Үш тұғырлы тіл – ұзақ зерттейтін мәселе әлде заман талабы ма? | Кокшетауский университет имени Абая Мырзахметова
"Үш тұғырлы тіл – ұзақ зерттейтін мәселе әлде заман талабы ма? | Кокшетауский университет имени Абая Мырзахметова"|"https://kuam.kz/kk/ush-tugyrly-til-uzak-zertteytin-msele-lde-zaman-talaby-ma"
TITLE: Үш тұғырлы тіл – ұзақ зерттейтін мәселе әлде заман талабы ма? | Кокшетауский университет имени Абая Мырзахметова
URL: https://kuam.kz/kk/ush-tugyrly-til-uzak-zertteytin-msele-lde-zaman-talaby-ma
META: "Үш тұғырлы тіл – ұзақ зерттейтін мәселе әлде заман талабы ма? | Кокшетауский университет имени Абая Мырзахметова"|"https://kuam.kz/kk/ush-tugyrly-til-uzak-zertteytin-msele-lde-zaman-talaby-ma"
TOTAL WORDS: 8406
TEXT: Сұрақтарыңыз бар ма? Шағымдарыңыз ше? Тілектеріңіз ше? шалыңыздар! Көптілділік туралы ойтолғау жазарда, пікір бөлісуде көпшілік үстіртін айтып, терең ойланады, өйткені бұл мәселеде барша тікелей және жанама сұрақтар түйіседі. Басты сұрақтың түйіні неде? Қандай шешімдер қабылданды? Неден бастау керек еді? Қарапайым халықты мазалайтыны осы көптілділіктің бізге керегі бар ма, жоқ па деген сауалдар. Ғаламтор, газетжурналдар, әлеуметтік желілерді қарасаныз қайшы пікірлерге толы екендігін аңғарасыз. Мемлекеттік деңгейде тілге қатысты бірізді саясаттың қабылданып жүзеге асырылып жатқаны айқын, онда неліктен қоғамда біржақты қажетті түсінік қалыптаспады? Бар мәселе осы сұраққа келіп тоқтайды. Қазақстандық жауаптың болмауы неде? Бізге мәлім әлемде екінші ұстаз атанған, ұлы ғұлама Әбу-Насыр Әл-Фараби өмірінде 76 ұлттың тілін білсе, өр рухты дауылпаз ақын Махамбет пен қазақтың бір туар ұлы Шоқан да бірнеше тіл білсе керек-ті. Дана Абайдың орыс-қазақ тілдерімен қатар парсы, араб тілдерін меңгергендігі өз алдына, ескеретін жайыт қазақ тілі еш уақытта өзімен көршілес халықтың тілдерінен сорлы болып, қатардан қалып өмір сүрмегендігі, өз сыбағасын ешкімге бермегендігі мыңдаған жылғы тарихымыздан көрініс табады. Бүгінгі күннің көрінісі қандай?! Бұзылмастай көрінетін қағидаттың бірі:«Көп тіл білу-заман талабы». Мемлекет басшысы өзінің кезекті бір жолдауында: «Қазақстан бүкіл әлемде халқы үш тілді пайдаланатын мәдениетті ел ретінде танылуға тиіс. Бұлар: қазақ тілі-мемлекеттік тіл, орыс тілі-ұлтаралық қатынас тілі және ағылшын тілі-жаһандық экономикаға ойдағыдай кірігу тілі» туралы нақты айтқан еді. Міндетті түрде, «үштілділік» саясатынының маңыздылығы, қажеттілігі жайлы пікірлердің жиі айтылатыны жасырын емес. Десек те Елбасының: «Қазақ тілі үш тілдің біреуі болып қалмайды. Үш тілдің біріншісі, негізгісі, бастысы, маңыздысы бола береді»- деп ескерткенін тағы бір қайталап қойсақ артық болмас. Осыған орай әлемдегі дамыған елу елдің қатарына қосылу үшін билік «үш тұғырлы тіл» саясатын қолға алғандығы белгілі. Ақпараттық техниканың дамыған кезінде тілді үйрену қиындық тудырмайды, қайта көп тіл білгеннің ешбір зияны жоқ. Бірақ Қазақ баласы, әрбір Қазақстандық әуелі отбасында қазақы тілдік рухпен тыныстап, ана тілінің нәрлі уызына қанып, ұлттық рухани тәрбиенің қайнар бұлағынан сусындап өсуі керек. Алғашқы тәрбиені ана тілінде қабылдап, қазақ тілінің қасиетімен жетілген бала кейін қандай ортада жүріп, қанша тіл үйренсе де, өз тілін ұмытпайтын, ұлттық қасиетінен көз жазып адасып қалмайтын тұлға болады. Әлихан Бөкейханов сынды алаш арыстарымыздан бастап, кешегі Абай Құнанбайұлы, Мұхтар Әуезов, Қаныш Сәтпаев сияқты талай тарландырымыз қанша жат жерден білім алса да, небір саясаттың қысымында жүрсе де, ана тілінің идеологиясы мен мәртебесін ең жоғары орынға қойған. Өйткені олардың бәрінің де тілі қазақша шыққан, бірі ауыл молдасынан хат таныса, енді бірі ана тілінде мұғалімдерден тіл сындырған. Яғни, тіректің мықты болғандығы. Тілдің өзі ана тілде сайрап тұрғандықтан, ешкім оған балта да шаба алмаған. Қазақстандық қауымның түсінуге тиіс жайыттың бірі - намысын найзаға шаншып, күре тамыры Көк бөріден нәр алған, көк Тәңірге табынған Күлтегіннің ұрпағынабүгінгі таңда ағылшын тілін меңгеру қиындық тудыра қоймастығы ақиқат. Иә, көп тіл білу ــ әрине, мақтаныш. Әйтсе де өз ана тілін бұл заманда аяқ асты ету тексіздің ісі. Ана тілін жақсы біліп тұрып, өзге тілде жетік сөйлесе ــ бұл сүйініш, мақтаныш; ал ана тілін білмей тұрып, өзге тілде сөйлесе ــ бұл күйініш, өкініш. Осыны ұғыну және ұғындыру маңызды болып табылады. Біздің түпкілікті мақсат – ағылшын идеологиясын сіңіріп, ағылшын болып өмір сүру емес, ағылшынның тілін ғана үйрену емес пе? Баршамызды әлемге қанат жайған ағылшын тілімен қаруландыру ғана емес пе еді? Басты шарттың бірі ағылшын тілін заманауи құрал ретінде қарастыру. Кейбір адамдар ағылшын тіліне қарсылық білдіріп жатады. Бұл жартасқа соғылғанмен парапар нәрсе. Бұларға айтарым, ағылшын әлем мойындаған жаһандану тілі. Бұл-бұзылмас заңдылық. Әлемдік ғаламтордағы ақпараттың 85%, түрлі баспа өнімдерінің 65% ағылшын тілінде. Келесі ескеретінім, ағылшын тілі - жоғарғы технология тілі. Сондықтан не ағылшын тілін меңгеруге тиіспіз немесе өз тілімізді алдыңғы қатарға шығару үшін жаһандық технология көшбасшысына айналуға міндеттіміз, бұл мақсатты орындаудың өзінде ағылшын тілін үйрену басты шарттардың бірі болып табылады. Халық «Үш тұғырлы тіл» дегенге үрке қарамауы тиіс. Ол сондай қорқынышты дүние емес. Үш тілді де жетік білген «Халықаралық қатынастар» мамандығының оқытушысы ретінде түсінгенім әр ұлттың өз тілі өзге тілге жеткізетін көпір іспетті. Сондықтан да біз бұл мәселені дұрыс жағынан ойластыруымыз керек. Бала жастайынан қанша тілді меңгеріп өссе, есейе келе өзіне соншалықты білім жинайды. Бабаларымыз «бір тіл білген бір адам, екі тіл білген екі адам» деп бекерге айтпаса керек… Елюбаев Риззат Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университетінің «Халықаралық қатынастар, тарих және әлеуметтік жұмыс» кафедрасы оқытушысы Skip to main content Document ×іздеу Арнаулы іздеу Сұрыптау шарты:RelevanceRelevanceDate Экран оқу құралы UNIVER PLATONUS ӘСКЕРИ КАФЕДРАСЫ КІТАПХАНАҚАКАЖ РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ЖОҒАРЫ ОҚУ ОРЫНДАРЫ АРАЛЫҚ ЭЛЕКТРОНДЫҚ КІТАПХАНА ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҰЛТТЫҚ КІТАПХАНАСЫ THOMSON REUTERS ЭЛЕКТРОНДЫҚ ОҚУ БАСЫЛЫМДАРЫ ОҚЫТУШЫЛАРДЫҢ БЕЙНЕДӘРІСТЕРІ ОНЛАЙН ТАПСЫРЫС ERASMUS+Бағдарлама туралы ERASMUS + KA1 ERASMUS + KA2 KUTEL Қазақстандағы ERASMUS+ ұлттық офисі Туралы пікірлер Байланыс телефондары ВАКАНСИЯЛАР ЖӘРМЕҢКЕСІ 2023 КӘСІБИ БАҒДАР БЕРУ АКАДЕМИЯЛЫҚ САЯСАТ CALL-ЦЕНТР ҚОТ ЖАОК АМКУ БІЛІКТІЛІКТІ АРТТЫРУ, ҚАЙТА ДАЯРЛАУ ЖӘНЕ СЕРТИФИКАТТАУ ДЕПАРТАМЕНТІЕРЕЖЕ ЖӘНЕ ЖҰМЫСЖОСПАРЫ БҰЙРЫҚТАР ЖАҢАЛЫҚТАР МЕН ОҚИҒАЛАР ТЫҢДАУШЫЛАР ҮШІН ТАПСЫРМАЛАР СЕРТИФИКАТТАР МЕМЛЕКЕТТІК ТІЛДІ ОҚЫТУДЫҢ ЭЛЕКТРОНДЫҚ ПОРТАЛЫ enkkrukk Go Document ×іздеу Арнаулы іздеу Сұрыптау шарты:RelevanceRelevanceDate Экран оқу құралы UNIVER PLATONUS ӘСКЕРИ КАФЕДРАСЫ КІТАПХАНАҚАКАЖ РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ЖОҒАРЫ ОҚУ ОРЫНДАРЫ АРАЛЫҚ ЭЛЕКТРОНДЫҚ КІТАПХАНА ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҰЛТТЫҚ КІТАПХАНАСЫ THOMSON REUTERS ЭЛЕКТРОНДЫҚ ОҚУ БАСЫЛЫМДАРЫ ОҚЫТУШЫЛАРДЫҢ БЕЙНЕДӘРІСТЕРІ ОНЛАЙН ТАПСЫРЫС ERASMUS+Бағдарлама туралы ERASMUS + KA1 ERASMUS + KA2 KUTEL Қазақстандағы ERASMUS+ ұлттық офисі Туралы пікірлер Байланыс телефондары ВАКАНСИЯЛАР ЖӘРМЕҢКЕСІ 2023 КӘСІБИ БАҒДАР БЕРУ АКАДЕМИЯЛЫҚ САЯСАТ CALL-ЦЕНТР ҚОТ ЖАОК АМКУ БІЛІКТІЛІКТІ АРТТЫРУ, ҚАЙТА ДАЯРЛАУ ЖӘНЕ СЕРТИФИКАТТАУ ДЕПАРТАМЕНТІЕРЕЖЕ ЖӘНЕ ЖҰМЫСЖОСПАРЫ БҰЙРЫҚТАР ЖАҢАЛЫҚТАР МЕН ОҚИҒАЛАР ТЫҢДАУШЫЛАР ҮШІН ТАПСЫРМАЛАР СЕРТИФИКАТТАР МЕМЛЕКЕТТІК ТІЛДІ ОҚЫТУДЫҢ ЭЛЕКТРОНДЫҚ ПОРТАЛЫ ×іздеу Арнаулы іздеу Сұрыптау шарты:RelevanceRelevanceDate ×іздеу Арнаулы іздеу Сұрыптау шарты:RelevanceRelevanceDate ×іздеу Арнаулы іздеу Сұрыптау шарты:RelevanceRelevanceDate × × Арнаулы іздеу Сұрыптау шарты:RelevanceRelevanceDate Арнаулы іздеу Арнаулы іздеу Арнаулы іздеу Сұрыптау шарты:RelevanceRelevanceDate Сұрыптау шарты:RelevanceRelevanceDate Сұрыптау шарты: RelevanceRelevanceDate Relevance Relevance RelevanceDate Relevance Relevance Date Date Экран оқу құралы enkkrukk Go enkkrukk Go enkkrukk kk Go Университет бойынша 3 