Esas Sayısı : 2022/51 Karar Sayısı : 2022/94 1  1) 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun "Engellilik İndirimi" başlıklı 31. maddesinde yer alan "Çalışma gücü" ibaresi bakımından; Anayasa'nın 2. maddesinde, "Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta be  lirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir." denilmek su  retiyle sosyal devlet ilkesi Cumhuriyetin nitelikleri arasında sayılmıştır. Anayasa'nın 5. maddesinde, "Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağım  sızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişi  lerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şart  ları hazırlamaya çalışmaktır." hükmüne yer verilmiştir. Söz konusu madde gerekçesinde, "...Devlet aynı zamanda milletin huzurunu sağlamak ve fertlerini mutlu kılmak görevi ile de yükümlüdür. Devlet ferdin hayat mücadelesini kolay  laştıracak, ferdin insan haysiyetine uygun bir ortam içinde yaşamasını gerçekleştirecektir. Fer  din temel hak ve özgürlüklerden olduğu gibi yararlanmasını engelleyen sebepleri ortan kaldır  mak, sosyal devletin görevidir." denilmektedir. Anayasa'nın 10. maddesinde, "engelliler hakkında alınacak tedbirlerin eşitlik ilkesine aykırı olamayacağı belirtilmiştir. Anayasa'nın 50. maddesinin 2. fıkrası "Küçükler ve kadınlar ile bedeni ve ruhi yetersiz  liği olanlar çalışma şartları bakımından özel olarak korunurlar." denilmek suretiyle düzenlen  miştir. Anayasanın 73. maddesinin 3. fıkrasında, "Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlü  lükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır." hükmü yer almıştır. Anayasa Mahkemesinin 06.06.1991 gün ve Esas Sayısı: 1990/35, Karar Sayısı: 1991/13 sayılı kararında, devletin, vatandaşlarına insanca yaşama koşulları sağlamak için ge  rekli önlemleri alacağı, devletin kişi hak ve özgürlüklerinden herkesin yararlanabilmesini sağ  layacağı, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamanın devletin temel amaç ve görevi olduğu belirtilmiştir. Anayasada sosyal devletanlayışı benimsenmiştir. Sosyal devlet güçsüzleri koruyan, sosyal adaleti sağlamaya çalışan bu amaçla ekonomik ve sosyal alanlarda değişiklikler yapan devlettir. (Anayasa Mahkemesinin 30.06.1998 gün ve Esas Sayısı: 1997/18, Karar Sayısı: 1998/42 sayılı kararı). Sosyal devlet anlayışında, devlet bütün vatandaşlarına asgari bir toplum  sal ve ekonomik düzey sağlamak ve bunu devam ettirmekle yükümlü kılınmıştır. Sosyal devlet anlayışını sağlamada kullanılan en önemli araçlardan birisi de vergi politikalarıdır. Bunun için olağan koşullarda vergiye tabi tutulması gereken gruplar ya da işlemler muafiyet ve istisna uy  gulamalarıyla vergi dışı bırakılmaktadır. Ekonomik olarak güçsüz kesimlerin değişik uygula  malarla desteklendiği gözlemlenmektedir. Bu bağlamda, engelli olmak vergi mükellefiyetineEsas Sayısı : 2022/51 Karar Sayısı : 2022/94 2 engel olmamakla birlikte, engelli kişilerin içinde bulunduğu zor koşulların giderilmesine kat  kıda bulunmak ve engelli olanlar ve olmayanlar arasındaki rekabet eşitsizliğini gidermek ama  cıyla engelli bireylere yönelik yapılan maddi yardımlar ve topluma entegrasyonları için alınan tüm tedbirler, (örneğin Gelir Vergisi Kanununda yer alan ve engelli ücretlilerin gelir vergisi matrahlarının hesaplanmasında dikkate alınan engellilik indirimi uygulaması da), sosyal devlet ilkesinin bir sonucudur. Diğer taraftan, 03/12/2008 tarihli ve 5825 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunarak taraf olduğumuz Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme'de, engellilik, diğer bireylerle eşit koşullar altında topluma tam ve etkin bir şekilde katılımlarının önünde engel teşkil eden uzun süreli fiziksel, zihinsel, düşünsel ya da algısal bozukluğu bulunan kişiler olarak tanımlanmıştır. Sözleşmenin 10. maddesinde, yaşam hakkının tüm engelli bireyler için tanınmasının yanında tarafların bu hakkın etkin bir şekilde kullanımını sağlaması gerektiği; 27. maddesinde, taraf Devletlerin engellilerin diğer bireylerle eşit koşullar altında çalışma hakkına sahip oldu  ğunu kabul edeceği, bu hakkın, engellilerin, açık, bütünleştirici ve erişilebilir bir iş piyasası ve çalışma ortamında serbestçe seçtikleri bir işle hayatlarını kazanmaları fırsatını da içerdiği, taraf devletlerin çalışırken engelli olanlar dahil olmak üzere tüm engellilerin çalışma hakkının ya  şama geçmesini yasama çalışmalarını da içeren uygun tüm tedbirleri alarak güvence altına al  ması gerektiği; 28. maddesinde ise, yoksulluk koşullarında yaşayan engellilerin ve ailelerinin uygun eğitim, danışmanlık, mali yardım ve süreli bakım dahil engelliliğe ilişkin harcamalarında devlet yardımına erişimini sağlamak dahilengelli kişilerin ve aile fertlerinin gıda, giyinme ve barınma gibi ihtiyaçları dolayısıyla uygun hayat koşullarına sahip olma hakkını ve yaşam şart  larının sürekli olarak iyi duruma getirilmesini isteme hakkını güvence altına alınması gerektiği belirtilmiştir. Engellilere yönelik tüm bu düzenlemelerin amacı engellilerin kendine yetebilen, top  lumla kaynaşabilen, üretici bireyler olarak yetişmelerini sağlamak vebu şekilde onların eğitsel, kültürel, ekonomik ve sosyal ihtiyaçlarının karşılanmasını sağlamaktır. Dolayısıyla gelir vergi  sinde indirim imkânını veren engelli indirimi uygulaması ile engelleri dolayısıyla bazı zorluk  ları yaşayan bu kişilerin hem ekonomik yönden desteklenmesi hem de sosyal ve ekonomik ha  yata katılımlarının ve uyumlarının sağlanması konusunda kısmen de olsa sosyal devlet anlayı  şının gereğinin yerine getirilebilmesi amaçlanmaktadır. Mahkememizce, itiraz konusu yasa hükmünde geçen "Çalışma gücü" ibaresinin uygu  lamada engelliler aleyhine ortaya çıkardığı sonuçlar nedeniyle, Anayasa'nın 2., 5. ve 50. mad  delerine aykırı olduğu gibi, bu konuda taraf olduğumuz Uluslararası "Engelli Kişilerin Hakla  rına Dair Sözleşme"nin yaşam hakkını düzenleyen 10. maddesi, engellilere yönelik çalışma ve istihdam politikalarını hayata geçirilmesi gerekliliğini düzenleyen 27. maddesi veengellilerin ve aile fertlerinin uygun hayat koşullarına sahip olma hakkını ve yaşam şartlarının sürekli ola  rak iyi duruma getirilmesini isteme hakkını içeren 28. maddesinde yer alan hükümlerle de çe  liştiğisonucuna varılmıştır. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 31. maddesi "Engellilik İndirimi" başlığı altında  düzenlenmekle birlikte, madde içeriğinde hizmet erbabının "Çalışma gücünün asgari oranları" göz önüne alınarak engellilik derecelerinin belirlendiği ve bu derecelere göre de belirlenen aylık tutarların ücretlinin vergi matrahından indirilmesinin düzenlendiği, Kanun maddesinin düzen  lemesinde "engellilik oranı"nın "çalışma gücü kaybı" olarak ele alındığı ve bu durumun kanun maddesinin anlaşılmasında bir belirsizlik yarattığı gibi, uygulamada Merkez Sağlık KuruluncaEsas Sayısı : 2022/51 Karar Sayısı : 2022/94 3 çalışma gücü kaybını engellinin Sağlık Kurulu raporlarıyla tespit edilen "engellilik oran  ları"ndan çok daha düşük oranlarda tespit edilmesi nedeniyle engellilerin engellilik indirimin  den hiç yararlanamamasına veya daha düşük oranda yararlanmasına yol açtığı görülmektedir. Diğer taraftan, "çalışma gücü kaybı" oranının engellinin çalıştığı iş koluna göre farklılık gös  terdiği, her iş değişikliğinde engellinin sağlık kurulu raporu ile tespit edilen engellilik oranın kabul edilmeyerek Merkez Sağlık Kurulunca yeniden çalışma gücü oranının tespit edildiği, ala  nında uzman bir çok hekim tarafından tam teşekküllü hastanelerce verilen raporlarda yer alan engellilik oranının yeniden değerlendirilmesinin çağdaş ve bilimsel uygulamalara da aykırı ol  duğu, belirlenen "çalışma gücü kaybı" oranının engellilik oranından daha düşük olması nede  niyle engellilik indiriminden yararlanamayan mağdur olan bir çok engellininher seferinde yo  ğun bir prosedürle ve hukuki süreçle uğraşmak zorunda bırakıldığı, bu sebeple açılan davaların ve bu yönde verilen yargı kararlarının bulunduğu görülmektedir. Yine, Kanun maddesinde yer alan "Çalışma gücü kaybı" kavramı ile engelliliğin sadece çalışma hayatı ve yapılan işe özgülendiği anlaşılmaktadır. Oysa engelliliğin sadece çalışma ha  yatı ve yapılan işte değil, engellinin işe gidiş gelişi, iş yeri ihtiyaçlarının karşılanması, ailesini ve kendisinin geçimi, refahı, sağlığı, topluma katılması gibi yaşamının her alanında olduğu,en  gellinin sağlıklı bireylere göre hayatın bir çok alanında daha çok efor sarf etmesi gerektiği göz önüne alındığında, yaşadığı tüm bu zorlukların engelliyimaddi ve manevi olarak olumsuz ola  rak etkileyeceği kuşku götürmez bir gerçektir. Bu bağlamda ilgili kanun maddesindeki düzen  lemenin, sosyal devlet anlayışını düzenleyen Anayasa'nın 2. maddesine; devletin ferdin hayat mücadelesini kolaylaştıracağı, insan haysiyetine uygun bir ortam içinde yaşamasını sağlayacağı veferdin temel hak ve özgürlüklerden olduğu gibi yararlanmasını engelleyen sebepleri ortan kaldıracağını düzenleyen Anayasa'nın 5. maddesine ve bedeni ve ruhi yetersizliği olanların ça  lışma şartları bakımından özel olarak korunacağını düzenleyen Anayasa'nın 50. maddesine ay  kırı olduğundan iptali gerekmektedir. Ayrıca, kanunun maddesindeki düzenleme nedeniyle bir çok engellinin engellilik indi  riminden yararlanamadığı, dolayısıyla bu durumun taraf olduğumuz Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin "Yaşam Hakkı"nı düzenleyen 10. maddesi ile "yoksulluk koşullarında ya  şayan engellilerin ve ailelerinin uygun eğitim, danışmanlık, mali yardım ve süreli bakım dahil engelliliğe ilişkin harcamalarında devlet yardımına erişimini sağlamak dahilengelli kişilerin ve aile fertlerinin gıda, giyinme ve barınma gibi ihtiyaçları dolayısıyla uygun hayat koşullarına sahip olma hakkını ve yaşam şartlarının sürekli olarak iyi duruma getirilmesini isteme hakkını güvence altına alınması"nı düzenleyen 28. maddesi hükmü ile de çeliştiği, bu şekilde engellile  rin korunması, desteklenmesi, yaşamlarının kolaylaştırılması, sosyal hayata katılımlarının sağ  lanması gibi hem Anayasal düzenlemelerle hemde uluslararası sözleşmelerle olarak amaçlanan hususların gerçekleşmediği değerlendirilmiştir. 2) 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun "Engellilik İndirimi" başlıklı 31. maddesinin son fıkrası bakımından ise, yukarıda yapılan tüm açıklamalar bu fıkra için de geçerli olmakla bir  likte, söz konusu fıkranın ilaveten, Anayasa'nın 73. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır." hükmüne de aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Zira söz konusu hüküm ile, dolaylı olarak vergi indirim oranı belirleme yetkisi idareye verilmiş olmakta ve bu hükme dayanılarak idare tarafın  dan gerçekleştirilen uygulamalar nedeniyle engelliler aleyhine sonuçlar ortaya çıkmaktadır. SONUÇ:Esas Sayısı : 2022/51 Karar Sayısı : 2022/94 4 Açıklanan nedenlerle; 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun "Engellilik İndirimi" başlıklı 31. maddesinde yer alan "Çalışma gücü" ibaresinin Anayasa'nın 2. 5. ve 50. maddelerine; aynı Kanun hükmünün son fıkrasının ise Anayasa'nın 2., 5., 50. ve 73. maddelerine aykırılığı nede  niyle re'sen Anayasa Mahkemesi'ne başvurularak iptalinin istenilmesine, dava dosyasının tüm belgeleriyle birlikte onaylı suretinin dosya oluşturularak karar aslı ile birlikte Anayasa Mahke  mesi'ne sunulmasına, iş bu karar aslı ile dosya suretinin yüksek Mahkemeye tebliğinden itiba  ren beş ay beklenilmesine, beş ay içinde sonuç gelmediği takdirde, mevcut mevzuata göre da  vanın görülmesine, 24/03/2022 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.