Меншікке салынатын салықтар — Қазақстан Энциклопедиясы URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер елді мекендер жерлері; өнеркәсіп, көлік, байланыс, қорғаныс және өзге ауыл шаруашылығы емес мақсаттағы жерлер; ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жерлері, сауықтыру, рекреациялық және тарихи-мәдени мақсаттағы жерлер; орман қорының және су қорының жерлері; босалқы корлар жерлері. Жердің кандай да болсын санатқа тиесілігі Қазақстан Республикасының жер заңнамасында белгіленеді.Елді мекендер жерлері салық салу мақсаты үшін мынадай екі топқа бөлінген: тұрғын үй қоры, соның ішінде олардың жанындағы құрылыстар мен ғимараттар орналаскан жерлерді қоспағанда, елді мекендер жерлері; тұрғын үй қоры, соның ішінде оның жанындағы құрылыстар мен ғимараттар орналасқан жерлер. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың,орман және су қорларының жерлері,сондай-ақ босалқы жерлер салық салуға жатпайды. Аталған жерлер тұрақты жер пайдалануға немесе бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалануға берілген жағдайда,олар салық заңнамасында белгіленген тәртіппен салық салуға жатады. Жер салығының мөлшері жер иеленушілер мен жер пайдаланушылардың шаруашылық қызметінің нәтижелеріне байланысты болмайды. Жер салығы меншік құқығын, тұрақты жер пайдалану құқығын, өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығын куәландыратын құжаттар және жер ресурстарын баскару жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган әр жылдың 1 каңтарындағы жағдай бойынша берген жерлердің мемлекеттік сандық және сапалық есебінің деректері негізінде есептеледі. Жекеменшік құқығындағы, тұракты жер пайдалану құқығындағы және бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығындағы салық салу объектілері бар заңи және жеке тұлғалар жер салығын төлеушілер, жер учаскесі салық салу объекті болып табылады. Мыналар: біркатар мемлекеттік мекемелер мен кәсіпорындар; шаруа немесе фермер қожалықтары үшін арнаулы салық режімі қолданылатын қызметте пайдала- нылатын жер учаскелері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер; Ұлы Отан соғысына катысушылар мен соларға теңестірілген адамдар; көп балалы аналар , бөлек тұратын зейнеткерлер, діни бірлестіктер және басқалары жер салығын төлеуден босатылады. Елді мекендердің ортақ пайдалануындағы жер учаскелері мен ортак пайдаланудағы мемлекеттік автомобиль жолдарының желісі алып жатқан жер учаскелері салық салу объекті болып табылмайды. Ерекше қорғалатын орман, су қорларының жерлері, косалқы жерлер салық салуға жатпайды. Жер салығын айқындау үшін жер учаскесінің алаңы салық базасы болып табылады. Салық мөлшерлемелері жердің сапасына, тұрған орнына, сумен камтамасыз етілуіне қарай, топырақ сапасы бойынша сараланған және жер алаңының бір өлшеміне - гектарға, шаршы метрге белгіленген. Жерлерге салынатын базалық салық мөлшерлемелері салық заңнамасымен белгіленеді. Ең жоғарғы мөлшерлемелер елді мекендердің жерлеріне белгіленеді; бұл мөлшерлемелер алаңның бір шаршы метріне белгіленген және елді мекендердің түрлері бойынша: елді мекендердің жеріне, тұрғын үй қорының жеріне, сонын ішінде оның іргесіндегі құрылыстар мен ғимараттар алып жатқан жерлерге сараланған. Ең төменгі мөлшерлемелер шөлейтті, шөлді, тау бөктеріндегі және таулы өңірлердегі суарылмайтын жерлерге белгіленеді. Жеке тұғаларға кора-қопсы салынған жерді коса алғанда,өзіндік үй шаруашылығын,бағбандық және саяжай құрылысын жүргізу үшін берілген ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерге базалық салық мөлшерлемелері мынадай мөлшерде белгіленген: Ауыл шаруашылығы, өнеркәсіптік және баска салалық мақсаттағы жерлерге мөлшерлемелер алаңның бір гектарына есептеліп бонитет балына бара бар түрде жер салығының базалық мөлшерлемелері 1 ден 100 балға және одан жоғары болып белгіленген. Елді мекендер түрлері және учаскелердің мөлшерлері бойынша сараланған үй іргесіндегі жер учаскелеріне жекелеген базалық мөлшерлемелер белгіленген. Жергілікті өкілді органдардың жер заңнамасына сәйкес жер салығының базалық мөлшерлемелерінің 50 пайызынан аспайтындай етіп түзетуге, яғни төмендетуге немесе жоғарылатуға құқығы бар. Бұл ретте жекелеген салық төлеушілер үшін жер салығының мөлшерлемелерін жеке-дара төмендетуге немесе жоғырылатуга тыйым салынады. Қызметтің игіліктік және әлеуметтік сипатындағы төлеушілері санаттарының бірқатары салықты есептеген кезде базалық мөлшерлемелерге 0,1 коэффици- ентті қолданады. Сонымен бірге жер салығын төлеушілер жер учаскесін немесе оның бір бөлігін жалға өзге негіздерде пайдалануға беру немесе коммерциялық максаттарда пайдалану негізінде салықты 0,1 коэфицентті қолданбай есептейді. Коммерциялық максаттарда пайданылатын жерлерге елді мекендер жерлеріне белгіленген базалық мөлшерлемелер бойынша он есе