D тур Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университеті Сұрақтарыңыз бар ма? Шағымдарыңыз ше? Тілектеріңіз ше? Телефон шалыңыздар!25-42-59 барлық байланыс түрлері Ректорға сұрақ қою Онлайн оқуға түсу Университет бойынша 3 D тур Университет бойынша 3 D тур Университет бойынша 3 D тур Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университеті Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университеті Сұрақтарыңыз бар ма? Шағымдарыңыз ше? Тілектеріңіз ше? Телефон шалыңыздар!25-42-59 барлық байланыс түрлері Ректорға сұрақ қою Онлайн оқуға түсу Сұрақтарыңыз бар ма? Шағымдарыңыз ше? Тілектеріңіз ше? Телефон шалыңыздар!25-42-59 барлық байланыс түрлері Ректорға сұрақ қою Онлайн оқуға түсу Телефон шалыңыздар!25-42-59 Телефон шалыңыздар! барлық байланыс түрлері Ректорға сұрақ қою Онлайн оқуға түсу Home Үш тұғырлы тіл – ұзақ зерттейтін мәселе әлде заман талабы ма? Үш тұғырлы тіл – ұзақ зерттейтін мәселе әлде заман талабы ма? Көптілділік туралы ойтолғау жазарда, пікір бөлісуде көпшілік үстіртін айтып, терең ойланады, өйткені бұл мәселеде барша тікелей және жанама сұрақтар түйіседі. Басты сұрақтың түйіні неде? Қандай шешімдер қабылданды? Неден бастау керек еді? Қарапайым халықты мазалайтыны осы көптілділіктің бізге керегі бар ма, жоқ па деген сауалдар. Ғаламтор, газетжурналдар, әлеуметтік желілерді қарасаныз қайшы пікірлерге толы екендігін аңғарасыз. Мемлекеттік деңгейде тілге қатысты бірізді саясаттың қабылданып жүзеге асырылып жатқаны айқын, онда неліктен қоғамда біржақты қажетті түсінік қалыптаспады? Бар мәселе осы сұраққа келіп тоқтайды. Қазақстандық жауаптың болмауы неде? Бізге мәлім әлемде екінші ұстаз атанған, ұлы ғұлама Әбу-Насыр Әл-Фараби өмірінде 76 ұлттың тілін білсе, өр рухты дауылпаз ақын Махамбет пен қазақтың бір туар ұлы Шоқан да бірнеше тіл білсе керек-ті. Дана Абайдың орыс-қазақ тілдерімен қатар парсы, араб тілдерін меңгергендігі өз алдына, ескеретін жайыт қазақ тілі еш уақытта өзімен көршілес халықтың тілдерінен сорлы болып, қатардан қалып өмір сүрмегендігі, өз сыбағасын ешкімге бермегендігі мыңдаған жылғы тарихымыздан көрініс табады. Бүгінгі күннің көрінісі қандай?! Бұзылмастай көрінетін қағидаттың бірі:«Көп тіл білу-заман талабы». Мемлекет басшысы өзінің кезекті бір жолдауында: «Қазақстан бүкіл әлемде халқы үш тілді пайдаланатын мәдениетті ел ретінде танылуға тиіс. Бұлар: қазақ тілі-мемлекеттік тіл, орыс тілі-ұлтаралық қатынас тілі және ағылшын тілі-жаһандық экономикаға ойдағыдай кірігу тілі» туралы нақты айтқан еді. Міндетті түрде, «үштілділік» саясатынының маңыздылығы, қажеттілігі жайлы пікірлердің жиі айтылатыны жасырын емес. Десек те Елбасының: «Қазақ тілі үш тілдің біреуі болып қалмайды. Үш тілдің біріншісі, негізгісі, бастысы, маңыздысы бола береді»- деп ескерткенін тағы бір қайталап қойсақ артық болмас. Осыған орай әлемдегі дамыған елу елдің қатарына қосылу үшін билік «үш тұғырлы тіл» саясатын қолға алғандығы белгілі. Ақпараттық техниканың дамыған кезінде тілді үйрену қиындық тудырмайды, қайта көп тіл білгеннің ешбір зияны жоқ. Бірақ Қазақ баласы, әрбір Қазақстандық әуелі отбасында қазақы тілдік рухпен тыныстап, ана тілінің нәрлі уызына қанып, ұлттық рухани тәрбиенің қайнар бұлағынан сусындап өсуі керек. Алғашқы тәрбиені ана тілінде қабылдап, қазақ тілінің қасиетімен жетілген бала кейін қандай ортада жүріп, қанша тіл үйренсе де, өз тілін ұмытпайтын, ұлттық қасиетінен көз жазып адасып қалмайтын тұлға болады. Әлихан Бөкейханов сынды алаш арыстарымыздан бастап, кешегі Абай Құнанбайұлы, Мұхтар Әуезов, Қаныш Сәтпаев сияқты талай тарландырымыз қанша жат жерден білім алса да, небір саясаттың қысымында жүрсе де, ана тілінің идеологиясы мен мәртебесін ең жоғары орынға қойған. Өйткені олардың бәрінің де тілі қазақша шыққан, бірі ауыл молдасынан хат таныса, енді бірі ана тілінде мұғалімдерден тіл сындырған. Яғни, тіректің мықты болғандығы. Тілдің өзі ана тілде сайрап тұрғандықтан, ешкім оған балта да шаба алмаған. Қазақстандық қауымның түсінуге тиіс жайыттың бірі - намысын найзаға шаншып, күре тамыры Көк бөріден нәр алған, көк Тәңірге табынған Күлтегіннің ұрпағынабүгінгі таңда ағылшын тілін меңгеру қиындық тудыра қоймастығы ақиқат. Иә, көп тіл білу ــ әрине, мақтаныш. Әйтсе де өз ана тілін бұл заманда аяқ асты ету тексіздің ісі. Ана тілін жақсы біліп тұрып, өзге тілде жетік сөйлесе ــ бұл сүйініш, мақтаныш; ал ана тілін білмей тұрып, өзге тілде сөйлесе ــ бұл күйініш, өкініш. Осыны ұғыну және ұғындыру маңызды болып табылады. Біздің түпкілікті мақсат – ағылшын идеологиясын сіңіріп, ағылшын болып өмір сүру емес, ағылшынның тілін ғана үйрену емес пе? Баршамызды әлемге қанат жайған ағылшын тілімен қаруландыру ғана емес пе еді? Басты шарттың бірі ағылшын тілін заманауи құрал ретінде қарастыру. Кейбір адамдар ағылшын тіліне қарсылық білдіріп жатады. Бұл жартасқа соғылғанмен парапар нәрсе. Бұларға айтарым, ағылшын әлем мойындаған жаһандану тілі. Бұл-бұзылмас заңдылық. Әлемдік ғаламтордағы ақпараттың 85%, түрлі баспа өнімдерінің 65% ағылшын тілінде. Келесі ескеретінім, ағылшын тілі - жоғарғы технология тілі. Сондықтан не ағылшын тілін меңгеруге тиіспіз немесе өз тілімізді алдыңғы қатарға шығару үшін жаһандық технология көшбасшысына айналуға міндеттіміз, бұл мақсатты орындаудың өзінде ағылшын тілін үйрену басты шарттардың бірі болып табылады. Халық «Үш тұғырлы тіл» дегенге үрке қарамауы тиіс. Ол сондай қорқынышты дүние емес. Үш тілді де жетік білген «Халықаралық қатынастар» мамандығының оқытушысы ретінде түсінгенім әр ұлттың өз тілі өзге тілге жеткізетін көпір іспетті. Сондықтан да біз бұл мәселені дұрыс жағынан ойластыруымыз керек. Бала жастайынан қанша тілді меңгеріп өссе, есейе келе өзіне соншалықты білім жинайды. Бабаларымыз «бір тіл білген бір адам, екі тіл білген екі адам» деп бекерге айтпаса керек… Елюбаев Риззат Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университетінің «Халықаралық қатынастар, тарих және әлеуметтік жұмыс» кафедрасы оқытушысы 000 Home Үш тұғырлы тіл – ұзақ зерттейтін мәселе әлде заман талабы ма? Үш тұғырлы тіл – ұзақ зерттейтін мәселе әлде заман талабы ма? Көптілділік туралы ойтолғау жазарда, пікір бөлісуде көпшілік үстіртін айтып, терең ойланады, өйткені бұл мәселеде барша тікелей және жанама сұрақтар түйіседі. Басты сұрақтың түйіні неде? Қандай шешімдер қабылданды? Неден бастау керек еді? Қарапайым халықты мазалайтыны осы көптілділіктің бізге керегі бар ма, жоқ па деген сауалдар. Ғаламтор, газетжурналдар, әлеуметтік желілерді қарасаныз қайшы пікірлерге толы екендігін аңғарасыз. Мемлекеттік деңгейде тілге қатысты бірізді саясаттың қабылданып жүзеге асырылып жатқаны айқын, онда неліктен қоғамда біржақты қажетті түсінік қалыптаспады? Бар мәселе осы сұраққа келіп тоқтайды. Қазақстандық жауаптың болмауы неде? Бізге мәлім әлемде екінші ұстаз атанған, ұлы ғұлама Әбу-Насыр Әл-Фараби өмірінде 76 ұлттың тілін білсе, өр рухты дауылпаз ақын Махамбет пен қазақтың бір туар ұлы Шоқан да бірнеше тіл білсе керек-ті. Дана Абайдың орыс-қазақ тілдерімен қатар парсы, араб тілдерін меңгергендігі өз алдына, ескеретін жайыт қазақ тілі еш уақытта өзімен көршілес халықтың тілдерінен сорлы болып, қатардан қалып өмір сүрмегендігі, өз сыбағасын ешкімге бермегендігі мыңдаған жылғы тарихымыздан көрініс табады. Бүгінгі күннің көрінісі қандай?! Бұзылмастай көрінетін қағидаттың бірі:«Көп тіл білу-заман талабы». Мемлекет басшысы өзінің кезекті бір жолдауында: «Қазақстан бүкіл әлемде халқы үш тілді пайдаланатын мәдениетті ел ретінде танылуға тиіс. Бұлар: қазақ тілі-мемлекеттік тіл, орыс тілі-ұлтаралық қатынас тілі және ағылшын тілі-жаһандық экономикаға ойдағыдай кірігу тілі» туралы нақты айтқан еді. Міндетті түрде, «үштілділік» саясатынының маңыздылығы, қажеттілігі жайлы пікірлердің жиі айтылатыны жасырын емес. Десек те Елбасының: «Қазақ тілі үш тілдің біреуі болып қалмайды. Үш тілдің біріншісі, негізгісі, бастысы, маңыздысы бола береді»- деп ескерткенін тағы бір қайталап қойсақ артық болмас. Осыған орай әлемдегі дамыған елу елдің қатарына қосылу үшін билік «үш тұғырлы тіл» саясатын қолға алғандығы белгілі. Ақпараттық техниканың дамыған кезінде тілді үйрену қиындық тудырмайды, қайта көп тіл білгеннің ешбір зияны жоқ. Бірақ Қазақ баласы, әрбір Қазақстандық әуелі отбасында қазақы тілдік рухпен тыныстап, ана тілінің нәрлі уызына қанып, ұлттық рухани тәрбиенің қайнар бұлағынан сусындап өсуі керек. Алғашқы тәрбиені ана тілінде қабылдап, қазақ тілінің қасиетімен жетілген бала кейін қандай ортада жүріп, қанша тіл үйренсе де, өз тілін ұмытпайтын, ұлттық қасиетінен көз жазып адасып қалмайтын тұлға болады. Әлихан Бөкейханов сынды алаш арыстарымыздан бастап, кешегі Абай Құнанбайұлы, Мұхтар Әуезов, Қаныш Сәтпаев сияқты талай тарландырымыз қанша жат жерден білім алса да, небір саясаттың қысымында жүрсе де, ана тілінің идеологиясы мен мәртебесін ең жоғары орынға қойған. Өйткені олардың бәрінің де тілі қазақша шыққан, бірі ауыл молдасынан хат таныса, енді бірі ана тілінде мұғалімдерден тіл сындырған. Яғни, тіректің мықты болғандығы. Тілдің өзі ана тілде сайрап тұрғандықтан, ешкім оған балта да шаба алмаған. Қазақстандық қауымның түсінуге тиіс жайыттың бірі - намысын найзаға шаншып, күре тамыры Көк бөріден нәр алған, көк Тәңірге табынған Күлтегіннің ұрпағынабүгінгі таңда ағылшын тілін меңгеру қиындық тудыра қоймастығы ақиқат. Иә, көп тіл білу ــ әрине, мақтаныш. Әйтсе де өз ана тілін бұл заманда аяқ асты ету тексіздің ісі. Ана тілін жақсы біліп тұрып, өзге тілде жетік сөйлесе ــ бұл сүйініш, мақтаныш; ал ана тілін білмей тұрып, өзге тілде сөйлесе ــ бұл күйініш, өкініш. Осыны ұғыну және ұғындыру маңызды болып табылады. Біздің түпкілікті мақсат – ағылшын идеологиясын сіңіріп, ағылшын болып өмір сүру емес, ағылшынның тілін ғана үйрену емес пе? Баршамызды әлемге қанат жайған ағылшын тілімен қаруландыру ғана емес пе еді? Басты шарттың бірі ағылшын тілін заманауи құрал ретінде қарастыру. Кейбір адамдар ағылшын тіліне қарсылық білдіріп жатады. Бұл жартасқа соғылғанмен парапар нәрсе. Бұларға айтарым, ағылшын әлем мойындаған жаһандану тілі. Бұл-бұзылмас заңдылық. Әлемдік ғаламтордағы ақпараттың 85%, түрлі баспа өнімдерінің 65% ағылшын тілінде. Келесі ескеретінім, ағылшын тілі - жоғарғы технология тілі. Сондықтан не ағылшын тілін меңгеруге тиіспіз немесе өз тілімізді алдыңғы қатарға шығару үшін жаһандық технология көшбасшысына айналуға міндеттіміз, бұл мақсатты орындаудың өзінде ағылшын тілін үйрену басты шарттардың бірі болып табылады. Халық «Үш тұғырлы тіл» дегенге үрке қарамауы тиіс. Ол сондай қорқынышты дүние емес. Үш тілді де жетік білген «Халықаралық қатынастар» мамандығының оқытушысы ретінде түсінгенім әр ұлттың өз тілі өзге тілге жеткізетін көпір іспетті. Сондықтан да біз бұл мәселені дұрыс жағынан ойластыруымыз керек. Бала жастайынан қанша тілді меңгеріп өссе, есейе келе өзіне соншалықты білім жинайды. Бабаларымыз «бір тіл білген бір адам, екі тіл білген екі адам» деп бекерге айтпаса керек… Елюбаев Риззат Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университетінің «Халықаралық қатынастар, тарих және әлеуметтік жұмыс» кафедрасы оқытушысы 000 Home Үш тұғырлы тіл – ұзақ зерттейтін мәселе әлде заман талабы ма? Үш тұғырлы тіл – ұзақ зерттейтін мәселе әлде заман талабы ма? Көптілділік туралы ойтолғау жазарда, пікір бөлісуде көпшілік үстіртін айтып, терең ойланады, өйткені бұл мәселеде барша тікелей және жанама сұрақтар түйіседі. Басты сұрақтың түйіні неде? Қандай шешімдер қабылданды? Неден бастау керек еді? Қарапайым халықты мазалайтыны осы көптілділіктің бізге керегі бар ма, жоқ па деген сауалдар. Ғаламтор, газетжурналдар, әлеуметтік желілерді қарасаныз қайшы пікірлерге толы екендігін аңғарасыз. Мемлекеттік деңгейде тілге қатысты бірізді саясаттың қабылданып жүзеге асырылып жатқаны айқын, онда неліктен қоғамда біржақты қажетті түсінік қалыптаспады? Бар мәселе осы сұраққа келіп тоқтайды. Қазақстандық жауаптың болмауы неде? Бізге мәлім әлемде екінші ұстаз атанған, ұлы ғұлама Әбу-Насыр Әл-Фараби өмірінде 76 ұлттың тілін білсе, өр рухты дауылпаз ақын Махамбет пен қазақтың бір туар ұлы Шоқан да бірнеше тіл білсе керек-ті. Дана Абайдың орыс-қазақ тілдерімен қатар парсы, араб тілдерін меңгергендігі өз алдына, ескеретін жайыт қазақ тілі еш уақытта өзімен көршілес халықтың тілдерінен сорлы болып, қатардан қалып өмір сүрмегендігі, өз сыбағасын ешкімге бермегендігі мыңдаған жылғы тарихымыздан көрініс табады. Бүгінгі күннің көрінісі қандай?! Бұзылмастай көрінетін қағидаттың бірі:«Көп тіл білу-заман талабы». Мемлекет басшысы өзінің кезекті бір жолдауында: «Қазақстан бүкіл әлемде халқы үш тілді пайдаланатын мәдениетті ел ретінде танылуға тиіс. Бұлар: қазақ тілі-мемлекеттік тіл, орыс тілі-ұлтаралық қатынас тілі және ағылшын тілі-жаһандық экономикаға ойдағыдай кірігу тілі» туралы нақты айтқан еді. Міндетті түрде, «үштілділік» саясатынының маңыздылығы, қажеттілігі жайлы пікірлердің жиі айтылатыны жасырын емес. Десек те Елбасының: «Қазақ тілі үш тілдің біреуі болып қалмайды. Үш тілдің біріншісі, негізгісі, бастысы, маңыздысы бола береді»- деп ескерткенін тағы бір қайталап қойсақ артық болмас. Осыған орай әлемдегі дамыған елу елдің қатарына қосылу үшін билік «үш тұғырлы тіл» саясатын қолға алғандығы белгілі. Ақпараттық техниканың дамыған кезінде тілді үйрену қиындық тудырмайды, қайта көп тіл білгеннің ешбір зияны жоқ. Бірақ Қазақ баласы, әрбір Қазақстандық әуелі отбасында қазақы тілдік рухпен тыныстап, ана тілінің нәрлі уызына қанып, ұлттық рухани тәрбиенің қайнар бұлағынан сусындап өсуі керек. Алғашқы тәрбиені ана тілінде қабылдап, қазақ тілінің қасиетімен жетілген бала кейін қандай ортада жүріп, қанша тіл үйренсе де, өз тілін ұмытпайтын, ұлттық қасиетінен көз жазып адасып қалмайтын тұлға болады. Әлихан Бөкейханов сынды алаш арыстарымыздан бастап, кешегі Абай Құнанбайұлы, Мұхтар Әуезов, Қаныш Сәтпаев сияқты талай тарландырымыз қанша жат жерден білім алса да, небір саясаттың қысымында жүрсе де, ана тілінің идеологиясы мен мәртебесін ең жоғары орынға қойған. Өйткені олардың бәрінің де тілі қазақша шыққан, бірі ауыл молдасынан хат таныса, енді бірі ана тілінде мұғалімдерден тіл сындырған. Яғни, тіректің мықты болғандығы. Тілдің өзі ана тілде сайрап тұрғандықтан, ешкім оған балта да шаба алмаған. Қазақстандық қауымның түсінуге тиіс жайыттың бірі - намысын найзаға шаншып, күре тамыры Көк бөріден нәр алған, көк Тәңірге табынған Күлтегіннің ұрпағынабүгінгі таңда ағылшын тілін меңгеру қиындық тудыра қоймастығы ақиқат. Иә, көп тіл білу ــ әрине, мақтаныш. Әйтсе де өз ана тілін бұл заманда аяқ асты ету тексіздің ісі. Ана тілін жақсы біліп тұрып, өзге тілде жетік сөйлесе ــ бұл сүйініш, мақтаныш; ал ана тілін білмей тұрып, өзге тілде сөйлесе ــ бұл күйініш, өкініш. Осыны ұғыну және ұғындыру маңызды болып табылады. Біздің түпкілікті мақсат – ағылшын идеологиясын сіңіріп, ағылшын болып өмір сүру емес, ағылшынның тілін ғана үйрену емес пе? Баршамызды әлемге қанат жайған ағылшын тілімен қаруландыру ғана емес пе еді? Басты шарттың бірі ағылшын тілін заманауи құрал ретінде қарастыру. Кейбір адамдар ағылшын тіліне қарсылық білдіріп жатады. Бұл жартасқа соғылғанмен парапар нәрсе. Бұларға айтарым, ағылшын әлем мойындаған жаһандану тілі. Бұл-бұзылмас заңдылық. Әлемдік ғаламтордағы ақпараттың 85%, түрлі баспа өнімдерінің 65% ағылшын тілінде. Келесі ескеретінім, ағылшын тілі - жоғарғы технология тілі. Сондықтан не ағылшын тілін меңгеруге тиіспіз немесе өз тілімізді алдыңғы қатарға шығару үшін жаһандық технология көшбасшысына айналуға міндеттіміз, бұл мақсатты орындаудың өзінде ағылшын тілін үйрену басты шарттардың бірі болып табылады. Халық «Үш тұғырлы тіл» дегенге үрке қарамауы тиіс. Ол сондай қорқынышты дүние емес. Үш тілді де жетік білген «Халықаралық қатынастар» мамандығының оқытушысы ретінде түсінгенім әр ұлттың өз тілі өзге тілге жеткізетін көпір іспетті. Сондықтан да біз бұл мәселені дұрыс жағынан ойластыруымыз керек. Бала жастайынан қанша тілді меңгеріп өссе, есейе келе өзіне соншалықты білім жинайды. Бабаларымыз «бір тіл білген бір адам, екі тіл білген екі адам» деп бекерге айтпаса керек… Елюбаев Риззат Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университетінің «Халықаралық қатынастар, тарих және әлеуметтік жұмыс» кафедрасы оқытушысы 000 Home Үш тұғырлы тіл – ұзақ зерттейтін мәселе әлде заман талабы ма? Үш тұғырлы тіл – ұзақ зерттейтін мәселе әлде заман талабы ма? Көптілділік туралы ойтолғау жазарда, пікір бөлісуде көпшілік үстіртін айтып, терең ойланады, өйткені бұл мәселеде барша тікелей және жанама сұрақтар түйіседі. Басты сұрақтың түйіні неде? Қандай шешімдер қабылданды? Неден бастау керек еді? Қарапайым халықты мазалайтыны осы көптілділіктің бізге керегі бар ма, жоқ па деген сауалдар. Ғаламтор, газетжурналдар, әлеуметтік желілерді қарасаныз қайшы пікірлерге толы екендігін аңғарасыз. Мемлекеттік деңгейде тілге қатысты бірізді саясаттың қабылданып жүзеге асырылып жатқаны айқын, онда неліктен қоғамда біржақты қажетті түсінік қалыптаспады? Бар мәселе осы сұраққа келіп тоқтайды. Қазақстандық жауаптың болмауы неде? Бізге мәлім әлемде екінші ұстаз атанған, ұлы ғұлама Әбу-Насыр Әл-Фараби өмірінде 76 ұлттың тілін білсе, өр рухты дауылпаз ақын Махамбет пен қазақтың бір туар ұлы Шоқан да бірнеше тіл білсе керек-ті. Дана Абайдың орыс-қазақ тілдерімен қатар парсы, араб тілдерін меңгергендігі өз алдына, ескеретін жайыт қазақ тілі еш уақытта өзімен көршілес халықтың тілдерінен сорлы болып, қатардан қалып өмір сүрмегендігі, өз сыбағасын ешкімге бермегендігі мыңдаған жылғы тарихымыздан көрініс табады. Бүгінгі күннің көрінісі қандай?! Бұзылмастай көрінетін қағидаттың бірі:«Көп тіл білу-заман талабы». Мемлекет басшысы өзінің кезекті бір жолдауында: «Қазақстан бүкіл әлемде халқы үш тілді пайдаланатын мәдениетті ел ретінде танылуға тиіс. Бұлар: қазақ тілі-мемлекеттік тіл, орыс тілі-ұлтаралық қатынас тілі және ағылшын тілі-жаһандық экономикаға ойдағыдай кірігу тілі» туралы нақты айтқан еді. Міндетті түрде, «үштілділік» саясатынының маңыздылығы, қажеттілігі жайлы пікірлердің жиі айтылатыны жасырын емес. Десек те Елбасының: «Қазақ тілі үш тілдің біреуі болып қалмайды. Үш тілдің біріншісі, негізгісі, бастысы, маңыздысы бола береді»- деп ескерткенін тағы бір қайталап қойсақ артық болмас. Осыған орай әлемдегі дамыған елу елдің қатарына қосылу үшін билік «үш тұғырлы тіл» саясатын қолға алғандығы белгілі. Ақпараттық техниканың дамыған кезінде тілді үйрену қиындық тудырмайды, қайта көп тіл білгеннің ешбір зияны жоқ. Бірақ Қазақ баласы, әрбір Қазақстандық әуелі отбасында қазақы тілдік рухпен тыныстап, ана тілінің нәрлі уызына қанып, ұлттық рухани тәрбиенің қайнар бұлағынан сусындап өсуі керек. Алғашқы тәрбиені ана тілінде қабылдап, қазақ тілінің қасиетімен жетілген бала кейін қандай ортада жүріп, қанша тіл үйренсе де, өз тілін ұмытпайтын, ұлттық қасиетінен көз жазып адасып қалмайтын тұлға болады. Әлихан Бөкейханов сынды алаш арыстарымыздан бастап, кешегі Абай Құнанбайұлы, Мұхтар Әуезов, Қаныш Сәтпаев сияқты талай тарландырымыз қанша жат жерден білім алса да, небір саясаттың қысымында жүрсе де, ана тілінің идеологиясы мен мәртебесін ең жоғары орынға қойған. Өйткені олардың бәрінің де тілі қазақша шыққан, бірі ауыл молдасынан хат таныса, енді бірі ана тілінде мұғалімдерден тіл сындырған. Яғни, тіректің мықты болғандығы. Тілдің өзі ана тілде сайрап тұрғандықтан, ешкім оған балта да шаба алмаған. Қазақстандық қауымның түсінуге тиіс жайыттың бірі - намысын найзаға шаншып, күре тамыры Көк бөріден нәр алған, көк Тәңірге табынған Күлтегіннің ұрпағынабүгінгі таңда ағылшын тілін меңгеру қиындық тудыра қоймастығы ақиқат. Иә, көп тіл білу ــ әрине, мақтаныш. Әйтсе де өз ана тілін бұл заманда аяқ асты ету тексіздің ісі. Ана тілін жақсы біліп тұрып, өзге тілде жетік сөйлесе ــ бұл сүйініш, мақтаныш; ал ана тілін білмей тұрып, өзге тілде сөйлесе ــ бұл күйініш, өкініш. Осыны ұғыну және ұғындыру маңызды болып табылады. Біздің түпкілікті мақсат – ағылшын идеологиясын сіңіріп, ағылшын болып өмір сүру емес, ағылшынның тілін ғана үйрену емес пе? Баршамызды әлемге қанат жайған ағылшын тілімен қаруландыру ғана емес пе еді? Басты шарттың бірі ағылшын тілін заманауи құрал ретінде қарастыру. Кейбір адамдар ағылшын тіліне қарсылық білдіріп жатады. Бұл жартасқа соғылғанмен парапар нәрсе. Бұларға айтарым, ағылшын әлем мойындаған жаһандану тілі. Бұл-бұзылмас заңдылық. Әлемдік ғаламтордағы ақпараттың 85%, түрлі баспа өнімдерінің 65% ағылшын тілінде. Келесі ескеретінім, ағылшын тілі - жоғарғы технология тілі. Сондықтан не ағылшын тілін меңгеруге тиіспіз немесе өз тілімізді алдыңғы қатарға шығару үшін жаһандық технология көшбасшысына айналуға міндеттіміз, бұл мақсатты орындаудың өзінде ағылшын тілін үйрену басты шарттардың бірі болып табылады. Халық «Үш тұғырлы тіл» дегенге үрке қарамауы тиіс. Ол сондай қорқынышты дүние емес. Үш тілді де жетік білген «Халықаралық қатынастар» мамандығының оқытушысы ретінде түсінгенім әр ұлттың өз тілі өзге тілге жеткізетін көпір іспетті. Сондықтан да біз бұл мәселені дұрыс жағынан ойластыруымыз керек. Бала жастайынан қанша тілді меңгеріп өссе, есейе келе өзіне соншалықты білім жинайды. Бабаларымыз «бір тіл білген бір адам, екі тіл білген екі адам» деп бекерге айтпаса керек… Елюбаев Риззат Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университетінің «Халықаралық қатынастар, тарих және әлеуметтік жұмыс» кафедрасы оқытушысы 000 Home Үш тұғырлы тіл – ұзақ зерттейтін мәселе әлде заман талабы ма? Үш тұғырлы тіл – ұзақ зерттейтін мәселе әлде заман талабы ма? Көптілділік туралы ойтолғау жазарда, пікір бөлісуде көпшілік үстіртін айтып, терең ойланады, өйткені бұл мәселеде барша тікелей және жанама сұрақтар түйіседі. Басты сұрақтың түйіні неде? Қандай шешімдер қабылданды? Неден бастау керек еді? Қарапайым халықты мазалайтыны осы көптілділіктің бізге керегі бар ма, жоқ па деген сауалдар. Ғаламтор, газетжурналдар, әлеуметтік желілерді қарасаныз қайшы пікірлерге толы екендігін аңғарасыз. Мемлекеттік деңгейде тілге қатысты бірізді саясаттың қабылданып жүзеге асырылып жатқаны айқын, онда неліктен қоғамда біржақты қажетті түсінік қалыптаспады? Бар мәселе осы сұраққа келіп тоқтайды. Қазақстандық жауаптың болмауы неде? Бізге мәлім әлемде екінші ұстаз атанған, ұлы ғұлама Әбу-Насыр Әл-Фараби өмірінде 76 ұлттың тілін білсе, өр рухты дауылпаз ақын Махамбет пен қазақтың бір туар ұлы Шоқан да бірнеше тіл білсе керек-ті. Дана Абайдың орыс-қазақ тілдерімен қатар парсы, араб тілдерін меңгергендігі өз алдына, ескеретін жайыт қазақ тілі еш уақытта өзімен көршілес халықтың тілдерінен сорлы болып, қатардан қалып өмір сүрмегендігі, өз сыбағасын ешкімге бермегендігі мыңдаған жылғы тарихымыздан көрініс табады. Бүгінгі күннің көрінісі қандай?! Бұзылмастай көрінетін қағидаттың бірі:«Көп тіл білу-заман талабы». Мемлекет басшысы өзінің кезекті бір жолдауында: «Қазақстан бүкіл әлемде халқы үш тілді пайдаланатын мәдениетті ел ретінде танылуға тиіс. Бұлар: қазақ тілі-мемлекеттік тіл, орыс тілі-ұлтаралық қатынас тілі және ағылшын тілі-жаһандық экономикаға ойдағыдай кірігу тілі» туралы нақты айтқан еді. Міндетті түрде, «үштілділік» саясатынының маңыздылығы, қажеттілігі жайлы пікірлердің жиі айтылатыны жасырын емес. Десек те Елбасының: «Қазақ тілі үш тілдің біреуі болып қалмайды. Үш тілдің біріншісі, негізгісі, бастысы, маңыздысы бола береді»- деп ескерткенін тағы бір қайталап қойсақ артық болмас. Осыған орай әлемдегі дамыған елу елдің қатарына қосылу үшін билік «үш тұғырлы тіл» саясатын қолға алғандығы белгілі. Ақпараттық техниканың дамыған кезінде тілді үйрену қиындық тудырмайды, қайта көп тіл білгеннің ешбір зияны жоқ. Бірақ Қазақ баласы, әрбір Қазақстандық әуелі отбасында қазақы тілдік рухпен тыныстап, ана тілінің нәрлі уызына қанып, ұлттық рухани тәрбиенің қайнар бұлағынан сусындап өсуі керек. Алғашқы тәрбиені ана тілінде қабылдап, қазақ тілінің қасиетімен жетілген бала кейін қандай ортада жүріп, қанша тіл үйренсе де, өз тілін ұмытпайтын, ұлттық қасиетінен көз жазып адасып қалмайтын тұлға болады. Әлихан Бөкейханов сынды алаш арыстарымыздан бастап, кешегі Абай Құнанбайұлы, Мұхтар Әуезов, Қаныш Сәтпаев сияқты талай тарландырымыз қанша жат жерден білім алса да, небір саясаттың қысымында жүрсе де, ана тілінің идеологиясы мен