Esas Sayısı : 2016/54 Karar Sayısı : 2016/117 1  TBMM Genel Kurulu, 20/05/2016 tarihinde 6718 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunu kabul etmiştir. Madde şu şekildedir: Bu maddenin Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabul edildiği tarihte; soruşturmaya veya soruşturma ya da kovuşturma izni vermeye yetkili mercilerden, Cumhuriyet başsavcılıklarından ve mahkemelerden; Adalet Bakanlığına, Başbakanlığa, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına veya Anayasa ve Adalet komisyonları üyelerinden kurulu Karma Komisyon Başkanlığına intikal etmiş yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına ilişkin dosyaları bulunan milletvekilleri hakkında, bu dosyalar bakımından, Anayasanın 83 üncü maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesi hükmü uygulanmaz. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren onbeş gün içinde; Anayasa ve Adalet komisyonları üyelerinden kurulu Karma Komisyon Başkanlığında, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığında, Başbakanlıkta ve Adalet Bakanlığında bulunan yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına ilişkin dosyalar, gereğinin yapılması amacıyla, yetkili merciine iade edilir. Bu değişikliğin atıf yaptığı madde olan T.C.Anayasası 83/2nin birinci cümlesi ise şu şeklidedir: Seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen bir milletvekili, Meclisin kararı olmadıkça tutulamaz, sorguya çekilemez, tutuklanamaz ve yargılanamaz.  Söz konusu düzenlemenin konusu, milletvekili dokunulmazlıkların kaldırılmasıdır. Milletvekili dokunulmazlığı, gelişmekte olan parlamenter demokrasiler için son derece kritik bir kurumdur. Üyesi olduğumuz Avrupa Konseyi bünyesindeki Avrupa Hukuk Yoluyla Demokrasi Komisyonu (Venedik Komisyonu), bu korumun önemine yönelik 2014 yılında bir rapor yayımlamıştır. Bu raporda, milletvekili dokunulmazlığının, parlamentonun, kendisini dış faktörlerden koruması için getirilmiş özel bir güvence olduğu ifade edilmiştir. Komisyona göre dokunulmazlık, özellikle parlamentoda kalan azınlıkların yargısal tehditlerden korunması, parlamento çalışmalarının sürekliliğinin sağlanması, seçmenlerin iradelerinin korunması, azınlıkta kalan siyasetçilerin cezalandırmaları için yargı organları üzerinde çoğunluk tarafından baskı kurmasının önlenmesi ve bu bakımdan yargı bağımsızlığının korunması gibi işlevler görmektedir. Hukuk devleti için önem taşıyan bu işlevler, erkler ayrılığı ilkesi ve demokrasi ilkelerine de etkinlik kazandırabilecektir. İnsan Haklan Avrupa Mahkemesi (İHAM) de, KART TÜRKİYE davasında, milletvekilinin kendi hakkındaki dokunulmazlığın kaldırılması talebinin reddedilmesi üzerine mahkemeye erişim hakkı ihlali iddiasını reddetmiştir. Bu kararda özetle ve önemle: AİHM bir milletvekili hakkında yürütülen soruşturmaların üyesi olduğu Meclisin işleyişine zarar verebileceğini ve huzur içinde çalışmasını engelleyebileceğini kabul etmektedir. Bu andan itibaren, izlenen meşru amaç doğrultusunda takibat gerektiren olayların niteliğinin, ki bu davada milletvekili görevi ile alakalı olmayan bir eylem söz konusudur, bir önemi kalmamaktadır.Esas Sayısı : 2016/54 Karar Sayısı : 2016/117 2 Bununla birlikte, AİHM, Anayasa Mahkemesinin milletvekili dokunulmazlığını oluşturan muafiyetlerin milletvekili niteliğine bağlı olduğu ve şahsi ayrıcalık değil, aksine kişiyi değil yerine getirdiği görevi koruyan siyasi hukuk ilkesi olduğu ölçüde meşru olduğu değerlendirmesine katılmaktadır. Tamamen bu anlamda, suç unsurunu teşkil eden olayların meydana geldiği tarih göreli bir önem taşımakta ve böylece seçimlerden önce meydana gelmiş olmasının bir önemi bulunmamaktadır. AİHM öncelikli olarak Türk parlamenterlere tanınan dokunulmazlığın birçok açıdan, diğer sözleşmeci ülkelerinin parlamento üyelerine, Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi üyelerine ve Avrupa Parlamentosu üyelerinin dokunulmazlıklarından daha geniş olduğunu tespit eder. Dokunulmazlık hem ceza hem hukuk davalarına uygulanmakta olup, milletvekili olmadan önceki eylemler için olduğu gibi milletvekilliği sırasındaki eylemler için de geçerlidir. Milletvekilleri sorgulanamaz, tutuklanamaz, haklarında adli kovuşturma yapılamaz. AİHMnin daha önce de ifade ettiği üzere, mutlak bir yasama dokunulmazlığını düzenleyen bir kaide, kendi başına, devletlerin bir mahkemeye erişim hakkını kısıtlamak için yararlandığı takdir payını aştıkları anlamına gelmemektedir. (Bkz. sözü edilen A. Birleşik Krallık kararı)... şeklinde hüküm kurmuştur. Yine İHAM, bir parlamenterin hakaret etmesi nedeniyle yasama bağışıklığından yararlandırılmasını, hakarete uğradığım iddia eden kişinin mahkemeye erişim hakkını ihlal etmediği sonucuna varmıştır. Yani İHAM, yasama dokunulmazlığına, demokratik bir toplumda büyük bir önem atfetmektedir. Doktrinde de; benzer yönde tespitler yapılmakta, milletvekili dokunulmazlığının, Türkiye gibi otoriter bir geçmişi olan ve bu geçmişten tam olarak kurtulamamış ülkelerde, demokratik konsolidasyonun sağlanması için, çok özel bir anlam taşıdığı kabul edilmektedir. Bu özel anlamın kurumsal koruyucusu ise; gündelik siyasetin (politics) hezeyanlarının dışında durarak anayasal siyasaların (policy) takipçisi olması gereken ve demokratik konsolidasyonun sağlanması için bir tür hakem işlevi görmesi lazım gelen anayasa mahkemeleridir. Bu nedenledir ki, 1961 Anayasasının hazırlanması sürecinde anayasa mahkemesinin kurulmasına karar verenler, AYMye bu konuda da özel bir yetki tanımışlar, dokunulmazlıkların kaldırılmasına karşı AYMye başvuru imkanını ayrı bir maddede düzenlemişlerdir. Söz konusu maddenin 1982 Anayasasındaki güncel hâli şu şekildedir: Yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına (...) karar verilmiş olması hallerinde, Meclis Genel Kurulu kararının alındığı tarihten başlayarak yedi gün içerisinde ilgili milletvekili veya bir diğer milletvekili, kararın, Anayasaya, kanuna veya İçtüzüğe aykırılığı iddiasıyla iptali için Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Anayasa Mahkemesi, iptal istemini onbeş gün içerisinde kesin karara bağlar.  İlk kez 1961 Anayasasının 81inci maddesinde düzenlenen bu hükmün konulmasından maksadın, çoğunluğun mücadeleci mensuplarını ezmek düşüncesiyle başvurabileceği birtakım hareketlere hukukî engel koymak olduğu söylenmiştir.(8) Maddenin 1982 Anayasası döneminde de aynen korunmuş olduğu, 1995 yılında yapılan değişiklik sırasında da çoğunluğun yanlış bir karar vermesine karşı veya siyasî amaç ve gerekçeyle milletvekilinin zor durumda kalmasına karşı Anayasa Mahkemesine müracaat hakkı tanınmış olduğu ifade edilmiştir.Esas Sayısı : 2016/54 Karar Sayısı : 2016/117 3 Buna göre, milletvekili dokunulmazlıklarının kaldırılmasına karşı AYMye başvuru yolu getirilmiş olması, Türkiyede özel ve kritik bir anlam taşımaktadır. Anayasada yasama çoğunluğunun, azınlıkta kalanların ve yargı organlarının üzerinde baskı kurması ihtimaline karşılık dokunulmazlık güvencesi tanınmakla kalınmamış, dokunulmazlığın kaldırılması durumunda, demokratik konsolidasyonun supabı AYMnin devreye girerek özel bir denetim yapması öngörülmüştür. Bu bakımdan AYMnin, dokunulmazlıkların kaldırılmasına karşı yapılan başvurulara, sıradan bir teknik vaka olarak değil; bu amacı ve kritik işlevi dikkate alarak yaklaşması gerekmektedir. II. Anayasa Değişikliği, Anayasanın 85inci Maddesindeki Yolu Kapatmış Mıdır? 6718 sayılı anayasa değişikliği kanununun gerekçesinde; Anayasaya bir hüküm eklenmesi yani Anayasanın 83 ‘üncü maddesine bir istisna getirilmesi suretiyle dokunulmazlığın kaldırılması halinde Anayasanın 85inci maddesinin uygulanma kabiliyeti kalmamaktadır. denmektedir. Bu gerekçe, dokunulmazlıkların kaldırılması kararlarına karşı özel başvuru yolunun kaldırıldığını ima etmektedir. Oysa bu gerekçe, AYM için bağlayıcı olmadığı gibi, 85inci maddenin halihazırda yürürlükte olduğu konusunda bir kuşku yoktur. Dokunulmazlığın kaldırılması kararma karşı yargı yolu hala açıktır. Bu bağlamda, somut olay bakımından karar ve anayasa değişikliği kavramlarının anlamlarının açıklanması gerekmektedir. Birinci olarak; Anayasanın 85inci maddesinde geçen karar kavramının anlamı, dar ve geniş şekilde anlaşılabilir. Karar kelimesinin dar olarak anlaşılması durumunda, bu ifadeden parlamento kararı anlaşılacaktır. Konuya böyle daraltıcı şekilde yaklaşılması, Anayasanın sistematiği açısından sorunlar yaratır. Böyle bir yaklaşım, tutarlılık adına, Anayasanın farklı maddelerinde geçen karar kavramlarının da parlamento kararı şeklinde anlaşılmasını gerekli kılacaktır. Bu durumda örneğin, Anayasanın 87inci maddesinde TBMMnin görev ve yetkileri arasında sayılan para basılmasına karar vermek, genel ve özel af ilânına karar vermek gibi yetkilerin parlamento karan yoluyla kullanılması gerekecektir. Oysa doktrinde ve uygulamada, bu maddelerde geçen karar kavramlarının TBMMnin irade açıklaması anlamına geldiği kabul edilmektedir. Bu nedenledir ki; TBMM Genel Kurulu, af ilan etme yönünde bir irade ortaya koymak istediğinde bu irade, pek ala kanun çıkartmak suretiyle de kullanılabilmektedir. O halde Anayasanın sistematiği gereği karar kavramı, her zaman dar anlamda parlamento kararının değil, bazen geniş anlamda irade açıklamasını iade etmektedir. Bu nedenle, 85inci maddede geçen karar kelimesinin de irade açıklaması olarak anlaşılması, Anayasanın sistematiğine uygun olacaktır. Somut olayda TBMM Genel Kurulu, yasama dokunulmazlığının kaldırılması yönünde kararını, 20/05/2016 tarihinde kabul ettiği 6718 sayılı Kanunla ortaya koymuştur. Dolayısıyla bu bir karardır; bu karar ile birlikte, dokunulmazlıkları kaldırılan milletvekillerinin de Anayasa Mahkemesine başvurmaları için öngörülen 7 günlük süre işlemeye başlamıştır. İkinci olarak , Anayasa değişikliği kavramının anlamının somut olay bakımından incelenmesi gerekir. 6718 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun niteliği, şeklî ve maddi yaklaşımla incelenebilir. Şeklî yaklaşım, usulüne uygun surette yapılan değişikliğin adlandırmasına bakar. Maddi yaklaşım ise normun adlandırmasına değil, içeriğine bakar. Konuya şeklî olarak yaklaşıldığında, 6718 sayılı Kanunun anayasa değişikliği olarak adlandırıldığı doğrudur. Ne var ki; bu değişikliğin Anayasanın öngördüğü usulle yapıldığıEsas Sayısı : 2016/54 Karar Sayısı : 2016/117 4 söylenemez. Anayasa md. 175/1 ‘e göre anayasa değişiklikleri, gizli oyla yapılır. Ancak 20/05/2016 tarihinde yapılan oylamada buna uyulmamıştır. Anayasa değişikliği oylamasında olumlu oy veren milletvekillerinin bir kısmı, oylarını, kabine girmeden ve izleyicilere göstererek kullanmıştır. Anayasanın 175inci maddesindeki gizli oy ifadesi, yürürlükte olmasına rağmen; bu tür bir uygulamaya geçilmesi, herhangi bir teklif ve oylama çoğunluğu bulunmadan md. 175te ve İçtüzük md. 94/1de eylemli bir değişiklik yapmak anlamına gelir ve bu bakımdan Anayasaya aykırıdır. Haliyle, Anayasaya aykırı bir usulle ulaşılan oylama çoğunluğu da Anayasaya aykırıdır. Dolayısıyla açık oyla yapılan bu değişikliğin Anayasanın anladığı anlamda anayasa değişikliği olduğu söylenemez. Kuşkusuz, TBMM Genel Kurulunun yaptığı açık oylama sonucunda kabul edilen metnin bir irade açıklamasıdır. TBMM Genel Kumlu, açık oyla bir karar almıştır. Şu halde söz konusu normun, anayasa değişikliği adıyla kabul edilen bir parlamento kararı olduğunu söylemek gerekecektir. 6718 sayılı Kanuna maddi açıdan yaklaşılması da mümkündür. Hatta Anayasa yargısının önde gelen ülkelerinden Almanya AYMsinin ve insan haklarının korunması konusundaki etkili mekanizmalardan İHAMın normlara ve kavramlara şeklî olarak değil, maddi olarak yaklaştığı dikkate alındığında, bu yaklaşımın karşılaştırmalı anayasa hukuku yönünden de anlamlı olduğu söylenebilir. Nitekim aynı eğilim, Türkiye AYMsinin geçmiş kararlarında da söz konusu olmuştur. AYM, ismen parlamento kararı olan çok sayıda düzenlemeyi, maddi bir yaklaşımla eylemli içtüzük değişikliği olarak görmüş ve incelemeye tabi tutmuştur. AYM, benzer şekilde, 1991 yılında verdiği bir kararında, önüne gelen normun isminin Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararnamesi olmasına belirleyici bir önem atfetmemiş; yine maddi bir yaklaşımla düzenlemenin içeriğine bakarak, söz konusu normun gerçekte Olağan Dönem Kanun Hükmünde Kararnamesi olduğu sonucuna varmıştır. AYMnin bu yaklaşıma dayanarak ulaştığı sonuç, İHAM ile aynı yöndedir. Doktrin de, parlamento kararı ve kanun kavramları