Esas Sayısı:1977/60 Karar Sayısı:1977/81 1 "... I. İPTAL DAVASININ GEREKÇESİ: 13/4/1977 günlü dava dilekçesinde iptal gerekçeleri şöyle açıklanmaktadır: "OLAY: Seçimlerin öne alınması için verilen önergelerin, Millet Meclisi Danışma Kurulunun görüşü alınmaksızın müzakeresini sağlamak maksadiyle, Millet Meclisi İçtüzüğünün 93 üncü maddesi değiştirilmiştir. Bu değişiklikle madde metninden "Danışma Kurulunun görüşü alındıktan sonra" ibareleri çıkarılmıştır. İPTAL SEBEPLERİ: Bu karar Anayasa'nın açık hükümlerine, ruh ve manasına ve Millet Meclisi İçtüzüğünün amir hükümlerine aykırı olduğundan iptali gerekmektedir. Şöyleki: l  Anayasa'mız istikrarlı bir demokratik düzen kurmak için müesseseler getirmiştir. Anayasa'nın paralelinde düzenlenen İçtüzükte de bunun müesseseleri kurulmuştur. Bu müesseselerin başında Millet Meclisinde grubu olan parti temsilcilerinin katıldığı Danışma Kurulu vardır. İçtüzük çok mühim meselelerin bîr oldu bitliye kurban gitmesini önlemek için çeşitli hükümler getirmiştir. Bunlardan biri olan 93 üncü madde, ekonomik ve siyasî istikran bozacak nitelikte olan erken seçim teşebbüslerini bir sigortaya bağlamış, bu maksatla verilecek önergelerin Danışma Kurulundan geçmesini şart koşmuştur. Nitekim içtüzük yapılırken 93 üncü maddenin Anayasa Komisyonunca gösterilen gerekçesinde, "alelacele seçim kararı alınmaması için erken seçim önergelerinin, Danışma Kurulunda görüşülmeden ele alınamayacağı hükmünün" konulduğu ifade edilmektedir. Bu bakımdan yapılan değişiklik sadece önümüzdeki seçimler için değil ilerisi için, beklenmedik zamanlarda istikrarı bozacak ve partilerin hissî üstünlük iddialarından doğan lüzumsuz polemiklerine ülke istikrar ve kalkınmasını kurban edecek niteliktedir. Anayasa'nın öngördüğü devlet ciddiyetiyle kabili telif değildir. 2  İçtüzük değişikliği için Anayasa Komisyonunda yapılan işlemler. Anayasa ve İçtüzüğe aykırıdır : a) Millet Meclisi İçtüzüğünün 36 ncı maddesinin âmir hükmü Genel Kurulun toplantı saatlerinde, Başkanlık Divanının kararı alınmadıkça, komisyonların toplantıya çağrılamayacağını ifade etmektedir. Başkanlık Divanı müsaadesi alınmaksızın tüzük tadilini görüşmek üzere Anayasa Komisyonu, 29/3/1977 günü saat 16.00 da toplanmıştır (Ek. 2). Bu kanunsuz toplantıda yapılan işlemler hükümsüzdür. İptali gerekir. b) Komisyon ayrıca İçtüzüğün 37 nci maddesinin kesin hükmünü de ihlâl etmiştir. İçtüzüğün 37 nci maddesinde, Komisyonlara havale edilen işlerin görüşülmesine, havale tarihinden itibaren 48 saat sonra başlanabilir hükmü mevcuttur. Bu hükme rağmen müzakere için geçmesi şart olan 48 saat beklenmeksizin görüşülmüş ve karara varılmıştır. Filhakika, İçtüzük değişikliği konusunda düzenlenen 29/3/1977 tarihli Anayasa Komisyonu raporunda,Esas Sayısı:1977/60 Karar Sayısı:1977/81 2 önergenin Meclis Başkanlığından Anayasa Komisyonuna 28/3/1977 günü saat 15.30 da havale edildiği yazılıdır (Ek. 2). Ek 1. de takdim kılınan belgeye ve rapora göre komisyon 24 saat sonra toplanmıştır. Bu bakımdan da toplantı hükümsüzdür. Yapılan işlemlerin iptali gerekir. Bu