Өлең ойындар — Қазақстан Энциклопедиясы
"Өлең ойындар — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=5000"
TITLE: Өлең ойындар — Қазақстан Энциклопедиясы
URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=5000
META: "Өлең ойындар — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=5000"
TOTAL WORDS: 373
TEXT: Қазақстан Энциклопедиясы Өлең ойындар. Бұл топтағы жырлардың қимыл-қозғалыс ойындармен байланысы жоқ. Ойын сөзге, өлеңге нег iздел iп құрылады. Балалар диалог арқылы сөз қақтығысына, ой жарысына түсед i. Сөзбен ойнай жүр iп т iлдер iн сындырып, қиялдарын ұштайды, б iл iм-б iл iктер iн байытады, түрл i дағдылар қалыптастырады. Мұндай өлеңдерд i М. Мельников «ермект iк фольклор» «потешный фольклор» деп топтастырады, бұл орайда ол Г. Литвин «сөзд iк ойын өлеңдер i» деп топтауды жөн көред i. Сафаров болса бұл топтағы жанрлық түрлерд i «Сөз – ойындар»- деп атайды. Басқа зерттеуш iлерде бұл өлеңдерд i арнайы топтастырмағанмен, олардағы ойындық элементтерд iң басымдығын жоққа шығармайды. Б iрақ жанрлық түрлерд i қай топқа жатқызу жөн iнде б iр iзд iл iк байқалмайды. Мәселен, тәж iкелесуд i зерттеуш iлерд iң барлығы да ойындық фольклорға қосса, жаңылтпашты б iреулер ойындық фольклорға енд i б iреулер ойыннан тыс фольклорға жатқызып жүр. Әрине, бұл жерде зерттеуш iлерд iң қай-қайсысының да болмасын дәйектемелер iн жоққа шығару өте қиын. Жанрлық синкретизм, яғни түрл i белг iлерд iң тоғысып келу i фольклорға тән құбылыс. Оның iш iндег i ең басты, нег iзг i, айқынырақ белг iлерд i бөл iп көрсету, әрине, оңай емес. Ғалымдар п iк iр iндег i ауытқушылықтар да осыдан туындап жатыр. Б iзд iң ойымызша, бұл топтағы өлеңдерге тән нег iзг i белг i – ойындық элементт iң басымдығы. Оған бұл шығармалардың диалогқа нег iздел iп құрылуы, балалардың кезектес iп орындауы, б iр-б iр iнен жауап күт iс iп, өзара сөз жарысына, ой жарысына түсу, сол сөз ойындарынан күлк i, қызыққа кенел iп, өздер iнше рухани қанағат табуы. Бұл ойындар өлеңге, ұйқасымды сөзге нег iздел iп құрылады. Рольд i ойындарда балалар әлдеқандай затты, түрл i ойыншықтарды ермек етсе, мұнда халық арасында ұрпақтан-ұрпаққа ауысып келе жатқан өлең сөздер ойыншықтың, ойын құралының қызмет iн атқарады. Сондықтан оларды өлең-ойындар деп атаған жөн. Сонымен б iрге, бұл орайда п iк iр таластарға жетелейт iн тұстар да жоқ емес. Мәселен, жаңылтпаш, жұмбақ тәр iзд i жанрлардың шығу тег i, алғашқы функциялары мүлде басқа мақсатты көздеген. Б iз оның балалар репертуарына көшкеннен кей iнг i жаңа функциясын нег iзге алдық. Сонымен, өлеңд i сөз бен ойды ермек етуге нег iзделген бұл өлең-ойындардың құрамына мынадай жанрлық түрлерд i топтастыруға болады. Тәж iкелесу, жаңылтпаш, жұмбақтар, балалар айтысы. Кенжехан Ісләмжанұлы