arasında maddi bir yaklaşımla ayrım yapmıştır. Bu ayrıma göre parlamento kararı, meclisin iç yapısına ve kendi özerkliğine ilişkin tasarrufları ifade etmektedir. Buna karşın kanun ise, dışa dönük, genel, soyut, kural  işlemleri anlatmaktadır. Bu ayrıma göre, meclisin kendi üyeleriyle ilgili tasarruflarım parlamento kararı şeklinde alması; dışa dönük tasarruflarım ise kanun şeklinde düzenlemesi gerekmektedir. Aksi halde meclisin kendisiyle ilgili bir kararı, kanun şeklinde alması, bu karara Cumhurbaşkanının (yürütme erkinin) katılmasını gerektirecektir. Öte yandan, kanunla düzenlenmesi gereken bir konunun parlamento kararı yoluyla düzenlenmesi halinde, Cumhurbaşkanının bu düzenlemeye katılmasını engellenecektir. Her iki olasılık da erkler ayrılığı ilkesine aykırılık oluşturur. Somut olayda TBMM, kendisiyle, yani meclisin özerkliği ile ilgili bir karar almıştır. Bu karar, erkler ayrılığı ilkesi gereğince Yürütmemin katılımına açık değildir. Dolayısıyla ismen anayasa değişikliği olan bu norm, Meclisin kendisiyle ilgili (meclisin özerkliği ile ilgili) olması nedeniyle maddi anlamda parlamento kararıdır. Özetle, AYMnin Anayasanın 85. maddesindeki denetim yetkisiyle ilgili olarak iki önemli değerlendirme yapması gerekmektedir. (1) Geçici madde 20de geçen karar kelimesi dar veya geniş şekilde anlaşılabilir. Kanaatimizce karar kavramının geniş anlamda irade açıklaması şeklinde kavranması gerekir. Bu ihtimalde geçici 20nci madde yoluyla açıklanan dokunulmazlığın kaldırılması kararma karşı denetim yapılmalıdır.Esas Sayısı : 2016/54 Karar Sayısı : 2016/117 5 (2) Karar kavramının dar anlamda yani sadece parlamento kararı şeklinde yorumlanması durumunda; 6718 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun parlamento kararı niteliği taşıyıp taşımadığı konusu üzerinde durulmalıdır.:   Şeklî açıdan yaklaşıldığında, bu normun anayasa değişikliği usulüne uygun çıkartılmadığı görülür. Gizli oyla çıkartılmamış olan bu normun, anayasa değişikliği olarak kabul edilmesi mümkün değildir. Şu halde söz konusu düzenleme sadece bir parlamento kararıdır.   Maddi açıdan yaklaşıldığında; söz konusu normun içerik itibariyle parlamentonun kendi özerkliğiyle ilgili, içe dönük bir nitelik taşıdığı görülecektir. Bu norm, ismen anayasa değişikliği olsa da, maddi anlamda bir parlamento kararıdır. Sonuç itibariyle AYM, bu düzenlemeyi incelemeye yetkilidir. 85inci maddede öngörülen başvuru yolunun kapatılmış olduğu söylenemez. Aksi bir yaklaşım, milletin seçilmiş temsilcilerinin, milletvekilliği faaliyetini yerine getirmesine engel olacak bir tedbirin, yargısal denetime tabi olmadığı anlamına gelir. Böyle bir yaklaşım, Anayasanın 2nci maddesindeki demokratik devlet ve hukuk devleti ilkelerinin içeriğini boşaltır. Oysa hem Anayasanın 4üncü maddesi, hem de AYMnin geçmiş yıllarda oluşturduğu içtihat buna izin vermemektedir. III. Anayasa Mahkemesi Dokunulmazlığın Kaldırılması Kararını Hangi Yönlerden ve Hangi Kriterlerle İnceler? Anayasanın 85. maddesi, bir milletvekilinin yasama dokunulmazlığının kaldırılması kararının iptali için Anayasa Mahkemesine başvurabilmesini öngörmektedir. Anayasa Mahkemesi, yasama dokunulmazlığının kaldırılması kararını Anayasaya, kanuna veya İçtüzüğe aykırılığı iddiasını inceler. Mahkemenin bu konudaki içtihadına bakıldığında konuyu, usule ilişkin ve esasa ilişkin aykırılık iddiaları yönlerinden incelediği görülmektedir. Usule ilişkin inceleme yaparak iptal kararı verdiği bir örnek, Çetin Altanın yasama dokunulmazlığının kaldırılması kararıdır. AYM, bu kararında, önce Karma Komisyonun Anayasaya uygun şekilde kurulmadığını tespit etmiştir. Mahkemeye göre; Komisyonun usulüne uygun kurulmamış olması ile hiç kurulmamış olması aynı anlama gelmektedir. Bu nedenle AYM, Genel Kurulun görüşmelerine ve kararına dayanak olan Karma Komisyon Raporunun, hukuksal açıdan geçersiz olmasına rağmen Genel Kurul tarafından kabul edilmiş olmasını Anayasaya ve İçtüzük hükümlerine aykırı bulmuştur. Bu nedenle de yasama dokunulmazlığının kaldırılması kararım iptal etmiştir. Esasa ilişkin inceleme konusunda ise AYMnin dört denetim kriteri ortaya koyduğu görülmektedir. Bunlar; (a) İsnadın