Esas Sayısı : 1992/49 Karar Sayısı : 1992/54 1 "... II  İTİRAZIN GEREKÇESİ : İtiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin kararı şöyledir: "Anayasaya aykırılığı ileri sürülen 2985 sayılı Toplu Konut Yasasının 2. maddesi "fon"un kaynaklarını sayarken (d) bendinde "yurt dışına çıkışlardan çıkış başına alınacak en çok 100 Amerikan Doları karşılığı Türk Lirası ..."nı da göstermiştir. Bilindiği gibi günümüzde yurt dışı çıkışlarda kişi başına 100 Dolar karşılığı Türk Lirası "harç" nitelendirilmesi adı altında alınagelmektedir. "Harçların" hukuksal tanımlaması, "kişilerin bazı kamu hizmetlerinden yararlanırken devlete ödediği para" şeklinde yapılmaktadır. Bütçe yasalarında "harçlar" devletin gelirleri olarak sayılmış iken, 2985 sayılı yasa ile bütçe dışı ayrı bir fona aktarılması sonucu, teknik olarak "harç" olarak nitelendirilemeyecektir. 2985 sayılı yasadaki tanımlama esas alındığında, yurt dışına çıkışlarda alınan harç karşılığı yapılan hiçbir kamu hizmeti bulunmamaktadır. Çıkış için gereken pasaport işlemlerinde 492 sayılı yasaya uygun şekilde gerekli harçlar zaten alınmaktadır.... TC. Anayasasının 23. maddesi; "Herkes yerleşme ve seya hat hürriyetine sahiptir... Seyahat hürriyeti suç soruşturması ve kovuşturması sebebiyle ve suç işlenmesini önlemek, amaçlarıyla kanunla sınırlanabilir. Vatandaşın yurtdışına çıkma hürriyeti, ülkenin ekonomik durumu vatandaşlık görevi ya da soruşturması ve kovuşturması nedeniyle sınırlandırılabilir... temel esaslarını getirmiştir. Günümüzde ülkenin ekonomik durumu gerekçe gösterilip getirilmiş bir sınırlama yoktur. Bilakis eskiden farklı olarak istenilen miktar döviz alınıp, istenilen kez çıkılabilinmektedir. Ancak 2985 sayılı yasa ile getirilen 100 US Dolar karşılığı Türk Lirası "harç" alınma uygulaması sınırlı bir ekonomik özgürlüğe ulaşmış veya ulaşamamış milyonlarca ülke vatandaşı için, yurtdışına çıkışı olanaksız hale koyan ekonomik bir engel olmaktadır. Örneklersek dört kişilik bir ailenin bugünkü döviz kurlarına göre 3.360.000 TL.lık miktarı ülke sınırlarını aşabilme hakkını alabilmek için fon hesabına yatırması gerekmektedir. Ülkedeki asgari ücretin ve kamu kesiminde çalışan kişilerin aylık gelirleri düzeyi bu rakamın çok altındadır. Bu yolla Anayasanın 23. maddesinde yer alan "yurtdışı seyahat hürriyeti", maddede gösterilen istisnalar dışında, Anayasal düzenlemeye aykırı biçimde özel bir yasa hükmü ile eylemli olarak sınırlandırılmıştır... Bu sınırlamanın gerçekte var olduğunun en büyük kanıtı "icra yürütme" organının bir kısım tasarruflarıdır. Ekte de görüldüğü gibi, Türk futbol takımlarının yurtdışı maçlarına gidecekleri için fon kesintisi alınmadığı gibi, hacca ilk kez gidenlerden de bu kesinti alınmamaktadır. Yürütme organı uygulamanın çıkışları engellediğini farkederek, var olan ekonomik engeli geçici olarak kaldırma yoluna gitmektedir...Esas Sayısı : 1992/49 Karar Sayısı : 1992/54 2 Toplu Konut Fonu'nun diğer kaynakları incelendiğinde, yapı lan bir kamu hizmeti, sunulan bir ürün karşılığı sağlanan gelirler den belirli oranlarda kesilen paralar olduğu görülecektir. Oysa ki yurtdışına seyahat kişinin Anayasanın 12. maddesinde dayanağını bulan, "temel, kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez" ... haklarında biridir. Bu temel haktan ne şekilde yararlanacağı, hakkın ne şekilde sınırlandırılabileceği madde 23 de açıklandığı gibi yazılmıştır. Anayasanın 11. maddesine göre Anayasaya aykırı olmaması gereken 2985 sayılı yasa ile bu hakkın kullandırılması 100 US Dolar karşılığı Türk Lirasının ödenmesi koşuluna bağlanmıştır. Bu miktar Türk Lirasını merciine ödemeyen kişinin yurtdışına çıkmasına izin verilmemektedir. Oysa ki bu kişi hakkın da, ne askerlik ödevinden, ne soruşturması ve kovuşturmasından doğan kişisel bir engel, nede ülkenin ekonomik durumu nedeniyle getirilmiş bir sınırlama ortada bulunmaktadır. Anayasamızın 5. maddesine göre devlet "...kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri..." kaldırma yükümlülüğü altındadır. Bu açık yükümlülüğüne rağmen yasama organınca yürürlüğe konan 2985 sayılı yasayla "yurtdışına çıkış hakkı" gerçekten de sınırlandırılmıştır. Geliri belirli bir düzeyin altında olan kişilerin yurtdışına çıkması olanaksız hale gelirken, ekonomik varlığı nedeniyle bu miktarı kolayca ödeyemeyecekler arasında, bu temel haktan yararlanabilme yönünden eşitsizlik yaratılmıştır. (Md. 10/1). Yine açıklanan bazı kişilere istisna getirilmekle Anayasanın Md. 10/2 ye aykırı davranılmıştır.... Anayasanın 15. maddesine uygun olarak getirilmiş bir sınır lamada bulunmamaktadır.... SONUÇ VE İSTEM : Açıklanan bu gerekçelerle 2985 sayılı Yasanın 2/d bendinin TC. Anayasasının 5, 10, 11, 12, 13, 15. ve 23. maddelerine aykırı kişilerin yurtdışına çıkış temel hak ve özgürlüğünü kısıtlayan bir yasa hükmü olduğu gerekçesiyle iptaline karar verilmesi yüksek taktire sunulur.""