Алюминоз — Қазақстан Энциклопедиясы
"Алюминоз — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TITLE: Алюминоз — Қазақстан Энциклопедиясы
URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0
META: "Алюминоз — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TOTAL WORDS: 717
TEXT: Қазақстан Энциклопедиясы Алюминоз пиротехникада және бояу дайындауда, электролиз цехтарда бокситтерден алюминийд i өнд iруш iлерде, ұнтақ тәр iзд i алюминиймен жұмыс iстейт iн адамдарда кездесед i. Алюминоздың клиникалық-рентгенологиялық сурет сидерозға қарағанда айқындау болады. Алюминоздың бастапкы сатыларында-ақ ентігу, кеудеде ауру сез iм i, жөтел, жалпы әлс iзд iк сиякты шағымдар пайда болады. Обьективтік түрде созылмалы бронхит пен өкпе эмфиземасының белг iлер i аныкталады. Алюминоздық пневмокониоздық үрд iс үдеген сайын аталған өзгер iстер күшейе түсед i, тыныс алу жетк iл iкс iзд iг iн iң белг iлер i пайда болады. Рентгенограммада өкпе көрінісінің күшею i және деформациясы аныкталады, бұл кезде дөнгелек п iш iнд i айқын контурлы көптеген түй iн тәр iзд i түз iл iстер көр iнед i. Өкпе түб iрлер i тығыздалған, олардың құрылымы өзгерген. Алюминоздың патоморфологиялык сурет iнде өкпеде тін аралық склероз дамиды, сонымен қатар, альвеола аралық перделерде қантамырлар мен бронхтар айналасында дәнекер тіннің өcyi байқалады. Альвеолалардың саңылауында шан бөлшектер i мен алюминийдің ошақтары жиналады. Өкпе тін аралықтары қалыңдаған, кейде бронхоэктаздар, майда және ipi ошақты эмфиземалар кездесед i. Фиброздық тіннін дамуы нәтижес iнде бифуркациялық лимфа түй iндерд iң ұлғайғаны және тығыздалғаны байқалады. Алюминоз кез iнде негізгі ем және еңбекке жарамдылық сараптау силикатоздағыдай болады. Металдарды өңдеумен, п iс iрумен, кесумен, шашыратып қаптаумен және оларды балқытумен, темір ұнтақтарын өндіретін, металдық заттарды жасаумен айналысатын адамдар 24 айда 1 рет кезект iк медициналық тексеруден өт iп туруы қажет. Медициналық тексерулер м iндетт i түрде терапевт пен отоларингологтың катысуымен жүрг iз iлед i. Қосымша зерттеу әд iстер iне кеуде қуысының мүшелер iн iң рентгенографиясы, спирография, пневмотахометрия т. Металл шаң-тозандармен жұмысқа қарсы көрсеткіш басқа өнд iр iстег i аэрозолдармен жұмыс істегендей. Органикалық шаң-тозаңдар әсерінен дамитын пневмокониоздар. Өкпенің кәс iпт iк аурулары органикалық шаңнан жи i дамиды. Органикалық шаңдарға өс iмд iк текті, синтетикалық және ауылшаруашылық шаңдар жатады. Органикалык шаңдардан жи i дамитын пневмокониоздарға биссиноз және «фермер өкпес i» жатады. Биссиноз мақта, зығыр және пенька шаңдарын жұтумен байланысты пайда болған өкпе ауруы. Патогенез i толық анықталмаған. Осы шаңдардың түрлер i антигенд iк немесе табиғатты биологиялық белсенд i заттардан тұрады, олар бронхтардың тегіс бұлшықет iне т iкелей есер ет iп, олардың тұншығу ұстамасынан тұратын бронхоспазмын шақырады. Әдетте ең ауыр тұншығу ұстамалары дүйсенб i сайын пайда болады, ал аптасының аяғына қарай олардың белг iлер i азаяды немесе жоғалады. Биссиноздың клиникалық сурет iнде бронхоспастикалық компонент нег iзг i синдром болып табылады. Дәрежес iне байланысты аурудың 3 сатысын ажыратады. l-сатысында бронхоспазм ұстамалары жұмыс басталғаннан кей iн б iрнеше сағаттан кей iн пайда болады, жұмыс күн iн iң аяғын да жойылады. Ұстамалар қиындаған тыныспен, кеуде қуысындағы ауырлық сез iм iмен, тамақтың ашып, құрғау сез iм iмен сипатталады. Жөтел, жалпы әлс iзд iк, тез шаршағыштық пайда болады. Өкпеде құрғақ сырылдар ест iлед i. Кейде дене температурасының аздап жоғарылауы байқалады. II-сатысында ұзақ, әрі айқын тыныс алудың қиындау ұстамалары, әсіресе дүйсенб i сайын, яғни демалыс күндер iнен кей iн пайда болады. Науқастарды аз мөлшерде қиын бөл iнет iн қақырықты жөтел немесе құрғақ, тұрақты жөтел мазалайды. Өкпеде аз мөлшерде кұрғақ сырылды қатаң тыныс едәуір қашықтықтан ест iлед i. Тұншығу ұстамалары органикалық шаңдарды жұтудан, сонымен қатар, метереологиялық жағдайлардың өзгеру iнен, физикалық күш түсуден, темекі шегуден пайда болуы күшейеді. Биссиноздың III-сатысында ауыр созылмалы бронхитке тән ауыспалы көріністерімен және өкпе эмфиземасымен б iрге жүред i. Бұл жерде тыныс алу жетк iл iкс iзд iг i, өкпел iк жүрек дамиды, жи i пневмония қосылады. Клиникалық-рентгенологиялық көрінісінде биссиноздың I-caтысында-ақ өкпе эмфиземасының белг iлер i байқалады. Биссиноздың I-сатысына және бронхоспастикалық компонентінен айқындылығына байланысты бұндай науқастарда тыныс алу қызметінің тұрақты немесе кезект i түрде бұзылуы болады. Биссинозға қақырықта бронх дем iкпес i элементтердің болуы және қанда эозинофилдердің саны жоғарылауы тән емес. Асқынбаған биссиноздың ағымы әртүрл i болады. Әдетте биссиноздын I-сатысында науқастар өздер iн сау деп есептейд i, себеб i, ұзақ уақытқа дей iн оларда тұншығу ұстамалары әлсіз байқалып, үдемейд i және жұмыс істеуге әсер етпейді. Биссиноздың тез үдеуіне және онын ауыр ағымына әдетте жіті респираторлық аурулар және тыныс жолдарының инфекциясы әсер етед i. Мұндай кезде биссиноз созылыңқы ағымға ие болады, тұншығу ұстамалары шаңмен байланысты тоқтатқаннан кей iн де қайтпайды, тыныштық жағдайдың өз iнде ұстамалар пайда болады. Сөйт iп созылмалы бронхит қосылады, өкпе эмфиземасы, тыныс жетіспеуш iл iг i және өкпел iк жүрек дамиды. Асқынбаған биссиноздың патологиялық-анатомиялық сурет iнде өкпе эмфиземасының белг iлер iмен ғана сипатталады. Асқынған биссиноз кез iнде созылмалы шаңды бронхит кез iндег iдей өзгер iстер анықталады. «КӘСІПТІК АУРУЛАР» Бекмурзаева Э. Қ., Қорғанбаева Х., оқу құралы, Шымкент 2012
