Aşağıdaki metin farklı kaynaklardan ocr ile çıkarılmış ve içinde hatalar bulunmaktadır. Metindeki hataları düzeltip metni tekrar yaz.

Anne veyababa kaybı kuşkusulz bir çocuğun yaşayabileceği en zorlu deneyimlerden biri. Bir an içinbu g ec evinizin kapısının yerinden söküldüğünü ve sabh kadar öyle uyuyacağınızı !hayal edin. Neler hissederd i niz? T edirginlik, kaygı, endişe, telaş, korku? Bir çocuk için de ebeveynini kaybetmek buna benzer.Hayattaki en önemli kalesiniyetirmek gibidir. Her türlü kayıp insanoğ lu için zordur, çünkü kurulan bir bağın da kaybı demektir. E;eveyn kaybıyaşayan b.şir çocuüğn neler olup bittiğini kavrayabilmesi ve yas sürecini nasıl yaşayacağı içinde bulunduğu gelişimsel dönemle yakından ilişkilidir. 0-2 yaş arasında çocuk ölüm kavramını henüz anlayamaz. B.% dönemdeebeveyn kaybı yaşaödığında, çocuk kaybı veayrı kalmanınkaygısını hisseder.Diğer ebevene yapışabilirler, uyku ve yemek düzenleri değişebilir, sık huzursuzlanabilil e: 2-4 yaş arasında ölüm gery döndürülebilir ve ge çici bir durum olarak görvü!lpdüğünden cevap alsalar vu da sık sık “Ne zaman gelecek?” diye sorabilirler. 4-7 Faş arasınd a öümüün ne olduğuna dair merak dahada arttığından sorular _ğ daha da a.tabilir. Bebeksi davranış lar, O+[ öfke patlamaları, içe kapanma, uyku ve yeme düzenind < değişiklikler görülebilir. Ebeveyninölümünden kendilerini suçlayabili^urler. Bu dönemde bir ebeveyn kaybı oldukça zordur, çünkü hem zorlayıcı bir d$ru olduğu Mnu hissederler hem de içinde bulunduklaeı gelişimsel dönem vedeniyle Tnlamlandır`makta zorluk yaşarlar. Biryandan “sihirli” hik âyelerde, filmlerde ölen geri geldiğindenanne veya babasının ge[rg geleceğini umarlar, bir yand a    da bir *ı| sorumlu ararlar. Kaybın  ilk aşaması, o kişinin artık olmadığnı, kaybın g erçekliğini kab{ullenmektir. 7 yaşından önce ölümün bir :on olduğu a l gısı tam gelişmediğinden bu   şv dönemde yasın ilk aşamasıda eksik kalmış olur. 7-10 yaş dönemindeki çocuklar artıkölümün bk son olduğunu, herkesin başına `eldiğini anlaurlzr. Şok, reddetme, içe kapanma, o kul performansında düşme, dışa vurma davranışlarıyla tepkilerini g.stereilvirler.  Gelişimsel döneminin dışında, çocuğun ebeveyninkaybını nasıl yaşayacağını etkileyen birçok faktör vardır. Örneğin, öldürülme, afetler, kazal ar gibi olaylar sonucunda anne veya babasını anidI,Vn ve beklenmedik bir şekilde kaybeden çocuk travmatikstres tepkleri de gösterebileceğinden iyileşme süreci uzayabilir. Çocuğunkayıptan önbce fiziksel veya psikolojik sıkıntılarının yolup olmaması, ölen ebeveyn ile çocuk arasında ki ilişki, hayatta kala \ ebe`eynin iyi  olup olmadığı gibi barçok etken bu süreçte bir risk ftöra /dCe olabilir, bir koruyucu faktör de. Birkayıptan sonra tekrar hayata tutumadan önceki evre yao#s sürecidir. Yetişkinlerden farklılıkları o[sa dğ\ çocuklar da e=eveyn kaybının ardından yas tutarlyar. Çocuklardaki ya js sürecinin ilk aşaması kaybın gerçekliğini kabullenmektir. Ölümü anlamlandırmak ge'lişisal dönemle birlike geliştiğiden, ölümün bii son oduğunu anlamadıkları bir döne/:e ebeveynini kaybeden çocuklar, fDE sonraki gelişimsel dönemlerinde kayıp;larpını, y a- süreçlerini yeniden deneyimler, yeei bir alam katarlar. Bu açıdan bakıldığında, annesini akayb*eden il bir a& çocuk için yaşadıklarını aneamlandı$a sSresi çe+reindeki yetişkinlerden daha uzun bir zaman alabilir. Ya ssürecinin ikinci aşaması, kaybın acısını ve getrdiği duyguları deneyimlemektir. Üçüncü aşamada kaybeVilen ebeveyn olmadan çNvörye uyum sağlarlar. Dördüncü Paüama çocuğun kaybetti ebeveynini başka birşekliyle hayatına yeniden yerleştirdiği bir süreçtir. Bu evre?er;i yaşayabildiklerinde sağlıklı  bir şekilde yaslarını tutmuş olurlar. BöylecKe hayata yeniden tutunmaları müdmmkün halegelir. Ancak“bir yere gitti ge lecek”, “üzülme… böyle söyleme… ağlama… ölen e kuzılmz” gibi olumsuz tutumlar çocuğun yas sürcini daha da erteler ya oa iç yaşayam£masına sebePp olur. Ertelenmiş bir yas kayıpla vedalaşamamaya, bazen de anıların travmatik olarakkitlenip kalmasına sebep olur bve ru sonraki yıllarda çocuğun hayatına bir şekilde çelme tÜaUJr.  