Тәкаппарлық пен жаңылыс — Қазақстан Энциклопедиясы
"Тәкаппарлық пен жаңылыс — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TITLE: Тәкаппарлық пен жаңылыс — Қазақстан Энциклопедиясы
URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0
META: "Тәкаппарлық пен жаңылыс — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TOTAL WORDS: 841
TEXT: Қазақстан Энциклопедиясы шығарма Тәкаппарлық пен жаңылыс — ағылшын жазушысы және британ әдебиетіндегі реализм жаршысы Джейн Остиннің 1813 жылы жарық көрген романы. Бұл кітап әдебиетке жаңа серпіліс беріп, «психологиялық роман» мен «феминистік» әдебиетке жол ашты. Әлем әдебиетінде «элиталық» проза ретінде өзінің ойып алар орны бар шығарма. Роман мистер Беннет пен оның жұбайы миссис Беннеттің әңгімесінен басталады. Олар Незерфилд саябағына көшіп келетін жас жігіт мистер Бингли жайлы сөз қозғайды. Миссис Беннет күйеуін жаңа көршісіне барып, тығыз қарым-қатынас орнатуға барынша көндіруге тырысып бағады. Оның ойынша, мистер Бингли қыздарының біріне ғашық болып, ұсыныс жасайдымыс. Осылайша, оның 5 қызы бірінен соң бірі тұрмысқа шығып, жаны жай таппақшы. Миссис Беннеттің бар уайымы — қыздарын жақсы жанға күйеуге беру еді. Мистер Беннет әйелінің қоймаған өтінішін аяқ асты етпей, мистер Бинглиге барып онымен жақсы тіл табысады. Кейін мистер Бингли де Беннеттер отбасына қонаққа барады. Олардың кезекті кездесуі незерфильдік балда орын алады. Бұл балға мистер Бингли өзінің әпкелері мисс Бингли және миссис Херстпен бірге келеді. Сонымен қатар, оның досы мистер Дарси да бұл балда болады. Жалақысы жөніндегі гуілдеген өсек-аяндардың арқасында мистер Дарси айналасындағыларға жақсы әсер қалдырады. Алайда, кейін мистер Дарсиды тым тәкаппар, менменшіл деп танған жұрт, өз ойларын өзгерте бастайды. Ешкіммен танысуға да құлқы жоқ, айналасындағы сұлу қыздарға да назар аударып, биге шақырмайды деген пікірлер қалыптаса бастайды. Ал мистер Бинглидің айы оңынан туады. Оның Беннеттер отбасының үлкен қызы Джейнге көзі түседі. Джейннің де оған көңілі ауып, ғашық болады. Мистер Бингли Дарсидің назарын Беннеттер отбасының екінші қызы Элизабетке аудартпақшы болады. Алайда, мистер Дарси оған оның ұнамайтынын әрі талғамына сай келмейтінін жеткізеді. Олардың жақын отырып, бұл әңгімелердің куәсі болған Элизабет ішінен мистер Дарсиді жек көріп, ұнатпай отырады. Сонымен қатар, мистер Дарси жайлы теріс пікір қалыптастырады. Кейін мистер Бинглидің әпкелері мисс Бингли және миссис Херст Джейнді түскі асқа шақырады. Бұған шексіз қуанған миссис Беннеттің төбесі көкке жетеді. Ол қызын нөсер жаңбыр астында салт атпен жібереді. Бұл жағдайдан соң Джейн қатты ауырып, үйіне қайта алмайды. Әбден қиналған Джейн өзінің сырлас құрбысындай болған сіңілісі Элизабетке хат жазып, оны Незерфильдке шақырады. Элизабет ауру әпкесі үшін мистер Бинглидің үйіне жаяулатып жетеді. Мистер Бингли Элизабетті әпкесіне қарайласу үшін жанында оңаша қалдырады. Элизабет незерфильдік тұрғындарды жақтырмайды. Әпкесіне шын жаны ашып, қамқор болып жүрген тек мистер Бингли болатын. Ал, оның әпкелері мисс Бингли мен миссис Херсттің Джейннің жағдайы жөнінде шаруалары жоқ еді. Бірте-бірте мистер Бингли Джейнге ғашық бола бастайды. Ал Дарсидің Элизабетке көңілі ауа бастайды. Алайда, Элизабет оның ұнатпайтынына сенімді еді. Сонымен қатар, әпкелі-сіңлілі Беннеттер қыдырып жүріп, мистер Уикхеммен