Джон Рональд Руэл Толкиен — Қазақстан Энциклопедиясы
"Джон Рональд Руэл Толкиен — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TITLE: Джон Рональд Руэл Толкиен — Қазақстан Энциклопедиясы
URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0
META: "Джон Рональд Руэл Толкиен — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TOTAL WORDS: 1163
TEXT: Қазақстан Энциклопедиясы Джон Рональд Руэл Толкин Сонымен қатар, транслитерациондық нұсқасы кездеседі - То́лкиен. Ричард Джеффериге 1972 жылдың 17 желтоқсан күні жазған хатында былй деген: «Менің тегімді әрқашанда Tolkein деп жазады. Неге екені белгісіз, бірақ та мен әрдайым соңын -кин деп айтатын едім» : I do not know why, since it is pronounced by me always -keen». — ағылшын жазушы, лингвист, филолог, Оксфорд университетінің профессоры. «Сақиналар әміршісі», «Хоббит немесе барып, қайту», «Сильмариллион» секілді туындылардың атворы. Толкин Оксфорд университетінің Пемброк-колледжінде англосаксон тілінің, Оксфорд университетінің Мертон-колледжінде ағылшын және ағылшын әдебиетінің профессорі қызметінде жұмыс атқарды. Жақын досы К. Льюиспен бірге «Инклинги» бейресми әдебиеттанушылар қоғамының мүшесі болды. 1972 жылдың 28-ші наурызында II Елизавета патшайым Британ империясының Орденінің комондоры атағын берді. Толкинің өлімінен кейін, баласы Кристофер, әкесінің артынан қалған естелік, жзбаларына негізделе отырып, бірнеше туындыларды жарыққа шығарды, соның ішінде «Сильмариллион» да бар. Бұл кітап, «Хоббит» және «Сақиналар Әміршісі» -үшеуі бірігіп, ойдан шығарылған Арда және оның бөлігі Жерорта жайлы ертегілердің, өлеңдердің, оқиғалардың, жасанды, ойлап табылған тілдердің және де әдеби эсселердің жиынтығы болып табылады. 1951—1955 жылдары, Толкин бұл жиынтықтың көп бөлігін белгілеу үшін «легендариум» сөзін қолданды. Көптеген авторлар Толкинге дейін фэнтези жанрында шығармалар жазған, бірақ та өте үлкен танымалдылығының, жанрға тигізген ықпалының арқасында көпшілігі Толкинді заманауи фэнтези атасы деп санайды Митчелл, Кристофер. 2008 жылы британдық "The Times" газеті Толкинді «1945 жылдан бергі 50 маңызды британ жазушылары» тізімінде алтыншы орынға қойды «The 50 greatest British writers since 1945». 5 қаңтар 2008. 2009 жылы американдық "Forbes" журналы оны өте үлкен табысы бар қайтыс болған атақты адамдар тізімінің бесінші орынына қойған Miller, Matthew. Толкиннің ата-бабаларының көпшілігі қолөнершілер болды. Толкиндер тұқымы Төменгі Саксониядан шығады, бірақ XVIII ғасырда жазушының арғы аталары Англияға көшіп келіп, Толкинің айтуы бойынша, «тездетіп түпкі ағылшындарға айналдық» book. Толкин өзінің фамилиясын неміс тіліндегі tollkühn сөзінен шығарады, қазақ тіліне аударғанда «абайламайтын батыл» деген мағынаны береді «Ash nazg gimbatul». Қазіргі таңда да Tolkien фамилиясымен Германияның солтүстік-батысында өмір сүретін адамдар бар, дәлірек айтсақ, Төменгі Саксония мен Гамбургта «Absolute Verteilung des Namens 'Tolkien'». Неміс жазушысы Толкиннің фамилиясы Шығыс Пруссиядағы Растенбургке жақын орналасқан Tolkynen ауылынан шықты деп болжаған еді. Бірақ, бұл ауыл Төменгі Саксониядан алыс орналасқан, ал ауылдың аты қолданыстан кеткен пруссия тілінен шыққан Georg Gerullis: Die altpreußischen Ortsnamen, o. Толкинің анасының атаанасы, Джон и Эмили Джейн Саффилд, Бирмингемде өмір сүрді. Бұл жерде олар XIX ғасырдың басынан бастап қаланың орталығында орналасқан «Қой үйі» атты ғимаратты иелеген. 1812 жылы Толкиннің арғы атасы, Уильям Саффилд, сонда кітап және кеңсе тауарлары дүкенін ашты, ал 1826 жылдан Толкиннің атасы, Джон Саффилд, безендіргіш маталар мен шұлықтар сатты Old Lamb House, Bull Street, Archives and Heritage Service, Birmingham City Council. Джон Рональд Руэл Толкин 3 қаңтар 1892 жылы Блумфонтейнде, Қызғылт сары Еркін мемлекетінде дүниеге келді. Оның атаанасы, Артур Руэл Толкин, ағылшын банкінің басқарушысы, және Мейбл Толкин, тұңғыш ұлдары туылмастан бұрын Оңтүстік Африкага Артурдың карьерасына байланысты келеді. 17 ақпан 1894 жылы Артура мен Мейблдің екінші ұлдары дүниеге келеді, Хилари Артур Руэл. Бала кезінде Толкинді бүйі шағып алады, оны емдеуге Торнтон Куимби есімді дәрігер келеді. Болжаулар бойынша, осы адам Гэндальф Сұрдың образын жасауда басты рөл атқарды Карпентер. 1896 жылдың ақпан айында, отбасының а cыраушысы ревматизм ауруынан қайтыс болғаннан кейін, Толкин жанұясы Англияға кері көшеді. Екі баламен жалғыз қалған Мейбл, туысқандарынан көмек сұрайды, бірақ та Артур мен Мейблдің некелеріне қарсы болған туысқандары көп көмек көрсете қоймайды. Сол себепті ол балаларын алып Бирмингемге жақын орналасқан Сэйрхоулге көшіп кетеді. Өмір сүруге әзер жететін, азғантай ғана қаражатпен оған қоса екі баласымен ана жалғыз қалады. Өмірден қандай да бір сүйеніш табу үшін Мейбл дін жолына түсіп, католик дінін қабылдайды және балаларына тиісті білім берді, нәтижесінде Толкин өмірі бойы дінге деген көз-қарасы дұрыс, діни адам болды. Толкиннің қатты діни нанымдары К. Льюистің христиан дінін қабылдауда үлкен рөл атқарды, бірақ та Льюис католиктің англикандық түрін таңдады. Кішкентай кезінде Толкинге анасы латын тілін үйреткен web, сонымен қатар, ботаникаға деген сүйіспеншілігін оятты. Ерте кезден Толкин пейзаждар мен ағаштардың суретін салғанды ұнатты. Анасының зор еңбегінің арқасында, төрт жасқа келгенде, бала Джон кітап оқи алатын болды, тіпті алғашқы әріптерін де жаза бастады. Ол көп оқыған, басынан оған Стивенсонның «Қазына аралы» мен ағалы-інілі Гриммдердің «Гамелендік егеуқұйрық аулағышы» ұнай қойған жоқ, алайда оған Льюис Кэроллдың «Алиса ғажайыптар елдінде», үнділер жайлы оқиғалар, Джордж Макдональдтың фэнтези стильнде жазылған туындылары және Эндрю Лэнгтің «Перизаттар кітабы» ұнады. Толкиннің анасы 1904 жылы, 34 жасында диабет ауруымен ауырып, қайтыс болады Инсулин ол кезде әлі ашылмаған еді. Өлер алдында ол балаларын бағуды Бирменгем шіркеуінің дің қызметшісі Френсис Морганға тапсырып кетеді. Осы адам Толкиннің филологияға қызығушылығын арттырды. Мектепке дейінгі жастарын балалар табиғат аясында өткізеді. Осы екі жыл Толкинге туындыларындағы барлық ормандар мен өрістерді сипаттауға жеткілікті болды. 