататын, тиімді шешім деп айтуға болмайды. Себебі көп жағдайда буллинкке ұшыраған оқушыда, атааналарда, сонымен қатар буллинг болған мектепте өз беделі мен абройын ойлап, бұндай оқиғаны жасырып қалуға тырысады. Сондықтан әлеуметтік жүйе болмаса қазір халқымыздың арасында көпшілікке таралып, қызу талқыланып, наразылық танытып, шешімін табуды талап етіп жатқан жасөспірімдер арасындағы жантүршігерлік буллинг жасырын қалып, өз жалғасын таба беруі де мүмкін едіМектепте бір оқушының екінші оқушыға зорлық-зомбылық жасап, қорқытуының жанжалдасудан айырмашылығы, олар қайталанатын, жүйелі әрекеттер. Оқушылардың жас және мінез-құлық ерекшеліктеріне байланысты өзара келіспей қалуы, тіпті төбелесуі жиі кездесіп отыратын қалыпты құбылыс. Дегенмен мақсатты түрде буллинг жасау жасөспірімнің мінез-құлғындағы ауытқушылықты білдіреді. Осыған орай мектеп оқушыларының арасында қорқыту мен зорлық-зомбылықты ғылыми тұрғыда тұңғыш зерттеп, буллинг – ұғымын 1993 жылы қолданысқа енгізген норвегиялық профессор, психолог Дэн Ольвеус. Ольвеус буллингті «әлеуметтік биліктің немесе физикалық күштің теңсіздігін қамтитын қасақана жүйелі түрде қайталанатын агрессивті мінез-құлық» деп анықтады. Демек мектепте оқушылар арасында буллинг күш теңсіздігіне орай мақсатты, жоспарлы және жүйелі болып отырады. Оқушылар арасындағы күш теңсіздігігін төмендегідей бөліп қарастырылады: - физикалық; - мәртебелік; - әлеуметтік; - психологиялық. Буллинг мақсаты – қорқыту нысанасына әртүрлі формада үрей тудыру, оны өзіне бағындыру болып табылады. 2013 жылы Астана қаласында Норвегия Сыртқы істер министрлігінің қолдауымен Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің мекемесі мен Қазақстандағы ЮНИСЕФ Өкілдігі дайындаған «Қазақстан мектептердегі балаларға қатысты зорлық-зомбылықты бағалау» атты зерттеу жұмысының нәтижесі жарық қөрген. Осы есеп түрінде шыққан басылымда мектептегі буллингтің төмендегідей негізгі түрлеріне сипаттама берілген. Психологиялық зорлық-зомбылық – балаға назар аудармау, кері итеру, бақылау және/не оқшаулауға, баланы қорқытуға, үрей сезімін тудыруға, баланың мінезіне ықпал етуге, оның өзін-өзі құрметтеу, өз бағасын білу сезімін жоюға, әлеуметтік және эмоционалдық дамуы мен жақсы өмір сүруіне кедергі келтіруге бағытталған қасақана жасалатын вербалды және іс-әрекеттік қимылдар схемасын қамтиды. Психологиялық кемсітушілік әрекетке баланың өзін керексіз, кемістігі бар, сүйкімсіз және қалаусыз болып табылатынына сендіру үшін жасалатын мазақтау, балағаттау, кемсіту, ұялту және дөрекі сөздер айту сияқты вербалды әрекеттер кіреді. Ол сондай-ақ баланы қорқыту және оны бақылау үшін қорқыныш сезімін тудыру мақсатында физикалық залал келтіре отырып балаға қауіп төндіру сияқты іс-әрекеттік қимылдарды да қамтиды. Физикалық зорлық-зомбылық – балаға қатысты өзге баланың не ересектің тарапынан физикалық зардапқа не жарақатқа әкелетін, баланың денсаулығына, оның өмірінің ұзақтығына, дамуына, өзін-өзі бағалау сезіміне нұқсан келтіруі мүмкін физикалық күш көрсету арқылы жасалатын әрекеттер. Физикалық зорлық-зомбылық ретінде бағаланатын іс-әрекеттің түрлері көп: соққы, ұру, итеру, тебу, тұншықтыру, шаштан тарту, сілкілеу, қандай да бір затпен не қарумен шабуыл жасау. Физикалық зорлық-зомбылық көбінісе балаға залал не жарақат әкеледі, тіпті баланың мүгедек болуына не қайтыс болуына да соқтыруы мүмкін. Жыныстық сипаттағы сөздерді айту не қысым көрсету – қандай да бір баланың не ересектің балаға қатысты жыныстық алдапарбауы, нәпсіқұмарлық сипатта ауызша не физикалық қысым көрсетуі, жыныстық құмарлықты ояту үшін балаға қатыгездікпен қарау. Басқа баланың жыныстық мүшелеріне қол тигізу/ұстау, баланы жыныстық белсенділікке қатысуға шақыру, жыныстық мүшелерді жалаңаштап көрсету, балаға порнография көрсету және баламен жыныстық қатынасқа түсуді қамтиды. Бопсалау – балаға зорлық не тән жарақатын салу қаупін қосқанда, қысым жасау не мәжбүрлеу арқылы заңсыз ақша мен мүлік талап ету және алу түрінде көрінетін қылмыс. Кибербуллинг – баланың соңына түсу, қорқыту, ұялту мақсатында интернет арқылы таралатын әлеуметтік жүйелерді пайдалану. Дөрекі, қатыгез сипаттағы мәтіндік хабарламалар жіберу; жәбірленушіні онлайн режімінде мазақ ету не жеке басына тән ақпаратты, фотоны не бейнежазбаны орналастыру; басқа баланың қыр соңына түсу не мазақ ету мақсатында жалған тіркеу жазбасын, веб-парақшаны не онлайн режімінде бейне жасау сияқты әрекет түрлерін қамтиды. Құрбылар тарапынан қорқытып-үркіту – нақты не болжамды күштер теңсіздігін білдіретін мектеп жасындағы балалар арасындағы агрессивті әрекеттер. Мінез-құлықтың мұндай моделі қайталанып отырады немесе белгілі бір кезең сайын қайталануы ықтимал. Баланы кемсіту қорқыту, өсек тарату, балаға физикалық не сөзбен тиісу не әдейілеп топтан шығарып тастауды қамтиды. Кемсітушілік – баланың жынысына, ұлтына, ұлыстық мәртебесіне, әлеуметтік-экономикалық жағдайына, дініне не мүгедектігіне негізделген әділетсіз не бөліп-жару қарым-қатынасы. Тән жазасы – физикалық күш қолданылатын, балаға қандай да бір жеңіл ауырту сезімін не қолайсыздықты сездіруге бағытталған кез келген жазаны білдіреді. Көбінесе, бұл соғып жіберу, шапалақпен тартып қалу, баланы қолмен не затпен ұруды білдіреді. Сондай-ақ тебу, сілкілеу, баланы итеру, тырнау, шымшу, шашынан тарту не құлағынан жұлқылау, балаларды қолайсыз позада ұстау, күйдіру, буға шалдыру, мәжбүрлеп жұтқызу де қамтылады. Мектептегі буллинг бойынша сарапшы ретінде танымал ғалым - Финляндиядағы Турку университетінің психология профессоры және жетекші INVEST зерттеу орталығы басшысының орынбасары Кристина Салмивалли әріптестерімен бірге мектептегі буллингке қатысушыларды анықтаған. Осыған орай педагог, психолог және ата-аналарға мектепте буллингке қарсы тұру кезінде ескеруге қажеттті төмендегі бірнеше рөлдер көрсетілді:- агрессор: белсенді, буллинг жасауға бастама көтереді немесе өзі қорлауды бастайды, көшбасшы ретінде әрекет етеді; - ассистент : қудалауға белсенді қатысады, бірақ көшбасшыдан гөрі ізбасар орнын алады; - күшейткіш: буллингті ынталандырады, буллинг жасалуға жағдай жасайды, қажеттіліктерді қамтамасыз етеді, қолдау тобында болады және қорлау ойынына қатысады; - қорғаушы: жәбірленушіні қорғайды, буллингке ұшыраған оқушыны қолдайды, жігерлендіруге тырысады. - бақылаушы: ештеңе жасамайды, шетте қалады, немқұрайлылық танытады. - жәбірленуші: қорлауға ұшырайды. Осы аталған мектептегі буллингке қатысушылар рөлдеріне байланысты қатысушыларды төмендегі сурет арқылы көрсетсек Бақылаушылар Буллинг құрбаны Ерушілер Буллерлер ЫнталандырушыларҚолдаушылар Немқұрайлы қарайтындарӘлеуетті қорғаушылар 1-сурет. Мектептегі буллингке қатысушылар Мектепте буллинг үдерісіне – агрессор балаларға қатысады. Демек агрессорда буллингтің жоспары, нақты мақсаты және оны жүзеге асыратын ниеті болады. Белсенді қорқытумен айналысатын балаларда мақсатты аңду, нақты және өрескел, сенімді сөйлеу, өзін сенімді ұстау, батылдық, тапқырлық сияқты әлеуметтік құзыреттіліктері дамыған және құрбанының эмоцияларын жақсы түсінеді, бірақ оларда жанашырлық сезім дамымаған. Басқа адамның көңіл күйінің қандай болатынына еш ойланбайды да қызықтырмайды, яғни буллингтің құрбаны болу қандай болатынын түсінбейді. Сондықтан баланың өтпелі кезеңінде атаана, педагог пен психологтардың буллингтің алдын алу жұмыстарына белсенді жұмылуы маңызды. Баланың тұлғалық дамуы оның өмірлік белсенділігі мен әлеуеметтік қарым-қатынас барысында жүзеге асады. Сонымен қатар балалық шақтан жасөспірімге, жасөспірім шақтан есею кезеңіне өту жолы бірқатар қиындықтармен бірге жүреді. Осы кезеңге психологтар ерекше назар аударады. Выготский жасөспірімнің жетілуін органикалық, жыныстық және әлеуметтік деп бөледі. «Үш бөлек арнаға бөлінген даму - өздігінен күшті жетілу жасы, бірақ сонымен бірге бұзылу мен тұрақсыздықтың тепе-теңдік жасы, және осы жастың негізіндегі күшті жетілу оны ерекше сыни етеді. Шындығында жетілу қиын және жауапты. Бұл тегіс жолмен келе жатқан саяхатшыға айтарлықтай әсер етпейтін, ал тауға шыққан саяхатшы үшін кейде құлатып жіберердей, ең қиын кедергі болатын құбылыс сияқты. » деп, жасөспірімдік шақты - ең тұрақсыз және өзгермелі кезең екенін және осы кезде жас ерекшелік қажеттіліктері мен қызығушылықтарының құрылымы негізінен жасөспірімнің әлеуметтік-таптық байланыстарымен анықталатынын айтқан. Эриксон жасөспірімдік кезеңді адам өмірінің ең маңызды және ең қиын кезеңі деп санаған. Жеке тұлғаның тұтастығын қалыптастырумен бірге жүретін психологиялық шиеленіс тек физиологиялық жетілуге, жеке өмірбаянға ғана емес, сонымен бірге адам өмір сүретін қоғамның рухани атмосферасына, әлеуметтік идеологияның ішкі қайшылықтарына байланысты екенін баса айтты. Сондықтан буллингтің жиі және өте қатыгез түрлері жасөспірімдер арасында көптеп орын алады. Қазақстан Республикасы «Білім туралы» Заңының 5-бабының тармақшасына сәйкес Баланы жәбірлеудің профилактикасы қағидаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 21 желтоқсандағы № 506 бұйрығы қабылданды. Аталған қағиданың «Баланы жәбірлеудің профилактикасын жүргізудің тәртібі» атты тарауында мектепте тоқсанына кемінде 1 рет - құқықтық жалпыға бірдей оқыту, сынып сағаттары, атаана жиналысы, сабақтан тыс тәрбиелік іс-шаралар және т. әңгімелесу, кездесу, пікір алмасу арқылы хабардар болуын арттыру; - оқыту семинарлары, тренинг, шеберлік сыныптар, коучинг, конференция, форум, дебат, дөңгелек үстелге қатысу арқылы педагогтердің оқу-тәрбие жұмысындағы буллинг және кибербуллингті алдын алуға байланысты кәсіби құзыреттілігін арттыру; - оқушының заңды өкілдерін баланы жәбірлеуге жол берілмейтіндігі туралы хабардар ету; - білім алушылар мен тәрбиеленушілерге қатысты жәбірлеу белгілеріне ол анықталған жағдайда жасырып қалуға тырыспай, дереу көңіл бөліп, шара қолдану керектігін атап айтқан. Осы аталған заңнамалық құжатта айтылған міндеттерді жүзеге асыру мақсатында «Буллинг және кибербуллинг» алдын алу маөсатында мектептегі сынып сағатында ескерілетін жағдайларға байланысты сынып сағатының үлгісі ұсынылып отыр. Сыныптарға байланысты қолданылатын материалдардың көлеміне және игеру мазмұнына қарай сынып сағаттарының өтілу жүйелілігін сақтаған жөн. Тақырыптарды бірнеше аптаға бөліп өткізу барысында оқушылардан кері байланыс алып, буллингті алдын алу және қорғану дағдыларының қалыптасқаныны анықтау арқылы тәрбие сағаттарының нәтижесі байқалады. Сонымен қатар жоспарланған кезекті сынып сағатына берілген тапсырма оқушының ақпарат іздеуіне ықпал етіп, өзара пікір алмасуға қызығушылықтарын арттырады. Мысалы, Quiziz, Kahoot, Word wall сайттары арқылы буллинг туралы білімдерін кеңейту мақсатында түрлі тапсырмалар жасауға болады. Алимбекова Анар Аймолдановна -философия докторы, қауымдастырылған профессор Абай атындағы Қазақ ұлттык педагогикалық университетіАлматы қаласы Университет тынысы 27 сәуір 2023 г. 24 828 0 Похожие новости: «Педагогті қорғау» телеграмчаты танымал болып келеді: 10 күнде 25 мыңнан астам адам жазылды Жаңалықтар тізбесі Кітап сүйген жамбылдық жастар арасында облыстық байқау өтті Жаңалықтар тізбесі Қазақстан мектептерінде атааналар комитетіне тыйым салынуы мүмкін Жаңалықтар тізбесі Халықаралық ғылыми-жаратылыстану жасөспірімдер олимпиадасына дайындық Хабарландыру Қазақстанда оқушылар 13 адам өлтірді Жаңалықтар тізбесі Добавить комментарий Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері Адамдар арасында өзін басқа адамнан күшті санап зорлық-зомбылық көрсетіп, қорқыныш үрей туғызып, өз дегеніне мәжбүрлеу бүгінгі күнде қоғамда буллинг деген атаумен кеңінен таныс. кезкелген адам жас ерекшелігіне қарамай үйінде, көшеде, оқу орнында немесе жұмыс орнында тағы да басқа жерлерде буллингке ұшырауы мүмкін. BR18574152 «Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері» тақырыбындағы мақала ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитетінің мақсатты-қаржыландыру бағдарламасы аясында жарияланды. Қоғамда буллинг шамадан тыс даралану, бәсекелестіктің өсуі, күнделікті өмірдегі әлеуметтік шиеленіс, өзара жанжалды қарым-қатынасқа байланысты анықталады. Аталған тенденциялар білім беру жүйесінде де жиі кездеседі. Қазір Қазақстан мектептерінде жасөспірімдер арасында болып жатқан қорқыту мен зорлық-зомбылықтар педагогтер мен атааналар, құқық қорғау органдарын алаңдатуымен қатар, депутаттар арасында айтылып, дабыл қағу басталды. Осыған орай әлеуметтік жүйедегі жасөспірімдер жиі қолданатын Tik-Tokқа тиым салуда ұсынылуда. Әлеуметтік жүйелерді қолдануға тиым салу жасөспірімдер арасында орын алып жатқан қайғылы жағдайларды тоқтататын, тиімді шешім деп айтуға болмайды. Себебі көп жағдайда буллинкке ұшыраған оқушыда, атааналарда, сонымен қатар буллинг болған мектепте өз беделі мен абройын ойлап, бұндай оқиғаны жасырып