Қазақстанның ғылыми мекемелері — Қазақстан Энциклопедиясы URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер сейсмикалық төзімді құрылғыларды есептеу, жобалау және құрастырудың, терең және өте терең ұңғымалардың орнықтылығының теория негіздері; әр түрлі күш өрістері мен орталарындағы табиғи және жасанды аспан денелерінің қозғалысы. Жоғары класты механизмдер базасында жасалынған анализ бен синтездің аналитика және сандық тәсілдері негізінде әлемдік тәжірибеде бұрын кездеспеген жаңа принципті манипуляциялық, жүк көтергіш, жүк артқыш және жүк түсіргіш, сондай-ақ жүк ұстап тұрғыш құрылғылар жасалып, көптеген елдерде, оның ішінде Ұлыбритания, Германия, Италия, Польша, Финляндия, Чехия бар, 100-ден астам патенттер қорғалды. Қазақстан ғалымдарының механизмдер мен машиналар теориясы бойынша жетекші рөлін ескере отырып, құрамына ММТ жөніндегі әлемнің 40-тан астам елдерінің ұлттық комитеттерін біріктіретін Халықаралық ММТ федерациясы ММТ бойынша Қазақстанның ұлттық комитетін өз мүшелігіне қабылдады. Қазақ ұлттық университеті жанындағы Механика және математикалық ғылыми-зерттеу институты университеттік ғылым мен білім беруді ұштастыруға қолайлы жағдай туғызу және ғылыми-зерттеулерді үйлестіру мақсатымен 1994 жылы қараша айында механикаматематика факультеті негізінде құрылды. механикаматематика факультетінің барлық ғылыми қуаты, яғни 30-дан астам ғылыми доктор мен 80-нен астам ғылыми кандидат, аспиранттар, магистранттар мен студенттер Механика және матем. ғылыми-зертеу институты арқылы жаңа ғылыми бағыттар мен келелі ойлар ұсынып, оларды халық ш. мен оқу процесінде игереді. Механика және матем. ғылыми-зерттеу институты төрт бөлімнен тұрады: Институттың басым бағыттары – түрлі математика салалары мен қолданбалы математика, механика және ақпараттық технология салаларында іргелі және қолданбалы зерттеулер жүргізу. Ғылыми-зерттеу жұмыстары ғалымдардың ҚР Білім және ғылыми министрлігінің әр түрлі конкурстары мен халықаралық гранттарға, сондай-ақ қолданбалы зерттеулерді іске асыруға байланысты тендерлерге қатысуы есебінен қаржыландырылады. Механика және матем. ғылыми-зерттеу институты мынадай республика ғылыми-техника жобалар бойынша жетекші ұйым болып табылады: Дүние жүзіндегі ұқсас құрылғылармен салыстырғанда пайдалы әсер коэффициенті жоғары «Бидарье» жел агрегатын құру жұмыстары да жүргізілуде. Ғылым мен білім беру саласында институт ҚР Білім және ғылыми министрлігінің, Украинаның, Беларусьтің, Молдованың,Өзбекстанның және Қырғызстанның көптеген жоғары оқу орындары және ғылыми-зерттеу институттарымен, сондай-ақ алыс шет елдердегі Бранденбург техникалық университеті, Гейдельберг университеттері ; Висконсин және Чикаго , Сиенны , Париж-6, Лион-1 , Оксфорд және Лидс , Нагоя университеттері, Ұлттық кремний технологиялары институты , НАСА , сынды ғылыми орттармен бірлесіп зерттеулер жүргізеді. 1991 жылы қыркүйек айында Қазақстанда информатика мен басқару саласында іргелі және қолданбалы зерттеулерді қарқынды жүргізу, республиканы ақпараттандыру бағдарламасын ғылыми қамту мақсатында 1991 жылы қыркүйек айында Информатика және басқару мәселелері институты ұйымдастырылды. Институтта 100-ге жуық қызметкер еңбек етті, олардың 60-ы ғылыми қызметкер, соның ішінде 8 ғылыми докт. және 20 ғылыми кандидат болды. Ғылыми-зерттеулер 4 лаборатория мен 2 бөлімде келесі бағыттар бойынша жүргізіледі: ақпарат жіберу тораптарында, деректер базасы мен банктердегі ақпараттық қауіпсіздік әдістері мен құралдарын жетілдіру; республикада ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету туралы заңдар мен нормативтерге қатысты ұсыныстар жасау; комбинаторлық оңтайландырудың тиімді алгоритмдерін жасау; кескінді анықтау, басқару мәселелеріндегі мәліметтерді талдау мен тарату, шешім қабылдаудың матем. модельдері мен әдістерін зерттеу; модельдер теориясы әдістерін қолданып, сезімтал ақпарат жүйелеріндегі реляциялық дерек қорын жіктеудің қисындық тілдерін зерттеу; экономикалық жүйенің дамуын тұрақтандыруды жүйелі талдау модельдерін, әдістері мен ақпараттық технологиясын зерттеп білу; жасанды иммунитет жүйелерінің формальдық негізінде бағалау мен сызықсыз аралықта берілген нысандарды басқарудың интеллектуалды жүйелерін құру модельдерін, әдістері мен ақпараттық технологиясын жетілдіру. Институт қызметкерлері ҚР-ның «Ақпараттық қауіпсіздік тұжырымдамасы», «Бірыңғай ақпараттық кеңістік құру мен дамытудың мемлекеттік бағдарламасы», «Информатика және ақпараттандыру» туралы заң жобасы, т. мемлекеттік маңызы бар құжаттарды дайындауға қатысты. Теориялық зерттеулердің нәтижелері қолданбалы зерттеулерде іске асырылуда. Институт қызметкерлерінің қатысуымен «Жекешелендіру» республика ақпараттық-есептеу жүйесі, «Қалқаман» қалалық ауруханасы мен Жоғары аттестациялау комиссиясына арналған автоматтандырылған жүйеле-рі құрылды. Институт жұмыс істеген жылдары 8 доктор, 17 кандидат дисс. қорғалып, 600-ден астам ғылыми жарияланымдар, соның ішінде 17 монография жарық көрді, әр түрлі халықар. және республика ғылыми форумдарда 200-ден астам баяндама жасалды. Институт шетелдік ұйымдармен бірлесіп қызмет атқарады. ЮНЕСКО-ның үкіметаралық ақпараттық бағдарламасы жобасына сәйкес мамандардың білімін жетілдіру мен ақпараттық қызмет орт. құрылады. Ұлттық ғылыми-зерттеулер орталығының жобасы бойынша – Лион-1 және Париж-7 университеттерімен , модельдер теориясы мен ақпарат жүйелерін жіктеу бойынша – Лондон университетімен, реляциялық мәліметтер модельдері теориясы бойынша – Чикаго университетімен , RAІSE және DC жіктеу тілдері бойынша – Біріккен ұлттар университеті жанындағы Халықаралық ақпараттық қамту технологиясы институтымен бірлескен ғылыми-зерттеулер жүргізілуде. Жасанды интеллект ақпараттық технологияларының «Жасанды иммунитет жүйелері» деп аталатын ғылыми бағытын дамытуда Осло университетімен , Пастер институтымен , Финн зерттеу институтымен , Ливерпуль университетімен , Дат денсаулық сақтау министрлігінің зерттеу лабораториясымен тығыз байланыс жасалған. Ресей Ғылым академиясының Сібір орталығы Есептеу технологиялары институтымен, РҒА Басқару мәселелері институтымен, РҒА Есептеу орталығымен , Тұрақтылық пен сызықсыз динамиканы зерттеу орталығымен , Өзбекстан ғылым академиясының Кибернетика интымен, Украина және Қырғыз ҰҒА-ларымен, т. ғылыми орталықтармен бірлескен зерттеулер жүргізіледі. Институт қызметкерлері ІNTAS, UNESCO, МНТЦ, CRDF, Unto-Copernіcus «STEPІCA» жобалары бойынша гранттар ұтып алды. 1991 жылы Жоғары энергиялар физикасы институтының физикатехнология бөлімі, электрондық спектроскопия лабораториясы мен Ядр. физика иститутының радиация материалтану жөніндегі ғылыми бөлімшелерінің негізінде физикатехника институты құрылды. 1996 жылы 11 қарашада қабылданған Қазақстан Үкіметінің «Қазақ КСР-і Ғылым академиясының физикатехника институтын, Қазақ КСР-і Ғылым академиясының Жоғары энергиялар физикасы институтын қайта құру туралы» Қаулысына сәйкес құқық сабақтастығы негізінде Қазақстан ғылым академиясының Жоғары энергиялар физикасы институтын оған біріктіру негізінде физикатехнология институты қайта құрылды. Институтта Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының 1 акадидат, 1 корр. мүшесі, 14 ғылыми доктор және 40-тан астам ғылыми кандидат жұмыс істеді. Электрондық оптика бойынша жүргізілген зерттеулер қорытындысы бойынша институттың бір топ ғалымдарына ғылыми мен технология саласындағы Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығы берілді. Институт қызметінің негізгі ғылыми бағыттары: түрлі салмақты қатты денелер жүйелеріндегі физ. процестерді зерттеп білу және олардың қасиеттерін түрлендірудің ғылыми негіздерін жетілдіру, сондай-ақ жоғары энергиялардағы қарапайым бөлшектер мен ядролардың өзара әрекеттесу динамикасын зерттеу. Институт ғалымдары әлемдік деңгейдегі жетістіктерге қол жеткізіп келді. Халықаралық конкурстар нәтижелері бойынша физикатехника иституты бірнеше мәрте Сорос қорының, ІNTAS еуропалық ассоциациясының,NATO, МНТЦ, CRDF ұжымдық гранттарына ие болды. Астрофизика бойынша Қазақстандағы алғашқы зерттеулер 1942 жылы КСРО ҒА-ның Қазақ бөлімшесі жанынан құрылған Астрономия және физика институтында басталды. 1951 жылы Астрономия және физика институтынан дербес мекеме ретінде Астрофизика институты бөлініп шықты. Оның құрамына республика обсерватория да енді. 1950 жылы обсерваторияда ксрода тұңғыш рет жарығы күшті телескоп орнатылды. Онда газды-тозаңды тұманданудың бірегей суреттері алынды, олар галактикалық тұмандардың физмка процестерін, олардың морфологиялық құрылымдары мен қоршаған жұлдыздармен байланысын зерттеуге негіз болды. Бақылау астрономиясымен қатар институтта жұлдыздық динамика саласында да табысты жұмыстар атқарылды. Институтта тұжырымдалған BALQSO теориясы тұңғыш рет бұрын тәжірибелік деңгейде ғана зерттелген кейбір квазарлардың спектрлеріндегі lіne-lokіng деп аталатын әсерді физика тұрғысынан түсінуге жол ашты. Қазақстанда астрофиз. бақылау атмосфералық-оптикалық зерттеулермен қатар жүргізілді. Олар кейін Астрофизика институтында дамытылды. Ғалым В.Фесенков шашыранды жарықты фотометриялық талдаудың теория және эксперименттік негізін қалады. Кейін атмосфералық оптика бойынша зерттеу жұмыстары өз жалғасын тапты. Астрофизика институтында іргелі зерттеулермен қатар қолданбалы сипаттағы жұмыстар үнемі жүргізіліп отырды. Ғарыштық аппараттар мен Жердің жасанды серіктеріне бақылау жасау жұмыстарына ерекше назар аударылды. Қазіргі уақытта институтта іргелі зерттеулер жүргізіледі. Негізгі ғылыми-зерттеулердің бағыттары: жұлдыздар мен жұлдыздық жүйелер физикасы мен эволюциясы; Күн және Күн жүйесі денелері физикасы. 1991 жылы құрылған Ғарыштық зерттеулер институты іргелі зерттеулер бағдарламасы аясында төмендегі бағыттар бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізеді: алыс қашықтықтан барлау, ғарыштық мониторинг негіздері, табиғи-аумақтық кешендерін зерттеу негіздері мен басқаруға арналған ГИС – технологияларын жетілдіру; космостық материалтану мен металл физикасы. Институт құрылымында космостық мониторинг және экология бөлімі, геоақпараттық модельдеу бөлімі, металл физикасы мен космостық материалтану бөлімі, ақпараттық қамту орталығы бар. Институт қолданбалы және ізденістік зерттеулер жүргізеді. ҚР Ауыл шаруашылық министрлігінің тапсырысы бойынша Қазақстанның егістік жерлерінің аудандары мен дәнді дақыл егуші облыстарының ең ықтимал өнімділігін бағалау жұмыстары орындалды. Қар және өсімдік жамылғысы мониторингі бойынша жасалған жұмыстық карталар мен құрғақшылық мониторингі материалдары ҚР Үкіметі мен Ауыл шаруашылық министрлігіне берілді. Институт АҚШ, Франция, Германия, Австрия, Жапония, Үндістан, Түркия, Қытай, Ресейдің алдыңғы қатарлы ғалымдарының қатысуымен бірқатар ірі халықаралық конференциялар мен семинарлар өткізді. Сонымен қатар АҚШ, Франция, Жапония,Австрия, Үндістан, Израиль, Ресейдің жетекші ғыл. орттарымен ынтымақтаса отырып, халықар. ІNTAS, USAІD,CNES, TACІS, ІNCO – COPERNІCUS қорларының гранттары бойынша зерттеулер жүргізеді. Институттың аспирантурасы бар. Жас ғалымдар тәжірибе жинақтау үшін жыл сайын АҚШ, Франция, Жапония, Австрия мен Үндістанның белгілі зерттеу орталықтары мен университеттеріне жіберіледі. 1945 жылы мамыр айында химияметаллургия ин-тының лабораториялары негізінде Химия ғылымдары инты құрылып, 1946 жылы басқа институттармен бірге жаңадан құрылған Қазақстан ғылым академиясының құрамына енді. 1991 жылы институтқа ғалым, академик Ә.Бектұров есімі берілді. Институтта 232 адам, соның ішінде 122 ғылыми қызметкер жұмыс істеді. Олардың арасында Қазақстан Мемлекеттік сыйллықтарының 3 лауреаты, 3 Қазақстанның еңбек сіңірген ғылыми қайраткері, 22 ғылыми доктор мен 85 ғылыми кандидат болды. Институт құрамында 12 лаборатория – полимерлер синтезі, ион алмастырушы шайырлар, мұнайхимиялық синтез, дәрілік заттар химиясы, физикалық химия, физиологиялық активті қоспалар химиясы, тыңайтқыштар мен тұздар химиясы, физика-химиялық талдау әдістері, бейорганиктік синтез, бейорганиктік материалдар химиясы, табиғи қоспалар химиясы, аналитикалық химия лабораториялары және патенттік-ақпараттық бөлім жұмыс істейді. Әсерлі аналгетик проксидалдық үш дайын дәрілік формалар жасалып, медициналық тәжірибеге енгізілді. Гипотензивті дәрінің полимерлі буккальды шипалық формасыклофебукал, никотин қышқылы технологиясы ойлап табылды және жаңа электрлі диализаторларды қолданып, өнімділігі әр түрлі тұщыландыру қондырғыларының технологиялық сұлбасы жасалды. Алюмосиликатты техногенді қалдықтар негізінде жаңа бейорганик. термокоррозиялық тозуға шыдамды, төзімділігі жоғары шынылар, керамика, шыныкристалл және композициялық материалдар, сондай-ақ полтоксо қоспалар негізінде катализаторлар, пигменттер, тыңайтқыштар алынды. 1969 жылы Химиялық ғылымдары институтының катализ бөлімі негізінде Органикалық катализ және электрхимия институты құрылды. Институт – Қазақстандағы органикалық катализ саласындағы жетекші ғылыми мекеме. Құрамында 10 лаборатория бар. Олар: адсорбция және катализ, органик. катализ, мұнай-химия, гомогендік катализ, тотығу, катализдік синтез, катализаторларды дайындау технологиясы, катализаторларды зерттеудің физикалық әдістері, электрхимия, аса таза металдар лабораториялары. Институт жанында мұнай-газ өңдеу катализаторларын өндіру, қоршаған ортаны қорғау және автокөліктен шығатын газдарды катализдік бейтараптандыру құралдары бойынша тәжірибелік эксперименттік база жұмыс істейді. Институттың ғылыми-зерттеулерінің негізгі бағыттары: Соңғы жылдары институт қол жеткізген жетістіктер: Блоктық катализдік бейтараптандырғыштар өндіру технологиясы негізінде 1991 жылы қуатты 50 мың бейтараптандырушы шығаратын «Катализатор» бірлескен кәсіпорны құрылды. Институт ойлап тапқан қой жүнінің шайырынан фармакопейлік лонолин алу технологиясы бойынша Алматы облысы Шамалған бекетінде жылдық қуатты 250 т. ланолин өндіру зауыты салынуда. Институтта 145 адам, соның ішінде Ұлттық ғылым академиясының 2 академик, 13 ғылыми доктор мен 49 ғылыми кандидат жұмыс істеді. Аспирантура мен докторантурада үш мамандық бойынша мамандар даярланады. Институтта «химиялық кинетика және катализ», «мұнай химиясы» және «электрхимия» мамандықтары бойынша доктор және кандидат диссларды қорғау кеңесі жұмыс істейді. 1991–2001 жылы институт қызметкерлері 6 доктор және 51 кандидат дисс. қорғады. Институт көп жылдар бойы көптеген шетелдік ғылыми орталықтармен, институттармен байланыс жасайды, ІNCO – COPERNІCUS, МНТЦ , USAІD, ІNTAS қорлары аясындағы халықаралық гранттар бойынша жұмыс істейді. Институт қызметкерлері Дүниежүзілік катализ жөніндегі конгреске , Еуропалық катализ жөніндегі конгреске , Дүниежүзілік дамушы елдердегі атмосфералық шаң-тозаңдар жөніндегі конгреске , т. бірқатар ғылыми форумдарға қатысты. 1991–2000 жылы институттың 15 қызметкері Ұлыбритания, АҚШ, Франция, Германия, Үндістан, Жапония, Израильдің ғыл. орттарында тәжірибе жинақтады. 1987 жылы институтқа оның негізін қалап, 20 жылға жуық басқарған акад.Сокольскийдің есімі берілді. 1995 жылы Қарағанды қалысында Фитохимия институты құрылды. Институт 9 ғылыми-зертеу лабораториясынан, тәжірибелік фитопрепараттар цехынан, өндірістік фармацевтика кешенінен, ауданы 630 гадан астам питомниктен, ботаникалық бақ пен дәрілік шипалы өсімдіктер егілген тәжірибелік шаруашылықтан тұрады. Институттың негізгі міндеті – әсері күшті отандық дәрілік препараттар мен өсімдіктерді қорғаудың экологиялық таза құралдары өндірісін жолға қою. Ғылыми қызметінің негізгі бағыттары: Өсімдік шикізатын фитохимиялық зерттеу мен соның негізінде препараттар дайындау саласында Фитохимия институты – республиканың жетекші ғылыми орталықтарының бірі. Бірегей инфрақұрылым шеңберінде отандық фитопрепараттар дайындаудың кешенді технологиялық жоспары іске қосылған . Институт дәрілік препараттар мен өсімдіктерді қорғау құралдарын зерттеп, тауып қана қоймай, оларды тәжірибелік және өндірістік көлемде шығарады, технологиялық реттілікті дайындап, жаңа дәрілік формаларды сериялық өндіріске енгізеді. Фитохимия институты – қазіргі заманғы бірегей отандық фитопрепараттарды зерттеу мен өндіру кешені. Институтта жусаннан алынатын сесквитерпенді лактон негізінде ісікке қарсы отандық жаңа «Арглабин» препараты мен 20-дан астам жаңа дәрі-дәрмек ойлап табылды. Ракқа қарсы қолданылатын «Арглабин» препараты өзінің бұрыннан белгілі аналогтарымен салыстырғанда бірқатар артықшылыққа ие: оның уыты жоқ, табиғи шикізаттан жасалады, әсері күшті. Қазіргі уақытта ин-ттың фармөндірісі жылына шамамен 30 мың шыны ыдыстағы лиофизирленген «Арглабин» шығарады. 