Байпақов Карл Молдахметұлы (17.kz/kk/sotrudniki/history/74/
"Байпақов Карл Молдахметұлы (17.kz/kk/sotrudniki/history/74/"
TITLE: Байпақов Карл Молдахметұлы (17.kz/kk/sotrudniki/history/74/
URL:
META: "Байпақов Карл Молдахметұлы (17.kz/kk/sotrudniki/history/74/"
TOTAL WORDS: 558
TEXT: Байпақов Карл Молдахметұлы 1940 жылы 17 қарашада Алматы облысының Талғар қаласында дүниеге келген. 1963 жылы Ленинград мемлекеттік университетін тарихшы-археолог мамандығы бойынша бітіргеннен кейін ҚазКСР ҒА Ш. Уәлиханов атындағы Тарих, археология және этнография институтының аспирантурасын тәмамдайды, 1966 жылы VI-XII ғасырдың басындағы Жетісудың қалалары мен қоныстары атты кандидаттық диссертациясын қорғайды. 1986 жылы VI-VIII ғасырлардағы Оңтүстік Қазақстан мен Жетісудың ортағасырлық қалалық мәдениеті атты докторлық диссертациясын қорғады. Профессор, Германия археологиялық институтының корреспондент-мүшесі, Қазақстан Ғылым Академиясының корреспондент-мүшесі, ҚР Ұлттық ғылым академиясының академигі, оған Қазақстан Республикасының ғылым және техника қайраткері құрметті атағы берілді. Кандидаттық диссертациясын қорғағаннан кейін ҚазақКСР Ғылым академиясының Ш. Уәлиханов атындағы Тарих, археология және этнография институтында кіші, содан кейін аға ғылыми қызметкер; ортағасырлық археология бөлімінің меңгерушісі, Археология орталығының басшысы ТАЭИ-ның директорының орынбасары болып жұмыс істеді. ҚР Ұлттық ғылым академиясының Ә. Марғұлан атындағы Археология институтының директоры, 2010 жылдан бастап Археология институтының құрметті директоры, урбанизация және көшпелі бөлімінің меңгерушісі болды. 1971 жылдан бастап - орынбасары, 1989 жылдан қазіргі уақытқа дейін Оңтүстік Қазақстан кешенді археологиялық экспедициясының бастығы; далалық зерттеу жұмыстары арасынан маңызды жетістіктеріне Отырарды қазу, VI-VIII ғасырлардың бірегей оюлы тақтайшалары бар Құйрықтөбе қалашығындағы сарай кешенін ашу; Костобе қалашығының цитаделі мен некрополын қазу; Қаялық қалашығындағы ауылдық сарайды қазу, Қаялық қалашығында будда храмы мен сарай кешенін ашу, Батыс Қазақстандағы Жайық қалашығын зерттеу жатады. Байпақов Қазақстан мен Орталық Азияның ортағасырлық археологиясы бойынша жетекші маман. Ол сонымен қатар кангюй мәселесін, қала мен дала байланыстарын, көшпелі және отырықшы өркениеттерді зерттеуге және археологиялық ескерткіштерді қорғау ісіне елеулі үлес қосты. Оның басты ғылыми бағыттарының бірі Ұлы Жібек жолының саяси, экономикалық және мәдени байланыстары, ортағасырлардағы рухани мәдениет мәселелерін зерттеу болды. Ұлы Жібек жолын зерттеу және мәдениетаралық диалогтар жолындағы жетістіктері үшін ЮНЕСКО К. Байпақовты арнайы медальмен марапаттады. Байпақовтың Отырар және Қазақстанның Ұлы Жібек жолындағы ескерткіштерін сақтау және қалпына келтірудің маңыздылығына әлемдік қауымдастықтың назарын аударуындағы еңбегі зор. Киров атындағы ҚазМУ, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ оқытушысы, доценті, профессоры болды. Оның жетекшілігімен 17 кандидаттық және 5 докторлық диссертация қорғалды. ҚР Мемлекеттік сыйлықтарын тағайындау комиссиясының мүшесі болды. ЮНЕСКО-ның Орталық Азия өркениеттерінің тарихы атты бес томдықты дайындау жөніндегі халықаралық комитетінің мүшесі, 5-томды дайындау және шығару жөніндегі тең төрағасы, 4 және 5 томдардағы мақалалардың авторы және бірлескен редакторы болды. Осы жұмысы үшін ЮНЕСКО медалімен марапатталған. Мәдени мұра мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жөніндегі Қоғамдық кеңестің Археологиялық ескерткіштер секциясының жетекшісі. Халықаралық ЮНЕСКО сарапшысы: Қазақстан-Жапония-ЮНЕСКО жобасы Ежелгі Отырар қалашығын сақтау, Ұлы Жібек жолы: Қытай Орталық Азия трансшекаралық номинациясын дайындау бойынша. Оңтүстік Қазақстан және Жетісу ортағасырлық қалалық мәдениеті монографиялық еңбегі үшін Ш. Уәлиханов атындағы сыйлықтың лауреаты атанды. Парасат орденімен, Барыс орденінің III дәрежесімен; Қазақстан Республикасының ғылымын дамытудағы еңбегі үшін төсбелгісімен; Экономикалық Ынтымақтастық елдерінің рухани дамуын зерттеуге қосқан үлесі номинациясы бойынша диплом және естелік белгімен марапатталған; Тәуелсіз Платиналы Тарлан сыйлығының Ғылым және білім номинациясы бойынша лауреаты, Қазақстан Республикасы; ҚР ЖОО қауымдастығының А. Байтұрсынов атындағы күміс медалімен марапатталған. Байпақовтың 1966-2011 жж. аралығында 17 авторлық монографиясы, 11 бірлескен авторлық монографиясы, жоғары оқу орындарына арналған археология бойынша 7 оқулығы мен оқу құралдары, мектептерге арналған 6 оқулығы, 15 альбомы және Алматы, Мәскеу, Санкт-Петербург, Ташкент, Бішкек, Сеул, Токио, Исламабад, Берлин, Рим, Милан, Лондон, Кембридж, Үрімші, Париж, Анкара ғылыми басылымдарында орыс, қазақ, ағылшын, француз, неміс, итальян, түрік, жапон, корей және қытай тілдерінде 600-ден астам ғылыми мақаласы жарық көрген. Байпақов Қазақ КСР тарихының көптомдық басылымдарының бөлімдерінің авторы және Қазақстан тарихы, Алматы тарихы. 2018 жылы 23 қарашада Алматы қаласында қайтыс болды. Қазақстанның ежелгі қалалары. Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрілгі Ғылым комитетінің Ә. Марғұлан атындағы Археология институты Шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорны
