Қиыр Солтүстік пен Қиыр Шығыстағы аз халықтар әдебиеті — Қазақстан Энциклопедиясы
"Қиыр Солтүстік пен Қиыр Шығыстағы аз халықтар әдебиеті — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TITLE: Қиыр Солтүстік пен Қиыр Шығыстағы аз халықтар әдебиеті — Қазақстан Энциклопедиясы
URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0
META: "Қиыр Солтүстік пен Қиыр Шығыстағы аз халықтар әдебиеті — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TOTAL WORDS: 525
TEXT: Қазақстан Энциклопедиясы Қиыр Солтүстік пен Қиыр Шығыстағы аз халықтар әдебиеті – КСРО-ның Азия мен Еуропа бөліктерінің шет аймақтарын мекен ететін аз халықтардың әдебиеттері. Қазақ Совет Энциклопедиясы, VI том Олар тілдік туыстық жағынан мынадай топтарға бөлінеді: 20 ғасыр бас кезінде жойылып бітуге аз-ақ қалған бұл халықтардың жалпы саны 1959 ж. санақ бойынша 125 мыңнан асса, 1970 ж. санақ бойынша 151 мыңнан шамасында. Оның 67, 4%-ы ұлт тілдерін ана тілі ретінде қабылдайды., 1919 Қиыр Солтүстік пен Қиыр Шығыстан аз халықтары революцияға дейін өз жазулары болмағандықтан тек ауыз әдебиеті үлгілерін жасап келді. Олардың ауыз әдебиеті туралы қысқаша туралы қысқаша декер, мағлұматтар 18-19 ғасырларда орыс және шетел жиһанкездерінің еңбектерінде кездеседі. Оларды жүйелі түрде зерттеу, жинақтау, жариялау жұмысы негізінен 19 ғасыр аяғында саяси жер аударылған белгілі ғалымдар В. Чукот, юкагир, гиляк фольклорының үлгілері жеке жинақ болып шығарылады. Солтүстік халықтарының аңыз әңгіме, ертегі, жырларында халықтың өмір, болмыс туралы түрлі түсініктері, арман-қиялдары, олардың табиғаттың дүлей күшіне, езуші тапқа қарсы күрестері, өмірге құштарлығы айқын бейнеленген., 1965 Қиыр Солтүстік пен Қиыр Шығыстағы аз халықтардың тұрмыстық, мәдени өсулері Совет өкіметі орнағаннан кейін басталды. Бүкіл Ресейлік Орталық Атқару комитетінің жанынан құрылған П. Смидовичтің басқаруындағы Солтүстік аймақтағы халықтарға көмектесу комитеті аса маңызды жұмыстар атқарды. Совет лингвистері мен этнографтары аз халықтарға арнап әліппелер шығарды. Ленинградта және Сібір қалаларында арнаулы оқу орындары ашылды. Ұлт мектептерінде оқуға арналған әдеби шығармалар Ленинград Шығыс институтының Солтүстік факультетінің студенттері құрастырған «Біздің өміріміз туралы» және «Тайга мен тундра» атты жинақтарда жарияланды. Коряк советпартия мектебінің курсанттары «Жаңа өмірге» атты журнал шығарды. «Запольяре», «Советтік Солтүстік», «Ямел ұшқыны» т. жинақ, альманахтар жарық көрді. Юкагир Тэки Одулоктың, «Қиыр Солтүстікке» атты очерктері мен «Имтеургин ағаның өмірі» повесі орыс тілінде жарияланды. Солтүстік халықтары жас әдебиетінің көш бастаушыларыболып хант Г. Истомин, эвенкілер А. көрінді. Бұлардың шығармаларында аз халықтардың Ұлы Октябрь революциясының арқасында жаңаша сипатта қайта туып, қалыптасу деректі материалдар негізінде шынайы суреттелген. Соғысқа дейінгі Солтүстік әдебиеттерінде фольклор тақырыбында жазу мол орын алды. Салаткин-Люнтогирдің «Гегдалукон мен Ульгориккон» поэмасы, Л. Жуковтың «Нотаймэ» және К. Кеккетынның «Соңғы шайқас» повестері, Н. Тарабукиннің «Тайға жырлары» және т. осындай шығармалар. Проза мен поэзия қанат жаюмен қатар драматургиялық шығармалар да бой көрсете бастады (ненец И. Ногоның «Шаман», «Ваули ненянг» т. Ұлы Отан соғысы жылдарында Солтүстік ақын-жазушылары фашистерге қарсы қарумен де, қаламмен де жан аямай күресті. Талантты нанай ақыны А. Самар, эвенкі Н. Пырерка және т. майданда ерлікпен қаза тапты. Соғыстан кейінгі дәуірде Солтүстік әдебиеттерінің кадрлары молайып, жанрлық, тақырыптық жағынан да кеңейіп, өсе түсті. Ұлттық дәстүр мен жаңалықты ұштастырып, жалғастыратын жаңа адамның жарқын бейнесі, оның ішкі дүниесіндегі өзгерістер әдебиеттің басты проблемасына айналды. фольклорлық үлгіні дамыта түсіп, орыс әдебиетінің игі әсерімен жаңаша сипаттағы поэтикалық шығармалар тудырды. Көптеген жаңа повестер мен романдар жарық көрумен қатар прозаның ірі үлгілері де дүниеге келе бастады. Қаламы төселген талантты чукот жазушысы Ю. Рыхтэудің «Қар еритін кезең» атты трилогиясы өз халқының Совет өкіметі тұсындағы тұрмыс жағдайын көрсетуге арналған, нанай жазушы Г. Ходжердің «Кең арналы Амур» трилогиясында 19 ғасыр аяғы мен бүгінгі күнге дейінгі нанай халқының өмір жолын суреттейді. -ның балаларға арналған шығармалары да Солтүстік әдебиетінің үздік туындыларының қатарына жатады. наурыз айында Ленинградта өткен Қиыр Солтүстік пен Қиыр Шығыстың аз халықтары әдебиетшілерінің тұңғыш конференциясы және 1965 ж. желтоқсанда болған РКФСР Жазушылар одағының арнайы мәжілісі осы аталған халықтардың әдебиеті мен фольклорының ең маңызды мәселелерін талқылап, нақты шаралар белгіледі