қалуға тырысады. Сондықтан әлеуметтік жүйе болмаса қазір халқымыздың арасында көпшілікке таралып, қызу талқыланып, наразылық танытып, шешімін табуды талап етіп жатқан жасөспірімдер арасындағы жантүршігерлік буллинг жасырын қалып, өз жалғасын таба беруі де мүмкін едіМектепте бір оқушының екінші оқушыға зорлық-зомбылық жасап, қорқытуының жанжалдасудан айырмашылығы, олар қайталанатын, жүйелі әрекеттер. Оқушылардың жас және мінез-құлық ерекшеліктеріне байланысты өзара келіспей қалуы, тіпті төбелесуі жиі кездесіп отыратын қалыпты құбылыс. Дегенмен мақсатты түрде буллинг жасау жасөспірімнің мінез-құлғындағы ауытқушылықты білдіреді. Осыған орай мектеп оқушыларының арасында қорқыту мен зорлық-зомбылықты ғылыми тұрғыда тұңғыш зерттеп, буллинг – ұғымын 1993 жылы қолданысқа енгізген норвегиялық профессор, психолог Дэн Ольвеус. Ольвеус буллингті «әлеуметтік биліктің немесе физикалық күштің теңсіздігін қамтитын қасақана жүйелі түрде қайталанатын агрессивті мінез-құлық» деп анықтады. Демек мектепте оқушылар арасында буллинг күш теңсіздігіне орай мақсатты, жоспарлы және жүйелі болып отырады. Оқушылар арасындағы күш теңсіздігігін төмендегідей бөліп қарастырылады: - физикалық; - мәртебелік; - әлеуметтік; - психологиялық. Буллинг мақсаты – қорқыту нысанасына әртүрлі формада үрей тудыру, оны өзіне бағындыру болып табылады. 2013 жылы Астана қаласында Норвегия Сыртқы істер министрлігінің қолдауымен Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің мекемесі мен Қазақстандағы ЮНИСЕФ Өкілдігі дайындаған «Қазақстан мектептердегі балаларға қатысты зорлық-зомбылықты бағалау» атты зерттеу жұмысының нәтижесі жарық қөрген. Осы есеп түрінде шыққан басылымда мектептегі буллингтің төмендегідей негізгі түрлеріне сипаттама берілген. Психологиялық зорлық-зомбылық – балаға назар аудармау, кері итеру, бақылау және/не оқшаулауға, баланы қорқытуға, үрей сезімін тудыруға, баланың мінезіне ықпал етуге, оның өзін-өзі құрметтеу, өз бағасын білу сезімін жоюға, әлеуметтік және эмоционалдық дамуы мен жақсы өмір сүруіне кедергі келтіруге бағытталған қасақана жасалатын вербалды және іс-әрекеттік қимылдар схемасын қамтиды. Психологиялық кемсітушілік әрекетке баланың өзін керексіз, кемістігі бар, сүйкімсіз және қалаусыз болып табылатынына сендіру үшін жасалатын мазақтау, балағаттау, кемсіту, ұялту және дөрекі сөздер айту сияқты вербалды әрекеттер кіреді. Ол сондай-ақ баланы қорқыту және оны бақылау үшін қорқыныш сезімін тудыру мақсатында физикалық залал келтіре отырып балаға қауіп төндіру сияқты іс-әрекеттік қимылдарды да қамтиды. Физикалық зорлық-зомбылық – балаға қатысты өзге баланың не ересектің тарапынан физикалық зардапқа не жарақатқа әкелетін, баланың денсаулығына, оның өмірінің ұзақтығына, дамуына, өзін-өзі бағалау сезіміне нұқсан келтіруі мүмкін физикалық күш көрсету арқылы жасалатын әрекеттер. Физикалық зорлық-зомбылық ретінде бағаланатын іс-әрекеттің түрлері көп: соққы, ұру, итеру, тебу, тұншықтыру, шаштан тарту, сілкілеу, қандай да бір затпен не қарумен шабуыл жасау. Физикалық зорлық-зомбылық көбінісе балаға залал не жарақат әкеледі, тіпті баланың мүгедек болуына не қайтыс болуына да соқтыруы мүмкін. Жыныстық сипаттағы сөздерді айту не қысым көрсету – қандай да бір баланың не ересектің балаға қатысты жыныстық алдапарбауы, нәпсіқұмарлық сипатта ауызша не физикалық қысым көрсетуі, жыныстық құмарлықты ояту үшін балаға қатыгездікпен қарау. Басқа баланың жыныстық мүшелеріне қол тигізу/ұстау, баланы жыныстық белсенділікке қатысуға шақыру, жыныстық мүшелерді жалаңаштап көрсету, балаға порнография көрсету және баламен жыныстық қатынасқа түсуді қамтиды. Бопсалау – балаға зорлық не тән жарақатын салу қаупін қосқанда, қысым жасау не мәжбүрлеу арқылы заңсыз ақша мен мүлік талап ету және алу түрінде көрінетін қылмыс. Кибербуллинг – баланың соңына түсу, қорқыту, ұялту мақсатында интернет арқылы таралатын әлеуметтік жүйелерді пайдалану. Дөрекі, қатыгез сипаттағы мәтіндік хабарламалар жіберу; жәбірленушіні онлайн режімінде мазақ ету не жеке басына тән ақпаратты, фотоны не бейнежазбаны орналастыру; басқа баланың қыр соңына түсу не мазақ ету мақсатында жалған тіркеу жазбасын, веб-парақшаны не онлайн режімінде бейне жасау сияқты әрекет түрлерін қамтиды. Құрбылар тарапынан қорқытып-үркіту – нақты не болжамды күштер теңсіздігін білдіретін мектеп жасындағы балалар арасындағы агрессивті әрекеттер. Мінез-құлықтың мұндай моделі қайталанып отырады немесе белгілі бір кезең сайын қайталануы ықтимал. Баланы кемсіту қорқыту, өсек тарату, балаға физикалық не сөзбен тиісу не әдейілеп топтан шығарып тастауды қамтиды. Кемсітушілік – баланың жынысына, ұлтына, ұлыстық мәртебесіне, әлеуметтік-экономикалық жағдайына, дініне не мүгедектігіне негізделген әділетсіз не бөліп-жару қарым-қатынасы. Тән жазасы – физикалық күш қолданылатын, балаға қандай да бір жеңіл ауырту сезімін не қолайсыздықты сездіруге бағытталған кез келген жазаны білдіреді. Көбінесе, бұл соғып жіберу, шапалақпен тартып қалу, баланы қолмен не затпен ұруды білдіреді. Сондай-ақ тебу, сілкілеу, баланы итеру, тырнау, шымшу, шашынан тарту не құлағынан жұлқылау, балаларды қолайсыз позада ұстау, күйдіру, буға шалдыру, мәжбүрлеп жұтқызу де қамтылады. Мектептегі буллинг бойынша сарапшы ретінде танымал ғалым - Финляндиядағы Турку университетінің психология профессоры және жетекші INVEST зерттеу орталығы басшысының орынбасары Кристина Салмивалли әріптестерімен бірге мектептегі буллингке қатысушыларды анықтаған. Осыған орай педагог, психолог және ата-аналарға мектепте буллингке қарсы тұру кезінде ескеруге қажеттті төмендегі бірнеше рөлдер көрсетілді:- агрессор: белсенді, буллинг жасауға бастама көтереді немесе өзі қорлауды бастайды, көшбасшы ретінде әрекет етеді; - ассистент : қудалауға белсенді қатысады, бірақ көшбасшыдан гөрі ізбасар орнын алады; - күшейткіш: буллингті ынталандырады, буллинг жасалуға жағдай жасайды, қажеттіліктерді қамтамасыз етеді, қолдау тобында болады және қорлау ойынына қатысады; - қорғаушы: жәбірленушіні қорғайды, буллингке ұшыраған оқушыны қолдайды, жігерлендіруге тырысады. - бақылаушы: ештеңе жасамайды, шетте қалады, немқұрайлылық танытады. - жәбірленуші: қорлауға ұшырайды. Осы аталған мектептегі буллингке қатысушылар рөлдеріне байланысты қатысушыларды төмендегі сурет арқылы көрсетсек Бақылаушылар Буллинг құрбаны Ерушілер Буллерлер ЫнталандырушыларҚолдаушылар