Aşağıdaki metin farklı kaynaklardan ocr ile çıkarılmış ve içinde hatalar bulunmaktadır. Metindeki hataları düzeltip metni tekrar yaz.

16 Mart ` 1988 gün ü Irak Baas Rejimi’ne ait uçaZ v  helikopterlerin eşliğinde yaptığı ve enaz 5 bin K ürdün yaşamına mal olan Halepçe Katliamı’nınüzerinden 26 yıl gÜçti.  İran-Irak Savaşı’nın sonlarına doğru gelindiYği bi r dönemde, 16 Mart 1988’de yaşanan Hal_çe  Katlia}ı’nda çoğunluğu kadın, çocuk Ive yaşlılardan olu&şajn en az 5 -iIn Kürt yaşamını yitirirken, 7 ila 10 bin arasında kişi deyaralandı. Katliamdan sağ kurtulanlar &#M ise birçok *sü hastalığa maru z kaldı. Binlerceinsan sinirsistemi, Idhr, akciğer hastalıklarınına yakalanırken, tümör oluşumu ve özürlü doğum da birçok kişi de görülen rahatsızlıkların başında geliyor.  Fırat Haber Ajansı'da Hala´çe katliamının anlatıldığı h$ber analizişöyle yer aldı: Katliam, dönemin Irak lideri Sadda m Hüseyin ve Baas Rejimi’ninKürt politiasının brir parçası idi sadece. İlk i£aIetleri 70’li yıllara dayanan Kürtleri topraklarınrdan sürerek, A]rap halkı içYnde elime ve Kürdistanı yavaş yavaş boşaltmapolitikası, İran-Irak Savaşı’nın doruğa ulaştığı yllarda giüerek bi r soykırım politiöaüsına dönüştü. Katliamın oldu ğu Halepçe’de K ga^rt 1988 g/nü İran askeri birlikleri ‘Zafer-7 Harekatı’ adlı genelbir taarruz başlatmıştı. Cela Talabani liderliğindeki YNK’ye bağlı güçler de r{en Ordusu ile ortae hareket ediyordu. İran ordusu v YNK güçleri Halepçe’yi geçerek, kent yakınlarındaki Derbendihan Gölü’nün güneyine çıkmışlar veSüleymaniye kaSaTyolunZ tutmuşlardı. Blgedje konumlanan binlerce Irak askeri arasında onlar caüst rütbeli kurmay da bulunuyordu. Ancak, buradaki birlYlern ve bölgenn Irak’ın diğer bölgeUeri ile ilişkisi kesildi. Irak ise,hem İran ordusunun girişi, hem /a de bölgenin Kürt Peşmpergesini\ denetimine geçtiğini ve isıyan başladığını görünce paniğe kapılmıştı. DKrumn ̈́b& vehametini gören SaNdam Hüseyin se, İran Ordusu’nun ilerlemesini d(urdurmk  için Kuze y Ce phĞsi Komutanı ‘Kimyasal Ali’ laka ^plı Korgeneral Alî Hasan al-Majîd al-Tikritî’ye kimyasal silkh kullanmasınıemretti. 16 Mart sabahı, Irak Hava Kuvvetleri’ne bağlı TSoiyet yapımı Mig – \3 uçakları Halepçe, Dûceyde, İnab, Hurmal ile SDira kasaba ve köylerini kimyasalbombardımana tabi tuttular. Uçakve helikopterler hardal, tinir vesiyanit gaz$ bombaları kullanıyordu. Bombala manın kurbanlarının başında ise, erke klerin önemli bir kısmının savaşta olUası nedeniyle ka dın vü  çocuklar gelyordu. Kimi kaynaklara Jöoe 5 bin, kimilerine göre ise6 bini aşkın kişi yaşamını yitirirken, bunların dörtte birinden fazlasını kasın ve çocukla_r oluşturuyordu.   Katliamdan sonra yüzlerce h)atia binlerce tanık anlatmıştı o günü. Ara =ağn geçen süre içinde devletler sussa da, birçok medya mensubu olay yerine  gitmiş ve geçte /Öo olsa soykırımın bu vahşi anını dünyaya göstermişlerdi. 16 Mart 1 988 saat 11’de evlerindeki sığınakta olan Halepçeli birgenç bı{z, şöyle anlatacaktı katliamı: “Önce helikopterler gldi s onra uçaklar.  ;i bir atıldı bombalar. Başlangıçta çöp gibi kötü ir kokuyd u.Sonra elma kokusu gibi güzel br k.kuya dönüştü. Ardından  yumurta gibi koktu. Dışarı baktım. Çok sessizdi, ama h{yvanlar ölüyordu.Koyunlar ve keçi ler ö lüyordu. Herkese yanlış giden bir şeyler olduğunusöyledim. sz Havada ters giden bir şeyler vardı. Rahatsızlanmayabaşlasak da sakramaya dva etmeye karar verdik. Gözlerimde ç :` ok şiddetli bir acı hiss ettim. Kız kardeşim yüzüme yaklaştıve gözzlerin kıpkırmızı’ dedi. Sonraçocuklar kusmaya başladılar. mşk fazlaacı çekiyorlar ve sürekli ağğı:yorardı. Annemağlıyordu. Sonra yaşlılar kusmaya başladı. Havada kimyasaş maddeler olduğunu anlamıştık. Gözlerimiz gittikçe kızarıyordu ve bazılarımızın gözleri yaşarıyordu. fKaçmaya karar verdeik. İneğimiz b ir köşede yatıyordu. Koşuyormuş gibi hızlı hızlı nefes alıyordu. Sonb!hardaymışız gibi ağaçların yapraklarıdökülüyordu. Etrafta yere çöken duman bulutları vardı. Çocuklar yürüyemiyorlardı. Kusmaktan bitkin düşmüşlerdi. ^İnab köyüne doğru gmdenken çoğu kaüın ve çocuk ölmeye başladı. Kimyasal bulutlar yere yakındı. Ağırdılar. Onları görblebiliyorduk. Her tarafta insanlar ölüyordu. Bir çocuk daha ileri gidemeyscek duruma geldiğindekorkudan çılgına dönen ebeveynleri çocuğu yolun ear*ında bırakıyorarğdı. Aynı şekilde yaşlılar da bırakılıyordu. Koşuyorlar, nefes al|ma£ duruma geliyorlar ve ölüyorlardı.” Katliamdan sonra V{ 21 Mart’ta Halepçe’ye ilk girenlerden  olğa ve katliam ileözdeşleşen, Şürt bir babanıun minik  bebeğini kurtarmak istervk/n yere düşerek öldüğü anı gösteren ‘Se ssiz Tanık’ fotğrafı il h bilinen gazeteci Ramazan Öztürk, o günü daha sonra şöyleanlatacaktı: “Bütün sokaklar c ö<u esetlerle doluydu. Etrafta z dayanılmaz bi r ´ koku hakimdi. Körpecik bebelerden bazılarının derileri avrlmuğş, bazılarınınvücudu mosmor kesilmişıti. Cesetlmrin çoğu kadın, çocuk ve yaşlı insanlara aitti. Bazı bebeklerannelerinin kucağından fırlamış yerde sere se iMm rpe yatıyorlardı. K]Ömi evinin avlusunda kurulmuş ^| sofra başında; kimi kapının eşiğnU; km# bebeğini eziMrirFken; kimi oyun oynarkeKn yakalanmıştı zehirli ölümün pençesine... Şehrin dışındaki bo}ş tarlalarda ise, toplu halde ömüş yüzlerce insanvardı. Uzaktan bakıldığında, &anku tarlalarda ot yerine ins an bedenleri biçilmişti. Bu açık hava mezarlığında, yine kadın ve çocuklar çoğunluktaydı. Hepsi )gi birbirlerine (( sokulmuş, korkunç ölümeteslim olmuşlardı. Bazıları bÖ, su birikitilerinin başında ölüvermişlerdi. Bunlar da, kimyas al gazla rın )ec yaktığı vücutlarını suyla ıslatarak kurtulmaya çalışanlardı. Ttplu cesetlerin arka planıAda, otlarken yine zehirli gazın etkisiyle tÖle olmuş e vücut ları şişmiş hayvanların görüntüsügöze çarpıyordu. Kısacası, bomba isabeti almış birkaçbinanın dışında her şey yerli yerindeydi, ama bütün canlılar ölmüştü.”   