Aşağıdaki metin farklı kaynaklardan ocr ile çıkarılmış ve içinde hatalar bulunmaktadır. Metindeki hataları düzeltip metni tekrar yaz.

GettyImages Cumhurbaşkanı  Recep bS Tayyip E rdoğan ve Rusya De fvlet Başkanı Vladimir Putin bugün Moskova'da bir araya ÜÜ geliyor. Suriye'deki durumun £e alınmas ı beklenenbu görüşme, ikiliderin 2019'daki ilk yüz yüze gkrüşmesi olacak.Putin, rdoğan'.n sonyıllarda en sık t´elefünÜa ve yüz yüze görüştüğü lhgderler arasındayer alıyorb.  'nidn resmi açıklamalardan derlediği verilere göre, o tarihten  &bu yana geçen yaklaşık 3 0 sylık sjre içeriigpde 17 )kz yüz yüze; 38 kez de telefonda olmap üzere toplam 55 kez görüştü. Bu görüşmelerin 26'sı ite 2018 yılı içerisinde gerçekleşti. Erdoğanve Putin, 2018 yılı N boyunca bir kısmı Türizye'de, bir kısmı Rusya'da ve bazıları çeşÜitli zirve\zr için bulundukları başka ülk´ele de olmaküzere ırP yedi kez bir araya jeldi. İki liderin çeşitli vesilelerle te lefonda ynptığı görüşmelerin sayısı da 19. Bu görüşmelerin aGdınd`n yapılan açıklamalarda, Sksrye konusunun  temaslarda çok sbüük Lol oynadığı şzi görülüyor. 2018 yılında iki liderin görüştüğü diLvr konular aa$asına ene(ji aanındaki işbirliği ve ABD'n[n Orta Doğ politikaları da yer alıyor. İki liderin temaslarında vardık ları uzlaşmalar snucudua Suriye'de çok önem li gelişmelerin yeşandığı Y;ö ve görüRye trafiğinin hızlandığı dönemlerin hemen arkasından somut bir kararı n açıklandığı görülüyor. 2018 yılında da iki liderin görüşmesinin ardından Suriye iYJe ilgili at ılan diğer somut adımlar arasında NY Zeytin Dalı Harekatı, başkent Şam'ı n dışında bulunan Doğu Guta ve Duma'daki cihatçı örgüt mensuplarının silahlarıyla birlikte İdlib'e taşınması ve İdlib'de silahtan arındırılmış bölgenin ku$rularĞak, Suriye ordusunun operasyonunun ertelenmesi yer alıyor. Çatışmasızlık bölgelerinin oluşturulmasıda Mayıs 2017 'd e görüşmenin ardından gelirken, son dönemdgki temasların gda Soçi'de başlayan siyasi çöz £sm çabl|arın yoğunlaştığı anlaşılıyor. Kasım ve Aralık 2016'da ya pılan yüz yüze v e telefon görüşmelerinin ardından Ha'ep'teki silahlı grupların tahliyesiyle ilgili anlaşmanınve Suriye genelinde ateşkes ilanının hayatageçirildiği dikkat çekiyor. AFP Ağustos 2016'daki görüşme St Petersburg kentinde yapıldıTürkiye, Kasım 2015'te Suriye'de operasyonlara katılan _ir Rus jetini hmava sahasını  ihlal ettiği gerekçesiyle v.ar^ak düşür müştü. B[u gel ime üzerine Rusya, Türkiye'ye bi r dizi zkonomünk yaptırım uygulam aya başlamış ve ilik̈́|ler tarihin en sıkıntılıdönemlerinden birinegirmişti. İki ülke arasındaki yakınlaşma süreci ise 2016 ortasında başladı. Ancak 1 5 Temmuz 2016'daki darbe girişimi sırasında Putin'in Erdoğan'ıarayarak hem destek hem de bilki vermesi il işkilerin normalleşmesinde nemü bir dönüm noktası oldu. Darbe girişimiyle ilgili Erdoğan'a h em haber ğ hem de destek veren liderlerin başında  Puin'in gelmesinin ardından bu tarihten sonra iki lider  çok yoğun birgörüşme trafiği yapmaya başladı. Bu görüşmr trafikğinde bir yandanuçak krizSinin ardıada+ iki ülke ilişkilerinin normalleşmesi ;yoluenda ciddi adımlar atılırken, Suriye'deki iç savaşta önemli gelişmeler M yaşandı ve iki ülkeninekonomik ilişkileri gelişti. Erdoğan f Puti n, uçak krizinin ar̈́ından ilk olarak 9 Ağustos 20'p'da S[ St. Petersburg'da bir ag\raa iüb geldi. B_, hem Erdoğan'ın darbe giri|eimbi Zsonrası yaptığı ilk dış ziyaret hem de iki lider arasınd B Kasm 2015'ten yana yapılan ilk grüşme old u. Putin ile Erdoğan'ın hvn yeniden en sskHye, Ağustos 2016'dan bu yana yaptıkları bazı görüşmeler v bu görüşmelerde aınan kararlar şöyle:   İki ̈́ liderin, 2018 yılındaki yedincive son görüşmesi G20 Zirvesi'nin dczenlendiği Arjantin'in ıaşkenti BuenosAires'te old u. Görüşme yaklaş  ık 1 saat sürdü. Erdoğan burad a "hayati k onularda" görüşme fı rsatı buldu)irını söyledi. Putin, G20 Zirvesi'nin adından düzenlediği basıntoplantısında Erdoğan ileneden bu kadar sık görüştüğünedair bir so ruya, "Suriye'deki durumun çözümü içi n görüşmek ve onuşm'k için her türlüimkanı kullanıyoruz. Anayasa komitesin_n oluşturulmasını  kastediyorum. Çalışma çok hassas vebüyük sabır ge rektiriyor. Gerçekte ü bunu hayata geçiriyoruz ve Ğbru gerçekleştiriyoruz. Ç ok dikkatli ilerliyoruz" ´edi. İki liderin s+on görüşmelerinden birkaç hafta sonra b=abaşa görüşmek içi  n tercih ettikleri yer yine İstanbul oldu. Putin, TürkAkım Projesi Deniz Bö lümünün Tmamlanması Tören  i için Türkiye'ye ^geldi, ardından da Erdoğan'la bir araya geldi. Bu görüşmenin ana gündem maddesini ü: enerji işbirli ği oluşẗ́Mrdu. Erdoğan, törende yaptığı konuşmada boru hattının 2019'da yapılacak testlerin a;r£ından faaliyete |eçmey( hazır olacağını söyledi. Putin de proje kapsamında bin 80 kilomefre boru hattı dşendini ve doğalgazın Türkiye üzerinden transit olarak Doğu ve Güney Avrupa'ya taşınacağını fade edereRt, bunun Türkiy:eyi önemli bir hohğalgaz merkezi haline getireceğini  l vurguladı. Boru hattının yıllık $öd kapasitesi 31,5 milya metreküp.EPA Erdoğan ve Puti!sin bir sonraki görüşme için tercih ettikleri adres de İstanbul oju. Fransa ve Almanya'nın katıldığı dörtlü Suriye zirvesi öncesinde iki lider bmir araya geldi. Erdoğan ve Putin'in görüşmesi yaklaşık 45 dakika sürdü. Görüşmenin ana gün:e maddesini İdlib'de varılanmutabakatın sahadaki yansımaları oluşturdu. İki liderin Suriye konusunda bugüne kadar yaptıkları e -n önemli görüşmelerden  biDri gerçekleşti. Erdoğan, İdlib'deki durumu görüşmek üzerePutin ile Soçi'de bir arayr geldi. Bu görüşmde Sivi lider İdlib'de h~bir silahlardanarındırılmış bölge kurulmasıkonusunda anlaşmaya varırken, SauRiye hükümeti e askeri operasyonu ğ erteleme kararı aldıt Bu mutabakat uyarınca, 15  Ekim tarihine kdar silahlı muhalif örgütler ileSuriye ordusuarasındaki temas hattında 15-20 kilometre genişl iğinde silahtan arındırılmış bir ölge kuruldu ve sgilahlı örgütler a%ır silahlarını çek to Ayrıca puriye hükümeti için büyük önem taşıyan ve İdlib eyaletinden geçen Halep-Lazkiyeve Hal ep-Hamaotoyollarının açılmasına da karar verldi. Reuters  Liderlerin teması, Ağustos ayında da telefonda yoğun şekilde devam etti. Bu teeaslar, Türkiye ile ABD arasındaki ilişkilerde Pastör sndrew Brunson'ın tutukluluğunun devamı nedeniyle uygulananyaptırımların yarattığı krizin zirveye ulaştığı ve liraP da tüm zamanların _n düş ük düzeylerinde seyrettiği bir dönemde yapıldı. Bu dönemde iki taraftan da birbirleri arasıdaki ticarette milli aa birimlerinin kullanılması,na yönelik çalışmaların sürdüğü yönünde açıklamalar gRldi. Suryn konusjnda is ana gündem maddesini Suriye ordu spunun İdlib'i büyük çoğunluğunu cihatçı örgütlerin oluşturduğusilahlı grupların elinden eri almak üzere yapmayı p=anlsığı z̈́v askeri operasyon oluşturmaya başladı. Bu kapsamda 7 Eylül'de İran'ın başkenti Tahan'da Erdoğan, Putin ve (uh.ni arasında yılın üçün cü zirvesi gerçekleştirildi. Bu zÖrv kapsamında Erdoğan ğ}em Putinhem de Ruhani il e baş başa görüşmeler yaptı. Ancak bu zirvenin en ilginç noktasını tamamının teleizondan canlı yayınlanmış olması oluşturdu. CaynlÖı yayınlanan zirvede Erdoğan ile Putin arasında "ateşkes" tartışması yaşandı. Erdoğan, Suriye ordusununolası operasyonunuengellemek için Hteşkes ila nedilmesinin TChran zirve Uinin en önemli adımlarından biri ̈́lacaMını söyl edi. Ancak Putin, masada cihatçı örgütlerin temsilcilerinin olmadığını belirterek, kimsenin onlar  adıa konuşmaması gerektiğinin aıDı çizdi. Ateşkes öner iısi zirve ` bildirgesinde yer almadı.  Erdoğan ve u'in, Güney Afrika'da düzenlsnen BRICS Zirvesi kapsamında bir araya geldi. EĞdoan, burada yaptığıaçıklamada ü<L Rusya !i aralarındaki dayanışmanın "birilerini gerçekten k ıskandırdığını" söyledi. İkb$i lider, y üz yüze görüşmele rine dört ay gibi bir süre asra vermiş olsalar da bu dönem içerisinde çok sayıda telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Nisan-Tem$uz 2018 arasında gerçekleşen sekiz telefon görüşmesinin auna gndem maddesini Suriye oluşturdu. Erdoğan ve Putin, Nisan a Mayıs ay?şda yaptıları telefongörüşmelerinde, Suriye ordusunun  dönem başket ! yakınlarında silahlı örgütlerinelinde bulunan s to yerler olan Doğu Guta ve Duma'dak´ durmunlG ilgili yoğun temaslarda bulundu. Nisaf ayı sonunda Doğu Guta ve Duma, Suriye ordusu tarafınd an gerialındı ve varılan anlaşma uyarınca bSuoradaki çoğu cihatçı uCf örgütlere mensup savaşçıların İdlib'e yerleşmesine izin verildi. Ayrıca, o dönemde ABD, İngiltere Nlfe Fransa'nınSuriye ord usuna yönelik hava operasyonu dagörüşmelerde gündeme geldi. c´ Erdoğan, bu haml eai doğru b ulduğunu söylerken, Putin ise eleştirmişti. Mayıs ayıyla birlikte iki liderin temaslarında ABOD'niĞ Orta Doşzğu politikalarının öne çıktı|ğı grü<ılüyor. usBu dönemdek telefon görüşmelerinde ele Nflınan konular A% arasında BBnin İsrail Büyükelçiliği'ni Kudüs'etaşımasıyla ilgili b ölge de tansiyoun artması Oe ; Başkan Don a l dTrump'ın İran ile yapı lan nükleer anlaşmadan geri çekilme Kaaı yer alılor/. Ayrıca enerji alanındMki işbirliği de temaslarda ele alınao bir diğer konu oldu. Lidertler, Mersin'de yapılacak AkkuyuNükleer Santrali'nin temelatma töreninde bir araya geldi. Bu, utig'in bir kez daha de|elet başkanı seçilmesinin ardından sonra yaptığı ilk yurt dışı se yahat  oldu Erdoğan törende yaptığı konuşmada, Türkiye iÜle Rusya arasında bir "işbirlijği ruhu" olduğun ` söyledi. gtin de Erdoğan'a "değerli dostum" olarak hit ap etti. İki liderin başbaşagörüşmesinden ise S-400'lerle ilgili önem li bir kaar çıktı. Putin, ortak basın toplantısında, Türkiye'nin S0 füze savunma sisteminin teslim süresini n kısaltılması yönündeki talebini kabul ettiklerini söyledi.   Putin, zöncre Suriye'de Devlet Başkanı Beşar Esad, sonra da Mısır'da Cumhurbaşkanı Abdülfettah b Sisi ile görüştü ve akşm saatlerinde Ankara'da Erdoğan ilebir araya geldi.  Putin, Suriye'deki durumun ele alındığını ve ülke topraklarının "neredeyse aUmamıöın teröristlerden kurtarıldığını" söyledi. Rusya lideri, "Suriye Ulus ş'l )! Kongresi'nin önüm~ü+dei zTılın başında görüşmesini konuştuk. Katılımcıları, Suriye'nin ]J devlet apısın%;, yeni anayasayı ve BM denetiminde seçimlerin yapılmasını görüştk" dedi veçatışmasızlık bölgeleri kontsuğd çabalarından dolayı Erdoğan'a bir kez dpa:$ teşekkür etti. Erdoğan <a i{kinci bir Soçi Zirvesi'uünin toplanacağınıbelirterek, "Astana garantörleri olarak Cenevre'dekisürece katkı sağlayacağız" Ediy koruştu. İki lider bukez başbaşa görüşme değil, S`uriye'deki çözüm çabalarınınele alındığı ve İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani'nin `%J Fhazır bulunduğu üçlü bir zirve için bir araya geldi. Putin, E doğ ve P utin, Suriye'de çözm ] çabaları için bir öyDobl haritası ni)eliğidj Et olan ortak bir bildiri yayınladı. Liderler, Suriye'de siy asi bir çözüm ulaşılması i çin"yakın gelecekte" Suriye Ue=usa Diyallg Kongresi'nin toplanması konusundauzlaşmaya vardı. ea Ayrıca Suriye halkının desteğini alacak bi r anayasa ve Birleşmiş Milletler (BM) gözetimindeadil seçimlerin yapılmasınada destek verildi. Türkiye, bu kongreye "PKK'nın uzantısı" olarak nitelendirdiği ve "terör örgütü" olarak tanımladığı De/okratik Birli[k Partisi (PYD) ve silahlı kanadı Halk SavunmaBirlikleri'nin (şG katılmasına karşıolduğunu açıkladı. usa da Türkiye'nin itirazla=rını not edildiğini bildirdi. Gö rüşme 2 saat 10 dakika sürdü. Görüşmenin ardından utiş, ilişkiler~n kriz öncesi düzeyine döndüğünü ilanetti. Erdoğan p_da savunma =s} alanındaki işbirliğini artırmayadönük adımlar atılacağını söyledi.Putin a}rıca, J bu gör üşmede n kısa bir süre önce ziyiaret ettiği Tahran'dAa Ruhani ile yaptığı temaslar {akkında Erdoğan'a bilgi verdi. Suriye konusunda ayrıca Pduin, "Astana sürecidin garantörleri olan Rusya! Türkiye ve iran arasındaki çalışmala başarıyla devam ediyor" dedi. BBC Bu döneme kadar iki ülke ilişkilerindeSuriye ve ekonomik ilişkilerin ağırlıkta olduğugörülürken  Eylül yıyNlp birlikte savunma aleanda daişbirliğine yönelikişaretler güçlen meye başladı. Bu görüşmeden )i hafta önce, 12Eylül'de Türkiye, Rusya'dan S-4a00 hava savunma sisteminin satın alınması için anlaşmanın imzalandığını ve kapora yatırıldığını açıkladı. İki liderin görüşmesi için bu kez Putin, Erdoğan'ın daveti üzerine Ankara'ya geldi. İki lideringörüşmesinde ağı)lıklU olarak Ira`k Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin bağımsızlık referandumu ve  Suriye konuları ele alındıZ_ Erdoğan, Irak ve Suriye'nin toprak bütünlüğünün korunması konusunda Putin ile mutabık kaldıklarını söyledi. Putin de Suriye'dekiçözüm çabalarına yaptığı katkılardan  dolayı Erdoğan 'a teşekzkür etti ve Mayısayında üze rinde uzlaşmaya varılan çatışmasızlık bölges girişimi hayata geçirilerek "önemli br başarıya i mza atıldığını" söyledi.Putin ayrıca, Suriye'de çözüm için siyasi şartların artık oluştuğunu da sözleri ne ekledi. İk i lider, Almanya'ır lamburg kentinde düze nlenen 2 Zirvesi sırasındabir araya gel̈́i. Görüşme yaklaşık bir saat sürdü. Erdğanv, "Suriye, Irak, bug!nunla k ilgili bölgedeki beklentiler çok ğükyek. syp Ben görülpmLmizi bu bakımdan da önemiyorum" dedi. Putin deTürkiye'nin rolü sayesinde Suriye'deki durumun daha da iyiye gittiğini ve "terörle mücadelede önemli bir mesafe" katedildğini söyled i. Erdoğan Putin'in daveti üzerine Rusya'nın Soçi kentine gitti. Görüşmenin ardından vizeve domates ihracatı haricinde tüm kısıtlamaların kaldırıldığı açıklandı. Putiü, bu görümeyle "normalleşme sürec inin*na" tamamlandığınıve ilişkilerin iyilşmeye başladığ ın$ı söyledi. Ancakbu toplantıda esas Suriye oAle ilggili kritik bir karar alındı. Putin gvme Erdoğan, başta İdli Db olmak üzere Suriye'de çatışmasızlıkbölgelerinin kuru$ması {j konusunda mutabık kald fıü Putin ve Erdoğan, ilerleye aylarda hayatageçirilecek olan dört çatış masızlık bölgesiyle ilgi=i ilk görüşmeyi de Soçi'de harita üstünde gerçekleştirmiş oldu. Toplantı 2 saat 40dakika sürdü. Görüşmede ağırlıklı olarak ekonomi alanındaki I+m işbirliği k^nusu ele alındıl