maddede zikredilen sürenin bertaraf edilmesi yine 37 nci maddenin son fıkrasındaki hükme göre ancak Danışma Kurulunun tavsiyesiyle olabilir. Böyle bir tavsiye kararımız yoktur. İçtüzüğün 27 nci maddesi de 48 saatlik bir müddet koymuştur. Bu da çiğnenmiştir. Gerek 37 ve gerekse 27 nci maddesinde İçtüzüğün getirdiği bu müddetlerin keyfi olarak çiğnenmesi sadece içtüzük ihlâli değildir Anayasa'nın da çiğnenmesi demektir. Çünkü Anayasa'nın 91 ve İçtüzüğün 32 nci maddelerinde, bütün parlamenterlerin, Komisyonlarda bütün önergeler tasarılar ve teklifler üzerinde söz almaya haklan vardır. Fikirlerini savunmaya yetkilidirler, işte bu müddetler parlamenterlerin haber alarak hazırlanmaları veya yurt içerisinde başka bir yerde iseler gelebilmeleri için konulmuştur. İçtüzüğün 37 nci maddesinin çiğnenmiş olması Anayasa'nın 91. maddesinin tanıdığı hakkın istimaline imkân vermeyen bir harekettir. İptal sebebidir. 3  İçtüzük değişikliği için, 4/4/1977 günü Millet Meclisi Genel Kurulunda yapılan toplantı ve toplantıdaki işlemler, Anayasa'ya ve İçtüzüğe aykırıdır. a) Mecliste yapılan yoklama geçersizdir: Millet Meclisinde celselerin açılmasından önce çoğunluk olup olmadığını tespit etmek için iki usul uygulanabilir. Birincisi elektronik cihazla yoklama, ikincisi ad okunarak yapılan yoklama, Yıllardan beri elektronik cihaz bozuk olduğundan yoklamalar hep ad okunarak yapılmaktaydı. 4/4/1977 tarihli celsede ise, Çorum Milletvekili Yasin Hatipoğlu'nun zabta geçen itirazına rağmen elektronik cihazla yapılmıştır. Bununla kalınmamış birleşim içerisinde yoklama istekleri karşısında hep aynı yola gidilmiştir. Bozuk cihazla yapılan yoklama geçersiz olduğundan celsede yapılan bütün işlemler ve bu meyanda içtüzük değişikliği de geçersizdir, iptali gerekir. Deliller: (Ek. 3) Takdim ettiğimiz, 6/10/1976 tarihli 140 ıncı birleşim zabıtlarının 868 inci sahifesinde, yoklama yapılacağı esnada CHP grup başkanvekillerinden Sayın Ali Nejat Ölçen, itiraz etmiştir ve aynen : "58 inci madde gereğince yapılan yoklamada çoğunluğun olup olmadığı anlaşılmamıştır. Zira yoklamada kullandığımız ışık sistemi yanlıştır. Sayma yanlıştır ve aynı zamanda yanlış olduğu da sonuçların gerek panoda, gerek yan ışıklı duvarlarda ilân edilmemesinden anlaşılmıştır. Bu yoklamada gizli yapılmış bir yoklamadır. Geçerli değildir, mualleldir. Yoklamanın yapılmasını talep ediyorum." demiştir. Bu itiraz haklıdır. Nitekim aynı birleşim zabtının 869 uncu sahifesinde birleşimi yöneten Sayın Başkanvekili Ahmet Çakmak: ANCAK IŞIKLI LEVHADAKİ ARIZA DOLAYISİYLE, gerekçesiyle ad okunmak suretiyle yoklamayı yenilemiştir. Bu bozukluk devam etmektedir. Tamir görmemiştir.Esas Sayısı:1977/60 Karar Sayısı:1977/81 3 Aynı iddia, Millet Meclisi 1977 Malî Yılı Bütçesinin müzakeresi sırasında da 17/2/1977 tarihli 47 nci birleşimin zabıtlarında da görülmektedir. CHP grubu adına konuşan Sayın Etem Eken konuşmasında : Açık oylamaya dair Genel Kuruldaki numaralı tablonun bozuk tutulmasının sebebi bilinmemekle beraber. Meclisteki nemelâzımcılık idaresinin bir örneği olsa gerekir. Diyerek konuya parmak basmıştır. (Ek 4) sahife 164. Bu konuşmaya oevap veren Millet Meclisi Başkam adına konuşan Sayın îdare Âmiri Mehmet Ergül, 170 inci sahifedeki ifadesinde : Otomatik oylama tesisatını günün koşullarına uygun nitelikte yenilemek gayesiyle ilgili firma ile gerekli girişimlerde bulunulmuş ve bu iş için 1977 bütçesine gerekli ödenek konmuştur, demiştir. (Ek. 4) Aletin bozuk olduğuna dair deliller bunlardan ibaret de değildir. 29/12/1976 tarihli Millet Meclisi Danışma Kurulu toplantısında Meclis Başkanı Sayın Kemal Güven, banda alınan ve zabta geçirilen ifadesinde : (Ek 5 sahife 36.) yoklamanın cihazla yapılmasını isteyen Sayın Özer Ölçmene cevaben: "Birincisi otomatik cihaz bozuk biliyorsunuz, diyor. "S. Arif Emre'nin" yaptıramazmısınız" sualine de: "  O kadar şeyki, yeniden kurulacak, tamamen demode olmuş piyasadan kaldırılmış bir alet, Yedek parçasını bulmak dahi mümkün olmuyor. Tetkikat yaptırdık, yeni baştan ele alınıp değiştirilmesi öneriliyor. Bunun üzerinde çalışmalar yaptırıyoruz. Şeklinde cevap veriyor. Bu itibarla yanlış netice verdiği resmen sabit olan aletlerle yoklama yaptırılmıştır. Elektronik cihaz bozuk olduğundan ve bugüne kadar tamir de ettirilmediğinden bütün açık oylamalar bütün birleşimlerde ad okunarak yapılmıştır. Fakat buna rağmen içtüzük değişikliğinde ve erken seçim Önergesinin görüşülmesi sırasında bu ciddi tutumun dışına çıkılmıştır. Bu yanlış tutumu önlemek için Millet Meclisi Başkanlığına (Ek 6) da bir örneğini takdim ettiğimiz yazıyı yazdık. Ne bu ikaz ne de celselerdeki itirazlarımız faide vermedi. Yoklamalar geçersiz olduğu için Millet Meclisinin 4 ve 5 Nisan tarihli birleşimlerde yaptığı işlemlerin hepsi hükümsüzdür, İçtüzüğe ve Anayasa'ya aykırıdır, iptali gerekir. 4  İçtüzüğün 53 üncü maddesine istinaden verilen önergelerin görüşülebilmesi için 50 nci maddeye göre Danışma Kurulundan geçirilmesi gerekir. İçtüzüğün 93 üncü maddesinin değiştirilmesini Öngören Anayasa Komisyonu raporunun, genel kurulda görüşülmemesi gerekirdi. Dava dilekçemizin yukarıda arz ettiğimiz l den 3 e kadar bentlerdeki tüzük ihlâlleri dolayısiyle komisyona iadesi şart idi, bu yapılmadan görüşülmüştür. Ayrıca, İçtüzüğün 50 nci maddesinde Öncelik istemi ile gerek komisyonlardan ve gerekse hükümetten gelen bütün Önerilerin ilkin Danışma Kurulunca görüşülmesi ve gündemeEsas Sayısı:1977/60 Karar Sayısı:1977/81 4 bu kanal ile dahil edilmesi emredilmiştir. 53 üncü maddede hükümete veya komisyonlara tanınan öncelik isteme hakkı 50 nci madde şartını bertaraf etmez. Nitekim 4 senelik tatbikatta bu yoldadır. 53 üncü madde 50 nci maddenin mütemmimidir. Böyle sayılmıştır. Hatta Devlet Güvenlik Mahkemeleri Kanunu, içtüzük böyle tatbik edildiği için 53 yoluyla hükümet tarafından meclise getirilememiştir. Halen meclis başkanlığında 53 üncü maddeye göre verilmiş hükümet önerileri vardır. Bekletilmektedir. 50 nci maddeye göre Danışma Kurulundan geçirilmesi gerekmektedir. Buna rağmen İçtüzük değişikliğinin usul engeline rağmen Danışma Kurulundan geçirilmeden müzakeresi iptal sebebidir. 