1983 жылы Қазақстан ҒА Орталық Қазақстан бөлімшесінің құрамындағы Химиялық-металлургия институтының органикалық химия бөлімі негізінде Органикалық синтез және көмір химиясы институты ұйымдастырылды. 2001 жылы «Органикалық синтез және көмір химиясы институты» жабық акционерлік қоғамы болып қайта құрылды. Институт 4 лабораториядан Негізгі ғылыми-зерттеу жұмыстарының бағыттары: Жаңа күшті әсерлі гепатопротекторлық «Цитафат» дәрісі клиникалық сынақ пен технологиялық регламентін дайындау кезеңінен, трихофитозға қарсы жаңа «Антилишай» дәрісі Ауыл шаруашылығы министрлігінде тіркеуден өтуде. Химия, көмір өңдеу және көмір өндіру өнеркәсібінің өнімдері мен қалдықтары негізінде жаңа мономерлер мен полимерлерді алудың іргелі негіздері жасалды. Оларды желім, полимербетон, ағаш сүрүгі дестелер өндірісінде байланыстырушы ретінде, сондай-ақ маталарға, тері илеуге және флатореагенттер ретінде пайдалану мүмкіндігі көрсетілді. ҚР Министрлер Кабинетінің шешімімен 1992 жылы Жаңа химиялық технологиялармен материалдар ғылыми-зерттеу институты құрылды. Институттың негізгі ғылыми зерттеу жұмыстарының бағыты: Қазақстанда экологиялық таза химиялық технологиялар мен материалдардың теор. және практикалық негіздерін зерттеу. Институт құрамына Қазақ ұлттық университеті химия факультетіндегі 9 кафедраның эксперименттік базалары енеді. Институттың тәжірибелік-өнеркәсіптік базасы «Машина жасау зауыты» АҚ-да орналасқан, ал мамандар даярлау химия факультетінің кафедраларында жүзеге асырылады. Институтта 192 қызметкер жұмыс істеді. ЖХТМҒЗИ қызметінің негізгі бағыттарының бірі – Қазақстан кен орындарының көміртекті шикізатын өңдеу технологиясын жасау, аз тоннажды өндірісті ұйымдастыру. Институтта химиктер, мамандықтары әр түрлі зерттеушілер ғана емес, конструкторлар, технологтар, химиялық процестерді модельдеумен айналысатын мамандар да жұмыс істейді. Қазіргі уақытта Приозерск қаласында жылына 100 мың т мұнай мен көмір өңдейтін мұнай-химия кешені салынуда. Келешекте ол қазақстандық ғалымдардың көмірсутекті шикізатты терең өңдеу саласындағы барлық зерттеулерін жүзеге асыруға арналған эксперименттік база болады. Жоба негізіне озық отандық катализаторлар мен технологияларды қолданып, мұнайды құрғату, күкіртсіздендіру, металсыздандыру, ректификаттау, крекинг, риформинг процестері жөніндегі ең жаңа ғылыми жетістіктер алынған. Оған тәуліктік өнімділігі 510 т шағын зауыттағы сынақтар дәлел. Шағын зауыттың құны өнімділігіне қарай 1,5–3,0 млн доллар. Көмірді сұйылту мен жасанды мұнай майлары мен отынның толық ассортиментін өндіруге арналған шағын зауыттар құрастырылып жобаланды. қысымда жүреді, бұл шетелдік аналогтарға қарағанда 10 есе аз. Көмір зауыттарының тәуліктік өнімділігі 30200 т, құны 1,53 млн доллар. Өнімділігі 20 мың т шағын мұнай зауыты жобаланып, оның құрылысы Қапшағай қаласында басталды. 1999 жылы Атырау мұнай және газ институты мен Химия, мұнай және табиғи газдар институтының негізінде Атырау мұнай және газ институты ұйымдастырылды. Батыс Қазақстан өңірінде мұнай химиясы мен табиғи газдар мәселелерін зерттеуге мамандандырылған ғылыми-зерттеу мекемесі Атырау қаласында орналасқан. Химия, мұнай және табиғи газдар институты 1960 жылы Қазақстан ғылым академиясының Мұнай институтының негізгі бағыттар бойынша екі дербес институтқа: Геология және геофизика институты мен Химия, мұнай және табиғи тұздар институтына бөлінуі нәтижесінде құрылды. Институт құрамында химия және мұнай өңдеу, мұнайдың физика қасиеттерін зерттеу, мұнай-химиялық синтез, химия-аналиттикалық, гетероорганикалық мұнай қоспалары, жоғары молекулалық жүйелер, бейорганикалық тұздар мен тыңайтқыштар, табиғи тұздар геохимиясы, мұнай битумды жыныстар химиясы мен технологиясы, тұтқырлығы жоғары мұнайды зерттеу лабораториялары мен бірқатар қосалқы және қызмет көрсетуші бөлімшелер жұмыс істейді. Институт қызметінде мұнай-химия және минералды шикізатты пайдалану мәселелері басты орын алады. Институт қазіргі заманғы ғылыми аппаратура – масспектрометрмен, инфрақызыл спектометрмен, мұнайды ректифрикаттау аппаратымен, консистометрмен, хроматографтармен, спектрофотометрмен, радиоспектрометрлермен, дериватографпен, тіркеуші рнметрлермен және т. жабдықталған. Бұлардың көмегімен мұнай және мұнай өнімдерінің, олардың негізіндегі органикалық қоспалардың құрылымы мен құрамын анықтаудың әр түрлі мәселелері шешіледі. Институт жүргізген зерттеулердің ең маңызды нәтижелеріне мыналарды жатқызуға болады: Институттың кейбір еңбектерінің авторлық ұжымдары 1980 жылы Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығы және И.Губкин атындағы сыйлыққа ие болды. Институт Қазақстан мен тмдда танымал болған 10 ірі қорытынды жұмыстар мен монографиялар шығарды. Институт мұнай химиясы мәселелері бойынша бірқатар бүкілодақтық симпозиумдар өткізген. "Қазақ Энциклопедиясы" Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. – Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