мәртебесін ең жоғары орынға қойған. Өйткені олардың бәрінің де тілі қазақша шыққан, бірі ауыл молдасынан хат таныса, енді бірі ана тілінде мұғалімдерден тіл сындырған. Яғни, тіректің мықты болғандығы. Тілдің өзі ана тілде сайрап тұрғандықтан, ешкім оған балта да шаба алмаған. Қазақстандық қауымның түсінуге тиіс жайыттың бірі - намысын найзаға шаншып, күре тамыры Көк бөріден нәр алған, көк Тәңірге табынған Күлтегіннің ұрпағынабүгінгі таңда ағылшын тілін меңгеру қиындық тудыра қоймастығы ақиқат. Иә, көп тіл білу ــ әрине, мақтаныш. Әйтсе де өз ана тілін бұл заманда аяқ асты ету тексіздің ісі. Ана тілін жақсы біліп тұрып, өзге тілде жетік сөйлесе ــ бұл сүйініш, мақтаныш; ал ана тілін білмей тұрып, өзге тілде сөйлесе ــ бұл күйініш, өкініш. Осыны ұғыну және ұғындыру маңызды болып табылады. Біздің түпкілікті мақсат – ағылшын идеологиясын сіңіріп, ағылшын болып өмір сүру емес, ағылшынның тілін ғана үйрену емес пе? Баршамызды әлемге қанат жайған ағылшын тілімен қаруландыру ғана емес пе еді? Басты шарттың бірі ағылшын тілін заманауи құрал ретінде қарастыру. Кейбір адамдар ағылшын тіліне қарсылық білдіріп жатады. Бұл жартасқа соғылғанмен парапар нәрсе. Бұларға айтарым, ағылшын әлем мойындаған жаһандану тілі. Бұл-бұзылмас заңдылық. Әлемдік ғаламтордағы ақпараттың 85%, түрлі баспа өнімдерінің 65% ағылшын тілінде. Келесі ескеретінім, ағылшын тілі - жоғарғы технология тілі. Сондықтан не ағылшын тілін меңгеруге тиіспіз немесе өз тілімізді алдыңғы қатарға шығару үшін жаһандық технология көшбасшысына айналуға міндеттіміз, бұл мақсатты орындаудың өзінде ағылшын тілін үйрену басты шарттардың бірі болып табылады. Халық «Үш тұғырлы тіл» дегенге үрке қарамауы тиіс. Ол сондай қорқынышты дүние емес. Үш тілді де жетік білген «Халықаралық қатынастар» мамандығының оқытушысы ретінде түсінгенім әр ұлттың өз тілі өзге тілге жеткізетін көпір іспетті. Сондықтан да біз бұл мәселені дұрыс жағынан ойластыруымыз керек. Бала жастайынан қанша тілді меңгеріп өссе, есейе келе өзіне соншалықты білім жинайды. Бабаларымыз «бір тіл білген бір адам, екі тіл білген екі адам» деп бекерге айтпаса керек… Елюбаев Риззат Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университетінің «Халықаралық қатынастар, тарих және әлеуметтік жұмыс» кафедрасы оқытушысы 000 Көптілділік туралы ойтолғау жазарда, пікір бөлісуде көпшілік үстіртін айтып, терең ойланады, өйткені бұл мәселеде барша тікелей және жанама сұрақтар түйіседі. Басты сұрақтың түйіні неде? Қандай шешімдер қабылданды? Неден бастау керек еді? Қарапайым халықты мазалайтыны осы көптілділіктің бізге керегі бар ма, жоқ па деген сауалдар. Ғаламтор, газетжурналдар, әлеуметтік желілерді қарасаныз қайшы пікірлерге толы екендігін аңғарасыз. Мемлекеттік деңгейде тілге қатысты бірізді саясаттың қабылданып жүзеге асырылып жатқаны айқын, онда неліктен қоғамда біржақты қажетті түсінік қалыптаспады? Бар мәселе осы сұраққа келіп тоқтайды. Қазақстандық жауаптың болмауы неде? Бізге мәлім әлемде екінші ұстаз атанған, ұлы ғұлама Әбу-Насыр Әл-Фараби өмірінде 76 ұлттың тілін білсе, өр рухты дауылпаз ақын Махамбет пен қазақтың бір туар ұлы Шоқан да бірнеше тіл білсе керек-ті. Дана Абайдың орыс-қазақ тілдерімен қатар парсы, араб тілдерін меңгергендігі өз алдына, ескеретін жайыт қазақ тілі еш уақытта өзімен көршілес халықтың тілдерінен сорлы болып, қатардан қалып өмір сүрмегендігі, өз сыбағасын ешкімге бермегендігі мыңдаған жылғы тарихымыздан көрініс табады. Бүгінгі күннің көрінісі қандай?! Бұзылмастай көрінетін қағидаттың бірі:«Көп тіл білу-заман талабы». Мемлекет басшысы өзінің кезекті бір жолдауында: «Қазақстан бүкіл әлемде халқы үш тілді пайдаланатын мәдениетті ел ретінде танылуға тиіс. Бұлар: қазақ тілі-мемлекеттік тіл, орыс тілі-ұлтаралық қатынас тілі және ағылшын тілі-жаһандық экономикаға ойдағыдай кірігу тілі» туралы нақты айтқан еді. Міндетті түрде, «үштілділік» саясатынының маңыздылығы, қажеттілігі жайлы пікірлердің жиі айтылатыны жасырын емес. Десек те Елбасының: «Қазақ тілі үш тілдің біреуі болып қалмайды. Үш тілдің біріншісі, негізгісі, бастысы, маңыздысы бола береді»- деп ескерткенін тағы бір қайталап қойсақ артық болмас. Осыған орай әлемдегі дамыған елу елдің қатарына қосылу үшін билік «үш тұғырлы тіл» саясатын қолға алғандығы белгілі. Ақпараттық техниканың дамыған кезінде тілді үйрену қиындық тудырмайды, қайта көп тіл білгеннің ешбір зияны жоқ. Бірақ Қазақ баласы, әрбір Қазақстандық әуелі отбасында қазақы тілдік рухпен тыныстап, ана тілінің нәрлі уызына қанып, ұлттық рухани тәрбиенің қайнар бұлағынан сусындап өсуі керек. Алғашқы тәрбиені ана тілінде қабылдап, қазақ тілінің қасиетімен жетілген бала кейін қандай ортада жүріп, қанша тіл үйренсе де, өз тілін ұмытпайтын, ұлттық қасиетінен көз жазып адасып қалмайтын тұлға болады. Әлихан Бөкейханов сынды алаш арыстарымыздан бастап, кешегі Абай Құнанбайұлы, Мұхтар Әуезов, Қаныш Сәтпаев сияқты талай тарландырымыз қанша жат жерден білім алса да, небір саясаттың қысымында жүрсе де, ана тілінің идеологиясы мен мәртебесін ең жоғары орынға қойған. Өйткені олардың бәрінің де тілі қазақша шыққан, бірі ауыл молдасынан хат таныса, енді бірі ана тілінде мұғалімдерден тіл сындырған. Яғни, тіректің мықты болғандығы. Тілдің өзі ана тілде сайрап тұрғандықтан, ешкім оған балта да шаба алмаған. Қазақстандық қауымның түсінуге тиіс жайыттың бірі - намысын найзаға шаншып, күре тамыры Көк бөріден нәр алған, көк Тәңірге табынған Күлтегіннің ұрпағынабүгінгі таңда ағылшын тілін меңгеру қиындық тудыра қоймастығы ақиқат. Иә, көп тіл білу ــ әрине, мақтаныш. Әйтсе де өз ана тілін бұл заманда аяқ асты ету тексіздің ісі. Ана тілін жақсы біліп тұрып, өзге тілде жетік сөйлесе ــ бұл сүйініш, мақтаныш; ал ана тілін білмей тұрып, өзге тілде сөйлесе ــ бұл күйініш, өкініш. Осыны ұғыну және ұғындыру маңызды болып табылады. Біздің түпкілікті мақсат – ағылшын идеологиясын сіңіріп, ағылшын болып өмір сүру емес, ағылшынның тілін ғана үйрену емес пе? Баршамызды әлемге қанат жайған ағылшын тілімен қаруландыру ғана емес пе еді? Басты шарттың бірі ағылшын тілін заманауи құрал ретінде қарастыру. Кейбір адамдар ағылшын тіліне қарсылық білдіріп жатады. Бұл жартасқа соғылғанмен парапар нәрсе. Бұларға айтарым, ағылшын әлем мойындаған жаһандану тілі. Бұл-бұзылмас заңдылық. Әлемдік ғаламтордағы ақпараттың 85%, түрлі баспа өнімдерінің 65% ағылшын тілінде. Келесі ескеретінім, ағылшын тілі - жоғарғы технология тілі. Сондықтан не ағылшын тілін меңгеруге тиіспіз немесе өз тілімізді алдыңғы қатарға шығару үшін жаһандық технология көшбасшысына айналуға міндеттіміз, бұл мақсатты орындаудың өзінде ағылшын тілін үйрену басты шарттардың бірі болып табылады. Халық «Үш тұғырлы тіл» дегенге үрке қарамауы тиіс. Ол сондай қорқынышты дүние емес. Үш тілді де жетік білген «Халықаралық қатынастар» мамандығының оқытушысы ретінде түсінгенім әр ұлттың өз тілі өзге тілге жеткізетін көпір іспетті. Сондықтан да біз бұл мәселені дұрыс жағынан ойластыруымыз керек. Бала жастайынан қанша тілді меңгеріп өссе, есейе келе өзіне соншалықты білім жинайды. Бабаларымыз «бір тіл білген бір адам, екі тіл білген екі адам» деп бекерге айтпаса керек… Елюбаев Риззат Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университетінің «Халықаралық қатынастар, тарих және әлеуметтік жұмыс» кафедрасы оқытушысы 000 Көптілділік туралы ойтолғау жазарда, пікір бөлісуде көпшілік үстіртін айтып, терең ойланады, өйткені бұл мәселеде барша тікелей және жанама сұрақтар түйіседі. Басты сұрақтың түйіні неде? Қандай шешімдер қабылданды? Неден бастау керек еді? Қарапайым халықты мазалайтыны осы көптілділіктің бізге керегі бар ма, жоқ па деген сауалдар. Ғаламтор, газетжурналдар, әлеуметтік желілерді қарасаныз қайшы пікірлерге толы екендігін аңғарасыз. Мемлекеттік деңгейде тілге қатысты бірізді саясаттың қабылданып жүзеге асырылып жатқаны айқын, онда неліктен қоғамда біржақты қажетті түсінік қалыптаспады? Бар мәселе осы сұраққа келіп тоқтайды. Қазақстандық жауаптың болмауы неде? Бізге мәлім әлемде екінші ұстаз атанған, ұлы ғұлама Әбу-Насыр Әл-Фараби өмірінде 76 ұлттың тілін білсе, өр рухты