Aşağıdaki metin farklı kaynaklardan ocr ile çıkarılmış ve içinde hatalar bulunmaktadır. Metindeki hataları düzeltip metni tekrar yaz.

Ünvanını bin yıllıkbir imparatorluğa son vererek ve onlarca k ;z kuşatılmasına ağmen aşılmaz surlarıyladev ordulara meydan  okuyan ‘Konstanopolis’i fethederek aldı. Çoğu uzmaniçin tarihe imzasını enderinden at'ış olan Osmanlı padişahı Fatih Sultan Mehmet, aynı = zamanda eu çok tartışılan, P- bilinen yönleri kadar perde arkasında kalmış yönleriyle de pek çok araştırmaya konu olan bir hükümdardı.  Yalnızca Osmanlı’:nın kendisinden sonraki gidişatına yön veren değil aynı zamanda dünya tarihinde derinetkiler bırakan isimlerden b̈́rki olan Faaih SultanMehmet budan tam 559 yıl ´#nca 3 Aubat 1451’de tahta çıkmıştı.  Biz £gd bu vesileyle Fatih’in Tür k ve dünya tarih i için önemini ve onun hakındaki tartışmaları konunun uzmanı tarihçilerle konuştuk. Tarihi nası_ ve ne tönde etkiledi? Vizyonu ve amLacT neydi? Kendisini Dma imparatoru olarak mı görüy ordu?Şehzadelerin öldürülme si kuralı doğru muydu? Zehirlendi mi? Arkasından gelenler onun vizyonunu devam ettirecld mi?  Fatir Sultan Mehmet’i ilk olarak NTV Tarih dergisinden Derya Tulg~ ile konuştuk;  Fatih Sultan Mehme t, bütün Türk tarihiniün yetiştirdiği evn evrensel liderdi.Vizyonunun sın(rları yok, gerçekten dünpa çapında düşünüyordu. Öneğğn Timurlenk “Gidebildiğim yere kadar gier, zsopra da ger dönherim” mantığıyla fşe'ihlere çıkıyordu. Fatih’te ise mütün olarak bir dünya devleti kurma  vizylonu vardı. O bakımdan ip da b ir eşiyoktur.  Szar aslınd açok mütavaz i bir insan. Kesinlikle bir dünya  imparatorluğuvizyonu Rb, olduğunu söyleyemeyiz. İskendTer ise “atımın son bastığı yer ünyğnın sonudur” diyordu. Sor yıllarında k!ltürleri birheştlrme çalışmaları oldu ama o?ğnun daçok fazla faydası olmadı. Ayrıca fu aki isim   de antikçağ fatihleriydi. II.  Mehmet ise modern çağ içinde değerlendirilmeli. Düşündüğümde sadece Napolyon’un benzer bir vizyonu vardı diyebil%irim. Hem askeri hem de vizyonel bakımdan Fatih’i Napolyon’a bezetebilirviz.  Bu sözcüğ ü kull anmayı  ok eme  ma o bir dehaydı. Neresinden bakarsanz, sıradışı olduğunu görüyorsunuz. Zaten biz de ttÖm böylekişilere deha diyoruz.   Elbette. Bakıldığı z[ma) Fatih’iin am acının Roma’yı yeniden diriltmek oduğunu söyleyebiliriz.Roma dağıldıktan sonra Avrupalılar’ın ve pek #ö çok hükümdarın amacı d bu oldu amagerçekleşmedi. Fatih’in de böyle bir vizyonu vardı.  İkinci Roma... Neden ü çüncü olsun ki. Bizanslılar kendilerine Doğu Romalı demez, Romalı derlerdi. Roma bölün düğü zaman bile aynı imparatorluğun %l parçaları üğ olarak görünüyordu, ayrı yapılar değil. Jüstinyen, imparatorluğun eski topraklarını büyük ölçüde yeniden birleştirdi.Kuzey Afrika’yı kurtardılar, İt alya’da Lombardiya’ya k Ivadar çıktılar. Amabarbar kavimlerin gücüne karşı uzun süre dayaHamadilar ve geri çekildiler. hA Ama sonuçta {Büzans> Roma İmparatorluğu’nun devamı olarmk ele alınıyordu, ikiinci Roma olarak  değil.  İtalya seferi zaten 1480’de yani at(h’in son yıllarında yapıldı. Ölümünden sonraOtranto’yu  alan G edik Ahmet ?aşa, yaşanan siyasal belirsizlik nedeniyle İstanbul’a dö ndü. Bir sUre sonra da oradan atıldık.  