TITLE: Қазақстанның ғылыми мекемелері — Қазақстан Энциклопедиясы URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер сейсмикалық төзімді құрылғыларды есептеу, жобалау және құрастырудың, терең және өте терең ұңғымалардың орнықтылығының теория негіздері; әр түрлі күш өрістері мен орталарындағы табиғи және жасанды аспан денелерінің қозғалысы. Жоғары класты механизмдер базасында жасалынған анализ бен синтездің аналитика және сандық тәсілдері негізінде әлемдік тәжірибеде бұрын кездеспеген жаңа принципті манипуляциялық, жүк көтергіш, жүк артқыш және жүк түсіргіш, сондай-ақ жүк ұстап тұрғыш құрылғылар жасалып, көптеген елдерде, оның ішінде Ұлыбритания, Германия, Италия, Польша, Финляндия, Чехия бар, 100-ден астам патенттер қорғалды. Қазақстан ғалымдарының механизмдер мен машиналар теориясы бойынша жетекші рөлін ескере отырып, құрамына ММТ жөніндегі әлемнің 40-тан астам елдерінің ұлттық комитеттерін біріктіретін Халықаралық ММТ федерациясы ММТ бойынша Қазақстанның ұлттық комитетін өз мүшелігіне қабылдады. Қазақ ұлттық университеті жанындағы Механика және математикалық ғылыми-зерттеу институты университеттік ғылым мен білім беруді ұштастыруға қолайлы жағдай туғызу және ғылыми-зерттеулерді үйлестіру мақсатымен 1994 жылы қараша айында механикаматематика факультеті негізінде құрылды. механикаматематика факультетінің барлық ғылыми қуаты, яғни 30-дан астам ғылыми доктор мен 80-нен астам ғылыми кандидат, аспиранттар, магистранттар мен студенттер Механика және матем. ғылыми-зертеу институты арқылы жаңа ғылыми бағыттар мен келелі ойлар ұсынып, оларды халық ш. мен оқу процесінде игереді. Механика және матем. ғылыми-зерттеу институты төрт бөлімнен тұрады: Институттың басым бағыттары – түрлі математика салалары мен қолданбалы математика, механика және ақпараттық технология салаларында іргелі және қолданбалы зерттеулер жүргізу. Ғылыми-зерттеу жұмыстары ғалымдардың ҚР Білім және ғылыми министрлігінің әр түрлі конкурстары мен халықаралық гранттарға, сондай-ақ қолданбалы зерттеулерді іске асыруға байланысты тендерлерге қатысуы есебінен қаржыландырылады. Механика және матем. ғылыми-зерттеу институты мынадай республика ғылыми-техника жобалар бойынша жетекші ұйым болып табылады: Дүние жүзіндегі ұқсас құрылғылармен салыстырғанда пайдалы әсер коэффициенті жоғары «Бидарье» жел агрегатын құру жұмыстары да жүргізілуде. Ғылым мен білім беру саласында институт ҚР Білім және ғылыми министрлігінің, Украинаның, Беларусьтің, Молдованың,Өзбекстанның және Қырғызстанның көптеген жоғары оқу орындары және ғылыми-зерттеу институттарымен, сондай-ақ алыс шет елдердегі Бранденбург техникалық университеті, Гейдельберг университеттері ; Висконсин және Чикаго , Сиенны , Париж-6, Лион-1 , Оксфорд және Лидс , Нагоя университеттері, Ұлттық кремний технологиялары институты , НАСА , сынды ғылыми орттармен бірлесіп зерттеулер жүргізеді. 1991 жылы қыркүйек айында Қазақстанда информатика мен басқару саласында іргелі және қолданбалы зерттеулерді қарқынды жүргізу, республиканы ақпараттандыру бағдарламасын ғылыми қамту мақсатында 1991 жылы қыркүйек айында Информатика және басқару мәселелері институты ұйымдастырылды. Институтта 100-ге жуық қызметкер еңбек етті, олардың 60-ы ғылыми қызметкер, соның ішінде 8 ғылыми докт. және 20 ғылыми кандидат болды. Ғылыми-зерттеулер 4 лаборатория мен 2 бөлімде келесі бағыттар бойынша жүргізіледі: ақпарат жіберу тораптарында, деректер базасы мен банктердегі ақпараттық қауіпсіздік әдістері мен құралдарын жетілдіру; республикада ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету туралы заңдар мен нормативтерге қатысты ұсыныстар жасау; комбинаторлық оңтайландырудың тиімді алгоритмдерін жасау; кескінді анықтау, басқару мәселелеріндегі мәліметтерді талдау мен тарату, шешім қабылдаудың матем. модельдері мен әдістерін зерттеу; модельдер теориясы әдістерін қолданып, сезімтал ақпарат жүйелеріндегі реляциялық дерек қорын жіктеудің қисындық тілдерін зерттеу; экономикалық жүйенің дамуын тұрақтандыруды жүйелі талдау модельдерін, әдістері мен ақпараттық технологиясын зерттеп білу; жасанды иммунитет жүйелерінің формальдық негізінде бағалау мен сызықсыз аралықта берілген нысандарды басқарудың интеллектуалды жүйелерін құру модельдерін, әдістері мен ақпараттық технологиясын жетілдіру. Институт қызметкерлері ҚР-ның «Ақпараттық қауіпсіздік тұжырымдамасы», «Бірыңғай ақпараттық кеңістік құру мен дамытудың мемлекеттік бағдарламасы», «Информатика және ақпараттандыру» туралы заң жобасы, т. мемлекеттік маңызы бар құжаттарды дайындауға қатысты. Теориялық зерттеулердің нәтижелері қолданбалы зерттеулерде іске асырылуда. Институт қызметкерлерінің қатысуымен «Жекешелендіру» республика ақпараттық-есептеу жүйесі, «Қалқаман» қалалық ауруханасы мен Жоғары аттестациялау комиссиясына арналған автоматтандырылған жүйеле-рі құрылды. Институт жұмыс істеген жылдары 8 доктор, 17 кандидат дисс. қорғалып, 600-ден астам ғылыми жарияланымдар, соның ішінде 17 монография жарық көрді, әр түрлі халықар. және республика ғылыми форумдарда 200-ден астам баяндама жасалды. Институт шетелдік ұйымдармен бірлесіп қызмет атқарады. ЮНЕСКО-ның үкіметаралық ақпараттық бағдарламасы жобасына сәйкес мамандардың білімін жетілдіру мен ақпараттық қызмет орт. құрылады. Ұлттық ғылыми-зерттеулер орталығының жобасы бойынша – Лион-1 және Париж-7 университеттерімен , модельдер теориясы мен ақпарат жүйелерін