Esas Sayısı: 1988/38 Karar Sayısı: 1989/7 1 "... I. İptal İsteminin Gerekçesi: Dava dilekçesinde iptal isteminin gerekçe bölümü aynen şöyledir: "Konunun Analizi ve İptal Nedenleri" Bilindiği üzere; 1580 sayılı Belediye Yasasının 93 üncü maddesi 3394 sayılı yasa ile değiştirilmişti. 1580 sayılı yasanın 93 üncü maddesinin 3394 sayılı yasa ile değiştirilmesinden önceki şekli aynen şöyle idi: "Reislik intihabı için meclisin içtima daveti" "Madde 93.  (19.7.1963 307) Belediye Başkanlığının herhangi bir sebeple boşalması veya izin, hastalık ve işten el çektirme gibi hallerde yeni başkan seçimi yapılmasına veya başkanın görevine başlamasına kadar meclis her toplantı yılı başında içinden bir üyeyi başkanvekili seçer. Buna rağmen ileride yeniden bir başkanvekili seçilmesine lüzum hasıl olduğu takdirde başkanvekilinin seçimi için vali meclisi toplantıya çağırır. Belediye Başkanlığı ile belediye meclisinin aynı zamanda boşalması veya meclis tarafından çağırmadan itibaren üç gün içinde başkanvekili seçilmemesi hallerinde yeni seçime veya Belediye Başkanının görevine başlamasına kadar il merkezi belediyelerinde İçişleri Bakanı ve diğer yerlerde valiler tarafından münasip bir başkanvekili atanır..." Görüldüğü gibi bu madde, ilke olarak belediye başkanvekilinin atanmasını belediyenin en yetkili organı olan belediye meclisinin seçimine bırakmıştır. Belediye başkanvekili seçiminin belediye meclisine bırakılması, demokratik yerel yönetim anlayışına, yerel yönetim karar organlarının seçimle oluşturulması esasına, yerel yönetimlerin yerinden yönetim ilkesine göre düzenlenme esasına, yerel yönetimlerin tüzelkişiliğe sahip özerk kuruluşlar olduğu gerçeğine 'tümüyle uygun ve bu ilkelerin doğal bir sonucudur. Ama ne yazık ki, demokrasinin daha da geliştiği, daha da geniş anlam ve içerik kazandığı bir aşamada, yukarıdaki düzenlemenin yapıldığı tarihten (19.7.1963) çeyrek asır sonra, bu madde 3394 sayılı yasa ile değiştirilerek demokratik yerel yönetim anlayışına ve buna ilişkin demokratik ilkelere tamamen ters bir düzenleme getirildi. Belediye Yasasının 93 üncü maddesini değiştiren 3394 sayılı yasa, bu maddeyi yeni şekli ile şöylece düzenlemişti: Reislerin İşten El Çektirilmeleri Madde 92  (19.7.1963 307 ile mülga) Mad. 4 Başkanvekili ve Geçici Görevlendirme Madde 93  (20.6.1987 3394).Esas Sayısı: 1988/38 Karar Sayısı: 1989/7 2 Belediye başkanı; izinli, özürlü veya raporlu bulunacağı veya beldeden görevli olarak ayrılacağı durumları dikkate alarak önceden, meclis üyeleri arasından bir başkanvekili belirler. Belediye başkanlığı ve başkanvekilliğinin aynı zamanda boşalması halinde, yeni başkan görevine başlayıncaya kadar il merkezi belediyelerinde, İçişleri Bakanı, diğer belediyelerde valiler tarafından meclis üyeleri arasından bir başkanvekili atanır. Belediye başkanlığı ile belediye meclisinin aynı zamanda boşalması halinde ise yeni seçime veya belediye başkanının görevine başlamasına kadar il merkezi belediyelerinde içişleri Bakanı, diğer belediyelerde valiler tarafından münasip bir başkanvekili atanır. Belediyelerin seçilmiş organları veya bu organların üyeleri hakkında görevleri ile ilgili bir suç sebebi ile soruşturma veya kovuşturma açılması halinde, İçişleri Bakanı geçici bir tedbir olarak, kesin hükme kadar bu organları veya organların üyelerini görevden uzaklaştırabilir. Bu durumda bakanın teklifi Başbakanın onayı ile kesin hükme kadar meclis üyeleri arasından geçici olarak bir başkan görevlendirilebilir... Görülüyor ki başkanvekilini atama, bu yeni düzenleme ile belediye meclislerinden alınarak merkezi idarenin temsilcisi olan. vali, İçişleri Bakanı ve içişleri Bakanının önerisi