Алпысбаев Хасан Алпысбайұлы
"Алпысбаев Хасан Алпысбайұлы"|"https://archeo.kz/kk/sotrudniki/history/97/"
TITLE: Алпысбаев Хасан Алпысбайұлы
URL: https://archeo.kz/kk/sotrudniki/history/97/
META: "Алпысбаев Хасан Алпысбайұлы"|"https://archeo.kz/kk/sotrudniki/history/97/"
TOTAL WORDS: 517
TEXT: Хасан Алпысбаев 1928 жылы 6 қарашада Павлодар облысы Баянауыл ауданының 14 ауылында, көшпелі шаруаның ұлы Мүспіров Алпысбайдың отбасында дүниеге келді. Төрт жасында ата-анасы қайтыс болып, ол жетім қалды. Хасан Алпысбайев 1935 жылдан 1943 жылға дейін Қаскелен балалар үйінде тәрбиеленіп, осында сегізжылдық мектепті бітірді. 1943-1945 жылдары Алматы қаласындағы 12 Қазақ интернатында оқыды. 1945 жылы Орта Азия Мемлекеттік университетінің тарих факультетіне түсіп, оны 1950 жылы тәмамдады. Университетте археологиялық мамандықты игеріп, археология бөлімінде аға зертханашы болып жұмыс істеді. Студент кезінде А. Массонның жетекшілігімен жыл сайын далалық археологиялық экспедицияларға қатысып, Джебел үңгірлері, Дам-Дам-Чашма, Ниса және Анау сияқты ескерткіштерде жұмыс істеді. Университетті бітіргеннен кейін Оңтүстік Түркменстан археологиялық кешенді экспедициясында, Қырғыз археологиялық-этнографиялық экспедициясында және кейін Солтүстік Қазақстан мен Іле археологиялық экспедицияларында жұмыс істеді. 1954 жылдың күзінде Қазақстан Ғылым академиясының Тарих, археология және этнография институтының аспирантурасына "археология" мамандығы бойынша қабылданды және сол үш жыл мерзімге Ленинград қаласындағы Археологиия институтының Ленинградтық бөлімшесіне жіберіледі. Ғылыми жетекшісі болып тас дәуірі бойынша үлкен маман П. Борисковский бекітіледі. Алпысбаев "Костенки II кешенінің соңғы палеолиттік тұрағы" тақырыбы бойынша тарих ғылымдарының кандидаты дәрежесін алу үшін диссертация қорғады. Аспирантураны бітіргеннен кейін ҚазССР ҒА Ш. Уәлиханов атындағы Тарих, археология және этнография институтына ғылыми қызметкер болып жұмысқа орналасты. Ол сол жерде өмірінің соңына дейін қызмет етті. 1957-1960 жылдары Каратау палеолиттік тобына жетекшілік етті және алғаш рет Оңтүстік Қазақстан аумағында Бөріқазған және Тәңірқазған тас өңдеу шеберханаларын ашып, зерттеді. Бұл ескерткіштер әлемдік деңгейде танылды. Алпысбаев алғаш рет Қазақстан аумағының ең ежелгі адамды қоныстандыру орталықтарының бірі болуы мүмкін деген болжам жасады. Кейінірек ол көптеген тас дәуірі ескерткіштерін ашты, олардың нәтижелері көптеген жарияланымдарда көрініс тапты. Костенкомен бірге жүргізілген жұмыстары бірнеше палеолиттік объектілердің ашылуына мүмкіндік берді. Алпысбаевтың зерттеу жұмыстарының ерекшелігі кешенді тәсілді қолдану болды, бұл оның көптеген мақалаларында көрініс тапты. Алпысбаевтың негізгі нәтижелері Мовиус ұсынған төменгі палеолит дәуіріндегі екі локалды аймақтың болуы туралы гипотезасына қарсы тұрады. Бір аймаққа Индостан, Алдыңғы Азия, Африка, Оңтүстік және Батыс Еуропа жатса, екінші аймаққа солтүстік-батыс Үндістан, Қытай, Ява кірді. Алайда, Оңтүстік Қазақстанда табылған артефактілер негізінде Х. Алпысбаев "Екі жақты және бір жақты кескіш құралдардың бірге табылуы Азияның төменгі палеолиттік мәдениеті және Азияның төменгі палеолит дәуіріндегі даму жолдарының ерекше екендігі туралы пікірлермен келіспеуге мүмкіндік береді" деп жазды. Оңтүстік Қазақстан материалдарының Азия мен Африкадағы еңбек құралдарымен ұқсастығы Х. Алпысбаевқа төменгі палеолиттік мәдениеттердің дамуының біртұтас жолы болғанын болжауға мүмкіндік берді. Алпысбаевтың қызықты ашылуларының бірі Карасу көп қабатты палеолиттік тұрағын, кейін Ч. Валиханов атындағы тұрақ деп аталды. Алпысбаев және кейінірек біздің зерттеулерімізде жоғалмаған жағдайдағы кешенді мәдени қабаттар анықталды. Мұнда көптеген тас құралдармен қатар жылқы, бизон, сайғақ, бұғы сүйектері, от жерлері, көмір және қызыл охра қалдықтары табылды. Уәлиханов атындағы тұрақтың маңыздылығы бүгінгі күнге дейін жоғалған жоқ, керісінше, Қазақстанның ежелгі тарихын зерттеу, төрттік антропоген қалдықтарының стратиграфиясын анықтау және Қазақстанның антропоген фаунасының тарихын қалпына келтіру кезінде тағы да үлкен мәнге ие болды. Алпысбаевтың жасаған тағы бір ерекше ашылуы Түлкібас ауданындағы Қараүңгір неолиттік үңгір тұрағын ашуы. Алпысбаевтың көптеген зерттеулерінің қорытындылары оның қазасынан кейін шыққан "Оңтүстік Қазақстанның төменгі палеолиттік ескерткіштері" атты монографиясында көрініс тапты. Бұл оның докторлық диссертациясы еді. Хасан Алпысбаев 1978 жылғы 30 сәуірде Алматы қаласында қайтыс болды. Дерек көз: Таймағамбетов Ж. Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрілгі Ғылым комитетінің. Ә. Марғұлан атындағы Археология институты. Шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорны
