Гляциология — Қазақстан Энциклопедиясы
"Гляциология — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TITLE: Гляциология — Қазақстан Энциклопедиясы
URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0
META: "Гляциология — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TOTAL WORDS: 336
TEXT: Қазақстан Энциклопедиясы Гляциология Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2003. ӀSВ N 5-7667-8188-1 ӀSВ N 9965-16-512-2 – қатты күйдегі атмосфералық жауын-шашынның жиналуы мен түрленуі нәтижесінде құрлықта пайда болған жылжымалы табиғи мұздарды зерттейтін ғылым. Гляциология мұздықтардың ерекшеліктерін, даму заңдылықтарын, құрамын, физ. қасиеттерін, кеңістікке таралуын зерттейді. Гляциология ғылымының тарихы Швейцария жаратылыстанушысы О. Соссюрдің, «Альпіге саяхат» атты еңбегінен басталады. Одан кейін Л. Федченко, тағы басқа ғалымдардың еңбектерінде мұздықтар туралы жалпы ғылыми ұғымдар тұжырымдалып, жеке мұздықтарға сипаттамалар берілді. 20 ғасырдың басынан Гляциологиялық зерттеулердің көлемі өсті, әдістері жетілдірілді. Жаңа мұздықтар картаға түсірілді, Жер шарындағы мұздықтарды зерттеу үшін халықаралық геофизикалық жылдар, халықар. мұздықтар комиссиясы ұйымдастырылды. Гляциология Қазақстанда 20 ғасырдың 20-жылдары қалыптасты. Мұздықтардың негізгі массасы республиканың оңтүстігі мен шығысындағы тау жоталарында шоғырланған. 1957 – 1959 жылдары Қазақстан гляциологтары Халықарарылқ геофизикалық жылдың бағдарламасы бойынша КСРО ғылым академиясының ғылыми-зерттеу институттарымен бірлесе отырып зерттеулер жүргізді. Осы және кейінгі зерттеулердің нәтижелері 36 томдық «Гляциологиялық зерттеулер материалдарында», 11 бөлімнен тұратын «Қазақстандағы гляциологиялық материалдарында», көптеген монографияларда жарияланды. 1964 – 1974 жылдары Қазақстан ҒА География секторының гляциологтары Қазақстанның бүкіл таулы өлкелеріндегі мұздықтар каталогтарын құрастырды, соның негізінде республикадағы таулы мұз басудың тұңғыш картасы жасалды. Қазақстанда 2700-ден астам мұздықтар бар, олардың жалпы аумағы 2033 км 2, көлемі 100 км 3-ге жуық. Қазақ энциклопедиясы Гляциология нег iзг i нақты зерттеу нысана бойынша б iрнеше салаларға ж iктелед i: Гляциологияларда жапсарлас ғылымдары бар өзара байланыстарға және ерекше әд iстер бойынша бағыттардың қатары адыраяды: Гляциология - Жер бетіндегі, атмосферадағы, гидросферадағы және литосферадағы табиғи мүздар туралы ғылым. Гляциология мұздың режімін және даму серпінін, қоршаған ортамен өзара әрекетін, Жердің дамуындағы рөлін зерттейді. Сонымен катар қар-мұздық ресурстар, қар-мүз жүйесі массаларының қоршаған ортамен алмасуын, деформацияларды және мұздыктардың, кошкіндердің, мұз далаларының қозғалысын, планетаның мұз сақтаушысы ретінде жамылғы мұздықтардың ерекшеліктерін, мұздықтардың тербелісін және мұз басу тарихын, инженерлік-гляциологиялық проблемаларды зерттейді. Гляциологияның зерттеу нысаны гляциосфера мен оны құрайтын нивалдық-гляциалдық жүйе болып табылады. Негізгі зерттеу міндетіне сәйкес Гляциология мұздықгану, қартану, көшкінтану, суқоймалар мен ағын сулардың мұзын тану, палеогляциология деп бөлінеді. Гляциология тоңтанумен бірге Жер криологиясын құрап, криосфераны зерттейді. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия
