30 шілде. Тұлғалар туған күн
DATE: 08:10, 30 Шілде 2023 | GMT +5
TITLE: 30 шілде. Тұлғалар туған күн
URL: https://kaz.inform.kz/news/30-shilde-tulgalar-tugan-kun_a4094815/
META: DATE: 08:10, 30 Шілде 2023 | GMT +5
TOTAL WORDS: 1084
AUTHOR(S):
TEXT: 18 8 жыл бұрын әнші, ақын, композитор ЖАЯУ МҰСА Байжанұлы дүниеге келді. Павлодар облысы Баянауыл ауданында туған. Жастайынан халық музыкасымен, ауылға келіп-кетіп жүрген әнші-күйшілер өнерімен танысады. Өзі де ән салып, домбыра тартады. 1851 жылы Қызылжарға келіп, орыс тілін үйренеді. Ол домбыра, қобыз тартумен қатар, сырнай мен скрипкада ойнауды меңгереді. Қаладағы оркестрлердің, әншілердің орындауындағы концерттерді қызыға тыңдайды. Бұл оның музыкалық-эстетикалық талғамын қалыптастыруда үлкен рөл атқарды. Жаяу Мұсаның Шоқан Уәлихановпен бірге жүруі, Ыбырай Алтынсариннің өлеңіне ән шығаруы, өлеңмен күнделік жазуы, Абайға өлең арнауы, Л. Толстой кейіпкерінің атын баласына қоюы оның заман лебін терең сезінгендігін байқатады. 1854 жылы Омбы қаласындағы орыс мектебінде оқыған. Осындағы кітапханадан санктпетербург, Мәскеу, Қазан, Орынбор, Ақмола, тағы басқа қалаларда шығатын газетжурналдармен, кітаптармен танысады. Жаяу Мұсаның тырнақалды туындысы «Қыздар-ай» Омбыда дүниеге келді. Ол туған ауылына сауатты азамат, музыкалық аспаптарда шебер ойнайтын өнерпаз болып оралады. Келе сала, ауыл өміріне қызу араласты. Әкімдердің, би-болыстардың парақорлығын әшкерелеп, әсіресе, Баянауылдың аға сұлтаны Мұса Шорманов пен оның інісі Мұстафаның зорлық-зомбылығын айтып, Омбы генералгубернаторына шағым жазады. Сол үшін ағайынды Шормановтар оның астындағы атын тартып алып, «жаяу» атандырды. Осы тұста шығарған «Ақсиса» әнінде әлеуметтік теңсіздікке наразылығын білдіреді. Билігі жүріп тұрған Шормановтар әртүрлі жала жауып, 1860 жылы оны Тобылға 12 жылға жер аудартқан. «Сүйіндік», «Тұтқын зары» әндері осы кезде шыққан. Тұтқында 2 жыл болғаннан кейін өзі сұранып әскерге кетеді. Оны Литвада Орталық Азия жорығына дайындалып жатқан Г. Черняевтің отрядына жібереді. 1863-1865 жылдары осы отрядтың жүк батальоны құрамында Шымкент, Әулие-ата, Верный жорығына қатысқан. Черняевтің халыққа көрсеткен зорлығына қатты наразы болып, туған ауылына оралады. Оған ата жаулары елде де тыныштық бермей, қайта қуғынға салған. Жергілікті халықтың ауыр тұрмысын, билеушілерден көрген зорлық-зомбылығын айтып түсіндіру үшін ол Санкт-Петербургқа аттанады. Бірақ одан да қолдау таба алмаған соң, Латвияда, Польшада болып, соңынан Қазанға келіп аялдайды. Жаяу Мұсаның әншілік, композиторлық өнері халық музыкасымен тығыз байланыста дамыды. Сол тұста өмір сүрген Тоқсанбай, Жанақ, Түбек, Көтеш, Жаңабай сынды ақын-жыршылардың дәстүрлерін үлгі тұтып, жаңалыққа құлаш ұрды. Жаяу Мұсаның әлеуметтік теңсіздікті әшкерелейтін «Ақсиса», «Хаулау», «Шормановқа», «Толғау», «Бұзау зары», «Тұтқын зары», «Сүйіндік», туған жер табиғатын суреттейтін «Баянауыл», «Жаздың күні», «Жазда», «Ұлытау», «Сарын»; аңшылық-саятшылық туралы «Тұрымтай», «Қаршыға», «Көгершін», күлдіргі «Құлбай», «Қазан қыздары», махаббатты жырлайтын «Сұрша қыз», «Шолпан», «Сәулем қыздар», «Гауһар қыз», «Ләйлім»; өмірлік серігі Сапарға арналған «Келдім, Сапар, басыңа» атты әндері бар. Сондай-ақ ол лирикалық сипаттағы «Қыз күйі», «Қыз бала күйі», «Қызқарқара», «Қамшылау» сияқты күйлердің де авторы. Жаяу Мұсаның музыкалық шығармалары халықтың әншілік-орындаушылық дәстүрі, сондай-ақ қала әсерінен пайда болған марш, би ырғағындағы туындылар негізінде дамыған. Жаяу Мұсаның әндерінде қазақ халық әндерінде аса сирек кездесетін құбылыс - классикалық музыканың формасын құрайтын ерекшеліктер «Ақсиса», «Ескендір», «Тұрымтай» әндерінен анық байқалады. Жаяу Мұса композитор, әнші ғана емес, өз әндеріне лайықтап, өлең шығарған ақын. Көптеген мысқыл өлеңдерімен қатар «Шал мен торғай», «Бөдене мен қаншыр» атты мысалдары да бар. Жаяу Мұса көңілге түйгендерін орысша, қазақша қағазға түсіріп отырған. Қазақ қоғамының әлеуметтік. істеріне белсене араласып, ұлт мәдениетіне елеулі үлес қосқан. Көптеген колжазбалары Алматы, Қазан, санктпетербург, Омбы мұрағаттарынан табылған. Оның әндері мен күйлерін алғаш нотаға түсіріп, жазып алғандар - А. Жұбанов, Б. Лалинов; әндерін айтып берушілер - Қ. Бабақов, Қ. Байжанов, Ә. Қашаубаев, Қ. Елебеков және Жаяу Мұсаның баласы Салық Мусин. Оның музыкалық мұрасын қазақ композиторлары опера, симфония, эстрада жанрларында пайдаланған. Жаяу Мұсаның әндері қазіргі әншілердің репертуарынан орын алды. Әнші бейнесі көркем шығармаларда, З. Ақышевтің «Жаяу Мұса» романында сомдалған. 7 2 жыл бұрын КСРО мен Қазақстанның халық әртісі, Бүкілодақтық комсомол сыйлығының, кәсіпқой әншілердің Михаил Глинка атындағы бүкілодақтық, Р. Шуман атындағы халықаралық конкурсының және риоде-Жанейрода өткен Халықаралық байқаудың лауреаты, «Қазақстанның Еңбек Ері» Әлібек Мұсаұлы ДІНІШЕВ дүниеге келді. Алматы қаласында туған. Алматы музыкалық училищесін, Алматы консерваториясын бітірген. 1976-1979 жылдары Қазақ филармониясының, 1978-1996 жылдары Қазақ опера және балет театрының әншісі болған. 1997 жылдан бастап «Әлібек Дінішев театры және вокал академиясын» құрып, соған басшылық жасауда. Ол театр сахнасында Ленский, Владимир, Айдар, Төлеген т. партияларды орындап, халыққа концерттік-орындаушылық қызметімен де кеңінен танылды. Оның репертуарында қазақтың халық әндері, халық композиторларының әндері, сонымен қатар шетел композиторларының да шығармалары бар. 60 жыл бұрын Қазақстан Республикасының Кувейт мемлекетіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі Азамат Рахманқұлұлы БЕРДІБАЙ дүниеге келді. Алматы қаласында туған. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін «филология» мамандығы бойынша бітірген. Еңбек жолы: 1990-1992 жылдары – С. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінде араб тілі пәнінің оқытушысы. 1992-1996 жылдары ҚР СІМ-де жұмыс істеді. 1996-1999 жылдары – Қазақстан Республикасының Сауд Арабиясындағы елшілігінің бірінші хатшысы. 1999-2002 жылдары – ҚР СІМ-де бөлім басшысы, басқарма басшысы, Азия департаменті директорының орынбасары. 2002-2006 жылдары – Қазақстан Республикасының Сауд Арабиясындағы елшілігінің кеңесшісі, кеңесші уәкілі. 2006-2007 жылдары – Қазақстан Республикасының Дубай қаласындағы бас консулы. 