Араб тіліндегі Қазақстан туралы деректемелер — Қазақстан Энциклопедиясы
"Араб тіліндегі Қазақстан туралы деректемелер — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TITLE: Араб тіліндегі Қазақстан туралы деректемелер — Қазақстан Энциклопедиясы
URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0
META: "Араб тіліндегі Қазақстан туралы деректемелер — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TOTAL WORDS: 368
TEXT: Қазақстан Энциклопедиясы Араб тіліндегі Қазақстан туралы деректемелер- араб тіліндегі тарихи-географиялық әдебиетте 8-15 ғасырлардағы Қазақстан жерін мекендеген халықтар мен тайпалардын тарихын, әсіресе, моңғол шапқыншылығы кезеңін зерттеуге қажетті, бағалы деректемелер мол. Араб халифаты заманында арабтардың шығысты жаулап алып, мұсылман синкретикалық мәдениеті мен ислам дінін таратып, мұсылман дүниесіне шалғайдағы кейбір аймақтармен сауда қатысын дамытуының нәтижесінде көрші және жырақтағы елдерден де мәліметтер жинайды. Араб орта ғасыр тарихнамасының Қазақстан аймағына құштар болуы, біріншіден, арабтарға Орта Азиядан жаулап алған жеріне билігін нығайтуға, екіншіден қазақ даласын мекендеген көшпелі жауынгер тайпалардың шабуылынан сақтануға қажет болды. Қазақстан халықтары туралы ертеректегі деректер араб тіліндегі классикалық тарихи шағармалардан белгілі еді. Әл-Балазури мен ат-Табаридың шығармаларында 7 ғасырдың басы мен 8 ғасырда арабтардың басқыншылығына қарсы күрескен Орта Азия мен Қазақстан халықтары туралы маңызды мәлімет ұшырастырамыз. Арабтардың Онтүстік Қазақстаның кейбір аймақтарына асаған жорықтары да айтылады. Әл-Балазуридың "Жорық кітабының" соңғы тарауында арабтардың Хорасан мен Орта Азияны жаулап алуы жазылған, "Пайғамбарлар мен патшалар тарихынан " жазған аттабари да ирандыққ болған. Ол жан-жақты білім алған, халифаттың әр-түрлі қалаларына саяхат жасаған, ақырында ол Бағдатқа орнығып, ғұмырын ғылымға арнаған. Оның бізге еткен ықшадалған еңбегінде арабтарға дейінгі халықтардан мағлұмат беріліп, Халифаттың тарихы жылнама ретінде баяндалды. Ат-Табаридың замандасы, бағдаттық әл-Жаһиз энциклопедиялық білімдар адам болған. ол - "Түркілердің лайықты қасиеттері" деген кітабында Қазақстандағы көшпелі түркі тайпаларының этнографиясын тұңғыш рет сипаттаан ғалым. Әл-Жаһиз Аббасит әулеті халифтары ұландарының сапындағы түркі сарбаздары жайлы білетін араб оқырмандарын қызықтыратын тақырыптарды таңдады. Ол арабтың қала тұрғындарын таңдандыратын түріктің жауынгерлігін, олардың әдет-ғұрыпын жазды. Бұл жәйіттер халифат төңірегіндегі саяси топқа, әсіресе, түркі мәселесімен иі айналысатын Абас әулетінің уәзерлеріне де қажет еді. Түркілер туралы оның ішінде, жиі айтылатын түркі тайпалары жөніндегі мәліметтер 8 ғасыр деректемелері болуы ықтимал. Ибн Хордадбек еңбегімен жазылу тәсілі ұқсас шығарма әл-Яқуби мен Құдама ибн Жафар жазбалары. Қазақстан түркілері жайындағы тарихи этногр. кең ауқымды материал тарихшыгеограф әл-Якубидің "Елдер кітабы" деген геогрфиялық шығармасында бар. Бұл еңбегіне қарап оның жан-жақты хабардар екенін, әрі оның жазбаларында дерек әлде қайда нақты екені байқалады. Оның, әсіресе, оғыз, қарлұқ, қимақ, қырғыз. тоғызозық. мемлекеттері туралы мәліметтері аса маңызды. Закрия әл-Казвини Иракта туған. Дамаскіде, Мосулда өмір сүрген. Ол бірімен бірі кіндіктес 2 тарихи-географиялық шығармасымен танымал. Оның алғашқасы "Жаратылыс ғажаптары", 2-сі "Қалалар ескерткіші" деп аталады. Осы 2 кітапта 9-10 ғасырлардағы бүгінгі Қазақстан жерін мекендеген түркі тілдес оғыз қарлұқ, жікіл, қимақ тайпалары жөнінде тарихи-этнографиялық деректер жинақталған
