Esas Sayısı : 2021/43 Karar Sayısı : 2021/74 1 ... 7315 sayılı Kanuna ilişkin 220 Sıra Sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu Teklifinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşmeleri sırasında gerçekleşen fahiş (bariz/aşıkâr) usulsüzlükler dolayısıyla Kanunun tümü Anayasaya aykırıdır. Bu usulsüzlükle  rin ağırlığı dolayısıyla Kanunun öncelikle hukuken yok hükmümde olduğunun tespit edilmesi gerekir. Zira İçtüzüğün 76. maddesine göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından reddedil  miş olan kanun teklifleri, ret tarihinden itibaren bir tam yıl geçmedikçe Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı yasama dönemi içinde yeniden verilemez. Aşağıda ayrıntılı olarak açıklanacağı gibi 220 sıra sayılı teklifin TBMM Genel Kuru  lunda görüşüldüğü 31.03.2021 tarihli 66. Birleşiminde teklifin maddelerine geçilmesi reddedil  miştir. İçtüzüğün 81. maddesinin beşinci fıkrasına göre maddelerine geçilmesi kabul edilmeyen kanun teklifleri Genel Kurulca reddedilmiş olur. Yine İçtüzüğün 76. maddesinde göre TBMM tarafından reddedilmiş olan kanun teklifleri ret tarihinden itibaren bir yıl geçmedikçe yeniden verilemez. Buna rağmen 220 sıra sayılı teklif, İçtüzüğün pek çok hükmü ihlal edilerek 01.04.2021 tarihli oturumda yeniden gündeme alınmış, maddelere geçilmesi bir kez daha oylanmış, görü  şülmüş ve kabul edilmiş ve 17.04.2021 tarihli Resmî Gazetede yayımlanmıştır. Bu şekilde yayımlanan Kanun, üç farklı nedenle Anayasaya aykırıdır. Öncelikle geçerli bir teklif olmadan kabul edilen kanun, hukuken yok hükmündedir, ikinci olarak maddelerine geçilmesi kabul edilmeyerek reddedilen kanun teklifinin yeniden gündeme alınarak görüşül  mesi ve oylanması için İçtüzüğün pek çok hükmü yok sayılmış ve ihlal edilmiştir. Bu nedenle, eylemli İçtüzük değişikliği suretiyle kabul edilen kanun Anayasaya aykırıdır. Nihayet, geçerli bir teklif olmadan görüşülerek kabul edilen kanun şekil bakımından da Anayasaya aykırıdır. Hal böyle olunca, önce kanunun yok hükmünde olduğunun tespitine karar verilmesi gerekir. Bu talebimizin reddedilmesi halinde eylemli İçtüzük değişikliği ve şekil bakımından Anaya  saya aykırılık dolayısıyla kanunun iptaline karar verilmesi gerekir. Burada öncelikle 220 sıra sayılı teklifin 31.03.2021 tarihli birleşimde reddedilmiş ol  ması açıklanacaktır. Daha sonra, sırasıyla, yokluk, eylemli İçtüzük değişikliği ve şekil bakımın  dan Anayasaya aykırılık argümanları açıklanacaktır. 220 Sıra Sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu Teklifi TBMM Tarafından Reddedilmiştir 220 sıra sayılı teklifin TBMM Genel Kurulunda görüşüldüğü 31.03.2021 tarihli 66. Bir  leşimde, Teklifin maddelerine geçilmesi reddedilmiştir. Oylama işaret yoluyla yapılmış ve tek  lifin maddelerine geçilmesi için yeterli oy sağlanamamıştır. Oylama sırasında ya da sonrasında oylamaya ilişkin olarak İçtüzüğe uygun bir itiraz yapılmamıştır. Oylamadan sonra Genel Ku  rula ara verilmiş ve Genel Kurul verilen aralardan sonra tekrar açılmış ve oturumu yöneten başkan ikinci sırada yer alan 253 sıra sayılı Kanun Teklifinin görüşmelerine başlayacağız. diyerek gündemin diğer maddesine geçmiştir. TBMM İçtüzüğünün 81. maddesinin 5. fıkrasında maddelerine geçilmesi veya tümü kabul edilmeyen kanun teklifleri, Genel Kurulca reddedilmiş olur. hükmü yer almaktadır. Do  layısıyla 220 Sıra Sayılı Teklif TBMM gündeminden düşmüştür. Genel Kurulun kararı gere  ğince TBMM Başkanlığınca hazırlanan Genel Kurulun 1.4.2021 tarihli Birleşimi gündemindeEsas Sayısı : 2021/43 Karar Sayısı : 2021/74 2 de, 220 Sıra Sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu Teklifine yer verilme  miştir. 66. Birleşimin Teklifin görüşülmesine kadarki bölümünde zaman zaman toplantı yeter sayısı bulunmasında zorluklar yaşanmıştır. Birleşimi yöneten başkan toplantı yeter sayısı bu  lunmadığından Birleşime iki kez ara vermek zorunda kalmıştır. Teklifin maddelerine geçilmesine ilişkin oylamada ise ret oyları kabul oylarından fazla çıkmıştır. Gerçekleştirilen oylamaya İçtüzükte belirlenmiş usullere uygun olarak herhangi bir itiraz yapılmamıştır. İçtüzüğün 139. maddesinde İşaretle oylama üyelerin el kaldırması; tered  düt halinde ayağa kalkmaları; beş üyenin ayağa kalkarak teklif etmesi halinde de salonda olumlu ve olumsuz oy verenlerin ikiye bölünerek sayılmaları suretiyle yapılır. hükmü yer al  maktadır. İçtüzüğün İşaretle oylamada usul başlıklı 141. maddesi şöyledir: İşaret oyuna başvurulması gereken hallerde Başkan oylama yapılacağını bildirerek önce oya sunulan hususu kabul edenlerin, sonra kabul etmeyenlerin el kaldırmasını ister. Kâtip üyeler, kendi oylarını Genel Kuruldaki oyların sayımı bittikten sonra Başkana bildirirler. Oylama sonucu, Başkan tarafından Genel Kurula kabul edilmiştir veya kabul edil  memiştir denmek suretiyle ilân olunur. İşaretle oylama sırasında oya sunulan hususun lehinde ve aleyhinde el kaldıranları, Baş  kan ile kâtip üyeler beraberce sayarak tespit ederler. Aralarında anlaşamadıkları veya oyları tespit edemedikleri hallerde, Başkan, oylamanın ayağa kalkmak suretiyle tekrarlanacağını bil  dirir. Ayağa kalkmak suretiyle oylamaya başvurulmasından hemen sonra bir arada ayağa kal  kan beş milletvekili sonucun açıkça anlaşılmadığı gerekçesiyle oylamanın tekrarlanmasını is  terlerse, oylama salonda ikiye bölünmek suretiyle yeniden yapılır. Buna göre, Başkanlık Divanı üyeleri arasında anlaşmazlık olması durumunda oylama  nın ayağa kalkmak suretiyle tekrarlanması gerekmektedir. Tutanakların incelenmesinde ne Baş  kanlık Divanı üyelerinin ne de milletvekillerince usulüne uygun bir itiraz yapılmadığı görül  mektedir. Tutanaklara sadece Sakarya Milletvekili ve MHP Grup Başkanvekili M. Levent Bül  bülün Başkanım, biz fazlayız. şeklinde itirazı ile Denizli Milletvekili ve AKP Grup Başkan  vekili Cahit Özkan ise, 2 el kaldırıyor, 2 el! şeklindeki itirazı yansımıştır. Her iki itirazın da İçtüzükte aranılan şartları karşılamadığı açıktır. İşaret oylamasında Başkan tarafından açıklanan sonuca diğer üyelerden herhangi bir iti  raz gelmemiş, dolayısıyla Divanda anlaşmazlık çıkmamıştır. TBMM üyelerinden beş kişinin ayağa kalkarak oylamanın tekrarlanmasını istemeleri de söz konusu olmamıştır. Dolayısıyla oylama sonucu Başkan tarafından KABUL EDİLMEMİŞTİR şeklinde açıklanmış ve otu  ruma ara verilmiştir. Yukarıda belirtildiği gibi aradan sonra da oturumu yöneten başkan günde  min ikinci sırasında yer alan 253 sıra sayılı teklifin görüşmelerine geçildiğini açıklamıştır. Do  layısıyla Genel Kurulda 220 sıra sayılı Teklifin maddelerine geçilmesi kabul edilmemiş ve İç  tüzüğün 81/5 maddesine göre Teklif reddedilmiş ve Genel Kurulun bu yöndeki kararı kesinleş  miştir.Esas Sayısı : 2021/43 Karar Sayısı : 2021/74 3 İçtüzüğün 76. maddesine göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından reddedilmiş olan kanun teklifleri, ret tarihinden itibaren bir tam yıl geçmedikçe Türkiye Büyük Millet Mec  lisinin aynı yasama dönemi içinde yeniden verilemez. Birleşimin kapanmasından sonra AKP Grup Başkanvekili Cahit Özkan ile 66. Birle  şimde Katip üye olarak görev yapan İstanbul Milletvekili Rumeysa Kadak ve Mardin milletve  kili Şeyhmus Dinçel İçtüzüğün 13. maddesi uyarınca oylama sırasındaki yanlışlığın giderilmesi talebiyle TBMM Başkanlığına başvurmuşlardır. TBMM Başkanı ise İçtüzüğün 13. maddesine aykırı bir şekilde Başkanlık Divanını toplantıya çağırmıştır. Bu çağrı itirazlar aynı Birleşik içinde yapılmadığından TBMM İçtüzüğünün 13. maddesine aykırıdır. TBMM İçtüzüğünün 13. maddesinin 2. fıkrasında, Genel Kuruldaki oylamalarda ve seçimlerde önemli bir yanlışlık olduğu iddia edilirse, Başkan usul görüşmesi açabilir ve gere  kirse oya başvurarak düzeltme yapar. Yanlışlık birleşimden sonra anlaşılırsa Meclis Başkanı, Divanı toplayarak takip edilecek yolu kararlaştırır. hükmü yer almaktadır. Kâtip Üye Rumeysa Kadak dilekçesinde, oturumu yöneten Başkanın milletvekillerin  den gelen itirazlar üzerine sayalım dedikten sonra, sayım yapmayarak hızlıca hareket ederek Kabul edilmemiştir dediğini ve Kâtip Üye olarak kendisinin itirazlarını da dikkate almadığını belirtmektedir. AKP Grup Başkanvekili Cahit Özkan da özetle, oturumu yöneten Başkanın, Kâtip Üye  lerinin itirazlarını