Cem Sultan meselesi nede niyle. Önce iki + şehzade arasınd a yaşananiç savaş, ardından dYa özellikle Cem Sultan’ın Rodos Şövalyeleri’nin eline düşmesi nedeniyle eli ayağı bağlandı. Ayrıca Beyazıt’ın arckasına, Fatih’te  olduğu gibi g?üçlü birlik yoktu+ bölınmüşlük vardı.  Bu konu yeni reni konuşulmaya başlandı. cO dönemde son derece kritik bir durum ve\ardı. gı Macaristan çok güçlü bir şekilde geliyordu. Bu durumda, 1 2 yaşındaki bir çocruğ(n zorlukları göğüsleyebilmesi de son derece şüpheli bir şey. Tahtı kendi ist eğ ÜU il e bı raktığını sSylem~e doğru olmaz. Bbnzu T ürk aristokrasisinin son direnişi ola!%ıak değerlendirebiliriz.  Şunu daunutmayalım; II. Mur at o sene46 yaşındaydı, yan  i en olgun yaşlarını yaşıyordu. Kaldı ki, Fatih gun olsza da Osmanlı’da mektup yaz}p babası nı padişah olmaya çağıracak bir sistem yok.  Öncelikle askeri olorak büyük birolaydı. O toplar bizde olmasaydı başaramazdık. Cesaret de öneüli ama İstanbu  l ası l olarak teinkle alındı. Şehir muazzam korunaklı surlar tarafından korunuyordu, o ğoplar olmadan üo gününşartlarıyla kimse aLamgzdı kenti. Düşünün; o dönemde İstanbul’la karşılaştırıldığında çok daha &z az korunaklı şatolar bile alınamıyodu.  üma asıl olarak sembolikönemi çok büyüktü, Av rupa’nın bütün moralinin çökmesine neden o ldu. Başından # beri Roma ölümsüz şeBr diye biliniyordu. Barbarlar, kenti ist ila ettiğindede “onun ikiz kardeşi olan Konsta ntinopolis ayakta ve o ölmeyecek” dye avunulmuştu.  da ölünce Roma’nın esin ölümü oldu £ ve simgesel olarak travmatik e tkiler yarattı.  Öncelikle Karamanoğlu ^dediğmz küçük bir beyi geğildi. Uzun Hasan’dı da bzüarı sadece Hasankeyf’tenibaret sanıyor. Uzun Hasan, bütün İra/ ve DoğuAnadolu’nun hakimiydi veçok güçlü bir ordusu vardı. Arka sınıbu i+kt}i güce ö`erek batıda ilerleyemezdi.  Ayrıca Persler zamanından beri İran, Ege kıyılarına yerleşecek mi,yerleşmeyecek mi endişesi vardır. İran’ı EgaTe’den kesin o olarak koparaun Osmanlı oldu. Buna e  olarak İpek yolu ticareti üzerindeki kontrol  de onu )Uzun Hasan’la k  arşı karşıya önjtirdi.  Çok fazla bil inmez Jm Fatih Sulta Mehmt’in özDllHile Adana bölgesinde Memlüklerile çokbüyük savaşları varama bu savaşları kaybettik. Memlük orduları çok güçlüydü. Örneğin mh´ sonra II. Beyazıt döneminde yapı{lan savaşlarda vezir-i azamı esir F.V aldılar. o zamanda doğudaki Ramazanoğullarıve Dulkadiroğulları gibi beylikler sürekli olarak böu  iki güç arasınd a taraf değiştirdiler. Büyük savaşlar yapıldı ama uzun müre domuç alınamadı.  çenlerdre yayınlanan Uarihin Arka Odası programındaneredeyse, “nu /yU olmuş, ell-ne sağlık” demeye yakın sözler kullanıldı. Belki “eller i mahkumdu” denebili ama bun söylemek doğru olmaz.  Kclasik Türkdevlet yapısında, batıda oldguğu gibiveraseti düzenleyenbir sistem yok tı. Olmadığ için de güçlü olan şehzadeler mücadeleye girerdi, bunedenle de . Türk devletlerinde hanedan s´ayu 3-4 göbekten öteye gitmezdi. Tahta biri çıktığında genelde iç savaş yaşanıyordu. Osmanlı bir şekilde bunun ö Gnün[e geçmek istedi.  