TITLE:
URL:
META:
TOTAL WORDS: 1661
TEXT: Мемлекеттік қызметтер Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті Соғыстан кейінгі елуінші жылдары Қазақстанның өндірістік күштерінің дамуына, көмір және басқа минералды-шикізат ресурстарына деген үлкен сұранысқа, қара және түсті металлургияның құрылысы және темір, мыс, басқа да поллиметалды рудалардың жаңа перспективалық кен орындарының ашылуына байланысты Орталық Қазақстан аймағында инженерлік кадрларды дайындау мәселесі өткір қойылды. 1953 жылы КСРО Министрлер Кеңесі тау-кен мамандықтары бойынша инженерлерді дайындаудың және Қарағандыда, Пермиде және Тулда тау-кен институттарының ашылуы әрі қарай кеңейді және жақсаруы туралы қаулы қабылдады. Осы қаулының және КСРО мәдениет Министрлігінің 1953 ж 9 шілдесінен 1223 және 1953 ж 18 шілдесінен 1272 бұйрықтары негізінде Қарағанды тау-кен институты ұйымдастырылды. Жаңа тау-кен институтының ашылуы Қарағанды үшін ғана емес барлық Орталық Қазақстан үшін де үлкен оқиға болды. Биліктің жергілікті органдары жас жоғары оқу орнына қажетті назар аударды: оқу сабақтары үшін уақытша бөлмелер берілді, ал студенттер қаланың жоғары оқу орындарының және техникумдарының жатақханаларына орналастырылды. Құрылған Қарағанды тау-кен институтының бірінші директоры болып Мәскеу тау-кен институтының доценті болып жұмыс істеген техника ғылымдарының кандидаты Юнус Қадырұлы Нұрмұхамедов тағайындалды. Қ. Нұрмұхамедов 1934 жылы Днепропетровск тау-кен институтын бітірген қазақ тау-кен инженерлерінің бірі. Институт директорының орынбасары болып бұрын көп жылдар бойы Қарағанды тау-кен техникумын басқарған, техника ғылымдарының кандидаты Г. Иванченко тағайындалды. Қарағанды тау-кен институтында алғашқыда екі: Пайдалы қазбалардың кен орнын әзірлеу, Тау-кен электр механикасы мамандықтары ашылды. Студенттер алғашқы рет 1953 жылдың күзінде қабылданды. Сабақтар Бейбітшілік бульвары 22 бойынша кәсіптік техникалық білім беру мектептерінің бір ғимараттарында, Михайловкада және 32 кварталда орналасқан жатақханалардың бірінде орналасқан Қарағанды ғылыми-зерттеу көмір институтының бөлмесінде жүргізілді. Тау-кен институтын ғылыми-педагогикалық кадрлармен жасақтау алғашқы жылдары үлкен қиындықпен жүрді. Институт ашылған жылы оқытушылар құрамы 30 адамды құрады, оның ішінде 8 ғылым кандидаттары: Ю. Нұрмұхамедов, Н. Бірінші оқытушылар М. Ишмұхамедов, Г. Оқытушылар И. Тонконогов КСРО жоғары оқу орындарының Министрлігінің рұқсат қағазы бойынша Қарағанды қаласына жіберілді. Философия ғылымдарының кандидаты Н. Бобровты партиялық органдар марксизм-ленинизм кафедрасының меңгерушісі лауазымына ұсынды. Жоғары оқу орнын бітіргеннен кейін тау-кен институтына жолдама бойынша жас маман ретінде А. Әкімов, Р. Царева, ал орта білім беретін оқу орнында және өндірісте тәжрибесі бар Ш. Кирюхиндер келді. Кейінгі жылдарда профессорлық-оқытушылар құрамы көбінесе басқа жоғары оқу орындарынан келген жоғары білікті мамандардың, аспирантураны бітірген жастар мен өндірістен келген тәжрибелі мамандардың көмегімен толықтырылды. 1953 1954 оқу жылдары тау-кен инженерлерін дайындауға арналған базалық кафедралар: Пайдалы қазбалардың кен орнын игеру және геология, геодезия, маркшейдерия; Жоғары математика және теориялық механика ) кафедра мең. Кан); Сызу геометриясы, графика және металдар технологиясы, Химия және физика; Шетел тілдері; Дене шынықтыру және спорт, Марксизм-лененизм; Әскери кафедрасы Алғашқы жылы сабақтар оқу процесіне аз бейімделген ғимараттарда жүргізіледі. Өз күштерімен реконструкция қауырт жүрді: екі дәрісхана, физикалық және химиялық зертханалар, геология, геодезия, марксизм-ленинизм кабинеттері, сызу залы, спорт және оқу залдары, кітапханаға арналған бөлмелер еңгізілді. Сонымен қоса материалды-техникалық база құрылды. Қарағанды көмір Комбинаты оқу процесі үшін токарь шеберханалары, фрезер станогтары және т. станогтар бөлді. Кафедралар, зертханалар, кабинеттер бірінші оқу жылының аяғына қарай қажетті құралдармен, саймандармен, жабдықтармен белгіленген. 1995 жылы басшылық ауысты. 1995 ж 3 наурыздан 351-К КСРО жоғары білім беру Министрлігінің бұйрығы бойынша Қарағанды тау-кен институтының ректоры болып, бұрын ҚЃЗКИ директоры қызметін атқарған, техника ғылымдарының докторы Ә. Сағынов тағайындалды. Институттың профессорлық-оқытушылар құрамының қалыптасуы және оның басқару құрамының нығайуы сол уақыттың кезектен тыс мәселесі болды. КСРО жоғары оқу орындары Министрлігінің ұсынысы бойынша маркшейдер саласының ең ірі маманы, бір уақытта маркшейдрлік іс кафедрасын басқарған, техника ғылымдарының докторы, профессор М. Рудаков проректор болып тағайындалды. Конкурс бойынша Свердловск қаласынан келген А. Поляков шахта құрылысы кафедрасының меңгерушісі қызметіне өтті; Днепропетровск қаласынан келген ғылым кандидаты О. Ананьев және А. Снитко доцент атағына ие болды. Оқытушылар корпусы сонымен қатар жоғары оқу орнында жемісті және ұзақ уақыт еңбектенген тәжрибелі өндірісшілер: А. Щедровалардың келуімен толықтырылып жатты. Институттың қалыптасу және даму шамасы бойынша сапалы профессорлық-оқытушылар құрамын қалыптастыру үшін өте маңызды шамаларды іздеу қажеттілігі пайда болды. Институт басшылығының мақсаты аспирантура арқылы кадрларды дайындаудың бір ғана дұрыс жолын таңдап алды. Жекеленген жылдары орталық өңірінің жоғары оқу орындарының мақсатты аспирантурасына 30 жуық адам жіберілді. Әрине, барлығы оқуды үздік бітіріп, оқу орнына қайтіп келген жоқ, бірақ бұл курс жалпы алғанда жақсы нәтижелер берді және алпысыншы жылдардың соңына қарай профессорлық-оқытушылар құрамы ғылым кандидаттарымен жинақталу мәселесі шешуші роль атқарды. Институтты білікті ғылыми-педагогикалық кадрлармен қамтамасыз ету мәселесін қарастыра отырып, шеф-куратор міндеттерін атқарған Мәскеу тау-кен институтының аспирантурасының көптеген түлектері кейінгі жастарға үлкен тәжрибе бере отырып, университетте жұмыс істеді және бүгінгі күнде де еңбектеніп жүр. Жоғары білікті кадрларды дайындау мәселесінің табысты шешімге 1996 жылдың аяғында бірнеше : Көмір, рудалы және рудалы емес кен орындарын жер асты пайдалану және игеру, Тау-кен машиналары, Тау-кен металлдарының металлургиялық процестері, Өндірістің автоматтандырылуы, Құю өндірісі мамандықтары бойынша кандидаттық диссертацияларды қорғау жөніндегі Кеңестің құрылуы әсер етті. Қарағанды тау-кен институтының Қарағанды политехникалық институты болып қайта құрылуы туралы КСРО Министрлерінің Кеңесімен қабылданған 1958 ж. 31 наурыздан 127 Қаулысын институттың екінші рет дүниеге келуі болып саналады. Қарағанды политехникалық институтының ашылуына Орталық Қазақстанда қара металлургияның, тау-кен өндіруші өнеркәсібінің және машина жасаудың және жаңа инженерлік мамандықтарға өскен қажеттіліктердің жеделдетіліп дамуы себеп болды. Бұл қаланың және аймақтың өмірінде ғана емес сонымен қатар сол кезеңде Қазақстандағы бірінші политехникалық институт болғандықтан республиканың өмірінде де ерекше оқиға болды. Политехникалық институттың басшылығы қазіргі заманғы оқу-материалдық базаны жеделдетіп қалыптастыруға курс ашылды. Бас оқу-зертханалық корпустың құрылысы басталды, ғылыми зерттеулердің ұйымдастырылуында алғашқы қадамы жасалды. Сол кезеңде Қарағанды политехникалық институтына Қазақ КСР ғылым академиясының Президенті Қаныш Имантайұлы Сәтпаевтің келуі қолайлы болды. 