dikkate almadığını belirtmektedir. Her iki Dilekçedeki iddiaların sonucunda, TBMM Başkanlık Divanının 01.04.2021 ta  rihli toplantısında 220 Sıra Sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu Tekli  finin maddelerine geçilmesine ilişkin oylamanın yeniden yapılmasına oy çokluğu ile karar ve  rilmiştir. Oylamaya ilişkin her iki dilekçede yer alan iddiaların doğruluğu kabul edilse bile, TBMM İçtüzüğünün 13. maddesi yeniden oylama yapılmasına hukuki dayanak oluşturmamak  tadır. Genel Kuruldan yapılan itirazlar TBMM tutanaklarına yansımıştır. Yukarıda da yer ve  rilen Tutanağa geçen itirazlar, İçtüzüğün 139. maddesinde yer alan şartları karşılamamaktadır. Bu itirazlar, 5 üyenin ayağa kalkarak itirazda bulunması şeklinde yapılmamış, sadece 2 Grup Başkanvekilinin birbirinden farklı konulardaki görüşlerini ifade etmeleri şeklinde yapılmıştır. İçtüzüğün 139. maddesi uyarınca 66. Birleşim tamamlanmadan bu konuda bir usul tartışması açılması ve düzeltme yapılmasının talep edilebilmesi olanaklı iken, usul tartışması istenmemiş  tir. Aynı şekilde Kâtip üyeler de, itirazlarını aynı Birleşim içerisinde yapabilecek iken, bir usul tartışması talep edilmemesi, böyle bir itirazın da yapılmamış olduğunu ortaya koymaktadır. Dolayısıyla İçtüzüğün 139. maddesi uyarınca 66. Birleşim tamamlanmadan bu konuda bir usul tartışması talep edilmemesi, Genel Kurul Salonunda muhalefet partilerinin milletvekillerinin çoğunlukta olduğunu göstermektedir. İçtüzüğün 13. maddesinde yanlışlığın Birleşimden sonra anlaşılması durumunda TBMM Başkanlık Divanına bir görev ve yetki verilmektedir. İtiraz dilekçelerinde yapılan oy  lamaya ilişkin Birleşimin kapanmasından sonra ortaya çıkan yeni bir duruma yer verilmemiştir. İddia edilen durumların aynı Birleşim içinde ortaya konulmamasının hiçbir tutarlı ve makul bir açıklaması yoktur. Hem Sayın Kâtip üyeler hem de Sayın Grup Başkanvekili, 66. Birleşim sı Esas Sayısı : 2021/43 Karar Sayısı : 2021/74 4 rasında Genel Kurulda bulunmaktadırlar. Zaten dilekçelerde sonradan ortaya çıkan yeni bir du  rum da yer verilmiş değildir. Dolayısıyla Başkanlık Divanının bu konudaki kararı, hukuken yok hükmündedir. TBMM Başkanlık Divanının yeniden oylama yapılmasına ilişkin 1.4.2021 tarihli 47 sa  yılı Kararı TBMM Genel Kurulunun 1.4.2021 tarihli 67. Birleşiminde oylanmış ve Teklifin görüşmelerine kaldığı yerden devam edilmiştir. TBMM İçtüzüğünün 49. maddesinde aynen şu hükme yer verilmiştir: Başkanlıkça lüzum görülen hallerde, 7nci kısımdaki işlerin görüşme sırası Danışma Kurulunca Genel Kurula teklif olunabilir. Esas komisyonlar ve kanun teklifi sahiplerinin bu konu ile ilgili istemleri de Danışma Kurulunda görüşülür. Danışma Kurulunun bu konudaki görüşü Genel Kurulun onayına sunulur. Başkan birleşimi kapatırken, gündemde bulunan hususlardan hangilerinin gelecek bir  leşimde veya birleşimlerde görüşüleceğini Genel Kurula bildirir. Bu husus ayrıca elektronik ilan panosunda ilan edilir. Danışma Kurulunun görüşü alınıp, Genel Kurulca kararlaştırılmadıkça, Başkan tarafın  dan görüşüleceği önceden bildirilmeyen hiçbir husus, Genel Kurulda konuşulamaz. Birleşimi yöneten Başkan, kanun teklifleriyle komisyonlardan gelen diğer işleri sıra  sıyla görüşmek üzere 66. Birleşimi kapatmıştır. TBMM Başkanlığının bir örneği ekte yer alan TBMM Genel Kurulunun 67. Birleşimine ilişkin bastığı gündemde 220 Sıra Sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu Teklifi yer almamaktadır. TBMM Başkanlık Divanı toplantı sona erdikten sonra anılan Teklifin gündemin 1. sırasına alınmasına ilişkin bir Danışma Kurulu talebinde de bulunmamıştır. Buna karşın, Teklifin Genel Kurulda görüşmelerine 1.4.2021 tarihinde devam edilmesi de, eylemli bir İçtüzük ihlali niteliğindedir. Haliyle, TBMM İçtüzüğünün 49. maddesi ihlal edilmiştir. 