Ламаизм — Қазақстан Энциклопедиясы URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер – өлген адамдардың жаны орналасатын преттер немесе «кеткендер». Преттер тозақта аштық азабымен сараң және мешкей адамдарды жазалау үшін өмір сүреді. Преттердің қарны үлкен, ал аузы иненің көзіндей, сондықтан олар үнемі тамақ жеуді ойлайды; – шамбалық жауынгерлер айрықша ғажап ел Шамбалда өмір сүреді. Патша Ригден басшылық жасайтын әскер осы елде орналасқан. Құдайлардың бұйрығымен олар кез келген уақытта жерге келіп дінсіздерге қарсы соғыс жүргізеді. Осы қасиетті соғыс уақытында жерге аурулар, эпидемия, жер сілкінісі, су тасқыны, кеміргіштер, жыландар, темірқұстар және жабайы аңдар жіберіледі. Олар еретиктер мен құдайсыздарды азаптайды. Олардың ешқайсысы жазадан қашып, құтылып кетпейді. Тек тақуа ламаларды бұл жаза айналып өтеді. Ламаилықтар бірнеше мыңдаған бурхандарды мойындайды, ал діни тәжірибеде тек бірнеше ондаған құдайларға сыйынады. Бурхандар 5 топқа бөлінеді: будда, бодхисаттва, докшиттер немесе айбарлы сенімді қорғаушылар, сабдықтар – аймақ, қала, монастырлардың жебеушілері; лама – бурхандар адамдарды ақиқат жолына нұсқаушы будданың көмекшілері. Жан туралы ілім синтездік сипатта. «Осы ілімді қалыптастырушы 5 негізгі идеяның үшеуі дәстүрлі, ал екеуі бірегей болып табылады. Дәстүрлі идеялар жан-адамның табиғаттан тыс бөлігі; жан тәңге тәуелді емес, жан ажалсыз. Бірегей идеялар: жан бастапқы , жан – дхарма деп аталатын ұсақ бөлшектердің жиынтығы. О дүниелік өмірге қатысты айтар болсақ, ламаизм көбісін индуизмнен алған. О дүниелік өмір екі кезеңнен тұрады. Біріншісі индуизмдегідей сансара деп аталады және жанның бір денеден екінші денеге ауысуы ретінде түсіндіріледі. Жанның ауысуы индуизмдегідей кармамен айқындалады. Тақуалардың жаны жұмақта, ал күнәһарлардың жаны қайтадан жердегі тәнге оралады. Жұмақ «сукавати» деп аталады. Жұмақ аспан әлемінде орналасқан. Тозақ «нарака» терминімен белгіленеді. Тозақ бөлімдерге бөлінеді, әрбір бөлімнің өзіндік азаптау жүйесі бар. Бір бөлімде өртейді, келесі бөлімшеде мұздатады , үшіншісінде бөлшектерге кеседі, төртіншісінде жаншып езгілейді. Мұндай бөлімшелердің қанша екенін ешкім білмейді. О дүниелік өмірдің екінші кезеңі айрықша еңбегі сіңген тақуаларға арналған. Бұл ламаизмде – нирвана деп аталады. Бұл – сукаватимен салыстырғанда өте жоғарғы «деңгейлі» жұмақ. Бұл өмірде болашақ өмір үшін айрықша діни тәжірибе қажет. «Діни тәжірибесіз ақылды тәртіпке келтіру мүмкін емес. Ақылдын тәртіпсіздігінен, жаман, дертті әдеттер мен қылықтар жинақталады. Бұл қылықтар өз кезегінде сана ағымында қасірет жемістерін өсіретін әлеуетті орнатады», – деп жазады. Он төртінші далайлама өзін тындауға ниет білдірушілерге төмендегідей кеңес береді: 1. Ұлы махаббат, ұлы жетістіктер зор қауіп-қатермен байланысты. Осы өсиетті ұмытпа. Өзіңді сыйла, басқаларды құрметте, өзіңнің бүкіл іс-әрекеттеріңе жауап бер. Мынаны есте ұста, алға қойған мақсатыңа жет. Ережені дұрыс бұза білу үшін де ережені оқып біл. Ұсақ-түйек , айтыс-тартыс ұлы достықты бұзбасын. Қателік жасағаныңды білген сәтте оны түзетуге әрекет жаса. Күн сайын аз да болса, жалғыз бол. Жаңашылдыққа құшақ аш, бірақ құндылықты жоғалтпа. Кейде ең дұрысы үнсіздік екендігін есте ұста. Әділ өмір сүр. Қартайғанда өткен өміріңнің зейнетін көресің. Үйдің берекесі мен бақыты – адам өміріңнің іргетасы. Жақындарымен ренжіскенде, реніштің себебін біл. Өткенді қазбалама. Мәңгі өмір сүргің келсе, біліміңмен бөлісе біл. Табиғатқа мейірімді бол. Бұрын болмаған жеріңе саяхат жаса. Өзара қатынаста бір-біріне деген махаббат, бір-біріне деген қажеттіліктен басым болуы керек. Мақсатқа жету жолындағы жетістіктерді жұмсаған күш-жігеріңмен бағала. Ас даярлағанда ынтамен, баппен даярла. Ламаизм мен буддизм ілімінің мәні – осы дүниелік өмірдің формаларына алаңдамау. Бұл дүниеліктен безіну. Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия өнері.— Алматы: Өнер, 1990