жіктеу бойынша – Лондон университетімен, реляциялық мәліметтер модельдері теориясы бойынша – Чикаго университетімен , RAІSE және DC жіктеу тілдері бойынша – Біріккен ұлттар университеті жанындағы Халықаралық ақпараттық қамту технологиясы институтымен бірлескен ғылыми-зерттеулер жүргізілуде. Жасанды интеллект ақпараттық технологияларының «Жасанды иммунитет жүйелері» деп аталатын ғылыми бағытын дамытуда Осло университетімен , Пастер институтымен , Финн зерттеу институтымен , Ливерпуль университетімен , Дат денсаулық сақтау министрлігінің зерттеу лабораториясымен тығыз байланыс жасалған. Ресей Ғылым академиясының Сібір орталығы Есептеу технологиялары институтымен, РҒА Басқару мәселелері институтымен, РҒА Есептеу орталығымен , Тұрақтылық пен сызықсыз динамиканы зерттеу орталығымен , Өзбекстан ғылым академиясының Кибернетика интымен, Украина және Қырғыз ҰҒА-ларымен, т. ғылыми орталықтармен бірлескен зерттеулер жүргізіледі. Институт қызметкерлері ІNTAS, UNESCO, МНТЦ, CRDF, Unto-Copernіcus «STEPІCA» жобалары бойынша гранттар ұтып алды. 1991 жылы Жоғары энергиялар физикасы институтының физикатехнология бөлімі, электрондық спектроскопия лабораториясы мен Ядр. физика иститутының радиация материалтану жөніндегі ғылыми бөлімшелерінің негізінде физикатехника институты құрылды. 1996 жылы 11 қарашада қабылданған Қазақстан Үкіметінің «Қазақ КСР-і Ғылым академиясының физикатехника институтын, Қазақ КСР-і Ғылым академиясының Жоғары энергиялар физикасы институтын қайта құру туралы» Қаулысына сәйкес құқық сабақтастығы негізінде Қазақстан ғылым академиясының Жоғары энергиялар физикасы институтын оған біріктіру негізінде физикатехнология институты қайта құрылды. Институтта Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының 1 акадидат, 1 корр. мүшесі, 14 ғылыми доктор және 40-тан астам ғылыми кандидат жұмыс істеді. Электрондық оптика бойынша жүргізілген зерттеулер қорытындысы бойынша институттың бір топ ғалымдарына ғылыми мен технология саласындағы Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығы берілді. Институт қызметінің негізгі ғылыми бағыттары: түрлі салмақты қатты денелер жүйелеріндегі физ. процестерді зерттеп білу және олардың қасиеттерін түрлендірудің ғылыми негіздерін жетілдіру, сондай-ақ жоғары энергиялардағы қарапайым бөлшектер мен ядролардың өзара әрекеттесу динамикасын зерттеу. Институт ғалымдары әлемдік деңгейдегі жетістіктерге қол жеткізіп келді. Халықаралық конкурстар нәтижелері бойынша физикатехника иституты бірнеше мәрте Сорос қорының, ІNTAS еуропалық ассоциациясының,NATO, МНТЦ, CRDF ұжымдық гранттарына ие болды. Астрофизика бойынша Қазақстандағы алғашқы зерттеулер 1942 жылы КСРО ҒА-ның Қазақ бөлімшесі жанынан құрылған Астрономия және физика институтында басталды. 1951 жылы Астрономия және физика институтынан дербес мекеме ретінде Астрофизика институты бөлініп шықты. Оның құрамына республика обсерватория да енді. 1950 жылы обсерваторияда ксрода тұңғыш рет жарығы күшті телескоп орнатылды. Онда газды-тозаңды тұманданудың бірегей суреттері алынды, олар галактикалық тұмандардың физмка процестерін, олардың морфологиялық құрылымдары мен қоршаған жұлдыздармен байланысын зерттеуге негіз болды. Бақылау астрономиясымен қатар институтта жұлдыздық динамика саласында да табысты жұмыстар атқарылды. Институтта тұжырымдалған BALQSO теориясы тұңғыш рет бұрын тәжірибелік деңгейде ғана зерттелген кейбір квазарлардың спектрлеріндегі lіne-lokіng деп аталатын әсерді физика тұрғысынан түсінуге жол ашты. Қазақстанда астрофиз. бақылау атмосфералық-оптикалық зерттеулермен қатар жүргізілді. Олар кейін Астрофизика институтында дамытылды. Ғалым В.Фесенков шашыранды жарықты фотометриялық талдаудың теория және эксперименттік негізін қалады. Кейін атмосфералық оптика бойынша зерттеу жұмыстары өз жалғасын тапты. Астрофизика институтында іргелі зерттеулермен қатар қолданбалы сипаттағы жұмыстар үнемі жүргізіліп отырды. Ғарыштық аппараттар мен Жердің жасанды серіктеріне бақылау жасау жұмыстарына ерекше назар аударылды. Қазіргі уақытта институтта іргелі зерттеулер жүргізіледі. Негізгі ғылыми-зерттеулердің бағыттары: жұлдыздар мен жұлдыздық жүйелер физикасы мен эволюциясы; Күн және Күн жүйесі денелері физикасы. 1991 жылы құрылған Ғарыштық зерттеулер институты іргелі зерттеулер бағдарламасы аясында төмендегі бағыттар бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізеді: алыс қашықтықтан барлау, ғарыштық мониторинг негіздері, табиғи-аумақтық кешендерін зерттеу негіздері мен басқаруға арналған ГИС – технологияларын жетілдіру; космостық материалтану мен металл физикасы. Институт құрылымында космостық мониторинг және экология бөлімі, геоақпараттық модельдеу бөлімі, металл физикасы мен космостық материалтану бөлімі, ақпараттық қамту орталығы бар. Институт қолданбалы және ізденістік зерттеулер жүргізеді. ҚР Ауыл шаруашылық министрлігінің тапсырысы бойынша Қазақстанның егістік жерлерінің аудандары мен дәнді дақыл егуші облыстарының ең ықтимал өнімділігін бағалау жұмыстары орындалды. Қар және өсімдік жамылғысы мониторингі бойынша жасалған жұмыстық карталар мен құрғақшылық мониторингі материалдары ҚР Үкіметі мен Ауыл шаруашылық министрлігіне берілді. Институт АҚШ, Франция, Германия, Австрия, Жапония, Үндістан, Түркия, Қытай, Ресейдің алдыңғы қатарлы ғалымдарының қатысуымен бірқатар ірі халықаралық конференциялар мен семинарлар өткізді. Сонымен қатар АҚШ, Франция, Жапония,Австрия, Үндістан, Израиль, Ресейдің жетекші ғыл. орттарымен ынтымақтаса отырып, халықар. ІNTAS, USAІD,CNES, TACІS, ІNCO – COPERNІCUS қорларының гранттары бойынша зерттеулер жүргізеді. Институттың аспирантурасы бар. Жас ғалымдар тәжірибе жинақтау үшін жыл сайын АҚШ, Франция, Жапония, Австрия мен Үндістанның белгілі зерттеу орталықтары мен университеттеріне жіберіледі. 