Aşağıdaki metin farklı kaynaklardan ocr ile çıkarılmış ve içinde hatalar bulunmaktadır. Metindeki hataları düzeltip metni tekrar yaz.

Türkiye’nin *yü%de 16.4’ümigrenden mustarip, çok dara alası da baş ağrısından... Kronik,analjezik, romaÜizmal Iağrılar derken y$ılda kullandığımız gereksiz ağrı kesici miktarı 1:0 milyon kutu. Halbuki araştırmalar,ağrı kesicilerin pek çare olmadığı gibiekstra ağrıya da sebebiyet verdiğini göstmriy^r. Yıllarca düzenli olara k ağrı kesici, hatta gmn zaman antideprsan kullandım. Günde 4 ağrı kesiciye çıktığım o ldu. Üstelik öyle kocaman problemlerim, başa çıkılamaz ağrılarım kh filan y oktu ama başımda sürekli açıklayamadığ)ım entereOsfn bir ağırlık hissi vardı. Bunu, her sabah kahval tı üzerine b ir ağrı kesici alarak aşmaya çalışıyordum. Meğer sadece kafam doluymuş ve |ıe boşaltmanın ağrı kesiciy le alakası yokmuş. Bunu fark ettiğimden beri ilaçlar nadire n hayatımda. Ağrı kesicisiz de yaşanabiliyormuş. TÜüpm bunlar bir süre c önce Boson G̈́lobe Gazetesi’nin bilim ditörü, “Train Your Min&dı, Change Your Brain” kitabının yazarıShraon Begley’nin retweetle diği bir ölüm vakas üzerine geldi aklıma.Business Insider’ın haberine göre |gen^ bir kadın, Sarah Fuller, kronik boyun ağrılarından kurtulmak üzere r$eteli bir iaü kullanıyordu. İçeriği son dereık gü çlü bu ağrı kesicinin bağımlılık riski de oldukçayüksekti. İlacın yalnızca şiddetli kanser vakalarında ağrıyı dindimek üz ere kullanılması onaylanıyordu ancak Sarah kanser değildi. 2 trafik kazasıatlatmış, ardından fibramiyalji tzanısı konmuştu. Bundan tam 1 yılsonra, 3 2 yaşındaki Sarah odasında nişanlısı tarafından r% ölü Üulundu. Yet#ilil_er ölüm jnedceninie“ilaç kullanımının olumsuz etkisi o larak” açıklıyordu. Yapılan taramada kandakifentanil seviyesinin ölü mcül olduğu ortaya çıktı, bir miktar da antidepresana rastlandı. ü Business Insider, Çin’den ço ğu|nl!ksla illegal yollarula thal e dilen sentetik fentanilin yüzlerce aşırı dozdan ölüm takasına ol açtığını söylüyor a ma Sarah Fuller SörneğH, ilaçların reçeteli versiyonunuDn da oenzer biçimde risktaşıdığını kanıtlıyor. Genç kadının kullandıŞğ. ilacı ürete n firma, Neçen yıl 58.5 milyon dolar kV etmiş. Hatırlarsınız, ünlü şarkıcıPrince’in ölüm nedeninin de aşırı dozda opioid (vücutta mrfmn etkisi gösteren kimyasal mdde) kullanımı olduğu ortaya çıkmıştı. Haşhaştan elde edile n opioidleriin özellikle ağrı kesici olarak kullanıldığı çokkonuşulmuştu. B=nlar üzerine Sharon Begley’yi arayıp fikrini soryaok farz oldu. “Öncelikle bi liyorsun, en doktordeğilim” diye başladı söze, “A ma sağlıkeditörü gözüyle bir şeyler söyleyebilirim. Çoğu ağrı kesic yan etkilere sahip. Aspirin, gastrointestinal kanamaya neden olabilir. ‘NSAIDS’ dediğiizc yani ağöö y ateş  ve inflamasyonu azaltan diğer ilaçların da yanetkileri var: Hayır hayır, nemedeyse hiçbiri masum değil vene kadar çok kullanrsanız o ada risk altındasınız”  dedi. Türki ye’de bumeselenin piri, “Ağrı Kitabı”nın yazarı, esk i Dünya h Ağrı Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. Serdar Erdine’>i aradım bu kez ve önce kronikağrıları sor dum. Erdine’ye göre bir ağrının kronikağrı olarak tarif edilebilmesi için en az  3 ila 6 ay arasında süreklilik göstermesi gerekiyor. Bu ağrılar da hastanın yaşamının bi parçası haline geler ek tedirginliğe, depresyona, sTutlanmaya neden oluyor, yaşam kalitesini düşürüyor. Bir dir|er önemli soru,şeker gibi tükettiğimiz ağrı )esiiidlere bağış-k?