Esas Sayısı : 2017/156 Karar Sayısı : 2019/37 1 ‘ 1) 18.06.2017 tarihli ve 7033 sayılı Sanayinin Geliştirilmesi ve Üretimin Desteklenmesi Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 1. maddesinin Anayasaya Aykırılığı 7033 sayılı Kanunun 1. maddesi ile 2/1/1924 tarihli ve 394 sayılı Hafta Tatili Hakkında Kanun yürürlükten kaldırılmıştır. Hafta tatili kavramı anayasal bir hak ve ödev olarak düzenlenen ‘çalışma ile ilgilidir. Birinci Dünya Savaşının yarattığı yıkım tüm devletlere sosyal ve ekonomik adaletsizlikle, kırılgan grupların korunması, uluslararsı barışın tesisi ve sürdürülebilirliği konularında sorumluluk üstlenilmesi gerektiğini göstermiştir. Savaşın ardından işçiler, kadınlar gibi özel grupların korunmasına yönelik çok taraflı anlaşmalar hazırlanmış ve yürürlüğe girmiştir. Savaştan sonra imzalanan Versay (Versailles) Barış Antlaşması da bunlardan biridir. Versay Barış Antlaşması, evrensel barışın, inşası ve sürdürülebilirliği için sosyal adaleti sağlanmasının önemini açıkça belirtmiştir. Antlaşma ayrıca, haftalık ve günlük azami çalışma sürelerinin düzenlenmesi gerektiğine yer verilmiştir. Birinci Dünya Savaşının yarattığı yıkımın yanı sıra, savaşın ardından daha görünür hale gelen sorunları çözebilmek amacıyla sosyal reformların yürürlüğe girmesi, politik ve sendikal baskılar, ahlaki ve insani yaklaşımlar, kalıcı barışa katkı sağlamak amacı çalışanların haklarının korunması düşüncesinin ülkeler tarafından benimsenmesini sağlamıştır. Nitekim, herhangi bir ülkenin, emeğin insani koşullarını benimsememesi, kendi ülkelerindeki durumu iyileştirme isteğinde olan diğer ülkeler için bir engel teşkil edeceği düşüncesi benimsenmiştir. Bu sebeple çalışanların emeğinin sömürüsüne karşı korunması düşüncesi, kendisini ilk olarak çalışanların haftalık çalışma ve dinlenme süresinin belirlenmesinde göstermiştir. Çalışma ve dinlenme hakkı Birleşmiş Milletler ve Avrupa Konseyi tarafından da önemsenen bir konudur. Hatta, Birleşmiş Milletler bünyesinde çalışma yaşamı konusunda uzman kuruluş olarak Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) kurulmuştur. ILO Anayasası çalışma koşullarıyla ilgili olarak; çalışma sürelerinin düzenlenmesi, günlük ve haftalık azami çalışma sürelerinin belirlenmesi zorunluluğunu işaret etmiştir. 1919 yılında Vaşingtonda gerçekleştirilen Uluslararası Çalışma Örgütünün genel konferansından itibaren Örgüt, çalışma süreleriyle ve haftalık dinlenmeye dair birçok sözleşme hazırlamış ve bunlar yürürlüğe girmiştir. Birleşmiş Milletler bünyesinde Uluslararası Çalışma Örgütünün dışında çalışma yaşamıyla dolaylı veya doğrudan bir çok sözleşme hazırlanmıştır. Sözleşmeler dışında çeşitli bildirge ve ilkelerle de çalışma hakkı ve çalışanlara sağlanan güvencelere odaklanmıştır. Bunlardan ilki uluslararası olarak da yaygın olarak benimsenen Evrensel İnsan Hakları Bildirgesidir. 10 Aralık 1948 tarihinde kabul edilen Evrensel İnsan Hakları Bildirgesi Türkiye tarafından 6 Nisan 1949 onaylanmıştır. Bildirge, uluslararası hukuk bakımından bağlayıcı nitelikte değildir. Ancak Evrensel İnsan Hakları Bildirgesi kendisinden sonra Birleşmiş Milletler bünyesinde düzenlenen sözleşmelerce benimsenmiş olması bakımından önemlidir. Evrensel İnsan Hakları Bildirgesinde herkesin çalışma, eşit iş için eşit ücret alma, adil ve yeterli bir ücret alma hakları düzenlenmiştir. (madde 23) Ayrıca Bildirgede, çalışmaEsas Sayısı : 2017/156 Karar Sayısı : 2019/37 2 sürelerinin makul ölçülerde olması zorunluluğu belirtilmiş ve ayrıca herkesin belirli dönemlerde ücretli izne çıkmaya hakkı bulunduğu vurgulanmıştır. (madde 24) Yukarıda değindiğimiz üzere Evrensel İnsan Hakları Bildirgesi, kendisinden sonra hazırlanan 1966 tarihli ikiz sözleşmeler olarak bilinen, Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Sözleşme ile Birleşmiş Milletler Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Sözleşmeye fikir vermiş, Bildirgedeki ilkeler Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal Konseyinde tartışılmıştır. 