Esas Sayısı : 2015/5 Karar Sayısı : 2015/82 1 1 ) 19.11.2014 tarihli ve 6569 sayılı TÜRKİYE SAĞLIK ENSTİTÜLERİ BAŞKANLIĞI KURULMASI İLE BAZI KANUN VE KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELERDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUNun 24. maddesi ile değişik 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanununun 43. maddesinin, Onbirinci fıkrasında yer alan,  aday öğretmenler hakkında uygulanmaz İbâresinin Anayasaya Aykırılığı Nedeniyle İptal Gerekçesi: Bu düzenleme ile, 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanununun I Öğretmenlik: kenar başlıklı 43. maddesinin on birinci fıkrasında yer alan saklıdır ibâresi aday öğretmenler hakkında uygulanmaz şeklinde değiştirilmekte ve böylece, anılan Kuralın uygulanmasına ilişkin olarak 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun aday memurluk ile ilgili hükümlerinin saklı olduğu kuralından vazgeçilerek, bu hükümlerin aday öğretmenler hakkında uygulanmayacağı öngörülmektedir. Buna göre, 6569 sayılı Kanunun 24. maddesi ile yapılan değişiklikten önce 1739 sayılı Kanunun 43. maddesinin onbirinci fıkrası; Bu maddenin uygulanmasına ilişkin olarak 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun aday memurluk ile ilgili hükümleri saklıdır. Biçiminde iken, Bu maddenin uygulanmasına ilişkin olarak 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun aday memurluk ile ilgili hükümleri aday öğretmenler hakkında uygulanmaz. Biçimine dönüşmüştür. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun aday memurluk ile ilgili hükümleri, anılan Kanunun III. Kısımının Adaylık kenar başlığını taşıyan 3. Bölümünde yer alan 54., 55., 56. ve 57. maddelerinde düzenlenmiş olup, buna göre; Adaylığa kabul edilme: kenar başlıklı 54. maddesi, Sınavlarda başarılı olanlardan Devlet memurluğuna girmek isteyenler başarı listesindeki sıraya ve 47 nci maddeye göre ilan edilen kadro sayısı kadar, kurumlarınca memur adayı olarak atanırlar. Aday olarak atanmış Devlet memurunun adaylık süresi bir yıldan az iki yıldan çok olamaz ve bu süre içinde aday memurun başka kurumlara nakli yapılamaz. Hükmünü ihtivâ etmekte; Adayların yetiştirilmesi: kenar başlıklı 55. maddesi,Esas Sayısı : 2015/5 Karar Sayısı : 2015/82 2 Aday olarak atanan memurların önce bütün memurların ortak vasıfları ile ilgili temel eğitime, bilahara sınıfları ile ilgili hazırlayıcı eğitime ve staja tabi tutulmaları ve Devlet memuru olarak atanabilmeleri için başarılı olmaları şarttır. Temel eğitim ile hazırlayıcı eğitim aynı kurumda yapılır. Eğitim süreleri, programları, değerlendirme esasları ve hangi kurumların sorumluluğunda yapılacağı ve diğer hususlar Başbakanlıkça hazırlanacak bir yönetmelikle düzenlenir. Hükmünü ihtivâ etmekte; Adaylık devresi içinde göreve son verme: kenar başlıklı 56. maddesi, Adaylık süresi içinde temel ve hazırlayıcı eğitim ve staj devrelerinin her birinde başarısız olanlarla adaylık süresi içinde hal ve hareketlerinde memuriyetle bağdaşmıyacak durumları, göreve devamsızlıkları tespit edilenlerin disiplin amirlerinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayı ile ilişkileri kesilir. İlişkileri kesilenler ilgili kurumlarca derhal Devlet Personel Başkanlığına bildirilir. Hükmünü ihtivâ etmekte; Adaylık süresi sonunda başarısızlık: kenar başlıklı 57. maddesi ise, Adaylık süresi içinde aylıktan kesme veya kademe ilerlemesinin durdurulması cezası almış olanların disiplin amirlerinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayı ile ilişikleri kesilir. İlişikleri kesilenler ilgili kurumlarca derhâl Devlet Personel Başkanlığına bildirilir. Adaylık devresi içinde veya sonunda, 56 ncı ve bu madde hükümlerine göre ilişikleri kesilenler (sağlık nedenleri hariç) 3 yıl süre ile Devlet memurluğuna alınmazlar. Hükmünü ihtivâ etmektedir. Görüldüğü gibi, 657 sayılı Kanunun aday memurluk ile ilgili  yukarıda belirtilen  hükümleri, aday öğretmen ayırımı yapmaksızın, tüm adaylık (aday memurluk) müessesesine şâmildir. Nitekim, 657 sayılı Kanunun Asli memurluğa atanma: kenar başlıklı 58. maddesinin birinci fıkrasında; Adaylık devresi içinde eğitimde başarılı olan adaylar disiplin amirlerinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayı ile onay tarihinden geçerli olmak üzere asli memurluğa atanırlar. Denilmek sûretiyle, aslî memurluğa atanmada, adaylık devresi içinde eğitimde başarılı olma şartıyla, disiplin âmirlerinin teklifi ve atamaya yetkili âmirin onayı, yeterli görülmüştür. Oysa, 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanununun aday öğretmenlik müessesesini düzenleyen 43. maddesinin altıncı fıkrasında, Aday öğretmenler, en az bir yıl fiilen çalışmak ve performans değerlendirmesine göre başarılı olmak şartlarını sağlamak kaydıyla, yapılacakEsas Sayısı : 2015/5 Karar Sayısı : 2015/82 3 yazılı veya yazılı ve sözlü sınava hak kazanırlar. denilmek sûretiyle, aday öğretmenlikten aslî memurluğa atanmada (657 sayılı Devlet Memurları Kanununun aday memurluk ile ilgili hükümlerinde yer almayan) performans değerlendirmesine göre başarılı olmak şartı getirilmektedir. 657 sayılı Kanunun aslî memurluğu atanma ile ilgili hükümleri arasında yer verilmeyen performans değerlendirmesine göre başarılı olmak şartının 1739 sayılı Kanunda aday öğretmenler için öngörülmesi, şüphesiz, aday öğretmenler bakımından 657 sayılı Kanun hükümlerine göre daha aleyhe bir düzenleme anlamına gelmektedir. Diğer yandan, adaylık süresi sonunda başarısızlığın müeyyidesi olan ilişik kesme müessesesi, 1739 sayılı Kanunun 43. maddesinde, 657 sayılı Kanunun adaylık ile ilgili 54., 55., 56. ve 57. maddelerine göre, gerçekleşmesi daha kolay şartlara tâbî tutulmuştur. Şöyle ki; 1739 sayılı Kanunun 43. maddesinin sekizinci fıkrasında, Aday öğretmenlik süresi sonunda sınava girmeye hak kazanamayanlar ile üst üste iki defa sınavda başarılı olamayanlar aday öğretmen unvanını kaybeder ve memuriyetle ilişiği kesilir. denilmek sûretiyle, 657 sayılı Kanunun Adaylık süresi sonunda başarısızlık: kenar başlıklı 57. maddesinin birinci fıkrasında yer almayan bir şarta yer verilmiştir. Başka bir deyişle, 657 sayılı Kanunun 57. maddesinin birinci fıkrasında, aday memurların ilişiğinin kesilmesi Adaylık süresi içinde aylıktan kesme veya kademe ilerlemesinin durdurulması cezası almış olma şartına bağlanmış olmasına ve bunun için de disiplin amirlerinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayının gerekmesine rağmen, 1739 sayılı Kanunun 43. maddesinin sekizinci fıkrasında, Aday öğretmenlik süresi sonunda sınava girmeye hak kazanamama ve üst üste iki defa sınavda başarılı olamama şartları, aday öğretmenlerin görevden ilişiğinin kesilmesi için yeterli görülmüştür. O halde, 657 sayılı Kanunun aday memurluk ile ilgili hükümlerinde (madde:54, 55, 56 ve 57) adaylık süresi sonunda başarısızlık nedeniyle aday bir memurun ilişiğinin kesilmesi olgusu daha zor şartlara bağlı iken, aynı durum, 1739 sayılı Kanunun aday öğretmenlerle ilgili hükümlerinde (madde:43), daha kolay bir düzenlemeye tâbî tutulmuştur. Böylece, 6569 sayılı Kanunun 24. maddesi ile 1739 sayılı Kanunun 43. maddesinin onbirinci fıkrasında yer alan saklıdır ibâresi aday öğretmenler hakkında uygulanmaz şeklinde değiştirilmekle, 657 sayılı Kanunun aday memurlukla ilgili olan daha lehe hükümlerinin aday öğretmenler yönünden uygulanmasının önüne geçilmektedir. Başka bir ifade ile, dava konusu düzenleme, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun aday memurluk ile ilgili  az yukarıda açıklanmaya çalışılan  lehe hükümlerinin aday öğretmenler için uygulanabilmesinin ortadan kaldırılması ve aday öğretmenlerin öğretmenliğe atanabilmelerinde daha ağır koşullara tâbî tutulması anlamına gelmektedir. Zirâ (az yukarıda açıklanmaya çalışıldığı veçhile), 1739 sayılı Kanunun aday öğretmenlikle ilgili 43. maddesinde yer alan adaylığa kabul edilme, yetiştirilme ve adaylık devresi içinde veya adaylık süresi sonunda göreve son verme (ilişik kesme) ile ilgili hükümleri, 657 sayılı Kanunun aday memurluk ile hükümlerine göre daha ağırdır ve aday öğretmenler yönünden, diğer aday memurlar için öngörülmeyen, âdil