Ciddiliği, (b) Talebin Siyasi Bir Amaç Taşıyıp Taşımadığı, (c) İsnat Edilen Eylemin Kamuoyundaki Etkisi, (d) Milletvekilinin Şeref ve Haysiyetinin Korunması kriterleridir. Bunlar içinde ise AYMnin sıklıkla uyguladığı kriter, isnadın ciddiliği kriteridir. Mahkemenin bu kritere ilişkin ilkesel tespiti şu şekildedir: Bir sonuca varmak için suçlamanın dayanaklarına inilmesi zorunludur. Bu konuda yapılacak inceleme, delillerin takdiri niteliğinde değildir. Delillerin takdiri, hükme yönelen bir tartışma ve ölçme olup, suçun işlenip işlenmediğini araştıran ve ceza yargılaması yapan yargıEsas Sayısı : 2016/54 Karar Sayısı : 2016/117 6 yerlerine özgü bir yetkidir. Burada yapılacak inceleme ise, yüklenen suçun işlenip işlenmediği yönünden değil, yalnızca suçlamanın ciddi olup olmadığı yönündedir. Bu ilkenin uygulandığı davalardan örnek vermek gerekirse şunlardan bahsedebiliriz: Birinci olarak, Selim Sadakın dokunulmazlığının kaldırılması kararma karşı yapılan başvuruda AYM, isnat edilen suçun, 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 159uncu maddesinde öngörülen Türklüğü, Cumhuriyeti, Büyük Millet Meclisini, Hükümetin Manevi Şahsiyetini, Bakanlıkları, Devletin Askeri veya Eğitim Muhafaza Kuvvetlerini veya Adliyenin Manevi Şahsiyeti Alenen Tahkir ve Tezyif Etme suçunun işlendiği iddiasına dayandığım tespit etmiş ve Selim Sadaka yapılan suçlama, yasama dokunulmazlığının kaldırılmasını gerektirir nitelikte olmadığından, Selim Sadakın dokunulmazlığının kaldırılmasına ilişkin TBMM kararı Anayasanın 83. maddesine aykırıdır; iptali gerekir.  sonucuna ulaşmıştır. İkinci olarak; Osman Köksalın dokunulmazlığının kaldırılması kararma karşı yapılan başvuruda AYM, Osman Köksala yönetilen ‘Türkiye Cumhuriyeti Anayasasını Tağyir ve Tebdil ve bu yasa ile kurulmuş Türkiye Büyük Millet Meclisini Iskata veya vazifesini yapmaktan mene cebren teşebbüs gayesiyle gizlice ittifak kurmak isnadının ciddiliği görüşüne desteklik edebilecek bir nitelikte olmaktan uzak bulunduğu ortadadır. Başka bir deyimle incelemeler, Cumhuriyet Senatosunun Cumhurbaşkanınca seçilmiş üyesi Osman Köksala yöneltilen ve dokunulmazlığının kaldırılmasına yol açan isnadın ciddî olmadığı sonucuna vardırmaktadır. (...) Kararın, Osman Köksala ilişkin bölümünün Anayasanın 81. maddesi uyarınca iptal edilmesi gerekir. Üçüncü olarak; benzer nitelikteki Ekrem Acunerin dokunulmazlığının kaldırılması kararma karşı yapılan başvuruda AYM, yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına dayanaklık eden soruşturma dosyasından çıkarılıp yukarıya aynen aktarılan deliller gözden geçirilirse bunların Ekrem Acunere yöneltilen ‘Silâhlı isyana teşvik, tahrik, teşebbüs etmek; sosyal bir sınıfın öteki sınıflar üzerinde tahakkümünü oluşturmayı, ülke içinde kurulu iktisadi ve sosyal temel düzeni devirmeyi erek tutan cemiyet kurmak ve Türk Ceza Kanununun 146. maddesini ihlâl eylemek suçlarından sanık Dr. Hikmet Kıvılcımlı ve arkadaşlarının eylemlerinde ilgi ve iştiraki görülmek isnadının ciddiliği görüşüne desteklik edebilecek bir nitelikte olmaktan çok uzak bulunduğu herhangi bir açıklamayı, yorumu ve tartışmayı gerektirmeksizin kolayca görülür. Böylece Cumhuriyet Senatosu Tabiî Üyesi Ekrem Acunere yöneltilen ve dokunulmazlığının kaldırılmasına yol açan isnadın ciddi olmadığı sonucuna varılır. Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunun inceleme konusu 2/7/1971 günlü, 106 sayılı kararı bu nedenle Anayasanın 79. maddesinin ereğine ve Cumhuriyet Senatosu İçtüzüğünün 140. maddesine aykırıdır, kararın Anayasanın 81. maddesi uyarınca iptal edilmesi gerekir.  Yukarıdaki örneklerden şu sonuçlara varmak mümkündür: 1) AYM, Selim Sadak kararı örneğinde olduğu gibi, ifade suçlarının işlendiği isnadını içeren fezlekelere dayanan yasama dokunulmazlığının kaldırılması kararlarını, yasama dokunulmazlığının kaldırılmasını gerektirir nitelikte ciddiyette görmemektedir. 2) Diğer suç isnatları bakımından dosyayı değerlendirdikten sonra, Osman Koksal ve Ekrem Acuner karar örneklerinde görüldüğü gibi, isnadı ciddi olmadığı tespitini yaparak, yasama dokunulmazlığının kaldırılması kararını iptal edebilmektedir. Buradan çıkan sonuca göre, AYM, suç isnadının, Anayasanın 83. maddesinin 1. fıkrasında yer alan yasama sorumsuzluğu kapsamına girip girmediğini zımnenEsas Sayısı : 2016/54 Karar Sayısı : 2016/117 7 incelemektedir. Yasama sorumsuzluğu kapsamına girmediğini düşündüğü suç isnatları bakımından ise dosya incelemesi yapmaktadır. 6718 sayılı Anayasa Değişikliği Kanunu, Anayasanın 83. maddesinin 1. fıkrasındaki yasama sorumsuzluğu hükmünü kaldırmamıştır. Dolayısıyla, 6187 sayılı Kanunun, milletvekillerinin söz ve düşünce açıklamasına dayalı suç isnatları kapsamadığı açıktır. Anayasanın milletvekillerine bir yandan oy, söz ve düşünce açıklamalarından dolayı sorumsuzluk güvencesi getirip, diğer yandan milletvekillerinin oy, söz ve düşünce açıklamalarından dolayı tutulmasına, sorguya çekilmesine, tutuklanmasına ve yargılanmasına imkan verdiği düşünülemez. Bu tür bir çelişki, ifade özgürlüğüne yönelik müdahalenin kanuni dayanağını öngörülemez hale getirir. Böyle bir öngörülemezlik, gelecekte bireysel başvuru kapsamında, müdahalenin kanuniliği yönünden ihlal sonucu yaratır.(23) Oysa, hem AYM kararlarında hem de İHAM kararlarında ortaya konulduğu gibi, bu tür belirsiz hükümler içtihatlarla açıklığa kavuşturulabilir.(24) Somut olayda AYMnin, 6718 sayılı kanunun milletvekili dokunulmazlığını, örneğin yüz kızartıcı suçlara dayalı isnatlar için kaldırdığı; fakat söze dayalı suçlar için sorumsuzluğun devam ettiğini belirlemesi, konuyla ilgili öngörülebilirlik sağlayacaktır. Böyle bir belirleme, bir tür bir pratik uyuşum anlamına gelecek, savcılıklara ve derece mahkemelerine yol gösterici nitelik taşıyacaktır. IV. Milletvekili olarak şahsımın yasama dokunulmazlığının kaldırılması Anayasa ve Meclis içtüzüğüne uygun mudur? Milletvekili sıfatıyla T.C.Anayasası ile taşımakta olduğum yasama dokunulmazlığı, üç fezleke nedeniyle kaldırılmıştır: (i) İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının 2013/88094 numaralı soruşturmaya dayanan 24.12.2013 tarihli ve 2013/311 numaralı fezleke (ii) Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığının 2015/65040 numaralı soruşturma dayanan 2015/244 numaralı fezleke (iii) Diyarbakır Başsavcılığının 28.03.2012 tarihli 2012/530 2 sayılı fezleke. Usul yönünden aykırılık iddiaları Mecliste yasama dokunulmazlıklarının kaldırılması konusunda Anayasa ve Meclis İçtüzüğü hükümleri gereğince kurulması gereken komisyonlar kurulmadan ve Karma komisyon raporu ‘ oluşturulup Genel Kurulda oylanmadan, hakkımdaki her üç fezlekeye dayalı suç isnatları hakkında yasama dokunulmazlığı kaldırılmıştır. Yasama dokunulmazlığının kaldırılması usulünün uygulanmaması, Komisyonlarda ve Meclis Genel Kurulunda savunma hakkımı tamamen ortadan kaldırdığı gibi, Meclisin her bir isnadın ciddiliğim oylama sonucu karara bağlama yetkisini de ortadan kaldırmıştır. Bu aşamada evrensel hukuk kuralları ile T.B.M.M. İçtüzüğü 134 ncü maddesine açıkça aykırılık oluşmuştur. Savunma hakkım ortadan kaldırılmak suretiyle yasama dokunulmazlığını kaldıran tasarruf Anayasanın 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesinin, Meclisin bu konuda yetkilerini kaldıran aynı tasarruf yine Anayasanın 2. maddesindeki demokratik devlet ilkesinin eylemli bir şekilde değiştirilmesi sonucu doğurur. Bu nedenlerle hakkımdaki her üç fezlekedeki suç isnatları hakkında yasama dokunulmazlığının kaldırılması Anayasanın 2. maddesine aykırıdır. Esas yönünden aykırılık iddiaları Hakkımdaki birinci fezleke (İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının 2013/88094 numaralı soruşturmaya dayanan 24/12/2013 tarihli ve 2013/311 numaralı fezleke) hakaret, kanuna aykırı toplantı ve gösteri yürüyüşü katılma suçuna; ikinci fezleke (Bakırköy CumhuriyetEsas Sayısı : 2016/54 Karar Sayısı : 2016/117 8 Başsavcılığının 2015/65040 numaralı soruşturma dayanan 2015/244 numaralı fezleke) Cumhurbaşkanına hakaret suçuna ilişkindir. Bu iki fezlekeye konu olan eylemlerin Anayasanın 26. maddesinde güvence altına alman düşünceyi açıklama ve yayma kapsamında değerlendirilebileceği açıktır. AYMnin yukarıda geçen Selim Sadak karan göz önünde tutulduğunda, bu fezlekelerde yer alan suç isnatlarının, dokunulmazlığın kaldırılmasını gerektirecek nitelikte görmeyeceği söylenebilir. Ayrıca, bu fezlekelerde isnat edilen suçlar, tamamen düşünce açıklamalarına dayanmaktadır. Anayasanın 83/1inci maddesindeki yasama sorumsuzluğu hükmünün yürürlükte olduğu dikkate alındığında, 6718 sayılı Kanunun dokunulmazlıklar için getirdiği istisnanın bu suçları kapsamayacağı tespitinde bulunulmalıdır. Hakkımdaki üçüncü fezleke (Diyarbakır Başsavcılığının 28.03.2012 tarihli 2012/530  2 sayılı fezleke) görevi kötüye kullanma suçuna ilişkindir. Somut olayda dosya incelendiğinde, görevi kötüye kullanma suçu isnadının ciddiliği görüşüne desteklik edebilecek bir nitelikte olmaktan uzak bulunduğu ortadadır.  Aksi takdirde milletvekilleri, bu tür ciddi nitelik taşımayan isnatlar karşısında yasama görevlerini yerine getiremez hale gelebileceklerdir. Böyle bir sonuç, evrensel hukuk kurallarına, Anayasanın özüne ve sözüne, 2nci maddesindeki demokratik devlet ilkesine ve 67inci maddesindeki serbest seçim hakkına aykırı düşecektir. Özellikle vurgulamak gerekir ki, iptali talep edilen (Meclis Genel Kurulu Kararı yerine geçecek nitelikteki) madde savunma hakkı tamamen ortadan kaldırmakta ve karşısında hak arama hürriyetini engellemek istemektedir. Bu aşamada Sayın Mahkemenize başvurmaktan başka hukuki bir yol bulunmadığı aşikardır. SONUÇ VE TALEP : T.C. Anayasasının 83/1 maddesinde yer alan yasama dokunulmazlığının, T.B.M.M Genel Kurulunun 20/05/2016 tarihli 6718 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla (i) İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının 2013/88094 numaralı soruşturmaya dayanan 24.12.2013 tarihli ve 2013/311 numaralı, (ii) Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığının 2015/65040 numaralı soruşturma dayanan 2015/244 numaralı ve (iii) Diyarbakır Başsavcılığının 28.03.2012 tarihli 2012/530 2 numaralı fezlekeler (tarafıma tebliğ edilmemiş başkaca fezlekeler var ise onları da kapsar nitelikte) yönünden kaldırılması yönündeki maddelerinin (kanun maddesi kapsamında Genel Kurul Kararı da ihdas edildiğinden, aynı zamanda ilgili kararın) T.C. Anayasaya, kanuna veya İçtüzüğe aykırı olduğundan Anayasanın 85 nci maddesi ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunun 3 ncü maddesi uyarınca incelenerek, yasal gereklerinin ve bağlı sonuçları için ÖNCELİKLE YÜRÜRLÜĞÜNÜN DURDURULARAK İPTALİNE karar verilmesini arz ve talep ederim.Esas Sayısı : 2016/55 Karar Sayısı : 2016/48 9  TBMM Genel Kurulu, 20/05/2016 tarihinde 6718 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunu kabul etmiştir. Madde şu şekildedir: Bu maddenin Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabul edildiği tarihte; soruşturmaya veya soruşturma ya da kovuşturma izni vermeye yetkili mercilerden, Cumhuriyet başsavcılıklıklarından ve mahkemelerden; Adalet Bakanlığına, Başbakanlığa, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına veya Anayasa ve Adalet komisyonları üyelerinden kurulu Karma Komisyon Başkanlığına intikal etmiş yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına ilişkin dosyaları bulunan milletvekilleri hakkında, bu dosyalar bakımından, Anayasanın 83 üncü maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesi hükmü uygulanmaz. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren onbeş gün içinde; Anayasa ve Adalet komisyonları üyelerinden kurulu Karma Komisyon Başkanlığında, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığında, Başbakanlıkta ve Adalet Bakanlığında bulunan yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına ilişkin dosyalar, gereğinin yapılması amacıyla, yetkili merciine iade edilir. Bu değişikliğin atıf yaptığı madde olan T.C. Anayasası 83/2nin birinci cümlesi ise şu şeklidedir: Seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen bir milletvekili, Meclisin kararı olmadıkça tutulamaz, sorguya çekilemez, tutuklanamaz ve yargılanamaz. Söz konusu düzenlemenin konusu, milletvekili dokunulmazlıkların kaldırılmasıdır. Milletvekili dokunulmazlığı, gelişmekte olan parlamenter demokrasiler için son derece kritik bir kurumdur. Üyesi olduğumuz Avrupa Konseyi bünyesindeki