1966 tarihli Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Sözleşme ile birinci kuşak haklar düzenlenmiştir. Taraf devletler, Sözleşmede tanınan haklara saygı göstermeyi ve iç hukuklarını Sözleşmeyle uyumlu hale getirmeyi üstlenmiştir. 1966 tarihli Birleşmiş Milletler Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Sözleşme ile ikinci kuşak haklar Birleşmiş Milletler düzeyinde düzenlenmiştir. Birleşmiş Milletler Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Sözleşmesinde adil ve uygun işte çalışma şartları düzenlenmiştir. Sözleşme dinlenme, çalışma arası ve çalışma saatlerinin makul ölçüde sınırlandırılması ile ücretli yıllık izin ve resmi tatillerde ücret verilmesi haklarının güvence altına alındığını açıkça belirtmiştir (madde 7 d). Ayrıca Evrensel İnsan Hakları Beyannamesi ile uyumlu olarak çocukların ekonomik ve toplumsal sömürüye karşı korunması; çocukların ahlaklarına veya sağlıklarına zararlı bulunan veya onların yaşamları için tehlikeli olan veya onların normal gelişmelerine engel olan işlerde çalıştırılmalarının yasayla cezalandırılması; çocukların ücretli olarak çalıştırılmasının hukuken yasaklandığı ve cezalandırıldığı asgari yaş sınırını tespit edilmesi düzenlemeleri de Sözleşmede yer almıştır. (madde 10/3) İnsan hakları, hukukun üstünlüğü ve çoğulcu demokrasi ilkelerini korumak ve güçlendirmek; azınlıklar, ırkçılık, hoşgörüsüzlük ve yabancı düşmanlığı, sosyal dışlanma, uyuşturucu madde ve çevre konularındaki sorunlara çözüm aramak; Avrupa kültürel benliğinin oluşmasına ve gelişmesine katkıda bulunmak amaçlarıyla kurulan Avrupa Konseyinin çalışma yaşamı ile doğrudan veya dolaylı olarak ilgili pek çok düzenlemesi bulunmaktadır. Bu düzenlemelerden Türkiyenin taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile Avrupa Sosyal Şartı çalışma yaşamı bakımından önemlidir. Hatta AİHS ve bu sözleşme ile kurulmuş olan AİHMnin içtihatlarına dayanan sistem ‘Avrupa insan hakları hukuku olarak adlandırılmıştır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi düzenlediği haklar bakımından etkili bir güvence mekanizmasıdır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine taraf devletler bakımından bağlayıcı nitelikte kararlar veren Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de kararlarının gerekçesini inşa ederken uluslararası insan hakları hukukundan yararlanmaktadır. AİHM kararlarında, BM ve AK bünyesinde üretilmiş insan hakları belgelerine atıf yapmaktadır. AİHM kararlarının bağlayıcı nitelikte olmasının yanı sıra Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi tarafından da siyasi denetim yapılmaktadır. Hem kararların hukuken bağlayıcı olması hem de siyasi izleme mekanizmasına sahip olmasıyla AİHM kararları, Avrupa Konseyine üye devletlerin iç hukuklarında dönüştürücü işleve sahiptir. AİHM altmış yıldır ulusalararası insan hakları hukukunu, toplumun farklı kesimlerini kapsayan şekilde ve hukukun farklı alanlarına uygulayan bir mekanizmadır. Türkiye, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesini, 4 Kasım 1950 tarihinde imzalamıştır. İnsan Hakları ve Ana Hürriyetleri Koruma Sözleşmesi ve Buna Ek Protokolün Tasdiki Hakkında Kanun, 19 Mart 1954 tarihli ve 8662 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır. Sözleşmenin 4. ve 11. maddeleri çalışma yaşamı bakımından önemlidir.Esas Sayısı : 2017/156 Karar Sayısı : 2019/37 3 Kölelik ve zorla çalıştırma yasağını düzenleyen 4. madde uyarınca hiç kimse zorla çalıştırılamaz ve zorunlu çalışmaya tabi tutulamaz. Zorunlu çalışmanın istisnalarını Sözleşme dört durum için belirlemiştir ancak bunlar geniş yorumlanamamaktadır. Ve bu istisnalar hafta tatilini ortadan kaldırır nitelikte değildir. Sözleşmenin toplantı ve dernek kurma özgürlüğünü düzenleyen 11. maddesi de çıkarlarını korumak amacıyla başkalarıyla birlikte sendikalar kurma ve sendikalara üye olma hakkını da içerir. 19 sosyal hakkı güvence altına alan ilk 1961 tarihli Avrupa Sosyal Şartı, 1996 yılında kapsamı genişletilerek güncellenmiştir. 3 Mayıs 1996 tarihli Gözden Geçirilmiş Avrupa Sosyal Şartı, sosyal ve ekonomik haklara ilişkin kapsamlı güvenceleri ve bu güvencelerin ihlali halinde Avrupa Sosyal Haklar Komitesine şikayet yapılabilmesini öngören bir belgedir. Türkiye, Gözden Geçirilmiş Avrupa Sosyal Şartını 6 Ekim 2004 tarihinde imzalamıştır. Gözden Geçirilmiş Avrupa Sosyal Şartının Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun, 3 Ekim 2006 tarihli ve 26308 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır. Avrupa Sosyal Şartı, sosyal ve ekonomik haklara sağladığı güvence bakımından Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesini tamamlayıcı bir belgedir. Avrupa Sosyal Şartı adil çalışma koşullarına odaklamıştır. Verimlilik artışı ve ilgili diğer etkenler izin verdiği ölçüde haftalık çalışma süresinin tedricen azaltılmasını öngören makul günlük ve haftalık çalışma saatlerini sağlamayı güvence altına almıştır (madde 2). Şart ile azami çalışma saatlerinin sınırlandırılması, günlük ve haftalık dinlenme dönemleri ve yıllık ücretli izin hakkı ile işçinin sağlığı, emniyeti ve onuruna yaraşan çalışma koşulları güvence altına almıştır (madde 31). Ayrıca hiç kimsenin zorla çalıştırılamayacağı ve zorunlu çalışmaya tabi tutulamayacağı da hükme bağlanmıştır (madde 5). Tüm bu açıklanan uluslararası çerçeve ile uyumlu olarak Anayasamız uyarınca herkesin, dilediği alanda çalışma özgürlüğü vardır. Her ne kadar hem hak hem ödev olarak düzenlenmiş olsa da anayasamız çalışma ile ilgili devlete de sorumluluklar yüklemiştir. Anayasamız uyarınca Devlet, çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür. Anayasanın çalışma şartlarına ilişkin sağladığı güvence dinlenme hakkını da içerir. 1924 yılında yürürlüğe giren Hafta Tatili Kanunu, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti Devletinin çalışanlara yönelik felsefesini gösterir niteliktedir. Şeri düzenin dışında bir yönetim biçimi inşasında çalışanların haftalık altı gün çalışması ve bir günün hafta tatili olarak düzenlenmesi öngörülmüştür. Hafta Tatili Kanunda, gelişen ve değişen koşullara göre değişiklikler yapılmış olsa da tamamen kaldırılması kabul edilemez. Yasadaki en son değişiklik 2008 yılında yapılmıştır. Düzenlemeye dair TBMMde geçmişten bugüne yapılan tartışmalarda konunun sadece tatil hakkı boyutu değil, laik ve sosyal hukuk devletinde çağdaş dünyanın ölçütlerinden kopmadan yaşamak da gündemde olmuştur. Buna göre; Batılı yaşam ve çalışma standartlarının pazar günü olarak belirlediği tatil hakkını ve bunu düzenleyen kanunu tümüyle ortadan kaldırmak, birçok işyerinde dini gün esasına göre çalışma ve tatil zorunluluğunu getirebilecektir. Mevcut yasanın tümüyle yürürlükten kaldırılması hukuken boşluk doğuracaktır. Dinlenme hakkı, temel bir insan hakkıdır. İnsan haklarının genel niteliği itibarıyla dinlenme hakkından da vazgeçilemez. Anayasal zorunluluğun yanı sıra çalışanları yorgunluk ve onun beraberinde getireceği dikkatsizlik sonucu uğrayabilecekleri iş kazalarından korumak, işçinin bedensel ve ruhsal olarak iyiliğinin devamını sağlamak, iş tatminini artırmak, işçinin sosyal yaşama da katılımını sağlamak, iş veriminin azalmasına engel olmak, işin kalitesininEsas Sayısı : 2017/156 Karar Sayısı : 2019/37 4 düşmesini önlemek vb. bir çok sebeple, işçinin yıllık izin, hafta tatili ve bayram tatili haklarını ve gün içinde ara dinlenmelerini tam olarak kullanabilmesi gereklidir. İşçilere tatil gününden önce, iş sözleşmesiyle belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşulu ile yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmidört saat dinlenme yani hafta tatili verilmesi zorunludur. Pazar günü çalıştırmayla ilgili işçinin rızasını almak gerekirken bu düzenlemeyle beraber, artık işçinin rızası olmadan işverenler işçiyi pazar günleri çalıştırabilecektir. Her ne kadar 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanunda da Hafta tatiline ilişkin düzenlemeler bulunmakta ise de, yapılması düşünülen bu değişiklikle, toplumda bir algı yaratılarak işyerlerinin hiçbir sınırlamaya tabi olmadan pazar günleri de çalışmasının önü açılacak, çalışanların aile birliği, birlikte vakit geçirme hakkı yok sayılacak, dinlenme hakkı fiilen görmezden gelinecektir. Çalışanların pazar günkü Hafta Tatili Kanununu tümüyle yürürlükten kaldıran düzenleme Anayasanın 50. maddesinde düzenlenen dinlenme hakkı güvencesini ortadan kaldırdığı için anayasaya aykırıdır, iptali gerekir. 