olmayan, daha aleyhe şartlara tâbî tutulmuştur. Öyle ise, 6569 sayılı Kanunun 24. maddesi ile değişik 1739 sayılı Kanunun 43. maddesinin onbirinci fıkrasında öngörülen dava konusu ibâre ile, öğretmenlerin adaylık süreci farklılaştırılmış ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun aday memurluk ile ilgili bağlayıcı hükümleri dışına çıkarılmıştır. Başka bir ifade ile, tüm aday memurlara uygulanan ortak uygulamalardan vazgeçilerek, özellikle adaylığa kabûl edilme, adayların yetiştirilmesi ve adaylık devresi içinde veya adaylık süresi sonunda göreve son verme uygulamaları bakımından öğretmenlerin adaylık süreci ayrıştırılmıştır. O hâlde, 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanununun öğretmenlik mesleğini düzenleyen 43. maddesinde aday öğretmenlikten öğretmenliğe (aslî memurluğa) atanabilmede öngörülen koşullar, 657 sayılı Devlet MemurlarıEsas Sayısı : 2015/5 Karar Sayısı : 2015/82 4 Kanununun (aday memurluk ile ilgili olan) 54. ve devamı maddelerinde öngörülen koşullardan daha ağır ve meşakkâtli olup, aday öğretmenleri, 657 sayılı Kanunda aday memurlar için öngörülen güvencelerden yoksun bırakmaktadır. Bu itibarla, 1739 sayılı Kanunun 43. maddesinde aday öğretmenlikten öğretmenliğe atanabilmede öngörülen koşullar, öğretmenliğe geçişte ve göreve son vermede âdil ve hakkaniyete uygun olmayan bir uygulamaya sebebiyet vermekte ve dolayısı ile, aday öğretmenlerin aleyhine sonuçlar doğurmaktadır. Anayasanın Cumhuriyetin nitelikleri kenar başlıklı 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir. denilmektedir. Anayasamızın 2. maddesinde ifadesini bulan Hukuk devleti ilkesi, hukuk güvenliğinin ve adaletin sağlanmasına yönelik hukuk anlayışını temsil etmekte ve yasaların, yasakoyucunun keyfine göre değil, kamu yararı amacıyla çıkarılmasını zorunlu kılmaktadır. Anayasa Mahkemesinin pek çok Kararında isâbetle vurgulandığı üzere, hukuk devletinin vazgeçilmez öğeleri arasında yer alan, yasaların kamu yararına dayanması ilkesi ile, bütün kamusal girişimlerin temelinde bulunması doğal olan kamu yararı düşüncesinin yasalara egemen olması ve özellikle, bir ülkenin geleceğinin biçimlendirilmesinde çok önemli işlevleri olan eğitim ve öğretimin düzenlenmesinde, yasakoyucunun, bu esâsı gözardı etmemesi ve yasama normlarına, bu olguyu en iyi şekilde yansıtması zorunludur. Anayasanın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygı gösteren, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayıp yargı denetimine açık olan, yasaların üstünde yasakoyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri ve Anayasa bulunduğu bilincinde olan devlettir. Yasaların, kamu yararının sağlanması amacına yönelik olması, genel, objektif, adil kurallar içermesi ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesi hukuk devleti olmanın gereğidir. Bu nedenle yasakoyucunun hukuki düzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanması gerekir. (Anayasa Mahkemesinin 4.6.2003 Tarihli ve 2002/132 Esas, 2003/48 Karar sayılı Kararı). Yukarıdaki bilgiler ışığında somut olaya baktığımızda, açıklanmaya çalışılan nedenlerle, adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu sürdürmekle yükümlü olan hukuk devletinde, dava konusu ibârenin yer aldığı Kuralda olduğu gibi, aday öğretmenler yönünden aleyhe sonuçlar doğuran bir düzenlemenin âdil olduğundan ve hakkaniyet ölçütlerini gözettiğinden söz edilemez. Bu itibarla, 6569 sayılı Kanunun 24. maddesi ile değişik 1739 sayılı Kanunun 43. maddesinin onbirinci fıkrasında geçen ve 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanununun 43. maddesinin uygulanmasına ilişkin olarak 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun aday memurluk ile ilgili hükümlerinin aday öğretmenler hakkında uygulanmayacağını öngören Kuralda yer alan dava konusu  aday öğretmenler hakkında uygulanmaz ibâresi, Anayasanın hukuk devleti ilkesini benimseyen 2. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.Esas Sayısı : 2015/5 Karar Sayısı : 2015/82 5 2 ) 19.11.2014 tarihli ve 6569 sayılı TÜRKİYE SAĞLIK ENSTİTÜLERİ BAŞKANLIĞI KURULMASI İLE BAZI KANUN VE KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELERDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUNun 31. maddesi ile 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun, a.) ek 11. maddesine eklenen (ve böylece ek 11. maddenin ikinci fıkrasında yer alan), Eğitim öğretim faaliyetlerini yürütmekle birlikte kurucu vakfa veya üçüncü şahıslara doğrudan ya da dolaylı kaynak aktardığı Maliye Bakanlığının görüşü alınarak Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen nesnel ve ölçülebilir kriterlere göre tespit edilen vakıf yükseköğretim kurumları hakkında, verilen süre içerisinde aktarılan kaynağın vakıf yükseköğretim kurumuna iade edilmemesi hâlinde, Yükseköğretim Kurulu gerektiğinde  ve  kısıtlayıcı veya faaliyet iznini kaldırma şeklinde tedbir niteliğinde kararlar alır. Bölümlerinin Anayasaya aykırılığı nedeniyle iptal gerekçesi: Dava konusu ibârelerin (bölümlerin) yer aldığı bu düzenleme ile, eğitim öğretim faaliyetlerini yürütmekle birlikte kurucu vakfa veya üçüncü şahıslara doğrudan ya da dolaylı kaynak aktardığı Maliye Bakanlığının görüşü alınarak Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen nesnel ve ölçülebilir kriterlere göre tespit edilen vakıf yükseköğretim kurumları hakkında, verilen süre içerisinde aktarılan kaynağın vakıf yükseköğretim kurumuna iade edilmemesi hâlinde, Yükseköğretim Kurulunun gerektiğinde kısıtlayıcı veya faaliyet iznini kaldırma şeklinde tedbir niteliğinde kararlar alacağı hükme bağlanmıştır. (Bu bapta dava konusu yaptığımız ibâreler, Eğitim öğretim faaliyetlerini yürütmekle birlikte kurucu vakfa veya üçüncü şahıslara doğrudan ya da dolaylı kaynak aktardığı Maliye Bakanlığının görüşü alınarak Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen nesnel ve ölçülebilir kriterlere göre tespit edilen vakıf yükseköğretim kurumları hakkında, verilen süre içerisinde aktarılan kaynağın vakıf yükseköğretim kurumuna iade edilmemesi hâlinde, Yükseköğretim Kurulu gerektiğinde  ve  kısıtlayıcı veya faaliyet iznini kaldırma şeklinde tedbir niteliğinde kararlar alır. bölümlerine münhasır olup, 6569 sayılı Kanunun 31. maddesi ile 2547 sayılı Kanunun ek 11. maddesine eklenen (ve böylece ek 11. maddenin ikinci fıkrasını oluşturan) tümce içerisinde yer alan dava dışı  düzeltici,  ibâresine [sözcüğüne] yönelik herhangi bir iptal talebimiz bulunmamaktadır; ancak, dava dışı  düzeltici,  ibâresinin [sözcüğünün], 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunun Dosya üzerinden inceleme ve gerekçeyle bağlı olmama başlığını taşıyan 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası hükmü gereğince iptaline karar verilip verilmeyeceği cihetinin, Yüksek Mahkemenizin takdirinde bulunduğu husûsuna, aşağıda [bu bölümün sonunda] değinilecektir). 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun ek 9. maddesinin birinci fıkrasında, Vakıf yükseköğretim kurumlarının eğitim   öğretim esaslarının, öğretim süreleri ve öğrenci hakları ile ilgili hususların bu Kanun (2547 sayılı Kanun) hükümlerine tâbî olduğu belirtildikten sonra, ek 10. maddesinde, Vakıf yükseköğretim kurumlarının mali, idari ve ekonomik konularda Yüksekögretim Kurulunun gözetim ve denetimine tâbî oldukları hükme bağlanmıştır. Anayasamızın Yükseköğretim kurumları kenar başlıklı 130. maddesinin birinci fıkrasında Çağdaş eğitim öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile; ortaöğretime dayalı çeşitli düzeylerde eğitim öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye ve insanlığa hizmetEsas Sayısı : 2015/5 Karar Sayısı : 2015/82 6 etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip üniversiteler Devlet tarafından kanunla kurulur. denilmektedir. Bu Kuralda yer alan Çağdaş eğitim öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile bilimsel özerkliğe sahip üniversite kavramı, ülkemiz açısından  kuşkusuz  hayâtî önemi hâizdir. Bu bağlamda, orta öğretimi bitirmiş herkese yükseköğrenim imkânı sağlanması hedefi, kendi başına mâsum bir politika seçeneği gibi durmakla birlikte, bu seçeneğin, yasakoyucu tarafından siyasî kaygılar uğruna yozlaştırılmaması gerekmektedir. Zirâ, yükseköğretim kurumlarının, ülkenin ihtiyaçlarına uygun nitelikli insan gücü kaynağı yaratılması kadar, eğitim öğretim, araştırma, bilim üretme ve uygulama gibi işlevleri ve sorumlulukları da mevcuttur. Buna ilâveten, ülkenin ihtiyaçlarına uygun ve nitelikli insan gücü kaynağının, ülkenin hangi üretim ve yönetim süreçlerinde ve ne şekilde değerlendirileceği konusu da, tüm bu olguların yanında, büyük önem taşımaktadır (Melih Ersoy, H.