Avrupa Hukuk Yoluyla Demokrasi Komisyonu (Venedik Komisyonu), bu korumun önemine yönelik 2014 yılında bir rapor yayımlamıştır. Bu raporda, milletvekili dokunulmazlığının, parlamentonun, kendisini dış faktörlerden koruması için getirilmiş özel bir güvence olduğu ifade edilmiştir. Komisyona göre dokunulmazlık, özellikle parlamentoda kalan azınlıkların yargısal tehditlerden korunması, parlamento çalışmalarının sürekliliğinin sağlanması, seçmenlerin iradelerinin korunması, azınlıkta kalan siyasetçilerin cezalandırmaları için yargı organları üzerinde çoğunluk tarafından baskı kurmasının önlenmesi ve bu bakımdan yargı bağımsızlığının korunması gibi işlevler görmektedir. Hukuk devleti için önem taşıyan bu işlevler, erkler ayrılığı ilkesi ve demokrasi ilkelerine de etkinlik kazandırabilecektir. İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM) de, KART TÜRKİYE davasında, milletvekilinin kendi hakkındaki dokunulmazlığın kaldırılması talebinin reddedilmesi üzerine mahkemeye erişim hakkı ihlali iddiasını reddetmiştir. Bu kararda özetle ve önemle : AİHM bir milletvekili hakkında yürütülen soruşturmaların üyesi olduğu Meclis'in işleyişine zarar verebileceğini ve huzur içinde çalışmasını engelleyebileceğini kabul etmektedir. Bu andan itibaren, izlenen meşru amaç doğrultusunda takibat gerektiren olayların niteliğinin, ki bu davada milletvekili görevi ile alakalı olmayan bir eylem söz konusudur, bir önemi kalmamaktadır.Esas Sayısı : 2016/55 Karar Sayısı : 2016/48 10 Bununla birlikte, AİHM, Anayasa Mahkemesi'nin milletvekili dokunulmazlığını oluşturan muafiyetlerin milletvekili niteliğine bağlı olduğu ve şahsi ayrıcalık değil, aksine kişiyi değil yerine getirdiği görevi koruyan siyasi hukuk ilkesi olduğu ölçüde meşru olduğu değerlendirmesine katılmaktadır. Tamamen bu anlamda, suç unsurunu teşkil eden olayların meydana geldiği tarih göreli bir önem taşımakta ve böylece seçimlerden önce meydana gelmiş olmasının bir önemi bulunmamaktadır. AİHM öncelikli olarak Türk parlamenterlere tanınan dokunulmazlığın birçok açıdan, diğer sözleşmeci ülkelerinin parlamento üyelerine, Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi üyelerine ve Avrupa Parlamentosu üyelerinin dokunulmazlıklarından daha geniş olduğunu tespit eder. Dokunulmazlık hem ceza hem hukuk davalarına uygulanmakta olup, milletvekili olmadan önceki eylemler için olduğu gibi milletvekilliği sırasındaki eylemler için de geçerlidir. Milletvekilleri sorgulanamaz, tutuklanamaz, haklarında adli kovuşturma yapılamaz. AİHM'nin daha önce de ifade ettiği üzere, mutlak bir yasama dokunulmazlığını düzenleyen bir kaide, kendi başına, devletlerin bir mahkemeye erişim hakkını kısıtlamak için yararlandığı takdir payını aştıkları anlamına gelmemektedir. (Bkz. sözü edilen A. Birleşik Krallık kararı) şeklinde hüküm kurmuştur. Yine İHAM, bir parlamenterin hakaret etmesi nedeniyle yasama bağışıklığından yararlandırılmasını, hakarete uğradığını iddia eden kişinin mahkemeye erişim hakkını ihlal etmediği sonucuna varmıştır. Yani İHAM, yasama dokunulmazlığına, demokratik bir toplumda büyük bir önem atfetmektedir. Doktrinde de; benzer yönde tespitler yapılmakta, milletvekili dokunulmazlığının, Türkiye gibi otoriter bir geçmişi olan ve bu geçmişten tam olarak kurtulamamış ülkelerde, demokratik konsolidasyonun sağlanması için, çok özel bir anlam taşıdığı kabul edilmektedir. Bu özel anlamın kurumsal koruyucusu ise; gündelik siyasetin (politics) hezeyanlarının dışında durarak anayasal siyasaların (policy) takipçisi olması gereken ve demokratik konsolidasyonun sağlanması için bir tür hakem işlevi görmesi lazım gelen anayasa mahkemeleridir. Bu nedenledir ki, 1961 Anayasasının hazırlanması sürecinde anayasa mahkemesinin kurulmasına karar verenler, AYMye bu konuda da özel bir yetki tanımışlar, dokunulmazlıkların kaldırılmasına karşı AYMye başvuru imkanını ayrı bir maddede düzenlemişlerdir. Söz konusu maddenin 1982 Anayasasındaki güncel hâli şu şekildedir: Yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına () karar verilmiş olması hallerinde, Meclis Genel Kurulu kararının alındığı tarihten başlayarak yedi gün içerisinde i