1958 жыл тау-кен институтының политехникалық институт болып өзгеруімен қатар 157 политехник-тау-кен инженер технологтары мен электрмеханиктерінің алғашқы түлектері бітіріп шыққандықтан екі есе елеулі болды. Олардың басым көпшілігі өздерін жоғары білікті маман ретінде көрсетті. Волочаев көп жылдар бойы Қарағанды және Донецк көмір бассейіндерінің ең ірі шахталарын басқара отырып, көмір өндіру бойынша ең жоғары техникалық-экономикалық көрсеткіштерінің жетістіктерін қамтамасыз етті; техника ғылымдарының докторы, профессор Қ. Әділов Ұлттық ғылым академиясының корреспондент-мүшесі болып сайланды; техника ғылымдарының докторы, профессор А. Данияров көп жылдар бойы институттың проректоры болып жұмыс істеді және өнеркәсіптік көлік кафедрасын басқарды; техника ғылымдарының докторы, профессор, нарықтық қатынастар институтының директоры А. Әлімбаев; Сәтпаев қаласының Құрметті азаматы Т. Исмағұлов Жезқазған түсті металдары ҰӨБ, Қазақмыс бірлестігінің бас энергетигі, Жезэнерго АБ президенті болып жұмыс істеді. Елуінші жылдардың соңында КСРО жоғары оқу орындары Министрлігінің ұсынысы бойынша жоғары оқу орындары өндірістегі жұмыспен оқытуды келістіруге ауыстырылды. Осыған сәйкес күндізгі оқу бөлімінің студенттер таңдап алынған мамандыққа сәйкес өндірісте жұмыс істеді және жоғары оқу орнында оқыды. Оқытудың мұндай қиыстырулы жүйесі тәжрибелі дайындық бөлімінде кейбір жақсы жақтарына ие болды, бірақ ол тұтас алғанда оқу процесін ұйымдастыруда үлкен қиындықтар тудырды. Сондықтан одан тез арада бас тартып, жазғы уақытта өндірістік практика өтумен бірге оқытудың дәстүрлі жүйесіне ауысты. Алпысыншы жылдардың басына қарай білім беру процесі және ғылыми-зерттеу жұмысы 20-ға жуық кафедраларда: марксизм-ленинизм; физика; жоғарғы математика, химия, шетел тілдері, геология; сызу геометриясы және графика; теориялық механика және материалдардың қарсыласуы; дене шынықтыру; пайдалы қазбалардың кен орындарын әзірлеу; тау-кен машиналары және рудалық көлік; тау-кен механикасы; тау-кен мекемелерінің құрылысы; геодезия және маркшейдрлік іс; құрылыстық өндіріс технологиясы; жылу техникасы және металлургиялық пештері; жалпы электр техникасы; металлдар технологиясы; рудалық желдету және қауіпсіздік техникасы; экономика, тау-кен мекемелерін ұйымдастыру және жоспарлау 25 арнаулы оқу зертханалары және 7 пән бөлмелері пайда болды. Қарағанды тау-кен, политехникалық институты, қазіргі мемлекеттік техникалық университетінің қалыптасуында және дамуында келесі ректорат үлкен роль атқарды. Ректорлар Юнус Қадырович Нұрмұхамедов т. ғ., доцент Әбілқас Сағынович Сағынов т. ғ. ғ. ғ., профессор Арстан Мауленұлы Ғазалиев х. ғ., ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, ҚР ҰҒА Академигі, Марат Ибатов Кенесович техника ғылымдарының докторы, профессор. Оқу, әдістемелік, ғылыми және тәрбие жұмысы жөніндегі проректорлар Георгий Евтихиевич Иванченко оқу жұмысы жөніндегі директордың орынбасары, т. ғ., доцент Михаил Лазаревич Рудаков оқу және ғылыми жұмысы жөніндегі директордың орынбасары, т. ғ., профессор Олег Васильевич Хорошов оқу жұмысы жөніндегі проректор, т. ғ., доцент Александр Гаврилович Поляков ғылыми жұмыстар жөніндегі проректор, т. ғ., доцент Сафа Үмбетәлиевич Үмбеталин оқу жұмысы жөніндегі проректор, т. ғ., доцент Анатолий Филиппович Кичигин ғылыми жұмыстар жөніндегі проректор, т. ғ., профессор Богдан Григорьевич Христенко кешкі және сырттай оқыту жөніндегі проректор Борис Григорьевич Климов оқу жұмысы жөніндегі проректор, т. ғ., профессор Владимир Филлипович Бырька оқу жұмысы жөніндегі проретор, т. ғ., профессор Асылхан Нұрмұхамедрвич Данияров кешкі және сырттай оқыту жөніндегі проректор, т. ғ., профессор Александр Григорьевич Лазуткин ғылыми жұмыстар жөніндегі проректор, т. ғ., профессор Николай Федорович Гращенков оқу жұмысы жөніндегі проректор, т. ғ., профессор Иван Андреевич Янцен ғылыми жұмыс жөніндегі проректор, т. ғ., профессор Равиль Шарипович Ходжаев кешкі және сырттай оқыту жөніндегі проректор, т. ғ., профессор, оқу жұмысы жөніндегі проректор, Сәкен Қадыркенович Малыбаев сырттай оқыту жөніндегі проректор, оқу-әдістемелік жұмысы жөніндегі проректор, т. ғ., профессор Айтқожа Фазылович Фазылов тәрбие жұмысы жөніндегі проректор, т. ғ., доцент, мемлекеттік тілде оқыту жөніндегі проректор, тәрбие жұмысы жөніндегі проректор Зора Әбуович Молдағалиев оқу жұмысы жөніндегі проректор, т. ғ., доцент Марат Рахмалиевич Нұрғожин оқу жұмысы жөніндегі проректор, бірінші проректор, т. ғ., профессор Аристотель Зейнуллинович Исағұлов бірінші проректор, т. ғ., профессор Юрий Николаевич Пак оқу-әдістемелік жұмыс жөніндегі проректор, т. ғ., профессор Жетесова Гүлнар Сантайқызы оқу-әдістемелік жұмыс жөніндегі проректор Кропачев Петр Александрович инновация және оқу-әдістемелік жұмыс жөніндегі проректор орынбасары Данияров Нұрлан Асылханұлы инновация және оқу-әдістемелік ісі жөніндегі проректор Әзімбек Қыздарбекович Әкімбеков ғылыми жұмыс және халықаралық байланыстар жөніндегі проректор, т. ғ., профессор Низаметдинов Фарит Камалович ғылыми жұмыс және халықаралық байланыстар жөніндегі проректор, т. ғ., профессор Бауыржан Жексембекұлы Хамимолда тәрбие жұмысы жөніндегі проректор, т. ғ., Марат Кеңесұлы Ибатов оқу ісі жөніндегі проректор, т. ғ. д, профессор Бакбардина Ольга Владимировна тәрбие жұмысы жөніндегі проректор Байжумин Данияр Ануарбекович тәрбие жұмысы жөніндегі проректор Марат Кеңесұлы Ибатов оқу-әдістемелік жұмыс жөніндегі проректор Егоров Виктор Владимирович оқу-әдістемелік жұмыс жөніндегі проректор Марат Кеңесұлы Ибатов бірінші проректор Байжабагинова Гульжахан Абжановна тәрбие жұмысы жөніндегі проректор Әкімшілік-шаруашылық бөлімі жөніндегі проректорлар Мұқаш Әбелдинович Дүйсембаев шаруашылық жұмысы жөніндегі директордың орынбасары Гаврил Спиридонович Степанов шаруашылық жұмысы жөніндегі директордың орынбасары Қази Омарович Омаров шаруашылық жұмысы жөніндегі директордың орынбасары Алексей Васильевич Владимиров шаруашылық жұмысы жөніндегі директордың орынбасары Александр Федорович Майер шаруашылық жұмысы жөніндегі директордың орынбасары Ефим Наумович Пятецкий әкімшілік-шаруашылық жұмысы жөніндегі проректор Загит Зәкірович Байназаров әкімшілік-шаруашылық жұмысы жөніндегі проректор Владимир Константинович Лыткин әкімшілік-шаруашылық жұмысы жөніндегі проректор Аманкүл Ахметович Бейсенов әкімшілік-шаруашылық жұмысы жөніндегі проректор Виктор Алексеевич Фомин әкімшілік-шаруашылық жұмысы жөніндегі проректор Серик Зейнетдинович Сандыбаев әкімшілік-шаруашылық жұмысы жөніндегі проректор Юрий Алесандрович Никонов әкімшілік-шаруашылық жөніндегі проректор. Евгений Александрович Петренко әкімшілік-шаруашылық жұмыстар жөніндегі проректор Досмағамбетов Б. әлеуметтік-экономикалық сұрақтар және әкімшілік-шаруашылық ісі жөніндегі проректор Алиев Серік Ақзанұлы- әлеуметтік-экономикалық сұрақтар және әкімшілік-шаруашылық ісі жөніндегі проректор Раимханов Ерлан Маденұлы әлеуметтік-экономикалық сұрақтар және әкімшілік-шаруашылық ісі жөніндегі проректор Тоқтабаева Балташ Мұсайыпқызы әлеуметтік-экономикалық сұрақтар және әкімшілік-шаруашылық ісі жөніндегі проректор Жанағұлов Ғазиз Қинаятұлы әкімшілік-шаруашылық ісі жөніндегі проректор
