Кобальт — Қазақстан Энциклопедиясы
"Кобальт — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TITLE: Кобальт — Қазақстан Энциклопедиясы
URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0
META: "Кобальт — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TOTAL WORDS: 725
TEXT: Қазақстан Энциклопедиясы Кобальт дербес күйде жер қыртысында болмайды, метеориттерде кездеседі. Табиғатта күкіртті мышьякты қосылыстар түрінде, никельдің, темірдің сондай қосылыстармен аралас кездеседі, мысалы кобальт CoAs2, шмальтит Со А s2. Кобальтты алу өте қиын. Өйткені ең алдымен никельмен екеуін темірден б сонан соң бірінен бірін ажырыту керек сонымен қатар бұл үш металдың қасиеттерінде көп ұқсастыық бар. Кобатльт күмістей ақ, жылтыраған металл. Ауа мен судың әрекетіне берік. Сұйық қышқылдарға ериді. Кобальттың радиоасктивті изотопы Со – 60 бар жартылай ыдырау мерзімі 5 жыл. Бұл кобальттанте күшті түрде ү - сәулелері шығады, сондықтан металдың дефектоскопиясында, медицинада қауіпті ісіктерді емдеуге қолданады. Таза түріндегі кобальт - қызылдау түрі бар қатты ақ металл, ол мұнымен қатар соққыланғыш, созылғыш және магнитті. Табиғи кобальт тұрақты бір изотопты Со тұрады, ал жасанды жолмен алынған радиобелсенді изотоптардың маңыздысы СО. Осының негізінде біраз аспаптар құрастырылған, өйткені ол күшті ү- сәуле шығарғыш. Бұл изотопты медицинада әсіресе зиянды ісіктерде анықтау және емдеу үшін пайдаланады. Кобальт химиялық белсенділігі бойынша темірден гөрі әлсіздеу. Өзінің қосылыстарыңда +2 және +3 валенттілік көрсетеді. Алдын ала ұнтақтадалған кобальт қыздырғанда өздігінен тұтануы мүмкін. Ол көміртекпен, кремниймен, бормен бірге балқытылғанда карбитті, силицитті және боридті түзеді. Гологендермен жеңіл әрекеттеседі, бірақ оттекпен тек 300 C тотығады. Кобальт сілтілермен іс жүзінде әрекеттеспейді, ал сұйытылған қышқылдарда бау ериді. Салқында концендірленген күкірт және азот қышқылдары металлды пассивтендіреді ал қыздырса реакция жеңіл жүреді: С о +4 Н NO3 = C + 2 NO2+ 2 H2 O Кобальт сульфиді Со S – іс жүзінде суда ерімейтін, қара тұңба. Ол күкіртпен кобальты тікелей немесе тұздардың ертіндісінде қыздырған кезде алынады: Со С l2+ 2 S= CoS + 2 NH4 Cl Кобальт карбанилы Co 4 – ол сарғылт қызыл кристалл, тек органикалық ерткіштерде ғана ериді. Кобальттың тетракарбонилы 60 С кезінде ыдырайды Со 4 көміртек оксидінің атмосферасында кобальтты қыздырумен алады. Кобальт оксиді C0 O – суда және сілтілерде ерімейтін көк – сұр ұнтақ. Кобальттың нитратын не карбонатына термиялық ыдыратумен, сол сияқты жоғары температура кезінде оттекпен металды тотықтырумен түзіледі. Бұл оксид қышқылдарда жеңіл ериді де тұзар түзеді. Кобальт гидроксиді со 2 -қызғылт – қызыл тусті тұнба, ақырын қарлыға қара ол Со 3 тотыға ауысады. СО 2 суда ерімейді сілтілермен кобаьт тұздарының ерітіндісіне әрекет еткенде түзіледі: COSO4+2 NAOH=NASO4+CO 2 Егер бұл реакция салқында жүрсе, онда көк, ал қыздырғанда – қызғылт түр өзгерісі алынады. Кобальт гидроксиді сілті артық болған тұста кешенді қосылыстар береді: 2 NaOH+CO 2=Na2 Хлорлы кобальт CoCl2. 6 H2 O қызғылт – қызыл түсті, оның қызғылты ерекшелігі бар кристаллизациялық суды жоғалтқан кезде түсі өзгереді. Мысалы, осы тұзбен өңделіп, ауада кептірілген қағаз, болжамдау гигрометр ретінде пайдаланыла алады, өйткені бұл қағаз ылғалды ауда қызара бастаиды, ал құрғақ ауада – көгереді. Егер сұйытылған кобальт хлоридінің ертіндісімен жазса, онда ондаи жазуды байқау мұмкін емес, бірақ қағазды қыздырған тұста әріптер көк болады – ол тұздың дегидратсиалну нәтижесі. 6 H2 O ауда қызыл түске айналып, балқитын кристалл түрінде болып келеді. Кобальттың купрос CoSo4. 7 H2 O – қызғылт түсті кристаллдық тұз, ауада тұрақты жане суда жеңіл ериді. Сусыз күиде – ол қызыл кристалдар суда баяу ериді. Көк түсті тиоц янаттың түзілуі Со Иондарына сапалық реакция болады: 2 KNCS+CO 2=K2 Кобальт оксиді Со 2 О 3 – қара қоңыр түсті зат, суда ерімейді. Оны кобалбт нитратын қыздырған кезде алады. 4 Co 3+4 H2 SO4=2 CoSo4+10 H2 O+O2 Co2 O3 катализатор ретінде және әйнекті көк түске бояу үшін пайдаланылады. Кобальт гидроксилді Со 3 – қоңыр–сұр зат, негіздік сипаты бар. Ауада Со 3 баяу тотыққан тұста ақырын, ал тотықтырғыштар қатынасында – тездеу түзіледі: 2 Co 2+NaOCl+H2 O=NaCl+2 C 3 Co 2 тотықтырғышты қышқылдармен тұз түзеді де оттекті бөледі: 4 Co 3+4 H2 SO4=4 CoSo+10 H2 O+O2 Ал тотықсыздандырғышты қосылыстармен әрекеттескенде реакция басқаша өтеді: 2 Co 3+6 РС l=2 CoCl2+6 H2 O+Cl2 Кобальт, осы топшаның басқа элеметтері сияқты, кешенді қосылыстарды түзуге бейім. айталық, Кобальттың сусыз галогенидтері, тиоцянатты, сульфатты және басқа қосылыстары амиак молекуласын қосып амияктарды түзе алады. олар сумен жеңіл бұзылады: Cl2+2 H2 O = Co 2+4 NH3+2 NH4 Cl Кобальттың қолданылыуы Кобальт – ол тез кесетін болаттың басты бес құрамдастың бірі. Оны жоғарғы отқа төзімділігімен және химиалық енжарлығымен сипатталынатын қортпаларды дәиіндеу кезінде қолданылады. Кобалттың қосылыстары көктүсті әйнекті, минералды бояуларды және кіреукелерді дәйындеуға жұмсалады. Кобальттың биологиялық рөлі. Кобальт тірі ағза үшін тіршіліктік маңызды элемент. Ол қан жасау, гемоглобиннің түзілу процесіне қатынасады және В 12 дәруменнің негізгі құрамдас бөлігі болып келеді. Оның жетіспеушілігі жануарларда әр түрлі ауруларды туындатады. өсімдік массасындағы кобальттың керекті мөлшеріне жету үшін микротыңайтқыш ретінде жер қыртысына кобальт сульфаты мен хлоридты қосымша қорек ретінде береді. периодтық кестесі } }}}