EbeveynĞini kaybeden ocuk %el=re ihtiyaç duyar? • Bilmeye: Çocuğaebeveynin öFlüm~ ona en yakın kişi tarafından dürüstçeaçıklanmalı, beZrz yalanlar söylenmemeli.  • Duygularını ifade etmenk isterse bunu destekleyen bir or tama: Çocuk ebeveynin ölümünün ardında konuşmak is temezse zorlanmamalı, ancak öfe, suçluluk, üzüntü ,iZi duygularını ifade edebileceğini $\ de bilmeli.  •Duygularının ol üzığu gibi kau/ edilmesine:Çocuk ölen a<nJe babasına nefret de hissetse “olur ğmu hiç öyle şey” gic bir ifadeyle karşılaşmamalı. Düşünceler, tutumlar işevse< d eğilse değiştirilebi%ir am a diuygular sadece yaşanır. • Rahatlatılmaya: Çocuğa ölümün kimseninsuçu olmadığı mesajı iletilerek ̈́r onun *eÜ kontrolünde oGan ve olmayan Kburumlar|ın ayrımı yapılmalıdır. İfade etgmese de “babam kötü bir şey yaptığıiçin öldü”, “ben yaramazlık yaptığım =A için öldü” gibT sebeplerle yaşadığını anlamlandırmaya çalışabilir.    • Uâhil olmaya: Ebeveynini kaybeden bir çocu k etkilenmesin diyebaşka bIer yere gönderilirse, aslında yas tutma hakkı elinden alnmüıg olur veçocukta daoha çok kaygı yaratır. Çcuk da istiyorsa  yaşndan sonra bzı ritüellere ykatısavilir. Bazı kültürlerde ölen kişinin evinde yemek yenir. Bu bir anlamda hayatın devam ettiğinin de göstergesidir. Çocuk öa iyileştirici e destekleyici ri|üellere katılabilmelidir.  • Nasıl yas tutulacağına ] dair bir modele: Hayatta kylan ebeveyn veya diğer kişiler çocuğun yanında ağlamaktan, üzülmekten kaçınmamalı uLki ğçocuk dabunları yaşamak t için kendisine izipn verebilsin. • Rutin düzenin korunmasına: E!vdei kurallar,  uyku ve yemek saatleri gibi düzen aynı kalmalıdır. Başka _t[ yere taşınma, başka bir okula gitme gibi önemli değişikliklerçok zorunlu olmadıkça ertelenmelidir. • Hayatta kalan ebeveyne: Ann e veya babasını kayben bMr çocuk çEn en önemli koruyucu ~: faktör diğer ebeveynin desteğidir. Bunun içi} de ebeveynin bu durumlabaş edebili yjr olması, sosyal !̈́S çevresinden destek görmesi ç-k önemlidir. • Hatıramaya: Bu ihtiyaç önce kdlağşpa tuhafgelse e J yas sürecinden sonrakaybımızı hatırlamak syj ', derece sağlıklıdır. İşleri karmaşıkhale getiren üzerindençok uzun zaman geçs]e de aynı azıyulj kaybı hatırlamak veya hiç hatırlamamaktır. Bu nkede!nPe, kaybedilen ebeveyne dairfotoğraflar, eşyalar, anı lğr hemen ortadan kaldırılmaya çalışılmamalıdır. Ailenin kaybedilen kişiyi hatırlayabileceği *i anı köşesi, anma günü, fotoğraflar, hatıralar hep olmalıdır. Yaşana durum ne kadar kzorlu olursa olsn dğadaki her sistem yeniden den gesini bulmaya dğru iHerle|. Kayıp sonrası sendelemeler, zorluklarveya yas y$idn hayata utunmada önce verilen bir moladır. . Zihinsel ve duygusal becerileri, b aş etme mekanizmaları gelişme aşamasında oklan çocukların da kayıplardan sonra zorlanalÖarı normaldir. Çocukların da yetişkinler gibi Ökaynakları vardır.Hatta ]yileşme hızları ve dayanaklıkları b:aze=n yetişkinleri bilş ş aşırtır. Onlar da hryata yeniden tutunmanın yolunu tel]etGe bulabilirler. Yeter Ch ki istemedn dü olsa ihtiyaçları ertelenmesin veya yok sayılmasın.