7315 Sayılı Kanun Yok Hükmündedir Bilindiği üzere, bir hukukî işlemin hukuk düzeninde varlık kazanabilmesi için şekil, konu, amaç, sebep ve yetki unsurları bakımından hukuka uygun olması gerekmektedir. Aksi halde, o hukukî işlemin varlığı tartışmalı hâle gelir. Başka bir değişle, bir işlemin kurucu un  surlarının yokluğu, o işlemin de hukuken doğmamış olması, yok (keenlemyekûn) sayılması sonucunu beraberinde getirir. Yokluk ve İptal farklı kavramlardır. Yokluk (nullité), işlemin başından beri hü  kümsüz sayılması anlamına gelmektedir. Anayasa Mahkemesi, bugüne kadar bir normun yok  luğunu tespit etmemiş olmakla birlikte, bazı kararlarında yokluk konusundaki görüşlerini açıklamıştır. Örneğin 1992 yılında verdiği bir kararda, özetle, Yönetim hukukunda yokluk, bir hukuksal işlemin hiç doğmamış, hukuk alemine çıkmamış sayılması sonucunu doğurur. Bu bağlamda, Anayasa yargısında yasama işlemlerinin yok sayılabilmesi ancak yetki ve görev gaspı ya da çok ağır biçim eksikliği durumlarında söz konusu olabilir. demiştir (AYMK, E.1992/26, K.1992/48 K.T. 17.9.1992). Dolayısı ile, Anayasa Mahkemesi, iptalden daha ileri bir tartışma yapabilmek için iptal sebeplerinden daha ağır hukuka aykırılık sebebi aranacağını belirterek, bunun yaptırımının yokluk olacağına işaret etmiştir.Esas Sayısı : 2021/43 Karar Sayısı : 2021/74 5 2008 tarihli bir kararında da Mahkeme, Yokluk, bir normun var olmadığının ifadesidir. Yasalar bakımından, parlamento iradesinin olmaması, Cumhurbaşkanının yayımlama iradesi  nin bulunmaması, Resmî Gazetede yayımlanmaması gibi bir normun varlığının zorunlu koşul  ları bulunmadığı sürece varlıktan söz etmek olanaksızdır. Ancak, bunun dışındaki sakatlıklar, denetime tabi oldukları sürece, Anayasal denetimin konusunu oluşturabilirler. şeklindeki açık  lamalarda bulunmuştur (AYMK, E.2008/16, K. 2008/116, 05.06.2008). Anayasa Mahkemesi  nin bu kararına göre normu oluşturan temel unsurlarda noksanlık bulunması durumunda yok  luğa hükmedilmesi gerekmektedir. Başka bir deyişle, bir norma vücut veren ya da yürürlüğe koyan iradelerin bulunmaması halinde normun yokluğuna karar verilmesi gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi 2014 tarihli bir kararında ise, yokluğa ilişkin daha kapsamlı bir açıklamaya yer vermiştir. Buna göre Yokluk, bir normun var olmadığının ifadesidir. Bir normun varlığı ise o normun yü  rürlüğe girmesi ve uygulanmasına bağlı bulunmamaktadır. Varlık, yürürlük ve uygu  lanma kavramları birbirinden farklı olup varlık, bir normun hukuk âleminde vücut bulmasını ve geçerlik kazanmasını ifade etmektedir. Hukuk âleminde geçerlik kazanması ise o normun, hukukun öngördüğü usul ve esaslar çerçevesinde çıkarılması anlamını taşımaktadır. Bununla birlikte bir normun hukuka aykırı olması, mutlak olarak o normun yokluğu sonucunu doğurma  maktadır. Yokluk sonucunun ortaya çıkabilmesi için söz konusu hukuka aykırılığın, o normun hukuk âleminde hiçbir zaman varlık kazanamamasına yol açacak ağırlıkta ve açıklıkta olması gerekir. Bir kanunun yokluğundan söz edilebilmesi ise yasama organının bu yönde bir iradesinin olmaması ya da anayasal düzende yasama organına verilmeyen bir yetkinin fonksiyon gaspı suretiyle kullanılması gibi hukuk âleminde hiçbir zaman varlık kazanamayacak olan durum  larda mümkündür. Kuvvetler ayrılığı ilkesi gereğince yasama, yürütme ve yargı fonksiyonlarını yerine getiren yasama, yürütme ve yargı organlarından birinin, diğerinin yerine geçmesi sonu  cunu doğuracak şekilde karar almaları fonksiyon gaspına yol açacağından, yasama organının, yasama fonksiyonu kapsamında yer almayan hususlarda kanun adı altında yapacağı düzenle  melerin hukuk âleminde varlık kazanabilmesi mümkün olmayacaktır. Belirtilen haller dışında kalan, kanunların veya kanun hükümlerinin Anayasaya uygunluk denetimi kapsamında ince  lenmesi gereken hususlarda Anayasaya aykırılığının saptanması ise ilgili kanun veya kanun hükümlerinin yokluğunu değil, iptalini gerekli kılar. (AYM, E.2014/57, K.2014/81, K.T. 10/04/2014). Yukarıda açıklandığı gibi 7315 sayılı Kanuna ilişkin 220 sıra sayılı Teklif Türkiye Bü  yük Millet Meclisi Genel Kurulunun 31.03.2021 tarihli 66. Birleşiminde maddelere geçilmesi  nin kabul edilmemesi suretiyle reddedilmiştir. TBMM İçtüzüğünün 76. maddesine göre redde  dilen bir teklifin aynı yasama döneminde tekrar getirilebilmesi için en az bir takvim yılı geçmesi gerekmektedir. Buna rağmen Meclis Başkanlık Divanı, AKP ve MHP mensubu üyelerin oyla  rıyla İçtüzüğe aykırı bir şekilde aldıkları bir kararla Genel Kurulda reddedilmiş olan teklifi gün  deme alarak yeniden oylatmışlardır. Muhalefet partilerine mensup milletvekilleri tarafından ya  pılan itirazlar göz ardı edilerek açıkça İçtüzük ve Anayasa ihlal edilmek suretiyle olmayan ve bir yıl süreyle yeniden verilmesi mümkün olmayan bir teklif, iktidar milletvekillerinin oylarıyla kabul edilmiştir. TBMM iradesinin oluştuğundan söz edebilmek için öncelikle ortada geçerli bir teklifin bulunması gerekir. Geçerli bir teklif yokken ve İçtüzük aynı teklifin tekrar verilmesini bir yılEsas Sayısı : 2021/43 Karar Sayısı : 2021/74 6 boyunca yasaklamışken, Genel Kurulda bulunmayan iktidar çoğunluğunun, Başkanlık Diva  nındaki çoğunluk oylarına dayanarak İçtüzüğü yok sayması, yok hükmündeki bir işlemi geçerli hale getirmeyecektir. İktidar grupları görüşmeler sırasında Meclis çoğunluğunu oluşturacak sayıda milletve  kilini Genel Kurulda bulunduramamış, usule uygun olarak yapılan oylamada teklif reddedil  miştir. Bunun farkında olan iktidar gruplarına mensup Divan üyeleri İçtüzüğe uygun bir itirazda bulunmamış ve bu şekilde oturum kapanmıştır. Sonraki oturumda da yeni gündeme geçilmiştir. Genel Kurulun ertesi günkü gündemi de buna göre yapılmış ve 01.04.2021 gününün günde  minde 220 sıra sayılı teklif yer almamıştır. Ancak 66. Birleşim sona erdikten sonra iktidar par  tisine mensup Kâtip üyeler Başkanlığa dilekçe vermişlerdir. Bu da İktidar gruplarının genel kurulda yeterli çoğunluklarının bulunmadığının pekâlâ farkında olduklarını göstermektedir. Dolayısıyla 66. Birleşimde TBMM Genel Kurulunun iradesi, teklifin reddi şeklinde ger  çekleşmiştir. İktidar çoğunluğunun bu iradeyi yok sayarak ve İçtüzüğü açıkça ihlal ederek ol  mayan bir teklifi, aradan 24 saat geçtikten sonra Başkanlık Divanı müdahalesiyle kabul etmesi, TBMMnin iradesi olarak kabul edilemez. Bu nedenle bir kanundan söz edebilmek için gerekli TBMM iradesinin yokluğu, kabul edilen normun da yokluğu sonucunu doğuracağı açıktır. İçtüzüğün 76. ve 81. maddelerini açık bir şekilde ihlal eden bir teklifin Anayasanın 88. maddesine göre geçerli bir teklif olmadığı gibi İçtüzüğe aykırı görüşmelerin de Anayasanın 88. maddesini ihlal ettiği açıktır. Açıklanan nedenlerle 7315 sayılı Kanun yok hükmündedir ve Anayasa Mahkemesince bu yokluğun tespitine karar verilmesi gerekir. 7315 Sayılı Kanunun Kabulünde Ortaya Çıkan Eylemli İçtüzük Değişikliklerinin Ana  yasa Mahkemesi Denetimine Tabi Olması Anayasanın 148. maddesine göre Anayasa Mahkemesi, İçtüzük değişikliklerini denet  leme yetkisine sahiptir. Anayasa Mahkemesi, Anayasanın 148. maddesiyle kendisine verilmiş olan İçtüzüğün Anayasaya şekil ve esas bakımından uygunluğunu denetleme yetkisini kullanır  ken yalnızca ilgili işlemin tasarrufta bulunan organ tarafından nasıl nitelendirildiğine, nasıl ad  landırıldığına veya bu işlemin nasıl bir yöntem izlenerek yapıldığına bakmakla yetinmeyerek, yapılış yöntemi ve adı ne olursa olsun hukuksal niteliği, etkisi ve doğurduğu sonuçları da gö  zetir. Buna uygun olarak Anayasa Mahkemesi, hukuksal nitelikleri, etkileri ve meydana getir  dikleri sonuçlar bakımından, Anayasaya uygunluk denetimine tabi tutulan kanun, KHK ve TBMM İçtüzüğü ile eşdeğerde bulunan ve bu nedenle de belirtilen işlemlere özgü yöntem ve isimlerle tesis edilip, hukuki varlık kazanması gereken bazı yasama tasarrufları, farklı yöntem ve isimlerle hukuk sistemine dahil edilerek Anayasaya uygunluk denetiminin kapsamı dışına çıkarılabilir endişesiyle, (...) adı yeni bir İçtüzük düzenlemesi veya değişikliği olmadığı ve İçtüzük yapılması ve değiştirilmesindeki yöntem uygulanmadığı halde değer ve etkisi bakımın  dan birer İçtüzük kuralı niteliğinde olan TBMM kararları Anayasal denetime bağlı tutulabilir saptamasını yapmıştır (E.2007/45, K.2007/54, k.t.1.5.2007) Anayasa Mahkemesinin 12.12.1991 günlü ve E.1991/50 ve K.1991/50 sayılı kararında, Anayasanın 85. maddesi uyarınca sadece TBMM üyelerinin yasama dokunulmazlıklarının kal  dırılmasına ya da üyeliklerinin düşmesine ilişkin TBMM Kararlarının