Немқұрайлы қарайтындарӘлеуетті қорғаушылар 1-сурет. Мектептегі буллингке қатысушылар Мектепте буллинг үдерісіне – агрессор балаларға қатысады. Демек агрессорда буллингтің жоспары, нақты мақсаты және оны жүзеге асыратын ниеті болады. Белсенді қорқытумен айналысатын балаларда мақсатты аңду, нақты және өрескел, сенімді сөйлеу, өзін сенімді ұстау, батылдық, тапқырлық сияқты әлеуметтік құзыреттіліктері дамыған және құрбанының эмоцияларын жақсы түсінеді, бірақ оларда жанашырлық сезім дамымаған. Басқа адамның көңіл күйінің қандай болатынына еш ойланбайды да қызықтырмайды, яғни буллингтің құрбаны болу қандай болатынын түсінбейді. Сондықтан баланың өтпелі кезеңінде атаана, педагог пен психологтардың буллингтің алдын алу жұмыстарына белсенді жұмылуы маңызды. Баланың тұлғалық дамуы оның өмірлік белсенділігі мен әлеуеметтік қарым-қатынас барысында жүзеге асады. Сонымен қатар балалық шақтан жасөспірімге, жасөспірім шақтан есею кезеңіне өту жолы бірқатар қиындықтармен бірге жүреді. Осы кезеңге психологтар ерекше назар аударады. Выготский жасөспірімнің жетілуін органикалық, жыныстық және әлеуметтік деп бөледі. «Үш бөлек арнаға бөлінген даму - өздігінен күшті жетілу жасы, бірақ сонымен бірге бұзылу мен тұрақсыздықтың тепе-теңдік жасы, және осы жастың негізіндегі күшті жетілу оны ерекше сыни етеді. Шындығында жетілу қиын және жауапты. Бұл тегіс жолмен келе жатқан саяхатшыға айтарлықтай әсер етпейтін, ал тауға шыққан саяхатшы үшін кейде құлатып жіберердей, ең қиын кедергі болатын құбылыс сияқты. » деп, жасөспірімдік шақты - ең тұрақсыз және өзгермелі кезең екенін және осы кезде жас ерекшелік қажеттіліктері мен қызығушылықтарының құрылымы негізінен жасөспірімнің әлеуметтік-таптық байланыстарымен анықталатынын айтқан. Эриксон жасөспірімдік кезеңді адам өмірінің ең маңызды және ең қиын кезеңі деп санаған. Жеке тұлғаның тұтастығын қалыптастырумен бірге жүретін психологиялық шиеленіс тек физиологиялық жетілуге, жеке өмірбаянға ғана емес, сонымен бірге адам өмір сүретін қоғамның рухани атмосферасына, әлеуметтік идеологияның ішкі қайшылықтарына байланысты екенін баса айтты. Сондықтан буллингтің жиі және өте қатыгез түрлері жасөспірімдер арасында көптеп орын алады. Қазақстан Республикасы «Білім туралы» Заңының 5-бабының тармақшасына сәйкес Баланы жәбірлеудің профилактикасы қағидаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 21 желтоқсандағы № 506 бұйрығы қабылданды. Аталған қағиданың «Баланы жәбірлеудің профилактикасын жүргізудің тәртібі» атты тарауында мектепте тоқсанына кемінде 1 рет - құқықтық жалпыға бірдей оқыту, сынып сағаттары, атаана жиналысы, сабақтан тыс тәрбиелік іс-шаралар және т. әңгімелесу, кездесу, пікір алмасу арқылы хабардар болуын арттыру; - оқыту семинарлары, тренинг, шеберлік сыныптар, коучинг, конференция, форум, дебат, дөңгелек үстелге қатысу арқылы педагогтердің оқу-тәрбие жұмысындағы буллинг және кибербуллингті алдын алуға байланысты кәсіби құзыреттілігін арттыру; - оқушының заңды өкілдерін баланы жәбірлеуге жол берілмейтіндігі туралы хабардар ету; - білім алушылар мен тәрбиеленушілерге қатысты жәбірлеу белгілеріне ол анықталған жағдайда жасырып қалуға тырыспай, дереу көңіл бөліп, шара қолдану керектігін атап айтқан. Осы аталған заңнамалық құжатта айтылған міндеттерді жүзеге асыру мақсатында «Буллинг және кибербуллинг» алдын алу маөсатында мектептегі сынып сағатында ескерілетін жағдайларға байланысты сынып сағатының үлгісі ұсынылып отыр. Сыныптарға байланысты қолданылатын материалдардың көлеміне және игеру мазмұнына қарай сынып сағаттарының өтілу жүйелілігін сақтаған жөн. Тақырыптарды бірнеше аптаға бөліп өткізу барысында оқушылардан кері байланыс алып, буллингті алдын алу және қорғану дағдыларының қалыптасқаныны анықтау арқылы тәрбие сағаттарының нәтижесі байқалады. Сонымен қатар жоспарланған кезекті сынып сағатына берілген тапсырма оқушының ақпарат іздеуіне ықпал етіп, өзара пікір алмасуға қызығушылықтарын арттырады. Мысалы, Quiziz, Kahoot, Word wall сайттары арқылы буллинг туралы білімдерін кеңейту мақсатында түрлі тапсырмалар жасауға болады. Алимбекова Анар Аймолдановна -философия докторы, қауымдастырылған профессор Абай атындағы Қазақ ұлттык педагогикалық университетіАлматы қаласы Университет тынысы 27 сәуір 2023 г. 24 828 0 Похожие новости: «Педагогті қорғау» телеграмчаты танымал болып келеді: 10 күнде 25 мыңнан астам адам жазылды Жаңалықтар тізбесі Кітап сүйген жамбылдық жастар арасында облыстық байқау өтті Жаңалықтар тізбесі Қазақстан мектептерінде атааналар комитетіне тыйым салынуы мүмкін Жаңалықтар тізбесі Халықаралық ғылыми-жаратылыстану жасөспірімдер олимпиадасына дайындық Хабарландыру Қазақстанда оқушылар 13 адам өлтірді Жаңалықтар тізбесі Адамдар арасында өзін басқа адамнан күшті санап зорлық-зомбылық көрсетіп, қорқыныш үрей туғызып, өз дегеніне мәжбүрлеу бүгінгі күнде қоғамда буллинг деген атаумен кеңінен таныс. кезкелген адам жас ерекшелігіне қарамай үйінде, көшеде, оқу орнында немесе жұмыс орнында тағы да басқа жерлерде буллингке ұшырауы мүмкін. BR18574152 «Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері» тақырыбындағы мақала ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитетінің мақсатты-қаржыландыру бағдарламасы аясында жарияланды. Қоғамда буллинг шамадан тыс даралану, бәсекелестіктің өсуі, күнделікті өмірдегі әлеуметтік шиеленіс, өзара жанжалды қарым-қатынасқа байланысты анықталады. Аталған тенденциялар білім беру жүйесінде де жиі кездеседі. Қазір Қазақстан мектептерінде жасөспірімдер арасында болып жатқан қорқыту мен зорлық-зомбылықтар педагогтер мен атааналар, құқық қорғау органдарын алаңдатуымен қатар, депутаттар арасында айтылып, дабыл қағу басталды. Осыған орай әлеуметтік жүйедегі жасөспірімдер жиі қолданатын Tik-Tokқа тиым салуда ұсынылуда. Әлеуметтік жүйелерді қолдануға тиым салу жасөспірімдер арасында орын алып жатқан қайғылы жағдайларды тоқтататын, тиімді шешім деп айтуға болмайды. Себебі көп жағдайда буллинкке ұшыраған оқушыда, атааналарда, сонымен қатар буллинг болған мектепте өз беделі мен абройын ойлап, бұндай оқиғаны жасырып қалуға тырысады. Сондықтан әлеуметтік жүйе болмаса қазір халқымыздың арасында көпшілікке таралып, қызу талқыланып, наразылық танытып, шешімін табуды талап етіп жатқан жасөспірімдер арасындағы жантүршігерлік буллинг жасырын қалып, өз жалғасын таба беруі де мүмкін едіМектепте