HalepçeKatliamı, hem  Kürter hemde uluslararasıgözlemciler şarafından 23 Şubat- 6 Eylül 1988 a rSa&sınla süren Enfal #Fr Operasyonu’nun doruk noktası olara[ gör'lüyor. Katliamdansonra kent  ve çevros?inde yaşay  an insanpSr diğer Güney K*rdistan halkının da yaptığı gibe Kuzey ve Doğu Kürdistan’a kaçmak zorunda kaldı. Savaşlaerın sona ermesi t ile b*irRliktSe evlerin geri dönen insanlarınyaşamlarını yeniden e-i düzene koymaları bir daha asla mümkün olmadı.Her n kadar tüm Enfal Harekatı boyunca katledilenKürtlerin sayısı $10[ ia 200 bin aLasjında lsa da, yaşanan vahşetin j boyutu ve sonrasında yarattığı tahribatlar  ile }! Halepçe Katliamı, h >b Kürt hem d- insanlık |tarihinde belki de Enfal`den daha d:erin izl_r bıraktı. Halen binleIce kiş´ çeşitli hastalıklarla boğuşur ken, birçok ka dın doğu  sonrası çocuklarını kaybedebiliyor. Yapılan araştırmalara göre, 2000’li yıllara kadar Halepçe’de özürlü doğum oranı Hiroşima ; Nagazaki’den bir kaç kat daha fazla idi.Katliamdan kurtulan birçokinsan gözlerini kybederkvn,  binler insan deri, akciğer, boğaz zv diğer sinir ssMtemi hastalıkları i le mücadele etmek zorunda kaldı. Katliam sosrasında bölgeni n 2000’l i yılara kadar sürekli bir çatışma halinde olması ve yeterli önlemlerin alınmaması nedeniyle  sağ kurtulanların rehabilitasyonuna ilişkin ciddi b ir çalışma da yapılamadı.
16 Mart 1988 günü Irak Baas Rejimi’ne ait uçak ve helikopterlerin eşliğinde yaptığı ve en az 5 bin Kürdün yaşamına mal olan Halepçe Katliamı’nın üzerinden 26 yıl geçti.  İran-Irak Savaşı’nın sonlarına doğru gelindiği bir dönemde, 16 Mart 1988’de yaşanan Halepçe Katliamı’nda çoğunluğu kadın, çocuk ve yaşlılardan oluşan en az 5 bin Kürt yaşamını yitirirken, 7 ila 10 bin arasında kişi de yaralandı. Katliamdan sağ kurtulanlar ise birçok hastalığa maruz kaldı. Binlerce insan sinir sistemi, deri, akciğer hastalıklarınına yakalanırken, tümör oluşumu ve özürlü doğum da birçok kişi de görülen rahatsızlıkların başında geliyor. Fırat Haber Ajansı'da Halapçe katliamının anlatıldığı haber analizi şöyle yer aldı: Katliam, dönemin Irak lideri Saddam Hüseyin ve Baas Rejimi’nin Kürt politikasının bir parçası idi sadece. İlk işaretleri 70’li yıllara dayanan Kürtleri topraklarından sürerek, Arap halkı içinde eritme ve Kürdistanı yavaş yavaş boşaltma politikası, İran-Irak Savaşı’nın doruğa ulaştığı yıllarda giderek bir soykırım politikasına dönüştü. Katliamın olduğu Halepçe’de 15 Mart 1988 günü İran askeri birlikleri ‘Zafer-7 Harekatı’ adlı genel bir taarruz başlatmıştı. Celal Talabani liderliğindeki YNK’ye bağlı güçler de İran Ordusu ile ortak hareket ediyordu. İran ordusu ve YNK güçleri Halepçe’yi