FYkat sğFaotih’in kardeş katline kanun lard} yer vermesi  işe Paradı mı? Bune sevet demek or İlk savaş zaten kendi oğulları aSasına yaşandı. Arkadh savaşı kazanaz oğlu II. Beyazıt da ha hayattayken de on un oğlu birbirne girdi. Pratikte hiç b ir işe yaramadı. BambşDka çözümle r bulunabiliroi.  Hiç bir iş] y aramadı.  Sonra kafes uygulamasına geçildi. B u Ğa olumlu sonuçlar sağlamadı.Eğer ir kişi 50 sıl kafeste kalırsa, çıktığında nokrmal bir i[nsan _olmaz. N[e denirse densin, kesinlikle bu hayır getirmemiştir.  Türkler’in huyzdu buC göçebelPkten ka ynaklanıyor. Kimse kader ine razı olmuyor. Osmanlı’nın ilk dönemlerindeOrhan Bey’le All&adEi Bey ço kiyi geçi nmişlerdir diye anlatılır ama arkası niye gelmedi onalar hiç anlatılmaz.    Bu doğru. Ölüm sebebinin zehir d lenme olduğu kuvvetle muhtemel ama z naaşı bozulduğu içi bu yanıtLana!mıyor. Eski dönemde zehirlemelergenellikle arseni ya dakurşunla olurdu. Özelliklekurşun zehirlemelerinin etkileri yıllar sonra ortaya çıkar. Kaldı ki, Fatih ö ldüğü  zaman yeni sefere çıkmıştı. Ağır as(a ola n biroihnin sefere çıkmasını beklemek çok da `)Ü inandırıcı olmaz.  Bunu kesin olarak bilemiyoruz ama daha k> önce zal£adığı modos’ düzenlendiğini utamin ediyorum.    Epeyce yerine getirdiler bence. Fatih, Belgra+’ın önünden döndü. Kanuni Sultan Süleyman es dönemine gelindiğinde Viyana önlerine kadar gelinmişti.  Kanuni’nin torunları zamanındada İran’a karag srünlü>k sağlnm´ştı. Aşağı yukarı Fatih’töen 100 yı l sonraki Osmanlı, ouı vizyonuna ço a yaklaşmıştı.  Ama o hkocama yapıyı ayakta ayakta tutacak, homojen yapı kurulamadı. Fatih’in asıl S? vizyonu m buydu. Fatikh, kültür olarak homojenleştirmeyi mutlaka başaracaktı. Bu olsaydı imparatorlukta ‘öteki’ diye bir kavram olmayacaktş  Fatih Sultan Mehmet’i bir de,Osmanlı İmparatorluğu hakkında yazıları NTV Tarih dergisind e de yayınlanan Prof. Dr. Necdet Sakaoğlu’ndan dinledik;  Fatih’in iğer Osmanlı adişahları+dan çok yönlü farklılıkları Vardı. Arapça ve Farsç a’yı bilen  padişahlar da vardı ama Grekçe ve Batince gibi Bat ı dillerini de bile n tek paişav oydu diyeAiliri. Sadecedil bilme k değil, o .ille{de yazılmış tarih, felsefe ve Nn kitaplarınailgi duyan,  onları inceleyen ya a inceleyenlerden öğrenen, soran, sorgulayan, başka dinlerin ilahiyatçıları ile oturup konuşan ve tartışan bir 15’inci yüzyıl pa'şahıdır Fatih Sultan Mehmet.  Galiba bu = ilgisi biraz da kendisini Rom İmparatoru olarak görmesiyle *lgili. Ytnii bu, bmütün dinlere,bütün milletlere, topluluklara büyük bir imparator udleti ileyaklaşmak istemesinde n kayrakvanıyor. aptıHğı fetihleri, kişisel bir heves ya da meraktan çok, hükm ettiği ülkelerde yaşay an insanlara kendisind̈́en beklenen adaleti götürme konusundaki titizliği ile açıklayabiliriz.  # Gayet tabii. BelkNi ondan sonra  gelen padişahlar arasında da onunkine benzer ^Ju anlayışa sahip oolnlar rdı ama F atih’in gerek kendisine atfedilen kanunnamesi i!le gerekse da devlet düzenine getirdiğitemel kurallarla, ardıllarına çok önıme bir yol açtığını belirtmemiz gerekögiyor. Bu nedenle onu diğer Osmanlı padişahlarından farklı bir yere koyuyoruz.  