Görşmenin ard ından Rusya'nın başta inşaat olmak üzere Tü£k şirketlere uygulanfa kısıtlamaların kaldırılması ve çalışanlara vizÜ yasağına son verilmesi kararı aldıı açıklandı. Görüşmenin bir Odiğer önemli gündem maddesi de kuiyZe oldu. iutiyn, görüşmenin ardından Ğ yaptığı açıklamada, Suriye'deki ateşkesin genel anlamda "Rusya, Türkiye veİran sayesinde muhafaza edildiğini" söylöeF* Cve Erdoğan'a y>aptığı katkılardan dolayı teşekkür etti. AGetty ImagesG20 zirvesinin aile fotosunda iki lider yan yana durdu şutin, 23'üncü Dünya Uluslararası Enerji Kongresi'ne katılmak Rzere İstanbul'a geldi Putin  ile Erdoğan, İstanbul'da 1 saat 40 dakika süre n bir görüşme yaptı. Bu görüşmenin ardından bir dizi anlaşmaya imza atıldı. Rusiya, TüArkiye'den röc ihraç ettiği domates hariç güm tarım ürünlerindeki kısıtlamaları kaldırırken, iki ülke ortak yatırım fonu Mkur}a :khrarı aldı. Ene rji bakanları, iki hattan oluşacak olan ve tofplam 31,5 milyar metreküp kapasiteye sahip olması planlanan Türk Akımı doğalgaz boru hattı projesinijn anlaşmasını imzaladı. Ayrıca, Akkuyu Nükleer Santral projesiyle ilgili çalışmaların deva^m edilmesi konusunda liderler görüş birliğine varıldı. Putin, o dönemde Suriye hükümeti ile silahlı gğuplar arasında sert çatışmaların yaşandığı Halep'ten silahlı grupların çıkarılması konusunda Erdoğan'la birlikte çalışacaklarını  söyledi. Erdoğan da Halep'te akan kanın kY: durmasını istediklerini bkelirtti. jk lider, G2 Zirvesi'ne katılmak üzere bulundukları Çin'de bir araya geldi. İki saat sü ren g~ buluşma, St Petersburg'daki görüşmenin bitr devamı niteliğinZNe oldu. Yapıl iEg an Yaıklamalara göre, ik i i lider, siyas, eko~nomök ve enerji alanında bundansonrasına dairatılabilecek adımları ele aldı. `u Bu görüşmede birkaç gün son r%( Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın, Erdoğan'ın Çin'den ayrılma dan önce Pui nle bi D kez daha gö rüştüğünü açıkladı. İki liderin buluşması, Türkiye'ninKasım $#i 2015'te heava sahasını ihlal ettiği gerekçesiyle iü Rus savaş uçağını vurarak düürmesiyle başlayan krizi n ardından yapılan ilk yüzyüze görüşme ve Erdoğan'ın 15 Temmuz darbe girişiminin ardından yurt dışına yaptığı ilk ziyaret oldu. Erdoğan, krizin ardından iki ülk e arasında ylc aylarında başlayan yakınlaşma sonucun d bu görüşmenin esasen EyOlÜl ayındaki G20 Zirvesp iin planlandığını nk 15 Temmuz 2016'daki darbe girişimi nedeniyle öne çekildiğini açıkladı. Putin de ilişkileri kr izöncesi Rdüz`eyine g etirmek konusunda mutabık kallıklaŞrını söyledi. Bu görüşmeyle ıirlÜikte ticaret, yatırım v} enerji alanlarında  b ir dizi somutadım atılmaya başlandı. Görüşmenin ardından Rusya'nın Türkiye'ye uygulad-ğı tur satış yasağı kaldırılırken, charter uçuşlar da yeniden başladı [a Ayrıca, Suriye'ede krizin çözümüne ilişkin görüş ayrılıklarını giderilmesi ve mutabakat sağlanması amacılc sür´cin iki ülke dışişlei bakanlıkları ve istihbarat birimlerinin katılımıy/la yürütülmesine karar verildi. Getty Images Putin ile Erdoğan arasında son 30 ayda yapılantelefon görüşmeleri ifue şöyld: Görüşme Tarihi Resmi Açıklamalara M Göre Şv Görüşmenin Konusu 5 Ekim 2016 İkili ] ilişkiler ve Suriye ö Eki m 2016 Suriye  ve Irak'taki üü gelişmeler 25 Kasım 2016 Halep sz Kasım 20~:6 Halep 30 Kasım 2016 Halep 18 Aralık 2016 Halp 20Aralık 2016 Rusya Büyükelçisi KarlLu suikastı 24 Aralık 2016 Karlov ikas*ı ve Halep }5 Aralık 2016 Karlov suikastı ve Halep s9 Aralık <(% 2016 Halep, Suriye'd e aÖeşkes ve  Astana görüşmeleri 12 Ocak 2017 Suriye 9 Şubat 2017 El Bab'da Rusya'nın hava operasyonunda Türk askerlerinin hayatını kaybetmesi 1B Nisan 20 17 Suriye 23 Haziran 2017 Türk Akımı%'&na ilk borunundöşenmesi 30 Haziran 2017 Astana görüşmeleri ve G`M zirvesi öv 25 Eylül2017 IKBY bağımsızlık refeoandumu 28 Ekim 201 7 Suriye 7 Aralık 2017 ABD'nin Kudüs'ü İsrail'in başkenti olarak tanıması 22 Aralık 2(017 Kudüs d Doğu Guta 11 Ocak 2018 Suriye, Akkuy; ve TürkAkım projeleri 3 Ocak 2018 Ze ytin Dalı H arekatı 31 Oa´ 2018 Z$eytin Dalı Harekatı  İdlib 8 Şubat 2018 Afrin ve İdlib 11 Şubat 201 8 Moskova'dadüşen uçakla ilgili taziye 19 Şubat 2018 Suriye 6 Mart 2018 Suriyeordusunun Doğu Guta operasyonu 1´9 Mart 2018 Yeniden seçilmesinden dolayı k= Putin'i tebrik 27 Map 2018 Rusya'daki bir AVM'de ç_ıkan yangından dolayı tdaziye 9 Nisan 2018 Doüu Guta ve Duma 12 oisan ğb018 Suriye 14 Nisan 2018 ABD, İngiltere $e FranPa'nn Suriye ordusuna hava operasyl{nu 10Mayıs 2018 ABD'nin İran nükleer anlaşmasındançekilme kararı 16 Mayıs 2018 Ü+ ABD'nin İsrail Büyükelçi liği'ni Kudüs'e taşıması 30 Mayıs 2018 Suriye, Akkuyu ve TürkAkım projeleri 2 4 Haziran2018 Yeniden seçilmesinden dolayı Er doğan' ı tebri 14 emmuf 2018 Suriye v>e enerji alanındaki işbirliği 10 Ağustos 2018 Ekonomlik, ticari,  savunma ve ene +rji alanındakiişbirliği 28 Kasım 2018 Kerç Boğazı'nda artan gerildm
