Esas Sayısı: 1990/13 Karar Sayısı: 1990/30 1 "... I  İPTAL İSTEMİNİN GEREKÇESİ : Dava dilekçesinin gerekçe bölümü özetle şöyledir: A  3611 Sayılı Yasa'nın 1, 2 , 3., 4., 5., 6. ve Geçici 1. Maddelerinin Anayasa'ya Aykırılık Nedenleri: Bu maddeler incelendiğinde görülmektedir ki; çeşitli yargı mercilerinde görev yapan savcıların unvanları yeniden saptanmaktadır. Daha doğrusu, 360 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'de belirtilen unvanlar bu hükümlerle yasalaştırılmıştır. Bu Yasa'nın belirlediği unvanlar Anayasanın 138., 139., 140., 143., 144., 145., 146., 148. ve 154. maddelerinde belirlenen savcı unvanlarına uygun düşmemektedir. Anayasada belirlenen unvanları, bu hükümler değişik bir şekilde düzenlemektedir. Yeniden düzenlenen bu unvanlar, kavram ve yetki kargaşasına sebebiyet verdiği gibi, Anayasanın öngörmediği değişik bir hiyerarşik sistem oluşmasına kapı aralamaktadır. Anayasanın yargıya ilişkin 138 ve devamı olan maddelerinde Cumhuriyet Savcısı, Yüksek Mahkemelere ilişkin 146 ve devamı maddelerinde Cumhuriyet Başsavcısı sıfatından sözetmektedir. Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkilerini içeren 148. maddesinde Yüce Divan olarak görev yapmasında, savcılık görevini C. Başsavcısı veya C. Başsavcı Vekilinin yapacağını belirtmiştir. Siyasİ partilere ilişkin 69. maddesiyle, kurulan partilerin tüzük ve programlarının ve kurucularının hukuksal durumlarının Anayasa ve Yasa hükümlerine uygunluğunu, kuruluşlarını takiben ve öncelikle denetlemek, faaliyetlerini ve takip etmek ve siyasİ partilerin kapatılması hususunda dava açmak görev de yetkisi C. Başsavcılığına verilmiştir. 2820 sayılı Siyasİ Partiler Yasası'nın 9. maddesi Cumhuriyet Başsavcılığının partilerin kuruluşunu denetlemesini, 10 . maddesi de siyasİ partiler sicilinin Cumhuriyet Başsavcılığınca tutulacağını düzenlemiştir. 2958 sayılı Yargıtay Yasası'nın 6. maddesi, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının "Cumhuriyet Başsavcısı, Cumhuriyet Başsavcıvekili ..."nden oluşacağını hükme bağlamıştır. Yasanın 27. maddesinde; Cumhuriyet Başsavcılığını temsil etmek ve Anayasa Mahkemesinde Cumhuriyet Savcılığı görevini yapmak Yargıtay C. Başsavcısının görevleri arasında sayılmıştır. Hukuk Yargılama Usulü Yasası'nın 427. maddesinde ve Ceza Yargılama Usulü Yasası'nın, yasa yollarından temyiz, bölümünde Cumhuriyet Başsavcısı sıfatı vardır. Cumhuriyet Başsavcısının niteliği ve seçimi Anayasanın 154. ve buna bağlı olarak Yargıtay Yasası'nın 30. ve devamı maddelerinde belirtilmiştir. Buna göre, önkoşul Yüksek Mahkeme üyesi olması ve bunu sekiz yıl yapmış bulunmasıdır. Seçimi Cumhurbaşkanına aittir. Anayasanın yukarıda sözü edilen 138. ve sonraki maddeleri ile 143. maddesinde Cumhuriyet Savcıları ile Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcıları sıfatları belirtilmiştir.Esas Sayısı: 1990/13 Karar Sayısı: 1990/30 2 Yerel yetkilere sahip Cumhuriyet Savcıları ile Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcılarında, Cumhuriyet Başsavcısının niteliklerini aramak sözkonusu değildir. Ayrıca yukarıda kısaca değinildiği gibi görev alanları ve kapsamları aynı değildir. Bu görevlerin sıfatı diğer Devlet görevleri gibi yasalarla değil Anayasa ile verilmiş olup, Anayasa'daki sıfatlar değiştirilmedikçe, Yasa ile yerel Cumhuriyet Savcıları ile Devlet Güvenlik Mahkemeleri Cumhuriyet Savcılarına (Başsavcı) sıfatı verilmesi olanaksızdır. Bütün bu durumlar karşısında Yasa'nın 1, 2 , 3., 4., 5., 6. ve geçici 1. maddesi Anayasa'nın 138., 139., 143., 144., 145., 146., 148. ve 154. maddelerine aykırı bulunduğundan iptali gerekir. B  7. Maddenin Anayasa'ya Aykırılık Nedenleri : 3611 sayılı Kanun'un 7. maddesinde şöyle denilmektedir; "3221 sayılı Hâkim ve Savcı Adayları Eğitim Merkezi Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun'un 10 uncu maddesinin bir ve ikinci fıkraları ile II. maddesinde yer alan "yazılı sınav" sözcükleri "sözlü sınav" olarak değiştirilmiştir." Hâkim ve Savcı Adayları Eğitim Merkezi 3221 sayılı Yasa'nın 1. maddesinde belirtildiği üzere Adalet Bakanlığına bağlı bir kuruluştur. Bu nedenle denilebilir ki, bu kuruluş doğrudan doğruya siyasİ iktidarın etkinliği ve egemenliği altındadır. Bu kuruluş, adli ve idari yargı, yargıç ve savcı adaylarının yetiştirilmelerini sağlamak amacıyla kurulmuştur. İşin gerçeğinde, "kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatine göre" karar verecek olan yargıcın yetiştirilmesinde siyasİ iktidarın doğrudan doğruya yetkili ve egemen olması yargıç güvencesi ve yargı bağımsızlığı açısından sayılamayacak sakıncalar oluşturmaktadır. Durum böyle iken, eğitim sonunda yapılacak sınavın sözlü olarak yapılması esasının getirilmesi daha da büyük sakıncalar getirebilecek bir nitelik taşımaktadır. Yargıç güvencesi, yargıcın kişiliğini, iradesine, iç dünyasını hiç bir etki altında bırakmamak ve tüm dış etkilerden masun tutmak zorunluluğunu getirmektedir. Yargıcın, Anayasaya, Yasaya, hukuka uygun olarak vicdani kanaatine göre karar vermesi, bu dokunulmazlığı gerçekleştirmekle olanaklıdır. Esasen, vicdani kanaat deyimi, yargıç güvencesinin sübjektif içeriğe sahip olduğunu, yargıcın moral dünyasını, kişiliğini, iradesini, iç dünyasını ilgilendirdiğini çok açık bir şekilde belirlemektedir. Yargıçların, azledilememeleri, emekliye sevk edilememeleri, aylık ve ödeneklerinden yoksun kılınamamaları, başka bir görev yapamamaları, rızaları dışında görevlerinin ve görev yerlerinin değiştirilmemesi, görülmekte olan bir dava dolayısıyla yasama meclislerinde yargı yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaması ve görüşme yapılamaması, yargıcın vereceği kararlarda korkuya, kuşkuya ve etkiye kapılmamasını sağlamaya, daha doğrusu yukarıda arzedilen dokunulmazlığı sağlamaya yönelik esaslardır. Kuşkusuz yargıç güvencesini zedeleme, başka bir anlatımla, yargıcı etki altında tutma, belli olaylarla sınırlı değildir. Bu nedenle yargıcın istencini, iç dünyasını etkileyecek, onun, Anayasa'ya, Yasaya, hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre karar vermesiniEsas Sayısı: 1990/13 Karar Sayısı: 1990/30 3 engelleyecek ya da zedeleyecek her etken, yargıç güvencesini sarsacak, onu yıkacak ve hattâ ortadan kaldırabilecektir. Bu nedenle yargıç güvencesini gerçekleştirmek, buna ilişkin olayların ve etkenlerin bir bölümünü değil bu etkenlerin tümünü dikkate almakla olanaklıdır. Yargıçlık ve savcılık mesleğini yürütecek formasyonun kazanılıp kazanılmadığı konusundaki nesnel değerlendirme ancak yazılı sınavla belirlenir. Sözlü sınavlarda her zaman öznel etkenler rol oynayabilmektedir. Yazılı sınav bu açıdan yargıç ya da savcı adayı için bir güvence de oluşturmaktadır. Yazılı sınavda yargıya başvurma ve sınav sonucuna ilişkin değerlendirmenin yargı süzgecinden geçmesi olanağı da vardır. Sözlü sınavlarda siyasal iktidarın eğilimleri önemli etken olarak ortaya çıkabilmektedir. Sözlü sınavlarda güvenlik soruşturması ve fişlemelerle ilgili uygulama, anlayış ve bu konudaki değer yargıları geniş çapta sonucu etkilemektedir. Sözlü sınavlarda yargıç ve savcı adayı, deyim yerinde ise siyasal iktidarın süzgecinden geçeceklerdir. Yasaya, hukuka ve vicdani kanaata göre karar verme olanağı yaratacak sağlıklı moral yapı ve bu biçimde daha atama sırasında zedelenmiş ve hattâ dışlanmış olacaktır. İktidarın, savcı ve yargıçlık sınavlarında , yazılı sınavı kaldırarak onun yerine sözlü sınavı koymasındaki amacı, işin gereğine uygun bir iyi niyet ürünü olarak görülemez. Bütün bu gerekçelerle yazılı sınavı kaldıran ve onun yerine sözlü sınavı getiren 7. madde Anayasanın aşağıda gösterilen hükümlerine aykırı bulunmaktadır. 1  Anayasa'nın 140. Maddesine Aykırılık ve Gerekçesi: Anayasanın 140. maddesinde; "Hâkim ve savcıların nitelikleri, atanmaları, hakları... mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre kanunla düzenlenir." denilmektedir. Görülüyor ki, bu hüküm yalnızca mesleğe atandıktan sonraki esasları belirlemekle kalmıyor, yargıç ve savcıların nitelikleri, atanmaları ve haklarını da içine alarak mesleğe atanmadan önceki koşullan da içermektedir. Belirttiğimiz nedenler dolayısıyla sözlü sınav yargı bağımsızlığı ve yargıç güvencesi ilkeleriyle bağdaşmamaktadır. Yukarıda belirtilen durumlar karşısında Yasanın 7. maddesi Anayasa' nın 140. maddesine aykırıdır. 2  Anayasa'nın 138. Maddesine Aykırılık ve Gerekçesi: Anayasa'nın 138. maddesinin 1. fıkrasında; "Hâkimler, görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasaya kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verirler." denilmektedir. Yargıç ve savcı adayları sözlü sınava bağlı tutulmakla daha başlangıçta siyasal iktidarın süzgecinden geçirilmekte ve siyasal iktidarın eğilimi doğrultusunda yönlendirilmek istenmekteEsas Sayısı: 1990/13 Karar Sayısı: 1990/30 4 ya da siyasal iktidar eğiliminde olan, onun politika ve felsefeleri doğrultusunda bulunan yargıç ve savcı adaylarına mesleğe atanma bakımından şans yaratılmaktadır. Bütün bu olasılıklar yargıya olan güveni, yargı bağımsızlığını ve yargıç güvencesini sarsacak, bozacak bir nitelik taşımaktadır. Gerek yukarıda belirtilen ve gerek bu bölümde sunular nedenler karşısında Yasanın 7. maddesi Anayasa'nın 138. maddesine de aykırıdır. 3  Anayasa'nın 13. Maddesine Aykırılık ve Gerekçesi: Yargı bağımsızlığı ve yargıç güvencesi diğer tüm temel hak ve özgürlüklerin de güvencesidir. Yargı bağımsızlığı va yargıç güvencesinin zedelenmesi, sınırlandırılması, temel hak ve özgürlüklerle ilgili demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı sonuçlar doğurabilecek bir özellik taşımaktadır. Gerek bu nedenle, gerek yukarıda belirtilen durumlar karşısında Yasanın 7. maddesi Anayasa'nın 13. maddesine aykırıdır. 4  Anayasa'nın 125. Maddesine Aykırılık ve Gerekçesi: Anayasa'nın 125. maddesinin 1. fıkrasında; "İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır." denilmektedir. Yasanın 7. maddesinin yargıç ve savcı adaylarının yazılı sınav yerine sözlü sınava tabi tutulacakları konusundaki hükmü, yargıç ve savcı adaylarının sınav sonuçlarına yargı mercilerinde itiraz hakkını fiilen ortadan kaldırabilecek bir nitelik taşımaktadır. Bu sınavlara karşı yargı yolu kapanmaktadır. Bu nedenle, Yasanın 7. maddesi Anayasa'nın 125. maddesine de aykırıdır. 5  Anayasa'nın 36. Maddesine Aykırılık ve Gerekçesi: Anayasa'nın "Hak arama hürriyeti" başlığını taşıyan 36. maddesinin 1. fıkrasında şöyle denilmektedir; "Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri, önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma hakkına sahiptir." Sözlü sınav bu maddenin tanımış olduğu hakkın kullanılmasını da engellemektedir. Bu nedenle, Yasanın 7. maddesi, Anayasa'nın 36. maddesine de aykırıdır. 6  Anayasa'nın 37. Maddesine Aykırılık ve Gerekçesi: Anayasa'nın 37 . maddesi; "Kanuni hâkim güvencesi" esasını getirmektedir. Yukarıdaki bölümlerde sunulduğu gibi; siyasal iktidarın doğrultusunda görev yapma eğiliminde olabilecek bir yargıçtan nesnel, sağlıklı, vicdani kanaatine ve yasalara uygun bir karar oluşturması elbetteki beklenemez. Böyle bir durumda, yasal yargıç güvencesinin varlığından söz etmek kolay olmayacaktır.Esas Sayısı: 1990/13 Karar Sayısı: 1990/30 5 Bu nedenle, Yasanın 7. maddesi Anayasa'nın 37. maddesine de aykırıdır. İptali gerekir. C  3611 Sayılı Kanun'un Geçici 2. Maddesinin Anayasa'ya Aykırılık Nedenleri: Yasanın Geçici 2. maddesinde "12.3.1986 tarihli ve 3268 sayılı, 9.4. 1987 tarihli ve 3347 sayılı, 12.10.1988 tarihli ve 3479 sayılı Kanunlar ile Bakanlar Kuruluna verilen Kanun Hükmünde Kararname çıkarma yetkisi 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu ile 3221 sayılı Hâkim ve Savcı Adayları Eğitim Merkezi Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunlar için adı geçen yetki kanunları ile verilen süre bitimine kadar geçerlidir." denilmektedir. Bilindiği gibi, 3268 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlileri Hakkında Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Yetki Yasası ile bu Yetki Yasası'nda değişiklik yapan 3347 sayılı Yetki Yasası'nın süreleri 3479 sayılı Yasa ile 31.12.1990 tarihine kadar uzatılmıştı. Süreyi uzatan 3479 sayılı Yasa'nın 2  maddesi Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir. Şimdi, bu hükümle 3268 sayılı Yetki Yasası ile onu değiştiren 3347 sayılı Yetki Yasası'nın kapsamı içerisinde bulunan konulardan 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu'nda ve bu Yetki Yasasında belirtilmeyen 3221 sayılı Yasada eklenerek bu iki yasa ile ilgili süre yeniden uzatılmaktadır. Kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi ayrık bir yetkidir. Bu ayrık yetkinin amacının, kapsamının, ilkelerinin somut konulara ilişkin olması gerektiği gibi, yetkinin kullanılma süresinin de belli bir zaman diliminde olması ve bu zaman diliminin de net bir biçimde belirlenmesi gerekir. Gerek 3268 sayılı Yetki Yasası ve gerekse 3347 sayılı Yetki Yasası'nın verdiği yetkilerin kullanılma süreleri net olarak belirtilmişti. Bu yasalar ile verilen süreler içerisinde yetki kullanılarak amacın sağlanması gerekirken, bu yetki kullanılmamış ise, kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisinin ayrık ve zorunlu durumlara ilişkin bulunması gereği artık ortadan kalkmış olacaktır. Ayrık ve zorunlu durum ortadan kalktığına göre yeniden süre uzatılması kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisinin doğrudan doğruya kötüye kullanılmasından başka bir anlam taşımayacağı açıktır. İşte bu nedenledir ki, 3479 sayılı Yasa'nın süre uzatımı ile ilgili 2. maddesi Anayasa Mahkemesi'nce iptal edilmiştir. Aynı nedenlerle, 3611 sayılı Yasa'nın geçici 2. maddesi Anayasa'nın 91. maddesine aykırıdır. İptali gerekir."