Çağatay Keskinok, YÖKün Üniversitelere İlişkin Gelişme Politikalarının Tarihsel Değerlendirilmesi, 5. Üniversite Kurultayı 2010, Ankara, ODTÜ, 2011, Ankara, sh.66). Dava konusu ibârelerin yer aldığı Kuralda olduğu gibi, eğitim öğretim faaliyetlerini yürütmekle birlikte kurucu vakfa veya üçüncü şahıslara doğrudan ya da dolaylı kaynak aktardığı Maliye Bakanlığının görüşü alınarak Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen nesnel ve ölçülebilir kriterlere göre tespit edilen vakıf yükseköğretim kurumları hakkında, verilen süre içerisinde aktarılan kaynağın vakıf yükseköğretim kurumuna iade edilmemesi hâlinde, Yükseköğretim Kurulunun, gerektiğinde kısıtlayıcı veya faaliyet iznini kaldırma şeklinde tedbir niteliğinde kararlar alabilmesine olanak sağlanarak, Anayasanın 130. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen Çağdaş eğitim öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacına ve bilimsel özerkliğe sahip üniversite hedefine ulaşabilmek mümkün değildir. İster vakıflar, isterse Devlet eliyle kurulan yükseköğretim kurumlarının araştırma ve bilimsel çalışma etkinliklerini, altyapı olanaklarını, eğitici ve araştırıcı insan gücünü, kapasiteleri ve kaynakları ile okullaşma hedeflerini tutarlı biçimde geliştirmek yerine,  dava konusu ibârelerin yer aldığı Kuralda öngörüldüğü üzere  Yükseköğretim Kuruluna,  hangi hâlde ve her ne sûrette olursa olsun  vakıf yükseköğretim kurumları hakkında kısıtlayıcı veya faaliyet iznini kaldırma şeklinde tedbir niteliğinde kararlar alabilmesine kanun yoluyla cevaz verilmesi, yükseköğretim kurumlarının eğitim öğretim, araştırma ve bilim üretme işlevlerini olumsuz etkileyeceği gibi, vakıflar tarafından kurulan yükseköğretim kurumları yönünden Anayasanın 130. maddesinin birinci fıkrasında yer alan Çağdaş eğitim öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacına ve bilimsel özerkliğe sahip üniversite hedefine ulaşmayı da teminatsız bırakacaktır. Diğer yandan, yükseköğretim kurumlarının, ülkenin ihtiyaçlarına uygun nitelikli insan gücü yetiştirmek amaçları kadar, eğitim öğretim, araştırma ve bilim üretme faaliyetleri yanında, nitelikli insan gücü kaynağının ülkenin üretim ve yönetim süreçlerinde ne şekilde değerlendirileceği konularından biri uğruna diğerlerini gözardı eden yaklaşımların, yükseköğretim kurumlarının araştırma ve bilim üretme etkinliklerinin zayıflaması yanında, bu kurumların toplumsal etki ve sosyal aydınlanma konusunda sağlamaları gereken katkılarını tümden ortadan kaldıran sonuçlar doğmasına yol açması kaçınılmazdır (Ersoy Keskinok, a.g.m., sh.67). O hâlde, Anayasanın 130. maddesinin birinci fıkrasında yer alan Çağdaş eğitim öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ve bilimsel özerkliğe sahip üniversiteler mefhûmu ile bağdaşmayan ve bu bapta Anayasaya aykırılıkları nedeniyle iptal gerekçeleri açıklanmayaEsas Sayısı : 2015/5 Karar Sayısı : 2015/82 7 çalışılan 6569 sayılı Kanunun 31. maddesi ile 2547 sayılı Kanunun ek 11. maddesine eklenen (ve böylece ek 11. maddenin ikinci fıkrasını oluşturan) Kuralda yer alan dava konusu ibâreler (bölümler), Anayasanın 130. maddesinin birinci fıkrasına aykırılık oluşturmaktadır. Kaldı ki, Anayasanın 130. maddesinin onuncu (son) fıkrasında, Vakıflar tarafından kurulan yükseköğretim kurumları, malî ve idarî konuları dışındaki akademik çalışmaları, öğretim elemanlarının sağlanması ve güvenlik yönlerinden, Devlet eliyle kurulan yükseköğretim kurumları için Anayasada belirtilen hükümlere