Қоралану — Қазақстан Энциклопедиясы
"Қоралану — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TITLE: Қоралану — Қазақстан Энциклопедиясы
URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0
META: "Қоралану — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TOTAL WORDS: 655
TEXT: Қазақстан Энциклопедиясы Қоралану, немесе Гало деп те аталады, — Күн және Ай секілді жұлдыздық нысандардың айналасында пайда болатын, пішіні алқаға ұқсайтын айқын көрінетін жарық жолағы болып, ол жарықтың бұлттағы мұз кристалдарынан сынуы және шағылуы нәтижесінде пайда болатын атмосфералық-оптикалық құбылыс. Ол көбінесе сақина пішінді, доға, жарық діңгегі, нұрлы дақ секілді пішіндерде болып, күнді, не айды қоршап тұрады. Ол қызыл, қызғылт сары, сары, жасыл, көк, көгілдір, күлгін секілді 7 түрлі түстің қабаттасуы болып көрінуі мүмкін. атабабаларымыз қораланудың күннің төңірегінде көрінгенін "күн қоралануы", айдың төңірегінде көрінгенін "ай қоралануы" деп атаған. Бұдан басқа күннің қасынан қатарласқан күн пайда болса оны Сағым күн деп атаған. htm Атмосферадағы мұз кристалдарын түйдек бұлттар әкеледі, оларға күн сәулесі шағылысқанда адам көзіне іші қызыл, сырты күлгін сақина пішінді жарықтар көрінеді. Ал, егер су тамшылары күнге шағылысса, одан көбінесе кемпірқосақ секілді құбылыстар туылатыны белгілі. Қоралану – кіші қоралану және үлкен қоралану деп бөлінеді. Кішісі 22° қоралану болса, үлкені 46° қоралану есептеледі. Кіші қоралануда қораланған алқа пішінді жарықтың ортасында тұрады, қоралаушы сақина жарықтың іші қызыл, сырты күлгін, не ақ болады. Қоралаған жолақтың ішіндегі аспан сыртындағы аспанға қарағанда біршама жарығырақ болады. Ал, үлкен қоралану аз кездеседі, ол алып және біршама қараңғырақ көрінеді. Көп кездесетін қоралану құбылысы және оның аспандағы орны: Сағым күн（Sun dog The American Heritage Dictionary of the English Language http://education. com/reference/dictionary/entry/mock%20 sun ）— қораланудың айырықша түрі, ерекше бір атмосфералық оптикалық құбылыс есептеледі. Кеңістікте қалқыған алты қырлы мұз кесектері ретті түрде күн сәулесін сындырып, шағылыстырғанда әуелгі күннің екі жағынан екі күн пайда болады. web Мысалы 2013 жылы Қытайдан 5 күн бір уақытта көрінген болатын. Сағымкүн көбінесе 22° қоралануда пайда болады. The American Heritage Dictionary of the English Language, 2004 Ол әлемнің кез келген түкпірінде, кез келген маусымда болуы мүмкін, бірақ ылғи да анық, көрнекі бола бермейді. Әсіресе күн батқан кезде көбірек көрінеді. Сағым күн мұз кристалдары өте суық ауада, ауа ағысы біршама баяу өңірде көбірек пайда болады. Сағым күндер шынайы күнге салыстырғанда қызарыңқы болады. Грек тілінде Parhelion сөзінің мағынасы "күннің қасында" дегенді білдіреді. web Ал ағылшын тіліндегі Sun dog сөзінің келіп шығуы әлі толық анық емес, көбінесе оны ежелгі Скандинавия ертегілерімен байланыстырады. web Ежелгі грек философы Аристотель өзінің «Метеорология — Ауа райы туралы» кітабында былай жазған: "Күн секілді екі жасанды күн күнмен бірге туып, бірге айналып, ақыры бірге батты" деп жазады. Ол тағы "Жасанды күндер" әрқашан бірдей биікте және бірдей қашықтықта болады, көбінесе күн шыққан және батқан кезде анық көрінеді, ал түсте тым аз көрінеді деп түсіндірді. Ақын Араттың (Aratus, «Phaenomena» 880-891）жазуынша, Сағым күн оның ауа райын болжауының бір дерегі есептеледі, ол Сағым күнге қарай отырып жаңбыр мен желді, болуы мүмкін дауылды нөсерді болжай аламын деген. Артемидор өз кітабында жасанды күндер арасындағы Құдайлар туралы айтады. ISBN 0-944558-03-8 Республикашыл шешен Цицерон Сағым күнді сенаттың екіжүзділігіне теңеу ретінде қолданады. web Сенека өзінің табиғат туралы кітабында да Сағым күнді тілге алады. Parroni editor, Mondadori, 2010 1629 жылы жазда Римде көрінген Сағым күн Декарттың метафизиканы тастап, табиғат философиясын зерттеу еңбектерін жазуына түрткі болған екен. René Descartes - Metaphysical turn, Stanford Encyclopaedia of Philosophy Қадау жарық, немесе жарық діңгегі — күн шыққан, не батқан кезде түзу діңгек пішінді жарық құбылысы. Бірақ ол әсіресе жоғары биіктен бақылағанда күндіз де пайда бола береді. 6 бұрышты жалпақ, немесе жұмыр пішінді мұз кристалдары және су тамшылары осы құбылыс пайда болуының себебі есептеледі. Жұмыр таяқ пішінді мұз кристалдары күн көкжиектен 20° биік болғанда осындай қадау жарық пайда қылады. Мұз кристалдары ауада пайда болғанда, көбінесе бірдей жазыққа орналасатындықтан, Қадау жарықтың кеңдігі мен көріну деңгейі мұз кристалдарының орналасуына байланысты болады. Ай және көше шырақтарының жарығы да Қадау жарық пайда қылуы мүмкін. Жердегі жарық көзінен пайда болған Қадау жарық күн мен айдікінен де биік болуы мүмкін. Әдетте, күзетуші жарық көзіне жақындаған сайын, кристалдың Қадау жарық пайда қылу шамасы да әлсірей түседі. Фотографиядағы суретке түскен қораланған жарық көбінесе абайсызда туылатын оптикалық әсер есептеледі. Ол негатив бірден жарық еткенде шағылысқан жарыққа дөп келуінен пайда болады, немесе негативті жуған кезде қоршаған және шағылысқан сәуледен туатын диафрагмадан болады. Қазіргі фото негативтерінде "қораланған жарықтан қорғану қабаты" бар және сол арқылы бұл түрдегі қораланудан сақтанады
