Физикалық шамалар өлшемдер объектісі ретінде — Қазақстан Энциклопедиясы
"Физикалық шамалар өлшемдер объектісі ретінде — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TITLE: Физикалық шамалар өлшемдер объектісі ретінде — Қазақстан Энциклопедиясы
URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0
META: "Физикалық шамалар өлшемдер объектісі ретінде — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=0"
TOTAL WORDS: 543
TEXT: Қазақстан Энциклопедиясы Қоршаған ортаның барлық объектілері өздерінің қасиеттерімен сипатталады. Үдерістер мен физикалық денелердің түрлі қасиеттерін сандық сипаттау үшін шама түсінігі енгізілген. Шама - басқа қасиеттердің ішінен ерекшеленетін және белгілі бір әдіспен бағаланатын белгілі бір нәрсенің қасиеті. Физикалық шама деп көптеген физикалық объекттер үшін сапалың тұрғыда ортаң болатын және сандық мәнде ерекшеленетін физикалық объект қасиеттерінің бірі аталады. Осылайша, «қаттылық» қасиеті сапалық тұрғыда болат, ағаш, шыны сияқты материалды сипаттайды, ал қаттылық дәрежесі - олардың әрқайсысы үшін әр түрлі шама. Физикалық емес шамалар деп қоғамдың ғылымдарға қатысты шамалар аталады. Мысалы, философия, социология, экономика және т. салаларда қолданылатын шамалар. Физикалық шамаларды өлшенетін және бағаланатын деп бөлуге болады. Физикалық шамалардың жіктелуі төмендегі 7-суретте келтірілген. Құбылыс түрлері бойынша олардың түрлері: Құбылыстар мен үдерістердің түрлі топтарына қатыстылығы бойынша физикалық шамалар бөлінеді: Басқа шамалардан шартты тәуелсіздігі дәрежесіне байланысты физикалық шамалар жіктеледі: Бұл белгі бойынша жіктелу туралы төменде толығырақ қарастырылған. Өлшемдерінің болуы бойынша физикалық шамалар бөлінеді: Өлшемдердің объектісі негізгі және туындыға бөлуге болатын физикалық шамалар болып табылады. Негізгі шамалар бір-бірінё тәуелді емес, бірақ олар туынды деп аталатын басқа физикалық шамалармен байланысты орнату үшін негіз ретінде қызмет етеді. Эйнштейн формуласындағы негізгі бірлік - масса, ал энергия - бұл туынды бірлік, олардың арасындағы тәуелділікті белгілі формула анықтайды Негізгі жөне туынды бірліктердің жиынтығы физикалық шамалардың бірліктер жүйесі деп аталады. Бірліктердің бірінші жүйесі болып метрлік жүйе саналады, мұнда ұзындықтың негізгі бірлігі болып метр қабылданған, салмақ бірлігі ретінде - +4°С температурадағы химиялық таза судың 1 см 3 салмағы - грамм алынған. 1799 жылы метр мен килограмның алғашқы үлгісі жасалған. Бұл екі бірліктерден басқа метрлік жүйеге өзінің бастапқы нұсқасында аудан, көлем, сыйымдылық бірліктері енген. Осылайша, метрлік жүйеде негізгі және туынды бірліктерге нақты бөлу болған жөң. Бірлік жүйесі түсінігін негізгі және туындының жиынтығы ретінде ең алғаш рет 1832 жылы неміс ғалымы К. Гаусс ұсынған. Бұл жүйеде негізгі ретінде мыналар қабылданды: Бірліктердің бұл жүйесі абсолютті деп аталды. 1881 жылы СГС физикалық шамалардың бірліктер жүйесі қабылданған, оның негізгі бірліктері: Жүйенің туынды бірліктері: күш бірлігі - килограмм - күш және жұмыс бірлігі - эрг. СГС жүйесін тәжірибеде қолдану қолайсыз болды. Өйткені көптеген бірліктердің арақатынасын анықтау және басқа жүйелерге қайта санау қиындық тудырды. XX ғасырдың басында итальяндық ғалым Джорджи МКСА деп аталған және әлемде кең таралған тағы бір бірліктер жүйесін ұсынды. Бұл жүйенің негізгі бірліктері: метр, килограмм, секунд, ампер, ал туынды бірліктер: күш бірлігі - ньютон, энергия бірлігі - джоуль, қуат бірлігі - ватт. Бұдан басқа да ұсыныстар болды. Бұл халықаралық аспектте өлшемдердің бірлігін қамтамасыз етуге тырысуды көрсетеді. Дегенмен, қазіргі уақытта да кейбір елдер өздерінде тарихи қалыптасқан өлшем бірліктерден бас тартқан жоқ. Ұлыбритания, АҚШ, Канадада массаның негізгі бірлігі ретінде фунт саналады, оның мөлшері әр елде әр түрлі. Қазіргі кезде бүкіл әлемде СИ - Халықаралық бірлік жүйесі кең таралған. Стандарттау, метрология және сәйкестікті бағалау: Оқулық. ISBN 9965-35-325-5 } }}} | Бұл үлгі мақалаларды автоматты түрде қосады. } } | }}} }} ar:كمية فيزيائية be:Фізічныя велічыні bg:Физична величина ca:Magnitud física cs:Fyzikální veličina de:Physikalische Größe en:Physical quantity eo:Fizika grando et:Füüsikaline suurus fa:کمیت فیزیکی fi:Suure fr:Grandeur physique he:גודל פיזיקלי hi:भौतिक राशि hr:Mjerna veličina hu:Fizikai mennyiség id:Besaran it:Grandezza fisica ja:物理量 ka:ფიზიკური სიდიდე ko:물리량 lb:Physikalesch Gréisst lt:Fizikinis dydis lv:Fizikāls lielums mk:Физичка величина ms:Kuantiti fizikal nds:Physikaalsch Grött nl:Natuurkundige grootheid nn:Storleik no:Fysisk størrelse pl:Wielkość fizyczna pt:Grandeza física qu:Chhikan kay ro:Mărime fizică ru:Физическая величина simple:Physical quantity sk:Fyzikálna veličina sl:Fizikalna količina sr:Физичка величина sv:Storhet ta:இயற்பியல் பண்பளவுகள் uk:Фізична величина vi:Đại lượng vật lý zh:物理量