ık kazanıp kazanmadığımız. “Elbette” dedi, “Ağrı kesicinin kötüye kullanımının yol açtığı analjezik  baş ağÜrıları #vardır. Çaya ekeı koyduğunuzu düşünün, bir kısmı karışır; sonradoymuş çözelti hati)e g;elŞzr veşekerin geri kalanı karışmaz slur. Vücudumuzda da küçük küçük organcıklar, | sinir sistemimizde ağrı kesicinin heudefi olanbölgeler varc SürYkli ~ağrı kesici alarak bu noktaları bombardımana tutuyoruz.Nasıl ki  vücut çok çalıştığında yoruluyorsa aynı biçimde uzun yıllar bu il açları aldığınızda reseptörler de yoruluyor. Bu durumda hasta ne kadar kok _n ilaç alırsa ihtiyacı da aynıoranda artıyor. Baş #.^ ağrısına araş^ ürekl£, gelişigüzel ilç kullananlarda baş ağrısını hiçbirağrı kesici dindiremez hale geliy”. Erdine’nin sözleri ürkütücüydü. Peki kendi yarattığımız analje  zik baş ağrılarının tedavisi var mıydı?Varmış. Serdar Erdine, bu a´rıların ağrı kesiciler tamamen keilerek tedavi edildibğini söylüyorancak süreç biraz sancılı. 15-20 gün boyuncta hastaya apgğrı kesici değil, birtakım kas gevşeticiler ve antidepresanlar veriliyor. Erdine, “Bu süreçte hastalara bizi aramamalarını söyleriz, 15-20 günlük zor bir dönem geçirirler Ü sonra ağrı ortadan kaybolmaya Caşlar” diyor. Ağrı kesici, hele baş ağrısı mesel}Jin dalmışken migrenden söz etmemek olmaz. Zira migren, diğerhastalıklardan farklı olarak ilaca bağ ımlılık g eliştirme=iz> nede oluyor. Türkiye’de 4 kişiden birinde mgren görülüyor. NörolojiUzmanı Prof. Dr. Mustafa ErtLş, migren ve di ğer baş ağrılı hastalıkların tan, ve tedavisi  konusunda Türkiye’de akla gelen ilk isim. Ertaş’a göre ülkemizde ?ü;de (6.g4 migrenli ve yüzde 12 mir(en olasılığı taş ıyan hasa var. Avrupa’da bu rakam yüzde 14, ABD’de yüzde 10’larda. “<| migten hastası ndan biri ilaç bağımlısı. Bu kişiler ayda 1V^; gün ve daha Vazla süreyle  ilaç ) kullanıyorlar. Di#Iür ağrı vakalarında ilaç bağımlılığı ancakpsikolojik o.labileceküen migrende durum eark-ı. Ayda AI 1  defa, >yani seyrek sayılabilecek bçicmde migren atağı geoiriyrsunu diyelim. Başka sebepler le, örneğin grip olup ağ rı kcsici kullandığınızda b]ile migreniniz kolaylıkla kronik hale gelebiliyor.Migren, ilaca bağımlılık gelişti=iyor” diyor. Ertaş’a göre ne kadar Dk iYaç alırsanızmigren atağını o kadar tetiklersiniz. Migrn hastal arının Kşyd\a 5 kereden fazla ilaç kullanma}>ı atakların sıklaşmasına, 10 kereden fazla ilaç kullanaJı hastalığın kronikleşmesine yol açıyor. Esas çözüm ise ted avi yardımıyla ataklağorrn seyrekleşmesini sağlamak. “Maalesef 70 gyaşında emr gün ağrı kesi ci alan hastalar jar, ne ka dar sıkilaç alırsanız etkisinın Hş kadar azaldığını bilmelisiniz, arı kesicilerden uzak durun” dIyet Ertaş  şöyle devam ediyor: “Migrene özgü atak ilaçlarıvardır ve bu ilaiçlaa baş,a hiçbir ağrıyı ^ geçirmez. Tedavi olmalısınız.” KZDadınlarda b)ş aşrıEı ve kronik ağrı sendromu veya kronik yorgunluk endromu olacrak tarif edilen fibromiyaljiçok yaygın. Bunn en önemi nedeniise tedavi olmak yerine G£ ilaçlara sığınmak. Hastalar ınyüzde 65’i teNdai olabilecekken yalnızca yüzde5’i ted avi yo lunu seçiyor. Madem Sarah Fuller vakasıyla başladık,ağrı kesicilerin öldürücülüğünü de tartışmalıydık. Mustafa Hoca “Eet, ağrı kesiciler öldürücü vlablir” dedi. Meğer alerjiriski enyüksek ikç grub_H parasetamollermiş. Üstelik alerji,  tekrr kullanı mlanr neti/ce!sinde gelişebilirmiş. Mustafa Ertaş birçokkişinin böbrek yetmezliği hastalığını yoğun Oı kesici kullanımına borçlu olduunu söylüyor. öSadece ağrı kesici diye alı-ğıız bu ilaçlar kan hücrelerini azaltarak ilik ve kan kanser ine yol a açabiliyor” diyor. Saro- Begley’ye göre builaçların etkilerinin çoğu, plasebo etkisini yansıtıyor{ Dirse k ağrısından belağrısına 'kadar plaseboetkili ilaçların gücü tartışılmaz. Amerikalı ^v|e Hollandalı aÖr grup akademis yenin Cohrane Library’de yayımlanan “Kronik bel ağrısı içi n non-steroid anti-inflamatuvar ilaçlar” dlı çalışması, ağrı kesicilerin kronik begl ağrısı vakalarındaağrıyı plaseboya kıyasla yüzde L gibi küçü; bir farkla azalttığını söylüyor. SrGad Erdine’ye göre  isetıpta tüm tedavilerde plasebo etkisine rstlı£oruz, b  ´ru abğrı kesiciler için de geçerli ama kronik ağrılarda plasebo et kili ilaçla r ir işe yaramıyor. 