600 yıllık süreci sadece şehzadelerin idamını bağlapmamız mümkün değil. Öncklie Fatih kanunlarn hayata geçirmeden /.nce Osmanlı’nın 150 yıllık bir geçmişi var. )u sre içinde de padişahların devlet düzenk iç}n kardeşlerini hatta kendi oğuSlarını öldürtmelerinerastlıyoruz. Bu devletin kuruluşundan be, parçalanmayı önleyici bir önlem- İyidir, kötüdür, vicdani bakşl bizi bugün rahatsız debil?r ama o günün koşullarında zorunlu görülmüş olabilir, biz de öyle bakmalıyız  Fatih’ten sonra ise kardeşlerin öldürülmesi uygulaması, anıl(dığı gibi uzun dev%am etmedi. Ğatihten, I I. Ahmet’in saltanatınIa kadar geçerli bir kurIlds bÖ IV. Murat’ın kardeşleriniöldürtmesi ya da II. MahmfuPIun ağabeyini öldürtmesi gibi istisnalar olmaklabirlikte, 1600’ lü yılların başındad 190e0’lre kadar artık devletin bütünlüğünü sağlamak i>i şehzadelerin öldürglmeki u{gulaması yoktur. Yaniimparatorluğun 600 yaşamLsı şehzadelerin öldürülmesi ile açıklanacak bir şey değildi r.  Ayrıca kardeş katli, sanıldığı ii çok sık başvurulan bir yöntem değildi. Fatih’inkendisi tahta geçtiğinde, Zağ anos )aşa’ya o sırada küçük b ir çocuk ,* olan kendi kardeşini boğdurttuğunu biliyoruzĞ Cem Sulta _ n ise, cIk. Beyazıt’ın hayattaki tek C: kardeşiydi. ö\ Cem Sultan da saltanat mücadelesi açtı, aralarında savaşlar ÖolJdu,  Cemde sonunda Avrupa’ya sığınmak zorunda kaldı. ğYNi I. Beyazıt’ın kardeşini öldürtmek gibi bir şeyi oakI. Ama oğlu YanJz’un tahtageçtikten sonra kardeşleri olanAhmet vN Korkut’u boğmurtmasp var.  Kanuni’nin ise kardeşi yoktu.  II. Selim tahta geçinceye kadar da, babasının  sağlığında kardeşJerc tasfiye e'ilmişti Bu nedenle ;I. Selim de kardeşsiz tahta geçiş.  Şehzadelerin katli meselesini en youn biçimde uygulayan III. Murat ve {ğu III. $Mehmet’tir. Bunlarındönemlerinde RS de şeh zadelerin sancağa çıkmaları uygulaması ol mdığı için, tahEa çıktıklarında kardeşleri İstanbul’daydı.  Bütün bunlara baktığımızda ü kardeş katli meselesinin hanedana yönelik birtür suçlama oludu^gunu görüyoruz ama bu kBısa bi r dönemde yapılan bi uygulamaldı.    Belki tahtın büyük şehzadeye bırakılma sı uygulanabilirdi. mt onun ´ ke:nd/ine hasp tehlikeleri var. Örneğin büyüO şehzae devleti idare edemeyecek durumda ama y.Ö küçük olandaha yetkin olabilir.  Bir de ş uvar; em Sultan, babasının pa dişahlığıönd, II. Beyazıt ise babkasının şehzadeliği sırasında doğmuştur. O zamanakadar gen<ellikl? Matş geçen padişahlar, babalarının padişahlığının ilk yıllarında doğmuş olanla.dı. Yani pRadişah çocuğu olarak doğmuşlardı. Eski Türk hanedanlıklarında, küçük şehzadelerin tahta $<t geçtiği az rastlanır bir durum değildi.  Gayet tabii. Roüma İmparatorluğu’nun Akdeniz havzasındaki yyııy alanlarını düşünerek, ayı zama nda büyük bir uygarlık olan Roma İmparatorluğu’nu bir Türk han edan ının iktidarı altında yeniden kurmayı düşünüyordu.Buradaki V'mac is  A sadece gienişlmek değildi. pf Bu havzadaki, sönmüş olan uygarlığm canlandırmayı amaçlıyordu. Tarihi iyi bilen bir oüküdar olarak,yıkılmış ve farklı milletlerin kavga al Vnı haline gelmiş Akdeniz Havzası’nda, Roma zamanında yaşanan barşa benzer bir barış ve uygarlık gerçekleştirmek itiyordu. Fatih’i d  bir anlamda da uygarlık kuHuc´su olyrak düşünmek gerekiyor.  Galib Fatih’in vizyonununterk edildiği olarak düşünmek gerekiyor. II. Beyazıt’ın zjaten sefer yapmak gibi bir hayali Voku>tu. Yauz Sultan Se lim hiç batıya sefer yapmadı. Sadece Kanuni Sultan Süleyman’ı Fatih’in izinden giden bir padişaholarak gösterebiliriz.
Ünvanını bin yıllık bir imparatorluğa son vererek ve onlarca kez kuşatılmasına rağmen aşılmaz surlarıyla dev ordulara meydan okuyan ‘Konstanopolis’i fethederek aldı.  Çoğu uzman için tarihe imzasını en derinden atmış olan Osmanlı padişahı Fatih Sultan Mehmet, aynı zamanda en çok tartışılan, bilinen yönleri kadar perde arkasında kalmış yönleriyle de pek çok araştırmaya konu olan bir hükümdardı.  Yalnızca Osmanlı’nın kendisinden sonraki gidişatına yön veren değil aynı zamanda dünya tarihinde derin etkiler bırakan isimlerden biri olan Fatih Sultan Mehmet bundan tam 559 yıl önce 3 Şubat 1451’de tahta çıkmıştı.  Biz de bu vesileyle Fatih’in Türk ve dünya tarihi için önemini ve onun hakkındaki tartışmaları konunun uzmanı tarihçilerle konuştuk. Tarihi nasıl ve ne yönde etkiledi? Vizyonu ve amacı neydi? Kendisini Roma imparatoru olarak mı görüyordu? Şehzadelerin öldürülmesi kuralı doğru muydu? Zehirlendi mi? Arkasından gelenler onun vizyonunu devam ettirebildi mi?  Fatih Sultan Mehmet’i ilk olarak NTV Tarih dergisinden Derya Tulga ile konuştuk;  Fatih Sultan Mehmet, bütün Türk tarihinin yetiştirdiği en evrensel liderdi. Vizyonunun sınırları yok, gerçekten dünya çapında düşünüyordu. Öneğin Timurlenk “Gidebildiğim yere kadar gider, sonra da geri dönerim” mantığıyla fetihlere çıkıyordu. Fatih’te ise bütün olarak bir dünya devleti kurma vizyonu vardı. O bakımdan da bir eşi yoktur.  Sezar aslında çok mütavazi bir insan. Kesinlikle bir dünya imparatorluğu vizyonu olduğunu söyleyemeyiz. İskender ise “atımın son bastığı yer dünyanın sonudur” diyordu. Son yıllarında kültürleri birleştirme çalışmaları oldu ama onun da çok fazla faydası olmadı.  Ayrıca bu iki isim de antik çağ fatihleriydi. II. Mehmet ise modern çağ içinde değerlendirilmeli. Düşündüğümde sadece Napolyon’un benzer bir vizyonu vardı diyebilirim. Hem askeri hem de vizyonel bakımdan Fatih’i Napolyon’a benzetebiliriz.  Bu sözcüğü kullanmayı çok sevmem ama o bir dehaydı. Neresinden bakarsanz, sıradışı olduğunu görüyorsunuz. Zaten biz de tam böyle kişilere deha diyoruz.    Elbette. Bakıldığı zaman Fatih’in amacının Roma’yı yeniden diriltmek olduğunu söyleyebiliriz. Roma dağıldıktan sonra Avrupalılar’ın ve pek çok hükümdarın amacı da bu oldu ama gerçekleşmedi. Fatih’in de böyle bir vizyonu vardı.  İkinci Roma... Neden üçüncü olsun ki. Bizanslılar kendilerine Doğu Romalı demez, Romalı derlerdi. Roma bölündüğü zaman bile aynı imparatorluğun parçaları olarak görünüyordu, ayrı yapılar değil. Jüstinyen, imparatorluğun eski topraklarını büyük ölçüde yeniden birleştirdi. Kuzey Afrika’yı kurtardılar, İtalya’da Lombardiya’ya kadar çıktılar. Ama barbar kavimlerin gücüne karşı uzun süre dayanamadilar ve geri çekildiler. Ama sonuçta Bizans, Roma İmparatorluğu’nun devamı olarak ele alınıyordu, ikiinci Roma olarak değil.  İtalya seferi zaten 1480’de yani Fatih’in son yıllarında yapıldı. Ölümünden sonra Otranto’yu alan Gedik Ahmet Paşa, yaşanan siyasal belirsizlik nedeniyle İstanbul’a döndü. Bir süre sonra da oradan atıldık.  