дауылпаз ақын Махамбет пен қазақтың бір туар ұлы Шоқан да бірнеше тіл білсе керек-ті. Дана Абайдың орыс-қазақ тілдерімен қатар парсы, араб тілдерін меңгергендігі өз алдына, ескеретін жайыт қазақ тілі еш уақытта өзімен көршілес халықтың тілдерінен сорлы болып, қатардан қалып өмір сүрмегендігі, өз сыбағасын ешкімге бермегендігі мыңдаған жылғы тарихымыздан көрініс табады. Бүгінгі күннің көрінісі қандай?! Бұзылмастай көрінетін қағидаттың бірі:«Көп тіл білу-заман талабы». Мемлекет басшысы өзінің кезекті бір жолдауында: «Қазақстан бүкіл әлемде халқы үш тілді пайдаланатын мәдениетті ел ретінде танылуға тиіс. Бұлар: қазақ тілі-мемлекеттік тіл, орыс тілі-ұлтаралық қатынас тілі және ағылшын тілі-жаһандық экономикаға ойдағыдай кірігу тілі» туралы нақты айтқан еді. Міндетті түрде, «үштілділік» саясатынының маңыздылығы, қажеттілігі жайлы пікірлердің жиі айтылатыны жасырын емес. Десек те Елбасының: «Қазақ тілі үш тілдің біреуі болып қалмайды. Үш тілдің біріншісі, негізгісі, бастысы, маңыздысы бола береді»- деп ескерткенін тағы бір қайталап қойсақ артық болмас. Осыған орай әлемдегі дамыған елу елдің қатарына қосылу үшін билік «үш тұғырлы тіл» саясатын қолға алғандығы белгілі. Ақпараттық техниканың дамыған кезінде тілді үйрену қиындық тудырмайды, қайта көп тіл білгеннің ешбір зияны жоқ. Бірақ Қазақ баласы, әрбір Қазақстандық әуелі отбасында қазақы тілдік рухпен тыныстап, ана тілінің нәрлі уызына қанып, ұлттық рухани тәрбиенің қайнар бұлағынан сусындап өсуі керек. Алғашқы тәрбиені ана тілінде қабылдап, қазақ тілінің қасиетімен жетілген бала кейін қандай ортада жүріп, қанша тіл үйренсе де, өз тілін ұмытпайтын, ұлттық қасиетінен көз жазып адасып қалмайтын тұлға болады. Әлихан Бөкейханов сынды алаш арыстарымыздан бастап, кешегі Абай Құнанбайұлы, Мұхтар Әуезов, Қаныш Сәтпаев сияқты талай тарландырымыз қанша жат жерден білім алса да, небір саясаттың қысымында жүрсе де, ана тілінің идеологиясы мен мәртебесін ең жоғары орынға қойған. Өйткені олардың бәрінің де тілі қазақша шыққан, бірі ауыл молдасынан хат таныса, енді бірі ана тілінде мұғалімдерден тіл сындырған. Яғни, тіректің мықты болғандығы. Тілдің өзі ана тілде сайрап тұрғандықтан, ешкім оған балта да шаба алмаған. Қазақстандық қауымның түсінуге тиіс жайыттың бірі - намысын найзаға шаншып, күре тамыры Көк бөріден нәр алған, көк Тәңірге табынған Күлтегіннің ұрпағынабүгінгі таңда ағылшын тілін меңгеру қиындық тудыра қоймастығы ақиқат. Иә, көп тіл білу ــ әрине, мақтаныш. Әйтсе де өз ана тілін бұл заманда аяқ асты ету тексіздің ісі. Ана тілін жақсы біліп тұрып, өзге тілде жетік сөйлесе ــ бұл сүйініш, мақтаныш; ал ана тілін білмей тұрып, өзге тілде сөйлесе ــ бұл күйініш, өкініш. Осыны ұғыну және ұғындыру маңызды болып табылады. Біздің түпкілікті мақсат – ағылшын идеологиясын сіңіріп, ағылшын болып өмір сүру емес, ағылшынның тілін ғана үйрену емес пе? Баршамызды әлемге қанат жайған ағылшын тілімен қаруландыру ғана емес пе еді? Басты шарттың бірі ағылшын тілін заманауи құрал ретінде қарастыру. Кейбір адамдар ағылшын тіліне қарсылық білдіріп жатады. Бұл жартасқа соғылғанмен парапар нәрсе. Бұларға айтарым, ағылшын әлем мойындаған жаһандану тілі. Бұл-бұзылмас заңдылық. Әлемдік ғаламтордағы ақпараттың 85%, түрлі баспа өнімдерінің 65% ағылшын тілінде. Келесі ескеретінім, ағылшын тілі - жоғарғы технология тілі. Сондықтан не ағылшын тілін меңгеруге тиіспіз немесе өз тілімізді алдыңғы қатарға шығару үшін жаһандық технология көшбасшысына айналуға міндеттіміз, бұл мақсатты орындаудың өзінде ағылшын тілін үйрену басты шарттардың бірі болып табылады. Халық «Үш тұғырлы тіл» дегенге үрке қарамауы тиіс. Ол сондай қорқынышты дүние емес. Үш тілді де жетік білген «Халықаралық қатынастар» мамандығының оқытушысы ретінде түсінгенім әр ұлттың өз тілі өзге тілге жеткізетін көпір іспетті. Сондықтан да біз бұл мәселені дұрыс жағынан ойластыруымыз керек. Бала жастайынан қанша тілді меңгеріп өссе, есейе келе өзіне соншалықты білім жинайды. Бабаларымыз «бір тіл білген бір адам, екі тіл білген екі адам» деп бекерге айтпаса керек… Елюбаев Риззат Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университетінің «Халықаралық қатынастар, тарих және әлеуметтік жұмыс» кафедрасы оқытушысы 000 Көптілділік туралы ойтолғау жазарда, пікір бөлісуде көпшілік үстіртін айтып, терең ойланады, өйткені бұл мәселеде барша тікелей және жанама сұрақтар түйіседі. Басты сұрақтың түйіні неде? Қандай шешімдер қабылданды? Неден бастау керек еді? Қарапайым халықты мазалайтыны осы көптілділіктің бізге керегі бар ма, жоқ па деген сауалдар. Ғаламтор, газетжурналдар, әлеуметтік желілерді қарасаныз қайшы пікірлерге толы екендігін аңғарасыз. Мемлекеттік деңгейде тілге қатысты бірізді саясаттың қабылданып жүзеге асырылып жатқаны айқын, онда неліктен қоғамда біржақты қажетті түсінік қалыптаспады? Бар мәселе осы сұраққа келіп тоқтайды. Қазақстандық жауаптың болмауы неде? Бізге мәлім әлемде екінші ұстаз атанған, ұлы ғұлама Әбу-Насыр Әл-Фараби өмірінде 76 ұлттың тілін білсе, өр рухты дауылпаз ақын Махамбет пен қазақтың бір туар ұлы Шоқан да бірнеше тіл білсе керек-ті. Дана Абайдың орыс-қазақ тілдерімен қатар парсы, араб тілдерін меңгергендігі өз алдына, ескеретін жайыт қазақ тілі еш уақытта өзімен көршілес халықтың тілдерінен сорлы болып, қатардан қалып өмір сүрмегендігі, өз сыбағасын ешкімге бермегендігі мыңдаған жылғы тарихымыздан көрініс табады. Бүгінгі күннің көрінісі қандай?! Бұзылмастай көрінетін қағидаттың бірі:«Көп тіл білу-заман талабы». Мемлекет басшысы өзінің кезекті бір жолдауында: «Қазақстан бүкіл әлемде халқы үш тілді пайдаланатын мәдениетті ел ретінде танылуға тиіс. Бұлар: қазақ тілі-мемлекеттік тіл, орыс тілі-ұлтаралық қатынас тілі және ағылшын тілі-жаһандық экономикаға ойдағыдай кірігу тілі» туралы нақты айтқан еді. Міндетті түрде, «үштілділік» саясатынының маңыздылығы, қажеттілігі жайлы пікірлердің жиі айтылатыны жасырын емес. Десек те Елбасының: «Қазақ тілі үш тілдің біреуі болып қалмайды. Үш тілдің біріншісі, негізгісі, бастысы, маңыздысы бола береді»- деп ескерткенін тағы бір қайталап қойсақ артық болмас. Осыған орай әлемдегі дамыған елу елдің қатарына қосылу үшін билік «үш тұғырлы тіл» саясатын қолға алғандығы белгілі. Ақпараттық техниканың дамыған кезінде тілді үйрену қиындық тудырмайды, қайта көп тіл білгеннің ешбір зияны жоқ. Бірақ Қазақ баласы, әрбір Қазақстандық әуелі отбасында қазақы тілдік рухпен тыныстап, ана тілінің нәрлі уызына қанып, ұлттық рухани тәрбиенің қайнар бұлағынан сусындап өсуі керек. Алғашқы тәрбиені ана тілінде қабылдап, қазақ тілінің қасиетімен жетілген бала кейін қандай ортада жүріп, қанша тіл үйренсе де, өз тілін ұмытпайтын, ұлттық қасиетінен көз жазып адасып қалмайтын тұлға болады. Әлихан Бөкейханов сынды алаш арыстарымыздан бастап, кешегі Абай Құнанбайұлы, Мұхтар Әуезов, Қаныш Сәтпаев сияқты талай тарландырымыз қанша жат жерден білім алса да, небір саясаттың қысымында жүрсе де, ана тілінің идеологиясы мен мәртебесін ең жоғары орынға қойған. Өйткені олардың бәрінің де тілі қазақша шыққан, бірі ауыл молдасынан хат таныса, енді бірі ана тілінде мұғалімдерден тіл сындырған. Яғни, тіректің мықты болғандығы. Тілдің өзі ана тілде сайрап тұрғандықтан, ешкім оған балта да шаба алмаған. Қазақстандық қауымның түсінуге тиіс жайыттың бірі - намысын найзаға шаншып, күре тамыры Көк бөріден нәр алған, көк Тәңірге табынған Күлтегіннің ұрпағынабүгінгі таңда ағылшын тілін меңгеру қиындық тудыра қоймастығы ақиқат. Иә, көп тіл білу ــ әрине, мақтаныш. Әйтсе де өз ана тілін бұл заманда аяқ асты ету тексіздің ісі. Ана тілін жақсы біліп тұрып, өзге тілде жетік сөйлесе ــ бұл сүйініш, мақтаныш; ал ана тілін білмей тұрып, өзге тілде сөйлесе ــ бұл күйініш, өкініш. Осыны ұғыну және ұғындыру маңызды болып табылады. Біздің түпкілікті мақсат – ағылшын идеологиясын сіңіріп, ағылшын болып өмір сүру емес, ағылшынның тілін ғана үйрену емес пе? Баршамызды әлемге қанат жайған ағылшын тілімен қаруландыру ғана емес пе еді? Басты шарттың бірі ағылшын тілін заманауи құрал ретінде қарастыру. Кейбір адамдар ағылшын тіліне қарсылық білдіріп жатады. Бұл