denetiminin yapıldığı vurgulandıktan sonra aynen şu yoruma yer verilmiştir: Dava dilekçesinde 6.6.1991 günlü TBMM kararının iptali istenildiğine ve bu karar dokunulmazlığın kaldırılması ya da üyeliğinEsas Sayısı : 2021/43 Karar Sayısı : 2021/74 7 düşürülmesiyle ilgili olmadığına göre, iş bir içtüzük düzenlemesi niteliğinde ise kuşkusuz Ana  yasa Mahkemesince denetlenebilecektir. Bu durumda, anılan kararın içeriğinin içtüzük düzen  lemesi niteliğinde olup olmadığının incelenmesi gerekmektedir. TBMM kararının İçtüzük dü  zenlemesi niteliğinde sayılabilmesi için o kararın Meclisin çalışmasıyla ilgili yöntem ve esas  lara ilişkin olması gerekir. Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihatları da bu doğrultudadır. Buna göre çalışma yöntem ve esaslarına ilişkin konuları içeren kararlar içtüzük düzenlemesi niteliğinde olup, bunun dışındakiler ise bu nitelikte değildir. Kararın devam eden bölümünde ise şu kayıtlar yer almaktadır: İçtüzüğün yasa tasarı  larının görüşülmesine ilişkin öngördüğü yöntemden farklı bir biçimde oluşturulan dava konusu TBMM kararı, doğrudan Meclisin çalışma yöntem ve esası ile ilgili bulunmakta ve 53. mad  deyi değiştirir nitelik taşımaktadır. Böyle bir uygulamanın, içtüzük değişikliği olarak görülme  mesi TBMMnin çalışmalarında içtüzükteki kurallara uyma zorunluluğunu giderek zayıflatacak ve bu da eylemli uygulamaların yerleşik duruma geçmesine neden olacaktır.. Anayasa Mah  kemesi, bu saptamasından hareketle, TBMM Kararının eylemli bir içtüzük değişikliği niteli  ğinde olduğuna karar vermiştir. Dolayısıyla Anayasa Mahkemesi, eylemli bir içtüzük değişik  liği niteliğinde olan TBMM kararlarının Anayasa Mahkemesinin denetimi kapsamında oldu  ğuna karar vermiştir. Anayasa Mahkemesinin Meclis kararlarının denetimine dair verdiği bir başka kararda, açıkça kurul iradesinin Meclis kararı örtüsü altında gerçekleştirilmesi, hukuk devleti ve özgür  lükler bakımından kimi zararlar doğurabilir denmekte ve Meclis kararlarının bu nitelikleri haiz olduğu hallerde denetlenme zorunluluğunun altı çizilmektedir. Böylelikle Mahkeme, kendi ifa  desiyle Anayasayı dolanma girişimlerinin hukuksal korumadan faydalanma imkânının önüne geçmek istemiştir (E.2007/62, K.2007/66, K.T.05.7.2007). Anayasa Mahkemesi, bu görüşü, 1961 Anayasası döneminden beri benimsemiştir. Mahkeme, görev hususunu değerlendirirken bu nokta üzerinde durmaktadır. Mahkemenin bu açık içtihadı karşısında bir kanun teklifinin oylama usulü, oylama so  nucu, reddedilen bir teklifin yeniden verilmesi, TBMM Genel Kurulunun gündeminin belirlen  mesi, gündemin değiştirilmesi gibi hususların TBMM çalışmalarına ilişkin usul ve esaslarla ilişkili olduğunda kuşku bulunmamaktadır. Dolayısıyla İçtüzüğe uygun olarak yapılan bir oy  lama sonucu yeterli kabul oyu alamadığı için reddedilen bir teklifin İçtüzük hükümleri yok sa  yılarak yeniden gündeme alınarak görüşülmesi ve oylanmasının birden çok açıdan eylemli iç  tüzük değişikliği teşkil ettiği açıktır. Eylemli içtüzük değişikliği doğası gereği içtüzükte öngörülen tüzük değişikliği kuralla  rına uyulmadan yapılan –haliyle hukuk dışı  fiili bir uygulama anlamına gelmektedir. Bu şe  kilde alınan kararların Anayasaya aykırı olması halinde bunu denetlemek ve iptaline karar ver  mek, Anayasa Mahkemesinin yetkisi kapsamında olup, Mahkeme geçmişte bu yetkisini kulla  narak iptal kararları vermiştir. Aynı şekilde, 7315 sayılı Kanuna ilişkin teklif reddedilmiş ol  masına rağmen İçtüzüğün pek çok hükmü ihlal edilerek iktidar gruplarınca yeniden gündeme alınarak görüşülmesi ve kabul edilmesi Anayasayı dolanma girişimi anlamına gelmektedir; haliyle Yüksek Mahkemenin bu eylemli İçtüzük değişikliklerini denetlemesi ve bu çerçevede 7315 sayılı Kanunun tümünün iptaline karar vermesi gerekir. Yukarıda açıklandığı gibi 7315 sayılı kanuna ilişkin 220 sıra sayılı Teklif, İçtüzüğün 81. maddesine göre maddelerine geçilmesi kabul edilmediğinden reddedilmiştir. Söz konusu oy  lama sırasında ne İçtüzüğün 139. maddesine uygun olarak beş milletvekilinin ayağa kalkması suretiyle sayıma itiraz edilmiş, ne de İçtüzüğün 141. maddesine göre