Мағди Мақұл — Қазақстан Энциклопедиясы URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер екіншісі - парасатты, көзі ашық имам сайлау.Мақұлдың « Марказ діние назарәтке қазақ халқының мұнәсибеті» атты мақаласынан біз біраз тарихи мағлұмат аламыз. Мұнда 1923 жылы 10 маусымда Уфа да бұкілресейлік діндар ғұламалардың сиезі өткені, оған Семей, Ақмола, Қостанай, Бөкей, Ақтөбе облыстарынан өкілдер келгені, дәл осы жолы Дін назарәтіндегі мұфти һәм қазы сайлауға қатысып, « назарәтке тамам қосылғаны», тағы да басқа тарихи маңызды мәліметтер берілген. Енді тарихқа кішкене шегініс жасайық: Ресей мұсылмандарының « Махкама Шарғия» Орынбор губерниясына қараған Уфа қаласында 1786 жылы II Екатеринаның пәрменімен ашылды. Бұл жерде патша өкіметі де, мұсылмандар да өзінше бағдар ұстағаны анық. Ал осы "мекемеге" қазақ жерінен шыққан зиялылар қашан кірді? Мағди мақаласы бізді осыған да дендетеді. Қазы бұй дейді: ] Осы ұзіндіде есімі аталған Қамаралдин - атақты Мәшһур Жұсіп Көпейұлы ' « исламның шамшырағы» деп сипаттап поэмажоктау арнаған тұлғаның дәл өзі.Мағдидің бұл мақаласында « Қытай хұкіметінде болған Зайсан уа Алтай» мұсылман-қазақтарының жайы да сөз болады. Мәтіннен байқалатыны, Бұқтарма уезінің қазақтары Қытай шегіндегі қазақтарды коса отырып, Діни басқармаға қаратуды өтініп, 1924 жылы 26 тамызда Уфа ға хат жіберген. Тағы бір дерек: 1923-1924 жылы қазақ ішінде 120-ға жуық діни кеңестер сайланған, мұфтият тарапынан Қазақстанға 348 имам, 68 мәзін жіберілген. « Қазақстанда дін оқыту ісі» атты мақаласында Мағди қазы діни білім саласының көкейкесті мәселелеріне тоқтала отырып, оны жолға қоюдың жөн-жобасын қарастырады. Автор бұл еңбегінде де ескі өкімет пен жаңа өкіметтің дінге деген көзқарасын салыстырады. Діни білім беруде орныққан, сыннан өткен жұйеге тұсуді ескертеді. Осыған байланысты Діни басқарма мұсылман аймақтарына таратқан низам-намені мұқият ұстануды ел жадына салады. « Діние назарәтте Жетісу , Сырдария қазақтарының һәмде Ойратски жұмһриетінде болған қазақтардың мұнәсибеті» атты Мағди мақаласының да тарихты таразылауға септігі бар. 1920 жылдары бұрын Тұркістан автономиялы республикасына қарап келген Сырдария, Жетісу облыстарының Қазақстан республикасына қосылғаны белгілі. Бірақ біз осы қысылтаяң шақта жаңадан Қазақстанға кірген екі облыс діндарлары Уфа дағы Діни басқармаға өтініш жазғанын білеміз бе? Әрине жок. Мағди қазының мына мақаласында осы туралы айтылған. Сондай-ақ мұнда Ойрат автономиялы аймағы қазақтарының да әлғіндей өтініші жөнінде жазылған. Бұлар: « Қараңғы бір бұрышта қалған дін-қарындасыңызға Бұқтармадағы өкіліңізді жіберіп, бізге хақтан жолбасшылық етіңіздер», - депті.Мақұлдың тарихи еңбеғі аясында "Ислам мәжілісі" мен қазақ елі байланысына қатысты төмендегідей тұжырымдама жасаймыз: 1) Уфа дағы Діни басқарма мен қазақ арасындағы қарым-қатынас екі жақтың мұддесіне сай орныға бастаған және мұндай дәнекер істің басыкасында елшіл, иманды азаматтар жұрген; 2) Қазақ жерінде діни қызмет қаукарсыз кезінде және большевизмнің зардапты шағында « Мәрказ діни назарәт» белгілі дәрежеде рухани қауіпсіздіктің кепілі болып, барша мұсылман-тұріктің бір рухани-мәдени кеңістікте өмір сұруіне септігін тигізғен; 3) « Ислам мәжілісі» журналы - 20 жылдардағы қилы ізденістің бір тарамының айнасы және оған қазақ тағдыры да тұскш деуге толық негіз бар. « Алаш» қозғалысы
TITLE: Мағди Мақұл — Қазақстан Энциклопедиясы URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер екіншісі - парасатты, көзі ашық имам сайлау.Мақұлдың « Марказ діние назарәтке қазақ халқының мұнәсибеті» атты мақаласынан біз біраз тарихи мағлұмат аламыз. Мұнда 1923 жылы 10 маусымда Уфа да бұкілресейлік діндар ғұламалардың сиезі өткені, оған Семей, Ақмола, Қостанай, Бөкей, Ақтөбе облыстарынан өкілдер келгені, дәл осы жолы Дін назарәтіндегі мұфти һәм қазы сайлауға қатысып, « назарәтке тамам қосылғаны», тағы да басқа тарихи маңызды мәліметтер берілген. Енді тарихқа кішкене шегініс жасайық: Ресей мұсылмандарының « Махкама Шарғия» Орынбор губерниясына қараған Уфа қаласында 1786 жылы II Екатеринаның пәрменімен ашылды. Бұл жерде патша өкіметі де, мұсылмандар да өзінше бағдар ұстағаны анық. Ал осы "мекемеге" қазақ жерінен шыққан зиялылар қашан кірді? Мағди мақаласы бізді осыған да дендетеді. Қазы бұй дейді: ] Осы ұзіндіде есімі аталған Қамаралдин - атақты Мәшһур Жұсіп Көпейұлы ' « исламның шамшырағы» деп сипаттап поэмажоктау арнаған тұлғаның дәл өзі.Мағдидің бұл мақаласында « Қытай хұкіметінде болған Зайсан уа Алтай» мұсылман-қазақтарының жайы да сөз болады. Мәтіннен байқалатыны, Бұқтарма уезінің қазақтары Қытай шегіндегі қазақтарды коса отырып, Діни басқармаға қаратуды өтініп, 1924 жылы 26 тамызда Уфа ға хат жіберген. Тағы бір дерек: 1923-1924 жылы қазақ ішінде 120-ға жуық діни кеңестер сайланған, мұфтият тарапынан Қазақстанға 348 имам, 68 мәзін жіберілген. « Қазақстанда дін оқыту ісі» атты мақаласында Мағди қазы діни білім саласының көкейкесті мәселелеріне тоқтала отырып, оны жолға қоюдың жөн-жобасын қарастырады. Автор бұл еңбегінде де ескі өкімет пен жаңа өкіметтің дінге деген көзқарасын салыстырады. Діни білім беруде орныққан, сыннан өткен жұйеге тұсуді ескертеді. Осыған байланысты Діни басқарма мұсылман аймақтарына таратқан низам-намені мұқият ұстануды ел жадына салады. « Діние назарәтте Жетісу , Сырдария қазақтарының һәмде Ойратски жұмһриетінде болған қазақтардың мұнәсибеті» атты Мағди мақаласының да тарихты таразылауға септігі бар. 1920 жылдары бұрын Тұркістан автономиялы республикасына қарап келген Сырдария, Жетісу облыстарының Қазақстан республикасына қосылғаны белгілі. Бірақ біз осы қысылтаяң шақта жаңадан Қазақстанға кірген екі облыс діндарлары Уфа дағы Діни басқармаға өтініш жазғанын білеміз бе? Әрине жок. Мағди қазының мына мақаласында осы туралы айтылған. Сондай-ақ мұнда Ойрат автономиялы аймағы қазақтарының да әлғіндей өтініші жөнінде жазылған. Бұлар: « Қараңғы бір бұрышта қалған дін-қарындасыңызға Бұқтармадағы өкіліңізді жіберіп, бізге хақтан жолбасшылық етіңіздер», - депті.Мақұлдың тарихи еңбеғі аясында "Ислам мәжілісі" мен қазақ елі байланысына қатысты төмендегідей тұжырымдама жасаймыз: 1) Уфа дағы Діни басқарма мен қазақ арасындағы қарым-қатынас екі жақтың мұддесіне сай орныға бастаған және мұндай дәнекер істің басыкасында елшіл, иманды азаматтар жұрген; 2) Қазақ жерінде діни қызмет қаукарсыз кезінде және большевизмнің зардапты шағында « Мәрказ діни назарәт» белгілі дәрежеде рухани қауіпсіздіктің кепілі болып, барша мұсылман-тұріктің бір рухани-мәдени кеңістікте өмір сұруіне септігін тигізғен; 3) « Ислам мәжілісі» журналы - 20 жылдардағы қилы ізденістің бір тарамының айнасы және оған қазақ тағдыры да тұскш деуге толық негіз бар. « Алаш» қозғалысы
URL:
META:
TOTAL WORDS: 0
TEXT:
 