жартасқа соғылғанмен парапар нәрсе. Бұларға айтарым, ағылшын әлем мойындаған жаһандану тілі. Бұл-бұзылмас заңдылық. Әлемдік ғаламтордағы ақпараттың 85%, түрлі баспа өнімдерінің 65% ағылшын тілінде. Келесі ескеретінім, ағылшын тілі - жоғарғы технология тілі. Сондықтан не ағылшын тілін меңгеруге тиіспіз немесе өз тілімізді алдыңғы қатарға шығару үшін жаһандық технология көшбасшысына айналуға міндеттіміз, бұл мақсатты орындаудың өзінде ағылшын тілін үйрену басты шарттардың бірі болып табылады. Халық «Үш тұғырлы тіл» дегенге үрке қарамауы тиіс. Ол сондай қорқынышты дүние емес. Үш тілді де жетік білген «Халықаралық қатынастар» мамандығының оқытушысы ретінде түсінгенім әр ұлттың өз тілі өзге тілге жеткізетін көпір іспетті. Сондықтан да біз бұл мәселені дұрыс жағынан ойластыруымыз керек. Бала жастайынан қанша тілді меңгеріп өссе, есейе келе өзіне соншалықты білім жинайды. Бабаларымыз «бір тіл білген бір адам, екі тіл білген екі адам» деп бекерге айтпаса керек… Елюбаев Риззат Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университетінің «Халықаралық қатынастар, тарих және әлеуметтік жұмыс» кафедрасы оқытушысы 000 Көптілділік туралы ойтолғау жазарда, пікір бөлісуде көпшілік үстіртін айтып, терең ойланады, өйткені бұл мәселеде барша тікелей және жанама сұрақтар түйіседі. Басты сұрақтың түйіні неде? Қандай шешімдер қабылданды? Неден бастау керек еді? Қарапайым халықты мазалайтыны осы көптілділіктің бізге керегі бар ма, жоқ па деген сауалдар. Ғаламтор, газетжурналдар, әлеуметтік желілерді қарасаныз қайшы пікірлерге толы екендігін аңғарасыз. Мемлекеттік деңгейде тілге қатысты бірізді саясаттың қабылданып жүзеге асырылып жатқаны айқын, онда неліктен қоғамда біржақты қажетті түсінік қалыптаспады? Бар мәселе осы сұраққа келіп тоқтайды. Қазақстандық жауаптың болмауы неде? Бізге мәлім әлемде екінші ұстаз атанған, ұлы ғұлама Әбу-Насыр Әл-Фараби өмірінде 76 ұлттың тілін білсе, өр рухты дауылпаз ақын Махамбет пен қазақтың бір туар ұлы Шоқан да бірнеше тіл білсе керек-ті. Дана Абайдың орыс-қазақ тілдерімен қатар парсы, араб тілдерін меңгергендігі өз алдына, ескеретін жайыт қазақ тілі еш уақытта өзімен көршілес халықтың тілдерінен сорлы болып, қатардан қалып өмір сүрмегендігі, өз сыбағасын ешкімге бермегендігі мыңдаған жылғы тарихымыздан көрініс табады. Бүгінгі күннің көрінісі қандай?! Бұзылмастай көрінетін қағидаттың бірі:«Көп тіл білу-заман талабы». Мемлекет басшысы өзінің кезекті бір жолдауында: «Қазақстан бүкіл әлемде халқы үш тілді пайдаланатын мәдениетті ел ретінде танылуға тиіс. Бұлар: қазақ тілі-мемлекеттік тіл, орыс тілі-ұлтаралық қатынас тілі және ағылшын тілі-жаһандық экономикаға ойдағыдай кірігу тілі» туралы нақты айтқан еді. Міндетті түрде, «үштілділік» саясатынының маңыздылығы, қажеттілігі жайлы пікірлердің жиі айтылатыны жасырын емес. Десек те Елбасының: «Қазақ тілі үш тілдің біреуі болып қалмайды. Үш тілдің біріншісі, негізгісі, бастысы, маңыздысы бола береді»- деп ескерткенін тағы бір қайталап қойсақ артық болмас. Осыған орай әлемдегі дамыған елу елдің қатарына қосылу үшін билік «үш тұғырлы тіл» саясатын қолға алғандығы белгілі. Ақпараттық техниканың дамыған кезінде тілді үйрену қиындық тудырмайды, қайта көп тіл білгеннің ешбір зияны жоқ. Бірақ Қазақ баласы, әрбір Қазақстандық әуелі отбасында қазақы тілдік рухпен тыныстап, ана тілінің нәрлі уызына қанып, ұлттық рухани тәрбиенің қайнар бұлағынан сусындап өсуі керек. Алғашқы тәрбиені ана тілінде қабылдап, қазақ тілінің қасиетімен жетілген бала кейін қандай ортада жүріп, қанша тіл үйренсе де, өз тілін ұмытпайтын, ұлттық қасиетінен көз жазып адасып қалмайтын тұлға болады. Әлихан Бөкейханов сынды алаш арыстарымыздан бастап, кешегі Абай Құнанбайұлы, Мұхтар Әуезов, Қаныш Сәтпаев сияқты талай тарландырымыз қанша жат жерден білім алса да, небір саясаттың қысымында жүрсе де, ана тілінің идеологиясы мен мәртебесін ең жоғары орынға қойған. Өйткені олардың бәрінің де тілі қазақша шыққан, бірі ауыл молдасынан хат таныса, енді бірі ана тілінде мұғалімдерден тіл сындырған. Яғни, тіректің мықты болғандығы. Тілдің өзі ана тілде сайрап тұрғандықтан, ешкім оған балта да шаба алмаған. Қазақстандық қауымның түсінуге тиіс жайыттың бірі - намысын найзаға шаншып, күре тамыры Көк бөріден нәр алған, көк Тәңірге табынған Күлтегіннің ұрпағынабүгінгі таңда ағылшын тілін меңгеру қиындық тудыра қоймастығы ақиқат. Иә, көп тіл білу ــ әрине, мақтаныш. Әйтсе де өз ана тілін бұл заманда аяқ асты ету тексіздің ісі. Ана тілін жақсы біліп тұрып, өзге тілде жетік сөйлесе ــ бұл сүйініш, мақтаныш; ал ана тілін білмей тұрып, өзге тілде сөйлесе ــ бұл күйініш, өкініш. Осыны ұғыну және ұғындыру маңызды болып табылады. Біздің түпкілікті мақсат – ағылшын идеологиясын сіңіріп, ағылшын болып өмір сүру емес, ағылшынның тілін ғана үйрену емес пе? Баршамызды әлемге қанат жайған ағылшын тілімен қаруландыру ғана емес пе еді? Басты шарттың бірі ағылшын тілін заманауи құрал ретінде қарастыру. Кейбір адамдар ағылшын тіліне қарсылық білдіріп жатады. Бұл жартасқа соғылғанмен парапар нәрсе. Бұларға айтарым, ағылшын әлем мойындаған жаһандану тілі. Бұл-бұзылмас заңдылық. Әлемдік ғаламтордағы ақпараттың 85%, түрлі баспа өнімдерінің 65% ағылшын тілінде. Келесі ескеретінім, ағылшын тілі - жоғарғы технология тілі. Сондықтан не ағылшын тілін меңгеруге тиіспіз немесе өз тілімізді алдыңғы қатарға шығару үшін жаһандық технология көшбасшысына айналуға міндеттіміз, бұл мақсатты орындаудың өзінде ағылшын тілін үйрену басты шарттардың бірі болып табылады. Халық «Үш тұғырлы тіл» дегенге үрке қарамауы тиіс. Ол сондай қорқынышты дүние емес. Үш тілді де жетік білген «Халықаралық қатынастар» мамандығының оқытушысы ретінде түсінгенім әр ұлттың өз тілі өзге тілге жеткізетін көпір іспетті. Сондықтан да біз бұл мәселені дұрыс жағынан ойластыруымыз керек. Бала жастайынан қанша тілді меңгеріп өссе, есейе келе өзіне соншалықты білім жинайды. Бабаларымыз «бір тіл білген бір адам, екі тіл білген екі адам» деп бекерге айтпаса керек… Елюбаев Риззат Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университетінің «Халықаралық қатынастар, тарих және әлеуметтік жұмыс» кафедрасы оқытушысы Көптілділік туралы ойтолғау жазарда, пікір бөлісуде көпшілік үстіртін айтып, терең ойланады, өйткені бұл мәселеде барша тікелей және жанама сұрақтар түйіседі. Басты сұрақтың түйіні неде? Қандай шешімдер қабылданды? Неден бастау керек еді? Қарапайым халықты мазалайтыны осы көптілділіктің бізге керегі бар ма, жоқ па деген сауалдар. Ғаламтор, газетжурналдар, әлеуметтік желілерді қарасаныз қайшы пікірлерге толы екендігін аңғарасыз. Мемлекеттік деңгейде тілге қатысты бірізді саясаттың қабылданып жүзеге асырылып жатқаны айқын, онда неліктен қоғамда біржақты қажетті түсінік қалыптаспады? Бар мәселе осы сұраққа келіп тоқтайды. Қазақстандық жауаптың болмауы неде? Бізге мәлім әлемде екінші ұстаз атанған, ұлы ғұлама Әбу-Насыр Әл-Фараби өмірінде 76 ұлттың тілін білсе, өр рухты дауылпаз ақын Махамбет пен қазақтың бір туар ұлы Шоқан да бірнеше тіл білсе керек-ті. Дана Абайдың орыс-қазақ тілдерімен қатар парсы, араб тілдерін меңгергендігі өз алдына, ескеретін жайыт қазақ тілі еш уақытта өзімен көршілес халықтың тілдерінен сорлы болып, қатардан қалып өмір сүрмегендігі, өз сыбағасын ешкімге бермегендігі мыңдаған жылғы тарихымыздан көрініс табады. Бүгінгі күннің көрінісі қандай?! Бұзылмастай көрінетін қағидаттың бірі:«Көп тіл білу-заман талабы». Мемлекет басшысы өзінің кезекті бір жолдауында: «Қазақстан бүкіл әлемде халқы үш тілді пайдаланатын мәдениетті ел ретінде танылуға тиіс. Бұлар: қазақ тілі-мемлекеттік тіл, орыс тілі-ұлтаралық қатынас тілі және ағылшын тілі-жаһандық экономикаға ойдағыдай кірігу тілі» туралы нақты айтқан еді. Міндетті түрде, «үштілділік» саясатынының маңыздылығы, қажеттілігі жайлы пікірлердің жиі айтылатыны жасырын емес. Десек те Елбасының: «Қазақ тілі үш тілдің біреуі болып қалмайды. Үш тілдің біріншісі, негізгісі, бастысы, маңыздысы бола береді»- деп ескерткенін тағы бір қайталап қойсақ артық болмас. Осыған орай әлемдегі дамыған елу елдің қатарына қосылу үшін билік «үш тұғырлы тіл» саясатын қолға алғандығы белгілі. Ақпараттық техниканың дамыған кезінде тілді үйрену қиындық тудырмайды, қайта көп тіл білгеннің ешбір зияны жоқ. Бірақ Қазақ баласы, әрбір Қазақстандық әуелі отбасында қазақы тілдік рухпен тыныстап, ана тілінің нәрлі уызына қанып, ұлттық рухани тәрбиенің қайнар бұлағынан сусындап өсуі керек. Алғашқы тәрбиені ана тілінде қабылдап, қазақ тілінің қасиетімен жетілген бала кейін қандай ортада жүріп, қанша тіл үйренсе де, өз тілін ұмытпайтын, ұлттық қасиетінен көз жазып адасып қалмайтын тұлға болады. Әлихан Бөкейханов сынды алаш арыстарымыздан бастап, кешегі Абай Құнанбайұлы, Мұхтар Әуезов, Қаныш Сәтпаев сияқты талай тарландырымыз қанша жат жерден білім алса да, небір саясаттың қысымында жүрсе де, ана тілінің идеологиясы мен мәртебесін ең жоғары орынға қойған. Өйткені олардың бәрінің де тілі қазақша шыққан, бірі ауыл молдасынан хат таныса, енді бірі ана тілінде мұғалімдерден тіл сындырған. Яғни, тіректің мықты болғандығы. Тілдің өзі ана тілде сайрап тұрғандықтан, ешкім оған балта да шаба алмаған. Қазақстандық қауымның түсінуге тиіс жайыттың бірі - намысын найзаға шаншып, күре тамыры Көк бөріден нәр алған, көк Тәңірге табынған Күлтегіннің ұрпағынабүгінгі таңда ағылшын тілін меңгеру қиындық тудыра қоймастығы ақиқат. Иә, көп тіл білу ــ әрине, мақтаныш. Әйтсе де өз ана тілін бұл заманда аяқ асты ету тексіздің ісі. Ана тілін жақсы біліп тұрып, өзге тілде жетік сөйлесе ــ бұл сүйініш, мақтаныш; ал ана тілін білмей тұрып, өзге тілде сөйлесе ــ бұл күйініш, өкініш. Осыны ұғыну және ұғындыру маңызды болып табылады. Біздің түпкілікті мақсат – ағылшын идеологиясын сіңіріп, ағылшын болып өмір сүру емес, ағылшынның тілін ғана үйрену емес пе? Баршамызды әлемге қанат жайған ағылшын тілімен қаруландыру ғана емес пе еді? Басты шарттың бірі ағылшын тілін заманауи құрал ретінде қарастыру. Кейбір адамдар ағылшын тіліне қарсылық білдіріп жатады. Бұл жартасқа соғылғанмен парапар нәрсе. Бұларға айтарым, ағылшын әлем мойындаған жаһандану тілі. Бұл-бұзылмас заңдылық. Әлемдік ғаламтордағы ақпараттың 85%, түрлі баспа өнімдерінің 65% ағылшын тілінде. Келесі ескеретінім, ағылшын тілі - жоғарғы технология тілі. Сондықтан не ағылшын тілін меңгеруге тиіспіз немесе өз тілімізді алдыңғы қатарға шығару үшін жаһандық технология көшбасшысына айналуға міндеттіміз, бұл мақсатты орындаудың өзінде ағылшын тілін үйрену басты шарттардың бірі болып табылады. Халық «Үш тұғырлы тіл» дегенге үрке қарамауы тиіс. Ол сондай қорқынышты дүние емес. Үш тілді де жетік білген «Халықаралық қатынастар» мамандығының оқытушысы ретінде түсінгенім әр ұлттың өз тілі өзге тілге жеткізетін көпір іспетті. Сондықтан да біз бұл мәселені дұрыс жағынан ойластыруымыз керек. Бала жастайынан қанша тілді меңгеріп өссе, есейе келе өзіне соншалықты білім жинайды. Бабаларымыз «бір тіл білген бір адам, екі тіл білген екі адам» деп бекерге айтпаса керек… Елюбаев Риззат Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университетінің «Халықаралық қатынастар, тарих және әлеуметтік жұмыс» кафедрасы оқытушысы Көптілділік туралы ойтолғау жазарда, пікір бөлісуде көпшілік үстіртін айтып, терең ойланады, өйткені бұл мәселеде барша тікелей және жанама сұрақтар түйіседі. Басты сұрақтың түйіні неде? Қандай шешімдер қабылданды? Неден бастау керек еді? Қарапайым халықты мазалайтыны осы көптілділіктің бізге керегі бар ма, жоқ па деген сауалдар. Ғаламтор, газетжурналдар, әлеуметтік желілерді қарасаныз қайшы пікірлерге толы екендігін аңғарасыз. Мемлекеттік деңгейде тілге қатысты бірізді саясаттың қабылданып жүзеге асырылып жатқаны айқын, онда неліктен қоғамда біржақты қажетті түсінік қалыптаспады? Бар мәселе осы сұраққа келіп тоқтайды. Қазақстандық жауаптың болмауы неде? Бізге мәлім әлемде екінші ұстаз атанған, ұлы ғұлама Әбу-Насыр Әл-Фараби өмірінде 76 ұлттың тілін білсе, өр рухты дауылпаз ақын Махамбет пен қазақтың бір туар ұлы Шоқан да бірнеше тіл білсе керек-ті. Дана Абайдың орыс-қазақ тілдерімен қатар парсы, араб тілдерін меңгергендігі өз алдына, ескеретін жайыт қазақ тілі еш уақытта өзімен көршілес халықтың тілдерінен сорлы болып, қатардан қалып өмір сүрмегендігі, өз сыбағасын ешкімге бермегендігі мыңдаған жылғы тарихымыздан көрініс табады. Бүгінгі күннің көрінісі қандай?! Бұзылмастай көрінетін қағидаттың бірі:«Көп тіл білу-заман талабы». Мемлекет басшысы өзінің кезекті бір жолдауында: «Қазақстан бүкіл әлемде халқы үш тілді пайдаланатын мәдениетті ел ретінде танылуға тиіс. Бұлар: қазақ тілі-мемлекеттік тіл, орыс тілі-ұлтаралық қатынас тілі және ағылшын тілі-жаһандық экономикаға ойдағыдай кірігу тілі» туралы нақты айтқан еді. Міндетті түрде, «үштілділік» саясатынының маңыздылығы, қажеттілігі жайлы пікірлердің жиі айтылатыны жасырын емес. Десек те Елбасының: «Қазақ тілі үш тілдің біреуі болып қалмайды. Үш тілдің біріншісі, негізгісі, бастысы, маңыздысы бола береді»- деп ескерткенін тағы бір қайталап қойсақ артық болмас. Осыған орай әлемдегі дамыған елу елдің қатарына қосылу үшін билік «үш тұғырлы тіл» саясатын қолға алғандығы белгілі. Ақпараттық техниканың дамыған кезінде тілді үйрену қиындық тудырмайды, қайта көп тіл білгеннің ешбір зияны жоқ. Бірақ Қазақ баласы, әрбір Қазақстандық әуелі отбасында қазақы тілдік рухпен тыныстап, ана тілінің нәрлі уызына қанып, ұлттық рухани тәрбиенің қайнар бұлағынан сусындап өсуі керек. Алғашқы тәрбиені ана тілінде қабылдап, қазақ тілінің қасиетімен жетілген бала кейін қандай ортада жүріп, қанша тіл үйренсе де, өз тілін ұмытпайтын, ұлттық қасиетінен көз жазып адасып қалмайтын тұлға болады. Әлихан Бөкейханов сынды алаш арыстарымыздан бастап, кешегі Абай Құнанбайұлы, Мұхтар Әуезов, Қаныш Сәтпаев сияқты талай тарландырымыз қанша жат жерден білім алса да, небір саясаттың қысымында жүрсе де, ана тілінің идеологиясы мен мәртебесін ең жоғары орынға қойған. Өйткені олардың бәрінің де тілі қазақша шыққан, бірі ауыл молдасынан хат таныса, енді бірі ана тілінде мұғалімдерден тіл сындырған. Яғни, тіректің мықты болғандығы. Тілдің өзі ана тілде сайрап тұрғандықтан, ешкім оған балта да шаба алмаған. Қазақстандық қауымның түсінуге тиіс жайыттың бірі - намысын найзаға шаншып, күре тамыры Көк бөріден нәр алған, көк Тәңірге табынған Күлтегіннің ұрпағынабүгінгі таңда ағылшын тілін меңгеру қиындық тудыра қоймастығы ақиқат. Иә, көп тіл білу ــ әрине, мақтаныш. Әйтсе де өз ана тілін бұл заманда аяқ асты ету тексіздің ісі. Ана тілін жақсы біліп тұрып, өзге тілде жетік сөйлесе ــ бұл сүйініш, мақтаныш; ал ана тілін білмей тұрып, өзге тілде сөйлесе ــ бұл күйініш, өкініш. Осыны ұғыну және ұғындыру маңызды болып табылады. Біздің түпкілікті мақсат – ағылшын идеологиясын сіңіріп, ағылшын болып өмір сүру емес, ағылшынның тілін ғана үйрену емес пе? Баршамызды әлемге қанат жайған ағылшын тілімен қаруландыру ғана емес пе еді? Басты шарттың бірі ағылшын тілін заманауи құрал ретінде қарастыру. Кейбір адамдар ағылшын тіліне қарсылық білдіріп жатады. Бұл жартасқа соғылғанмен парапар нәрсе. Бұларға айтарым, ағылшын әлем мойындаған жаһандану тілі. Бұл-бұзылмас заңдылық. Әлемдік ғаламтордағы ақпараттың 85%, түрлі баспа өнімдерінің 65% ағылшын тілінде. Келесі ескеретінім, ағылшын тілі - жоғарғы технология тілі. Сондықтан не ағылшын тілін меңгеруге тиіспіз немесе өз тілімізді алдыңғы қатарға шығару үшін жаһандық технология көшбасшысына айналуға міндеттіміз, бұл мақсатты орындаудың өзінде ағылшын тілін үйрену басты шарттардың бірі болып табылады. Халық «Үш тұғырлы тіл» дегенге үрке қарамауы тиіс. Ол сондай қорқынышты дүние емес. Үш тілді де жетік білген «Халықаралық қатынастар» мамандығының оқытушысы ретінде түсінгенім әр ұлттың өз тілі өзге тілге жеткізетін көпір іспетті. Сондықтан да біз бұл мәселені дұрыс жағынан ойластыруымыз керек. Бала жастайынан қанша тілді меңгеріп өссе, есейе келе өзіне соншалықты білім жинайды. Бабаларымыз «бір тіл білген бір адам, екі тіл білген екі адам» деп бекерге айтпаса керек… Елюбаев Риззат Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университетінің «Халықаралық қатынастар, тарих және әлеуметтік жұмыс» кафедрасы оқытушысы 000 kk
