Жалақы және еңбект i нормалау — Қазақстан Энциклопедиясы
"Жалақы және еңбект i нормалау — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TITLE: Жалақы және еңбект i нормалау — Қазақстан Энциклопедиясы
URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0
META: "Жалақы және еңбект i нормалау — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TOTAL WORDS: 1037
TEXT: Қазақстан Энциклопедиясы 1. Жұмыс беруш i осы Заңға, жеке еңбек, ұжымдық шарттарға сәйкес қызметкерд iң еңбег iне ақы төлеуге м iндетт i. Қызметкерлерд iң еңбег iне ақы мерз iмд iк, кес iмд i түрде немесе еңбекке ақы төлеуд iң өзге де жүйелер i бойынша төленед i. Ақы төлеу еңбект iң жеке және/немесе ұжымдық нәтижелер i үш iн жүрг iз iлу i мүмк iн. Қызметкерд iң жалақысы орындалатын жұмыстың саны мен сапасына, күрдел iл iг iне қарай белг iленед i. Қызметкерлерд iң өнд iр iс ти iмд iл iг i мен жұмыс сапасын арттыруға материалдық мүддел iл iг iн күшейту үш iн жыл iш iндег i жұмысының қорытындысы бойынша сыйлық, сыйақы беру жүйес i және материалдық көтермелеуд iң басқа да нысандары енг iз iлу i мүмк iн. Ұйымдарда еңбекке ақы төлеу жүйес i ұжымдық шарттармен немесе жұмыс беруш iн iң акт iлер iмен белг iленед i. Жұмыс беруш i қызметкерлерге қойылатын б iл iкт iл iк талаптары мен жұмыстардың белг iл i б iр түрлер iн iң күрдел iл iг iн жұмыстардың және жұмысшылар кәс iптер iн iң б iрыңғай тарифт iк-б iл iкт iл iк анықтамалығы, басшылар, мамандар мен басқа да қызметш iлер лауазымдарының б iл iкт iл iк анықтамалығы нег iз iнде белг iлейд i. Аталған анықтамалықтарды әз iрлеу мен оларды қолданудың тәрт iб iн еңбек жөн iндег i уәк iлетт i мемлекетт iк орган айқындайды. Жұмыс беруш i орындалатын жұмыстарды белг iл i б iр күрдел i жұмысқа жатқызуды және қызметкерлерге б iл iкт iл iк разрядтарын беруд i жұмыстардың және жұмысшылар кәс iптер iн iң б iрыңғай тарифт iк-б iл iкт iл iк анықтамалығында және басшылар, мамандар мен басқа да қызметш iлер лауазымдарының анықтамалығына, сондай-ақ қызметкерлерд iң жекелеген санаттары үш iн белг iленет iн үлг iл iк б iл iкт iл iк талаптарына сәйкес дербес жүрг iзед i. Жалақының мөлшер iн жұмыс беруш i дербес белг iлейд i және ол Қазақстан Республикасының заңдарында белг iленген ең төмен жалақы мөлшер iнен кем болмауы керек. Белг iл i б iр ұйымда өз iн iң жеке еңбек шартымен кел iс iлген нег iзг i жұмысымен қатар өз iн iң нег iзг i жұмысынан босатылмастан басқа қызмет немесе уақытша болмаған қызметкерд iң м iндет i бойынша қосымша жұмысты орындайтын қызметкерлерге қосымша ақы төленед i. Қызметтерд i қоса атқарғаны немесе жұмыста уақытша болмаған қызметкерд iң м iндеттер iн орындағаны үш iн қосымша ақылардың мөлшер iн қызметкермен кел iс iм бойынша жұмыс беруш i белг iлейд i. Мерз iмнен тыс жұмыстарға, мереке және демалыс күндер iндег i жұмыстарға ақы төлеу. Мерз iмнен тыс жұмысқа ақы б iр жарым есе мөлшер iнен кем төленбейд i. Мереке және демалыс күндер iндег i жұмысқа ақы ек i еседен төмен болмайтын мөлшерде төленед i. Мереке және демалыс күндер iндег i жұмыстарға төленет iн өтемақы қызметкерд iң т iлег i бойынша қосымша демалыс күн iмен ауыстырылуы мүмк iн. Түнг i уақыттағы жұмыстың әрб iр сағатына ақы б iр жарым есе мөлшер iнен кем төленбейд i. Жұмыстың бос тұрып қалған уақытына ақы төлеуд