мойунчур ескерткіші — Қазақстан Энциклопедиясы
"мойунчур ескерткіші — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=10000"
TITLE: мойунчур ескерткіші — Қазақстан Энциклопедиясы
URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=10000
META: "мойунчур ескерткіші — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=10000"
TOTAL WORDS: 190
TEXT: Қазақстан Энциклопедиясы мойунчур ескерткіші - көне түркі жазуымен 759 ж. жазылған ескерткіш. Солтүстік Моңғолиядан 1909 ж. Рамстедт тапқан. Ол ескерткіш мәтінін неміс тіліндегі аудармасымен бірге 1913 ж. жариялаған. Бұл еңбек орыс тілінде С. Маловтың аудармасымен 1959 ж. жарық көрді. Ескерткіш "Селенг тасы" деп те аталады. Ол тастың төрт жағына бірдей 39 жолдан тұратын жазу өрнектелген. Бұл жазу түрік тіліне де аударылып басылған. мойынчур сол кездегі Ұйғыр мемлекетінің ханы болған. Ол белгілі Түрік қағанатының ең соңғы ханы Озмыш-тегінді жеңген. Мәтінде жалқы есімдермен қатар бірсыпыра халық атаулары да кездеседі. Әңгіме оғуз тайпасының өкілі атынан баяндалады, ол "мен өзімнің жеке халқымды - тоғыз оғузды жинап алып, біріктірдім" дейді де, басынан өткен соғыс оқиғаларын уақыт желісіне қарай өз сөзінің арқауы етіп алады, қолы жеткен жеңістерін айтады. Ең әуелі ол "менің 26 жасымда түріктер мемлекетінде қыпшақ түріктері елу жыл ел билеп тұрғанда. " деп атап өтеді. Тасқа ойылып жазылған жазба жәдігерліктерде бұл қыпшақ халқының бірінші рет аталуы. Хатқа түскен еңбектердің ішінде қыпшақтар бірінші рет парсы жиһангері Ибн Хордадбехтің араб тілінде жазған "Жолдар мен мемлекеттер" деген еңбегінде аталады. Қазақ тілі. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет
