Aşağıdaki metin farklı kaynaklardan ocr ile çıkarılmış ve içinde hatalar bulunmaktadır. Metindeki hataları düzeltip metni tekrar yaz.

Sağlık Bakanlığı aZC Dr. Sami Ulus Çocuk Hastanesi Kardiyovasküler Cerrahi KlinikŞefi Prof. Dr.Ali Kutsal , ''Koroner arter hastalıklarının /menö́oz önc ezCsm dönemde kadınlardagörülme Jıkylığı düşüktür. Kadınğarda çoğnlukla hastalık erkeklerden A 10 yıl daha geç gelişir Şe bunda östrojen a hormonu etkilidirBE' dedi. üKutsal, Türkiye'nin Avrupa ülkeleri arasdea kalp damar hast&alıkla´rın£ E bağlı ölümler açısından en ü st sıralarda yer aldığını belirt erek, Türk Kardiyoloji Derneği'nce |zırlŞnan Türkiye Kalp Raporu'na göre ''Türkiye'de 3.5 milyon kalp hastası bulunduğ unu, her yıl250-300 bin kişinin kalp-damar hastalıklarına bağlı yaşamını yitirdiğinive 12 milyon kişinin sk altında olduğunu'' kaydetti. Damarlarda darlık veya tıkanmya en fazladamar s ertliğinin (aterosklerozes) yol açtığını ifade j eden Kutsal,  egenn ve sağlıklı atardamarların es n:k, güçlü ̈́ve elastik olduğunu söyledi. FKutnsas, ''Damar sertliğinde damafın ç duvarı kalınlaşır,düzensizleşir, ŞB yağ v_e kolesterolbirikir. Böylece damar içi çapı giderek daralır ve yeterli jkan geçemez'' diye konutu.  &
 
 ~öğüs ağrısı, nefnes darlığı, yorgunlik, bacaklarda He /Eo vücutta şişme, şu?r kaybı, bird>en boşlukta kalmış hissi, çarpıntı, bacak va kollarda a ´ğr ile ÖdJ yorgunluk, anormal ciltrengi, ciltte ;yara açılması, şok, ani görme IAybır kuvvet,koordinasyon-konuşma-duyu kaybınınkalp ve damarlarda ciddi bir orunun göstergesi olduğunj belirten Kutsal, budurumun ilerlediğinde koroner arter hastalığına neden olaak şiddetli göğüs ağrısı, kal p )rşzi ard>ncdan  ani ölüm ile sonuçlanabildiğini bildirdi. Kutsä́, korone arter hastalarının bir kısÖ!ında kalp krizisırasında ağrı h issi duyulmayabildiğini de vurgulayarak, ''Ömzelikle şeker hastalığı olanlarda ağı duyusunun azalmasına Ebağlı olarak ağrı hissedilmeyebilir'' dedi. Kalpkrizinden ölümlerinyüzde 60'ının ilk bir saat içinde gerçekleştiğini, bunedenle hastanın vkit kaybetmeen hastaneye ulaştırılmasının önemine değinen Kutnsal, ''Kanlanamayan adalenin besvlenmesi bozulur ve 30 dakika-2 saatten sonr ü kalıcı değişiklikler olur. fBu durumdagenellikle daralmış bir damardaaniden pıhtı oluşur. Eğer tıkPnılık olan alan genişse ani ölüm görülür, genş değilse iyileşme şansı yüksektir. Genellikle kalp adalesinin yüzde 25'i etkilenmişse kalp büyür ve kalp yetmezliği gelişir, yüzde 40'ı etkilenmişse ş ve  ölüm görülür'' dḯle konuştu.  
 