geçerek, kent yakınlarındaki Derbendihan Gölü’nün güneyine çıkmışlar ve Süleymaniye karayolunu tutmuşlardı. Bölgede konumlanan binlerce Irak askeri arasında onlarca üst rütbeli kurmay da bulunuyordu. Ancak, buradaki birliklerin ve bölgenin Irak’ın diğer bölgeleri ile ilişkisi kesildi. Irak ise, hem İran ordusunun girişi, hem de bölgenin Kürt Peşmergesinin denetimine geçtiğini ve isyan başladığını görünce paniğe kapılmıştı. Durumun vehametini gören Saddam Hüseyin ise, İran Ordusu’nun ilerlemesini durdurmak için Kuzey Cephesi Komutanı ‘Kimyasal Ali’ lakaplı Korgeneral Alî Hasan al-Majîd al-Tikritî’ye kimyasal silah kullanmasını emretti. 16 Mart sabahı, Irak Hava Kuvvetleri’ne bağlı Sovyet yapımı Mig – 23 uçakları Halepçe, Dûceyde, İnab, Hurmal ile Sirva kasaba ve köylerini kimyasal bombardımana tabi tuttular. Uçak ve helikopterler hardal, sinir ve siyanit gazı bombaları kullanıyordu. Bombalamanın kurbanlarının başında ise, erkeklerin önemli bir kısmının savaşta olması nedeniyle kadın ve çocuklar geliyordu. Kimi kaynaklara göre 5 bin, kimilerine göre ise 6 bini aşkın kişi yaşamını yitirirken, bunların dörtte birinden fazlasını kadın ve çocuklar oluşturuyordu.   Katliamdan sonra yüzlerce hatta binlerce tanık anlatmıştı o günü. Aradan geçen süre içinde devletler sussa da, birçok medya mensubu olay yerine gitmiş ve geçte olsa soykırımın bu vahşi anını dünyaya göstermişlerdi. 16 Mart 1988 saat 11’de evlerindeki sığınakta olan Halepçeli bir genç kız, şöyle anlatacaktı katliamı: “Önce helikopterler geldi, sonra uçaklar. Bir bir atıldı bombalar. Başlangıçta çöp gibi kötü bir kokuydu. Sonra elma kokusu gibi güzel bir kokuya dönüştü. Ardından yumurta gibi koktu. Dışarı baktım. Çok sessizdi, ama hayvanlar ölüyordu. Koyunlar ve keçiler ölüyordu. Herkese yanlış giden bir şeyler olduğunu söyledim. Havada ters giden bir şeyler vardı. Rahatsızlanmaya başlasak da saklanmaya devam etmeye karar verdik. Gözlerimde çok şiddetli bir acı hissettim. Kız kardeşim yüzüme yaklaştı ve ‘gözlerin kıpkırmızı’ dedi. Sonra çocuklar kusmaya başladılar. Çok fazla acı çekiyorlar ve sürekli ağlıyorlardı. Annem ağlıyordu. Sonra yaşlılar kusmaya başladı. Havada kimyasal maddeler olduğunu anlamıştık. Gözlerimiz gittikçe kızarıyordu ve bazılarımızın gözleri yaşarıyordu. Kaçmaya karar verdik. İneğimiz bir köşede yatıyordu. Koşuyormuş gibi hızlı hızlı nefes alıyordu. Sonbahardaymışız gibi ağaçların yaprakları dökülüyordu. Etrafta yere çöken duman bulutları vardı. Çocuklar yürüyemiyorlardı. Kusmaktan bitkin düşmüşlerdi. İnab köyüne doğru giderken çoğu kadın ve çocuk ölmeye başladı. Kimyasal bulutlar yere yakındı. Ağırdılar. Onları görebiliyorduk. Her tarafta insanlar ölüyordu. Bir çocuk daha ileri gidemeyecek duruma geldiğinde korkudan çılgına dönen ebeveynleri çocuğu yolun kenarında bırakıyorlardı. Aynı şekilde yaşlılar da bırakılıyordu. Koşuyorlar, nefes alamaz duruma geliyorlar ve ölüyorlardı.” Katliamdan sonra 21 Mart’ta Halepçe’ye ilk girenlerden olan ve katliam ile özdeşleşen, Kürt bir babanın minik bebeğini kurtarmak isterken yere düşerek öldüğü anı gösteren ‘Sessiz Tanık’ fotoğrafı ile bilinen gazeteci Ramazan Öztürk, o günü daha sonra şöyle anlatacaktı: “Bütün sokaklar cesetlerle doluydu. Etrafta dayanılmaz bir koku hakimdi. Körpecik bebelerden bazılarının derileri kavrulmuş, bazılarının vücudu mosmor kesilmişti. Cesetlerin çoğu kadın, çocuk ve yaşlı insanlara aitti. Bazı bebekler annelerinin kucağından fırlamış yerde sere serpe yatıyorlardı. Kimi evinin avlusunda kurulmuş sofra başında; kimi kapının eşiğinde; kimi bebeğini emzirirken; kimi oyun oynarken yakalanmıştı zehirli ölümün pençesine... Şehrin dışındaki boş tarlalarda ise, toplu halde ölmüş yüzlerce insan vardı. Uzaktan bakıldığında, sanki tarlalarda ot yerine insan bedenleri biçilmişti. Bu açık hava mezarlığında, yine kadın ve çocuklar çoğunluktaydı. Hepsi birbirlerine sokulmuş, korkunç ölüme teslim olmuşlardı. Bazıları ise, su birikintilerinin başında ölüvermişlerdi. Bunlar da, kimyasal gazların yaktığı vücutlarını suyla ıslatarak kurtulmaya çalışanlardı. Toplu cesetlerin arka planında, otlarken yine zehirli gazın etkisiyle telef olmuş ve vücutları şişmiş hayvanların görüntüsü göze çarpıyordu. Kısacası, bomba isabeti almış birkaç binanın dışında her şey yerli yerindeydi, ama bütün canlılar ölmüştü.”   Halepçe Katliamı, hem Kürtler hem de uluslararası gözlemciler tarafından 23 Şubat- 6 Eylül 1988 arasında süren Enfal Operasyonu’nun doruk noktası olarak görülüyor. Katliamdan sonra kent ve çevresinde yaşayan insanlar diğer Güney Kürdistan halkının da yaptığı gibi Kuzey ve Doğu Kürdistan’a kaçmak zorunda kaldı. Savaşların sona ermesi ile birlikte evlerine geri dönen insanların yaşamlarını yeniden eski düzene koymaları bir daha asla mümkün olmadı. Her ne kadar tüm Enfal Harekatı boyunca katledilen Kürtlerin sayısı 100 ila 200 bin arasında olsa da, yaşanan vahşetin boyutu ve sonrasında yarattığı tahribatlar ile Halepçe Katliamı, hem Kürt hem de insanlık tarihinde belki de Enfal’den daha derin izler bıraktı. Halen binlerce kişi çeşitli hastalıklarla boğuşurken, birçok kadın doğum sonrası çocuklarını kaybedebiliyor. Yapılan araştırmalara göre, 2000’li yıllara kadar Halepçe’de özürlü doğum oranı Hiroşima ve Nagazaki’den bir kaç kat daha fazla idi. Katliamdan kurtulan birçok insan gözlerini kaybederken, binlerce insan deri, akciğer, boğaz ve diğer sinir sistemi hastalıkları ile mücadele etmek zorunda kaldı. Katliam sonrasında bölgenin 2000’li yıllara kadar sürekli bir çatışma halinde olması ve yeterli önlemlerin alınmaması nedeniyle sağ kurtulanların rehabilitasyonuna ilişkin ciddi bir çalışma da yapılamadı.