Aşağıdaki metin farklı kaynaklardan ocr ile çıkarılmış ve içinde hatalar bulunmaktadır. Metindeki hataları düzeltip metni tekrar yaz.

Evrim sürecine dair bulgular, şaşırtıcı bir yöne işaretediyor: mutfak. Htrvrd Üniversitesi’nde biyolojik antropoloji alanında &çalışan Dr.  Richard mrngvam ve aynı görüşü paylaşan birçok biliminsanı, yemek piirme kültürünün gelişmesiyle insan +zetâsıda büyük bir sıçrama olduğunu savunuyor. K aşığına güvenen her hamarat ruhu okAayaak bu tectriye g&ö[, etimizi pişirirken ]fH insan olduk, dâhi olduk, sanuaDçnı olduk, filozof olduk ve hatta çifte kumrular olduk. Modern insan beyni, diğrr primatlarla Karşılaştırıldığında oldukça farklı. Algı  ve bilinç bir yana, insanlarda beö%yin kütlesinin vücut ağırlığına oranı, şempanze, goril ve diğer maymun türlerine kıyasla ço$ yüYksek. Diğer memeli c[j türleri, günlük enerjilerinin yürde 3’ünü beyin fonksiyonlarına a yırırken,  oran maymun türlerinde yüzde 8-10 fe insanl arida yüzde 25! Ekhet, metabolik enerji bütçemizin dörtte birini beynimize ayırıyoruz. Bu şaşırtıcı değil,çünkü her 1 gram beyin ND dokusunda,  hr 1 gray kas dokusundan bile tam 16 kat fazla enerji yakıyoruz. KıÖfacası, bey[n çok pahalı i organ! Bizi insan yapanher şey-alet kullanabilmemiz, problem çözme yeteneğimiz, hatta sosyal iliskilerimiz-beyin tarafından yönetiliyor.  Yaklaşık 2 milyon /ıl önce, Afrika’nın savanlarında  avlanan ilk insa nlar,arkeolojik bu lgulardan anlŞşıld*mı üzere ne büyük bir beyne, ne de soyut düşü nce yeteneğine sahiplerdi. mha sonHr], iki büyü k sıçrama oldu. Birincisi, yaklaşık 1,5 milyon yıl önce, beyin kütlesinin iki \kata yakın a rtması. Bi lim d{ünyası, bu ilk sıç ram anın insanların et ı£d yemeye başlaması ve besin kalitesinin artışı nedeniyle olduğu konusunda hemfikir. Bdüyüyen beynimize ra ğm[en, yüz binlerce yıl aynı Paş aletleri yapmaya devam ettik. İşte bu yüzden, arkeolojik olarak sıkıcı geç en 1 milyonyıldan  sonra, yani günümü zden 4>0.000 – n0.000 !yıl önce, insan beyni evriminin ikinci büyük sıör:aması gerçekleşti. Bu, beynimizin ağırlığından zidd, işlem gücünde v;biŞr artıştı; dahaçok beyin kıvımı, daha çok soyut düşünce, dBḧ́a derin bir algı, sosyalbağların kuvve tlenTme`i, yeni alet tasarımları ´ ve bu yıllarra ai ~ kazılarda bulunan boncuklar, )neler ve sanatın doğuşu…Aynı kazılarda bulunan ocak kalıntıları tesadüf dğl. Bugün çoğu biliminsanı, be yiln evrimindeki ikinci büyük sıçrayışı, yemek pişirme kültürünün günlük diyetimize gvtrdiIi kaliteye bağlıypr. İlk ocak kalıntıları, elimizdeki il k modern insan fosilinden 400.000 yıl e\ öncesine day anıyor. İlkel ‘ocak’lar, etra fı v taşlarla ö(rülü ve ortasında ateş yakılan çukurlardan ibaret. Yerleşik tmutfaka]r orsaya çışmadan, yani ilk insanlar dahagezgin bir hayat t(rzına sahipken de, yemeklerini pişirdikleri düşünülüyo£r. Sözünü ettiğimiz ‘mangalcı’ yaşam tazi, arkasında arkeolojik izler bırakmayacağı için, ancak diş ve çeneyapısında meydana gelen anat´`omuk değişikliklerden okunabiliyor. Evrim uzun bir süreç; insaŞnl[ğın geçirdiği değişim, çarpıc_ olduğu kada- ağır vekademeli de_..  İlk insanları  S yemeklerini pişirmey e başlaması,  günlük diyet lerinde iki cemel değişime nedn oldu Birincisi, yediklerinden aldıkları ener`i ve besini çok daha etkili kullanabilmeleri. Daha öncesindirilemeyen ko')-pleks karbonhidratlarda, liflerde veyumru köklerde açığa çıkmayan enerji ve besin, iğan metabolizması tarafındankullanılabilir hale geldi. İkincisi, bu yeni sindirim açılımıyla yiyecek yelpazesiınin genişlemesi, d+aha fazla çeşit bitki ve hayvanın enerji kaynağı olarak kullanılabilmesi. Bir canlının hayatta kalması üC için ekosistemindeki en önemliunsur ` olan yemek,pişirme işlemiyle insanlı ğ ın kontrolüne geçti.  