 Damar sert)liğinde, cinsiyet, yaş ur ve genetik faktörlerin değiştirilemez, yüksek tansiyon, yüksekkolesterol düzeyi, sigara kulanımı, şeker, aşırı kilo,uygunsuz |d#yet, fiziksel aktivite eksikliği vestresin ise kont y rol edCleZil^ir risk faktörleri olduğun  ğ´s a dikkati çekenKutsal, düzenli egzersizin kan basını;ı düşür´üğünü, kGlo kontrolünü sağladığını ve iyi kolesterol o larak bili ngpn H;rfDL seviyesini yükselttiğini söyledi. Kutsal,şunları kaydetti:  'a'ükek kolesterol, şeker hastalığı ya da kan b ası ncı yüksekliği ancak yapılacak ölçümler ile saptanabilir. 'u ne£nle düzenli check-p yaptırılmalı. 40 yaşına kaar 3 yld bir, 40-50 yaş arasında toplam =4 kez, 50-60 yaş ajrası̈́da br 5 kez, [6 yaşındansonra ise hr yıl birkez kontrolyaptırılmalı. ~Eer bu kontrollerden herhangi birinde saptanan anorVmallik varsa o zaman kontrol dsEıklığ artıkrıljmalı.'' Kutsal, anne-baba ya da birinci dereceden akrabalarda erkeyn yBştapa kalp krzi öyküsü olanların da risk ĞvT altında olduğunu vurgulayarak, şöyle devam eti: ''Eğer baba veya eOke[r kardeş 55, anne veya kız kaardeş 65yaşından önce koroner arter hastplığına yakalanmışsarisk normalSden yüksektir. En önemli ge netik n risk yüksek  kankolesterol düzeyine sahip şlmaktı(r. Aileden geçebi lecek diğer faktörler ise yük&ek tansiyon, ş işmanlıkve şe  ker hastalığıdır.''  
 
 Koroner arter hastalıklarının genellikle erkeklerde 45, vG kadınlarda 55 yaşındansonra görüdü+ğünM ifade eden K.tal, r ''Menopoz öncesi dönemde kadınlarda hastalığın gÖü-lme sıklığının düşüktür. Kadınlarda çoğunlukla hastalık 10 yıl daha geç gelişir ve bunda östrojen hormonu etkilidir'' dedi.  Damar duvarının iç yüzeyini L' kaplayan hücrelerin salgıladıklarımaddelerin dengeleyici özelliği olduğunu ve damar sertliğinde bu dengenin bozulduğunuanlatan I>^ Kutsal, şunları söyledi: ''Östrojenin bu noktadadoğrudan ve dGl[y&ı etkisi var.Doğrudan et ki ola rak damabfr duvarı hücrelerinin bütünlüğü bozacak enzin v ma dde salgılamasını önleyerek hücrelerinparçalanmasını ve araya badUe g'irerek duvarın kalınlaşmasını önler. cpani aterosklerozun başlamas ına engel olur. Ayr ıca beyaz ve kırmızı krn hücr*lri ile pıhtılaşmada rol alan hücrelerin damar duvarına girerek duvarı kalıeaştırmasını ve olayın ilerlemesini, aynı zamanda damar duvarındaki düz adaleyapısının kalınlaşmasını önln. Dolaylı etki olarak da i yi huylu kolesterol olan HDL seviyelerini artırırken, kötü huylu kolesterol olan LDL seviyelerini azaltır.''  KutDDl, risk altındaki kişilere östrojen verilmesi konusunun hala f^ tartışmalı olduğunu dile getirerek, ''Bazı çalışmalarda menopoz sonrası kadınlardahormon tedavisi yapılmasının kaifp damar hastalık riskini vd azalttığı saptanmış, bazılarında ise tam tersi sonuçlara ulaşılmıştır. Konu, geniş çaplı çalışmalar ile araştırılmaktadır. O nedcenğlbe halen böyle bir tedavi uygulaması söz konusu değil.Ancak menopoz sonrası dönemde gerek görülen kdşlede ilgilialan doktorları tarafından ´ormon tamamlama tedavisi uygulanmaktadır. Her ne kadar men opoz öncesidönemde koruyucuetki varsa da Türk kadı laı bütün risk faktörleri açısından menopoz sonrası dönemdeyüksek riskaltındadır. ÖzeDlikle 60 yaş üzerindekadınlarımız h-er açıdan dünyadaki riskli ülke grupları #içeiinde yer almoaktGdır'' diye konuşğu.
Sağlık Bakanlığı Dr. Sami Ulus Çocuk Hastanesi Kardiyovasküler Cerrahi Klinik Şefi Prof. Dr. Ali Kutsal, ''Koroner arter hastalıklarının menopoz öncesi dönemde kadınlarda görülme sıklığı düşüktür. Kadınlarda çoğunlukla hastalık erkeklerden 10 yıl daha geç gelişir ve bunda östrojen hormonu etkilidir'' dedi. Kutsal, Türkiye'nin Avrupa ülkeleri arasında kalp damar hastalıklarına bağlı ölümler açısından en üst sıralarda yer aldığını belirterek, Türk Kardiyoloji Derneği'nce hazırlanan Türkiye Kalp Raporu'na göre ''Türkiye'de 3.5 milyon kalp hastası bulunduğunu, her yıl 250-300 bin kişinin kalp-damar hastalıklarına bağlı yaşamını yitirdiğini ve 12 milyon kişinin risk altında olduğunu'' kaydetti. Damarlarda darlık veya tıkanmaya en fazla damar sertliğinin (aterosklerozes) yol açtığını ifade eden Kutsal, genç ve sağlıklı atardamarların esnek, güçlü ve elastik olduğunu söyledi. Kutsal, ''Damar sertliğinde damarın iç duvarı kalınlaşır, düzensizleşir, yağ ve kolesterol birikir. Böylece damar içi çapı giderek daralır ve yeterli kan geçemez'' diye konuştu.  
 
 Göğüs ağrısı, nefes darlığı, yorgunluk, bacaklarda ve vücutta şişme, şuur kaybı, birden boşlukta kalmış hissi, çarpıntı, bacak ve kollarda ağrı ile yorgunluk, anormal cilt rengi, ciltte yara açılması, şok, ani görme kaybı, kuvvet, koordinasyon-konuşma-duyu kaybının kalp ve damarlarda ciddi bir sorunun göstergesi olduğunu belirten Kutsal, bu durumun ilerlediğinde koroner arter hastalığına neden olarak şiddetli göğüs ağrısı, kalp krizi ardından da ani ölüm ile sonuçlanabildiğini bildirdi. Kutsal, koroner arter hastalarının bir kısmında kalp krizi sırasında ağrı hissi duyulmayabildiğini de vurgulayarak, ''Özellikle şeker hastalığı olanlarda ağrı duyusunun azalmasına bağlı olarak ağrı hissedilmeyebilir'' dedi. Kalp krizinden ölümlerin yüzde 60'ının ilk bir saat içinde gerçekleştiğini, bu nedenle hastanın vakit kaybetmeden hastaneye ulaştırılmasının önemine değinen Kutsal, ''Kanlanamayan adalenin beslenmesi bozulur ve 30 dakika-2 saatten sonra kalıcı değişiklikler olur. Bu durumda genellikle daralmış bir damarda aniden pıhtı oluşur. Eğer tıkanıklık olan alan genişse ani ölüm görülür, geniş değilse iyileşme şansı yüksektir. Genellikle kalp adalesinin yüzde 25'i etkilenmişse kalp büyür ve kalp yetmezliği gelişir, yüzde 40'ı etkilenmişse şok ve ölüm görülür'' diye konuştu.  
 