5  İçtüzük tâdili sırasında Millî Selâmet Partisine mensup milletvekilleri tarafından verilen değiştirge önergelerinin gerekçeleri okunmadan oya sunulmuştur. Buna sebep olarak gerekçelerin aynı olduğu ileri sürülmüştür. Gerekçesi aynı olanların da okunması şarttır. Fakat bu önergeler arasında Süleyman Arif Emre tarafından verilen 4 önergenin gerekçesi ayrı ayrıdır. Bu da okunmamıştır. 4 Nisan 1977 tarihli birleşimin önergeleri ihtiva eden dosyası Millet Meclisi Başkanlığından celp ve tetkik edildiği takdirde bu iddiamız sabit olacaktır. 6  Anayasa'nın 12 nci maddesi kimseye imtiyaz tanınmasına müsaade etmemiştir. Kanun karşısında kişi eşitliği prensibini getirmiştir. İçtüzük değişikliği hareketi tümüyle Anayasa'nın 12 nci maddesine aykırıdır. Çünkü: İçtüzüğün 93 üncü maddesinin değişikliği sadece hususî bîr maksadın tervici için yapılmıştır. (24 Mart 1977) tarihinde AP ve CHP li parlamenterler tarafından Meclise seçimlerin yenilenmesi önergeleri verilmiştir, İçtüzüğün 93 üncü maddesi gereğince bu önergelerin komisyona havale edilebilmesi için Danışma Kurulunun görüşünün alınmasına lüzum vardır. Danışma Kurulu toplanamayınca 28/4/1977 tarihinde Sakarya Milletvekili Sayın Hayreddin Uysal sırf bu maksat için mevcut seçim önergelerini geçirmek için İçtüzüğün temel prensibinin değiştirilmesini, bu kaydın kaldırılmasını teklif etmiştir (Ek 2 ve Ek 7). Bu hususî maksat için hukuk kuralları yıkılarak hususî maksadın istihsaline çalışılmıştır. Bu maksatla 4 Nisan tarihli celsede başkan, İçtüzüğün 100 üncü maddesinin âmir hükmüne rağmen sunuşlar arasında okutulması gereken genel görüşme ve Meclis araştırma önergelerini okutmamıştır. Bu maksatla İçişleri Bakanı Sayın Oğuzhan Asiltürk'ün verdiği gizlilik önergesini almış dosyada gizlemiş, işleme hiç koymamıştır. Bu maksatla İçtüzüğün 38 inci maddesine göre komisyonlarda 45 günden fazla bekleyip görüşülmediği için Genel Kurulun kararına, reyine sunulması gereken önergeleri kale almamıştır. Yine İçtüzüğün âmir hükmüne göre 60 ncı maddenin sarahatına rağmen hükümet adına gündem dışı konuşma isteyen İçişleri Bakanına söz vermemiştir. Halbuki Anayasa'mızın temel kurallarına göre: Kanunlar : Eşitlik, Genellik, Gayri şahsilik prensiplerine uymak zorundadır. İki partinin isteğinin yerine getirilmesi için, imtiyaz tanınarak eşitlik ve genellik prensiplerinin çiğnenmesi Anayasa'nın 12 nci maddesine aykırıdır.Esas Sayısı:1977/60 Karar Sayısı:1977/81 5 Netice ve Talep: 1  İçtüzüğün 93 üncü maddesinin değiştirilmesi için Komisyonda ve Mecliste yapılan işlemlerle, İçtüzüğün 36, 27, 37, 58, 50 ve 88 inci maddeleri çiğnenmiştir. İçtüzüğün ihlâli, Meclis çalışmalarında İçtüzüğe uyulmasını emreden Anayasa'nın 12 ve 91 inci maddelerine de aykırı haraket edilmiştir. Bu sebepten Millet Meclisinin 4/4/1977 tarihli ve 643 sayılı olan İçtüzüğün 93 üncü maddesini değiştiren kararının İPTALİNE; 2  Mutlak butlanla batıl olan bu işlemin bütün neticeleri de hükümsüz olacağı cihetle dava sonuna kadar YÜRÜTMENİN DURDURULMASINA karar verilmesini saygılarımızla arz ederiz"."