Ерте дүниедегі халық астрономиясы — Қазақстан Энциклопедиясы URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер «Жетіқарақшы» - Үлкен Аю; «Шолпан» - Венера; «Үркер» - Плеяды, «Акбозат, Көкбозат» - Кіші аюдағы ең үлкен ақшыл және көгілдір екі жұлдыз; «Таразы» - Ориондағы қатар тізіліп тұрған үш жұлдыз, кейде оны «Үш аркар» деп те атайды. Аңыз бойынша «Ақбозат пен Көкбозат» күзетшісі бар және «Темірказыққа» байланған арқандаулы жылқылар. «Жетіқарақшы» оларды түні бойы аңдып, соңдарынан қалмай жүрген ұрылар. Бірақ Күн - «күзетші» шыға келеді де, оларды қуып тастайды. Алайда қрылар түн жамыла қайта «іске» кіріседі. Қазақ аңыздарында «Жетіқарақшы» аттарды қолға түсіре алмай жүрген жай ұрылар емес, тіскаккан қандыбалақ қарақшылар. Тағы бір аңызда олар «Үркердің» бір қызын алып қашып, қарақшылардың біреуіне еріксіз косады. Шындығында, Үлкен Аю ожауының сабындағы ортаңғы жұлдыз, көмескі көрінетін ңос жұлдыздан тұрады. Сондыктан ертеде үлкен өркениетке ие болған американдық үндістер соған қарап көздерінің көргіштігін сынаған. Үндістер қос жұлдыздың өлсізін - бала, үлкенін - кемпір деп сипаттаған. Қазақтардың аңызында көмескі қос жұлдыздың бірі - ұрланган қыз, ал екіншісі - зорлықшыл қарақшы. Күнге ең жақын планета - Меркурийді қазақтар «Кіші Шолпан», ал Күн жүйесіндегі алып планета - Юпитерді «Есеккырған» деп атайды. Сол сияқты: Марс - «Қызыл жұлдыз», Торпақ шокжұлдызындагы шашыраңқы жұлдыз шоғыры «Үркер» деп аталады. Сириусты - «Сүмбіле» деп атаган. Қазақтарда жұлдыздар мен планеталардың қозғалыстарына қарап жасалған күнтізбелер, айтізбелер, жұлдызтізбелер болған. Мысалы, айтізбесін «тоғыс» деп атаған. сондайак қазақтар арасында «тоғыз тоғыс», «жеті тоғыс», «бес тоғыс» деп аталатын ұғымдардың ғылыми терең мағынасы бар. Бұл ұғымдар казіргі ғылым тіліндегі «сидерлік», «синодтық» деп аталатын айтізбелерімен үндестік табады. Физика және астрономия. - Алматы: Атамұра,2007
TITLE: Ерте дүниедегі халық астрономиясы — Қазақстан Энциклопедиясы URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер «Жетіқарақшы» - Үлкен Аю; «Шолпан» - Венера; «Үркер» - Плеяды, «Акбозат, Көкбозат» - Кіші аюдағы ең үлкен ақшыл және көгілдір екі жұлдыз; «Таразы» - Ориондағы қатар тізіліп тұрған үш жұлдыз, кейде оны «Үш аркар» деп те атайды. Аңыз бойынша «Ақбозат пен Көкбозат» күзетшісі бар және «Темірказыққа» байланған арқандаулы жылқылар. «Жетіқарақшы» оларды түні бойы аңдып, соңдарынан қалмай жүрген ұрылар. Бірақ Күн - «күзетші» шыға келеді де, оларды қуып тастайды. Алайда қрылар түн жамыла қайта «іске» кіріседі. Қазақ аңыздарында «Жетіқарақшы» аттарды қолға түсіре алмай жүрген жай ұрылар емес, тіскаккан қандыбалақ қарақшылар. Тағы бір аңызда олар «Үркердің» бір қызын алып қашып, қарақшылардың біреуіне еріксіз косады. Шындығында, Үлкен Аю ожауының сабындағы ортаңғы жұлдыз, көмескі көрінетін ңос жұлдыздан тұрады. Сондыктан ертеде үлкен өркениетке ие болған американдық үндістер соған қарап көздерінің көргіштігін сынаған. Үндістер қос жұлдыздың өлсізін - бала, үлкенін - кемпір деп сипаттаған. Қазақтардың аңызында көмескі қос жұлдыздың бірі - ұрланган қыз, ал екіншісі - зорлықшыл қарақшы. Күнге ең жақын планета - Меркурийді қазақтар «Кіші Шолпан», ал Күн жүйесіндегі алып планета - Юпитерді «Есеккырған» деп атайды. Сол сияқты: Марс - «Қызыл жұлдыз», Торпақ шокжұлдызындагы шашыраңқы жұлдыз шоғыры «Үркер» деп аталады. Сириусты - «Сүмбіле» деп атаган. Қазақтарда жұлдыздар мен планеталардың қозғалыстарына қарап жасалған күнтізбелер, айтізбелер, жұлдызтізбелер болған. Мысалы, айтізбесін «тоғыс» деп атаған. сондайак қазақтар арасында «тоғыз тоғыс», «жеті тоғыс», «бес тоғыс» деп аталатын ұғымдардың ғылыми терең мағынасы бар. Бұл ұғымдар казіргі ғылым тіліндегі «сидерлік», «синодтық» деп аталатын айтізбелерімен үндестік табады. Физика және астрономия. - Алматы: Атамұра,2007
URL:
META:
TOTAL WORDS: 0
TEXT:
 