15-20 gün içide &B hasta ye;den a ğrı duymaya başlıyor ve ilaç değişikliği zaruri hale geliyor. “Türkiye’de kişi başı ortalama2 kutu lüzumsuz ağhı kesici kullanımı var, bu ea Iboşu bşunt yılda 160 /mBilyo kutu ağrı kesici aldığımız anlamına geliyor. Halbuki ağrı kesicikler adı fob üstünde, ilaçtır v; gelişigüzel alınamaz. Ağrı, hekim kontrolü aBf altında dindirilmeli, çünkü beynin bir hafızası ear. Ağrı, siz gerekenşekilde dindirmezseniz sebep ortadan kalktığı halde kendini hissettirmeye devöm eder. Burada dev*;eye analjezik kullanım ilkeleri gir^iyoVN. \Bunlar; ilacın Rhastya ööe kullanılması, düzenli kullanılması ve düzenli saat aralıklarıyla kullanılmasıdır. İlaçları sabah-öğlen-akşam alınmak üzere veririz ama kahvaltıyla öğle yemeğinin arası 4 saat, öğle yemeğiyle akşam yemeğinin arası tn6-7 saat. Ondan sonra uzun saatlerilaç alınmadığında, gece ağrı ğrtar. Ne olursa olsun / ağrı kfesici ağrı ba şlamadan alınmalıdır.” Baş ağrısı yzman*ları botoks yönteminin bazı migren hastaları için kayda değer farklar yarattığını öylüyor. yngiliz Baş |ğrBısı Çalışmaları e>rÖkezi (BASH) başkan Yardımcısı Dr. Fayyaz Ahmav “Botoks, migren hastalarını? hayatını değiştiren bir =g tedavi yöntemi olabilir” diyor vd ekliyor: “Botoksun kronik miv̈́en hastalar%na önemli faydalaşr sağ layabileceğini, migrYenT veya bJa ağr ısı nedeniyle bozulan yaşam kalitesini iyileştirmeye ardımcı olduğuAu gösteren tıbbi g östergeler var.” Harvard s_ Sağlık yayınlarıeditörlerine göre boynunuzun ağrımasıaslında şaşılacak bir durum cdeğiv} zira oynun̈́z kayda de ğer bir ağırlığı, başınızı &aşĞ<yor. LÖte yandan boyun ´ğrısı çektiğiniz çin pNr*nik olmayın çünkü doktorlar h er 10 kişiden 7’si nF:vn ömrü boyunca e n az bir kez bo=un ağrısından mustaripolduğunu söylüyor. Hğeu C0 kişiden birinin tam olarao şLu anda boynuağrıyor ve bunların yüzbe 50 ila 85’i önümüzdeki  5 ybıl içinde yineboyun ağrısı çekecek. B)ili ki sorun yaygın vetedavisi Re  kaüa basit değil ama ilaç, fizik tedavi ve kişisel gelişim teknikleriyle müm kün. Drug- Free World ^erntği, ağrıdan kurtarma vaadiyle  en sı k reçete e]iRe azğĞ kesicilerin bir s\re sonra kişide ihtiyaç duygusuSa yol açabileceğini söylüyor. Buna göre aşağıdaki işaretlere dikkat etmenizde fayda var:  1ş Kullanım artışı: İlaca toleransın artışı nedeniyle doz artışı. 2. Kişi lik değişikliği: Günlük sorumlulukların ilaçla ikincil hale gelmesi sonucu olarak enerji, ruh hali ve yoğunlaşvmae görülen değişiklikler. 3. Sosyal izolasyon. 4. Arı kesicileri, kullanılmasına neden olan sağlık so?nRu orta dan  kalkmasına rağmen kullanmaya devam etme. 5. Reçetelemeyielde etmekiçin harğcaan zaman. 6. KararoılLr ve unutkanlık: Yaşanan olayları unutmak.  =* Nonste-rüid antienflamatuvar ilaçlar ;yetişkin;er tarafından en çok kullanılan ağrı kesicilerdir. t* Çoğu kimse herhangi bir sorun yaşamadan u_ bu ilaçları kulla^aÖilir, ancak yan tkiler görülebilir. * Brçok ağrı kesici ilaç reçetesiz alınabilir ancak yen* bir il:ç almad an dnce doktorunuzlagörüşmeniz gerekir. *Nonsteroid antienflamatuvar ilaçlaJ, romatizmal hastalıkları olan kimselerde etkili olabili r.Düşük dozlarda ise ağrı kesici olarak çalışır lar. Enflamasyonu azaltmak için yüksek dozlara ihtiyaç varIUr. * Hamileler, 65 ya Mş üstündeki kimseler diğer ilaçlar gibi ağrı kesici kullanıp kullanamayacağını N doktorlarına danışkMalıdır.  