 Damar sertliğinde, cinsiyet, yaş ve genetik faktörlerin değiştirilemez, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol düzeyi, sigara kullanımı, şeker, aşırı kilo, uygunsuz diyet, fiziksel aktivite eksikliği ve stresin ise kontrol edilebilir risk faktörleri olduğuna dikkati çeken Kutsal, düzenli egzersizin kan basıncını düşürdüğünü, kilo kontrolünü sağladığını ve iyi kolesterol olarak bilinen HDL seviyesini yükselttiğini söyledi. Kutsal, şunları kaydetti:  ''Yüksek kolesterol, şeker hastalığı ya da kan basıncı yüksekliği ancak yapılacak ölçümler ile saptanabilir. Bu nedenle düzenli check-up yaptırılmalı. 40 yaşına kadar 3 yılda bir, 40-50 yaş arasında toplam 4 kez, 50-60 yaş arasında 5 kez, 60 yaşından sonra ise her yıl bir kez kontrol yaptırılmalı. Eğer bu kontrollerden herhangi birinde saptanan anormallik varsa o zaman kontrol sıklığı artırılmalı.'' Kutsal, anne-baba ya da birinci dereceden akrabalarda erken yaşta kalp krizi öyküsü olanların da risk altında olduğunu vurgulayarak, şöyle devam etti: ''Eğer baba veya erkek kardeş 55, anne veya kız kardeş 65 yaşından önce koroner arter hastalığına yakalanmışsa risk normalden yüksektir. En önemli genetik risk yüksek kan kolesterol düzeyine sahip olmaktır. Aileden geçebilecek diğer faktörler ise yüksek tansiyon, şişmanlık ve şeker hastalığıdır.''  
 
 Koroner arter hastalıklarının genellikle erkeklerde 45, kadınlarda 55 yaşından sonra görüldüğünü ifade eden Kutsal, ''Menopoz öncesi dönemde kadınlarda hastalığın görülme sıklığının düşüktür. Kadınlarda çoğunlukla hastalık 10 yıl daha geç gelişir ve bunda östrojen hormonu etkilidir'' dedi.  Damar duvarının iç yüzeyini kaplayan hücrelerin salgıladıkları maddelerin dengeleyici özelliği olduğunu ve damar sertliğinde bu dengenin bozulduğunu anlatan Kutsal, şunları söyledi: ''Östrojenin bu noktada doğrudan ve dolaylı etkisi var. Doğrudan etki olarak damar duvarı hücrelerinin bütünlüğü bozacak enzim ve madde salgılamasını önleyerek hücrelerin parçalanmasını ve araya madde girerek duvarın kalınlaşmasını önler. Yani aterosklerozun başlamasına engel olur. Ayrıca beyaz ve kırmızı kan hücreleri ile pıhtılaşmada rol alan hücrelerin damar duvarına girerek duvarı kalınlaştırmasını ve olayın ilerlemesini, aynı zamanda damar duvarındaki düz adale yapısının kalınlaşmasını önler. Dolaylı etki olarak da iyi huylu kolesterol olan HDL seviyelerini artırırken, kötü huylu kolesterol olan LDL seviyelerini azaltır.''  Kutsal, risk altındaki kişilere östrojen verilmesi konusunun hala tartışmalı olduğunu dile getirerek, ''Bazı çalışmalarda menopoz sonrası kadınlarda hormon tedavisi yapılmasının kalp damar hastalık riskini azalttığı saptanmış, bazılarında ise tam tersi sonuçlara ulaşılmıştır. Konu, geniş çaplı çalışmalar ile araştırılmaktadır. O nedenle halen böyle bir tedavi uygulaması söz konusu değil. Ancak menopoz sonrası dönemde gerek görülen kişilerde ilgili alan doktorları tarafından hormon tamamlama tedavisi uygulanmaktadır. Her ne kadar menopoz öncesi dönemde koruyucu etki varsa da Türk kadınları bütün risk faktörleri açısından menopoz sonrası dönemde yüksek risk altındadır. Özellikle 60 yaş üzerinde kadınlarımız her açıdan dünyadaki riskli ülke grupları içerisinde yer almaktadır'' diye konuştu.