TITLE: Ламаизм — Қазақстан Энциклопедиясы URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер – өлген адамдардың жаны орналасатын преттер немесе «кеткендер». Преттер тозақта аштық азабымен сараң және мешкей адамдарды жазалау үшін өмір сүреді. Преттердің қарны үлкен, ал аузы иненің көзіндей, сондықтан олар үнемі тамақ жеуді ойлайды; – шамбалық жауынгерлер айрықша ғажап ел Шамбалда өмір сүреді. Патша Ригден басшылық жасайтын әскер осы елде орналасқан. Құдайлардың бұйрығымен олар кез келген уақытта жерге келіп дінсіздерге қарсы соғыс жүргізеді. Осы қасиетті соғыс уақытында жерге аурулар, эпидемия, жер сілкінісі, су тасқыны, кеміргіштер, жыландар, темірқұстар және жабайы аңдар жіберіледі. Олар еретиктер мен құдайсыздарды азаптайды. Олардың ешқайсысы жазадан қашып, құтылып кетпейді. Тек тақуа ламаларды бұл жаза айналып өтеді. Ламаилықтар бірнеше мыңдаған бурхандарды мойындайды, ал діни тәжірибеде тек бірнеше ондаған құдайларға сыйынады. Бурхандар 5 топқа бөлінеді: будда, бодхисаттва, докшиттер немесе айбарлы сенімді қорғаушылар, сабдықтар – аймақ, қала, монастырлардың жебеушілері; лама – бурхандар адамдарды ақиқат жолына нұсқаушы будданың көмекшілері. Жан туралы ілім синтездік сипатта. «Осы ілімді қалыптастырушы 5 негізгі идеяның үшеуі дәстүрлі, ал екеуі бірегей болып табылады. Дәстүрлі идеялар жан-адамның табиғаттан тыс бөлігі; жан тәңге тәуелді емес, жан ажалсыз. Бірегей идеялар: жан бастапқы , жан – дхарма деп аталатын ұсақ бөлшектердің жиынтығы. О дүниелік өмірге қатысты айтар болсақ, ламаизм көбісін индуизмнен алған. О дүниелік өмір екі кезеңнен тұрады. Біріншісі индуизмдегідей сансара деп аталады және жанның бір денеден екінші денеге ауысуы ретінде түсіндіріледі. Жанның ауысуы индуизмдегідей кармамен айқындалады. Тақуалардың жаны жұмақта, ал күнәһарлардың жаны қайтадан жердегі тәнге оралады. Жұмақ «сукавати» деп аталады. Жұмақ аспан әлемінде орналасқан. Тозақ «нарака» терминімен белгіленеді. Тозақ бөлімдерге бөлінеді, әрбір бөлімнің өзіндік азаптау жүйесі бар. Бір бөлімде өртейді, келесі бөлімшеде мұздатады , үшіншісінде бөлшектерге кеседі, төртіншісінде жаншып езгілейді. Мұндай бөлімшелердің қанша екенін ешкім білмейді. О дүниелік өмірдің екінші кезеңі айрықша еңбегі сіңген тақуаларға арналған. Бұл ламаизмде – нирвана деп аталады. Бұл – сукаватимен салыстырғанда өте жоғарғы «деңгейлі» жұмақ. Бұл өмірде болашақ өмір үшін айрықша діни тәжірибе қажет. «Діни тәжірибесіз ақылды тәртіпке келтіру мүмкін емес. Ақылдын тәртіпсіздігінен, жаман, дертті әдеттер мен қылықтар жинақталады. Бұл қылықтар өз кезегінде сана ағымында қасірет жемістерін өсіретін әлеуетті орнатады», – деп жазады. Он төртінші далайлама өзін тындауға ниет білдірушілерге төмендегідей кеңес береді: 1. Ұлы махаббат, ұлы жетістіктер зор қауіп-қатермен байланысты. Осы өсиетті ұмытпа. Өзіңді сыйла, басқаларды құрметте, өзіңнің бүкіл іс-әрекеттеріңе жауап бер. Мынаны есте ұста, алға қойған мақсатыңа жет. Ережені дұрыс бұза білу үшін де ережені оқып біл. Ұсақ-түйек , айтыс-тартыс ұлы достықты бұзбасын. Қателік жасағаныңды білген сәтте оны түзетуге әрекет жаса. Күн сайын аз да болса, жалғыз бол. Жаңашылдыққа құшақ аш, бірақ құндылықты жоғалтпа. Кейде ең дұрысы үнсіздік екендігін есте ұста. Әділ өмір сүр. Қартайғанда өткен өміріңнің зейнетін көресің. Үйдің берекесі мен бақыты – адам өміріңнің іргетасы. Жақындарымен ренжіскенде, реніштің себебін біл. Өткенді қазбалама. Мәңгі өмір сүргің келсе, біліміңмен бөлісе біл. Табиғатқа мейірімді бол. Бұрын болмаған жеріңе саяхат жаса. Өзара қатынаста бір-біріне деген махаббат, бір-біріне деген қажеттіліктен басым болуы керек. Мақсатқа жету жолындағы жетістіктерді жұмсаған күш-жігеріңмен бағала. Ас даярлағанда ынтамен, баппен даярла. Ламаизм мен буддизм ілімінің мәні – осы дүниелік өмірдің формаларына алаңдамау. Бұл дүниеліктен безіну. Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия өнері.— Алматы: Өнер, 1990
URL:
META:
TOTAL WORDS: 0
TEXT:
 