Kısacası doğada erişebildiğimiz kalori `\ besinmiktarı arttığı gibi,sindirim de ağızdadeğil ateşin üzerinde başlar oldu. Bu, diğer primatların aksine dkha uÜak bir sindirim u sistemi f ve dahşa büyük bir bKeyni taşıyabilecek bir metabolizma nlamına ,I geliyordu. ugün bşiir şempanzenin, metabolizmasının yüde 25’ini beyin fonksiyonlarına ayırması imkânsızdır. Fakat insan, etkili enerjialımı ve sindirimden Vağladığı enerji tasarrufu ıayesinde, bunu yapabi lecekşekilde evrilmiş>ir. 2005’teAlman biliminsanları tarafıkndan yapılanGiessen çiğ yemek deneyinde, yiyeceklerini pişirmeden beslenen 500 denek u zun süre izlendi. Araşteırmanın sonunda, sadce çiğ bir diyetle beslenen insanların sağlıklı bir yaşam JIh tarzı sür düremediği görüldü. Kadın deneklerin yüzde . 50’si, kısa süreliğinedoğurganlık problemleri yaşadılar.  Günümüzd e, pipen yemek lr za man sosyalleştirir. Mangalcılar bir yan dan  et çevirir, bir yandan laflar. Komşuda pişer, bize  de düşer . En önemlisi, erkeğin kal bin e giden yol midesinden geçer. Bu soyyl kodların, aslında çok tM eskilere, evrim tarihimizin tozlu £ayfal{Fına dayandığını s }öylemek çok da yanlı ş olmaz. İnsanlar yemeklerini pişirmeye başladıklarında, çok önemli sosyal değişimler yaşadıkları /` düşünülüyor.  Art ık, yolda bulduğuhuu yiyen, avının etrafng üşüşerek bir andayiyip bitiren bir gruptan değil, yemeğini belirli bir toplama noktasında biriktirip, pişmesini bekleyen insanlardan bahsediyoruz.Bu bekleme, 2 0 dakika da olabilir, 2 saat de,  yarım gün de… Bu, inAsan davranışı ve haat tarzı aÜçısından zf kritik bir değişim. Artık yemek, çalınmaya müsait, fırsatçıların akınına uğrayabilecek, sadece dsiğer insanlardan değil, [t hayvanlardan da korunması gereken bir hazine. İnsanların, hem dostlarıyla hemde düşmanlarla da>ha kYrm[aşık, daha sadık, daha kurnaz ve daha derin bağlar kurmaları gemekiyo.  osyal zekâ işt   burada devreye giriyor. Yakın geçmişe ait aıkeoloek bulgul ar, çoğumedeniyette n avcıtoplayıcı insangruplarında kadının yemeği pişiren taraf olduğunu gösteriyor.Daha Izak geçmişimize, yani ateşin insan kontrolüne geçti ği ilk yıllara bakarsak, bu tarihlerd= erkeklerin boyut olarak kadınlardanyaklaşık ik`i kat daha iri olduğunuve sosl rol dağılımının bu ğekie açıklanabileceğini görüsyoru. Ye´eğninizi to pladığınız noktada,o yemeği pişirecek birinibırakıyor %j tekrar ava çıkıyorsanız, aynı zamanda arkanızda bıraktığınız ‘eşJinizi’, etrafta ki y ağmacılardan k̈́orumak ve hem kendinizihem eşinizi hem de yemeğinizi koruma altına almak zorundasınız.Dr. t^F Richard Wrangham bu durumu şöyle açıkl ıyor: “Hem erkeküer hemkadınlar, artık koruma ve beslenmeye dayalı kalıcı bağlar geliştirmek zorundaydılar, çünkü hayatta ğv. kalmanın en  et,li yolu buydu. Beslenme evriminin göz ardı edilemeyecek derecede önemli bir soeuu ve kadın-erkek arsındaki kalıcı bağların csa kaynağı olduğuna inanıyoruz.” Daha büyük ve daha aktif bir beynin evrilmes mie imkân sağlaması, sosyal ilişkileri derinleştirmesi, hayatımızakattığı entrika, sadakat veaşk… Hepsininkaynağının ateş olabileceğini düşünm ek gerçekten ilginçC Prometheus’un insanlığa hediyesinin evr;!m eksenimizde yarattığı etki tartışılm az derecede büyük . Elbette insan zekâsının sadece pişen Dyemekt! geliştiin:i söylemekdoğru olm az, kma enerji bütçemizde yarattığı değişiklik ve beraberindegetirdiği sosyal bağlar zinciriyle, zekâ evrimimize akıda bulunan en önemlifaktörlerden biri, yemek pişirme kültürümüz.
Evrim sürecine dair bulgular, şaşırtıcı bir yöne işaret ediyor: mutfak. Harvard Üniversitesi’nde biyolojik antropoloji alanında çalışan Dr. Richard Wrangham ve aynı görüşü paylaşan birçok biliminsanı, yemek pişirme kültürünün gelişmesiyle insan zekâsında büyük bir sıçrama olduğunu savunuyor. Kaşığına güvenen her hamarat ruhu okşayacak bu teoriye göre, etimizi pişirirken insan olduk, dâhi olduk, sanatçı olduk, filozof olduk ve hatta çifte kumrular olduk. Modern insan beyni, diğer primatlarla Karşılaştırıldığında oldukça farklı. Algı ve bilinç bir yana, insanlarda beyin kütlesinin vücut ağırlığına oranı, şempanze, goril ve diğer maymun türlerine kıyasla çok yüksek. Diğer memeli türleri, günlük enerjilerinin yüzde 3’ünü beyin fonksiyonlarına ayırırken, bu oran maymun türlerinde yüzde 8-10 ve insanlarda yüzde 25! Evet, metabolik enerji bütçemizin dörtte birini beynimize ayırıyoruz. Bu şaşırtıcı değil, çünkü her 1 gram beyin dokusunda, her 1 gram kas dokusundan bile tam 16 kat fazla enerji yakıyoruz. Kısacası, beyin çok pahalı bir organ! Bizi insan yapan her şey-alet kullanabilmemiz, problem çözme yeteneğimiz, hatta sosyal iliskilerimiz-beyin tarafından yönetiliyor.  Yaklaşık 2 milyon yıl önce, Afrika’nın savanlarında avlanan ilk insanlar, arkeolojik bulgulardan anlaşıldığı üzere ne büyük bir beyne, ne de soyut düşünce yeteneğine sahiplerdi. Daha sonra, iki büyük sıçrama oldu. Birincisi, yaklaşık 1,5 milyon yıl önce, beyin kütlesinin iki kata yakın artması. Bilim dünyası, bu ilk sıçramanın insanların et yemeye başlaması ve besin kalitesinin artışı nedeniyle olduğu konusunda hemfikir. Büyüyen beynimize rağmen, yüz binlerce yıl aynı taş aletleri yapmaya devam ettik. İşte bu yüzden, arkeolojik olarak sıkıcı geçen 1 milyon yıldan sonra, yani günümüzden 400.000 – 200.000 yıl önce, insan beyni evriminin ikinci büyük sıçraması gerçekleşti. Bu, beynimizin ağırlığından ziyade, işlem gücünde bir artıştı; daha çok beyin kıvrımı, daha çok soyut düşünce, daha derin bir algı, sosyal bağların kuvvetlenmesi, yeni alet tasarımları ve bu yıllara ait kazılarda bulunan boncuklar, iğneler ve sanatın doğuşu… Aynı kazılarda bulunan ocak kalıntıları tesadüf değil. Bugün çoğu biliminsanı, beyin evrimindeki ikinci büyük sıçrayışı, yemek pişirme kültürünün günlük diyetimize getirdiği kaliteye bağlıyor. İlk ocak kalıntıları, elimizdeki ilk modern insan fosilinden 400.000 yıl öncesine dayanıyor. İlkel ‘ocak’lar, etrafı taşlarla örülü ve ortasında ateş yakılan çukurlardan ibaret. Yerleşik mutfaklar ortaya çıkmadan, yani ilk insanlar daha gezgin bir hayat tarzına sahipken de, yemeklerini pişirdikleri düşünülüyor. Sözünü ettiğimiz ‘mangalcı’ yaşam tarzı, arkasında arkeolojik izler bırakmayacağı için, ancak diş ve çene yapısında meydana gelen anatomik değişikliklerden okunabiliyor. Evrim uzun bir süreç; insanlığın geçirdiği değişim, çarpıcı olduğu kadar ağır ve kademeli de...  İlk insanların yemeklerini pişirmeye başlaması, günlük diyetlerinde iki temel değişime neden oldu. Birincisi, yediklerinden aldıkları enerji ve besini çok daha etkili kullanabilmeleri. Daha önce sindirilemeyen kompleks karbonhidratlarda, liflerde ve yumru köklerde açığa çıkmayan enerji ve besin, insan metabolizması tarafından kullanılabilir hale geldi. İkincisi, bu yeni sindirim açılımıyla yiyecek yelpazesinin genişlemesi, daha fazla çeşit bitki ve hayvanın enerji kaynağı olarak kullanılabilmesi. Bir canlının hayatta kalması için ekosistemindeki en önemli unsur olan yemek, pişirme işlemiyle insanlığın kontrolüne geçti.  