Divan üyeleri arasındaEsas Sayısı : 2021/43 Karar Sayısı : 2021/74 8 herhangi bir uyuşmazlık çıktığı tutanağa geçmiştir. Dolayısıyla 220 sıra sayılı teklifin madde  lerine geçilmesine ilişkin oylama sonucu kesinleşmiştir. Nitekim buna uygun olarak oylamadan sonra verilen aranın ardından açılan oturumda gündemin sonraki sırasında yer alan 253 sıra sayılı teklifin görüşülmesine geçilmiştir. Aynı şekilde Genel Kurulun 01.04.2021 günlü Birleşiminin gündeminde 220 sıra sayılı teklifin görüşülmesine ilişkin bir madde konulmamıştır. Buna rağmen AKP Grup Başkan vekili ve bir kâtip üye tarafından İçtüzüğün 13. mad  desine dayanarak Meclis Başkanlığına dilekçeler sunulmuştur. İçtüzüğün 13. maddesine göre Genel Kuruldaki oylamalarda ve seçimlerde önemli bir yanlışlık olduğu iddia edilirse, Başkan usul görüşmesi açabilir ve gerekirse oya başvurarak düzeltme yapar. Yanlışlık birleşimden sonra anlaşılırsa Meclis Başkanı, Divanı toplayarak takip edilecek yolu kararlaştırır.. Görül  düğü gibi oylamada yanlışlık iddiası varsa yapılacak şey, Başkan tarafından usul görüşmesi açılması ve gerekirse oya başvurulmasıdır. 66. Birleşimde bu şekilde usul görüşmesi açılmasına yönelik bir talepte bulunulmamıştır. Bunun yerine Başkanlık Divanının toplanması yoluna gi  dilmiştir. 0104.2021 günü toplanan Başkanlık Divanı AKP ve MHPli üyelerin oylarıyla 47 sayılı kararı alarak, 220 sıra sayılı teklifin yeniden oylanmasına karar verilmiştir. Oysa 13. mad  denin açık hükmüne göre bu yola ancak yanlışlığın birleşimden sonra anlaşıldığı hallerde baş  vurulabilecektir. Yukarıda ayrıntılı olarak açıklandığı gibi 66. Birleşimde 220 sıra sayılı Teklifin oylan  masıyla ilgili sonradan anlaşılmış bir yanlışlık söz konusu değildir. Dolayısıyla bu konuda Baş  kanlık Divanının bir yetkisi bulunmamaktadır. Başkanlık Divanı İçtüzük tarafından kendisine tanınmayan bir yetki kullanmıştır. Bu şekilde alınan kararın eylemli içtüzük değişikliği teşkil ettiği açıktır. Yine İçtüzüğün 49. maddesine göre Başkan birleşimi kapatırken, gündemde bulunan hususlardan hangilerinin gelecek birleşimde veya birleşimlerde görüşüleceğini Genel Kurula bildirir. Bu husus ayrıca elektronik ilan panosunda ilan edilir. Danışma Kurulunun görüşü alınıp, Genel Kurulca kararlaştırılmadıkça, Başkan tarafın  dan görüşüleceği önceden bildirilmeyen hiçbir husus, Genel Kurulda konuşulamaz. 31.03.2021 günlü 66. Birleşimi kapatırken Başkan sonraki birleşimde 220 sıra sayılı Teklifin görüşüleceğini açıklamadığı gibi elektronik ilan panosunda da bu konuda herhangi bir ilan yapılmamıştır. Dolayısıyla zaten reddedilmiş olan 220 sıra sayılı Teklifin 01.04.2021 günlü birleşim gündeminde yer almadığı açıktır. İçtüzüğün 49. maddesinin son fıkrasına göre de gündemde olmayan bir hususun Genel Kurulda görüşülebilmesi için Danışma Kurulunun görüşünün alınıp Genel Kurulca kararlaştı  rılması gerekmektedir. Oysa 01.04.2021 tarihli birleşimde 220 sıra sayılı teklifin görüşülmesi için Danışma Kurulunun görüşü alınmadığı gibi, bu yönde bir Genel Kurul kararı da alınma  mıştır. Dolayısıyla bu bakımdan da eylemli içtüzük değişikliği söz konusudur. Bu şekilde ey  lemli içtüzük değişikliği niteliğindeki işlemlerin Anayasada İçtüzük değişikliği usulü için ön  görülen kurallara aykırı olduğu ve denetlenmesi gerektiği açık olduğu gibi bu şekilde kabulEsas Sayısı : 2021/43 Karar Sayısı : 2021/74 9 edilen 7315 sayılı Kanun, Anayasanın 87. ve 88. maddelerine aykırıdır ve tümünün iptali gere  kir. Aksi halde Anayasayı dolanma girişimine hukuksal koruma sağlanmış olacaktır. 