Aşağıdaki metin farklı kaynaklardan ocr ile çıkarılmış ve içinde hatalar bulunmaktadır. Metindeki hataları düzeltip metni tekrar yaz.

Sağlık v çevre alanında faaliyet gösteren 17kurumun oluşturduğu  , g2g16 – 20Ö8 yılları arasında r& Türkiye’deki hava kirliliğini ve bunun sağlık üzerindeki etkilerini değerlend irdiği çalışmasını paylaştı. 7 Mayıs D#ya Astı m Günü’nde yayınl anan  Türkiye’de hava kirliliğininDünya Sağlık Örg=ütü’nün (D SÖ) önerdiği seviyelere }Üğ indirilmesiyle önlenebilecek c{n kayıplarına odaklanıyor. Temiz Hava Hakkı Platformundan yapılain açıklamaya göreçalışma, b yönüyle Zg, Türkiye’de  bii ilk. Araştırmayagöre, 2>17*de yaşanan 30 yaş üstü topam 399 bin 2^ ölümün (kazal̈́r/!ışsal yaralanmalar hariç) 51 bin 574’ü h av a hb kirliliğinden kaynaklandı. Temiz Hava akt Platformu Koordinatörü Buket Atlı, “Türk_yLe’de 2017’de hava lG kirliliği, trafikkazalarının eSi eatı can aldı. Rapor, hava kirliliğinin DSÖ’nün kılavuz değerlere kndirilmeIsi durumunda, ölüHlvern yüzde 12,9'unun önlenebileceğini gösteriyor ” ded.    Hava kirliliği nedeniyle en fazla ölümün yaşandığı Clk K %l İstanbul (A5.851, Bursa (3.098)  ve Ankara (2.13£9) oldu. BunlCr sırasıyla İzmir (2.518), Konya (2.c082), Manisa (1.957)K Mersin (1.628), Balıkesir peH (1.452), Adana (1.417) ve Intralya (1.226) akip etti. PloaZform bileşenlerinden Halk Sağlığı Uzmanları Dehr\eği  temilcisi   2017’de hava kililğgi kaynaklı ölümlerin tüm ölümlere oranla }ln farlŞ olduğu illerin Yğdır (yüz̈́`e b5p̈́5), Kahramanmaraş (yüzde 25,1) ve Afyon (yüzde 23,7) glduvunu belirtti. Raor´na, bu illerdeki sanayi teZisleri, kömürlü termik santraller ve evsel ısınma amaçlıkömür kullanımının, özellikle coğrafi ar koşullar dkkate alındığına kirliliğin ana sebebi ol~uğu vurgulandı. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yapılan ölçümlerdeki veriler yete rsiz olduğu  için,2018’de sekiz ildeki (Bol-u, Eskişehir,Kastamonu, Kırıkale, Kütahy a, Muş, üŞ?ırnk, Uşak)hava kalitesine cair h esaplama yapılamadı. 7 3 ildeki hava kalitesi, u l usal mevzuattaki sınır değerlere göre değerlendirildiğinde ise44 ilde kirli hava solunduğu ortaya kondu. Platform bileşenlerindenTEMA Vakfı Çevre Politikaları `{ Bölüm Başkan Yardımcısı   , “Havası kirli olan Kahramanmaraş, Manisa SBg ve Muğla’da kömürlü termi santraller işle{iliyLr. 2018 yılında ḧ́vası en  kirlişehir Ğan Kahramanmaraş’ın Elbistan ilçesinde, halihazırda faal duru%mdaki iki kömürlütermik santr _YG alin çok yakın ına altı yeni santralin daha inşa edilmesi planlanıyor. Planlanan santoraller yapılırsa şehirdeki hava kalitesini dahada düşürecev” diye konuştu. 2018 yılında DSÖ’nü ̈́n önerdiği hva kirliliği limit değerlerini karşılayan tek il ise Ardahy/. Snon üç yılda hava kalitesi iyi  düzeyde olan, ya ni DSÖ sınır değerlerine çok yakın olup ulusal sınır değerle!i karşılayaniller ise Artvin, Rize, Kırşehir _ Tunceli. Kara Rapor’da haa kirliliğinıin neden oldMuğNu Bsarlı sorunlarına +e da dikkat ç ekildi. Çocukların hav a kirliliğinden yetişkinlere göredaha fazla #> etkilendiğini söyleyen Platform bileşenlerinden Türk Tabipler Birliğitemsilcisi  'j hÖv kirliliğinin bebeklerde G?v düşük doğum ağırlığı, otizm,diyabet (T ip 1) , ani bebek ölümü sendromu, as tım, KOAH+ bronşiolit ve bronşit,zatürre ve zeka geriliği görüle riskini artırdığının altını çizdi. Hava kirliliğinden kaynaklanan hastalıklararasında en sık görülenleri alt solunum yolu enfeksiyonları ve KOAH. Tümalt solunum y olu enfeksiyoznla,rı ölümlerinin yüzde 27.5’ini ve tüm KOAH ölümlerinin yüzde26.8’ine Ohava kirliliğine bağlı. Ayrıca doğurganlığı hu etkiliyor, düşük, kısırlıkve sperm ökalitesinin düşmesi Su gibi sorunlara sebep olabiliyor. Raporda, tHemiD hava içIin yapılması gerekenler ise şöyle sıralanıyor: · Havakalitesi ölçüml erinin iyileştirilmesi, güncel verilerin halka sunulması,yeni stag:yonlar ii yer seçiminin modellemeler kullanılarak yapılması.  