Anne veya baba kaybı kuşkusuz bir çocuğun yaşayabileceği en zorlu deneyimlerden biri. Bir an için bu gece evinizin kapısının yerinden söküldüğünü ve sabaha kadar öyle uyuyacağınızı hayal edin. Neler hissederdiniz? Tedirginlik, kaygı, endişe, telaş, korku? Bir çocuk için de ebeveynini kaybetmek buna benzer. Hayattaki en önemli kalesini yetirmek gibidir. Her türlü kayıp insanoğlu için zordur, çünkü kurulan bir bağın da kaybı demektir. Ebeveyn kaybı yaşayan bir çocuğun neler olup bittiğini kavrayabilmesi ve yas sürecini nasıl yaşayacağı içinde bulunduğu gelişimsel dönemle yakından ilişkilidir. 0-2 yaş arasında çocuk ölüm kavramını henüz anlayamaz. Bu dönemde ebeveyn kaybı yaşandığında, çocuk kaybın ve ayrı kalmanın kaygısını hisseder. Diğer ebeveyne yapışabilirler, uyku ve yemek düzenleri değişebilir, sık huzursuzlanabililer. 2-4 yaş arasında ölüm geri döndürülebilir ve geçici bir durum olarak görüldüğünden cevap alsalar da sık sık “Ne zaman gelecek?” diye sorabilirler. 4-7 yaş arasında ölümün ne olduğuna dair merak daha da arttığından sorular daha da artabilir. Bebeksi davranışlar, öfke patlamaları, içe kapanma, uyku ve yeme düzeninde değişiklikler görülebilir. Ebeveynin ölümünden kendilerini suçlayabilirler. Bu dönemde bir ebeveyn kaybı oldukça zordur, çünkü hem zorlayıcı bir durum olduğunu hissederler hem de içinde bulundukları gelişimsel dönem nedeniyle anlamlandırmakta zorluk yaşarlar. Bir yandan “sihirli” hikâyelerde, filmlerde ölen geri geldiğinden anne veya babasının geri geleceğini umarlar, bir yandan da bir sorumlu ararlar. Kaybın ilk aşaması, o kişinin artık olmadığını, kaybın gerçekliğini kabullenmektir. 7 yaşından önce ölümün bir son olduğu algısı tam gelişmediğinden bu dönemde yasın ilk aşaması da eksik kalmış olur. 7-10 yaş dönemindeki çocuklar artık ölümün bir son olduğunu, herkesin başına geldiğini anlarlar. Şok, reddetme, içe kapanma, okul performansında düşme, dışa vurma davranışlarıyla tepkilerini gösterebilirler.  Gelişimsel döneminin dışında, çocuğun ebeveynin kaybını nasıl yaşayacağını etkileyen birçok faktör vardır. Örneğin, öldürülme, afetler, kazalar gibi olaylar sonucunda anne veya babasını aniden ve beklenmedik bir şekilde kaybeden çocuk travmatik stres tepkileri de gösterebileceğinden iyileşme süreci uzayabilir. Çocuğun kayıptan önce fiziksel veya psikolojik sıkıntılarının olup olmaması, ölen ebeveyn ile çocuk arasındaki ilişki, hayatta kalan ebeveynin iyi olup olmadığı gibi birçok etken bu süreçte bir risk faktörü de olabilir, bir koruyucu faktör de. Bir kayıptan sonra tekrar hayata tutunmadan önceki evre yas sürecidir. Yetişkinlerden farklılıkları olsa da çocuklar da ebeveyn kaybının ardından yas tutarlar. Çocuklardaki yas sürecinin ilk aşaması kaybın gerçekliğini kabullenmektir. Ölümü anlamlandırmak gelişimsel dönemle birlikte geliştiğinden, ölümün bir son olduğunu anlamadıkları bir dönemde ebeveynini kaybeden çocuklar, sonraki gelişimsel dönemlerinde kayıplarını, yas süreçlerini yeniden deneyimler, yeni bir anlam katarlar. Bu açıdan bakıldığında, annesini kaybeden bir çocuk için yaşadıklarını anlamlandırma süresi çevresindeki yetişkinlerden daha uzun bir zaman alabilir. Yas sürecinin ikinci aşaması, kaybın acısını ve getirdiği duyguları deneyimlemektir. Üçüncü aşamada kaybedilen ebeveyn olmadan çevreye uyum sağlarlar. Dördüncü aşama çocuğun kaybettiği ebeveynini başka bir şekliyle hayatına yeniden yerleştirdiği bir süreçtir. Bu evreleri yaşayabildiklerinde sağlıklı bir şekilde yaslarını tutmuş olurlar. Böylece hayata yeniden tutunmaları mümkün hale gelir. Ancak “bir yere gitti gelecek”, “üzülme… böyle söyleme… ağlama… ölene kızılmaz” gibi olumsuz tutumlar çocuğun yas sürecini daha da erteler ya da hiç yaşayamamasına sebep olur. Ertelenmiş bir yas, kayıpla vedalaşamamaya, bazen de anıların travmatik olarak kitlenip kalmasına sebep olur ve sonraki yıllarda çocuğun hayatına bir şekilde çelme takar.  