20 наурыз. Туған күн иелері
DATE: 08:10, 20 Наурыз 2022 | GMT +5
TITLE: 20 наурыз. Туған күн иелері
URL: https://kaz.inform.kz/news/20-nauryz-tugan-kun-ieleri_a3913036/
META: DATE: 08:10, 20 Наурыз 2022 | GMT +5
TOTAL WORDS: 954
AUTHOR(S):
TEXT: ЕСІМДЕР. 171 жыл бұрын Түркі әлемінің қоғам қайраткері, саясаткер, ағартушы, қаламгер, газет редакторы, баспагер, түркінің ортақ ойшылы, жәдитшілдіктің негізін салушы Ысмайыл ГАСПЫРАЛЫ дүниеге келген. Ол Бақшасарай медресесінде бастауыш білім алды. 1861 жылы Ақмешіттің орыс мектебіне түскен. Кейінгі үш жыл ішінде, 1867 жылға дейін Воронеждегі әскери училищеде және Мәскеудегі 2-ші әскери гимназияда оқыған. Гимназияда білім алған кезде ол Михаил Катковтың үйінде тұрды. 1868-1871 жылдары Бақшасарайдағы Зінжірлі медресесінде және Ялтадағы Дерекөй медресесінде дәріс берген. Балаларды оқытқан кезде білім берудің жаңа тәсілін жетілдірді. Бұл оқиға жәдидизм қоғамдық-саяси қозғалысының бастауы еді. 1871-1873 жылдары Парижде тұрған, журналжарнама агенттігінде жұмыс істеген. Орыс жазушысы Иван Тургеневтің жеке хатшысы болды. Орыс газеттері үшін мақалаларын жазуды бастады. 1873-1875 жылдары Ыстанбұлда тұрған. 1878 жылы наурыз айында Бақшасарай қалалық думасының басшысы болып сайланады, ал қараша айында қала әкімшілігінің басшысының орынбасары болып тағайындалады. 1879-1884 жылдарында Бақшасарай қаласының басшысы болып істейді. Қарапайым халық үшін аурухана ашқан, қалада көшелерге электр шамын орнатты. 1905 жылы Ресей Мемлекеттік Думасының бірінші шақырылымының депутаты болып сайланды, Думада мұсылмандардың «иттифаки-мүслимин» деген депутат тобын ұйымдастырған. 1883 жылдан бастап Бақшасарайда «Тәржіман» газетін шығарды. Бұл газет көптеген адамдардың санасын оятып, татар, қазақ, өзбек, тағы басқа халықтардың зиялы қауымының ойларына әсер еткен еді. Көп жылдар «Миллет» апталық газетін, «ха-ха» сатиралық журналын, діни күнтізбелерді шығарған. 153 жыл бұрын музыка сыншысы, этнограф, композитор Александр Викторович ЗАТАЕВИЧ дүниеге келді. Ресейдің Орел облысында туған. Ресейдің Орел қаласындағы әскери гимназияны бітіріп, Варшавадағы «Варшавский дневник» атты үкіметтік газеттің музыка және театр бөлімін басқарды. 1920 жылы Қазақстанның сол кездегі астанасы Орынборға көшіп келді. Осы кезеңнен бастап ол ғасырлар бойы ауызша таралып келген қазақ халқының музыка мұрасын нотаға түсіріп, ұлттық ән-күйлердің сақталып қалуына зор мүмкіндік жасады. Халықтың кәсіби әнші-күйшілерінің шығармашылық қызметін, орындаушылық шеберліктерін зерттеп, өте құнды мағлұматтар жинады. Ақан сері, Біржан сал, Абай, Жаяу Мұса, Үкілі Ыбырай, Құрманғазы, Мұхит, Дәулеткерей, Тәттімбет, т. шығармаларын алғаш рет жарыққа шығарды. Этнографтың «Қазақ халқының 1000 әні» кітабының 1-ші басылымы 1925 жылы, 2-ші басылымы 1963 жылы шықты. 1931 жылы «Қазақтың 500 ән-күйі», 1971 жылы «Песни разных народов», жарияланбаған «Қазақ музыкасының 3-томы» деп аталатын жинақтарында қазақ халқының классикалық ән, күйлерінің үлгілері мол орын алған. Мұнда қазақ музыкасының көптеген теориялық және тарихи мәселелерінің беті ашылды. Ол қазақтың кәсіби музыкасының негізін салушылардың бірі. 1925-1927 жылдары фортепьяналық пьесалар циклін, 1925 жылы «Халық тақырыбына жазылған миниатюралар», 1927 жылы «Қазақтың халық әндері тақырыбы бойынша фортепьяноға арналған пьсалар» жазды. 3атаевич қазақ музыкалық фольклорының жиналу дәстүрін қалыптастырып, одан әрі А. Жұбанов, Е. Төлебаев, Л. жалғастырды. 107 жыл бұрын көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Жұмабек Ахметұлы ТӘШЕНОВ дүниеге келді. Ақмола облысы Аршалы ауданы Бабатай ауылында туған. Ақмола құрылыс техникумын, КОКП ОК жанындағы жоғары партия мектебін бітірген. Экономика ғылымының кандидаты. 1934- 1939 жылдары Бейнетқор ауданы атқару комитетінің хатшысы, аудан жер бөлімінің меңгерушісі, 1939 - 1943 жылдары Ақмола облысы жер бөлімі бастығының орынбасары, 1944 - 1947 жылдары Солтүстік Қазақстан облысы партия комитеті хатшысының орынбасары, мал шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі, 1947 - 1948 жылдары Солтүстік Қазақстан облысы атқару комитеті төрағасының орынбасары, төрағасы, 1952 - 1955 жылдары Ақтөбе облысы партия комитетінің 1-хатшысы, 1955-1960 жылдары Қазақ КСР-і Жоғарғы Кеңесі төралқасының төрағасы, 1960-1961 жылдары Қазақ КСР-і Министрлер Кеңесінің төрағасы қызметтерін атқарды. Тәшенов республиканың саяси, экономикалық, мәдени дамуына басшылық жасаған жылдары қазақ мемлекетінің аумақ тұтастығының сақталуына көп еңбек сіңірді. Маңғыстауды Түрікменстанға қосу жөніндегі ұсыныстарға тойтарыс берді. Тың өлкесіне біріктірілген солтүстік облыстарды Ресейге, Оңтүстік Қазақстанның мақта егетін аудандарын Өзбекстанға беруге қарсы шықты. Қазақстан жерінде ядролық жарылыстар жасауға қарсылық білдірді. Шығармашылық одақтар өкілдеріне үй-пәтер бергендігі үшін Алматының ортасында «қазақ ауылын» құрды деп айыпталды. «Қазақ әдебиеті» газетін жабудан, «Социалистік Қазақстан» газетін «Казправданың» аудармасы етіп шығарылу қаупінен қорғап қалды. «Ұлтшыл» деп айыпталып, Н. Хрущевтің нұсқауымен қызметінен босатылды. 1961 - 1975 жылдары Шымкент облысы атқару комитеті төрағасының орынбасары болды. 1975 жылы одақтық дәрежедегі дербес зейнеткерлікке шықты. Өмірінің соңғы кезеңінде «Қаракөл» ғылыми-зертханалық институтында, Оңтүстік Қазақстан облысы талдауесептеу орталығында қызмет атқарды. Ленин, Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет белгісі» ордендерімен марапатталған. 87 жыл бұрын Қазақстан Халық жазушысы, Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Тұманбай МОЛДАҒАЛИЕВ дүниеге келді. Алматы облысы Енбекшіқазақ ауданында туған. Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін тәмамдаған. Еңбек жолын «Лениншіл жас» газетінде әдеби қызметкер болып бастаған. «Пионер» журналының әдеби қызметкері, «Жазушы» баспасының редакторы, аға редакторы, «Балдырған» журналының жауапты хатшысы қызметтерін атқарған. «Балдырған» журналының бас редакторы болды. Тұңғыш өлеңдер жинағы 1957 жылы «Студент дәптері» деген атпен жарық көрді. Содан бергі уақыт ішінде ақынның қырықтан астам кітабы басылды. Бірнеше жинақтары орыс тілінде Мәскеу, Алматы баспаларынан шықты. Орыс және батыс классиктерінің, сондай-ақ туысқан республикалар ақындарының өлендерін қазақшалаған. Тілендиевтің, Ш. Қалдаяқовтың, Ә. Бейсеуовтың көптеген әндеріне өлең жазған. «Парасат» орденімен, медальдармен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Грамотасымен марапатталған. Республика Комсомолы сыйлығының, Бүкіл Түркі дүниесі ақындарының Физули атындағы Халықаралық сыйлығының иегері. 72 жыл бұрын «Табиғат» Қазақстанның кәсіпорындары мен қауымдастықтары экологиялық одағының төрағасы Мэлс Хамзаұлы ЕЛЕУСІЗОВ дүниеге келді. Алматы қаласында туған. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін бітірген. Алматы біріккен авиажасағында бортсерігі, комсомол комитетінің хатшысы, Алматы қаласының Октябрь ауданында жедел комсомол жасағының командирі болды, 1978 жылдан «Жетісу» аяқ киім фабрикасында, Алматы теміржолының байланыс дистансасында жасады. 1982 жылдан - «Зергер» бірлестігі бас директорының орынбасары. 1984 жылдан «Алматы» кеңшарының бас инженері, «Қазгипроводхоз» институты директорының орынбасары. Қазіргі қызметінде - 1989 жылдан бері. Қоғамдық конструкторлық бюро құрды, «Идея бар» деген журнал шғарды. Кен орындарында экологиялық сараптамалар жүргізуге қатысты. Қоршаған ортаны қорғау саласындағы ЮНЕП сыйлығының лауреаты. Копенгагенде және Канкунда өткен жаһандық климат жылынуы жөніндегі Бүкіләлемдік самитттерге қатысушы. 55 жыл бұрын ҚР Сыртқы істер министрлігі Ресей, Кавказ және Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы еуропалық елдері департаментінің директоры Тимур Бибитәлиұлы УРАЗАЕВ өмірге келді. Ақтөбе облысында туған. Ақтөбе педагогикалық институтын бітірген, ағылшын және неміс тілі оқытушысы; Ресей Федерациясы СІМ халықаралық дипломатиялық курстарын бітірген. Еңбек қызметі: Қазақстан Республикасының Ресей Федерациясындағы Елшілігінің консулы; ҚР СІМ ТМД істері жөніндегі комитетінің бөлім бастығы, ҚР СІМ ТМД істері жөніндегі комитетінің Ресеймен ынтымақтастық басқармасының бастығы; Қазақстан Республикасының Болгария Республикасындағы уақытша сенімді өкілі; Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі ТМД департаментінің директоры; ҚР СІМ Ерекше тапсырмалар жөніндегі елшісі; Қазақстан Республикасының Армения Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі. Қазіргі қызметінде - 2021 жылғы ақпаннан бастап