бір оқушының екінші оқушыға зорлық-зомбылық жасап, қорқытуының жанжалдасудан айырмашылығы, олар қайталанатын, жүйелі әрекеттер. Оқушылардың жас және мінез-құлық ерекшеліктеріне байланысты өзара келіспей қалуы, тіпті төбелесуі жиі кездесіп отыратын қалыпты құбылыс. Дегенмен мақсатты түрде буллинг жасау жасөспірімнің мінез-құлғындағы ауытқушылықты білдіреді. Осыған орай мектеп оқушыларының арасында қорқыту мен зорлық-зомбылықты ғылыми тұрғыда тұңғыш зерттеп, буллинг – ұғымын 1993 жылы қолданысқа енгізген норвегиялық профессор, психолог Дэн Ольвеус. Ольвеус буллингті «әлеуметтік биліктің немесе физикалық күштің теңсіздігін қамтитын қасақана жүйелі түрде қайталанатын агрессивті мінез-құлық» деп анықтады. Демек мектепте оқушылар арасында буллинг күш теңсіздігіне орай мақсатты, жоспарлы және жүйелі болып отырады. Оқушылар арасындағы күш теңсіздігігін төмендегідей бөліп қарастырылады: - физикалық; - мәртебелік; - әлеуметтік; - психологиялық. Буллинг мақсаты – қорқыту нысанасына әртүрлі формада үрей тудыру, оны өзіне бағындыру болып табылады. 2013 жылы Астана қаласында Норвегия Сыртқы істер министрлігінің қолдауымен Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің мекемесі мен Қазақстандағы ЮНИСЕФ Өкілдігі дайындаған «Қазақстан мектептердегі балаларға қатысты зорлық-зомбылықты бағалау» атты зерттеу жұмысының нәтижесі жарық қөрген. Осы есеп түрінде шыққан басылымда мектептегі буллингтің төмендегідей негізгі түрлеріне сипаттама берілген. Психологиялық зорлық-зомбылық – балаға назар аудармау, кері итеру, бақылау және/не оқшаулауға, баланы қорқытуға, үрей сезімін тудыруға, баланың мінезіне ықпал етуге, оның өзін-өзі құрметтеу, өз бағасын білу сезімін жоюға, әлеуметтік және эмоционалдық дамуы мен жақсы өмір сүруіне кедергі келтіруге бағытталған қасақана жасалатын вербалды және іс-әрекеттік қимылдар схемасын қамтиды. Психологиялық кемсітушілік әрекетке баланың өзін керексіз, кемістігі бар, сүйкімсіз және қалаусыз болып табылатынына сендіру үшін жасалатын мазақтау, балағаттау, кемсіту, ұялту және дөрекі сөздер айту сияқты вербалды әрекеттер кіреді. Ол сондай-ақ баланы қорқыту және оны бақылау үшін қорқыныш сезімін тудыру мақсатында физикалық залал келтіре отырып балаға қауіп төндіру сияқты іс-әрекеттік қимылдарды да қамтиды. Физикалық зорлық-зомбылық – балаға қатысты өзге баланың не ересектің тарапынан физикалық зардапқа не жарақатқа әкелетін, баланың денсаулығына, оның өмірінің ұзақтығына, дамуына, өзін-өзі бағалау сезіміне нұқсан келтіруі мүмкін физикалық күш көрсету арқылы жасалатын әрекеттер. Физикалық зорлық-зомбылық ретінде бағаланатын іс-әрекеттің түрлері көп: соққы, ұру, итеру, тебу, тұншықтыру, шаштан тарту, сілкілеу, қандай да бір затпен не қарумен шабуыл жасау. Физикалық зорлық-зомбылық көбінісе балаға залал не жарақат әкеледі, тіпті баланың мүгедек болуына не қайтыс болуына да соқтыруы мүмкін. Жыныстық сипаттағы сөздерді айту не қысым көрсету – қандай да бір баланың не ересектің балаға қатысты жыныстық алдапарбауы, нәпсіқұмарлық сипатта ауызша не физикалық қысым көрсетуі, жыныстық құмарлықты ояту үшін балаға қатыгездікпен қарау. Басқа баланың жыныстық мүшелеріне қол тигізу/ұстау, баланы жыныстық белсенділікке қатысуға шақыру, жыныстық мүшелерді жалаңаштап көрсету, балаға порнография көрсету және баламен жыныстық қатынасқа түсуді қамтиды. Бопсалау – балаға зорлық не тән жарақатын салу қаупін қосқанда, қысым жасау не мәжбүрлеу арқылы заңсыз ақша мен мүлік талап ету және алу түрінде көрінетін қылмыс. Кибербуллинг – баланың соңына түсу, қорқыту, ұялту мақсатында интернет арқылы таралатын әлеуметтік жүйелерді пайдалану. Дөрекі, қатыгез сипаттағы мәтіндік хабарламалар жіберу; жәбірленушіні онлайн режімінде мазақ ету не жеке басына тән ақпаратты, фотоны не бейнежазбаны орналастыру; басқа баланың қыр соңына түсу не мазақ ету мақсатында жалған тіркеу жазбасын, веб-парақшаны не онлайн режімінде бейне жасау сияқты әрекет түрлерін қамтиды. Құрбылар тарапынан қорқытып-үркіту – нақты не болжамды күштер теңсіздігін білдіретін мектеп жасындағы балалар арасындағы агрессивті әрекеттер. Мінез-құлықтың мұндай моделі қайталанып отырады немесе белгілі бір кезең сайын қайталануы ықтимал. Баланы кемсіту қорқыту, өсек тарату, балаға физикалық не сөзбен тиісу не әдейілеп топтан шығарып тастауды қамтиды. Кемсітушілік – баланың жынысына, ұлтына, ұлыстық мәртебесіне, әлеуметтік-экономикалық жағдайына, дініне не мүгедектігіне негізделген әділетсіз не бөліп-жару қарым-қатынасы. Тән жазасы – физикалық күш қолданылатын, балаға қандай да бір жеңіл ауырту сезімін не қолайсыздықты сездіруге бағытталған кез келген жазаны білдіреді. Көбінесе, бұл соғып жіберу, шапалақпен тартып қалу, баланы қолмен не затпен ұруды білдіреді. Сондай-ақ тебу, сілкілеу, баланы итеру, тырнау, шымшу, шашынан тарту не құлағынан жұлқылау, балаларды қолайсыз позада ұстау, күйдіру, буға шалдыру, мәжбүрлеп жұтқызу де қамтылады. Мектептегі буллинг бойынша сарапшы ретінде танымал ғалым - Финляндиядағы Турку университетінің психология профессоры және жетекші INVEST зерттеу орталығы басшысының орынбасары Кристина Салмивалли әріптестерімен бірге мектептегі буллингке қатысушыларды анықтаған. Осыған орай педагог, психолог және ата-аналарға мектепте буллингке қарсы тұру кезінде ескеруге қажеттті төмендегі бірнеше рөлдер көрсетілді:- агрессор: белсенді, буллинг жасауға бастама көтереді немесе өзі қорлауды бастайды, көшбасшы ретінде әрекет етеді; - ассистент : қудалауға белсенді қатысады, бірақ көшбасшыдан гөрі ізбасар орнын алады; - күшейткіш: буллингті ынталандырады, буллинг жасалуға жағдай жасайды, қажеттіліктерді қамтамасыз етеді, қолдау тобында болады және қорлау ойынына қатысады; - қорғаушы: жәбірленушіні қорғайды, буллингке ұшыраған оқушыны қолдайды, жігерлендіруге тырысады. - бақылаушы: ештеңе жасамайды, шетте қалады, немқұрайлылық танытады. - жәбірленуші: қорлауға ұшырайды. Осы аталған мектептегі буллингке қатысушылар рөлдеріне байланысты қатысушыларды төмендегі сурет арқылы көрсетсек Бақылаушылар Буллинг құрбаны Ерушілер Буллерлер ЫнталандырушыларҚолдаушылар Немқұрайлы қарайтындарӘлеуетті қорғаушылар 1-сурет. Мектептегі буллингке қатысушылар Мектепте буллинг үдерісіне – агрессор балаларға қатысады. Демек агрессорда буллингтің жоспары, нақты мақсаты және оны жүзеге асыратын ниеті болады. Белсенді қорқытумен айналысатын