Көбең, ала көбең — Қазақстан Энциклопедиясы
"Көбең, ала көбең — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=10000"
TITLE: Көбең, ала көбең — Қазақстан Энциклопедиясы
URL: https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=10000
META: "Көбең, ала көбең — Қазақстан Энциклопедиясы"|"https://kk.php?title=Арнайы:Ұзын_беттер&limit=5000&offset=10000"
TOTAL WORDS: 173
TEXT: Қазақстан Энциклопедиясы Көбең, ала кебең. Тілімізде «таң атар-атпас, алагеуім» және «ымырт жабыла, қараңғы түсе» сияқты екі мағынада қолданылады. «Ала көбеңнен оянып, дереу қағаз-қарындаштарына жармасты». «Кешкі ала көбең уақыт еді». «Ала көбең» тіркесі —«алагеуім» сөзімен синонимдес. Соңғы сездің төркіні жөнінде бұрын бір автор жазған болатынды. Сондықтан біз оған тоқталмаймыз. Қазіргі тілімізде «ала» сөзі жеке түрып та жиі қолданылса, ал «көбеңде» ондай қасиет жоқ. Алайда, кейбір түркі тілдерінде, дәлірек көрсетсек, хакас тілінде «кебең» жеке қолданылып та, өзіне меншікті мағынасын сақтайды көбең — қара көк. Кейде бұл тілде — сағым, бұлдыр мағынасына да ие. Ойлап қараған адамға, түн мен таң немесе күңбату мен ымырт аралығындағы кез осы түстес болатынын байқау қиын емес. Осы түстін алдына «ала» қосылып, белгілі бір мезгілді көрсететін болып қалыптасқан сияқты. «Ала» жәрдемімен жасалған тілімізде бұл сияқты түр, түсті білдіретін тіркестер аз емес. Біздіңше, «геуім», «көбең» сөздерінің алғашқы түбірі бәрімізге аян — «көк» сөзі болуы ықтимал. Мұны біз түркі тілдеріндегі дыбыс сәйкестіктеріне сүйене айтып отырмыз. Тілімізде «к», «у», «п» т. дыбыстар бірінің орнын бірі алмастырып отыратын жағдай жоқ емес. Бес жүз бес сөз