2) 18.06.2017 tarihli ve 7033 sayılı Sanayinin Geliştirilmesi ve Üretimin Desteklenmesi Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 17. maddesinin Anayasaya Aykırılığı İptali istenen madde ile 2547 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin (a) fıkrasının ikinci bendinin ikinci cümlesi olarak yer alan ‘Bunlara yüksek öğretim kurumlarınca, ders yükü zorunluluğu aranmadan ek ders ücreti ve sınav ücreti ile döner sermaye payı ödenir; bu ödemelerin dışında aylık, ödenek, tazminat ve benzeri herhangi bir ödeme yapılmaz ibaresi yürürlükten kaldırılmıştır. Söz konusu cümlenin maddeden çıkarılması emekli iken yüksek öğrenim kurumlarına dönen milletvekili ve dışarıdan bakan olarak atanan kişilere, emekli aylıkları kesilmeden maaş, ödenek ve tazminat ödenmesinin yolunu açmaktadır. İptali talep edilen bu düzenlemeden önce anılan durumda olan milletvekilleri ve dışarıdan bakan olarak atananan kişilere yüksek öğretim kurumları tarafından sadece ek ders ücreti ve sınav ücreti ile döner sermaye payı ödenmekteydi. Yapılan düzenleme Bakanlar Kurulu veya yasama organı üyeliği yapan emekli öğretim üyelerine ayrıcalık yaratmıştır. Bakanlar Kurulu veya yasama organı üyeliği yapmış olan emekli öğretmen, mühendis, avukat gibi kişiler kurumlarına döndüklerinde emekli maaşları kesilmektedir. Aynı şekilde Bakanlar Kurulu veya yasama organı üyeliği yapmamış olan öğretmen, mühendis, avukat unvanı taşıyan kişiler de emeklilik sonrası kurumlarına dönmeleri halinde emekli maaşlarını alamamaktadırlar. Yapılan düzenleme ile sadece öğretim üyelerine bir ayrıcalık tanınmıştır. Üniversitelerde mevcut çalışan öğretim üyelerinden, emeklilik sonrası tekrar kurumuna dönenler emekli maaşını alamamaktadır. Yapılan bu düzenleme ile aynı işi yapan öğretim üyeleri arasında aylık kazanç farklılıkları oluşacaktır. Bakanlar Kurulu veya yasama organı üyeliği yapan öğretim üyeleri aynı şartlarda çalıştıkları diğer öğretim üyelerinde aylık yaklaşık 9 bin TL fazla ücret almış olacaktır. Bireyler arasında yasal hak, ödev ve yükümlülükler bakımından eşitlik sağlanması esastır. Anayasada eşitlik, anayasal düzende gerçekleşmesi beklenen bir hedefi değil, devletin varlık nedenlerinden birini temsil etmektedir. Kanun önünde eşitlik, Anayasada açıkça yer alan ‘Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadır ibaresiyle, herkesin eşit olarak bağlı bulunduğu ortak hukukEsas Sayısı : 2017/156 Karar Sayısı : 2019/37 5 sisteminde kanunların devlet erki tarafından herkese eşit uygulanması gerektiğini ifade etmektedir. Zira Anayasamıza göre, ‘hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar. Oysa yapılan düzenleme, idareye Bakanlar Kurulu veya yasama organı üyeliği yapmış olan sadece öğretim üyelerine yönelik farklı bir sosyal ve ekonomik statü sağlamaktadır. Yapılan düzenleme ile eşitler arasında ayrıcalıklı bir grup oluşacaktır. Böyle bir düzenleme, açıktır ki, ne demokratik ne de çağdaş devlet ilkeleri ile bağdaşmamaktadır. Bu durum, her şeyden önce Türkiyenin de altına imza koyarak tarafı olduğu uluslararası sözleşmelerle, Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) kararlarıyla da açık çelişki oluşturacaktır. Buna ilaveten, Anayasanın eşitlik hükmünde yer alan ayrımcılık yasağı zeminlerinde sınırlandırma yapılmaksızın ‘benzeri sebeplerle ayrım yapılması da yasaklandığı için devlet organları ve idare makamlarının bütün iş ve işlemlerinde eşitlik ilkesine uygun hareket etmesi gerekmektedir. Yine yapılan düzenleme öncesi eşit şartlara sahip öğretim üyelerinden Bakanlar Kurulu veya Yasama Organı üyesi olanlar aylık yaklaşık 15 bin TL kazanacakken, diğer öğretim üyeleri yaklaşık 5 bin TL alacaktır. Aynı unvanla aynı görevi yaparken ötekileştirilmiş konumuna getirilen öğretim üyelerinin moral ve motivasyonları bozulacaktır, çalışma barışı olumsuz etkilenecektir. Yapılan düzenleme 2547 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin (a) fıkrasının ikinci cümlesini yürürlükten kaldırılmasıyla ayrımcılığa neden olunmaktadır. Objektif ve makul bir haklılaştırma olmamasına karşın Bakanlar Kurulu veya yasama organı üyeliği yapmış öğretim üyelerine farklı bir pozisyon ve kazanç imkanı tanınmaktadır. Düzenleme eşit şartlarda çalışan kişilerle ilgili ayrıma neden olduğu gibi, sadece öğretim üyelerine yönelik olması nedeni ile de sakıncalar içermektedir. Yapılan düzenleme tüm bu nedenlerden dolayı Anayasanın 10. maddesine aykırılık teşkil etmektedir ve iptali gerekir. 3) 18.06.2017 tarihli ve 7033 sayılı Sanayinin Geliştirilmesi ve Üretimin Desteklenmesi Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 18. maddesi 18 inci maddesi ile 2547 sayılı Kanuna eklenen Ek Madde 38 de bulunan ‘50 nci maddenin birinci fıkrasının (d) bendi kapsamında, ‘en fazla %20si ve ‘performansa dayalı kriterler ibarelerinin Anayasaya Aykırılığı, a) ‘50 nci maddenin birinci fıkrasının (d) bendi kapsamında ibaresinin Anayasaya aykırılığı İptali istenen madde ile Araştırma Görevlisi kadrosuna atamaların 2547 sayılı Kanunun 50 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi kapsamında yapılması öngörülmüştür. Araştırma görevlileri ile ilgili 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 33. maddesinde; ‘Araştırma görevlileri, yükseköğretim kurumlarında yapılan araştırma, inceleme ve deneylerde yardımcı olan ve yetkili organlarca verilen ilgili diğer görevleri yapan öğretim yardımcılarıdır. şeklinde tanımlanarak, ‘Bunlar ilgili anabilim veya ana sanat dalı başkanlarının önerisi, Bölüm Başkanı, Dekan, enstitü, yüksekokul veya konservatuvar müdürünün olumlu görüşü üzerine rektörün onayı ile araştırma görevlisi kadrolarına en çok üç yıl süre ile atanırlar; atanma süresiEsas Sayısı : 2017/156 Karar Sayısı : 2019/37 6 sonunda görevleri kendiliğinden sona erer. (Ek cümle: 21/4/2005 – 5335/10 md.) Bunlar aynı usulle yeniden atanabilirler. şeklinde düzenlenmiştir. Öğretim yardımcıları ise 2547 sayılı yasanın 7. Maddesinde ‘araştırma görevlileri, uzmanlar, çeviriciler ve eğitim öğretim planlamacıları olarak sayılmıştır. Yasanın 50. maddesi ise yasanın Öğretim ve Öğrenciler başlıklı 7. bölümünde düzenlenmiş olup, ‘Lisansüstü Öğretim başlığını taşımaktadır. 50/d bendinin içeriği lisansüstü öğrencilerine burs verilebileceği veya öğrencinin öğretim yardımcılığı kadrolarından birine her defasında bir yıl için atanabileceği şeklindedir. Bu anlamda, 50 d hükmü, ayrı bir araştırma görevlisi kadrosu yaratmadığı gibi, araştırma görevliliği kurumunu da tanımlamamaktadır. Yapılan düzenleme ile Araştırma Görevlilerinin bir yıl süreli ve güvencesiz istihdam edilmesine neden olacaktır. Söz konusu düzenleme üniversitelerde lisans üstü eğitim yapanların bir yıl geçici, her yıl yenilenen sözleşmelerle istihdam edilmelerini öngörmektedir. Akademik personelin çalışma ortamında bağımsız olması esastır. Araştırma Görevlilerinin iş güvencesinin kaldırılması, bir yıllık süre ile sınırlandırılması ve üst amirlerinin isteği ile süre uzatımına gidilmesi bağımsız ve özgür çalışma imkanını ortadan kaldıracaktır. Araştırma Görevlileri üniversitelerin gelecekteki akademik personel ihtiyacının karşılanacağı çalışanlardır. Kanunun uygulanması halinde Araştırma Görevlileri üniversitelerin akademik ve idari işlerini yerine getiren geçici ara eleman olarak görülecektir. Anayasanın ‘Yükseköğretim Kurumları başlıklı 130. maddesinin ilk fıkrasında, üniversitelerin kuruluş amacı şu şekilde tanımlanmıştır: ‘Çağdaş eğitim öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile; ortaöğretime dayalı çeşitli düzeylerde eğitim öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye ve insanlığa hizmet etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip üniversiteler Devlet tarafından kanunla kurulur. Anayasanın 130. maddesinin 9. fıkrasında yer alan ‘Yükseköğretim kurumlarının () öğretim elemanı yetiştirme, () üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretim elemanlarının görevlendirilmesi, öğrenimin ve öğretimin hürriyet ve teminat içinde () yürütülmesi, () kanunla düzenlenir. hükmüyle, yükseköğretim kurumlarının öğretim elemanı yetiştirme ödevi açıkça belirtilmiştir. Görüldüğü gibi, öğretim elemanı yetiştirme ödevi, Anayasaya göre üniversitelerin varlık nedeniyle bütünleşmektedir. Anayasanın ‘Yükseköğretim Üst Kuruluşları başlıklı 131. maddesinde ise, aynı şekilde, öğretim elemanı yetiştirme görevine Yükseköğretim Kurulunun kuruluş amacı içinde yer verilmiştir. (Yükseköğretim kurumlarının öğretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek, yükseköğretim kurumlarındaki eğitim öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmek, () ve öğretim elemanlarının yetiştirilmesi için planlama yapmak maksadı ile Yükseköğretim Kurulu kurulur.) 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 5. maddesi, yukarıda belirtilen Anayasa hükümlerine de uygun olarak, öğretim elemanı yetiştirme ödevini yükseköğretim kamu hizmetinin ana ilkelerinden biri olarak belirlemiştir: ‘Yükseköğretim aşağıdaki ‘Ana ilkeler doğrultusunda planlanır, programlanır ve düzenlenir: h Yükseköğretim kurumlarının geliştirilmesi, verimlerinin artırılması, genişletilmesi ve bütün yurda yaygınlaştırılması amacına yönelik olarak yenilerinin açılması, öğretim elemanlarının yurt içinde ve dışında yetiştirilmeleri ve görevlendirilmeleri, (...) milli eğitim politikası ve kalkınma planları ilke veEsas Sayısı : 2017/156 Karar Sayısı : 2019/37 7 hedefleri doğrultusunda ülke, çevre ve uygulama alanı ihtiyaçlarının karşılanması, () gerçekleştirilir. Yükseköğretim Kurulunun Görevleri Yasanın 7. maddesinde düzenlenmiştir. Yükseköğretim Üst Kuruluna, ‘a) Yükseköğretim kurumlarının bu Kanunda belirlenen amaç, hedef ve ilkeler doğrultusunda () yükseköğretim alanlarının ihtiyaç duyduğu öğretim elemanlarının yurt içinde ve yurt dışında yetiştirilmesi için () n)() gelişmiş üniversitelerin eğitim öğretim ve eleman yetiştirme alanlarında yapacağı katkıyı gerçekleştirmek için gelişmiş üniversiteleri görevlendirmek ve bu konudaki uygulama esaslarını tespit etmek () görevleri verilmiştir. Anayasa ve Yasa hükümlerinin Yükseköğretim Üst Kuruluna ve yükseköğretim kurumlarına yüklediği görev, öğretim üyesi yetiştirmek ve bu amaçla yükseköğretim kamu hizmetini ve hizmetin işgücü gereksinimini planlama çerçevesinde temin etmektir. Öğretim üyesi yetiştirme ve yükseköğretimin işgücü gereksinimini planlama ödevleri ile kamu hizmetinin sürekliliği ilkesi ile bağdaşan atama yöntemi, Yasanın 33 a maddesidir. Yasanın 50  d maddesi ile yapılacak atama yöntemi, açıklanan anayasal ve yasal görevlerin yerine getirilmesine elverişsizdir. Kamu kurumları hizmet esaslarını, hizmetin en sağlıklı şekilde işletilmesini sağlayacak şekilde yürütmelidir. Üniversitede amaç, bilim insanı yetiştirerek ülkenin bilimsel gelişmişliğine katkıda bulunmak ve Lisans Lisansüstü Eğitim vasıtasıyla da bilimsel kültürel gelişimi sağlamak ve ülkenin nitelikli personel ihtiyacını karşılamaktır. ‘Üniversitenin iki temel amacı vardır. Birincisi bilim ve teknoloji üretmek; ikincisi, bunu üretecek ve uygulayacak vasıfta insanlar yetiştirmektir. Söz konusu yasa ile anayasal düzenlemeler göz ardı edilmektedir. İlgili Kanun maddesi hiçbir şekilde araştırma görevlisi yetiştirme amacına hizmet etmemektedir. Zira bilimsel özgürlüğün kullanımı mesleki güvence ile doğrudan bağlantılıdır. Mesleki güvenceden yoksun araştırma görevlilerinin serbestçe bilimsel çalışma ve araştırma yapmasını beklemek imkansızdır. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu YD İtiraz No:2010/5 Nolu Kararında; ‘Bu durumda, öğretim üyesinin sözleşmesinin herhangi bir neden gösterilmeden yenilenmeyeceğinin öngören bir işlemin ve böyle bir işleme dayanak olabilecek düzenlemenin, öğretim üyelerinin bilimsel özgürlüğünü, mesleki güvencesini zedeleyeceği, dolayısıyla akademik faaliyeti aksatacağı açık olup, böyle bir durum Anayasanın 130.maddesine uygun görülemez şeklinde görüş bildirilmiştir (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 2010/5 YD İtiraz Kararı). Bu çerçevede Anayasa Mahkemesinin üniversitelerin hukuki niteliği, bilimsel özerklik ve akademik personelin mesleki güvencesi konularını incelediği kararlarında(örneğin 25.5.1976 günlü E.1976/1 K.1976/28 sayılı 30.05.1990 günlü, E.1990/2, K.1990/10 sayılı, 15.7.2002 günlü, E.2001/380 K.2002/69 sayılı kararları) üniversitelere bilimsel özerklik tanındığı vurgulanarak üniversite öğretim üyelerinin bilimsel çalışma ve araştırmaları eğitim ve öğretimi özgürce yapabilmeleri için mesleki güvenceye sahip olmalarının gerekli olduğu belirtilmiştir. 50/d uygulaması, araştırma görevlilerinin esnek ve güvencesiz istihdamının en saf biçimi olmuştur. 50/d uygulaması, bu statüdeki araştırma görevlisinin lisansüstü eğitimi sırasında istihdamını sağlamakta ancak tezini başarıyla bitirip öğrenciliği sona erdiğinde veya azami sürede tezini bitiremediğinde kadro ile ilişkisinin kesilmesine yol açmaktadır. Bu durumun pratik sonucu, araştırma görevlilerinin üniversitenin geleceği olduğu düşüncesinin tümüyle ortadan kalkması ve araştırma görevlilerinin üniversitenin akademik ve idari işleriniEsas Sayısı : 2017/156 Karar Sayısı : 2019/37 8 yerine getiren, geçici ara eleman olarak görülmeye başlanması olmuştur. Özellikle araştırma görevlilerinin iş tanımlarının kasıtlı biçimde muğlak bırakılması, ciddi ölçüde angaryayı beraberinde getirmekte ve bu duruma itiraz ettiklerinde mobbinge maruz kalmalarına neden olmaktadır. Üniversite yönetimlerinin ve öğretim üyelerinin, akademinin en alt basamağında çalışan genç bilim insanlarına yeri geldiği zaman öğrenci, yeri geldiği zaman ‘çalışan muamelesi yapması, araştırma görevlilerinin emeklerini değersiz kılan, haklarını hiçe sayan çalışma ilişkilerine zemin hazırlamaktadır. Araştırma görevlilerinin üniversitenin karar alma ve yönetim süreçlerinden dışlanması ise söz konusu çalışma ilişkisini perçinlemektedir. Anayasanın 130 uncu maddesinde; üniversitelerin işleyişinde kanunlarda öngörülen esaslara uyulacağını; öte yandan öğretim elemanlarının görevleri, unvanları, atama, yükselme ve emeklilikleri gibi hususların da, ancak kanunda gösterilen usul ve şartlarla yerine getirileceğini düzenlenmiştir. Anayasanın Kamu Hizmetlerine Girme Hakkı başlıklı 70. maddesinde ‘Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir. Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez. ifadelerine yer verilmiştir. Dava konusu düzenleme yukarıda saymış olduğumuz anayasal hükümlerin de ihlali niteliğindedir. Dava konusu düzenleme, Anayasada güvence altına alınan kamu hizmetine girme hakkının hukuka aykırı bir biçimde hakkın özünü etkileyecek şekilde sınırlandırılması anlamına gelmektedir. Anayasanın 70. Maddesinin kamu hizmetine girme hakkına getirdiği tek sınır ‘görevin gerektirdiği niteliklerdir. Araştırma görevlileri yıllık atama ile görev yapan kamu görevlileridir. Bu şekilde, dava konusu düzenleme ile, yasada belirlenen yetki kurallarına ve atama yöntemine aykırı düzenlemelerle, araştırma görevlilerinin kamu hizmetine girişine 33 a maddesinin dayanak alınması imkansızlaştırılmaktadır. Bu nedenlerden dolayı yapılan düzenleme Anayasanın 70., 130. ve 131. maddelerine aykırılık içermektedir. b) ‘en fazla %20si ibaresinin Anayasaya Aykırılığı Yapılan düzenleme ile 50/d kapsamında atanıp doktora ve sanatta yeterlilik eğitimlerini tamamlayanlardan, kurumların senatolarınca belirlenen çalışanlardan sadece %20sinin, performansa dayalı kriterler çerçevesinde yardımcı doçentlik kadrolarına atanmaları öngörülmüştür. Düzenleme atanacak kişi sayısını sınırlandırmakla beraber sübjektif kriterler içeren performans sistemi getirmektedir. Kurumlarında doktora ve sanatta yeterlilik eğitimlerini tamamlayanlardan sadece %20sinin yardımcı doçentlik kadrosuna atanacak olmalarının sınırlandırılması eşitlik ilkesinin ihlali anlamını taşımaktadır. Anayasanın 10. maddesinde ‘herkes, dil, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım gözetmeksizin kanun önünde eşittir denmektedir. Araştırma görevlilerinin kendi kurumlarına sadece %20sinin atanabilmesi eşitlik ilkesine aykırılık içermektedir. %20 sınırlaması Anayasanın 10. maddesinde belirtilen kanun önünde eşitlik ilkesine aykırıdır.Esas Sayısı : 2017/156 Karar Sayısı : 2019/37 9 Anayasanın Kamu Hizmetlerine Girme Hakkı başlıklı 70. maddesinde ‘Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir. Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez. ifadelerine yer verilmiştir. Dava konusu düzenleme yukarıda saymış olduğumuz anayasal hükümlerin de ihlali niteliğindedir. Dava konusu düzenleme, Anayasada güvence altına alınan kamu hizmetine girme hakkının hukuka aykırı bir biçimde hakkın özünü etkileyecek şekilde sınırlandırılması anlamına gelmektedir. Anayasanın 70. maddesinin kamu hizmetine girme hakkına getirdiği tek sınır ‘görevin gerektirdiği niteliklerdir. Araştırma görevlileri yıllık atama ile görev yapan kamu görevlileridir. Bu şekilde, dava konusu düzenleme ile, araştırma görevlilerinin kamu hizmetine girişine sınır getirilmektedir. Araştırma görevlilerinin, kamu hizmetine girişte aranan nitelikleri kaybetmedikleri ve ihtiyaç ve başarı konusunda aranan öneri ve olumlu görüşleri sağladıkları takdirde, başka hiçbir koşul aranmaksızın atanmaları gerekmektedir. Oysa, dava konusu işlem, Anayasanın 70. maddesinde tanınan kamu hizmetine girme hakkını sınırlamakta, kamu hizmetinin sürekliliği ilkesine aykırı sonuçlar doğurmaktadır. c) ‘performansa dayalı kriterler ibaresinin Anayasaya AykırılığıPerformansa dayalı kriterler ifadesine bakıldığında sübjektif ögelerin varlığı açıkça görülmektedir. Ayrıca ‘performansa dayalı kriterler ifadesi belirsizlik ifade etmektedir. Anayasa, TBMMye yasama erkini, netice itibariyle, kamu yararını sağlamak üzere vermiştir. Yapılan yasama işlemlerinin, kamu yararı amacına değil, öznel (subjektif) amaçlara yönelik olarak yapılması halinde ise yasama yetkisinin saptırıldığını söylemek gereklidir. Madde metninde yer alan ‘performansa dayalı kriterler ibaresi belirsiz bir ifadedir. Halbuki hukuk devleti olmanın birincil koşulu düzenlemelerin belirli olması anlamına gelmektedir. Bir başka deyişle, hukuk devletinin temel ilkelerinden biri de ‘belirlilik ilkesidir. Performans kriterleri net olarak açıklanmamıştır. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Belirli ve öngörülebilir kurallara bağlanmaksızın verilen yetkiler hukukî güvenlik sağlayamayacağı için Anayasanın 2. maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesine aykırılık teşkil etmektedir. Anayasa Mahkemesi, ‘hukuk devleti ilkesini; hukuk güvenliği, kamu yararı, yasaların öngörülebilir olmaları ölçütleriyle birlikte açıkladığı kararında şu tespitlerde bulunmuştur: ‘Anayasanın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, her eylem ve işlemi hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu güçlendirerek sürdüren, Anayasaya aykırı durum ve tutumları benimsemeyen, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, yasaların üstünde Anayasanın ve yasa koyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri bulunduğu bilincinde olan devlettir. (Anayasa Mahkemesinin 28.1.2004 Tarihli ve 2003/86 Esas, 2004/6 Karar sayılı Kararı, Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi, Sayı:40, 2. Cilt, Ankara 2005, sh.486). Ölçütleri açık ve net olmayan performans kriterlerine göre yardımcı doçent kadrolarına atama yapılamayacağı hukuksal anlamda net olarak ortadadır. Sadece mülakat sınavına dayalı yapılan atamalarda bile (Milli Eğitim Bakanlığı şube müdürlüğü sınavı) Danıştayda açılan davalarda; Danıştay 5. Dairesinin 2013/8367 Esas veEsas Sayısı : 2017/156 Karar Sayısı : 2019/37 10 Danıştay 2. Dairesinin 2013/10363 Esas sayılı yürütmeyi durdurma kararları verilmiştir. Her iki kararda da özetle, ‘Şube Müdürlüğü atamaları için; sadece sözlü sınavla atama yapılamayacağı, objektif olan yazılı sınavının değerlendirme dışı bırakılamayıp belirleyici olması gerektiğinden söz edilmiştir. anılan Danıştay kararlarının uygulanmaması üzerine MEB aleyhine 100lerce dava açılmıştır. Anılan kararlardan biri de Ankara 7. İdare mahkemesi taraf