4  7315 Sayılı Kanun Şekil Bakımından Anayasaya Aykırıdır Anayasanın 148. maddesine göre, Kanunların şekil bakımından denetlenmesi, son oy  lamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı; Anayasa değişikliklerinde ise teklif ve oy  lama çoğunluğuna ve ivedilikle görüşülemeyeceği şartına uyulup uyulmadığı hususları üze  rinde yapılır. Ancak, anılan Anayasa maddesinde belirtilen şekil denetiminin, işlemin yetki unsuru bakımından geçerliliğini denetleme hususunu dışta bırakmış olduğu düşünülemez. Anayasa Mahkemesinin şekil denetimi yetkisinin özünde, işlemi öncelikle yetki unsuru bakımından denetlemek yetkisi saklıdır. Zirâ, teklif ve oylama çoğunluğuna ulaşılıp ulaşılmadığı, ancak hukuken geçerli bir işlemle ilgili olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle, şekil denetimi kapsa  mında, öncelikle, işlemde yetki unsuru bakımından sakatlık olup olmadığının araştırılması gerekir. Yetki unsuru bakımından sakatlık, işlemi şekil unsuru bakımından da sakatlar; sağ  lıklı ve hukuken geçerli bir işlem olarak doğmasına imkân bırakmaz. Yukarıda ayrıntılı olarak açıklandığı gibi 7315 sayılı Kanuna ilişkin 220 sıra sayılı Teklif Genel Kurulun 31.03.2021 günlü 66. Birleşiminde reddedilmiştir ve İçtüzüğün 76. maddesine göre aynı teklifin bir takvim yılı geçmeden tekrar verilmesi söz konusu olamaz. Buna rağmen yukarıda açıklandığı gibi yine İçtüzüğün 13. ve 49. maddelerine aykırı olarak söz konusu teklif, sonraki birleşimde gündeme alınmış ve yapılan bütün itirazlara rağ  men iktidar çoğunluğunun oylarıyla kabul edilmiştir. Ancak yine yukarıda açıklandığı gibi yok hükmündeki bir teklifin, yani yetki unsuru gerçekleşmeyen bir teklifin son oylaması ile TBMMnin iradesinin geçerli bir şekilde ortaya çıkması mümkün değildir. Anayasanın 148. maddesinde şekil denetiminin oylama ve teklif çoğunluklarına ulaşıl  mış olup olmadığı hususları ile sınırlandırılmış olduğunu ve bu denetimin kapsamında yetki unsurunda sakatlık olup olmadığını araştırmanın bulunmadığını söylemek, Anayasanın kabul edemeyeceği sonuçlara yol açar; yasama yetkisinin saptırılmasına ve fonksiyon gaspına geçit verir. Örneğin, yargısal bir işlemin teklif ve oylama çoğunluğuna uyulmak suretiyle TBMM tarafından kanun görünümünde yapılmasına ve şekil bakımından geçerli nitelik kazan  masına imkân tanır. Böyle bir sonuca ise, Anayasanın izin vermiş olduğu düşünülemez. Çünkü bu durum, hukuk devleti ve kuvvetler ayrılığı ilkeleri ile asla bağdaşmaz Yetki unsuru bakımından denetim, bu nedenlerle Anayasa Mahkemesinin Ana  yasanın 148. maddesinin 2. fıkrası anlamında yapacağı şekil denetiminin, öncelikle yapılması gereken ayrılmaz, içkin bir parçasıdır. Nitekim Anayasa Mahkemesi 1961 Anayasası döneminde maddelerine geçilmesi İçtü  züğe uygun olarak oylanmadan maddelerinin görüşülmesine geçilen bir kanunu şekil bakımın  dan Anayasaya aykırı bularak iptal etmiştir. Anayasa Mahkemesine göre; İçtüzüğünün kanun  ların görüşülmesine ilişkin Sekizinci Babı hükümlerine göre kanun tasarı ve tekliflerinin önce tümü üzerinde görüşülür (madde 103). Tasarı veya teklifin tümü üzerindeki görüşmeler bitince bu evrenin maddelere geçilip geçilmemesi üzerinde bir oylama ile kapatılması zorunludurEsas Sayısı : 2021/43 Karar Sayısı : 2021/74 10 (madde 105). İçtüzük Kanun tasarı ve tekliflerinin görüşülmesindeki bu belli başlı iki evreyi birbirinden öyle kesin bir çizgiyle ayırmış ve aradaki geçiş koşuluna öylesine önem vermiştir ki 105. maddedeki deyimle Heyeti Umumiye müzakeresi bittikten sonra maddelere geçil  mesi... reye iktiran etmeyen layiha veya teklifin reddedilmiş olacağını hükme bağlamıştır. Olayda 1478 sayılı Yasaya ilişkin teklifin maddelerine geçilmesi usulünce kabul edil  meden, başka deyimle teklifin tümü üzerindeki görüşmeler evresi Anayasaya ve içtüzüğe uy  gun bir biçimde kapanmadan ikinci evreye, maddelerin görüşülmesi ve oylanması evresine at  lama gibi bir durum oluşmuş bulunmaktadır. Bu durum dâva konusu Kanunu temelsiz ve daya  nıksız bırakır. Maddelere geçildikten sonra da bir kanun tasan veya teklifin reddedilmesine iç  tüzükte engel bir hükmün bulunmaması olgusu ileri sürülerek söz konusu kuralın, bir ayrıntı hükmü imişçesine, ihmal edilebileceğini savunmağa, bu kuralın yukarıda açıklanan niteliği el  vermez. Maddelerin daha sonra Genel Kurulca kabul edilmiş olmasıyla birinci evre sonundaki eksikliğin düzelmiş ve kapanmış sayılmasına da yine bu nitelik engeldir. Kanunların geçerliliği için zorunlu belli başlı birkaç usul koşulundan biri olan söz konusu kurala uyulmaksızın çıka  rılmış bir kanunun akıbetine bu aykırılığın etkisi olmadığı yolunda bir görüş giderek tüm içtü  zük kurallarının uygulanıp uygulanmamasını