Қағыс есту — Қазақстан Энциклопедиясы
"Қағыс есту — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=5000"
TITLE: Қағыс есту — Қазақстан Энциклопедиясы
URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=5000
META: "Қағыс есту — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=5000"
TOTAL WORDS: 269
TEXT: Қазақстан Энциклопедиясы Қағыс есту. Сөз тіркесінің түсіндірме сөздіктегі мағынасы — анық емес, жаңылыс, басқаша есту болып түсіндірілген. «Әмірші қатты шошынды, қағыс естідім бе деп қалды». «Қағыс» түлғасы тілімізде кез келген сезбен тіркесе бермейді. Көбіне «есту» етістігінің алдында келеді. Кейде «қағыс қалу» болып та тіркеседі. Мұндағы «қағыс» сөзін «қаға берісте» тіркесімен өзгертуге болады да, ал «қағыс есту» тіркесіндегі «қағыс» ондай өзгеріске көнбейді. Тілімізде кездесіп, әңгіме болып отырған «қағыс» сөзінің төркіні боларлық тұлғаны басқа түркі тілдерінен кездестіре алмадық. Алайда, түркі тілдеріне жақын, жуық саналатын тілдерден мына сөзді кездестіреміз: хагас — жарты, жартылай, шала мағыналарында қолданылады. Моңғол тілінен ауысқан «хагас» сөзінің қазақ тілінде «қағыс» болып езгеріп, «есту» етістігімен тіркеске түсіп, қалыптасуына толық мүмкіндігі бар деп топшылаймыз. Өйткені «қағыс есту» орнына «шала есту», «жартылай есту» деген тіркестердІң қолданылуы тілімізде ұшырасып отырады. қадағалау. Мұқият бақылау, тәптештеп тексеру мағыналары орнына тілімізде осы кезде де қолданыла береді. ұдайы өз көзімен көріп, қадағалап отырады». Түркі тілдері ішінде туваларда осыған сәйкес «кадагалар» тұлғасы кездеседі де, мағынасы — сақтау, қорғау дегенді білдіреді. Шамасы, бұл сөз оларға моңғолдардан ауысса керек. Себебі моңғол тілінде «хадгалах» тұлғасы да қазақ тіліндегі «сақтау» мағынасында қолданылады. Осы деректерге қарағанда сөз түбірі ертеден түркі-моңғол тобындағы тілдерге ортақ болып, кейінгі кездерде осы топтағы тілдердің әрқайсысы өзінше мағына бергендігі сезіледі. Бірақ ол мағыналар бірінен-бірі онша алыс кеге қоймаған. Жорамалымызды құптарлықтай тағы бір деректі хакас тілінен табамыз. Онда «хадаг» сөзі біздегі «күзетші» мағынасына нұсқайды. Қазақша «бақылау», хакас тілінде «күзету», шынында да, мағына бірлігін тудырып тұр. моңғол тува тілдеріндегі «хадгалах», «кадагалар» тұлғаларының берер мағынасы —«сақтау» да, «бақылау» мен «күзету»-ден жырақ кетіп тұрған жоқ. Бұл жерде әр нәрсенің сақталуы бақылау мен күзету нәтижесі екендігін еске алсақ болды. Бес жүз бес сөз