Kısacası doğada erişebildiğimiz kalori ve besin miktarı arttığı gibi, sindirim de ağızda değil ateşin üzerinde başlar oldu. Bu, diğer primatların aksine daha ufak bir sindirim sistemi ve daha büyük bir beyni taşıyabilecek bir metabolizma anlamına da geliyordu. Bugün bir şempanzenin,  metabolizmasının yüzde 25’ini beyin fonksiyonlarına ayırması imkânsızdır. Fakat insan, etkili enerji alımı ve sindirimden sağladığı enerji tasarrufu sayesinde, bunu yapabilecek şekilde evrilmiştir. 2005’te Alman biliminsanları tarafından yapılan Giessen çiğ yemek deneyinde, yiyeceklerini pişirmeden beslenen 500 denek uzun süre izlendi. Araştırmanın sonunda, sadece çiğ bir diyetle beslenen insanların sağlıklı bir yaşam tarzı sürdüremediği görüldü. Kadın deneklerin yüzde 50’si, kısa süreliğine doğurganlık problemleri yaşadılar.  Günümüzde, pişen yemek her zaman sosyalleştirir. Mangalcılar bir yandan et çevirir, bir yandan laflar. Komşuda pişer, bize de düşer. En önemlisi, erkeğin kalbine giden yol midesinden geçer. Bu sosyal kodların, aslında çok eskilere, evrim tarihimizin tozlu sayfalarına dayandığını söylemek çok da yanlış olmaz. İnsanlar yemeklerini pişirmeye başladıklarında, çok önemli sosyal değişimler yaşadıkları düşünülüyor.  Artık, yolda bulduğunu yiyen, avının etrafına üşüşerek bir anda yiyip bitiren bir gruptan değil, yemeğini belirli bir toplama noktasında biriktirip, pişmesini bekleyen insanlardan bahsediyoruz. Bu bekleme, 20 dakika da olabilir, 2 saat de, yarım gün de… Bu, insan davranışı ve hayat tarzı açısından kritik bir değişim. Artık yemek, çalınmaya müsait, fırsatçıların akınına uğrayabilecek, sadece diğer insanlardan değil, hayvanlardan da korunması gereken bir hazine. İnsanların, hem dostlarıyla hem de düşmanlarıyla daha karmaşık, daha sadık, daha kurnaz ve daha derin bağlar kurmaları gerekiyor.  Sosyal zekâ işte burada devreye giriyor. Yakın geçmişe ait arkeolojik bulgular, çoğu medeniyette ve avcıtoplayıcı insan gruplarında kadının yemeği pişiren taraf olduğunu gösteriyor. Daha uzak geçmişimize, yani ateşin insan kontrolüne geçtiği ilk yıllara bakarsak, bu tarihlerde erkeklerin boyut olarak kadınlardan yaklaşık iki kat daha iri olduğunu ve sosyal rol dağılımının bu şekilde açıklanabileceğini görüyoruz. Yemeğinizi topladığınız noktada, o yemeği pişirecek birini bırakıyor ve tekrar ava çıkıyorsanız, aynı zamanda arkanızda bıraktığınız ‘eşinizi’, etraftaki yağmacılardan korumak ve hem kendinizi hem eşinizi hem de yemeğinizi koruma altına almak zorundasınız. Dr. Richard Wrangham bu durumu şöyle açıklıyor: “Hem erkekler hem kadınlar, artık koruma ve beslenmeye dayalı kalıcı bağlar geliştirmek zorundaydılar, çünkü hayatta kalmanın en etkili yolu buydu. Beslenme evriminin göz ardı edilemeyecek derecede önemli bir soru ve kadın-erkek arasındaki kalıcı bağların da kaynağı olduğuna inanıyoruz.” Daha büyük ve daha aktif bir beynin evrilmesine imkân sağlaması, sosyal ilişkileri derinleştirmesi, hayatımıza kattığı entrika, sadakat ve aşk… Hepsinin kaynağının ateş olabileceğini düşünmek gerçekten ilginç. Prometheus’un insanlığa hediyesinin evrim eksenimizde yarattığı etki tartışılmaz derecede büyük. Elbette insan zekâsının sadece pişen yemekle geliştiğini söylemek doğru olmaz, ama enerji bütçemizde yarattığı değişiklik ve beraberinde getirdiği sosyal bağlar zinciriyle, zekâ evrimimize katkıda bulunan en önemli faktörlerden biri, yemek pişirme kültürümüz.