1945 жылы мамыр айында химияметаллургия ин-тының лабораториялары негізінде Химия ғылымдары инты құрылып, 1946 жылы басқа институттармен бірге жаңадан құрылған Қазақстан ғылым академиясының құрамына енді. 1991 жылы институтқа ғалым, академик Ә.Бектұров есімі берілді. Институтта 232 адам, соның ішінде 122 ғылыми қызметкер жұмыс істеді. Олардың арасында Қазақстан Мемлекеттік сыйллықтарының 3 лауреаты, 3 Қазақстанның еңбек сіңірген ғылыми қайраткері, 22 ғылыми доктор мен 85 ғылыми кандидат болды. Институт құрамында 12 лаборатория – полимерлер синтезі, ион алмастырушы шайырлар, мұнайхимиялық синтез, дәрілік заттар химиясы, физикалық химия, физиологиялық активті қоспалар химиясы, тыңайтқыштар мен тұздар химиясы, физика-химиялық талдау әдістері, бейорганиктік синтез, бейорганиктік материалдар химиясы, табиғи қоспалар химиясы, аналитикалық химия лабораториялары және патенттік-ақпараттық бөлім жұмыс істейді. Әсерлі аналгетик проксидалдық үш дайын дәрілік формалар жасалып, медициналық тәжірибеге енгізілді. Гипотензивті дәрінің полимерлі буккальды шипалық формасыклофебукал, никотин қышқылы технологиясы ойлап табылды және жаңа электрлі диализаторларды қолданып, өнімділігі әр түрлі тұщыландыру қондырғыларының технологиялық сұлбасы жасалды. Алюмосиликатты техногенді қалдықтар негізінде жаңа бейорганик. термокоррозиялық тозуға шыдамды, төзімділігі жоғары шынылар, керамика, шыныкристалл және композициялық материалдар, сондай-ақ полтоксо қоспалар негізінде катализаторлар, пигменттер, тыңайтқыштар алынды. 1969 жылы Химиялық ғылымдары институтының катализ бөлімі негізінде Органикалық катализ және электрхимия институты құрылды. Институт – Қазақстандағы органикалық катализ саласындағы жетекші ғылыми мекеме. Құрамында 10 лаборатория бар. Олар: адсорбция және катализ, органик. катализ, мұнай-химия, гомогендік катализ, тотығу, катализдік синтез, катализаторларды дайындау технологиясы, катализаторларды зерттеудің физикалық әдістері, электрхимия, аса таза металдар лабораториялары. Институт жанында мұнай-газ өңдеу катализаторларын өндіру, қоршаған ортаны қорғау және автокөліктен шығатын газдарды катализдік бейтараптандыру құралдары бойынша тәжірибелік эксперименттік база жұмыс істейді. Институттың ғылыми-зерттеулерінің негізгі бағыттары: Соңғы жылдары институт қол жеткізген жетістіктер: Блоктық катализдік бейтараптандырғыштар өндіру технологиясы негізінде 1991 жылы қуатты 50 мың бейтараптандырушы шығаратын «Катализатор» бірлескен кәсіпорны құрылды. Институт ойлап тапқан қой жүнінің шайырынан фармакопейлік лонолин алу технологиясы бойынша Алматы облысы Шамалған бекетінде жылдық қуатты 250 т. ланолин өндіру зауыты салынуда. Институтта 145 адам, соның ішінде Ұлттық ғылым академиясының 2 академик, 13 ғылыми доктор мен 49 ғылыми кандидат жұмыс істеді. Аспирантура мен докторантурада үш мамандық бойынша мамандар даярланады. Институтта «химиялық кинетика және катализ», «мұнай химиясы» және «электрхимия» мамандықтары бойынша доктор және кандидат диссларды қорғау кеңесі жұмыс істейді. 1991–2001 жылы институт қызметкерлері 6 доктор және 51 кандидат дисс. қорғады. Институт көп жылдар бойы көптеген шетелдік ғылыми орталықтармен, институттармен байланыс жасайды, ІNCO – COPERNІCUS, МНТЦ , USAІD, ІNTAS қорлары аясындағы халықаралық гранттар бойынша жұмыс істейді. Институт қызметкерлері Дүниежүзілік катализ жөніндегі конгреске , Еуропалық катализ жөніндегі конгреске , Дүниежүзілік дамушы елдердегі атмосфералық шаң-тозаңдар жөніндегі конгреске , т. бірқатар ғылыми форумдарға қатысты. 1991–2000 жылы институттың 15 қызметкері Ұлыбритания, АҚШ, Франция, Германия, Үндістан, Жапония, Израильдің ғыл. орттарында тәжірибе жинақтады. 1987 жылы институтқа оның негізін қалап, 20 жылға жуық басқарған акад.Сокольскийдің есімі берілді. 1995 жылы Қарағанды қалысында Фитохимия институты құрылды. Институт 9 ғылыми-зертеу лабораториясынан, тәжірибелік фитопрепараттар цехынан, өндірістік фармацевтика кешенінен, ауданы 630 гадан астам питомниктен, ботаникалық бақ пен дәрілік шипалы өсімдіктер егілген тәжірибелік шаруашылықтан тұрады. Институттың негізгі міндеті – әсері күшті отандық дәрілік препараттар мен өсімдіктерді қорғаудың экологиялық таза құралдары өндірісін жолға қою. Ғылыми қызметінің негізгі бағыттары: Өсімдік шикізатын фитохимиялық зерттеу мен соның негізінде препараттар дайындау саласында Фитохимия институты – республиканың жетекші ғылыми орталықтарының бірі. Бірегей инфрақұрылым шеңберінде отандық фитопрепараттар дайындаудың кешенді технологиялық жоспары іске қосылған . Институт дәрілік препараттар мен өсімдіктерді қорғау құралдарын зерттеп, тауып қана қоймай, оларды тәжірибелік және өндірістік көлемде шығарады, технологиялық реттілікті дайындап, жаңа дәрілік формаларды сериялық өндіріске енгізеді. Фитохимия институты – қазіргі заманғы бірегей отандық фитопрепараттарды зерттеу мен өндіру кешені. Институтта жусаннан алынатын сесквитерпенді лактон негізінде ісікке қарсы отандық жаңа «Арглабин» препараты мен 20-дан астам жаңа дәрі-дәрмек ойлап табылды. Ракқа қарсы қолданылатын «Арглабин» препараты өзінің бұрыннан белгілі аналогтарымен салыстырғанда бірқатар артықшылыққа ие: оның уыты жоқ, табиғи шикізаттан жасалады, әсері күшті. Қазіргі уақытта ин-ттың фармөндірісі жылына шамамен 30 мың шыны ыдыстағы лиофизирленген «Арглабин» шығарады. 1983 жылы Қазақстан ҒА Орталық Қазақстан бөлімшесінің құрамындағы Химиялық-металлургия институтының органикалық химия бөлімі негізінде Органикалық синтез және көмір химиясы институты ұйымдастырылды. 2001 жылы «Органикалық синтез және көмір химиясы институты» жабық акционерлік қоғамы болып қайта құрылды. Институт 4 лабораториядан Негізгі ғылыми-зерттеу жұмыстарының бағыттары: Жаңа күшті әсерлі гепатопротекторлық «Цитафат» дәрісі клиникалық сынақ пен технологиялық регламентін дайындау кезеңінен, трихофитозға қарсы жаңа «Антилишай» дәрісі Ауыл шаруашылығы министрлігінде тіркеуден өтуде. Химия, көмір өңдеу және көмір өндіру өнеркәсібінің өнімдері мен қалдықтары негізінде жаңа мономерлер мен полимерлерді алудың іргелі негіздері жасалды. Оларды желім, полимербетон, ағаш сүрүгі дестелер өндірісінде байланыстырушы ретінде, сондай-ақ маталарға, тері илеуге және флатореагенттер ретінде пайдалану мүмкіндігі көрсетілді. ҚР Министрлер Кабинетінің шешімімен 1992 жылы Жаңа химиялық технологиялармен материалдар ғылыми-зерттеу институты құрылды. Институттың негізгі ғылыми зерттеу жұмыстарының бағыты: Қазақстанда экологиялық таза химиялық технологиялар мен материалдардың теор. және практикалық негіздерін зерттеу. Институт құрамына Қазақ ұлттық университеті химия факультетіндегі 9 кафедраның эксперименттік базалары енеді. Институттың тәжірибелік-өнеркәсіптік базасы «Машина жасау зауыты» АҚ-да орналасқан, ал мамандар даярлау химия факультетінің кафедраларында жүзеге асырылады. Институтта 192 қызметкер жұмыс істеді. ЖХТМҒЗИ қызметінің негізгі бағыттарының бірі – Қазақстан кен орындарының көміртекті шикізатын өңдеу технологиясын жасау, аз тоннажды өндірісті ұйымдастыру. Институтта химиктер, мамандықтары әр түрлі зерттеушілер ғана емес, конструкторлар, технологтар, химиялық процестерді модельдеумен айналысатын мамандар да жұмыс істейді. Қазіргі уақытта Приозерск қаласында жылына 100 мың т мұнай мен көмір өңдейтін мұнай-химия кешені салынуда. Келешекте ол қазақстандық ғалымдардың көмірсутекті шикізатты терең өңдеу саласындағы барлық зерттеулерін жүзеге асыруға арналған эксперименттік база болады. Жоба негізіне озық отандық катализаторлар мен технологияларды қолданып, мұнайды құрғату, күкіртсіздендіру, металсыздандыру, ректификаттау, крекинг, риформинг процестері жөніндегі ең жаңа ғылыми жетістіктер алынған. Оған тәуліктік өнімділігі 510 т шағын зауыттағы сынақтар дәлел. Шағын зауыттың құны өнімділігіне қарай 1,5–3,0 млн доллар. Көмірді сұйылту мен жасанды мұнай майлары мен отынның толық ассортиментін өндіруге арналған шағын зауыттар құрастырылып жобаланды. қысымда жүреді, бұл шетелдік аналогтарға қарағанда 10 есе аз. Көмір зауыттарының тәуліктік өнімділігі 30200 т, құны 1,53 млн доллар. Өнімділігі 20 мың т шағын мұнай зауыты жобаланып, оның құрылысы Қапшағай қаласында басталды. 1999 жылы Атырау мұнай және газ институты мен Химия, мұнай және табиғи газдар институтының негізінде Атырау мұнай және газ институты ұйымдастырылды. Батыс Қазақстан өңірінде мұнай химиясы мен табиғи газдар мәселелерін зерттеуге мамандандырылған ғылыми-зерттеу мекемесі Атырау қаласында орналасқан. Химия, мұнай және табиғи газдар институты 1960 жылы Қазақстан ғылым академиясының Мұнай институтының негізгі бағыттар бойынша екі дербес институтқа: Геология және геофизика институты мен Химия, мұнай және табиғи тұздар институтына бөлінуі нәтижесінде құрылды. Институт құрамында химия және мұнай өңдеу, мұнайдың физика қасиеттерін зерттеу, мұнай-химиялық синтез, химия-аналиттикалық, гетероорганикалық мұнай қоспалары, жоғары молекулалық жүйелер, бейорганикалық тұздар мен тыңайтқыштар, табиғи тұздар геохимиясы, мұнай битумды жыныстар химиясы мен технологиясы, тұтқырлығы жоғары мұнайды зерттеу лабораториялары мен бірқатар қосалқы және қызмет көрсетуші бөлімшелер жұмыс істейді. Институт қызметінде мұнай-химия және минералды шикізатты пайдалану мәселелері басты орын алады. Институт қазіргі заманғы ғылыми аппаратура – масспектрометрмен, инфрақызыл спектометрмен, мұнайды ректифрикаттау аппаратымен, консистометрмен, хроматографтармен, спектрофотометрмен, радиоспектрометрлермен, дериватографпен, тіркеуші рнметрлермен және т. жабдықталған. Бұлардың көмегімен мұнай және мұнай өнімдерінің, олардың негізіндегі органикалық қоспалардың құрылымы мен құрамын анықтаудың әр түрлі мәселелері шешіледі. Институт жүргізген зерттеулердің ең маңызды нәтижелеріне мыналарды жатқызуға болады: Институттың кейбір еңбектерінің авторлық ұжымдары 1980 жылы Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығы және И.Губкин атындағы сыйлыққа ие болды. Институт Қазақстан мен тмдда танымал болған 10 ірі қорытынды жұмыстар мен монографиялар шығарды. Институт мұнай химиясы мәселелері бойынша бірқатар бүкілодақтық симпозиумдар өткізген. "Қазақ Энциклопедиясы" Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. – Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
URL:
META:
TOTAL WORDS: 0
TEXT:
 