ұлғайтылған салық салуға жатады. Салық кезеңінде мүгедектер саны жұмыскерлердің жалпы санының кемінде 51 пайызын құрайтын және мүгедектердің еңбегіне ақы төлеу жөніндегі шығыстар еңбекке ақы төлеу бойынша жалплы шығыстардың кемінде 51 пайызын құрайты н әлеуметтік салада қызметін жүзеге асыратын ұйымдар салықты есептеу кезінде тиісті мөлшерлемелерге 0 коэффициентін қолданады. Арнаулы экономикалық аймақтар аумағында орналаскан және салық заңнамасында көрсетілген қызмет түрлерін жүзеге асыру кезінде пайдаланылатын салық салу объектілері бойынша жер салығын есептеу кезінде тиісті мөлшерлемелерге 0 коэффициенті қолданылады. Салықты есептеу әрбір жер учаскесі бойынша жеке салық базасына тиісті салық мөлшерлемесін қолдану арқылы жүргізіледі. Заңи тұлғалар жер салығының сомаларын салық базасына тиісті салық мөлшерлемелерін қолдану арқылы дербес есептейді. Қорғаныс қажеті үшін берілген жерлерге салынатын салықты алу тәртібін Үкімет белгілейді. Бюджетке жер салығын төлеу жер учаскесінің орналаскан жері бойынша жүргізіледі. Жеке тұлғалар төлеуге жататын жер салығын есептеуді салық органдары тиісті салық мөлшерлемелері мен салық базасын негізге ала отырып 1 тамыздан кешіктірмей жүргізеді және бюджетке жер салығын ағымдағы жылдың 1 қазанынан кешіктірмей төлейді. Заңи тұлғалардың ағымдағы төлемдерінің сомасы ағымдағы жылда төрт рет тең үлестермен төленуге жатады. тура нақты салыққа жатады, оның мөлшері мүліктің табыстылығына емес, төлеушілер мүлкінің құнына байланысты болады. Салық мүлік иіелеріне оны тиімді иеленуге түрткі болады. Мүлік салығы оның біршама екі дербес түрін кіріктіреді: заңи тұлғалар мен дара кәсіпкерлерге салынатын мүлік салығы және жеке тұлғалардың мүлік салығы. Бірінші жағдайда Қазақстан Республикасы аумағында меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды баскару құқығында салық объекті бар заңи тұлгалар, Қазақстан Республикасы аумағында меншік құқығында салық салу объекті бар дара кәсіпкерлер, концессия келісімшартына сәйкес концессия объекті болып табылатын салық салу объектін иеленуге, пайдалануға құқығы бар концессионер мүлік салығын төлеушілер болып табылады. Салық заңнамасында белгіленген құқықтарда салық салу объектілері бар заңи тұлганың шешімі бойынша оның құрлымдық бөлімшелері дербес салық төлеушілер ретінде қарастырылады. Жекелеген жағдайларда мүлік салығын төлеушілер Салықтық кодексте белгіленген тәртіппен анықталады. Меншік иесі салық сапу объектілерін сенімгерлікпен баскаруга берген кезде меншік иесімен келісім бойынша салық төлеуші сенімгерлік баскарушы болуы мүмкін. Бұл ретте сенімгерлік баскарушының немесе жалга алушының салықтөлеуі салық сапу объекті меншік иесінің есепті кезең үшін салықтық міндеттемесін орындауы болып тыбылады. Егер салық салу объекті пайлық инвестициялық қор активтерінің құрамына кіретін салық сапу объектілерін қоспағанда,бірнеше тұлғаның ортак үлестік меншігінде болса, осы тұлғапардың әркайсысы салықтөлеуші деп танылады. Бірлескен ортак меншіктегі салық салу объектілері бойынша осы сапық салу объектілерінің меншік иелерінің бірі олардың арасындағы келісім бойынша салықтөлеуші бола алады. Қаржылық лизингке берілген объектілер бойынша лизинг алушы салықтөлеуші болып табылады. Пайлық инвестициялық қор активтерінің құрамына кіретін салық салу объектілері бойынша осы кордың баскарушы компаниясы салықтөлеуші болып табылады. Мыналар мүлік сапығын төлеушілер болып табылмайды: 1) өз ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, сақтау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын,меншік құқығында бар салық салу объектілері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер. Өз ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, сактау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын салық салу объектілері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер мүлік салығын осы бөлімде белгіленген тәртіппен төлейді: 2) мемлекеттік мекемелер; 3) уәкілетті мемлекеттік органының қылмыстық жазаларды атқару сферасындағы түзеу мекемелерінің мемлекеттік кәсіпорындары; 4) діни бірлестіктер. Ескерту: 3 тармақшада аталган заңи тұлгалар пайдалануға немесе жалға берілген салық салу объектілері бойынша салықтелеуден босатылмайды. Техникалық реттеу саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген сыныптамаға сәйкес осындайларға жататын және негізгі құралдар құрамында есепке алынатын ғимараттар, құрылыстар немесе қаржылық есептеменің халықаралық стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептеме туралы заңнамасының талаптарына сәйкес келетін жылжымайтын мүлікке инвестициялар, концессия шартына сәйкес концессия объектілері болып табылатын ғимараттар, құрылыстар салық салу объекті болып табылады. Мыналар: жер салығын салу объекті ретіндегі жер; Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша консервацияда тұрған ғимараттар, құрылыстар; ортақ пайдаланылатын мемлекеттік автомобиль жолдары және олардағы жол құрылыстары; аяқталмаған құрылыс объектілері сагіық салу объектілері болып табылмайды. Бухгалтерлік есептің деректері бойынша айқындалатын салық салу объектілерінің орташа жылдық баланстық құны зани тұлғалар мен дара кәсіпкерлердің салық салу объектілері бойынша салық базасы болып табылады. Концессия объектілерінің орташа жылдық баланстық құны болмаған жағдайда бюджеттің атқарылу жөңіндегі уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген тәртіппен айқындалған осындай объектілердің құны салық базасы болып табылады. Заңи тұлғалар мүлік салығын салық базасының 1,5 пайыз мөлшерлемесі бойынша, ал оңайлатылған мағлұмдама негізінде арнаулы салық режімін қолданатын дара кәсіпкерлер мен заңи тұлғалар 0,5 пайыз мөлшерлемесі бойынша есептейді. Коммерциялық емес ұйымдар, әлеуметтік салада қызметін жүзеге асыратын ұйымдар, негізгі қызмет түрі кітапханалық қызмет көрсету саласындағы жұмыстарды орындау болып табылатын ұйымдар, ғылыми кадрларды мемлекеттік аттестаттау саласындағы: функцияларды жүзеге асыратын мемлекеттік кәсіпорындар, мемлекеттік меншіктегі және бюджеттік қаражаттар есебінен қаржыландырылатын су қоймаларының, су тораптарының және табиғат қорғау мақсатындағы баска да су шаруашылығы құрылыстарынын объектілері бойынша заңи тұлгалар, ауыл шаруашылығы тауарларын өндіруші заңи тұлғалардың және шаруа немесе фермер қожалықтарының жерін суландыру үшін пайдаланылатын гидромелиоративтік құрылыс объектілері бойынша заңи тұлғалар, ауыз сумен қамту объектілерін пайдаланатын заңи тұлғалар салық базасының 0,1 пайыз мөлшерлемесі бойынша мүлік салығын есептейді. Бұл заңи тұлғалар пайдалануға немесе жалға берілген салық салу объектілері бойынша олардың мүлік салығын есептейді және төлейді. Салық төлеушілер салықты есептеуді салық базасына тиісті салық мөлшерлемелерін қолдану арқылы дербес жүргізеді. Салықтың ағымдағы төлемдерінің сомасын, патент негізінде арнаулы салық режімін қолданылатын дара кәсіпкерлерді қоспағанда,салық төлеуші салық кезеңіндегі 25 ақпаннан,25 мамырдан,25 тамыздан және 25 қарашадан кешіктірмей тең үлестермен енгізеді. Салық төлеуші салық кезеңі ішінде мағлұмдаманы табыс ету мерзімі бағаланғаннан кейін күнтізбелік он күннен кешіктірмей түпкілікті есеп айырысуды жүргізеді және мүлік салығын төлейді. Мүлікке салынатын салықты төлеудің көзі табыстың мүлікті пайдаланудың нәтижесі болып табылатындығына немесе өзге де әдістермен алынатындығына қарамастан олардың табысы болып есептеледі. Меншік құқығында салық салу объекті бар жеке тұлғалар жеке тұлғалардың мүлік салығын төлеушілер болып табылады. Егер салық салу объекті бірнеше тұлғаның ортак үлестік меншігінде болса, осы тұлғалардың эрқайсысы салық төлеуші деп танылады. Бірлескен ортак меншіктегі салық салу объектілері бойынша өздерінің арасындағы келісіммен осы салық салу объекті меншік иелерінің бірі салық төлеуші болып табылады. Жеке түшғаларға меншік құқығымен тиесілі Қазақстаи Республикасы аумағындағы тұрғын үй-жайлар, саяжай құрылыстары, гараждар және өзге құрылыстар, ғимараттар, үй-жайлар және аяқталмаған құрылыс объектілері коныстану кезінен бастап оларға мүлік салығын салу объекті болып табьшайы. Әрбір жылдың 1 каңтарындағы жағдай бойынша жылжымайтын мүлікке құқықтарды және олармен жасалатын мәмілелерді тіркеу саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілейтін,тиісті тәртіппен айқындалған салық салу объектерінің құны жеке тұлғалар үшін тұрғын үй-жайлар,саяжай құрылыстары неме аяқталған құрылыс объектілері бойынша салық базасы болып табылады. Жеке тұлғалардың мүлік салығы салық салу объектілерінің құнына қарай жыл сайын 0,05%-дан 1,0%-ға дейінгі мөлшерлеме бойынша төленеді. Жеке тұлғалардың салық салу объектілері бойынша салықты есептеуді салық кезеңінің 1 тамызынан кешіктірмей тиісті салық мөлшерлемесін салық базасына қолдану арқылы салық төлеушінің тұрғылықты жеріне қарамастан салық салу объектілерінің орналасқан жері бойынша салық органдары жүргізеді. Мүлік салығының үлесі мемлекеттік бюджет түсімдерінде 1,9 пайызға жуық орын алады. Меншік құқығында салық салу объектілері бар жеке тұлғалар және меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқығында салық салу объектілері бар заңи тұлғалар, олардың құрылымдық бөлімшелері көлік құралдары салығын төлеушілер болып табылады. Лизинг алушы қаржылық лизинг-тің келісімшарты бойынша берілген салық салу объектілері бойынша көлік құралдары салығын төлеуші болып табылады. Мыналар: жалпы меншік құқығында, өзінің мүшелеріне тиесілі және өзінің ауыл шаруашылығы өнімін өндіру,сақтау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын меншік құқығындағы көлік құралдары бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер; өзінің ауыл шаруашылығы өнімін өндіруде пайдаланылатын мамандандырылган ауыл шаруашылығының техникасы бойынша ауыл шаруашылығы өнімін өндірушілер; мемлекеттік мекемелер; Ұлы Отан соғысына катысушылар және соларга тенестірілетін адамдар; мүгедектер; жоғары наградтармен марапатталган адамдар және біркатар субъектілер көлік құралдары салығын төлеуден босатылады. Қазақстан Республикасында мемлекеттік тіркеуге жататын және есепте тұрган көлік құралдары, тіркемелерді қоспағанда, салық салу объектілері болып табылады. Жүк көтергіштігі 40 тонна және одан асатын карьерлік автосамосвалдар, мамандандырылган медициналық көлік құралдары салық салу объектілері болып есептелмейді. Салық мөлшерлемелері салық салу объектілеріне қарай айлық есептік көрсеткіштермен белгіленген және көлік құралдарының түрлері бойын- ша сараланған. Бұл ретте салықты есептеу үшін Республикалық бюджет туралы заңда белгіленген және тиісті қаржы жылының 1 қаңтарына қолданыста болган АЕК қолданылады. Пайдаланылу мерзіміне қарай ұшу аппаратының салық мөлшерлемелеріне түзету коэффициенттері қолданылады. Салық төлеуші салық салу объектілерін, әрбір көлік құралы бойынша салық мөлшерлемесін негізге ала отырып, салық кезеңі үшін салық сомасын дербес есептейді. Көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды басқару құқығында салық кезеңінен аз уақыт болган жағдайда, салық сомасы көлік күралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында іс жүзінде болған кезең үшін салықтын жылдықсомасын он екіге бөлу және көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында іс жүзінде болган айлардың санына көбейту арқылы есептеледі. Салық кезеңі ішінде дара кәсіпкерлер, жекеше нотариустар, адвокаттар өз қызметінде пайдаланатын салық салу объектілеріне меншік құқығын, сондай-ақ заңи тұлгалар салық салу объектілеріне меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды баскару құқықтарын берген кезде салық сомасы белгілі бір тәртіппен есептеледі. Сатып алу кезінде Қазақстан Республикасында есепте тұрмаган көлік құралын сатып алган кезде салық сомасы келік құралына меншік құқығы, шаруашылық жүргізу құқығы немесе оралымды басқару құқығы туындаған айдың бірінші күнінен бастап салық кезеңінің соңына дейінгі кезең үшін есептеледі. Егер меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында 1 шілдеге дейін болған көлік құралдары бойынша салық заңнамасында өзгеше белгіленбесе, заңитұлғалар бюджетке салық төлеуді сапық салу объектілерінің тіркелген жері бойынша, ағымдағы төлемдерді енгізу арқылы салық кезеңінің 5 шілдесінен кешіктірмей жургізеді. Алу мезетінде Қазақстан Республикасында есепте тұрған көлік құралына меншік құқығын, шаруашылық жүргізу құқығын немесе оралымды басқару құқығын салық кезенінің 1 шілдесінен кейін алған жағдайда, заңи тұлғалар салық кезеңі үшін мағлұмдаманы табыс ету мерзімі басталғаннан кейінгі күнтізбелік он күнінен кешіктірілмейтін мерзімде көрсетілген көлік құралдары бойынша салықтөлеуді жүргізеді. Жеке тұлғалар меншік құқығында 1 қазанға дейін болған көлік құралдары бойынша бюджетке салық төлеуді салық салу объектілерінің тіркелген жері бойынша салық кезеңінің 1 қазанынан кешіктірмей жүргізеді. Көлік құралдары салығын есептеу мен төлеуге арналған салық кезеңі күнтізбелік эісыл болып табылады. Салықтық кодексте көрсетілген көлік құралына меншік құқығын, шаруа- шылық жүргізу құқығын немесе оралымды басқару құқығын салық кезеңінің 1 казанынан кейін алған жағдайда, бюджетке салық төлеу көлік құралын мемлекеттік тіркеуге дейін немесе тіркеу мезетінде жүргізіледі. Жеке тұлғалар үшін бюджетке салықтөлеу мерзімі салық кезеңнің 31 желтоксанынан кешіктірілмейтін күн болып табылады. Салықты төлеу салық салу объектінің тіркелген орны бойынша жүргізіледі. Көлік құралдарын тіркеуден, қайта тіркеуден немесе мемлекеттік техникалық бақылаудан өткізген жағдайда, жеке тұлғалар көрсетілген әрекеттерді жасағанға дейін Салықтық кодексте белгіленген тәртіппен салықты есептейді және бюджетке төлеуді жүргізеді. Көлік құралдарының меншік иесі атынан меншікті сенімгерлікпен баскару құқығымен көлік құралын иеленуші тұлғаның көлік құралдарына салық төлеуі көлік күралы меншік иесінің осы салық кезеңі үшін салықтық міндеттемені орындауы болып табылады. Салық төлеуші-заңи тұлғалар көлік құралдары салығы бойынша ағымдағы телемдердің есеп-қисабын ағымдағы салық кезеңінің 5 шілдесінен кешіктірмей, мағлұмдаманы есепті жылдан кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірмей салық салу объектілерінің тіркелген орны бойынша салық органдарына табыс етеді. Мемлекеттік бюджет түсімдерінде көлік құралдары салығының үлесі 0,35%ды құрайды. Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық / - Алматы
TITLE: Меншікке салынатын салықтар — Қазақстан Энциклопедиясы URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер елді мекендер жерлері; өнеркәсіп, көлік, байланыс, қорғаныс және өзге ауыл шаруашылығы емес мақсаттағы жерлер; ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жерлері, сауықтыру, рекреациялық және тарихи-мәдени мақсаттағы жерлер; орман қорының және су қорының жерлері; босалқы корлар жерлері. Жердің кандай да болсын санатқа тиесілігі Қазақстан Республикасының жер заңнамасында белгіленеді.Елді мекендер жерлері салық салу мақсаты үшін мынадай екі топқа бөлінген: тұрғын үй қоры, соның ішінде олардың жанындағы құрылыстар мен ғимараттар орналаскан жерлерді қоспағанда, елді мекендер жерлері; тұрғын үй қоры, соның ішінде оның жанындағы құрылыстар мен ғимараттар орналасқан жерлер. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың,орман және су қорларының жерлері,сондай-ақ босалқы жерлер салық салуға жатпайды. Аталған жерлер тұрақты жер пайдалануға немесе бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалануға берілген жағдайда,олар салық заңнамасында белгіленген тәртіппен салық салуға жатады. Жер салығының мөлшері жер иеленушілер мен жер пайдаланушылардың шаруашылық қызметінің нәтижелеріне байланысты болмайды. Жер салығы меншік құқығын, тұрақты жер пайдалану құқығын, өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығын куәландыратын құжаттар және жер ресурстарын баскару жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган әр жылдың 1 каңтарындағы жағдай бойынша берген жерлердің мемлекеттік сандық және сапалық есебінің деректері негізінде есептеледі. Жекеменшік құқығындағы, тұракты жер пайдалану құқығындағы және бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығындағы салық салу объектілері бар заңи және жеке тұлғалар жер салығын төлеушілер, жер учаскесі салық салу объекті болып табылады. Мыналар: біркатар мемлекеттік мекемелер мен кәсіпорындар; шаруа немесе фермер қожалықтары үшін арнаулы салық режімі қолданылатын қызметте пайдала- нылатын жер учаскелері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер; Ұлы Отан соғысына катысушылар мен соларға теңестірілген адамдар; көп балалы аналар , бөлек тұратын зейнеткерлер, діни бірлестіктер және басқалары жер салығын төлеуден босатылады. Елді мекендердің ортақ пайдалануындағы жер учаскелері мен ортак пайдаланудағы мемлекеттік автомобиль жолдарының желісі алып жатқан жер учаскелері салық салу объекті болып табылмайды. Ерекше қорғалатын орман, су қорларының жерлері, косалқы жерлер салық салуға жатпайды. Жер салығын айқындау үшін жер учаскесінің алаңы салық базасы болып табылады. Салық мөлшерлемелері жердің сапасына, тұрған орнына, сумен камтамасыз етілуіне қарай, топырақ сапасы бойынша сараланған және жер алаңының бір өлшеміне - гектарға, шаршы метрге белгіленген. Жерлерге салынатын базалық салық мөлшерлемелері салық заңнамасымен белгіленеді. Ең жоғарғы мөлшерлемелер елді мекендердің жерлеріне белгіленеді; бұл мөлшерлемелер алаңның бір шаршы метріне белгіленген және елді мекендердің түрлері бойынша: елді мекендердің жеріне, тұрғын үй қорының жеріне, сонын ішінде оның іргесіндегі құрылыстар мен ғимараттар алып жатқан жерлерге сараланған. Ең төменгі мөлшерлемелер шөлейтті, шөлді, тау бөктеріндегі және таулы өңірлердегі суарылмайтын жерлерге белгіленеді. Жеке тұғаларға кора-қопсы салынған жерді коса алғанда,өзіндік үй шаруашылығын,бағбандық және саяжай құрылысын жүргізу үшін берілген ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерге базалық салық мөлшерлемелері мынадай мөлшерде белгіленген: Ауыл шаруашылығы, өнеркәсіптік және баска салалық мақсаттағы жерлерге мөлшерлемелер алаңның бір гектарына есептеліп бонитет балына бара бар түрде жер салығының базалық мөлшерлемелері 1 ден 100 балға және одан жоғары болып белгіленген. Елді мекендер түрлері және учаскелердің мөлшерлері бойынша сараланған үй іргесіндегі жер учаскелеріне жекелеген базалық мөлшерлемелер белгіленген. Жергілікті өкілді органдардың жер заңнамасына сәйкес жер салығының базалық мөлшерлемелерінің 50 пайызынан аспайтындай етіп түзетуге, яғни төмендетуге немесе жоғарылатуға құқығы бар. Бұл ретте жекелеген салық төлеушілер үшін жер салығының мөлшерлемелерін жеке-дара төмендетуге немесе жоғырылатуга тыйым салынады. Қызметтің игіліктік және әлеуметтік сипатындағы төлеушілері санаттарының бірқатары салықты есептеген кезде базалық мөлшерлемелерге 0,1 коэффици- ентті қолданады. Сонымен бірге жер салығын төлеушілер жер учаскесін немесе оның бір бөлігін жалға өзге негіздерде пайдалануға беру немесе коммерциялық максаттарда пайдалану негізінде салықты 0,1 коэфицентті қолданбай есептейді. Коммерциялық максаттарда пайданылатын жерлерге елді мекендер жерлеріне белгіленген базалық мөлшерлемелер бойынша он есе ұлғайтылған салық салуға жатады. Салық кезеңінде мүгедектер саны жұмыскерлердің жалпы санының кемінде 51 пайызын құрайтын және мүгедектердің еңбегіне ақы төлеу жөніндегі шығыстар еңбекке ақы төлеу бойынша жалплы шығыстардың кемінде 51 пайызын құрайты н әлеуметтік салада қызметін жүзеге асыратын ұйымдар салықты есептеу кезінде тиісті мөлшерлемелерге 0 коэффициентін қолданады. Арнаулы экономикалық аймақтар аумағында орналаскан және салық заңнамасында көрсетілген қызмет түрлерін жүзеге асыру кезінде пайдаланылатын салық салу объектілері бойынша жер салығын есептеу кезінде тиісті мөлшерлемелерге 0 коэффициенті қолданылады. Салықты есептеу әрбір жер учаскесі бойынша жеке салық базасына тиісті салық мөлшерлемесін қолдану арқылы жүргізіледі. Заңи тұлғалар жер салығының сомаларын салық базасына тиісті салық мөлшерлемелерін қолдану арқылы дербес есептейді. Қорғаныс қажеті үшін берілген жерлерге салынатын салықты алу тәртібін Үкімет белгілейді. Бюджетке жер салығын төлеу жер учаскесінің орналаскан жері бойынша жүргізіледі. Жеке тұлғалар төлеуге жататын жер салығын есептеуді салық органдары тиісті салық мөлшерлемелері мен салық базасын негізге ала отырып 1 тамыздан кешіктірмей жүргізеді және бюджетке жер салығын ағымдағы жылдың 1 қазанынан кешіктірмей төлейді. Заңи тұлғалардың ағымдағы төлемдерінің сомасы ағымдағы жылда төрт рет тең үлестермен төленуге жатады. тура нақты салыққа жатады, оның мөлшері мүліктің табыстылығына емес, төлеушілер мүлкінің құнына байланысты болады. Салық мүлік иіелеріне оны тиімді иеленуге түрткі болады. Мүлік салығы оның біршама екі дербес түрін кіріктіреді: заңи тұлғалар мен дара кәсіпкерлерге салынатын мүлік салығы және жеке тұлғалардың мүлік салығы. Бірінші жағдайда Қазақстан Республикасы аумағында меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды баскару құқығында салық объекті бар заңи тұлгалар, Қазақстан Республикасы аумағында меншік құқығында салық салу объекті бар дара кәсіпкерлер, концессия келісімшартына сәйкес концессия объекті болып табылатын салық салу объектін иеленуге, пайдалануға құқығы бар концессионер мүлік салығын төлеушілер болып табылады. Салық заңнамасында белгіленген құқықтарда салық салу объектілері бар заңи тұлганың шешімі бойынша оның құрлымдық бөлімшелері дербес салық төлеушілер ретінде қарастырылады. Жекелеген жағдайларда мүлік салығын төлеушілер Салықтық кодексте белгіленген тәртіппен анықталады. Меншік иесі салық сапу объектілерін сенімгерлікпен баскаруга берген кезде меншік иесімен келісім бойынша салық төлеуші сенімгерлік баскарушы болуы мүмкін. Бұл ретте сенімгерлік баскарушының немесе жалга алушының салықтөлеуі салық сапу объекті меншік иесінің есепті кезең үшін салықтық міндеттемесін орындауы болып тыбылады. Егер салық салу объекті пайлық инвестициялық қор активтерінің құрамына кіретін салық сапу объектілерін қоспағанда,бірнеше тұлғаның ортак үлестік меншігінде болса, осы тұлғапардың әркайсысы салықтөлеуші деп танылады. Бірлескен ортак меншіктегі салық салу объектілері бойынша осы сапық салу объектілерінің меншік иелерінің бірі олардың арасындағы келісім бойынша салықтөлеуші бола алады. Қаржылық лизингке берілген объектілер бойынша лизинг алушы салықтөлеуші болып табылады. Пайлық инвестициялық қор активтерінің құрамына кіретін салық салу объектілері бойынша осы кордың баскарушы компаниясы салықтөлеуші болып табылады. Мыналар мүлік сапығын төлеушілер болып табылмайды: 1) өз ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, сақтау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын,меншік құқығында бар салық салу объектілері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер. Өз ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, сактау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын салық салу объектілері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер мүлік салығын осы бөлімде белгіленген тәртіппен төлейді: 2) мемлекеттік мекемелер; 3) уәкілетті мемлекеттік органының қылмыстық жазаларды атқару сферасындағы түзеу мекемелерінің мемлекеттік кәсіпорындары; 4) діни бірлестіктер. Ескерту: 3 тармақшада аталган заңи тұлгалар пайдалануға немесе жалға берілген салық салу объектілері бойынша салықтелеуден босатылмайды. Техникалық реттеу саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген сыныптамаға сәйкес осындайларға жататын және негізгі құралдар құрамында есепке алынатын ғимараттар, құрылыстар немесе қаржылық есептеменің халықаралық стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептеме туралы заңнамасының талаптарына сәйкес келетін жылжымайтын мүлікке инвестициялар, концессия шартына сәйкес концессия объектілері болып табылатын ғимараттар, құрылыстар салық салу объекті болып табылады. Мыналар: жер салығын салу объекті ретіндегі жер; Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша консервацияда тұрған ғимараттар, құрылыстар; ортақ пайдаланылатын мемлекеттік автомобиль жолдары және олардағы жол құрылыстары; аяқталмаған құрылыс объектілері сагіық салу объектілері болып табылмайды. Бухгалтерлік есептің деректері бойынша айқындалатын салық салу объектілерінің орташа жылдық баланстық құны зани тұлғалар мен дара кәсіпкерлердің салық салу объектілері бойынша салық базасы болып табылады. Концессия объектілерінің орташа жылдық баланстық құны болмаған жағдайда бюджеттің атқарылу жөңіндегі уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген тәртіппен айқындалған осындай объектілердің құны салық базасы болып табылады. Заңи тұлғалар мүлік салығын салық базасының 1,5 пайыз мөлшерлемесі бойынша, ал оңайлатылған мағлұмдама негізінде арнаулы салық режімін қолданатын дара кәсіпкерлер мен заңи тұлғалар 0,5 пайыз мөлшерлемесі бойынша есептейді. Коммерциялық емес ұйымдар, әлеуметтік салада қызметін жүзеге асыратын ұйымдар, негізгі қызмет түрі кітапханалық қызмет көрсету саласындағы жұмыстарды орындау болып табылатын ұйымдар, ғылыми кадрларды мемлекеттік аттестаттау саласындағы: функцияларды жүзеге асыратын мемлекеттік кәсіпорындар, мемлекеттік меншіктегі және бюджеттік қаражаттар есебінен қаржыландырылатын су қоймаларының, су тораптарының және табиғат қорғау мақсатындағы баска да су шаруашылығы құрылыстарынын объектілері бойынша заңи тұлгалар, ауыл шаруашылығы тауарларын өндіруші заңи тұлғалардың және шаруа немесе фермер қожалықтарының жерін суландыру үшін пайдаланылатын гидромелиоративтік құрылыс объектілері бойынша заңи тұлғалар, ауыз сумен қамту объектілерін пайдаланатын заңи тұлғалар салық базасының 0,1 пайыз мөлшерлемесі бойынша мүлік салығын есептейді. Бұл заңи тұлғалар пайдалануға немесе жалға берілген салық салу объектілері бойынша олардың мүлік салығын есептейді және төлейді. Салық төлеушілер салықты есептеуді салық базасына тиісті салық мөлшерлемелерін қолдану арқылы дербес жүргізеді. Салықтың ағымдағы төлемдерінің сомасын, патент негізінде арнаулы салық режімін қолданылатын дара кәсіпкерлерді қоспағанда,салық төлеуші салық кезеңіндегі 25 ақпаннан,25 мамырдан,25 тамыздан және 25 қарашадан кешіктірмей тең үлестермен енгізеді. Салық төлеуші салық кезеңі ішінде мағлұмдаманы табыс ету мерзімі бағаланғаннан кейін күнтізбелік он күннен кешіктірмей түпкілікті есеп айырысуды жүргізеді және мүлік салығын төлейді. Мүлікке салынатын салықты төлеудің көзі табыстың мүлікті пайдаланудың нәтижесі болып табылатындығына немесе өзге де әдістермен алынатындығына қарамастан олардың табысы болып есептеледі. Меншік құқығында салық салу объекті бар жеке тұлғалар жеке тұлғалардың мүлік салығын төлеушілер болып табылады. Егер салық салу объекті бірнеше тұлғаның ортак үлестік меншігінде болса, осы тұлғалардың эрқайсысы салық төлеуші деп танылады. Бірлескен ортак меншіктегі салық салу объектілері бойынша өздерінің арасындағы келісіммен осы салық салу объекті меншік иелерінің бірі салық төлеуші болып табылады. Жеке түшғаларға меншік құқығымен тиесілі Қазақстаи Республикасы аумағындағы тұрғын үй-жайлар, саяжай құрылыстары, гараждар және өзге құрылыстар, ғимараттар, үй-жайлар және аяқталмаған құрылыс объектілері коныстану кезінен бастап оларға мүлік салығын салу объекті болып табьшайы. Әрбір жылдың 1 каңтарындағы жағдай бойынша жылжымайтын мүлікке құқықтарды және олармен жасалатын мәмілелерді тіркеу саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілейтін,тиісті тәртіппен айқындалған салық салу объектерінің құны жеке тұлғалар үшін тұрғын үй-жайлар,саяжай құрылыстары неме аяқталған құрылыс объектілері бойынша салық базасы болып табылады. Жеке тұлғалардың мүлік салығы салық салу объектілерінің құнына қарай жыл сайын 0,05%-дан 1,0%-ға дейінгі мөлшерлеме бойынша төленеді. Жеке тұлғалардың салық салу объектілері бойынша салықты есептеуді салық кезеңінің 1 тамызынан кешіктірмей тиісті салық мөлшерлемесін салық базасына қолдану арқылы салық төлеушінің тұрғылықты жеріне қарамастан салық салу объектілерінің орналасқан жері бойынша салық органдары жүргізеді. Мүлік салығының үлесі мемлекеттік бюджет түсімдерінде 1,9 пайызға жуық орын алады. Меншік құқығында салық салу объектілері бар жеке тұлғалар және меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқығында салық салу объектілері бар заңи тұлғалар, олардың құрылымдық бөлімшелері көлік құралдары салығын төлеушілер болып табылады. Лизинг алушы қаржылық лизинг-тің келісімшарты бойынша берілген салық салу объектілері бойынша көлік құралдары салығын төлеуші болып табылады. Мыналар: жалпы меншік құқығында, өзінің мүшелеріне тиесілі және өзінің ауыл шаруашылығы өнімін өндіру,сақтау және өңдеу үдерісінде тікелей пайдаланылатын меншік құқығындағы көлік құралдары бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер; өзінің