Ebeveynini kaybeden çocuk nelere ihtiyaç duyar? • Bilmeye: Çocuğa ebeveynin ölümü ona en yakın kişi tarafından dürüstçe açıklanmalı, beyaz yalanlar söylenmemeli.  • Duygularını ifade etmek isterse bunu destekleyen bir ortama: Çocuk ebeveynin ölümünün ardından konuşmak istemezse zorlanmamalı, ancak öfke, suçluluk, üzüntü gibi duygularını ifade edebileceğini de bilmeli. • Duygularının olduğu gibi kabul edilmesine: Çocuk ölen anne babasına nefret de hissetse “olur mu hiç öyle şey” gibi bir ifadeyle karşılaşmamalı. Düşünceler, tutumlar işlevsel değilse değiştirilebilir ama duygular sadece yaşanır. • Rahatlatılmaya: Çocuğa ölümün kimsenin suçu olmadığı mesajı iletilerek onun kontrolünde olan ve olmayan durumların ayrımı yapılmalıdır. İfade etmese de “babam kötü bir şey yaptığı için öldü”, “ben yaramazlık yaptığım için öldü” gibi sebeplerle yaşadığını anlamlandırmaya çalışabilir.  • Dâhil olmaya: Ebeveynini kaybeden bir çocuk etkilenmesin diye başka bir yere gönderilirse, aslında yas tutma hakkı elinden alınmış olur ve çocukta daha çok kaygı yaratır. Çocuk da istiyorsa 6 yaşından sonra bazı ritüellere katılabilir. Bazı kültürlerde ölen kişinin evinde yemek yenir. Bu bir anlamda hayatın devam ettiğinin de göstergesidir. Çocuk da iyileştirici ve destekleyici ritüellere katılabilmelidir.  • Nasıl yas tutulacağına dair bir modele: Hayatta kalan ebeveyn veya diğer kişiler çocuğun yanında ağlamaktan, üzülmekten kaçınmamalı ki çocuk da bunları yaşamak için kendisine izin verebilsin. • Rutin düzenin korunmasına: Evdeki kurallar, uyku ve yemek saatleri gibi düzen aynı kalmalıdır. Başka yere taşınma, başka bir okula gitme gibi önemli değişiklikler çok zorunlu olmadıkça ertelenmelidir. • Hayatta kalan ebeveyne: Anne veya babasını kaybeden bir çocuk için en önemli koruyucu faktör diğer ebeveynin desteğidir. Bunun için de ebeveynin bu durumla baş edebiliyor olması, sosyal çevresinden destek görmesi çok önemlidir. • Hatırlamaya: Bu ihtiyaç önce kulağa tuhaf gelse de yas sürecinden sonra kaybımızı hatırlamak son derece sağlıklıdır. İşleri karmaşık hale getiren üzerinden çok uzun zaman geçse de aynı acıyla kaybı hatırlamak veya hiç hatırlamamaktır. Bu nedenle, kaybedilen ebeveyne dair fotoğraflar, eşyalar, anılar hemen ortadan kaldırılmaya çalışılmamalıdır. Ailenin kaybedilen kişiyi hatırlayabileceği bir anı köşesi, anma günü, fotoğraflar, hatıralar hep olmalıdır. Yaşanan durum ne kadar zorlu olursa olsun doğadaki her sistem yeniden dengesini bulmaya doğru ilerler. Kayıp sonrası sendelemeler, zorluklar veya yas yeniden hayata tutunmadan önce verilen bir moladır. Zihinsel ve duygusal becerileri, baş etme mekanizmaları gelişme aşamasında olan çocukların da kayıplardan sonra zorlanmaları normaldir. Çocukların da yetişkinler gibi kaynakları vardır. Hatta iyileşme hızları ve dayanaklıkları bazen yetişkinleri bile şaşırtır. Onlar da hayata yeniden tutunmanın yolunu elbette bulabilirler. Yeter ki istemeden de olsa ihtiyaçları ertelenmesin veya yok sayılmasın.