tâbidir. denilmektedir. Anayasamızın bu Kuralına göre, Anayasada belirtilen hükümlere tâbî olma bakımından, malî ve idarî konuları dışındaki akademik çalışmaları, öğretim elemanlarının sağlanması ve güvenlik yönlerinden, vakıflar tarafından kurulan yükseköğretim kurumları ile Devlet eliyle kurulan yükseköğretim kurumları arasında herhangi bir fark ve ayrıcalık bulunmamaktadır. O hâlde, vakıflar tarafından kurulan yükseköğretim kurumları ile ilgili olarak Anayasanın 130. maddesinin birinci fıkrasında yer alan Çağdaş eğitim öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ve bilimsel özerkliğe sahip üniversiteler mefhûmu ile bağdaşmayan ve vakıflar tarafından kurulan yükseköğretim kurumlarının bu hedeflere ulaşmalarını teminatsız bırakan her türlü yasal düzenleme, Anayasanın 130. maddesinin onuncu (son) fıkrasında yer alan mezkûr Kural ile çelişme hâlinde olacaktır. Öyle ise (dava konusu ibârede olduğu gibi), eğitim öğretim faaliyetlerini yürütmekle birlikte kurucu vakfa veya üçüncü şahıslara doğrudan ya da dolaylı kaynak aktardığı  kabûl ettiğimiz anlamına gelmemek kaydı ile  Maliye Bakanlığının görüşü alınarak Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen nesnel ve ölçülebilir kriterlere göre tespit edilen vakıf yükseköğretim kurumları hakkında, verilen süre içerisinde aktarılan kaynağın vakıf yükseköğretim kurumuna iade edilmemesi hâlinde, Yükseköğretim Kurulunun, gerektiğinde kısıtlayıcı veya faaliyet iznini kaldırma şeklinde tedbir niteliğinde kararlar alabilmesine olanak sağlayan 6569 sayılı Kanunun 31. maddesi ile 2547 sayılı Kanunun ek 11. maddesine eklenen (ve böylece ek 11. maddenin ikinci fıkrasını oluşturan) dava konusu ibârelerin yer aldığı düzenleme, Anayasanın 130. maddesinin onuncu (son) fıkrası hükmüne de aykırılık teşkil etmektedir. Ayrıca, şu hususun da belirtilmesinde fayda mülâhaza ediyoruz: Bu bapta Anayasaya aykırılığı nedeniyle iptal gerekçeleri açıklanmaya çalışılan dava konusu ibârelerin yer aldığı düzenleme, mevcut siyasî iktidarın, kamu kurumlarına yönelik olarak izlediği menfî politikalar ile büyük ölçüde örtüşmektedir. 12 Eylül 1980 askerî darbesi ile akademik (bilimsel), idarî ve malî özerklikleri ellerinden alınmış, demokratik ve özgürlükçü yapılanmaya kapalı olan yükseköğretim kurumlarımız, yine bu bapta Anayasaya aykırılığı nedeniyle iptal gerekçeleri açıklanmaya çalışılan dava konusu ibârelerin yer aldığı düzenlemeler ile, özgürce bilim üretme yeteneklerini ve olanaklarını büyük ölçüde yitirmiş, daha da merkezîleştirilmek sûretiyle siyasî iktidara daha çok bağımlı hâle getirilmiş ve netice itibâriyle, ne yazık ki, sıradan birer devlet kurumları mevkiine düşmüştür. Nitekim, mevcut siyasî iktidar döneminde, yükseköğretim sistemimizde yapılan mevzuat düzenlemelerinin temel özelliği, kimi popülist uygulamalar ve özellikle kadro oluşturma çabaları bir yana bırakıldığında, bir yandan, bütünüyle mevcut olan merkezî yapılanmanın daha da güçlendirilmesi, diğer yandan, üniversitelerin, zâten son derece sınırlı olan akademik, idarî ve malî özerkliklerini daha da kısmak yönünde olmuştur (Ersoy Keskinok, a.g.m., sh.69). İşte, dava konusu ibârelerin (bölümlerin) yer aldığı düzenleme ile asıl hedeflenen amaç, Yükseköğretim Kurulunun (YÖKün) vakıf yükseköğretim kurumları hakkında gerektiğinde kısıtlayıcı veya faaliyet iznini kaldırma tedbiri adı altında, vakıf yükseköğretim kurumlarının akademik (bilimsel), idarî ve malî özerkliklerini kısmak, onları sindirip pasifize etmek veEsas Sayısı : 2015/5 Karar Sayısı : 2015/82 8 böylece, daha da merkezîleştirip, Yükseköğretim Kuruluna (YÖKe)  ve dolayısı ile, mevcut siyasî iktidara  daha çok bağımlı hâle getirmektir. Dava konusu yapılan ibâreler (bölümler) içerisinde yer alan (ve esâsen buraya kadar yapılan açıklamaların aynen geçerli olduğu hususunda duraksama bulunmayan)  Maliye Bakanlığının görüşü alınarak Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen nesnel ve ölçülebilir kriterlere göre  ibâresinin (sözcük grubunun) Anayasaya aykırılığı sebebiyle iptal gerekçelerine gelince: Yukarıda, dava dilekçemizin iş bu bölümünde Anayasaya aykırılığı sebebiyle iptal gerekçelerini açıklamaya çalıştığımız bütün beyanlarımızın dava konusu ibârelerin yer aldığı 6569 sayılı Kanunun 31. maddesi ile 2547 sayılı Kanunun ek 11. maddesine eklenen (ve böylece ek 11. maddenin ikinci fıkrasını oluşturan) tümcede geçen söz konusu  Maliye Bakanlığının görüşü alınarak Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen nesnel ve ölçülebilir kriterlere göre  ibâresi (sözcük grubu) için de aynen geçerli olduğu izâhtan vârestedir; zirâ, dava konusu ibârelerin yer aldığı tümce içerisindeki iş bu ibâre (sözcük grubu), anılan Kuralın ayrılmaz bir parçasıdır ve tümcenin yüklemini oluşturan (  ) Yükseköğretim Kurulu gerektiğinde (  ) kısıtlayıcı veya faaliyet iznini kaldırma şeklinde tedbir niteliğinde kararlar alır. biçimindeki ibâre ile tam bir anlam bütünlüğü içerisindedir. Gerçekten, buraya kadar yapılan açıklamalar nedeniyle dava konusu ibârelerin (bölümlerin) yer aldığı Kuralda beliren (zuhûr eden) Anayasa ihlâlleri, aynı Kural (tümce) içerisinde yer alan  Maliye Bakanlığının görüşü alınarak Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen nesnel ve ölçülebilir kriterlere göre  ibâresine (sözcük grubuna) da sirâyet etmekte ve bu bölümün de,  Kural içerisinde dava konusu yapılan diğer bölümler gibi  Anayasaya aykırılığı nedeniyle iptali gerektiği sonucunu doğurmaktadır. Bununla birlikte, anılan ibâre ile ilgili olarak denilebilir ki, ülkemizde, mevcut siyasî iktidar döneminde üniversite gelirleri ile üniversitelerin malî disiplini ve yönetimi ile ilgili olarak Yükseköğretim Kurulunun ve Maliye Bakanlığının yetkilerini arttıran düzenlemeler yapılmıştır. Bu düzenlemelerin çoğu, üniversite gelirlerine ilişkin kamu maliyesi ile ilgilidir. Kezâ, bu düzenlemeler, üniversitelerin, zâten mevcut olmayan malî özerkliğinin büyük oranda Yükseköğretim Kurulu ile Maliye Bakanlığı lehine daraltmaya yönelik düzenlemelerdir (Ersoy  Keskinok, a.g.m., sh.70). İşte, dava konusu ibârelerin içerisinde yer alan  Maliye Bakanlığının görüşü alınarak Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen nesnel ve ölçülebilir kriterlere göre  ibâresi (sözcük grubu), aynı zamanda, Anayasanın 130. maddesi anlamında, vakıflar tarafından kurulan yükseköğretim kurumları üzerinde Devletin (Maliye Bakanlığı ile Yükseköğretim Kurulunun) denetim ve gözetim yetkisini, yâni, vesâyetini arttırıcı bir içeriğe sahiptir. Şüphesiz, Anayasamızın 130. maddesi hükmü anlamında güvence altında bulunan vakıf yükseköğretim kurumları üzerinde Devletin (Maliye Bakanlığı ile Yükseköğretim Kurulunun) gözetim ve denetim yetkisini (vesâyetini) arttırıcı böylesi bir düzenleme, Anayasanın 130. maddesinin birinci fıkrasında yer alan Çağdaş eğitim öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ve bilimsel özerkliğe sahip üniversiteler mefhûmu ile bağdaşmamaktadır. Dolayısı ile, Yükseköğretim Kurulunun, gerektiğinde, kısıtlayıcı veya faaliyet iznini kaldırma şeklinde tedbir niteliğinde kararlar alabileceği vakıf yükseköğretim kurumlarının tesbitinde (belirlenmesinde) Maliye Bakanlığının görüşü alınarak Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen nesnel ve ölçülebilir kriterlerin esas alınmasına ve böylece, vakıflar tarafından kurulan yükseköğretim kurumları yönünden Yükseköğretim Kuruluna ilâveten, bir anlamda, Maliye Bakanlığına yeni bir vesâyet makâmı statüsü kazandırılmasına cevaz verenEsas Sayısı : 2015/5 Karar Sayısı : 2015/82 9 böylesi bir düzenleme (az yukarıda da değinildiği veçhile, vakıflar tarafından kurulan yükseköğretim kurumları ile ilgili olarak Anayasanın 130. maddesinin onuncu [son] fıkrası hükmü delâleti ile), Anayasanın 130. maddesinin birinci ve onuncu (son) fıkraları hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir. Bu noktada, Üniversite özerkliği mefhûmuna kısaca değinmek istiyoruz: Yüksek mâlumları olduğu veçhile, üniversiteler, bütün ülkelerde belirli tarihsel bir evrim sonrasında Devlet teşkilâtının dışında tutulmuş ve işlevleri gereği kendilerine