1900 жылы Джон Эдвард патшаның мектебіне оқуға түседі. Бұл жерде ол көне ағылшын тілін үйренді, сонымен қатар валлий тілін, көне скандинавия тілін, готт және финн тілдерін үйренуді бастайды. Оның лингвистикалық таланты ерте жасынан білінді. Ескі валлий тілі мен финн тілін оқығаннан кейін эльфтер тілін ойлап шығара бастады. Кейінірек ол әулие Филипп мектебінде және оксфордтың Эксетер колледжінде оқыды. 1911 жылы Бирменгемдегі Эдвард патшаның мектебінде оқып жүріп, Толкин достары — Роб Джилсон, Джеффри Смит және Кристофер Уайзменмен бірігіп Қаумдастықтың құрамы бірнеше рет өзгеріп отырып, соңында үш адамнан тұратын тұрақты ядросы қалыптасты. Оның құрамында: Толкин, Уайзмен және «Р. Джеффри Бейч Смит ағылшын әдебиетімен шұғылданды, қаумдастыққа кейіннен қосылды. — ШКБҚ — «Шай клубы және барровиандық қауым» атты жартылай құпиялы түрдегі үйірме ашады. Бұндай атаудың шығу себебі, мектеп жанында орналасқан Барроу дүкенінде сатылатын сүйікті шайларымен байланысты. Тыйым салынғанына қарамастан, бұл шай мектеп кітапханасында да сатылатын еді. Мектеп бітіргеннен кейін ШК мүшелері бір-бірімен байланыстарын үзбеді, оған дәлел ретінде, 1914 жылдың желтоқсан айында олар Лондондағы Уайзменнің үйінде кездескен болатын. 1911 жылдың жаз айында Толкин Швейцарияда болады. Бұл жайлы ол 1968 жылғы хатында айтып кетеді, сонымен қатар хатында Бильбо Бэггинстің Тұманды таулармен саяхаты өзінің он екі жолдасымен бірге Интерлакеннен Лаутербрунненге дейінге жүрген жолымен байланысты екенін айтады. Осы жылдың қазан айында ол Оксфорд университетінде оқуын жалғастырады. 1908 жылы ол Эдит Мэри Бретті кездестіреді. Ол кейіннен Толкиннің шығармашылығына қатты әсер етті. Толкиннің ғашықтығы колледжге түсуге кедергі келтірді, сонымен қатар Эдит протестант және одан үш жасқа үлкен еді. Френсис әкей одан 21 жасқа толып кәмелеттік жасқа жетпейінше Эдитпен кездеспейтіні туралы сөз алады. Толкин сөзінде тұрып, осы жасқа жеткенше Мэри Эдитке 1 жол болсын хатта жібермейді. Олар тіпті кездескен де, сөйлескен де жоқ. Толкин кәмелет жасқа толған күні, кешкісін Эдитке хат жазады. Бұл хатта ол өз сезімін білдіріп, тұрмысқа шығуын сұрайды, бірақ Эдит басқа адамға келісім беріп қойған болатын, себебі Толкиннен ұзақ уақыт хабар болмағасын, ол бағыда ұмытқан болар деп ойлады. Ақыр соңында, Эдит неке жүзігін қайтарып беріп, Толкинге тұрмысқа шығатыны туралы жариялайды. Сонымен қатар, ол Толкиннің талабымен католик дінін қабылдайды. Толкин жанұясының генеалогикалық сызбасы Генеалогикалық сызбаның дереккөздері: 8421 V Әскерге шақыру күнін шегрту мақсатымен, 1914 жылы Толкин әскери дайындық корпусына жазылады, бұл оған бакалавр алып үлгеру үшін қажет болды. 1915 жылы университетті үздік бітіріп, Ланкашир атқыштар полкіне лейтинант лауазымымен қызмет етуге барады. Кейіннен, ол майданға шақыртылып Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысады. Толкиннің шығармалары оқырманның бәріне дерлік ұнады. Әсіресе "Сақиналар әміршісі", "Хоббит, немесе Барып, қайту" және "Сильмариллион" секілді туындылары әлемге танымал болды. Өмірден өткенінен кейін көп жыл өтсе де оың оқырмандары саны күннен күнге артып келеді. Кітаптары бойынша фильмдер түсірілді. Құрметіне аталғандар: Мертон-колледжінде