iң тәрт iб i мен талаптары жеке еңбек немесе ұжымдық шарттармен белг iленед i. Қызметкерд iң к iнәс iнен бос тұрып қалған уақытқа ақы төленбеуге ти iс. Жұмыс беруш iн iң к iнәс iнен болған iрк iл iс уақытына ақы төлеуд iң тәрт iб i мен талаптары жеке еңбек шартымен немесе ұжымдық шартпен айқындалады және ол орташа айлық жалақының елу процент iнен кем болмайтын мөлшерде белг iленед i. Еңбек нормалары еңбек шығынының өлшем i болып табылады және қызметкер үш iн техниканың, технологияның, еңбек өнд iр iс iн ұйымдастырудың қол жеткен деңгей iне сәйкес белг iленед i. Еңбек нормаларын енг iзуд i, ауыстыруды және қайта қарауды жұмыс беруш i жүрг iзед i. Еңбект iң жаңа нормаларының енг iз iлет iн i туралы қызметкерлерге кем iнде б iр ай бұрын хабарланады. Еңбект iң үлг iл iк нормаларын ауыстыруды және қайта қарауды еңбек жөн iндег i уәк iлетт i мемлекетт iк органның кел iс iм iмен оларды бек iткен органдар жүзеге асырады. Қызметкерлерд iң жұмыс iстеу нормаларын орындауы үш iн жұмыс беруш i қалыпты еңбек жағдайларын қамтамасыз етуге м iндетт i. Он сег iз жасқа толмаған қызметкерлер үш iн жұмыс iстеу нормалары жеке еңбек шартына сәйкес он сег iз жасқа толмаған адамдарға арналған жұмыс уақытының ұзақтығына бара-бар қысқартылған ересек қызметкерлерге арналған жұмыс iстеу нормаларын нег iзге ала отырып белг iленед i. Жалақы ақша нысанында және келес i айдың б iр iнш i он күнд iг iнен кеш iкт iр iлмей төленед i. Жалақы төлеу күн i жеке еңбек, ұжымдық шарттарда көзделед i. Жалақы төлейт iн күн демалыс немесе мереке күндер iне тура келген жағдайда, оны төлеу олардың қарсаңында жүрг iз iлед i. Жұмыс беруш iн iң к iнәс iнен жалақы, ал қызметкермен жеке еңбек шарты бұзылған кезде — оған тиес iл i басқа да төлемдер белг iленген мерз iмдермен салыстырғанда кеш iкт iр iлген кезде жұмыс беруш i қызметкерге берешек пен өс iмақы төлейд i. Өс iмақының мөлшер i жалақы төлеу жөн iндег i м iндеттемелерд i орындау күн iне Қазақстан Республикасы Ұлттық Банк iн iң қайта қаржыландыру ставкасы бойынша белг iленед i және төлем жүрг iз iлуге ти iс болған күннен кей iнг i күннен бастап әрб iр кеш iкт iр iлген күнт iзбел iк күн үш iн есептел iп төленген күнмен аяқталады. Жеке еңбек шарты бұзылған жағдайда қызметкерге тиес iл i барлық сомаларды төлеу соңғы жұмыс күн iнен кеш iкт iр iлмей жүрг iз iлед i. Қызметкерлерге жалақы төлеу, егер жеке еңбек, ұжымдық шарттарда өзгеше көзделмесе, әдетте, олардың жұмысын орындайтын жер iнде жүрг iз iлуге ти iс. Тұрақты жұмыс орнынан тыс жерде жұмыс беруш iн iң тапсырмасын орындаушы қызметкерд iң жалақысын жетк iзуд i жұмыс беруш i өз есеб iнен қамтамасыз етуге ти iс. 3 ейнетақы төлемдер iн, еңбекке уақытша жарамсыздық, жүкт iл iк пен босану жөн iндег i жәрдемақыларды және басқа да төлемдерд i есептеу үш iн ұйымдар қызметкерлер iн iң орташа жалақысын есептеу тәрт iб i Қазақстан Республикасының заңдарымен белг iленед i. Қызметкерд iң жалақысынан ұстап қалу сот шеш iм i бойынша, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заң акт iлер iнде көзделген жағдайларда жүрг iз iлед i. Қызметкерд iң жалақысын б iр немесе б iрнеше атқарушы құжаттар бойынша өнд iр iп алған кезде оның жалақысының кем iнде елу процент i сақталуға ти iс. Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл
