Қазақ әліпбиі — Қазақстан Энциклопедиясы URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер 2) Бір буындағы бір дыбыс беретін екі дауысты дыбысты диграф деп атайды. Олар: «ae» aera мыңжылдық, «ое» poena жаза және «ue» true шындық. Егер әріптер тіркесін яғни диграфтарды бөлек оқу қажет болса, екінші әріптің үстінен қос нүкте немесе ұзақтық белгісі қойылады, мысалы: poёta немесе poēta ақын. Ал қазақ тілінде олардың арасына айыру белгісін «’» қойу арқылы бөлек оқуға болады. Латын тіліндегі қос таңбалы «ae», «oe», «ue» дауысты дыбыстарының дыбысталуы қазақшадағы , , дыбыстарының дәл өзі. Бұл дыбыстар қазақ тілінде көбінесе бірінші буында келетіндіктен, диграф арқылы бейнелеу сөздің көлеміне онша әсер ете қоймайды.; 3) Қазақ тілінде, тіпті А.Байтұрсынұлының «Төте жазу» әліпбесінде дыбысы болмаған Шынтуайтында дыбысы қазақтың дыбысымен орны сәйкес келуі керек. Бұл дыбыс өзбек, ұйғыр, татар тілдерінде болып келеді. Сондықтан тілімізге артық дыбысы мен таңбасын қазақ тілінен шығарып тастаған жөн. 4) "Y" және "Z" әріптері грек тілінен енген сөздерде кездеседі. Бұнда біз грек тілі вариантын ескермей, ағылшын тілі вариантына жүгінгеніміз жөн. Латыншадағы «y» таңбасы қазақшадағы дауыстыдауыссыз мен ге б iрдей қолданылады. Ол - дыбысынан құралады. Сол секілді «w» таңбасы да - дыбысынан құралады. Тіліміздің нақтылығын арттыру үшін «y», «w» таңбалары түбір сөздердің бірінші буынында дауыссыз дыбыстармен , , , фонемалары арқылы тіркесіп келулері керек. Ал сөздің кейінгі буындарында дауыссыз дыбыстармен тікелей тіркесіп келулеріне болады.; 5) «і» таңбасы шет тілдерінен енген сөздерде, дауысты дыбыстармен тіркесіп келгенде болып дыбысталады. М: Italia – італия, Russia – руссия; 6) Халқаралық өлшемге келтіру үшін, жер-су аттары мен адам есімдеріндегі ғ, ш, ф дыбыстарын құрама таңбалардың қосалқы баламалары арқылы таңбалауға да болады. 7) Бас әріптен латын тілінде адам есімдері , географиялық атаулар , халықтардың атаулары және зат есімнен жасалған сын есімдер жазылады ; 8) Бір буындағы екі дауысты дыбыс дифтонг деп аталады. Латын тілінде екі дифтонг бар. Олар: «au» және «eu» . М: Eu-ro-pa Еуропа, causa себеп; 9) Латынның «c» таңбасы «Codex Cumanicus» әдебиетіндегі қолданылуы қыпшақ тіліндегі дыбысы. Соған негізделіп, фонемасын белгілеуді жөн. Латын тілінде, классикалық кезеңде Сс әрпі тек қана болып оқылады. Содан Gg әрпі келіп шыққан болатын. Сондықтан оны біздің фонемамызға беруге болар еді. Алайда, XIII ғасырғы «Кодекс куманикус» әдебиеттерінде ол көбінесе фонемасына қолданылған болатын. Қазіргі бірталай түркі халықтарында ол немесе фонемасына қолданылады. Сондықтан оны біздің фонемамызға берген жөн; 10) Ал латындағы «х» таңбасының қолдануына келсек, ол латынның классикалық түрінде немесе ұяң түрде болып дыбысталады. Бізде ондай дыбыс жоқ. Бір жағынан біз кирилицаның «х» әрпіне үйреніп қалғанбыз, ал екінші жағынан және дыбысы өзіміздің фонемамызға біршама жақын. Сосын, XIII ғасырғы «Кодекс куманикус» әдебиеттерінде ол көбінесе фонемасына қолданылған болатын. Сондықтан бұл әріпті фонемамызға қолданғанымыз жөн; 11) Латыншадағы «h» таңбасы қазақ тіліндегі фонемасын белгілеуге арнадым. Бұл дыбыс қазақ тілінде сирек кездесіп, жиі қолданылмағанымен, құрама дыбыстарды жасауда ол өте қажет дыбыс таңбасы болып табылады. Сондықтан кез келген жағдайда бұл дыбысты қысқартуға немесе басқа дыбысқа пайдалануға болмайды. Таза өзін сақтау сөзсіз керек. М: sh, gh, th, ch, ph, nh, kh, zh, xh; 12) Қолдан келген жағдайда , , , , дыбыстарына құрама таңбалардың ықшам түрін қолдануға да болады
TITLE: Қазақ әліпбиі — Қазақстан Энциклопедиясы URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер 2) Бір буындағы бір дыбыс беретін екі дауысты дыбысты диграф деп атайды. Олар: «ae» aera мыңжылдық, «ое» poena жаза және «ue» true шындық. Егер әріптер тіркесін яғни диграфтарды бөлек оқу қажет болса, екінші әріптің үстінен қос нүкте немесе ұзақтық белгісі қойылады, мысалы: poёta немесе poēta ақын. Ал қазақ тілінде олардың арасына айыру белгісін «’» қойу арқылы бөлек оқуға болады. Латын тіліндегі қос таңбалы «ae», «oe», «ue» дауысты дыбыстарының дыбысталуы қазақшадағы , , дыбыстарының дәл өзі. Бұл дыбыстар қазақ тілінде көбінесе бірінші буында келетіндіктен, диграф арқылы бейнелеу сөздің көлеміне онша әсер ете қоймайды.; 3) Қазақ тілінде, тіпті А.Байтұрсынұлының «Төте жазу» әліпбесінде дыбысы болмаған Шынтуайтында дыбысы қазақтың дыбысымен орны сәйкес келуі керек. Бұл дыбыс өзбек, ұйғыр, татар тілдерінде болып келеді. Сондықтан тілімізге артық дыбысы мен таңбасын қазақ тілінен шығарып тастаған жөн. 4) "Y" және "Z" әріптері грек тілінен енген сөздерде кездеседі. Бұнда біз грек тілі вариантын ескермей, ағылшын тілі вариантына жүгінгеніміз жөн. Латыншадағы «y» таңбасы қазақшадағы дауыстыдауыссыз мен ге б iрдей қолданылады. Ол - дыбысынан құралады. Сол секілді «w» таңбасы да - дыбысынан құралады. Тіліміздің нақтылығын арттыру үшін «y», «w» таңбалары түбір сөздердің бірінші буынында дауыссыз дыбыстармен , , , фонемалары арқылы тіркесіп келулері керек. Ал сөздің кейінгі буындарында дауыссыз дыбыстармен тікелей тіркесіп келулеріне болады.; 5) «і» таңбасы шет тілдерінен енген сөздерде, дауысты дыбыстармен тіркесіп келгенде болып дыбысталады. М: Italia – італия, Russia – руссия; 6) Халқаралық өлшемге келтіру үшін, жер-су аттары мен адам есімдеріндегі ғ, ш, ф дыбыстарын құрама таңбалардың қосалқы баламалары арқылы таңбалауға да болады. 7) Бас әріптен латын тілінде адам есімдері , географиялық атаулар , халықтардың атаулары және зат есімнен жасалған сын есімдер жазылады ; 8) Бір буындағы екі дауысты дыбыс дифтонг деп аталады. Латын тілінде екі дифтонг бар. Олар: «au» және «eu» . М: Eu-ro-pa Еуропа, causa себеп; 9) Латынның «c» таңбасы «Codex Cumanicus» әдебиетіндегі қолданылуы қыпшақ тіліндегі дыбысы. Соған негізделіп, фонемасын белгілеуді жөн. Латын тілінде, классикалық кезеңде Сс әрпі тек қана болып оқылады. Содан Gg әрпі келіп шыққан болатын. Сондықтан оны біздің фонемамызға беруге болар еді. Алайда, XIII ғасырғы «Кодекс куманикус» әдебиеттерінде ол көбінесе фонемасына қолданылған болатын. Қазіргі бірталай түркі халықтарында ол немесе фонемасына қолданылады. Сондықтан оны біздің фонемамызға берген жөн; 10) Ал латындағы «х» таңбасының қолдануына келсек, ол латынның классикалық түрінде немесе ұяң түрде болып дыбысталады. Бізде ондай дыбыс жоқ. Бір жағынан біз кирилицаның «х» әрпіне үйреніп қалғанбыз, ал екінші жағынан және дыбысы өзіміздің фонемамызға біршама жақын. Сосын, XIII ғасырғы «Кодекс куманикус» әдебиеттерінде ол көбінесе фонемасына қолданылған болатын. Сондықтан бұл әріпті фонемамызға қолданғанымыз жөн; 11) Латыншадағы «h» таңбасы қазақ тіліндегі фонемасын белгілеуге арнадым. Бұл дыбыс қазақ тілінде сирек кездесіп, жиі қолданылмағанымен, құрама дыбыстарды жасауда ол өте қажет дыбыс таңбасы болып табылады. Сондықтан кез келген жағдайда бұл дыбысты қысқартуға немесе басқа дыбысқа пайдалануға болмайды. Таза өзін сақтау сөзсіз керек. М: sh, gh, th, ch, ph, nh, kh, zh, xh; 12) Қолдан келген жағдайда , , , , дыбыстарына құрама таңбалардың ықшам түрін қолдануға да болады
URL:
META:
TOTAL WORDS: 0
TEXT:
 