ауыл шаруашылығы өнімін өндіруде пайдаланылатын мамандандырылган ауыл шаруашылығының техникасы бойынша ауыл шаруашылығы өнімін өндірушілер; мемлекеттік мекемелер; Ұлы Отан соғысына катысушылар және соларга тенестірілетін адамдар; мүгедектер; жоғары наградтармен марапатталган адамдар және біркатар субъектілер көлік құралдары салығын төлеуден босатылады. Қазақстан Республикасында мемлекеттік тіркеуге жататын және есепте тұрган көлік құралдары, тіркемелерді қоспағанда, салық салу объектілері болып табылады. Жүк көтергіштігі 40 тонна және одан асатын карьерлік автосамосвалдар, мамандандырылган медициналық көлік құралдары салық салу объектілері болып есептелмейді. Салық мөлшерлемелері салық салу объектілеріне қарай айлық есептік көрсеткіштермен белгіленген және көлік құралдарының түрлері бойын- ша сараланған. Бұл ретте салықты есептеу үшін Республикалық бюджет туралы заңда белгіленген және тиісті қаржы жылының 1 қаңтарына қолданыста болган АЕК қолданылады. Пайдаланылу мерзіміне қарай ұшу аппаратының салық мөлшерлемелеріне түзету коэффициенттері қолданылады. Салық төлеуші салық салу объектілерін, әрбір көлік құралы бойынша салық мөлшерлемесін негізге ала отырып, салық кезеңі үшін салық сомасын дербес есептейді. Көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды басқару құқығында салық кезеңінен аз уақыт болган жағдайда, салық сомасы көлік күралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында іс жүзінде болған кезең үшін салықтын жылдықсомасын он екіге бөлу және көлік құралы меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында іс жүзінде болган айлардың санына көбейту арқылы есептеледі. Салық кезеңі ішінде дара кәсіпкерлер, жекеше нотариустар, адвокаттар өз қызметінде пайдаланатын салық салу объектілеріне меншік құқығын, сондай-ақ заңи тұлгалар салық салу объектілеріне меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды баскару құқықтарын берген кезде салық сомасы белгілі бір тәртіппен есептеледі. Сатып алу кезінде Қазақстан Республикасында есепте тұрмаган көлік құралын сатып алган кезде салық сомасы келік құралына меншік құқығы, шаруашылық жүргізу құқығы немесе оралымды басқару құқығы туындаған айдың бірінші күнінен бастап салық кезеңінің соңына дейінгі кезең үшін есептеледі. Егер меншік құқығында, шаруашылық жүргізу құқығында немесе оралымды баскару құқығында 1 шілдеге дейін болған көлік құралдары бойынша салық заңнамасында өзгеше белгіленбесе, заңитұлғалар бюджетке салық төлеуді сапық салу объектілерінің тіркелген жері бойынша, ағымдағы төлемдерді енгізу арқылы салық кезеңінің 5 шілдесінен кешіктірмей жургізеді. Алу мезетінде Қазақстан Республикасында есепте тұрған көлік құралына меншік құқығын, шаруашылық жүргізу құқығын немесе оралымды басқару құқығын салық кезенінің 1 шілдесінен кейін алған жағдайда, заңи тұлғалар салық кезеңі үшін мағлұмдаманы табыс ету мерзімі басталғаннан кейінгі күнтізбелік он күнінен кешіктірілмейтін мерзімде көрсетілген көлік құралдары бойынша салықтөлеуді жүргізеді. Жеке тұлғалар меншік құқығында 1 қазанға дейін болған көлік құралдары бойынша бюджетке салық төлеуді салық салу объектілерінің тіркелген жері бойынша салық кезеңінің 1 қазанынан кешіктірмей жүргізеді. Көлік құралдары салығын есептеу мен төлеуге арналған салық кезеңі күнтізбелік эісыл болып табылады. Салықтық кодексте көрсетілген көлік құралына меншік құқығын, шаруа- шылық жүргізу құқығын немесе оралымды басқару құқығын салық кезеңінің 1 казанынан кейін алған жағдайда, бюджетке салық төлеу көлік құралын мемлекеттік тіркеуге дейін немесе тіркеу мезетінде жүргізіледі. Жеке тұлғалар үшін бюджетке салықтөлеу мерзімі салық кезеңнің 31 желтоксанынан кешіктірілмейтін күн болып табылады. Салықты төлеу салық салу объектінің тіркелген орны бойынша жүргізіледі. Көлік құралдарын тіркеуден, қайта тіркеуден немесе мемлекеттік техникалық бақылаудан өткізген жағдайда, жеке тұлғалар көрсетілген әрекеттерді жасағанға дейін Салықтық кодексте белгіленген тәртіппен салықты есептейді және бюджетке төлеуді жүргізеді. Көлік құралдарының меншік иесі атынан меншікті сенімгерлікпен баскару құқығымен көлік құралын иеленуші тұлғаның көлік құралдарына салық төлеуі көлік күралы меншік иесінің осы салық кезеңі үшін салықтық міндеттемені орындауы болып табылады. Салық төлеуші-заңи тұлғалар көлік құралдары салығы бойынша ағымдағы телемдердің есеп-қисабын ағымдағы салық кезеңінің 5 шілдесінен кешіктірмей, мағлұмдаманы есепті жылдан кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірмей салық салу объектілерінің тіркелген орны бойынша салық органдарына табыс етеді. Мемлекеттік бюджет түсімдерінде көлік құралдары салығының үлесі 0,35%ды құрайды. Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық / - Алматы
URL:
META:
TOTAL WORDS: 0
TEXT:
 