özgü bir yönetim biçimine sâhip kılınmışlardır. Bu kendine özgü yönetim, ülkeden ülkeye bazı farklılıklar göstermekle birlikte, her yerde bir akademik özyönetim niteliğini taşımaktadır. Söz konusu âkademik özyönetim ilkesinin ideal uygulama aracı da, kuşkusuz, akademik özerkliktir. Özerklik, kamu hukuku alanında, bir kuruluşun kendi iç yaşamını (faaliyet ve organlarını) hukuk kuralları koymak sûretiyle bağımsızca düzenleyebilme yetkisidir. Bu tanım üniversiteye uygulanacak olursa, şu sonuca varılır: Üniversite özerkliği, üniversite organlarının, bilimsel faaliyetleri genel (yönetmelikler) ya da birel hukuk işlemleriyle serbestçe düzenleme yetkisidir. (Ülkü Azrak, Devlet ve Üniversite, İdare Hukuku ve İlimleri Dergisi, Sayı:3, Yıl:9, 1988, sh.24). Bir tür hizmet yerinden yönetim kuruluşu olan üniversitelerde özerkliğin esas, vesâyetin ise istisna olması beklenir. Anayasamızın 130. maddesi hükmünden de anlaşılacağı üzere, bilimsel özerklik belirtilirken, üniversitelerin idarî ve malî olarak Devletin gözetim ve denetimi altında bulunacağı öngörülmektedir. Yâni, Anayasamız, özerkliği, bilimsel, idarî ve malî olarak üçe ayırmış bulunmaktadır. Ancak, malî özerklik olmadan, bilimsel ve idarî özerklikten söz edebilmek mümkün değildir (Özge Yücel, İdare Hukuku Ödevi: İdari (Yönetsel) Vesayet, Türk Hukuk Sitesi, http://www.turkhukuksitesi.com/makale_507.htm [Çevrimiçi Kaynak], Erişim Tarihi:4.1.2015). Diğer yandan, üniversite özerkliği, bilim özgürlüğünün kurumsal garantisini oluşturur. Yâni, kendi başına amaç değil, fakat, bilimsel gerçeklerin araştırılıp bulunması, öğretilmesi ve öğrenilmesi demek olan bilim özgürlüğünün vazgeçilemez ve parçalanamaz, bütünlüğü bozulamaz hukukî aracıdır (Azrak, a.g.m., sh.25). Bu itibarla, üniversitelerle ilgili hukukî düzenlemeler, siyaset malzemesi olmamalıdır (Yücel, a.g.m., http://www.turkhukuksitesi.com/makale_507.htm [Çevrimiçi Kaynak], Erişim Tarihi:4.1.2015). Ülkemizdeki yükseköğretim kurumlarına,  kural olarak  sadece, bilimsel özerklik tanındığı görülmektedir. Denetim ve gözetim görevini ise, Devlet adına, Yükseköğretim Kurulu yerine getirmektedir. Yükseköğretim Kurulunu ise Anayasamızın 131. maddesi düzenlemektedir. Anayasanın Yükseköğretim üst kuruluşları kenar başlıklı 131. maddesinin birinci fıkrasında, Yükseköğretim kurumlarının öğretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek, yükseköğretim kurumlarındaki eğitim   öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmek bu kurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda kurulmasını, geliştirilmesini ve üniversitelere tahsis edilen kaynakların etkili bir biçimde kullanılmasını sağlamak ve öğretim elemanlarının yetiştirilmesi için planlama yapmak maksadı ile Yükseköğretim Kurulu kurulur. denilmektedir. Bu Kuraldan da anlaşılacağı üzere, Yükseköğretim üst kuruluşu olan Yükseköğretim Kurulunun kuruluş maksadı şu başlıklar altında toplanabilir:Esas Sayısı : 2015/5 Karar Sayısı : 2015/82 10  Yükseköğretim kurumlarının öğretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek,  Yükseköğretim kurumlarındaki eğitim öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmek,  Yükseköğretim kurumlarının kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda kurulmasını, geliştirilmesini ve üniversitelere tahsis edilen kaynakların etkili bir biçimde kullanılmasını sağlamak,  Öğretim elemanlarının yetiştirilmesi için planlama yapmak. Görüldüğü gibi, Anayasamızın 131. maddesinde Yükseköğretim Kurulunun kuruluş maksatları arasında  her ne fiili gerçekleştirmiş ya da her ne fiile mâruz kalmış olurlarsa olsunlar  vakıf yükseköğretim kurumları hakkında, Yükseköğretim Kurulunun (YÖK'ün), dava konusu ibârelerin yer aldığı Kural'da olduğu gibi, eğitim öğretim faaliyetlerini yürütmekle birlikte kurucu vakfa veya üçüncü şahıslara doğrudan ya da dolaylı kaynak aktardığı  kabûl ettiğimiz anlamına gelmemek kaydı ile  Maliye Bakanlığının görüşü alınarak Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen nesnel ve ölçülebilir kriterlere göre tespit edilen