Емеурін — Қазақстан Энциклопедиясы
"Емеурін — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=10000"
TITLE: Емеурін — Қазақстан Энциклопедиясы
URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=10000
META: "Емеурін — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=10000"
TOTAL WORDS: 178
TEXT: Қазақстан Энциклопедиясы «Тіке айтпаса да, емеурінен белгілі». Мысал ішіндегі «емеурін» мағынасын — мақсат, ниетті аңғартатын тұспал сөз, бет-ауыздың қимылы, ишара деп түсінуге болады. Ниет, ойды айтып жеткізбей-ақ сездіру көп жағдайда бетауыз қимылы арқылы болатыны белгілі. Оны, әсіресе, ауыз қимылы аңғартатынын еске алсақ, сөз төркінін іздеп табуға көмектесері анық. Осыған орайлас якут тілінен мынадай деректі ұшыратамыз: эмэрэйдэн — ерін шығару дегенді ұғындырса, бұл етістік түбірі «ерін» мағынасын беретін «эмэрэй» сөзінің туындысы екендігін байқаймыз. Бұл жерде түркі тілдерінде «ерін» мағынасында қолданылатын тағы бір дыбыстық құрамдағы сөзге кездесіп отырамыз. Мұның өзі басқа бір тілдік деректерде кездеспей, тек якут тілінде ғана кездессе, кездейсоқ құбылыс болар дер едік. Дәл осыған сәйкес тұлғаны және «ерін» мағынасын беретін сөзді тунгусманьчжур тобына жататын тілдердің бәрінен кездестіреміз: һэмун — ерін мағынасын береді. Егер дыбыс сәйкестіктері мен «р»—дыбысының тұрақсыздығын еске алсақ, мынадай схемаға жол береміз: эмэрэй һэмэрэй һэмэ эй һэмээ һэмэ + н һэмэн һэмун. Мұның езі «р» дыбысы түсірілмеген «ерін»— мен тұлғалас екендігі байқалады. Осы топшылау негізінен алып қарағанда, «емеурінен белгілі» тіркесі —«ернінен белгілі» деген ұғымды аңғартпақ. Бес жүз бес сөз. ISBN 5-625-қ2459-6 } }}} } }}}