2007-2014 жылдары – Қазақстан Республикасының Катар Мемлекетіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі. 2014-2019 жылдары – Қазақстан Республикасының Иордан Хашимит Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі. 2015-2019 жылдары – Қазақстан Республикасының Ирак, Ливан Республикасындағы, Палестина Мемлекетіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы. 2020 жылдың қазан айынан бастап қазіргі қызметінде. 2001 жылы «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл», 2005 жылы «Қазақстан Конституциясына 10 жыл», 2008 жылы «Астананың 10 жылдығы» медальдарымен марапатталған. 5 6 жыл бұрын Маңғыстау облысының әкімі Нұрлан Асқарұлы НОҒАЕВ дүниеге келді. Губкин атындағы Мәскеу мемлекеттік мұнай және газ академиясын, Қазақ мемлекеттік басқару академиясын, Ресей Сыртқы істер министрлігі жанындағы «Халықаралық қатынастар университеті» Мәскеу мемлекеттік институтын, таукен инженері, экономист, халықаралық қатынастар маманы, әкімшілік іскерлік жөніндегі шебер мамандықтары бойынша бітіріп шыққан. Еңбек жолын Ақтөбе облысы, Қандыағаш стансасында электр шебері болып бастаған. 1993-1995 жылдары – Мәскеу қаласындағы «гилипаскер» жшсында мұнай өнімдері жөніндегі аға сарапшы, бөлім бастығы, бас директор. 1995-1996 жылдары – Алматы қаласындағы «Отырар Лтд» шағын кәсіпорны бас директорының орынбасары. 1996-2006 жылдары – «Қазақтүрікмұнай» жшсында маркетинг жөніндегі инженер, мұнай және мұнай өнімдерін сату, маркетинг бөлімінің бастығы, бас директор. 2006 жылдың ақпан айынан бастап «ҚазМұнайГаз Ұлттық компаниясы» АҚ-ның атқарушы директоры. 2006 жылдың тамыз айынан ҚР Энергетика және минералды ресурстар министрлігі мұнай өнеркәсібі департаментінің директоры болып істеген. 2007 жылдың қыркүйегінен 2010 жылдың сәуір айына дейін - Батыс Қазақстан облысы әкімінің орынбасары. 2010 жылдың сәуір айынан 2012 жылдың қаңтарына дейін – облыс әкімінің бірінші орынбасары. 2012-2016 жылдары – Батыс Қазақстан облысының әкімі болды. 2016-2019 жылдары – Атырау облысының әкімі. 2019-2021 жылдары – Қазақстан Республикасының энергетика министрі. 2021 жылдың қыркүйек айынан бастап қазіргі қызметінде. «Құрмет» орденімен марапатталған. 45 жыл бұрын Маңғыстау облысының прокуроры Руфат Бауыржанұлы ҚҰТТЫҚОВ дүниеге келді. Жамбыл облысында туған. Алматы қаласында Қазақ мемлекеттік заң академиясын құқықтану мамандығы бойынша бітірген. Еңбек жолын 2000 жылы Ақтөбе облысы Әйтеке би ауданы прокурорының көмекшісі болып бастаған. Кейіннен облыс прокуратурасында басқарма прокуроры, аға прокуроры, басқарма бастығының орынбасары, басқарма бастығы қызметтерін атқарады. Әр жылдары Ақтөбе облысының мамандандырылған табиғат қорғау прокуратурасына, Жамбыл облысы Жамбыл ауданының прокуратурасына және Атырау қаласының прокуратурасына басшылық еткен. 2018-2020 жылдары Қарағанды облысы прокурорының бірінші орынбасары болды. 2020-2022 жылдары Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының Өтініштермен жұмыс және іс жүргізу департаментін басқарды. Қазіргі қызметінде 2022 жылғы 27 шілдеден, Сыныптық шені: аға әділет кеңесшісі