жолығады. Мистер Уикхем олардың көңілінен шығып, сенімдеріне ие болады. Олар мистер Уикхем жайлы оң көзқарас қалыптастырады. Кейін мистер Уикхем Дарсидің ұнамсыз қылықтарын Элизабетке айтып, өзіне жасаған жамандығы үшін шағымданады. Ал Дарси болса, Беннеттердің өзінің теңі емес екенін сезеді. Және де Элизабет пен мистер Уикхемнің достық қарым-қатынасын жақтыртпайды. Осылайша күндер өтіп жатады. Кезекті незерфильдік балда мистер Дарси жақын досы мистер Бинглидің Джейнді қатты сүйетінін байқайды. Жиындарда Беннеттер отбасы сыпайылық пен мәдениеттіліктерін көрсете алмайды. Әрине, бұл қатарға Джейн мен Элизабет кірмейтін еді. Бір күні Беннеттер отбасына мистер Коллинз атты туыстары келеді. Оның бар ойы — Беннеттер отбасынан бір қызға үйлену еді. Осылайша, ол Элизабет Беннетке ұсыныс жасайды. Алайда, ол ұсынысты қабыл алмайды. Бұған миссис Беннет ашуланып, қызына қатты ренжиді. Сонан соң, мистер Коллинз көп ұзамай Элизабеттің жақын досы әрі көршісі Шарлотта Лукасқа ұсыныс білдіреді. Шарлотта бұл ұсынысқа бірден келісе кетіп, екеуі үйленеді. Бұл уақыттарда незерфильдік тұрғындар белгісіз себеппен Лондонға көшіп кеткен еді. Ал олардың қайтып келу, келмеуін ешкім білмеді. Джейн болған жайтқа қатты қайғырып, күйзеліске ұшырайды. Элизабеттің ойынша, бұл мисс Бингли мен мистер Дарсидің Джейн мен Бинглиді айыруға бағытталған іс--әрекеттері еді. Көктем келгенде Элизабет жақын досы Шарлотта Лукасқа қыдырып барады. Сол жақта, Розингс саябағында тұратын Дарсидің тәтесі Кэтрин де Бер Элизабетті жиі шақырып тұрады. Кейін мистер Дарси де тәтесіне қонаққа келеді. Бұл жақта Элизабет Дарсидің немере ағасы полковник Фицуильяммен танысады. Олар бірнеше рет әңгіме-дүкен құрады. Кезекті әңгімелердің бірінде полковник Фицуильям өзінің жиені Дарсидің жақын досын «тең емес некеден» құтқаруы жайлы айтқанын жеткізеді. Элизабет бұл әңгіменің Джейн мен Бингли жайлы екенін сезеді. Оның Дарсиге деген жек көрініш сезімі арта түседі. Бір жолы Дарси Элизабетке келіп, өз махаббатын білдіріп, сүйетіндігін айтып, ұсыныс жасайды. Алайда, ашуға булыққан Элизабет оған қатты айқайлап тастайды. Оның әпкесінің өмірін ойрандағанын, мистер Уикхемге жамандық жасап, адамдарға тәкаппарлықпен қарайтынын айтып, ішіндегісінің бәрін жайып салады. Дарси үнсіз ғана кетіп қалады. Кейін саябақта Элизабетке хат жазып, қолына ұстатып кетеді. Бұл хатта Элизабеттің айтқан шағымдарына жауаптар бар еді. Бірнеше уақыт өткен соң Элизабет өз қателігін түсініп, жаңылысқанына көзі жетеді. Кейін Дарси Элизабетке қайта ұсыныс жасайды. Джейн Остин бұл романды 21 жасынан бастап жаза бастаған еді. Баспашылар қолжазбаны қабыл алмағандықтан, шығарма 15 жылдан астам қаралмай, жабылып қойылды. Тек сәтті шыққан 1811 жылғы атты туындысынан соң, Джейн Остин өз шығармасын қайта өңдеп, жариялай алды. Роман желісі бойынша көптеген фильмдер түсірілді. Солардың бірі 1980 және 1995 жылдары түсірілген «Тәкаппарлық пен жаңылыс» атты телехикая. Сонндай-ақ 2005 жылы «Тәкаппарлық пен жаңылыс» атты толық метражды фильм түсірілген. Және де романның қара-ақ түсті ертеде түсірілеген экранизациясы бар. 2009 жылы америкалық жазушы Сэт Грэм-Смиттің «Тәкаппарлық, жаңылыс және зомби» атты кітабы жарық көрді. Бұл кітапта автор Джейн Остиннің романын фантастикалық атысжарыспен үйлестірген. 2003 жылы BBC ұсынған 200 үздік кітап тізімінің ішінде 2-орынға ие болды
