Қазақтарға орыс тілін үйретудің бастауыш құралы — Қазақстан Энциклопедиясы
"Қазақтарға орыс тілін үйретудің бастауыш құралы — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TITLE: Қазақтарға орыс тілін үйретудің бастауыш құралы — Қазақстан Энциклопедиясы
URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0
META: "Қазақтарға орыс тілін үйретудің бастауыш құралы — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TOTAL WORDS: 276
TEXT: Қазақстан Энциклопедиясы "Қазактарға орыс тілін үйретудің бастауыш құралы" - орыс графикасына негізделіп жасалған ең алғашқы оқулық. 1879 жылы Орынбор қаласында шыққан. Бұл орыс тілі грамматикасы қысқаша курсын қамтитын оқу құралы. Оқулықта жеті бөлім бар: 1) Нәрселердің аттары. 2) Зат-мақұлықтың қасиетінің аттары. 4) Местоимение деген сөздің бөлімі. 5) Ақыры өзгерілмейтін сөздер. 6) Предлог деген сөздің бөлімі. 7) Глагол деген сөздің бөлігі. Қазақшадан орысшаға кешіруге арналған сөздер. Оқулықтың алғы сөзінде оқу құралын қалай оқыту жөнінде әдістемелік нұсқау берілген. Әрбір бөлім сөздіктен тұрады. Әрқайсысынан кейін орыс грамматикасының негізгі, басты ережелері ұсынып отырады "идти" деген сөз алынады да, одан соң "шел", "шла" деген нұсқалардың лексикалық-грамматикалық мағынасы меңгеріледі. Немесе архисемема ретінде "ходить" деген етістік алынып, одан кейін "выходить", "приходить" деген валенттері беріледі. Осы етістіктерге қарап отырып, бала дыбысталуы жуық сөздердің кейде бір-бірінен мүлдем алшақ мағына беретінін түсінеді. Алтынсарин әдістемесінде тіл сипаттарының парадигмалық қағида бойынша ұғындыру тәсілі байқалады. Сөздікте де парадигмалық семантикалық қағида сақталған. Оқулықта орыс тілі мен қазақ тілі грамматикасын салыстыра оқыту қажеттігі басым айтылған. Мысалы, орыс тілінде іс-қимылдың бағыты дыбысталуы жуықтас сөздермен берілсе қазақ тілінде дыбысталуы мүлдем бөлек сөздер арқылы берілетінін білдіретінін келтіреді: выходить-шығуға, входить-кіруге, проходить-өтуге т. Бұл оқу құралы сол кезең үшін де және қазіргі талап тұрғысынан да терең негізгі лингвистикалық-әдістемелік еңбек болып табылады. Мұнда шет тілін жаңадан бастап үйренуге арналған оқу құралының сипаты қандай болуы керек деген мәселе шешімін тапқан. Сонымен бірге екі тілдің грамматикасы үйлестіре оқыту мәселесі де алғаш рет Алтынсарин заманында қолға алынған. Шет тілінде дұрыс жазуға үйрету, тіл ұстарту мәселелері көтеріледі. Алтынсариннің оқу құралы тіл үйренудің лингвистикалық негізгі тілдің парадигмалық, лексиклық-семантикалық жүйесіне негізделуі керек деген қортындыға әкелді. Қазақ тілі. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет
