Esas Sayısı : 2022/22 Karar Sayısı: 2022/92 1 ... 7350 sayılı Kanunun 1. maddesiyle 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hak  kında Kanuna eklenen geçici 30. madde, Anayasaya aykırıdır ve iptal edilmelidir. 7350 sayılı Kanunun 1. maddesi ile 24/11/1994 tarihli ve 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanuna eklenen geçici 30. madde ile Türkiye Denizcilik İşlet  meleri Anonim Şirketi ve Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Mü  dürlüğüne ait bazı limanların işletme hakkı verilmesi/devri yöntemiyle özelleştirilmeleri neticesinde imzalanan kırk dokuz yıldan az süreli sözleşme sürelerinin ilgililerin başvur  ması halinde hakkın başlangıcından itibaren 49 yıla kadar uzatılmasını öngörmektedir. Ancak bu haktan yararlanabilmek için ilgililerin sözleşmeden doğan tüm mali yükümlü  lüklerini ek sözleşme imzalanmadan önce yerine getirmesi, özelleştirme sözleşmesinden kaynaklı olarak Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, Türkiye Denizcilik İşletmeleri Anonim Şirketi ve Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü aleyhine açılmış davalar var ise, bu davalardan tüm yargılama giderlerini üstlenerek kayıtsız ve şartsız feragat etmesi ve ek sözleşme düzenlenmesi gerekmektedir. Ek sözleşmelerde süre uzatımı, ek sözleşme bedeli ve ödeme koşulları ile ilgili hususlar dışında özelleştirme sözleşmesini değiştirecek herhangi bir hükme yer verileme  yeceği ve ek sözleşme ile uzatılan sürenin yatırım sürelerine eklenemeyeceği kuralına yer verilmiştir. Ek sözleşme bedelinin tespitinde ise, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa göre değerleme yapmaya yetkili en az iki kuru  luşun danışman olarak görevlendirileceği, özelleştirme sözleşmesi bedelinin, işletici/alıcı tarafından yapılan yatırım tutarları, kapasite artışı, özelleştirme sonrasında işletici şirket hisselerinin satışı söz konusu olmuş ise bu bedeller ve diğer tüm veriler dikkate alınarak, uluslararası değerleme standartlarına göre hazırlanmış değerleme raporları ile belirlene  ceği ve ek sözleşme bedeli, uzatım süresi ve diğer hususların Özelleştirme Yüksek Kuru  lunun onayına sunulacağı belirtilmiştir. Özelleştirme Yüksek Kurulunun onayı halinde, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından işleticilere/alıcılara ek sözleşme imzalanmak üzere üç ayı geçmemek üzere süre verileceği ve talep halinde bir defaya mahsus olmak ve ilk verilen süreyi geçmemek üzere ek süre verilebileceği kuralına yer verilmiştir. Görüldüğü gibi iptali istenen kural ile daha önce özelleştirme uygulamaları kap  samında işletme hakkı 49 yıldan daha kısa süreli olarak sözleşme ile devredilen limanlara ilişkin sözleşme sürelerinin ihalesiz olarak 49 yıla kadar uzatılmasına imkan tanınmakta  dır. Böylece 30 yıl, 36 yıl veya 39 yıllığına yapılmış sözleşmelerin süreleri 49 yıla kara uzatılabilecektir. Yani herhangi bir ihale yapmadan bir limanın işletme hakkı 19 yıla ka  dar sürelerle mevcut işletmecilere verilebilecektir. Bu düzenlemeden Türkiye Denizcilik İşletmeleri AŞne ait 13 liman ile Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demir Yolları Genel Müdürlüğüne ait beş liman olmak üzere toplam 18 liman etkilenecektir. İhtilaflı kural uyarınca 18 limana ilişkin olarak ihalesiz ve reka  betsiz şekilde uzatılabilecek toplam sözleşme süresi tam 287 yıldır.Esas Sayısı : 2022/22 Karar Sayısı: 2022/92 2 İŞLETME DEVİR HAKKI SÜRESİ UZATILACAK LİMANLAR Liman adı Özelleş  tirme yılı Sözleşme bitiş tarihi İşletmeci Uzatılabi  lecek süre Sözleşmenin yeni bitişi ta  rihi Antalya limanı 1998 2028 Q Terminals (Ka  tar) 19 yıl 2047 Alanya Limanı 2000 2030 Alidaş Liman İşt. AŞ 19 yıl 2049 Hopa Limanı 1997 2027 Park Denizcilik (CİNER) 19 yıl 2046 Galataport 2013 2043 Doğuş Bilgili 19 yıl 2062 Kuşadası Li  manı 2003 2033 Global Ports 19 yıl 2052 Çeçme Limanı 2003 2033 Ulusoy 19 yıl 2052 Mersin Limanı 2007 2043 PSA (Singapur)  Akfen 13 yıl 2056 İskenderun Li  manı 2012 2048 Limak 13 yıl 2061 Sinop Limanı 1997 2036 Çakıroğlu AŞ 10 yıl 2046 Ordu Limanı 1997 2036 Çakıroğlu AŞ 10 yıl 2046 Tekirdağ Li  manı 1997 2027 Akport AŞ 19 yıl 2046 Rize Limanı 1997 2027 Riport AŞ 19 yıl 2046 Marmaris Li  manı 2000 2030 Marmaris Liman İşl. AŞ 19 yıl 2049 Dikili Limanı 2003 2033 Dikili Liman İşl. AŞ 19 yıl 2052 Derince Li  manı Safiport 2015 2054 Safi Katı Yakıt Sanayi Tic. 10 yıl 2064 Trabzon Li  manı 2003 2033 Albayrak Grubu 19 yıl 2052 Taşucu Limanı 2021 2061 Cey Nak Grup 9 yıl 2070 Samsun Li  manı 2010 2046 Ceyport 13 yıl 2059 Bu düzenlemenin pek çok bakımdan Anayasaya aykırı olduğu açıktır. 1) Anayasanın 138. Maddesine Aykırılık Öncelikle; kanun, Anayasanın yasama ve yargı erkleri için tanımladığı yetki alan  ları arasındaki sınıra riayet etmemektedir. Öyle ki; düzenlemeden etkilenecek Sözleşme Esas Sayısı : 2022/22 Karar Sayısı: 2022/92 3 lerden bir kısmı zaten kesinleşmiş yargı kararlarıyla iptal edilmiş, ancak bu kararlar uy  gulanmamıştır. Şimdi yapılan düzenleme ile yargı kararları ile iptal edilmiş sözleşmelerin uzatılması suretiyle yargı kararlarının uygulanmamasına meşruiyet kazandırılmaya çalı  şılmaktadır. Bir başka deyişle, ihtilaflı kural, kesinleşmiş yargı kararlarını etkisiz kılmaya yönelik bir kapsam taşımakta, yerine getirilmeyen yargı kararlarıyla ortaya çıkan de facto (fiili) duruma bir hukukilik kisvesi vermek suretiyle Anayasa ihlal zincirine TBMM de katılmış olmaktadır. Anayasanın 138. maddesinin son fıkrasına göre, Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme karar  larını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.. Dolayı  sıyla kesinleşmiş yargı kararlarının uygulanması yasama organı dahil bütün devlet ku  rumları açısından anayasal bir zorunluluktur. Yasama organı çıkaracağı bir yasa ile yargı kararlarının uygulanmasını imkânsız hale getiremez. Bu yükümlülük, aynı zamanda Ana  yasanın 2. Maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesi ile, 36. maddede güvence altına alı  nan adil yargılanma hakkının da bir gereğidir. Giresun Limanının özelleştirilmesine ilişkin Başbakanlık Özelleştirme İdaresi ta  rafından gerçekleştirilen idari işlem, Danıştay 10. Dairesinin 1998/4267 E. 2000/4544 K., sayılı kararıyla Anayasaya aykırı bulunarak iptal edilmiş ve bu karar kesinleşmiştir. Sinop Limanının özelleştirilmesine ilişkin Başbakanlık Özelleştirme İdaresi iş  lemi de, Danıştay 10. Dairesinin 1998/4366 E. 2000/4543 K. sayılı sayılı kararıyla Ana  yasaya aykırı bulunarak iptal edilmiş ve bu karar kesinleşmiştir. Aynı şekilde Ordu Limanının özelleştirilmesine ilişkin Başbakanlık Özelleştirme İdaresi işlemi de, Danıştay 10. Dairesinin 1998/4266 E., 2000/4546 K. sayılı sayılı kara  rıyla Anayasaya aykırı bulunarak iptal edilmiş ve bu karar kesinleşmiştir. Aynı şekilde Tekirdağ Limanının özelleştirilmesine ilişkin Başbakanlık Özelleş  tirme İdaresi işlemi de, Danıştay 10. Dairesinin 1998/3513 E., 2000/2871 K. sayılı sayılı kararıyla Anayasaya aykırı bulunarak iptal edilmiş ve bu karar kesinleşmiştir. Aynı şekilde Rize Limanının özelleştirilmesine ilişkin Başbakanlık Özelleştirme İdaresi işlemi de, Danıştay 10. Dairesinin 1998/4268 E. 2000/4545 K., sayılı sayılı kara  rıyla Anayasaya aykırı bulunarak iptal edilmiş ve bu karar kesinleşmiştir. Benzer şekilde Hopa Limanının özelleştirilmesine ilişkin Başbakanlık Özelleş  tirme İdaresi işlemi de, Danıştay 10. Dairesinin 1998/2393 E. 2000/4540 K., sayılı sayılı kararıyla Anayasaya aykırı bulunarak iptal edilmiş ve bu karar kesinleşmiştir. Benzer şekilde Antalya Limanının özelleştirilmesine ilişkin Başbakanlık Özelleş  tirme İdaresi işlemi de, Danıştay 10. Dairesinin 1998/3742 E. 2000/4542 K., sayılı sayılı kararıyla Anayasaya aykırı bulunarak iptal edilmiş ve bu karar kesinleşmiştir. Trabzon Limanının İl Özel İdaresine devri yöntemiyle 3. şahıslara kiralanmasına ilişkin ÖYK kararı da, Trabzon 1. İdare Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir. Ancak bu kararlar, idare tarafından çeşitli gerekçelerle uygulanmamıştır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de, Liman İş Sendikası tarafından yapılan bireysel başvuruda söz konusu yargı kararlarının uygulanmaması nedeniyle başvurucunun adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir (Liman İş Sendikası/Türkiye, no. 29608/05 36239/05 36247/05, 12.10.2010).Esas Sayısı : 2022/22 Karar Sayısı: 2022/92 4 Şimdi çıkarılan yasa ile bütün bu iptal edilmiş Sözleşmelere yasal geçerlilik sağ  lanacağı gibi süreleri de uzatılacaktır. Oysa,  aşağıdaki aykırılık tespitleri saklı kalmak üzere, ek bir sözleşmenin geçerli olabilmesi için, öncelikle onun kendisine ekleneceği normatif temelin hukuken geçerli olması gerekir. Yukarıda belirten yargı kararları, ihti  laflı kuralın öngördüğü süre uzatımıyla ilgili Başbakanlık Özelleştirme İdaresi işlemleri  nin iptal edilmiş bulunduğunu ve böylece sözleşmeye ve süre uzatımına konu olacak ge  çerli bir hukuki temelin bulunmadığını göstermektedir. İptali istenen kural, yasama organının mahkeme kararlarına uymaması ve mah  keme kararlarının normatif sonuçlarını değiştirmesi anlamına gelmektedir. Bu nedenle kural, Anayasanın başta madde 138 gelmek üzere ilgili maddelerine açıkça aykırıdır. 2) Anayasanın 2. Maddesine Aykırılık Anayasa Anayasanın 2. maddesinde Cumhuriyetin temel niteliği olarak belirlenen hukuk devleti ilkesi, yönetimde keyfiliğin karşıtı olarak hukuka bağlı yönetim anlamına gelmektedir. Hukuk devleti, bütün işlem ve eylemlerinin hukuk kurallarına uygunluğunu başlıca geçerlik koşulu sayan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurmayı amaçlayan ve bunu geliştirerek sürdüren, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasaya ay  kırı durum ve tutumlardan kaçınan, insan haklarına saygı duyarak bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, Anayasaya ve hukuk kurallarına bağlılığa özen gösteren, yargı de  netimine açık olan, yasaların üstünde yasa koyucunun da uymak zorunda olduğu temel hukuk ilkeleri ile Anayasanın bulunduğu bilinci olan devlettir (Anayasa Mahkemesinin 02.06.2009 tarihli ve 2004/10 E.; 2009/68 K. sayılı Kararı). Yine, Anayasanın 2. mad  desindeki hukuk devleti ilkesi gereğince, yasama işlemlerinin kişisel yararları değil kamu yararını gerçekleştirmek amacıyla yapılması zorunludur (Anayasa Mahkemesinin 17. 06. 2015 karar tarihli ve 2014/179 E.; 2015/54 K. sayılı Kararı). Aynı yönde; Yasa koyucuya verilen düzenleme yetkisi, hiçbir şekilde kamu yararını ortadan kaldıracak veya engelle  yecek... biçimde kullanılamaz  (AYM, E.S.:2007/76, K.S.:2008/46, K.G.: 24.1.2008). Hukuk devletine ilişkin normatif düzenleme, bütün kamusal işlemlerde olduğu gibi yasaların da kamu yararı amacıyla çıkarılmasını gerekli kılmaktadır. Anayasa Mah  kemesinin yerleşik içtihadına göre; her ne kadar AYM, bir yasanın kamu yararına uygun olup olmadığını denetleyemez ise de kamu yararı amacıyla çıkarılıp çıkarılmadığını de  netleyebilecektir. Anayasanın çeşitli hükümlerinde yer alan kamu yararı, Anayasa Mah  kemesinin kararlarında da belirtildiği gibi, bireysel ve özel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yarardır. Kamu yararı düşüncesi olmaksızın yalnız özel çıkarlar için veya sadece belirli kişilerin yararına olarak kanun hükmü konulamaz. Böyle bir durumun açık ve kesin olarak saptanması hâlinde söz konusu kanun hükmü, Anayasanın 2. mad  desine aykırı düşer. Açıklanan istisnai hâl dışında bir kanun hükmünün gereksinimlere uygun olup olmadığı, hangi araç ve yöntemlerle kamu yararının sağlanabileceği kanun koyucunun takdirinde olduğundan bu kapsamda kamu yararı değerlendirmesi yapmak anayasa yargısıyla bağdaşmaz. (AYM, E.2019/13, K.2021/31, 29/04/2021, § 86). Zira neyin kamu yararına olduğu konusunda çeşitli siyasal ve ideolojik yaklaşımlara göre farklı görüşler ortaya çıkabilecektir ve Mahkemenin benimsediği yaklaşımın yasama or  ganına hâkim olan gücün yaklaşımından daha geçerli olduğunu ortaya koyacak objektif bir ölçüt yoktur. Ancak bir işlemin açıkça özel bir yararı elde etmeye yönelik olduğu ve bundan kamusal bir yarar gözetilmediğinin açıkça görülebildiği hallerde işlemin kamu yararı amacıyla yapılmadığını tespit etmek mümkündür ve Anayasa Mahkemesi, geç  mişte kamu yararı amacıyla çıkarılmadığını tespit ettiği bazı yasal kuralları iptal etmiştir.Esas Sayısı : 2022/22 Karar Sayısı: 2022/92 5 İptali istenen kural bakımından, yasa yapımında kamu yararı ölçütünün kullanıl  madığı aşikar olduğu gibi, yasal düzenlemenin olanak tanıdığı faaliyetlerin kamu yararı ereğiyle korunan alanlar dahilinde olması itibariyle, kamu yararı ölçütü ile Anayasaya saygı ölçütü örtüşmektedir: deniz kıyılarını çevreleyen sahil şeritlerinden yararlanmada öncelikle kamu yararı gözetme (md.43/2) yükümlülüğü, kamu yararı kavramının anaya  sal bakımdan –gelecek kuşakları da kapsamına alacak şekilde  ülkesel değerler ve top  lumsal çıkarlar bağlamında tasarlandığının göstergesidir. Oysa, hukuk devletinin en temel hukuki işlemi olarak yasaların genel ve nesnel kurallar içermesi, bu normların tikel ve kişisel düzenlemeleri dışlamak suretiyle kamu yararını gerçekleştirme amacına yönelik olmasındandır. İptali istenen kuralın, öngörülen süreler bakımından da kamu yararı amacıyla çı  karılmadığı açıktır. Zira dünyada liman işletmeleri konusunda optimum verimli sözleşme süresinin en çok 25 yıl olduğu kabul edilmektedir. Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kal  kınma Konferansının (UNCTAD) raporlarına göre liman işletme devirleri için ideal süre 20 ila 25 yıldır. 20 yıldan kısa süreli yapılan sözleşmeler yatırımcıların yatırımlarını ta  mamlamaları ve kâr elde etmeleri için yeterli görülmezken, 25 yıldan uzun süreli sözleş  meler ise işletmecilerin gerekli yatırımları yapmakta yavaş kalmalarına ve yatırımları sav  saklamalarına neden olmaktadır (UNCTAD, Guidelines for Port Authorities and Govern  ments on the privatization of port facilities, 1998 https://unctad.org/system/files/official  document/posdtetibd1.pdf, para. 136). Dava konusu kuralın kapsamına giren liman işletmelerine ilişkin mevcut sözleş  melerin minimum süresi 30 yıl olmasına ve bazılarında süre sonuna yaklaşılmış olmasına rağmen hala taahhüt edilen yatırımların yapılmadığı, kira bedellerinin düzenli ödenme  diği görülmektedir. Buna rağmen her hangi bir ihale sürecine tabi tutmadan söz konusu sözleşmelerin sürelerinin 19 yıla kadar uzatılmasında kamu yararı amacı güdülmediği açıktır. Sözleşme süreleri sona erdiğinde güncel ekonomik ve teknolojik gelişmeler de dikkate alınarak yeni hazırlanacak şartnamelerle limanların ihaleye çıkarılmasının kamu yararı bakımından daha uygun olacağında kuşku yoktur. Bu nedenle, kamu yararı gözet  meyen iptali istenen kuralın özel çıkarları korumayı amaçladığı, mevcut işletmecilerin – muhtemelen  iktidar ile giriştiği rant ilişkilerinin devamının amaçlandığı açıktır. Bu iti  barla; limanların işletme hakkı verilmesi/devri yöntemiyle gerçekleştirilen özelleştirme uygulamaları bakımından, ihalede öngörülmüş sürenin yeni bir ihale yapılmadan yeni bir sözleşmeyle artırılmasının öngörülmesi, Anayasanın 2. maddesinde düzenlenen ve hu  kuki belirlilik, öngörülebilirlik ve kamu yararı alt ilkelerini içeren hukuk devleti ilkesine aykırıdır. Zira, işletme hakkı verilmesinin/devrinin (ihale tarihinde) öngörülemez bi  çimde, yeni bir ihale söz konusu olmadan daha uzun süreli hale getirilmesi, devleti zarara uğratacaktır ve bu itibarla kamu yararı içermemektedir. İhtilaflı kural, hukuk devleti ilke  sine aykırıdır. Bunun yanında, ihtilaflı kural, kesinleşmiş yargı kararlarını etkisiz kılmaya yöne  lik bir kapsam taşımakta, yerine getirilmeyen yargı kararlarıyla ortaya çıkan ve Anayasa ihlali sonucu ortaya çıkan de facto duruma bir hukukilik kisvesi vermek istemektedir. İptali istenen yasa ile idari yargı tarafından iptal edilmiş sözleşmelere yasal temel sağlan  mak istendiği gibi, bunların süreleri de uzatılacaktır. Yukarıda belirten yargı kararları, ihtilaflı kuralın öngördüğü süre uzatımıyla ilgili Başbakanlık Özelleştirme İdaresi işlem  lerinin iptal edilmiş bulunduğunu ve böylece sözleşmeye ve süre uzatımına konu olacak geçerli bir hukuki temelin bulunmadığını göstermektedir. İdarenin yasallığı ilkesi, yargıEsas Sayısı : 2022/22 Karar Sayısı: 2022/92 6 kararlarını uygulama yükümlülüğünü de kapsadığı halde, yargı kararlarının gereklerini yerine getirmeyen İdarenin yarattığı hukuk dışı de facto durumu meşrulaştırıcı yasal dü  zenleme, hukuk devletine içkin normlar hiyerarşisi ilkesini de açıkça ihlal etmekte ve yasa yoluyla Anayasaya karşı hile yapılmaktadır. Bu nedenle kural Anayasanın 2. maddesine de aykırıdır. 3) Anayasanın 43. Maddesine Aykırılık İptali istenen kural, ayrıca, yukarıda da ifade edildiği üzere, limanların hukuka aykırı şekilde özelleştirilmesini meşrulaştırıp, kamu yararından olan bir normatif düzen  lemeye aykırı şekilde 49 yıllık sözleşme sürelerinin oluşturulmasının yolunu açmış ol  ması nedeniyle; devletin (ve yasama organının), sahil şeritlerinden yararlanmada önce  likle kamu yararını gözetme yükümlülüğünü de ihlal etmekte ve Anayasanın 43. madde  sine de aykırılık taşımaktadır. Anayasa Mahkemesinin, iptali istenen kuralın, anayasal bakımdan –gelecek ku  şakların hakları dahil  ülkesel değerler ve toplumsal çıkarlar bağlamında tasarlanmış bu  lunan kamu yararı kavramını genişletici bir yorumla madde 43e aykırılık değerlendir  mesi yapması gerekmektedir. 4) Anayasanın 10. Maddesine Aykırılık Öte yandan iptali istenen kural, Anayasanın 10. maddesinde güvence altına alınan eşitlik ilkesini de ihlal etmektedir. İhale sürecine katılan firmalar sözleşmede öngörülen işletme sürelerini dikkate alarak ihale tekliflerini sunmuşlardır. Yani 30 yıl işletme süresi öngörülen bir ihaleye katılan basiretli bir tacir, yapacağı yatırımların maliyetlerini 30 yıl işletme ile elde edeceği gelirleri dikkate alarak bir teklifte bulunmuştur. 49 yıl işletme süresine sahip olacağını bilseler rakip firmalar da çok daha yüksek teklifte bulunabilir  lerdi. Bu şekilde ihale süreci bittikten sonra yasa ile ihale şartlarının ve en önemlisi de işletme süresinin değiştirilmesi, diğer firmalar açısından –girişim özgürlüğünün kullanıl  ması bakımından açıkça eşitsiz bir durum yaratmıştır ve Anayasanın eşitlik ilkesini ihlal etmiştir. Eşitlik ilkesi, aynı statüde olan kişilere aynı hukuk kurallarının uygulanması ve benzer durumda olan kişilerin farklı muamelelere tabi tutulmamasını gerekli kılar. Eşitlik ilkesinin anlam ve kapsamı, Anayasa Mahkemesinin çeşitli kararlarıyla ortaya konulmuş  tur. Mahkemenin söz konusu ilkeyle ilgili olarak temel değerlendirmesi şu şekildedir: Anayasanın 10. maddesine göre Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar. Kanun önünde eşitlik ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, birbiriyle aynı durumda olanlara ayrı kuralların uygulanmasının ve ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılmasının engel  lenmesidir. Aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kuralara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuk  sal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasada ön  görülen eşitlik ilkesi zedelenmez. (AYMK, 27.3.1986, E.1985/31, K.1986/11, RG: 9.5.1986 19102)Esas Sayısı : 2022/22 Karar Sayısı: 2022/92 7 Mahkemenin eşitlik konusunda statü ve durumlardaki farklılığın yanı sıra haklı neden ölçütüne de yer veren bir başka kararında şu değerlendirme yapılmıştır: Yasa önünde eşitlik herkesin her yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmez. Yasa  ların uygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep aykırılığı gözetilemez ve bu nedenlerle eşitsizlik yaratılamaz. Bu ilke, birbirleriyle aynı durumda olanlara ayrı kuralların uygulanmasını ve ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yara  tılmasını engellemektedir. Kimi yurttaşların haklı bir nedene dayanarak değişik kurallara bağlı tutulmaları eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. Aynı hukuki durumda bulunanlar  dan kimileri için farklı kurallar uygulanmasını haklı gösterecek nedenler anlaşılabilir, amaçla ilgili, makul ve adil olması ölçütleriyle hukuksal biçim ve içerik kazanmaktadır. Getirilen düzenleme herhangi bir biçimde, birbirini tamamlayan, doğrulayan ve güçlen  diren bu üç ölçütten birine uymuyorsa, eşitlik ilkesine aykırılık vardır. Çünkü eşitliği boz  duğu ileri sürülen kural, haklı bir nedene dayanmamaktadır. (AYMK, 11.7.1991, E.1990/39, K.1991/21, RG: 25.5.1992 21236). İptali istenen kural ile kamu ihalelerine giren ve bu bakımdan eşit statüde bulunan firmalar arasında yaratılan eşitsiz uygulamanın haklı bir nedeninin bulunmadığı, ihaleleri kazanan firmalar lehine haksız olarak avantaj yaratıldığı açıktır. Ayrıca mevcut sözleşme sürelerinin sona erdiği tarihte yeni yapılacak ihalelere mevcut işletmecilerin katılmasını engelleyen herhangi bir kural bulunmamaktadır. Mevcut işletmecilerin de katılacağı adil rekabet kuralları çerçevesinde yapılacak ihalede en uygun teklifi yapan firmaya işletme hakkının verilmesinde hem kamu yararı vardır hem de bütün istekli işletmeler açısından eşit koşullar uygulanabilecektir. Oysa iptali istenen kural ile öngörülen ihalesiz olarak mevcut sözleşmelerin süresinin 19 yıla kadar uzatılması, yeni ihaleye katılma koşullarına sahip olabilecek firmalar açısından da haksız bir şekilde eşitsiz durum yaratılmaktadır. Özel teşebbüslerin fırsat eşitliği içinde rekabet edebilmelerini engelleyen ihtilaflı kural, Anayasanın 10. maddesine de aykırıdır. Buna ek olarak; getirilen düzenleme ile sözleşme uzatma talebinde bulunabilme  leri için mevcut işletmecilere sözleşmelerle ilgili açtıkları davalardan feragat etme koşulu getirilmiştir. Yani idare, sözleşme koşullarına aykırı olarak işletmeci firmaya herhangi bir zarar vermiş ya da yükümlülüklerini yerine getirmemişse, firma sözleşme uzatma ta  lebinde bulunabilmek için davasından feragat etmek zorundadır. Dava konusu kural; idare ile ihtilafı olan işletmecilerle, ihtilafı olmayan işletmeciler arasında haklı bir nedene dayanmayan bir muamele farklılığı yaratmaktadır ve bu yönüyle de Anayasanın 10. mad  desine aykırıdır. Şöyle ki; idare ile uyuşmazlığı olan bir işletici firma, sözleşme süresinin uzatılması talebinde bulunabilmek için milyonlarca TLyi bulabilecek uyuşmazlık ko  nusu alacağından feragat etmek zorunda bırakılırken, uyuşmazlığı bulunmayan işleticiler açısından böyle bir yükümlülük söz konusu değildir. Bu yöndeki farklı muamelenin meşru bir temelinin olduğunu söylemek mümkün değildir. İhtilaflı kural, Anayasanın 10. maddesine bu açıdan da aykırıdır. Bu düzenleme ile çifte eşitsizlik yaratılmış olmaktadır. Şöyle ki; izleyen başlıkta somutlaştırılacağı üzere, daha önce ihaleyi kazanarak işletme hakkı alanlara ihalesiz de  vam olanağı ile ihale dışında kalmış olanlar arasındaki eşitsizliğe, ihale almış olanlar içe  risinde de bir tür iç eşitsizlik yaratılmış olmaktadır. Bu itibarla, iptali istenen kural, yal  nızca çifte eşitsizlik yaratmamakta, ayrımcılık yasağını da ihlal etmektedir. 5) Anayasanın 48. Maddesine ve 13. Maddesine AykırılıkEsas Sayısı : 2022/22 Karar Sayısı: 2022/92 8 İhalesiz işletmeye devam ayrıcalığı tanınan ve ihaleye katılma hakkından yoksun kılma sonucunu doğuran genel eşitsizlik halkası, liman işletme ihalelerine katılma koşul  larına sahip firmaların teşebbüs hürriyetine de haksız bir şekilde sınırlama getirmektedir. Anayasanın 48. Maddesinde sözleşme ve teşebbüs özgürlükleri güvence altına alınmıştır. Bu itibarla, mevcut sözleşme sürelerinin sonunda ihalelere katılma ve sözleşme yapmaya elverişli ve istekli firmalar, iptali istenen kural dolayısıyla 19 yıl boyunca söz konusu ihalelere katılma olanağından yoksun bırakılmaktadır. İhalesiz ve rekabete açık olmayan şekilde yasa yoluyla söz konusu süre uzatımı, limanların işletme haklarının veril  mesi/devri için yeni ihale yapılmadığı için söz konusu hakkı kullanma olanağından dış  lanan girişimciler bakımından, teşebbüs hürriyetini ihlal etmektedir. Bu nedenle de kural, Anayasanın 48. maddesine de aykırılık oluşturmaktadır. Bu şekilde neden olunan yoksunluk, önceki yıllarda ihaleye girmiş olan firmalar lehine ve makul olmayan bir süre için söz konusu olacağı için, Anayasa madde 10un güvencelediği ayrımcılık yasağını ihlal ettiği gibi, madde 13ün öngördüğü sınırlama ve güvence ölçütlerini de zedelemektedir. Bunların başında gelen demokratik toplum dü  zeni, girişim özgürlüğü temelinde piyasa ekonomisini de kapsamına aldığından, yasa yo  luyla yapılan ayrımcı düzenleme, çoğulculuk ilkesi bakımından demokratik toplum dü  zenini ihlal etmektedir. İhaleye kapatılan alanların genişliği ve on yıllara yayılan süreler, ölçülülük ilkesini ve hakkın özüne dokunma yasağını zedelemektedir. Bu itibarla, 20. Yüzyıl sonlarında ve 21. Yüzyıl başlarında ihale yoluyla belli fir  maların elde ettiği işletme hakkının, ihalesiz şekilde, 49 yılı tamamlayıcı biçimde uzatıl  ması, bu tür işletmelere aday firmaların girişim özgürlüğünü, madde 48in yanı sıra madde 13 bakımından da ihlal edilmiş olmaktadır. 6) Anayasanın 36. Maddesine Aykırılık İptali istenen düzenleme ile sözleşme uzatma talebinde bulunabilmeleri için mev  cut işletmecilere sözleşmelerle ilgili açtıkları davalardan feragat etme koşulu getirilmiştir. Yani idare, sözleşme koşullarına aykırı olarak işletmeci firmaya herhangi bir zarar vermiş ya da yükümlülüklerini yerine getirmemişse, firma sözleşme uzatma talebinde bulunabil  mek için davasından feragat etmek zorundadır. Böyle bir yükümlülük, hak arama özgürlüğünü haksız bir şekilde kısıtlayan bir sonuç doğurmaktadır ve bu yönüyle de Anayasanın 36. Maddesine aykırılık oluşturmak  tadır. Zira Anayasanın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkının temel unsurlarından biri mahkemeye erişim hakkıdır. Anayasa Mahkemesine göre, de  mokratik bir toplumda vazgeçilmez bir hak niteliğindeki adil yargılanma hakkının güven  celerinden biri olan mahkeme hakkı; uyuşmazlığın bir mahkeme önüne getirilebilmesini, dava konusu edilen uyuşmazlığa ilişkin esaslı iddia ve savunmaların yargı merciince in  celenerek değerlendirilmesini ve bir karara bağlanmasını, ayrıca verilen kararın icra edil  mesini gerektirir. Buna göre mahkeme hakkı; mahkemeye erişim hakkı, karar hakkı ve kararın icrası hakkını içerir. Karar hakkı genel itibarıyla mahkeme önüne getirilen uyuş  mazlığın karara bağlanmasını isteme hakkını ifade eder. Zira dava hakkını kullanan bire  yin asıl amacı uyuşmazlık konusu ettiği talebinin esasıyla ilgili olarak davanın sonunda bir karar elde edebilmektir. Bir başka ifadeyle dava sonucunda şayet bir karar elde edile  miyorsa dava açmanın da bir anlamı kalmayacaktır. Öte yandan karar hakkı bireylerin sadece yargılama sonucunda şeklî anlamda bir karar elde etmelerini güvence altına almaz. Bu hak aynı zamanda dava konusu edilen uyuşmazlığa ilişkin esaslı taleplerin yargı mer  ciince bir sonuca bağlanmasını da gerektirir (bazı farklarla bkz. İbrahim Demiroğlu, § 55;Esas Sayısı : 2022/22 Karar Sayısı: 2022/92 9 Emin Arda Büyük [GK], B. No: 2017/28079, 2/7/2020, § 49; Berrin Baran Eker [GK], B. No: 2018/23568, 2/7/2020, § 54). Dolayısıyla bir sözleşme süresini uzatma talebinde bulunabilmek için mevcut da  valardan vazgeçme yükümlülüğü öngören ve bu şekilde, bir temel hakkın kullanımını diğer bir temel haktan feragat etme koşuluna bağlayan ihtilaflı kural, mahkemeye erişim hakkını ihlal etmektedir. 7) Anayasanın 35. Maddesine Aykırılık Diğer taraftan, kural, teşebbüs hürriyetinin kullanılabilmesi için Anayasanın 35. maddesi kapsamında mülkiyet teşkil eden alacak haklarından feragat edilmesini gerektir  mektedir. İhtilaflı kural, bu açıdan meşru bir amaç izlemediği gibi, geçerli bir feragat için gerekli asgari koşulları taşımayan bir şekilde mülkiyet hakkından vazgeçilmesini içerdi  ğinden, mülkiyet hakkına gerekli bir müdahale de oluşturmamaktadır. Söz konusu kural, bu yönüyle de Anayasanın 35. maddesine aykırıdır. 8) Anayasa 6. Maddesine Aykırılık Anayasa madde 6ya göre, Türk Milleti, egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara göre, yetkili organları eliyle kullanır. Yasa yetkisi, Anayasayı değiştirme yetkisinden sonra, egemenlik yetkisi kullanı  mının en tipik göstergesidir. TBMM açısından, bu yetkinin kullanımı, Anayasaya saygılı yasa koşuluna bağlı olduğu gibi, madde 6nın sıraladığı yasaklayıcı kurallara da aykırı olamaz. Egemenliğin kullanılması, hiçbir surette hiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa bıra  kılamaz şeklindeki yasaklayıcı hükmün muhatabı olan yasama organı, belli kişi, zümre veya sınıfa ayrıcalık sağlayan düzenleme yapmama normatif yükümlülüğü karşısında da bulunmaktadır. Ne var ki, belli firmalar kayrılarak onlara verilen işletme hakkının diğer firmaları dışlayıcı ve ayrımcı bir şekilde, on yıllara yayılan bir zaman diliminde limanları işletme hakkı bakımından yaratılan tekel nedeniyle, temsil yetkisi 5 yıl ile sınırlı olan 27. Yasama meclisi, bir sözleşmeyi, 2064 yılında geçerli olacak şekilde yasa yoluyla güvence altına alarak, 36. Döneme kadar yasama meclisi temsilcilerinin ve dolayısıyla özgür oy  ları ile onları seçecek olan gelecek kuşakların iradesini ipotek altına almış olmaktadır. Böyle bir düzenleme, Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz yasağına aykırıdır. Bu itibarla, iptali istenen kural, Anayasa madde 6ya da aykırıdır. Açıklanan nedenlerle iptali istenen kural Anayasanın 2., 6., 10., 13., 35., 36., 43., 48. ve 138. maddelerine aykırıdır ve iptaline karar verilmesi gerekir. III  YÜRÜRLÜĞÜ DURDURMA İSTEMİNİN GEREKÇESİ 06.01.2022 tarih ve 7350 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun iptali istenen kuralları yukarıda açıklandığı gibi Anayasanın pek çok madde  sine aykırıdır ve uygulanması halinde telafisi imkânsız sonuçlar doğuracağı açıktır. İptali istenen kurallar hukuk devleti ve eşitlik ilkelerine aykırı olarak ve kamu yararı aleyhine keyfi bir şekilde ülkenin önemli kaynaklarından biri olan limanların işletme haklarına ilişkin mevcut sözleşmelerin sürelerinin 49 yıla kadar uzatılmasına imkân vermektedir.Esas Sayısı : 2022/22 Karar Sayısı: 2022/92 10 Bu yönüyle hem kamu yararı aleyhine bazı firmalara haksız imtiyaz tanınmakta hem de diğer firmalar aleyhine eşitsiz ve dezavantajlı bir durum oluşturulmaktadır. Yukarıda ayrıntılı olarak açıklandığı gibi temel anayasal ilkeleri ihlal eden, keyfi ve ayrımcı uygulamalara olanak tanıyan kurallar Anayasanın pek çok hükmüne aykırı olup, birey haklarını olduğunu kadar kamu yararını da ihlal etmektedir. Anayasal düzenin hukuka aykırı kural ve düzenlemelerden en kısa sürede arındırılması, hukuk devletinin temel gereğidir. Anayasaya aykırılıkların sürdürülmesi, özenle korunması gereken huku  kun üstünlüğü ilkesini de zedeleyecektir. Hukukun üstünlüğünün sağlanamadığı bir dü  zende, kişi hak ve özgürlükleri güvence altında sayılamayacağından, bu ilkenin zedelen  mesi hukuk devleti yönünden giderilmesi olanaksız durum ve zararlara yol açacaktır. İptali istenen kuralların uygulanmasından kaynaklanan ağır temel hak ihlallerinin bir an önce sona erdirilmesi ve daha ağır ve telafisi imkânsız sonuçlar doğurmasını en  gellemek amacıyla Anayasaya açıkça aykırı olan ve iptali istenen hükümlerin iptal davası sonuçlanıncaya kadar yürürlüklerinin de durdurulması istenerek Anayasa Mahkemesine dava açılmıştır. IV  SONUÇ VE İSTEM 06.01.2022 tarih ve 7350 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Ka  nunun 1. maddesiyle 24/11/1994 tarihli ve 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hak  kında Kanuna eklenen geçici 30. maddesi, Anayasanın 2., 6., 10., 13., 35., 36., 43., 48. ve 138. maddelerine aykırı olduğundan iptaline ve uygulanması halinde giderilmesi güç ya da olanaksız zarar ve durumlar olacağı için, iptal davası sonuçlanıncaya kadar yürürlüğü  nün durdurulmasına karar verilmesine ilişkin istemimizi saygı ile arz ederiz.