балаларда мақсатты аңду, нақты және өрескел, сенімді сөйлеу, өзін сенімді ұстау, батылдық, тапқырлық сияқты әлеуметтік құзыреттіліктері дамыған және құрбанының эмоцияларын жақсы түсінеді, бірақ оларда жанашырлық сезім дамымаған. Басқа адамның көңіл күйінің қандай болатынына еш ойланбайды да қызықтырмайды, яғни буллингтің құрбаны болу қандай болатынын түсінбейді. Сондықтан баланың өтпелі кезеңінде атаана, педагог пен психологтардың буллингтің алдын алу жұмыстарына белсенді жұмылуы маңызды. Баланың тұлғалық дамуы оның өмірлік белсенділігі мен әлеуеметтік қарым-қатынас барысында жүзеге асады. Сонымен қатар балалық шақтан жасөспірімге, жасөспірім шақтан есею кезеңіне өту жолы бірқатар қиындықтармен бірге жүреді. Осы кезеңге психологтар ерекше назар аударады. Выготский жасөспірімнің жетілуін органикалық, жыныстық және әлеуметтік деп бөледі. «Үш бөлек арнаға бөлінген даму - өздігінен күшті жетілу жасы, бірақ сонымен бірге бұзылу мен тұрақсыздықтың тепе-теңдік жасы, және осы жастың негізіндегі күшті жетілу оны ерекше сыни етеді. Шындығында жетілу қиын және жауапты. Бұл тегіс жолмен келе жатқан саяхатшыға айтарлықтай әсер етпейтін, ал тауға шыққан саяхатшы үшін кейде құлатып жіберердей, ең қиын кедергі болатын құбылыс сияқты. » деп, жасөспірімдік шақты - ең тұрақсыз және өзгермелі кезең екенін және осы кезде жас ерекшелік қажеттіліктері мен қызығушылықтарының құрылымы негізінен жасөспірімнің әлеуметтік-таптық байланыстарымен анықталатынын айтқан. Эриксон жасөспірімдік кезеңді адам өмірінің ең маңызды және ең қиын кезеңі деп санаған. Жеке тұлғаның тұтастығын қалыптастырумен бірге жүретін психологиялық шиеленіс тек физиологиялық жетілуге, жеке өмірбаянға ғана емес, сонымен бірге адам өмір сүретін қоғамның рухани атмосферасына, әлеуметтік идеологияның ішкі қайшылықтарына байланысты екенін баса айтты. Сондықтан буллингтің жиі және өте қатыгез түрлері жасөспірімдер арасында көптеп орын алады. Қазақстан Республикасы «Білім туралы» Заңының 5-бабының тармақшасына сәйкес Баланы жәбірлеудің профилактикасы қағидаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 21 желтоқсандағы № 506 бұйрығы қабылданды. Аталған қағиданың «Баланы жәбірлеудің профилактикасын жүргізудің тәртібі» атты тарауында мектепте тоқсанына кемінде 1 рет - құқықтық жалпыға бірдей оқыту, сынып сағаттары, атаана жиналысы, сабақтан тыс тәрбиелік іс-шаралар және т. әңгімелесу, кездесу, пікір алмасу арқылы хабардар болуын арттыру; - оқыту семинарлары, тренинг, шеберлік сыныптар, коучинг, конференция, форум, дебат, дөңгелек үстелге қатысу арқылы педагогтердің оқу-тәрбие жұмысындағы буллинг және кибербуллингті алдын алуға байланысты кәсіби құзыреттілігін арттыру; - оқушының заңды өкілдерін баланы жәбірлеуге жол берілмейтіндігі туралы хабардар ету; - білім алушылар мен тәрбиеленушілерге қатысты жәбірлеу белгілеріне ол анықталған жағдайда жасырып қалуға тырыспай, дереу көңіл бөліп, шара қолдану керектігін атап айтқан. Осы аталған заңнамалық құжатта айтылған міндеттерді жүзеге асыру мақсатында «Буллинг және кибербуллинг» алдын алу маөсатында мектептегі сынып сағатында ескерілетін жағдайларға байланысты сынып сағатының үлгісі ұсынылып отыр. Сыныптарға байланысты қолданылатын материалдардың көлеміне және игеру мазмұнына қарай сынып сағаттарының өтілу жүйелілігін сақтаған жөн. Тақырыптарды бірнеше аптаға бөліп өткізу барысында оқушылардан кері байланыс алып, буллингті алдын алу және қорғану дағдыларының қалыптасқаныны анықтау арқылы тәрбие сағаттарының нәтижесі байқалады. Сонымен қатар жоспарланған кезекті сынып сағатына берілген тапсырма оқушының ақпарат іздеуіне ықпал етіп, өзара пікір алмасуға қызығушылықтарын арттырады. Мысалы, Quiziz, Kahoot, Word wall сайттары арқылы буллинг туралы білімдерін кеңейту мақсатында түрлі тапсырмалар жасауға болады. Алимбекова Анар Аймолдановна -философия докторы, қауымдастырылған профессор Абай атындағы Қазақ ұлттык педагогикалық университетіАлматы қаласы Адамдар арасында өзін басқа адамнан күшті санап зорлық-зомбылық көрсетіп, қорқыныш үрей туғызып, өз дегеніне мәжбүрлеу бүгінгі күнде қоғамда буллинг деген атаумен кеңінен таныс. кезкелген адам жас ерекшелігіне қарамай үйінде, көшеде, оқу орнында немесе жұмыс орнында тағы да басқа жерлерде буллингке ұшырауы мүмкін. Университет тынысы 27 сәуір 2023 г. 24 828 0 Университет тынысы 27 сәуір 2023 г. 24 828 0 Университет тынысы 27 сәуір 2023 г. 24 828 0 Похожие новости: «Педагогті қорғау» телеграмчаты танымал болып келеді: 10 күнде 25 мыңнан астам адам жазылды Жаңалықтар тізбесі Кітап сүйген жамбылдық жастар арасында облыстық байқау өтті Жаңалықтар тізбесі Қазақстан мектептерінде атааналар комитетіне тыйым салынуы мүмкін Жаңалықтар тізбесі Халықаралық ғылыми-жаратылыстану жасөспірімдер олимпиадасына дайындық Хабарландыру Қазақстанда оқушылар 13 адам өлтірді Жаңалықтар тізбесі Похожие новости: «Педагогті қорғау» телеграмчаты танымал болып келеді: 10 күнде 25 мыңнан астам адам жазылды Жаңалықтар тізбесі Кітап сүйген жамбылдық жастар арасында облыстық байқау өтті Жаңалықтар тізбесі Қазақстан мектептерінде атааналар комитетіне тыйым салынуы мүмкін Жаңалықтар тізбесі Халықаралық ғылыми-жаратылыстану жасөспірімдер олимпиадасына дайындық Хабарландыру Қазақстанда оқушылар 13 адам өлтірді Жаңалықтар тізбесі «Педагогті қорғау» телеграмчаты танымал болып келеді: 10 күнде 25 мыңнан астам адам жазылды Жаңалықтар тізбесі «Педагогті қорғау» телеграмчаты танымал болып келеді: 10 күнде 25 мыңнан астам адам жазылды Жаңалықтар тізбесі «Педагогті қорғау» телеграмчаты танымал болып келеді: 10 күнде 25 мыңнан астам адам жазылды Кітап сүйген жамбылдық жастар арасында облыстық байқау өтті Жаңалықтар тізбесі Қазақстан мектептерінде атааналар комитетіне тыйым салынуы мүмкін Жаңалықтар тізбесі Халықаралық ғылыми-жаратылыстану жасөспірімдер олимпиадасына дайындық Хабарландыру Қазақстанда оқушылар 13 адам өлтірді Жаңалықтар тізбесі Кітап сүйген жамбылдық жастар арасында облыстық байқау өтті Жаңалықтар тізбесі Кітап сүйген жамбылдық жастар арасында облыстық байқау өтті Қазақстан мектептерінде атааналар комитетіне тыйым салынуы мүмкін Жаңалықтар тізбесі Қазақстан мектептерінде атааналар комитетіне тыйым салынуы мүмкін Халықаралық ғылыми-жаратылыстану жасөспірімдер олимпиадасына дайындық Хабарландыру Халықаралық ғылыми-жаратылыстану жасөспірімдер олимпиадасына дайындық Қазақстанда оқушылар 13 адам өлтірді Жаңалықтар тізбесі Қазақстанда оқушылар 13 адам өлтірді Добавить комментарий Добавить комментарий Жаңалық тізбесі Нұрлы Отанымыз-тәуелсіз Қазақстан 15 желтоксан 2023 г. 18 038 0 Ақмолалық оқушы ІІІ республикалық «Мәшһүр-Жүсіп оқулары» байқаудың гранпри иегері атанды 15 мамыр 2023 г. 28 011 0 ҚР құрама командасының қоржыны 4 медальмен толықты 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 «Қарлығаш» балабақшасының» өкілдері Көкшетау қаласының мектепке дейінгі ұйымдарымен тәжірибе алмасты 28 наурыз 2023 г. 22 123 0 Армысың, әз-Наурыз! 20 наурыз 2023 г. 21 836 0 Студенттер сарайында «Жаңа Қазақстан және жасампаз әйелдер» атты форум өтті 09 наурыз 2023 г. 139 921 0 2022 жылы қазақстандық мұғалімдердің жалақысын көбейтуге 1, 2 трлн теңге бөлінді 21 желтоксан 2022 г. 27 320 0 ЕҰУ-да Араб тілі күніне орай іс-шара өтеді 05 желтоксан 2022 г. Рахмадиев атындағы Мемлекеттік академиялық филармонияда WorldSkills Kazakhstan 2022 VII республикалық кәсіби шеберлік чемпионаты басталады. 31 718 0 Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетовтің Мемлекет басшысының сайлауалды бағдарламасын іске асыру туралы жазбасынан 28 қараша 2022 г. 27 027 0 Видеофакт Шымкент қаласы, "№72 жалпы орта білім беретін мектебі" КММ Қызықты мәліметтер ҚАЗАҚТАН ШЫҚҚАН ТҰҢҒЫШ КӘСІБИ СКРИПКАШЫНЫ БІЛЕСІЗ. Алматы саябағында құны 1 миллион тұратын. 23 жасар әже. Білім беру бағдарламасы мен тиісті пәнді қалай. Ғалымдар пластмасса қалдығымен қоректенетін. Жаңалықтар мұрағаты « Желтоксан 2024 »Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс 12345678910111213141516171819202122232425262728293031 Жаңалық тізбесі Нұрлы Отанымыз-тәуелсіз Қазақстан 15 желтоксан 2023 г. 18 038 0 Ақмолалық оқушы ІІІ республикалық «Мәшһүр-Жүсіп оқулары» байқаудың гранпри иегері атанды 15 мамыр 2023 г. 28 011 0 ҚР құрама командасының қоржыны 4 медальмен толықты 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 «Қарлығаш» балабақшасының» өкілдері Көкшетау қаласының мектепке дейінгі ұйымдарымен тәжірибе алмасты 28 наурыз 2023 г. 22 123 0 Армысың, әз-Наурыз! 20 наурыз 2023 г. 21 836 0 Студенттер сарайында «Жаңа Қазақстан және жасампаз әйелдер» атты форум өтті 09 наурыз 2023 г. 139 921 0 2022 жылы қазақстандық мұғалімдердің жалақысын көбейтуге 1, 2 трлн теңге бөлінді 21 желтоксан 2022 г. 27 320 0 ЕҰУ-да Араб тілі күніне орай іс-шара өтеді 05 желтоксан 2022 г. Рахмадиев атындағы Мемлекеттік академиялық филармонияда WorldSkills Kazakhstan 2022 VII республикалық кәсіби шеберлік чемпионаты басталады. 31 718 0 Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетовтің Мемлекет басшысының сайлауалды бағдарламасын іске асыру туралы жазбасынан 28 қараша 2022 г. 27 027 0 Жаңалық тізбесі Нұрлы Отанымыз-тәуелсіз Қазақстан 15 желтоксан 2023 г. 18 038 0 Ақмолалық оқушы ІІІ республикалық «Мәшһүр-Жүсіп оқулары» байқаудың гранпри иегері атанды 15 мамыр 2023 г. 28 011 0 ҚР құрама командасының қоржыны 4 медальмен толықты 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 «Қарлығаш» балабақшасының» өкілдері Көкшетау қаласының мектепке дейінгі ұйымдарымен тәжірибе алмасты 28 наурыз 2023 г. 22 123 0 Армысың, әз-Наурыз! 20 наурыз 2023 г. 21 836 0 Студенттер сарайында «Жаңа Қазақстан және жасампаз әйелдер» атты форум өтті 09 наурыз 2023 г. 139 921 0 2022 жылы қазақстандық мұғалімдердің жалақысын көбейтуге 1, 2 трлн теңге бөлінді 21 желтоксан 2022 г. 27 320 0 ЕҰУ-да Араб тілі күніне орай іс-шара өтеді 05 желтоксан 2022 г. Рахмадиев атындағы Мемлекеттік академиялық филармонияда WorldSkills Kazakhstan 2022 VII республикалық кәсіби шеберлік чемпионаты басталады. 31 718 0 Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетовтің Мемлекет басшысының сайлауалды бағдарламасын іске асыру туралы жазбасынан 28 қараша 2022 г. 27 027 0 Жаңалық тізбесі Нұрлы Отанымыз-тәуелсіз Қазақстан 15 желтоксан 2023 г. 18 038 0 Ақмолалық оқушы ІІІ республикалық «Мәшһүр-Жүсіп оқулары» байқаудың гранпри иегері атанды 15 мамыр 2023 г. 28 011 0 ҚР құрама командасының қоржыны 4 медальмен толықты 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 «Қарлығаш» балабақшасының» өкілдері Көкшетау қаласының мектепке дейінгі ұйымдарымен тәжірибе алмасты 28 наурыз 2023 г. 22 123 0 Армысың, әз-Наурыз! 20 наурыз 2023 г. 21 836 0 Студенттер сарайында «Жаңа Қазақстан және жасампаз әйелдер» атты форум өтті 09 наурыз 2023 г. 139 921 0 2022 жылы қазақстандық мұғалімдердің жалақысын көбейтуге 1, 2 трлн теңге бөлінді 21 желтоксан 2022 г. 27 320 0 ЕҰУ-да Араб тілі күніне орай іс-шара өтеді 05 желтоксан 2022 г. Рахмадиев атындағы Мемлекеттік академиялық филармонияда WorldSkills Kazakhstan 2022 VII республикалық кәсіби шеберлік чемпионаты басталады. 31 718 0 Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетовтің Мемлекет басшысының сайлауалды бағдарламасын іске асыру туралы жазбасынан 28 қараша 2022 г. 27 027 0 Нұрлы Отанымыз-тәуелсіз Қазақстан 15 желтоксан 2023 г. 18 038 0 Ақмолалық оқушы ІІІ республикалық «Мәшһүр-Жүсіп оқулары» байқаудың гранпри иегері атанды 15 мамыр 2023 г. 28 011 0 ҚР құрама командасының қоржыны 4 медальмен толықты 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 «Қарлығаш» балабақшасының» өкілдері Көкшетау қаласының мектепке дейінгі ұйымдарымен тәжірибе алмасты 28 наурыз 2023 г. 22 123 0 Армысың, әз-Наурыз! 20 наурыз 2023 г. 21 836 0 Студенттер сарайында «Жаңа Қазақстан және жасампаз әйелдер» атты форум өтті 09 наурыз 2023 г. 139 921 0 2022 жылы қазақстандық мұғалімдердің жалақысын көбейтуге 1, 2 трлн теңге бөлінді 21 желтоксан 2022 г. 27 320 0 ЕҰУ-да Араб тілі күніне орай іс-шара өтеді 05 желтоксан 2022 г. Рахмадиев атындағы Мемлекеттік академиялық филармонияда WorldSkills Kazakhstan 2022 VII республикалық кәсіби шеберлік чемпионаты басталады. 31 718 0 Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетовтің Мемлекет басшысының сайлауалды бағдарламасын іске асыру туралы жазбасынан 28 қараша 2022 г. 27 027 0 Нұрлы Отанымыз-тәуелсіз Қазақстан 15 желтоксан 2023 г. 18 038 0 Ақмолалық оқушы ІІІ республикалық «Мәшһүр-Жүсіп оқулары» байқаудың гранпри иегері атанды 15 мамыр 2023 г. 28 011 0 ҚР құрама командасының қоржыны 4 медальмен толықты 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 «Қарлығаш» балабақшасының» өкілдері Көкшетау қаласының мектепке дейінгі ұйымдарымен тәжірибе алмасты 28 наурыз 2023 г. 22 123 0 Армысың, әз-Наурыз! 20 наурыз 2023 г. 21 836 0 Студенттер сарайында «Жаңа Қазақстан және жасампаз әйелдер» атты форум өтті 09 наурыз 2023 г. 139 921 0 2022 жылы қазақстандық мұғалімдердің жалақысын көбейтуге 1, 2 трлн теңге бөлінді 21 желтоксан 2022 г. 27 320 0 ЕҰУ-да Араб тілі күніне орай іс-шара өтеді 05 желтоксан 2022 г. Рахмадиев атындағы Мемлекеттік академиялық филармонияда WorldSkills Kazakhstan 2022 VII республикалық кәсіби шеберлік чемпионаты басталады. 31 718 0 Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетовтің Мемлекет басшысының сайлауалды бағдарламасын іске асыру туралы жазбасынан 28 қараша 2022 г. 27 027 0 Нұрлы Отанымыз-тәуелсіз Қазақстан 15 желтоксан 2023 г. 18 038 0 Ақмолалық оқушы ІІІ республикалық «Мәшһүр-Жүсіп оқулары» байқаудың гранпри иегері атанды 15 мамыр 2023 г. 28 011 0 ҚР құрама командасының қоржыны 4 медальмен толықты 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 «Қарлығаш» балабақшасының» өкілдері Көкшетау қаласының мектепке дейінгі ұйымдарымен тәжірибе алмасты 28 наурыз 2023 г. 22 123 0 Армысың, әз-Наурыз! 20 наурыз 2023 г. 21 836 0 Студенттер сарайында «Жаңа Қазақстан және жасампаз әйелдер» атты форум өтті 09 наурыз 2023 г. 139 921 0 2022 жылы қазақстандық мұғалімдердің жалақысын көбейтуге 1, 2 трлн теңге бөлінді 21 желтоксан 2022 г. 27 320 0 ЕҰУ-да Араб тілі күніне орай іс-шара өтеді 05 желтоксан 2022 г. Рахмадиев атындағы Мемлекеттік академиялық филармонияда WorldSkills Kazakhstan 2022 VII республикалық кәсіби шеберлік чемпионаты басталады. 31 718 0 Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетовтің Мемлекет басшысының сайлауалды бағдарламасын іске асыру туралы жазбасынан 28 қараша 2022 г. 27 027 0 Нұрлы Отанымыз-тәуелсіз Қазақстан 15 желтоксан 2023 г. 18 038 0 Ақмолалық оқушы ІІІ республикалық «Мәшһүр-Жүсіп оқулары» байқаудың гранпри иегері атанды 15 мамыр 2023 г. 28 011 0 ҚР құрама командасының қоржыны 4 медальмен толықты 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 18 сәуір 2023 г. 30 295 0 «Қарлығаш» балабақшасының» өкілдері Көкшетау қаласының мектепке дейінгі ұйымдарымен тәжірибе алмасты 28 наурыз 2023 г. 22 123 0 Армысың, әз-Наурыз! 20 наурыз 2023 г. 21 836 0 Студенттер сарайында «Жаңа Қазақстан және жасампаз әйелдер» атты форум өтті 09 наурыз 2023 г. 139 921 0 2022 жылы қазақстандық мұғалімдердің жалақысын көбейтуге 1, 2 трлн теңге бөлінді 21 желтоксан 2022 г. 27 320 0 ЕҰУ-да Араб тілі күніне орай іс-шара өтеді 05 желтоксан 2022 г. Рахмадиев атындағы Мемлекеттік академиялық филармонияда WorldSkills Kazakhstan 2022 VII республикалық кәсіби шеберлік чемпионаты басталады. 31 718 0 Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетовтің Мемлекет басшысының сайлауалды бағдарламасын іске асыру туралы жазбасынан 28 қараша 2022 г. 27 027 0 28 қараша 2022 г. 27 027 0 Видеофакт Шымкент қаласы, "№72 жалпы орта білім беретін мектебі" КММ Видеофакт Шымкент қаласы, "№72 жалпы орта білім беретін мектебі" КММ Видеофакт Шымкент қаласы, "№72 жалпы орта білім беретін мектебі" КММ Видеофакт Шымкент қаласы, "№72 жалпы орта білім беретін мектебі" КММ Шымкент қаласы, "№72 жалпы орта білім беретін мектебі" КММ Шымкент қаласы, "№72 жалпы орта білім беретін мектебі" КММ Қызықты мәліметтер ҚАЗАҚТАН ШЫҚҚАН ТҰҢҒЫШ КӘСІБИ СКРИПКАШЫНЫ БІЛЕСІЗ. Алматы саябағында құны 1 миллион тұратын. 23 жасар әже. Білім беру бағдарламасы мен тиісті пәнді қалай. Ғалымдар пластмасса қалдығымен қоректенетін. Қызықты мәліметтер ҚАЗАҚТАН ШЫҚҚАН ТҰҢҒЫШ КӘСІБИ СКРИПКАШЫНЫ БІЛЕСІЗ. Алматы саябағында құны 1 миллион тұратын. 23 жасар әже. Білім беру бағдарламасы мен тиісті пәнді қалай. Ғалымдар пластмасса қалдығымен қоректенетін. Қызықты мәліметтер ҚАЗАҚТАН ШЫҚҚАН ТҰҢҒЫШ КӘСІБИ СКРИПКАШЫНЫ БІЛЕСІЗ. Алматы саябағында құны 1 миллион тұратын. 23 жасар әже. Білім беру бағдарламасы мен тиісті пәнді қалай. Ғалымдар пластмасса қалдығымен қоректенетін. ҚАЗАҚТАН ШЫҚҚАН ТҰҢҒЫШ КӘСІБИ СКРИПКАШЫНЫ БІЛЕСІЗ. ҚАЗАҚТАН ШЫҚҚАН ТҰҢҒЫШ КӘСІБИ СКРИПКАШЫНЫ БІЛЕСІЗ. Алматы саябағында құны 1 миллион тұратын. Алматы саябағында құны 1 миллион тұратын. 23 жасар әже. 23 жасар әже. Білім беру бағдарламасы мен тиісті пәнді қалай. Білім беру бағдарламасы мен тиісті пәнді қалай. Ғалымдар пластмасса қалдығымен қоректенетін. Ғалымдар пластмасса қалдығымен қоректенетін. Жаңалықтар мұрағаты « Желтоксан 2024 »Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс 12345678910111213141516171819202122232425262728293031 Жаңалықтар мұрағаты « Желтоксан 2024 »Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс 12345678910111213141516171819202122232425262728293031 Жаңалықтар мұрағаты « Желтоксан 2024 »Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс 12345678910111213141516171819202122232425262728293031 « Желтоксан 2024 »Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жс 12345678910111213141516171819202122232425262728293031 © 2017 ж. Барлық құқықтар қорғалған. kz» ақпарат агенттігі. Білім жаңалықтары Маңызды Дәл қазір Пікір Эксклюзив Ғылым Редакция Сайт жобасын дайындаған «Key-Studio. Барлық құқықтар қорғалған. kz» ақпарат агенттігі. Білім жаңалықтары Маңызды Дәл қазір Пікір Эксклюзив Ғылым Редакция Сайт жобасын дайындаған «Key-Studio. Барлық құқықтар қорғалған. kz» ақпарат агенттігі. Білім жаңалықтары Маңызды Дәл қазір Пікір Эксклюзив Ғылым Редакция Сайт жобасын дайындаған «Key-Studio. Барлық құқықтар қорғалған. kz» ақпарат агенттігі. Білім жаңалықтары Маңызды Дәл қазір Пікір Эксклюзив Ғылым Редакция © 2017 ж. Барлық құқықтар қорғалған. kz» ақпарат агенттігі. Білім жаңалықтары Маңызды Дәл қазір Пікір Эксклюзив Ғылым Редакция © 2017 ж. Барлық құқықтар қорғалған. kz» ақпарат агенттігі. Білім жаңалықтары Маңызды Дәл қазір Пікір Эксклюзив Ғылым Редакция Білім жаңалықтары Маңызды Дәл қазір Пікір Эксклюзив Ғылым Редакция Сайт жобасын дайындаған «Key-Studio. Сайт жобасын дайындаған «Key-Studio. Сайт жобасын дайындаған «Key-Studio. ақпарат агенттігі прессрелиздер Дәл қазір Мектеп ақпары Университет тынысы WhatsApp: +7 555-90-60 Редакция: +7 255-90-60 E-mail: edunews. kz » Университет тынысы » Мектепте оқушылардың арасында буллингті алдын алу мәселелері Edunews. kz Университет тынысы Университет тынысы 0 Жаңалықтар тізбесі Жаңалықтар тізбесі Жаңалықтар тізбесі Хабарландыру Жаңалықтар тізбесі 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