Getty Images Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin bugün Moskova'da bir araya geliyor. Suriye'deki durumun ele alınması beklenen bu görüşme, iki liderin 2019'daki ilk yüz yüze görüşmesi olacak. Putin, Erdoğan'ın son yıllarda en sık telefonla ve yüz yüze görüştüğü liderler arasında yer alıyor.  'nin resmi açıklamalardan derlediği verilere göre, o tarihten bu yana geçen yaklaşık 30 aylık süre içerisinde 17 kez yüz yüze; 38 kez de telefonda olmak üzere toplam 55 kez görüştü. Bu görüşmelerin 26'sı ise 2018 yılı içerisinde gerçekleşti. Erdoğan ve Putin, 2018 yılı boyunca bir kısmı Türkiye'de, bir kısmı Rusya'da ve bazıları çeşitli zirveler için bulundukları başka ülkeler de olmak üzere yedi kez bir araya geldi. İki liderin çeşitli vesilelerle telefonda yaptığı görüşmelerin sayısı da 19. Bu görüşmelerin ardından yapılan açıklamalarda, Suriye konusunun bu temaslarda çok büyük rol oynadığı görülüyor. 2018 yılında iki liderin görüştüğü diğer konular arasında enerji alanındaki işbirliği ve ABD'nin Orta Doğu politikaları da yer alıyor. İki liderin temaslarında vardıkları uzlaşmalar sonucunda Suriye'de çok önemli gelişmelerin yaşandığı ve görüşme trafiğinin hızlandığı dönemlerin hemen arkasından somut bir kararın açıklandığı görülüyor. 2018 yılında da iki liderin görüşmesinin ardından Suriye ile ilgili atılan diğer somut adımlar arasında Zeytin Dalı Harekatı, başkent Şam'ın dışında bulunan Doğu Guta ve Duma'daki cihatçı örgüt mensuplarının silahlarıyla birlikte İdlib'e taşınması ve İdlib'de silahtan arındırılmış bölgenin kurularak, Suriye ordusunun operasyonunun ertelenmesi yer alıyor. Çatışmasızlık bölgelerinin oluşturulması da Mayıs 2017'de görüşmenin ardından gelirken, son dönemdeki temasların da Soçi'de başlayan siyasi çözüm çabalarına yoğunlaştığı anlaşılıyor. Kasım ve Aralık 2016'da yapılan yüz yüze ve telefon görüşmelerinin ardından Halep'teki silahlı grupların tahliyesiyle ilgili anlaşmanın ve Suriye genelinde ateşkes ilanının hayata geçirildiği dikkat çekiyor. AFP Ağustos 2016'daki görüşme St Petersburg kentinde yapıldı Türkiye, Kasım 2015'te Suriye'de operasyonlara katılan bir Rus jetini hava sahasını ihlal ettiği gerekçesiyle vurarak düşürmüştü. Bu gelişme üzerine Rusya, Türkiye'ye bir dizi ekonomik yaptırım uygulamaya başlamış ve ilişkiler tarihin en sıkıntılı dönemlerinden birine girmişti. İki ülke arasındaki yakınlaşma süreci ise 2016 ortasında başladı. Ancak 15 Temmuz 2016'daki darbe girişimi sırasında Putin'in Erdoğan'ı arayarak hem destek hem de bilgi vermesi ilişkilerin normalleşmesinde önemli bir dönüm noktası oldu. Darbe girişimiyle ilgili Erdoğan'a hem haber hem de destek veren liderlerin başında Putin'in gelmesinin ardından bu tarihten sonra iki lider çok yoğun bir görüşme trafiği yapmaya başladı. Bu görüşme trafiğinde bir yandan uçak krizinin ardından iki ülke ilişkilerinin normalleşmesi yolunda ciddi adımlar atılırken, Suriye'deki iç savaşta önemli gelişmeler yaşandı ve iki ülkenin ekonomik ilişkileri gelişti. Erdoğan ve Putin, uçak krizinin ardından ilk olarak 9 Ağustos 2016'da St. Petersburg'da bir araya geldi. Bu, hem Erdoğan'ın darbe girişimi sonrası yaptığı ilk dış ziyaret hem de iki lider arasında Kasım 2015'ten yana yapılan ilk görüşme oldu. Putin ile Erdoğan'ın en yeniden en eskiye, Ağustos 2016'dan bu yana yaptıkları bazı görüşmeler ve bu görüşmelerde alınan kararlar şöyle:  - İki liderin, 2018 yılındaki yedinci ve son görüşmesi G20 Zirvesi'nin düzenlendiği Arjantin'in başkenti Buenos Aires'te oldu. Görüşme yaklaşık 1 saat sürdü. Erdoğan burada "hayati konularda" görüşme fırsatı bulduklarını söyledi. Putin, G20 Zirvesi'nin ardından düzenlediği basın toplantısında Erdoğan ile neden bu kadar sık görüştüğüne dair bir soruya, "Suriye'deki durumun çözümü için görüşmek ve konuşmak için her türlü imkanı kullanıyoruz. Anayasa komitesinin oluşturulmasını kastediyorum. Çalışma çok hassas ve büyük sabır gerektiriyor. Gerçekten bunu hayata geçiriyoruz ve bunu gerçekleştiriyoruz. Çok dikkatli ilerliyoruz" dedi. İki liderin son görüşmelerinden birkaç hafta sonra başbaşa görüşmek için tercih ettikleri yer yine İstanbul oldu. Putin, TürkAkım Projesi Deniz Bölümünün Tamamlanması Töreni için Türkiye'ye geldi, ardından da Erdoğan'la bir araya geldi. Bu görüşmenin ana gündem maddesini enerji işbirliği oluşturdu. Erdoğan, törende yaptığı konuşmada boru hattının 2019'da yapılacak testlerin ardından faaliyete geçmeye hazır olacağını