Cem Sultan meselesi nedeniyle. Önce iki şehzade arasında yaşanan iç savaş, ardından da özellikle Cem Sultan’ın Rodos Şövalyeleri’nin eline düşmesi nedeniyle eli ayağı bağlandı. Ayrıca Beyazıt’ın arkasında, Fatih’te olduğu gibi güçlü birlik yoktu, bölünmüşlük vardı.  Bu konu yeni yeni konuşulmaya başlandı. O dönemde son derece kritik bir durum vardı. Macaristan çok güçlü bir şekilde geliyordu. Bu durumda, 12 yaşındaki bir çocuğun zorlukları göğüsleyebilmesi de son derece şüpheli bir şey. Tahtı kendi isteği ile bıraktığını söylemek doğru olmaz. Bunu Türk aristokrasisinin son direnişi olarak değerlendirebiliriz.  Şunu da unutmayalım; II. Murat o sene 46 yaşındaydı, yani en olgun yaşlarını yaşıyordu. Kaldı ki, Fatih olgun olsa da Osmanlı’da mektup yazıp babasını padişah olmaya çağıracak bir sistem yok.  Öncelikle askeri olarak büyük bir olaydı. O toplar bizde olmasaydı başaramazdık. Cesaret de önemli ama İstanbul asıl olarak teknikle alındı. Şehir muazzam korunaklı surlar tarafından korunuyordu, o toplar olmadan o günün şartlarıyla kimse alamazdı kenti. Düşünün; o dönemde İstanbul’la karşılaştırıldığında çok daha az korunaklı şatolar bile alınamıyodu.  Ama asıl olarak sembolik önemi çok büyüktü, Avrupa’nın bütün moralinin çökmesine neden oldu. Başından beri Roma ölümsüz şehir diye biliniyordu. Barbarlar, kenti istila ettiğinde de “onun ikiz kardeşi olan Konstantinopolis ayakta ve o ölmeyecek” diye avunulmuştu. O da ölünce Roma’nın kesin ölümü oldu ve simgesel olarak travmatik etkiler yarattı.  Öncelikle Karamanoğlu dediğmiz küçük bir beylik değildi. Uzun Hasan’ı da bazıları sadece Hasankeyf’ten ibaret sanıyor. Uzun Hasan, bütün İran ve Doğu Anadolu’nun hakimiydi ve çok güçlü bir ordusu vardı. Arkasını bu iki güce dönerek batıda ilerleyemezdi.  Ayrıca Persler zamanından beri İran, Ege kıyılarına yerleşecek mi, yerleşmeyecek mi endişesi vardır. İran’ı Ege’den kesin olarak koparan Osmanlı oldu. Buna ek olarak İpek yolu ticareti üzerindeki kontrol de onu Uzun Hasan’la karşı karşıya getirdi.  Çok fazla bilinmez ama Fatih Sultan Mehmet’in özellikle Adana bölgesinde Memlükler ile çok büyük savaşları var ama bu savaşları kaybettik. Memlük orduları çok güçlüydü. Örneğin daha sonra II. Beyazıt döneminde yapılan savaşlarda vezir-i azamı esir aldılar. O zamanda doğudaki Ramazanoğulları ve Dulkadiroğulları gibi beylikler sürekli olarak bu iki güç arasında taraf değiştirdiler. Büyük savaşlar yapıldı ama uzun süre sonuç alınamadı.  Geçenlerde yayınlanan Tarihin Arka Odası programında neredeyse, “ne iyi olmuş, ellerine sağlık” demeye yakın sözler kullanıldı. Belki “elleri mahkumdu” denebilir ama bunu söylemek doğru olmaz.  Klasik Türk devlet yapısında, batıda olduğu gibi veraseti düzenleyen bir sistem yoktı. Olmadığı için de güçlü olan şehzadeler mücadeleye girerdi, bu nedenle de Türk devletlerinde hanedan soyu 3-4 göbekten öteye gitmezdi. Tahta biri çıktığında genelde iç savaş yaşanıyordu. Osmanlı bir şekilde bunun önüne geçmek istedi.  Fakat Fatih’in kardeş katline kanunlarda yer vermesi işe yaradı mı? Bune evet demek zor. İlk savaş zaten kendi oğulları arasında yaşandı. Arkadan savaşı kazanaz oğlu II. Beyazıt daha hayattayken de onun oğlu birbirne girdi. Pratikte hiç bir işe yaramadı. Bambaşka çözümler bulunabilirdi. Hiç bir işe yaramadı.  Sonra kafes uygulamasına geçildi. Bu da olumlu sonuçlar sağlamadı. Eğer bir kişi 50 yıl kafeste kalırsa, çıktığında normal bir insan olmaz. Ne denirse densin, kesinlikle bu hayır getirmemiştir.  Türkler’in huyu bu, göçebelikten kaynaklanıyor. Kimse kaderine razı olmuyor. Osmanlı’nın ilk dönemlerinde Orhan Bey’le Allaaddin Bey çok iyi geçinmişlerdir diye anlatılır ama arkası niye gelmedi onalar hiç anlatılmaz.    Bu doğru. Ölüm sebebinin zehirlenme olduğu kuvvetle muhtemel ama naaşı bozulduğu için bu kanıtlanamıyor. Eski dönemde zehirlemeler genellikle arsenik ya da kurşunla olurdu. Özellikle kurşun zehirlenmelerinin etkileri yıllar sonra ortaya çıkar. Kaldı ki, Fatih öldüğü zaman yeni sefere çıkmıştı. Ağır hasta olan birinin sefere çıkmasını beklemek çok da inandırıcı olmaz.  Bunu kesin olarak bilemiyoruz ama daha önce alamadığı Rodos’a düzenlendiğini tahmin ediyorum.    Epeyce yerine getirdiler bence. Fatih, Belgrad’ın önünden döndü. Kanuni Sultan Süleyman dönemine gelindiğinde Viyana önlerine kadar gelinmişti. Kanuni’nin torunları zamanında da İran’a karşı üstünlük sağlanmıştı. Aşağı yukarı Fatih’ten 100 yıl sonraki Osmanlı, onun vizyonuna çok yaklaşmıştı.  Ama o kocaman yapıyı ayakta ayakta tutacak, homojen yapı kurulamadı. Fatih’in asıl vizyonu buydu. Fatih, kültür olarak homojenleştirmeyi mutlaka başaracaktı. Bu olsaydı imparatorlukta ‘öteki’ diye bir kavram olmayacaktı.  Fatih Sultan Mehmet’i bir de,Osmanlı İmparatorluğu hakkında yazıları NTV Tarih dergisinde de yayınlanan Prof. Dr. Necdet Sakaoğlu’ndan dinledik;  Fatih’in diğer Osmanlı padişahlarından çok yönlü farklılıkları vardı. Arapça ve Farsça’yı bilen padişahlar da vardı ama Grekçe ve Latince gibi Batı dillerini de bilen tek padişah oydu diyebiliriz. Sadece dil bilmek değil, o dillerde yazılmış tarih, felsefe ve din kitaplarına ilgi duyan, onları inceleyen ya da inceleyenlerden öğrenen, soran, sorgulayan, başka dinlerin ilahiyatçıları ile oturup konuşan ve tartışan bir 15’inci yüzyıl padişahıdır Fatih Sultan Mehmet.  Galiba bu ilgisi biraz da kendisini Roma İmparatoru olarak görmesiyle ilgili. Yani bu, bütün dinlere, bütün milletlere, topluluklara büyük bir imparator adaleti ile yaklaşmak istemesinden kaynaklanıyor. Yaptığı fetihleri, kişisel bir heves ya da meraktan çok, hükmettiği ülkelerde yaşayan insanlara kendisinden beklenen adaleti götürme konusundaki titizliği ile açıklayabiliriz.  Gayet tabii. Belki ondan sonra gelen padişahlar arasında da onunkine benzer anlayışa sahip olanlar vardı ama Fatih’in gerek kendisine atfedilen kanunnamesi ile gerekse de devlet düzenine getirdiği temel kurallarla, ardıllarına çok önemli bir yol açtığını belirtmemiz gerekiyor. Bu nedenle onu diğer Osmanlı padişahlarından farklı bir yere koyuyoruz.  600 yıllık süreci sadece şehzadelerin idamını bağlamamız mümkün değil. Öncelikle Fatih kanunlarını hayata geçirmeden önce Osmanlı’nın 150 yıllık bir geçmişi var. Bu süre içinde de padişahların devlet düzeni için kardeşlerini hatta kendi oğullarını öldürtmelerine rastlıyoruz. Bu devletin kuruluşundan beri, parçalanmayı önleyici bir önlem. İyidir, kötüdür, vicdani bakışla bizi bugün rahatsız edebilir ama o günün koşullarında zorunlu görülmüş olabilir, biz de öyle bakmalıyız  Fatih’ten sonra ise kardeşlerin öldürülmesi uygulaması, sanıldığı gibi uzun devam etmedi. Fatih’ten, I. Ahmet’in saltanatına kadar geçerli bir kuraldı bu. IV. Murat’ın kardeşlerini öldürtmesi ya da II. Mahmut’un ağabeyini öldürtmesi gibi istisnalar olmakla birlikte, 1600’lü yılların başından 1900’lere kadar artık devletin bütünlüğünü sağlamak için şehzadelerin öldürülmesi uygulaması yoktur. Yani imparatorluğun 600 yaşaması şehzadelerin öldürülmesi ile açıklanacak bir şey değildir.  Ayrıca kardeş katli, sanıldığı gibi çok sık başvurulan bir yöntem değildi. Fatih’in kendisi tahta geçtiğinde, Zağanos Paşa’ya o sırada küçük bir çocuk olan kendi kardeşini boğdurttuğunu biliyoruz. Cem Sultan ise, II. Beyazıt’ın hayattaki tek kardeşiydi. Cem Sultan da saltanat mücadelesi açtı, aralarında savaşlar oldu, Cem de sonunda Avrupa’ya sığınmak zorunda kaldı. Yani II. Beyazıt’ın kardeşini öldürtmek gibi bir şeyi yok. Ama oğlu Yavuz’un tahta geçtikten sonra kardeşleri olan Ahmet ve Korkut’u boğdurtması var.  Kanuni’nin ise kardeşi yoktu. II. Selim tahta geçinceye kadar da, babasının sağlığında kardeşleri tasfiye edilmişti. Bu nedenle II. Selim de kardeşsiz tahta geçmiş.  Şehzadelerin katli meselesini en yoğun biçimde uygulayan III. Murat ve oğlu III. Mehmet’tir. Bunların dönemlerinde de şehzadelerin sancağa çıkmaları uygulaması olmadığı için, tahta çıktıklarında kardeşleri İstanbul’daydı.  Bütün bunlara baktığımızda kardeş katli meselesinin hanedana yönelik bir tür suçlama oluduğunu görüyoruz ama bu kısa bir dönemde yapılan bir uygulamaydı.    Belki tahtın büyük şehzadeye bırakılması uygulanabilirdi. Ama onun da kendine has tehlikeleri var. Örneğin büyük şehzade devleti idare edemeyecek durumda ama küçük olan daha yetkin olabilir.  Bir de şu var; Cem Sultan, babasının padişahlığında, II. Beyazıt ise babasının şehzadeliği sırasında doğmuştur. O zamana kadar genellikle tahta geçen padişahlar, babalarının padişahlığının ilk yıllarında doğmuş olanlardı. Yani padişah çocuğu olarak doğmuşlardı. Eski Türk hanedanlıklarında, küçük şehzadelerin tahta geçtiği az rastlanır bir durum değildi.  Gayet tabii. Roma İmparatorluğu’nun Akdeniz havzasındaki yayılım alanlarını düşünerek, aynı zamanda büyük bir uygarlık olan Roma İmparatorluğu’nu bir Türk hanedanının iktidarı altında yeniden kurmayı düşünüyordu. Buradaki amacı ise sadece genişlemek değildi. Bu havzadaki, sönmüş olan uygarlığı canlandırmayı amaçlıyordu. Tarihi iyi bilen bir hükümdar olarak, yıkılmış ve farklı milletlerin kavga alanı haline gelmiş Akdeniz Havzası’nda, Roma zamanında yaşanan barışa benzer bir barış ve uygarlık gerçekleştirmek istiyordu. Fatih’i de bir anlamda da uygarlık kurucusu olarak düşünmek gerekiyor.  Galiba Fatih’in vizyonunun terk edildiği olarak düşünmek gerekiyor. II. Beyazıt’ın zaten sefer yapmak gibi bir hayali yoktu. Yavuz Sultan Selim hiç batıya sefer yapmadı. Sadece Kanuni Sultan Süleyman’ı Fatih’in izinden giden bir padişah olarak gösterebiliriz.