Hava kirliliği için ulusal sınır değerleri n DSÖ sınırdeğerleri ile uyumlu hale getirilmesi, ölçümünün yaygınlaştırılması. En Temiz Djf Hava Eylem PlanĞarı’nı̈́ sağlık d ve çevre alanıFda çal şaZ STK’ların katılımıyla \£\ her il !için hazırlanmasıve acilen uygulamaya konulması. ·  Havakirletici etkisi yüksek tesislerin izin süreçlerinde sağlık şetrki değerlendirmesi yapılmasının zorunlu hale getirilmesi. · Çevresel etki değğrlendirme süreçlerinde Çevre ´ Şehircilik Bakanlığı tarafın dan proje sahiplerindenhava kirliliğinin uzun me safeli  ve kümülatif etkikerini hesaba katan günce l modelleme programları kullanılarak hesap|ama yapılmasının istenmesi.  ·Başta kömür olmak üzere fosil yakıtlara teşviklerin kaldırılması, fosil yakıt alternatifi e nerji kaynaIlarını önceliklendirecek politikave teşvik mekanizmalarının geliştirilmesi. · Kentlerde toplutaşıma ve bisikletli ulaşımın teşvik edilmesi, mogrlu |ç trafiğine apalı a.anl,ar yaratılması, ormanların korunması e artırılması, aaçIlardan kaynaklanan kirletici emisyonları azaltacak yasal değişiklikleryapılması ve evsel ısnma i çin kömürün yerine alternatif kaynakların at& yaygınlaştırılması vu. · Havakirliliğinin sağlık etkilerinin değerlendirilmesi ve kirliliğin azaltılması ileilgili politika geliştirilmesinde, Sağl ık Bakanlığı ve Çevre ve Şe hircilik Baka?nlııDnın hem K%G birbirleri hem de ilgili meslek örgütleri/sivi l to plum kuruluşları ile iş birliği ve iletişim içinde çalışmaları.
Sağlık ve çevre alanında faaliyet gösteren 17 kurumun oluşturduğu  , 2016 – 2018 yılları arasında Türkiye’deki hava kirliliğini ve bunun sağlık üzerindeki etkilerini değerlendirdiği çalışmasını paylaştı. 7 Mayıs Dünya Astım Günü’nde yayınlanan  Türkiye’de hava kirliliğinin Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) önerdiği seviyelere indirilmesiyle önlenebilecek can kayıplarına odaklanıyor. Temiz Hava Hakkı Platformundan yapılan açıklamaya göre çalışma, bu yönüyle Türkiye’de bir ilk. Araştırmaya göre, 2017’de yaşanan 30 yaş üstü toplam 399 bin 25 ölümün (kazalar/dışsal yaralanmalar hariç) 51 bin 574’ü hava kirliliğinden kaynaklandı. Temiz Hava Hakkı Platformu Koordinatörü Buket Atlı, “Türkiye’de 2017’de hava kirliliği, trafik kazalarının yedi katı can aldı. Rapor, hava kirliliğinin DSÖ’nün kılavuz değerlere indirilmesi durumunda, ölümlerin yüzde 12,9'unun önlenebileceğini gösteriyor” dedi.    Hava kirliliği nedeniyle en fazla ölümün yaşandığı ilk üç il İstanbul (5.851), Bursa (3.098) ve Ankara (2.139) oldu. Bunları sırasıyla İzmir (2.518), Konya (2.082), Manisa (1.957), Mersin (1.628), Balıkesir (1.452), Adana (1.417) ve Antalya (1.226) takip etti. Platform bileşenlerinden Halk Sağlığı Uzmanları Derneği temsilcisi  , 2017’de hava kirliliği kaynaklı ölümlerin tüm ölümlere oranla en fazla olduğu illerin Iğdır (yüzde 25,5), Kahramanmaraş (yüzde 25,1) ve Afyon (yüzde 23,7) olduğunu belirtti. Raporda, bu illerdeki sanayi tesisleri, kömürlü termik santraller ve evsel ısınma amaçlı kömür kullanımının, özellikle coğrafi koşullar dikkate alındığına kirliliğin ana sebebi olduğu vurgulandı. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yapılan ölçümlerdeki veriler yetersiz olduğu için, 2018’de sekiz ildeki (Bolu, Eskişehir, Kastamonu, Kırıkkale, Kütahya, Muş, Şırnak, Uşak) hava kalitesine dair hesaplama yapılamadı. 73 ildeki hava kalitesi, ulusal mevzuattaki sınır değerlere göre değerlendirildiğinde ise 44 ilde kirli hava solunduğu ortaya kondu. Platform bileşenlerinden TEMA Vakfı Çevre Politikaları Bölüm Başkan Yardımcısı  , “Havası kirli olan Kahramanmaraş, Manisa ve Muğla’da kömürlü termik santraller işletiliyor. 2018 yılında havası en kirli şehir olan Kahramanmaraş’ın Elbistan ilçesinde, halihazırda faal durumdaki iki kömürlü termik santralin çok yakınına altı yeni santralin daha inşa edilmesi planlanıyor. Planlanan santraller yapılırsa şehirdeki hava kalitesini daha da düşürecek” diye konuştu. 2018 yılında DSÖ’nün önerdiği hava kirliliği limit değerlerini karşılayan tek il ise Ardahan. Son üç yılda hava kalitesi iyi düzeyde olan, yani DSÖ sınır değerlerine çok yakın olup ulusal sınır değerleri karşılayan iller ise Artvin, Rize, Kırşehir ve Tunceli. Kara Rapor’da hava kirliliğinin neden olduğu sağlık sorunlarına da dikkat çekildi. Çocukların hava kirliliğinden yetişkinlere göre daha fazla etkilendiğini söyleyen Platform bileşenlerinden Türk Tabipler Birliği temsilcisi  , hava kirliliğinin bebeklerde düşük doğum ağırlığı, otizm, diyabet (Tip 1), ani bebek ölümü sendromu, astım, KOAH, bronşiolit ve bronşit, zatürre ve zeka geriliği görülme riskini artırdığının altını çizdi. Hava kirliliğinden kaynaklanan hastalıklar arasında en sık görülenleri alt solunum yolu enfeksiyonları ve KOAH. Tüm alt solunum yolu enfeksiyonları ölümlerinin yüzde 27.5’ini ve tüm KOAH ölümlerinin yüzde 26.8’ine hava kirliliğine bağlı. Ayrıca doğurganlığı etkiliyor, düşük, kısırlık ve sperm kalitesinin düşmesi gibi sorunlara sebep olabiliyor. Raporda, temiz hava için yapılması gerekenler ise şöyle sıralanıyor:  · Hava kalitesi ölçümlerinin iyileştirilmesi, güncel verilerin halka sunulması, yeni istasyonlar için yer seçiminin modellemeler kullanılarak yapılması. · Hava kirliliği için ulusal sınır değerlerin DSÖ sınır değerleri ile uyumlu hale getirilmesi, ölçümünün yaygınlaştırılması. · Temiz Hava Eylem Planları’nın sağlık ve çevre alanında çalışan STK’ların katılımıyla her il için hazırlanması ve acilen uygulamaya konulması. · Hava kirletici etkisi yüksek tesislerin izin süreçlerinde sağlık etki değerlendirmesi yapılmasının zorunlu hale getirilmesi. · Çevresel etki değerlendirme süreçlerinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından proje sahiplerinden hava kirliliğinin uzun mesafeli ve kümülatif etkilerini hesaba katan güncel modelleme programları kullanılarak hesaplama yapılmasının istenmesi. · Başta kömür olmak üzere fosil yakıtlara teşviklerin kaldırılması, fosil yakıt alternatifi enerji kaynaklarını önceliklendirecek politika ve teşvik mekanizmalarının geliştirilmesi. · Kentlerde toplu taşıma ve bisikletli ulaşımın teşvik edilmesi, motorlu araç trafiğine kapalı alanlar yaratılması, ormanların korunması ve artırılması, araçlardan kaynaklanan kirletici emisyonları azaltacak yasal değişiklikler yapılması ve evsel ısınma için kömürün yerine alternatif kaynakların yaygınlaştırılması vb. · Hava kirliliğinin sağlık etkilerinin değerlendirilmesi ve kirliliğin azaltılması ile ilgili politika geliştirilmesinde, Sağlık Bakanlığı ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın hem birbirleri hem de ilgili meslek örgütleri/sivil toplum kuruluşları ile iş birliği ve iletişim içinde çalışmaları.