söyledi. Putin de proje kapsamında bin 800 kilometre boru hattı döşendiğini ve doğalgazın Türkiye üzerinden transit olarak Doğu ve Güney Avrupa'ya taşınacağını ifade ederek, bunun Türkiye'yi önemli bir doğalgaz merkezi haline getireceğini vurguladı. Boru hattının yıllık kapasitesi 31,5 milyar metreküp. EPA Erdoğan ve Putin'in bir sonraki görüşme için tercih ettikleri adres de İstanbul oldu. Fransa ve Almanya'nın katıldığı dörtlü Suriye zirvesi öncesinde iki lider bir araya geldi. Erdoğan ve Putin'in görüşmesi yaklaşık 45 dakika sürdü. Görüşmenin ana gündem maddesini İdlib'de varılan mutabakatın sahadaki yansımaları oluşturdu. İki liderin Suriye konusunda bugüne kadar yaptıkları en önemli görüşmelerden biri gerçekleşti. Erdoğan, İdlib'deki durumu görüşmek üzere Putin ile Soçi'de bir araya geldi. Bu görüşmede iki lider İdlib'de bir silahlardan arındırılmış bölge kurulması konusunda anlaşmaya varırken, Suriye hükümeti de askeri operasyonu erteleme kararı aldı. Bu mutabakat uyarınca, 15 Ekim tarihine kadar silahlı muhalif örgütler ile Suriye ordusu arasındaki temas hattında 15-20 kilometre genişliğinde silahtan arındırılmış bir bölge kuruldu ve silahlı örgütler ağır silahlarını çekti. Ayrıca Suriye hükümeti için büyük önem taşıyan ve İdlib eyaletinden geçen Halep-Lazkiye ve Halep-Hama otoyollarının açılmasına da karar verildi. Reuters  Liderlerin teması, Ağustos ayında da telefonda yoğun şekilde devam etti. Bu temaslar, Türkiye ile ABD arasındaki ilişkilerde Pastör Andrew Brunson'ın tutukluluğunun devamı nedeniyle uygulanan yaptırımların yarattığı krizin zirveye ulaştığı ve liranın da tüm zamanların en düşük düzeylerinde seyrettiği bir dönemde yapıldı. Bu dönemde iki taraftan da birbirleri arasındaki ticarette milli para birimlerinin kullanılmasına yönelik çalışmaların sürdüğü yönünde açıklamalar geldi. Suriye konusunda ise ana gündem maddesini Suriye ordusunun İdlib'i büyük çoğunluğunu cihatçı örgütlerin oluşturduğu silahlı grupların elinden geri almak üzere yapmayı planladığı askeri operasyon oluşturmaya başladı. Bu kapsamda 7 Eylül'de İran'ın başkenti Tahran'da Erdoğan, Putin ve Ruhani arasında yılın üçüncü zirvesi gerçekleştirildi. Bu zirve kapsamında Erdoğan hem Putin hem de Ruhani ile baş başa görüşmeler yaptı. Ancak bu zirvenin en ilginç noktasını tamamının televizyondan canlı yayınlanmış olması oluşturdu. Canlı yayınlanan zirvede Erdoğan ile Putin arasında "ateşkes" tartışması yaşandı. Erdoğan, Suriye ordusunun olası operasyonunu engellemek için ateşkes ilan edilmesinin Tahran zirvesinin en önemli adımlarından biri olacağını söyledi. Ancak Putin, masada cihatçı örgütlerin temsilcilerinin olmadığını belirterek, kimsenin onlar adına konuşmaması gerektiğinin altını çizdi. Ateşkes önerisi zirve bildirgesinde yer almadı.  Erdoğan ve Putin, Güney Afrika'da düzenlenen BRICS Zirvesi kapsamında bir araya geldi. Erdoğan, burada yaptığı açıklamada Rusya ile aralarındaki dayanışmanın "birilerini gerçekten kıskandırdığını" söyledi. İki lider, yüz yüze görüşmelerine dört ay gibi bir süre ara vermiş olsalar da bu dönem içerisinde çok sayıda telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Nisan-Temmuz 2018 arasında gerçekleşen sekiz telefon görüşmesinin ana gündem maddesini Suriye oluşturdu. Erdoğan ve Putin, Nisan ve Mayıs ayında yaptıkları telefon görüşmelerinde, Suriye ordusunun o dönem başkent Şam yakınlarında silahlı örgütlerin elinde bulunan son yerler olan Doğu Guta ve Duma'daki durumuyla ilgili yoğun temaslarda bulundu. Nisan ayı sonunda Doğu Guta ve Duma, Suriye ordusu tarafından geri alındı ve varılan anlaşma uyarınca buradaki çoğu cihatçı örgütlere mensup savaşçıların İdlib'e yerleşmesine izin verildi. Ayrıca, o dönemde ABD, İngiltere ve Fransa'nın Suriye ordusuna yönelik hava operasyonu da görüşmelerde gündeme geldi. Erdoğan, bu hamleyi doğru bulduğunu söylerken, Putin ise eleştirmişti. Mayıs ayıyla birlikte iki liderin temaslarında ABD'nin Orta Doğu politikalarının öne çıktığı görülüyor. Bu dönemdeki telefon görüşmelerinde ele alınan konular arasında ABD'nin İsrail Büyükelçiliği'ni Kudüs'e taşımasıyla ilgili bölgede tansiyonun artması ve Başkan Donald Trump'ın İran ile yapılan nükleer anlaşmadan geri çekilme kararı yer alıyor. Ayrıca enerji alanındaki işbirliği de temaslarda ele alınan bir diğer konu oldu. Liderler, Mersin'de yapılacak Akkuyu Nükleer Santrali'nin temel atma töreninde bir araya geldi. Bu, Putin'in bir kez daha devlet başkanı seçilmesinin ardından sonra yaptığı ilk yurt dışı seyahat oldu. Erdoğan törende yaptığı konuşmada, Türkiye ile Rusya arasında bir "işbirliği ruhu" olduğunu söyledi. Putin de Erdoğan'a "değerli dostum" olarak hitap etti. İki liderin başbaşa görüşmesinden ise S-400'lerle ilgili önemli bir karar çıktı. Putin, ortak basın toplantısında, Türkiye'nin S-400 füze savunma sisteminin teslim süresinin kısaltılması yönündeki talebini kabul ettiklerini söyledi.  Putin, önce Suriye'de Devlet Başkanı Beşar Esad, sonra da Mısır'da Cumhurbaşkanı Abdülfettah Sisi ile görüştü ve akşam saatlerinde Ankara'da Erdoğan ile bir araya geldi. Putin, Suriye'deki durumun ele alındığını ve ülke topraklarının "neredeyse tamamının teröristlerden kurtarıldığını" söyledi. Rusya lideri, "Suriye Ulusal Kongresi'nin önümüzdeki yılın başında görüşmesini konuştuk. Katılımcıları, Suriye'nin devlet yapısını, yeni anayasayı ve BM denetiminde seçimlerin yapılmasını görüştük" dedi ve çatışmasızlık bölgeleri konusunda çabalarından dolayı Erdoğan'a bir kez daha teşekkür etti. Erdoğan da ikinci bir Soçi Zirvesi'nin toplanacağını belirterek, "Astana garantörleri olarak Cenevre'deki sürece katkı sağlayacağız" diye konuştu. İki lider bu kez baş başa görüşme değil, Suriye'deki çözüm çabalarının ele alındığı ve İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani'nin de hazır bulunduğu üçlü bir zirve için bir araya geldi. Putin, Erdoğan ve Putin, Suriye'de çözüm çabaları için bir yol haritası niteliğinde olan ortak bir bildiri yayınladı. Liderler, Suriye'de siyasi bir çözüme ulaşılması için "yakın gelecekte" Suriye Ulusal Diyalog Kongresi'nin toplanması konusunda uzlaşmaya vardı. Ayrıca Suriye halkının desteğini alacak bir anayasa ve Birleşmiş Milletler (BM) gözetiminde adil seçimlerin yapılmasına da destek verildi. Türkiye, bu kongreye "PKK'nın uzantısı" olarak nitelendirdiği ve "terör örgütü" olarak tanımladığı Demokratik Birlik Partisi (PYD) ve silahlı kanadı Halk Savunma Birlikleri'nin (YPG) katılmasına karşı olduğunu açıkladı. Rusya da Türkiye'nin itirazlarının not edildiğini bildirdi. Görüşme 2 saat 10 dakika sürdü. Görüşmenin ardından Putin, ilişkilerin kriz öncesi düzeyine döndüğünü ilan etti. Erdoğan da savunma alanındaki işbirliğini artırmaya dönük adımlar atılacağını söyledi. Putin ayrıca, bu görüşmeden kısa bir süre önce ziyaret ettiği Tahran'da Ruhani ile yaptığı temaslar hakkında Erdoğan'a bilgi verdi. Suriye konusunda ayrıca Putin, "Astana sürecinin garantörleri olan Rusya, Türkiye ve iran arasındaki çalışmalar başarıyla devam ediyor" dedi. BBC Bu döneme kadar iki ülke ilişkilerinde Suriye ve ekonomik ilişkilerin ağırlıkta olduğu görülürken Eylül ayıyla birlikte savunma alanında da işbirliğine yönelik işaretler güçlenmeye başladı. Bu görüşmeden iki hafta önce, 12 Eylül'de Türkiye, Rusya'dan S-400 hava savunma sisteminin satın alınması için anlaşmanın imzalandığını ve kapora yatırıldığını açıkladı. İki liderin görüşmesi için bu kez Putin, Erdoğan'ın daveti üzerine Ankara'ya geldi. İki liderin görüşmesinde ağırlıklı olarak Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin bağımsızlık referandumu ve Suriye konuları ele alındı. Erdoğan, Irak ve Suriye'nin toprak bütünlüğünün korunması konusunda Putin ile mutabık kaldıklarını söyledi. Putin de Suriye'deki çözüm çabalarına yaptığı katkılardan dolayı Erdoğan'a teşekkür etti ve Mayıs ayında üzerinde uzlaşmaya varılan çatışmasızlık bölgesi girişimi hayata geçirilerek "önemli bir başarıya imza atıldığını" söyledi. Putin ayrıca, Suriye'de çözüm için siyasi şartların artık oluştuğunu da sözlerine ekledi. İki lider, Almanya'nın Hamburg kentinde düzenlenen G20 Zirvesi sırasında bir araya geldi. Görüşme yaklaşık bir saat sürdü. Erdoğan, "Suriye, Irak, bununla ilgili bölgedeki beklentiler çok yüksek. Ben görülmemizi bu bakımdan da önemiyorum" dedi. Putin de Türkiye'nin rolü sayesinde Suriye'deki durumun daha da iyiye gittiğini ve "terörle mücadelede önemli bir mesafe" katedildiğini söyledi. Erdoğan, Putin'in daveti üzerine Rusya'nın Soçi kentine gitti. Görüşmenin ardından vize ve domates ihracatı haricinde tüm kısıtlamaların kaldırıldığı açıklandı. Putin, bu görüşmeyle "normalleşme sürecinin" tamamlandığını ve ilişkilerin iyileşmeye başladığını söyledi. Ancak bu toplantıda esas Suriye ile ilgili kritik bir karar alındı. Putin ve Erdoğan, başta İdlib olmak üzere Suriye'de çatışmasızlık bölgelerinin kurulması konusunda mutabık kaldı. Putin ve Erdoğan, ilerleyen aylarda hayata geçirilecek olan dört çatışmasızlık bölgesiyle ilgili ilk görüşmeyi de Soçi'de harita üstünde gerçekleştirmiş oldu. Toplantı 2 saat 40 dakika sürdü. Görüşmede ağırlıklı olarak ekonomi alanındaki işbirliği konusu ele alındı. Görüşmenin ardından Rusya'nın başta inşaat olmak üzere Türk şirketlere uygulanan kısıtlamaların kaldırılması ve