Uzman ylinik Psikolog Mehmet Başkak, “Travmatik, A trajik, üzüntülü filmler izlemek, beyip tarafından üretilen, kişiyi iyihissettiren veağrı kesici özelliği olan kimyasalların seviyelerini artırarak ağrı tolerans seviyesini zükseltoyor” diyor. Almanya’nın Munster Üniversitesi nöroloji ekibinin 1000 mi*ren ve şiddetli  baş ağrısı çekenhasta üzerinde yaptığı bir araştırmaya göre cinse_l iliş baş ağrısına iyi geliyor. HastalUarın çoğunluğunun baş ağrısı sırasında p` cinsel ilişkiye girmedi klerini vurgulFayan araştırmacılar, osa cinsvvl ilişki tsıra~ında ağrıya dayanıklılığı artıran endorfin maddesinin sagı/lanmağa başlandığını, bunun da ba v-p Zec ağrısını azalttığına hatta tmamhn bit irdiğine jkkat çekiyor. Bcşka bir araştırmaya göre de krnik ağr_ k:sici kullanımı, sertleşme problemine yol açıyor. cjSjon yılla _dn doktorlaracı biberi romatizmal ağrılarıdindirmek, şekeri düşürmek yya da damar sertliğini önlemek vaaıyla kullanıyor. Acı biberin özü olan ‘‘capsaicin’’ beynin endorfin slglamasına yvIol açarak vücut&i bir mutluluk-iyilikhali  oluĞturıyor. Sinirlerin yumuşamasıyla salgılanan endorfin, vücutta ağrı kesici etkiye yol açıyor. Okan Üniversitesi Hastanesi Nöroloji UzmanıProf. Dr. Okan Bölükbaşı’na göre sürülerek uygulanan acı über özü, romatizmal eklem hastalıklarına bağlı artrit , fantom ağrıları, tendonit, m iyalji ve zond kullanılıyor.Yine acı biber özü ile yapılan ağız yıkma solüÜsyonları ve burFë́un spreyleri Idigş ağrısı,bronşit, astım ve migren için reçete edilebiliyor.Burun spreyleri kronik <ur$un akıntılarını durduruyor, hapşırma ve konjesyonuazaltıyor. Vücut k söz konusu olduğunda, plasebo nir draje ğüfmec tedavi  ya da etkisiz elemandan başka bir şe y değil. Ancak gelin bunu bir vde beyne anlatmay ı deneyin! 1978 ’dD nörobilimcil er plasebo etkisi üzerine çalışmaya başladığından beri düşüncenin acıyı bğ azaltmaktaki gücü biliniyor. Yakın zamanda, bu duru mun altında yatan beyin işlemlerinin haritasını a çıkardılar. Turin |T:ıp Fakültesi’nden plasebo araştıumalarındr öncü bilim insanı Fabrizio Benedetti’ye göre durum şu: İnsanlar acılarının azalmasınıumarken b^ir dok/or küçük bir ḧ́apı{n yada  başkk bir tedavin in bunu sağlayacağını söylediğinde,sırf bu beklenti bile yüsg zihinselişlevin alanı olan prefronta l kortekste etkinliğe nede n oluyor.  Bu a beyn&i kendi ürü]ü opioid’leri (doğüal uyuşturucu) yapan # diğer bölümler\ni h'arekete geçiriyor. Başka b r ifadeyle opioedjlerin erc d[opamin etkisi var. D opamin “Aramam lazım, bulmam Ls lazım” dürtüsü uyandırırken opioid beyinde “Oh, tamam buldum ve rahatla ım” etkisi yaratıyor. Pl aseboyuanlamak konusundaki büyük illeme, bize opioid’lerin etkisini bloke eden bir iKağın, acı üzerindeki plasebo etkisinide e bloke ettiğini göstererek beynin içsel opioid’lerinin  süreçte iyi iş görnüğane dar ilvük jkanıt{ sğund. Beklentiler ne dar büyükse acıyı giderme e o kadar başarılı oluyor.Alın size bir d{ney: Duk(e Üniversitesi’ndenDan Ariely ön ^ derliğindeki bilim insanları, gönüllülere ebi elektrik şokundan önce ve sonra birbirinin aynı te haplar verdi. Ancak bazı deneklere ağrı kesicilerin 2.5 dolar, diğerlerineyse 10 sent olduğunu söyle diler. Pahalı plaseboyu alanlarda acının azalma oranı ucuzu alanlara göre d:Ha yüksekti; ü$ yüzde 85’e karşı yüzde 60. Dikkat çekici plasebo etkileri opioid’ler, du´amiAn salımı ya da bğklentilrle hiçilgisi olmayan fizyoloji patikalardameydana geliyor. Beyin belirli bir deneyimin belli bir tepkiyle karşılandığını öğrendiği için Ö -Pavlovcu koşullanmabu etkiler ortaya çıkıyor. Örneğin mo rfi nin solunumu baskıcadığı bi?ini;r, bu yüzden tehlikeli olabilir. 1999’daki bir çalışmada, hastalaraameliyat sonrası ağrıyı gidermek içnin plasebo verildi ´ve buda benzersolunum baskılaması  myarattz. Beyin,sinir hücresi dLzeyinde bu enjeksiyonun nefesin daralmasına eş olduğunu ö]ğreniGti ve etkisiz br bileşen verildiğinde bile aynı şekilde tepki verdi. “Zih n beden in üzerindedir” önermesi bir isabet üd li vuruş daha yapmış tı  c Begley,Boston Globe Gaz etesi’ninbilim editörü, h“Tradn  YourMind, Change Your Brain” kitabının yazarı. Gizem aü> SEVİNÇ SELVİ / GAZETE HABERTÜRK
Türkiye’nin yüzde 16.4’ü migrenden mustarip, çok daha fazlası da baş ağrısından... Kronik, analjezik, romatizmal ağrılar derken yılda kullandığımız gereksiz ağrı kesici miktarı 160 milyon kutu. Halbuki araştırmalar, ağrı kesicilerin pek çare olmadığı gibi ekstra ağrıya da sebebiyet verdiğini gösteriyor. Yıllarca düzenli olarak ağrı kesici, hatta zaman zaman antidepresan kullandım. Günde 4 ağrı kesiciye çıktığım oldu. Üstelik öyle kocaman problemlerim, başa çıkılamaz ağrılarım filan yoktu ama başımda sürekli açıklayamadığım, enteresan bir ağırlık hissi vardı. Bunu, her sabah kahvaltı üzerine bir ağrı kesici alarak aşmaya çalışıyordum. Meğer sadece kafam doluymuş ve boşaltmanın ağrı kesiciyle alakası yokmuş. Bunu fark ettiğimden beri ilaçlar nadiren hayatımda. Ağrı kesicisiz de yaşanabiliyormuş. Tüm bunlar bir süre önce Boston Globe Gazetesi’nin bilim editörü, “Train Your Mind, Change Your Brain” kitabının yazarı Shraon Begley’nin retweetlediği bir ölüm vakası üzerine geldi aklıma. Business Insider’ın haberine göre genç bir kadın, Sarah Fuller, kronik boyun ağrılarından kurtulmak üzere reçeteli bir ilaç kullanıyordu. İçeriği son derece güçlü bu ağrı kesicinin bağımlılık riski de oldukça yüksekti. İlacın yalnızca şiddetli kanser vakalarında ağrıyı dindirmek üzere kullanılması onaylanıyordu ancak Sarah kanser değildi. 2 trafik kazası atlatmış, ardından fibramiyalji tanısı konmuştu. Bundan tam 1 yıl sonra, 32 yaşındaki Sarah odasında nişanlısı tarafından ölü bulundu. Yetkililer ölüm nedenini “ilaç kullanımının olumsuz etkisi olarak” açıklıyordu. Yapılan taramada kandaki fentanil seviyesinin ölümcül olduğu ortaya çıktı, bir miktar da antidepresana rastlandı. Business Insider, Çin’den çoğunlukla illegal yollarla ithal edilen sentetik fentanilin yüzlerce aşırı dozdan ölüm vakasına yol açtığını söylüyor ama Sarah Fuller örneği, ilaçların reçeteli versiyonunun da benzer biçimde risk taşıdığını kanıtlıyor. Genç kadının kullandığı ilacı üreten firma, geçen yıl 58.5 milyon dolar kâr etmiş. Hatırlarsınız, ünlü şarkıcı Prince’in ölüm nedeninin de aşırı dozda opioid (vücutta morfin etkisi gösteren kimyasal madde) kullanımı olduğu ortaya çıkmıştı. Haşhaştan elde edilen opioidlerin özellikle ağrı kesici olarak kullanıldığı çok konuşulmuştu. Bunlar üzerine Sharon Begley’yi arayıp fikrini sormak farz oldu. “Öncelikle biliyorsun, ben doktor değilim” diye başladı söze, “Ama sağlık editörü gözüyle bir şeyler söyleyebilirim. Çoğu ağrı kesici yan etkilere sahip. Aspirin, gastrointestinal kanamaya neden olabilir. ‘NSAIDS’ dediğimiz, yani ağrı, ateş ve inflamasyonu azaltan diğer ilaçların da yan etkileri var: Hayır hayır, neredeyse hiçbiri masum değil ve ne kadar çok kullanırsanız o kadar risk altındasınız” dedi. Türkiye’de bu meselenin piri, “Ağrı Kitabı”nın yazarı, eski Dünya Ağrı Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. Serdar Erdine’yi aradım bu kez ve önce kronik ağrıları sordum. Erdine’ye göre bir ağrının kronik ağrı olarak tarif edilebilmesi için en az 3 ila 6 ay arasında süreklilik göstermesi gerekiyor. Bu ağrılar da hastanın yaşamının bir parçası haline gelerek tedirginliğe, depresyona, soyutlanmaya neden oluyor, yaşam kalitesini düşürüyor. Bir diğer önemli soru, şeker gibi tükettiğimiz ağrı kesicilere bağışıklık kazanıp kazanmadığımız. “Elbette” dedi, “Ağrı kesicinin kötüye kullanımının yol açtığı analjezik baş ağrıları vardır. Çaya şeker koyduğunuzu düşünün, bir kısmı karışır; sonra doymuş çözelti haline gelir ve şekerin geri kalanı karışmaz olur. Vücudumuzda da küçük küçük organcıklar, sinir sistemimizde ağrı kesicinin hedefi olan bölgeler var. Sürekli