Мамашәріп би — Қазақстан Энциклопедиясы
"Мамашәріп би — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TITLE: Мамашәріп би — Қазақстан Энциклопедиясы
URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0
META: "Мамашәріп би — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TOTAL WORDS: 554
TEXT: Қазақстан Энциклопедиясы Мамашәріп би Бұхарбайұлы Сырдария мен Әмудария аралығындағы Қызылқұм шөл даласында туып, ержеткен қазақтың айтулы биі. Оның ата-тегі Шәкәрім Құдайбердіұлынының шежіресінде былайша кестеленген: Арғын - Тобықты - Рыспетек - одан Мұсабай, Көкше, Дадан, Кокшеден Сонымен менің жеті атамды сұрасаңыз, ол былай жіктеледі. Әуелі Көкшеден бастасам, одан Топыш туды дедім: Мамашәріптен Жуар, Төлеген туғанбыз. Сонда өзімді қосып есептесем, Көкшеге дейін 12 атаға жеткен екенбіз. Мамашәріптің Үмбетұлы Дауылбай деген арғы атасы өлерінің алдында 18 жасар Бұхарбайға билікті беріпті. Кейін Бұхарбай да әбден қартайған шағында 18 жасар Мамашәріпке билікті өз қолынан табыс етіпті дейді ел. Сөйтіп Мамашәріп он сегіз жасынан өмірінің ақырына дейін, Қызылқұм болысына төбе би боп өтіпті. Енді Мамашәріп бидің немересі Әнуар Қожахметұлының естелігінен мына бір екі аңызға назар аударайық: Құдайберді деген бидің Әжібай, Айдынбай деген балалары, Тоты деген қызы болды. Сол Тоты апамызды Мамашәріп биге әйел үстіне беріпті. Бергенде, оның тарихы бар. Оспан деген божбан ел арасында жүріп, қыз алып қашу, әйел, жесір дауына көп араласқандықтан "қыз жолдас" атанған екен. Сол Осекең ағамыз Тоты қарындасын Мамашәріпке бергізген көрінеді. Тоты апамыз барған соң ұзамай бала көтереді. Тұңғышы - Сейдахмет, одан кейін Қожахмет, одан соң Төлеген туады. Мамашәріптің бәйбішесі Тотыны туған қызындай етіп күтіп, сыйлап өтіпті. Оның себебі - Тоты түскенше ол кісі бала көрмей жүреді екен. Апамыз барып Сейдахметті туған соң ұзамай бәйбішесінің өзі де құрсақ көтеріпті. Божбанның қызының аяғы құтты болып келеді, "божбаннан жекжатың болса, қарның ашпайды" дегенді бұрынғылар бекер айтпаған деп отырады екен жарықтық. "Абысын тату болса - ас көп" демекші осындай себептермен Мамашәріп бидің дастарқаны жиналмай, елге абыройлы кісі болып өггітаі дейді. Шал күйеу болса да нар күйеу", - дейді екен божбандар оны. Көне көз шалдар Мамашәріп туралы неше түрлі әңгіме айтушы еді. Сол кісі бір жерде: - депті. Мамашәріп бидің тоғыз ұлы болған, олар: Сақы, Өмзе, Сейдахмет, Қожахмет, Бердібек, Балғабек, Аппаз, Аскар, Толеген. Бұлардан өсіп- өнген үрім-бұтақтар бүгінде Онтүстік Қазақстан, Семей және Өзбекстанның Бұхара, Самарханд, Ташкент облыстарының қала, қыстақтарында тіршілік етіп келеді. Досмұрат деген кісі ашу үстінде қамшысын қаттырақ сілтеп қалса, ажал аяқ астынан деген, адам өледі. Өлген адам - қыпшақ еді. Арада бір қыс өткен соң 56 адам қыпшақ келіп, Досмұраттың үйіне түседі. кезде қазақтың салт-дәстүрі қатал. Жазықсыз кісі өлсе - қанға кан, жанға жан деп қасарысып тұрып алады. Екі жақтың биі қатар отырып даудасуға көшеді. Сөйтіп, екі жақ келісе алмай, аға баласы еді ғой деп тобықты Мамашәріп биге кісі жібереді. Мамашәріп келеді. Мән-жайға қанған соң Досмұратқа карап: Айтқым келетіні, сен бүгін қанға - қан деп Досмұраттың қанын төксең, ертең оның соңында қалған бала өседі, кәмелетке келеді. Жан-жағына қарайды, жарау атын мінеді, жал-құйрығын тарайды, әкем қайда деп сұрайды емес пе? Әкесіз бала әкесін бұлдап сенін ұлыңа бармас па? "Жетім қозы тас бауыр, отығар да жетілер". Найза алып, сарбаз топтап, сан тараптан қол жиып, сары қымыз сапырған, салқын сарай салдырған сенің балаңа келмес пе? Арғын Бұхар жырау айтты деген сөз бар: - дегендей жетім тартқан жебе жеті ықылым жерге жетеді. Қанды қанмен жусақ білгеніміз қайсы ұрпақтан ұрпаққа кетер дау қалдыру деген сөз өмір бойы өзара бітіспес жау қалдыру деген сөз. - Олай болса, беретін құнын айтсын? - депті морт сынған қыпшақ биі. Сөйтіп, Досмұрат мал беріп құтылады. Әкем Мамашәріп екеуін жарастырып, ақ сарбас шалып, қонақ етіп таратыпты. Екі ел арасы татуласып, кейін қайта араласып кетеді. Даланың дара ділмарлары. -Алматы: ЖШС "Қазақстан" баспа үйі", 2001, - 592 бет. ISBN 5-7667-5647 } }}} } }}} | Бұл үлгі мақалаларды автоматты түрде қосады