çalışanlara vize yasağına son verilmesi kararı aldığı açıklandı. Görüşmenin bir diğer önemli gündem maddesi de Suriye oldu. Putin, görüşmenin ardından yaptığı açıklamada, Suriye'deki ateşkesin genel anlamda "Rusya, Türkiye ve İran sayesinde muhafaza edildiğini" söyledi ve Erdoğan'a yaptığı katkılardan dolayı teşekkür etti. Getty ImagesG20 zirvesinin aile fotosunda iki lider yan yana durdu Putin, 23'üncü Dünya Uluslararası Enerji Kongresi'ne katılmak üzere İstanbul'a geldi. Putin ile Erdoğan, İstanbul'da 1 saat 40 dakika süren bir görüşme yaptı. Bu görüşmenin ardından bir dizi anlaşmaya imza atıldı. Rusya, Türkiye'den ihraç ettiği domates hariç tüm tarım ürünlerindeki kısıtlamaları kaldırırken, iki ülke ortak yatırım fonu kurma kararı aldı. Enerji bakanları, iki hattan oluşacak olan ve toplam 31,5 milyar metreküp kapasiteye sahip olması planlanan Türk Akımı doğalgaz boru hattı projesinin anlaşmasını imzaladı. Ayrıca, Akkuyu Nükleer Santral projesiyle ilgili çalışmaların devam edilmesi konusunda liderler görüş birliğine varıldı. Putin, o dönemde Suriye hükümeti ile silahlı gruplar arasında sert çatışmaların yaşandığı Halep'ten silahlı grupların çıkarılması konusunda Erdoğan'la birlikte çalışacaklarını söyledi. Erdoğan da Halep'te akan kanın durmasını istediklerini belirtti. İki lider, G20 Zirvesi'ne katılmak üzere bulundukları Çin'de bir araya geldi. İki saat süren bu buluşma, St Petersburg'daki görüşmenin bir devamı niteliğinde oldu. Yapılan açıklamalara göre, iki lider, siyasi, ekonomik ve enerji alanında bundan sonrasına dair atılabilecek adımları ele aldı. Bu görüşmeden birkaç gün sonra, Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın, Erdoğan'ın Çin'den ayrılmadan önce Putin ile bir kez daha görüştüğünü açıkladı. İki liderin buluşması, Türkiye'nin Kasım 2015'te hava sahasını ihlal ettiği gerekçesiyle bir Rus savaş uçağını vurarak düşürmesiyle başlayan krizin ardından yapılan ilk yüz yüze görüşme ve Erdoğan'ın 15 Temmuz darbe girişiminin ardından yurt dışına yaptığı ilk ziyaret oldu. Erdoğan, krizin ardından iki ülke arasında yaz aylarında başlayan yakınlaşma sonucunda bu görüşmenin esasen Eylül ayındaki G20 Zirvesi için planlandığını ancak 15 Temmuz 2016'daki darbe girişimi nedeniyle öne çekildiğini açıkladı. Putin de ilişkileri kriz öncesi düzeyine getirmek konusunda mutabık kaldıklarını söyledi. Bu görüşmeyle birlikte ticaret, yatırım ve enerji alanlarında bir dizi somut adım atılmaya başlandı. Görüşmenin ardından Rusya'nın Türkiye'ye uyguladığı tur satış yasağı kaldırılırken, charter uçuşlar da yeniden başladı Ayrıca, Suriye'de krizin çözümüne ilişkin görüş ayrılıklarını giderilmesi ve mutabakat sağlanması amacıyla sürecin iki ülke dışişleri bakanlıkları ve istihbarat birimlerinin katılımıyla yürütülmesine karar verildi. Getty Images Putin ile Erdoğan arasında son 30 ayda yapılan telefon görüşmeleri ise şöyle: Görüşme Tarihi Resmi Açıklamalara Göre Görüşmenin Konusu 5 Ekim 2016 İkili ilişkiler ve Suriye 18 Ekim 2016 Suriye ve Irak'taki gelişmeler 25 Kasım 2016 Halep 26 Kasım 2016 Halep 30 Kasım 2016 Halep 18 Aralık 2016 Halep 20 Aralık 2016 Rusya Büyükelçisi Karlov suikastı 24 Aralık 2016 Karlov suikastı ve Halep 25 Aralık 2016 Karlov suikastı ve Halep 29 Aralık 2016 Halep, Suriye'de ateşkes ve Astana görüşmeleri 12 Ocak 2017 Suriye 9 Şubat 2017 El Bab'da Rusya'nın hava operasyonunda Türk askerlerinin hayatını kaybetmesi 13 Nisan 2017 Suriye 23 Haziran 2017 Türk Akımı'na ilk borunun döşenmesi 30 Haziran 2017 Astana görüşmeleri ve G20 zirvesi 25 Eylül 2017 IKBY bağımsızlık referandumu 28 Ekim 2017 Suriye 7 Aralık 2017 ABD'nin Kudüs'ü İsrail'in başkenti olarak tanıması 22 Aralık 2017 Kudüs ve Doğu Guta 11 Ocak 2018 Suriye, Akkuyu ve TürkAkım projeleri 23 Ocak 2018 Zeytin Dalı Harekatı 31 Ocak 2018 Zeytin Dalı Harekatı ve İdlib 8 Şubat 2018 Afrin ve İdlib 11 Şubat 2018 Moskova'da düşen uçakla ilgili taziye 19 Şubat 2018 Suriye 6 Mart 2018 Suriye ordusunun Doğu Guta operasyonu 19 Mart 2018 Yeniden seçilmesinden dolayı Putin'i tebrik 27 Mart 2018 Rusya'daki bir AVM'de çıkan yangından dolayı taziye 9 Nisan 2018 Doğu Guta ve Duma 12 Nisan 2018 Suriye 14 Nisan 2018 ABD, İngiltere ve Fransa'nın Suriye ordusuna hava operasyonu 10 Mayıs 2018 ABD'nin İran nükleer anlaşmasından çekilme kararı 16 Mayıs 2018 ABD'nin İsrail Büyükelçiliği'ni Kudüs'e taşıması 30 Mayıs 2018 Suriye, Akkuyu ve TürkAkım projeleri 24 Haziran 2018 Yeniden seçilmesinden dolayı Erdoğan'ı tebrik 14 Temmuz 2018 Suriye ve enerji alanındaki işbirliği 10 Ağustos 2018 Ekonomik, ticari, savunma ve enerji alanındaki işbirliği 28 Kasım 2018 Kerç Boğazı'nda artan gerilim