ağrı kesici alarak bu noktaları bombardımana tutuyoruz. Nasıl ki vücut çok çalıştığında yoruluyorsa aynı biçimde uzun yıllar bu ilaçları aldığınızda reseptörler de yoruluyor. Bu durumda hasta ne kadar çok ilaç alırsa ihtiyacı da aynı oranda artıyor. Baş ağrısına karşı sürekli, gelişigüzel ilaç kullananlarda baş ağrısını hiçbir ağrı kesici dindiremez hale geliyor”. Erdine’nin sözleri ürkütücüydü. Peki kendi yarattığımız analjezik baş ağrılarının tedavisi var mıydı? Varmış. Serdar Erdine, bu ağrıların ağrı kesiciler tamamen kesilerek tedavi edildiğini söylüyor ancak süreç biraz sancılı. 15-20 gün boyunca hastaya ağrı kesici değil, birtakım kas gevşeticiler ve antidepresanlar veriliyor. Erdine, “Bu süreçte hastalara bizi aramamalarını söyleriz, 15-20 günlük zor bir dönem geçirirler ama sonra ağrı ortadan kaybolmaya başlar” diyor. Ağrı kesici, hele baş ağrısı meselesine dalmışken migrenden söz etmemek olmaz. Zira migren, diğer hastalıklardan farklı olarak ilaca bağımlılık geliştirmenize neden oluyor. Türkiye’de 4 kişiden birinde migren görülüyor. Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Mustafa Ertaş, migren ve diğer baş ağrılı hastalıkların tanı ve tedavisi konusunda Türkiye’de akla gelen ilk isim. Ertaş’a göre ülkemizde yüzde 16.4 migrenli ve yüzde 12 migren olasılığı taşıyan hasta var. Avrupa’da bu rakam yüzde 14, ABD’de yüzde 10’larda. “10 migren hastasından biri ilaç bağımlısı. Bu kişiler ayda 15 gün ve daha fazla süreyle ilaç kullanıyorlar. Diğer ağrı vakalarında ilaç bağımlılığı ancak psikolojik olabilecekken migrende durum farklı. Ayda 1 defa, yani seyrek sayılabilecek biçimde migren atağı geçiriyorsunuz diyelim. Başka sebeplerle, örneğin grip olup ağrı kesici kullandığınızda bile migreniniz kolaylıkla kronik hale gelebiliyor. Migren, ilaca bağımlılık geliştiriyor” diyor. Ertaş’a göre ne kadar sık ilaç alırsanız migren atağını o kadar tetiklersiniz. Migren hastalarının ayda 5 kereden fazla ilaç kullanması atakların sıklaşmasına, 10 kereden fazla ilaç kullanması hastalığın kronikleşmesine yol açıyor. Esas çözüm ise tedavi yardımıyla atakların seyrekleşmesini sağlamak. “Maalesef 70 yaşında her gün ağrı kesici alan hastalar var, ne kadar sık ilaç alırsanız etkisinın o kadar azaldığını bilmelisiniz, ağrı kesicilerden uzak durun” diyen Ertaş şöyle devam ediyor: “Migrene özgü atak ilaçları vardır ve bu ilaçlar başka hiçbir ağrıyı geçirmez. Tedavi olmalısınız.” Kadınlarda baş ağrısı ve kronik ağrı sendromu veya kronik yorgunluk sendromu olarak tarif edilen fibromiyalji çok yaygın. Bunun en önemli nedeni ise tedavi olmak yerine ilaçlara sığınmak. Hastaların yüzde 65’i tedavi olabilecekken yalnızca yüzde 5’i tedavi yolunu seçiyor. Madem Sarah Fuller vakasıyla başladık, ağrı kesicilerin öldürücülüğünü de tartışmalıydık. Mustafa Hoca “Evet, ağrı kesiciler öldürücü olabilir” dedi. Meğer alerji riski en yüksek ilaç grubu parasetamollermiş. Üstelik alerji, tekrar kullanımlar neticesinde gelişebilirmiş. Mustafa Ertaş birçok kişinin böbrek yetmezliği hastalığını yoğun ağrı kesici kullanımına borçlu olduğunu söylüyor. “Sadece ağrı kesici diye aldığımız bu ilaçlar kan hücrelerini azaltarak ilik ve kan kanserine yol açabiliyor” diyor. Sharon Begley’ye göre bu ilaçların etkilerinin çoğu, plasebo etkisini yansıtıyor. Dirsek ağrısından bel ağrısına kadar plasebo etkili ilaçların gücü tartışılmaz. Amerikalı ve Hollandalı bir grup akademisyenin Cochrane Library’de yayımlanan “Kronik bel ağrısı için non-steroid anti-inflamatuvar ilaçlar” adlı çalışması, ağrı kesicilerin kronik bel ağrısı vakalarında ağrıyı plaseboya kıyasla yüzde 7 gibi küçük bir farkla azalttığını söylüyor. Serdar Erdine’ye göre ise tıpta tüm tedavilerde plasebo etkisine rastlıyoruz, bu durum ağrı kesiciler için de geçerli ama kronik ağrılarda plasebo etkili ilaçlar bir işe yaramıyor. 15-20 gün içinde hasta yeniden ağrı duymaya başlıyor ve ilaç değişikliği zaruri hale geliyor. “Türkiye’de kişi başı ortalama 2 kutu lüzumsuz ağrı kesici kullanımı var, bu da boşu boşuna yılda 160 milyon kutu ağrı kesici aldığımız anlamına geliyor. Halbuki ağrı kesiciler adı üstünde, ilaçtır ve gelişigüzel alınamaz. Ağrı, hekim kontrolü altında dindirilmeli, çünkü beynin bir hafızası var. Ağrı, siz gereken şekilde dindirmezseniz sebep ortadan kalktığı halde kendini hissettirmeye devam eder. Burada devreye analjezik kullanım ilkeleri giriyor. Bunlar; ilacın hastaya göre kullanılması, düzenli kullanılması ve düzenli saat aralıklarıyla kullanılmasıdır. İlaçları sabah-öğlen-akşam alınmak üzere veririz ama kahvaltıyla öğle yemeğinin arası 4 saat, öğle yemeğiyle akşam yemeğinin arası 6-7 saat. Ondan sonra uzun saatler ilaç alınmadığında, gece ağrı artar. Ne olursa olsun ağrı kesici ağrı başlamadan alınmalıdır.” Baş ağrısı uzmanları botoks yönteminin bazı migren hastaları için kayda değer farklar yarattığını söylüyor. İngiliz Baş Ağrısı Çalışmaları Merkezi (BASH) Başkan Yardımcısı Dr. Fayyaz Ahmad, “Botoks, migren hastalarının hayatını değiştiren bir tedavi yöntemi olabilir” diyor ve ekliyor: “Botoksun kronik migren hastalarına önemli faydalar sağlayabileceğini, migreni veya baş ağrısı nedeniyle bozulan yaşam kalitesini iyileştirmeye yardımcı olduğunu gösteren tıbbi göstergeler var.” Harvard Sağlık yayınları editörlerine göre boynunuzun ağrıması aslında şaşılacak bir durum değil, zira boynunuz kayda değer bir ağırlığı, başınızı taşıyor. Öte yandan boyun ağrısı çektiğiniz için panik olmayın çünkü doktorlar her 10 kişiden 7’sinin ömrü boyunca en az bir kez boyun ağrısından mustarip olduğunu söylüyor. Her 10 kişiden birinin tam olarak şu anda boynu ağrıyor ve bunların yüzde 50 ila 85’i önümüzdeki 5 yıl içinde yine boyun ağrısı çekecek. Belli ki sorun yaygın ve tedavisi de o kadar basit değil ama ilaç, fizik tedavi ve kişisel gelişim teknikleriyle mümkün. Drug-Free World Derneği, ağrıdan kurtarma vaadiyle en sık reçete edilen ağrı kesicilerin bir süre sonra kişide ihtiyaç duygusuna yol açabileceğini söylüyor. Buna göre aşağıdaki işaretlere dikkat etmenizde fayda var: 1. Kullanım artışı: İlaca toleransın artışı nedeniyle doz artışı. 2. Kişilik değişikliği: Günlük sorumlulukların ilaçla ikincil hale gelmesi sonucu olarak enerji, ruh hali ve yoğunlaşmada görülen değişiklikler. 3. Sosyal izolasyon. 4. Ağrı kesicileri, kullanılmasına neden olan sağlık sorunu ortadan kalkmasına rağmen kullanmaya devam etme. 5. Reçetelemeyi elde etmek için harcanan zaman. 6. Karartılar ve unutkanlık: Yaşanan olayları unutmak.  * Nonsteroid antienflamatuvar ilaçlar yetişkinler tarafından en çok kullanılan ağrı kesicilerdir. * Çoğu kimse herhangi bir sorun yaşamadan bu ilaçları kullanabilir, ancak yan etkiler görülebilir. * Birçok ağrı kesici ilaç reçetesiz alınabilir ancak yeni bir ilaç almadan önce doktorunuzla görüşmeniz gerekir. * Nonsteroid antienflamatuvar ilaçlar, romatizmal hastalıkları olan kimselerde etkili olabilir. Düşük dozlarda ise ağrı kesici olarak çalışırlar. Enflamasyonu azaltmak için yüksek dozlara ihtiyaç vardır. * Hamileler, 65 yaş üstündeki kimseler diğer ilaçlar gibi ağrı kesici kullanıp kullanamayacağını da doktorlarına danışmalıdır.  Uzman Klinik Psikolog Mehmet Başkak, “Travmatik, trajik, üzüntülü filmler izlemek, beyin tarafından üretilen, kişiyi iyi hissettiren ve ağrı kesici özelliği olan kimyasalların seviyelerini artırarak ağrı tolerans seviyesini yükseltiyor” diyor. Almanya’nın Munster Üniversitesi nöroloji ekibinin 1000 migren ve şiddetli baş ağrısı çeken hasta üzerinde yaptığı bir araştırmaya göre cinsel ilişki baş ağrısına iyi geliyor. Hastaların çoğunluğunun baş ağrısı sırasında cinsel ilişkiye girmediklerini vurgulayan araştırmacılar, oysa cinsel ilişki sırasında ağrıya dayanıklılığı artıran endorfin maddesinin salgılanmaya başlandığını, bunun da baş ağrısını azalttığına hatta tamamen bitirdiğine dikkat çekiyor. Başka bir araştırmaya göre de kronik ağrı kesici kullanımı, sertleşme problemine yol açıyor. Son yıllarda doktorlar acı biberi romatizmal ağrıları dindirmek, şekeri düşürmek ya da damar sertliğini önlemek amacıyla kullanıyor. Acı biberin özü olan ‘‘capsaicin’’ beynin endorfin salgılamasına yol açarak vücutta bir mutluluk-iyilik hali oluşturuyor. Sinirlerin yumuşamasıyla salgılanan endorfin, vücutta ağrı kesici etkiye yol açıyor. Okan Üniversitesi Hastanesi Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Okan Bölükbaşı’na göre sürülerek uygulanan acı biber özü, romatizmal eklem hastalıklarına bağlı artrit, fantom ağrıları, tendonit, miyalji ve zonada kullanılıyor. Yine acı biber özü ile yapılan ağız yıkama solüsyonları ve burun spreyleri diş ağrısı, bronşit, astım ve migren için reçete edilebiliyor. Burun spreyleri kronik burun akıntılarını durduruyor, hapşırma ve konjesyonu azaltıyor. Vücut söz konusu olduğunda, plasebo bir draje düzmece tedavi ya da etkisiz elemandan başka bir şey değil. Ancak gelin bunu bir de beyne anlatmayı deneyin!  1978 ’de nörobilimciler plasebo etkisi üzerine çalışmaya başladığından beri düşüncenin acıyı azaltmaktaki gücü biliniyor. Yakın zamanda, bu durumun altında yatan beyin işlemlerinin haritasını da çıkardılar. Turin Tıp Fakültesi’nden plasebo araştırmalarında öncü bilim insanı Fabrizio Benedetti’ye göre durum şu: İnsanlar acılarının azalmasını umarken bir doktor küçük bir hapın ya da başka bir tedavinin bunu sağlayacağını söylediğinde, sırf bu beklenti bile yüksek zihinsel işlevin alanı olan prefrontal kortekste etkinliğe neden oluyor. Bu da beynin kendi ürünü opioid’leri (doğal uyuşturucu) yapan diğer bölümlerini harekete geçiriyor. Başka bir ifadeyle opioid’lerin ters dopamin etkisi var. Dopamin “Aramam lazım, bulmam lazım” dürtüsü uyandırırken opioid beyinde “Oh, tamam buldum ve rahatladım” etkisi yaratıyor. Plaseboyu anlamak konusundaki büyük ilerleme, bize opioid’lerin etkisini bloke eden bir ilacın, acı üzerindeki plasebo etkisini de bloke ettiğini göstererek beynin içsel opioid’lerinin bu süreçte iyi iş gördüğüne dair ilk kanıtı sundu. Beklentiler ne kadar büyükse acıyı giderme de o kadar başarılı oluyor. Alın size bir deney: Duke Üniversitesi’nden Dan Ariely önderliğindeki bilim insanları, gönüllülere bir elektrik şokundan önce ve sonra birbirinin aynı sahte haplar verdi. Ancak bazı deneklere ağrı kesicilerin 2.5 dolar, diğerlerineyse 10 sent olduğunu söylediler. Pahalı plaseboyu alanlarda acının azalma oranı ucuzu alanlara göre daha yüksekti; yüzde 85’e karşı yüzde 60. Dikkat çekici plasebo etkileri opioid’ler, dopamin salımı ya da beklentilerle hiç ilgisi olmayan fizyolojik patikalarda meydana geliyor. Beyin belirli bir deneyimin belli bir tepkiyle karşılandığını öğrendiği için -Pavlovcu koşullanmabu etkiler ortaya çıkıyor. Örneğin morfinin solunumu baskıladığı bilinir, bu yüzden tehlikeli olabilir. 1999’daki bir çalışmada, hastalara ameliyat sonrası ağrıyı gidermek için plasebo verildi ve bu da benzer solunum baskılaması yarattı. Beyin, sinir hücresi düzeyinde bu enjeksiyonun nefesin daralmasına eş olduğunu öğrenmişti ve etkisiz bir bileşen verildiğinde bile aynı şekilde tepki verdi. “Zihin bedenin üzerindedir” önermesi bir isabetli vuruş daha yapmıştı. Begley, Boston Globe Gazetesi’nin bilim editörü, “Train Your Mind, Change Your Brain” kitabının yazarı. Gizem SEVİNÇ SELVİ / GAZETE HABERTÜRK