ile Başbakanın onayına bırakılmıştır. Diğer taraftan 1580 sayılı yasanın 93 üncü maddesindeki değişikliğe paralel olarak aynı yasa, yani 3394 sayılı yasa ile büyükşehir belediye yönetimlerine ilişkin 3030 sayılı yasanın 9 uncu maddesine de hakkında görevleri ile ilgili bir suç sebebi ile soruşturma veya kovuşturma açılan belediye başkanının içişleri Bakanınca geçici bir tedbir olarak görevden alınması halinde, ilçelerde vali, illerde içişleri Bakanının önerisi ve Başbakanın onayı ile meclis üyeleri arasından bir başkanvekili atanmasını öngören bir hüküm eklenmişti. Yani 1580 sayılı yasanın 93 üncü maddesine konulan bu hüküm aynen 3030 sayılı yasanın 9 uncu maddesine de ek olarak konulmuştu. Bu özünde demokratik yerel yönetim anlayışına ters düşen bir düzenlemedir. Dünyada demokrasiler daha da gelişip etkinleşirken bizde çeyrek asır evvele göre daha da gerilere götürülmeye cüret edilmesi tam bir talihsizliktir. Bu nedenle, 3394 sayılı Yasanın iptali için Sosyaldemokrat Halkçı Parti Türkiye Büyük Millet Meclisi Grubu, Yüce Mahkemenize başvurdu. Anayasa Mahkemesinin Esas 1987/22, Karar 1988/19 sayılı ve 13.6.1988 günlü kararı ile. 3394 sayılı yasa ile değiştirilen 1580 sayılı yasanın 93 üncü maddesindeki; "Belediyelerin seçilmiş organları veya bu organların üyeleri hakkında görevleri ile ilgili bir suç sebebiyle soruşturma veya kovuşturma açılması halinde, içişleri Bakanı geçici bir tedbir olarak, kesin hükme kadar bu organları veya organların üyelerini görevden uzaklaştırabilir." ibaresinden sonra gelen; "Bu durumda Bakanın teklifi Başbakanın onayı ile kesin hükme kadar meclis üyeleri arasından geçici olarak bir başkan görevlendirebilir." şeklindeki hükmü, Anayasaya aykırı bularak iptal etmiştir.Esas Sayısı: 1988/38 Karar Sayısı: 1989/7 3 Karar metninde iptale ilişkin olarak aynen şöyle denilmektedir: "3. Maddenin dördüncü fıkrasının Anayasa'ya aykırılığı sorunu: a) Anayasa'nın 127. Maddesi Yönünden inceleme: Dava konusu "fıkra, üçüncü fıkradaki "görevden uzaklaştırma" durumunda geçici olarak bir başkanın görevlendirilmesini öngörmektedir. Sorun, "Görevlendirme" gereğinden değil, Bakanın teklifi ve Başbakanın onayı ile yapılmasından doğmaktadır. Uzaklaştırma durumu, Anayasa'nın 127. maddesinin dördüncü fıkrasının tanıdığı yetkiye dayanmakla birlikte, uzaklaştırılanın yerine doğrudan görevlendirme, bu uzaklaştırmanın doğal sonucu olarak karşılanamaz. Uzaklaştırmaya yetkili olan makamla görevlendirmeye yetkili olan makamı '"aynı makam" saymak 127. maddenin amacı ve anlamı karşısında olanaksızdır. Merkezî yönetimin vesayet yetkisini 127. maddenin beşinci fıkrasının sınırladığı durumlar dışına taşırmak, yerel yönetim ve yerinden yönetim ilkelerini yadsıma görünümündeki düzenlemelere geçerlik tanımak düşünülemez. Yönetsel ilişkilerde hiye rarşik bağlantının olur vereceği yetki, seçimi temel edinmiş özerk kuruluşlarda geçerli olamaz. Belediye meclisinin çoğunluğu dışında herhangi bir üyesinin siyasal nedenlerle hukukla bağdaşmayan amaçlarla başkan olabilmesine yolaçan düzenleme, merkezî yönetimin vesayet dışı müdahalesine açık çağındır. Bu belirlemeyi merkezî yönetimin siyasal kimlikli organlarına yaptırmak Anayasa'ya aykırıdır. Atamanın geçici ya da sürekli olması sonucu etkilemediği gibi, soruşturma ve kovuşturma açtırmak, bu nedenlerle görevden uzaklaştırmak olanağı her zaman bulunduğundan "geçici" atama, "sürekli" atamaya da dönüşebilir. Anayasa Mahkemesi'nin 3420 sayılı Yasayla ilgili olarak 127. maddeyi, bu maddedeki ilkeleri değerlendiren 13.6.1988 günlü, Esas: 1988/14, Karar: 1988/18 sayılı kararında bu konuda yeterli açıklık bulunduğundan burada yenilenmesine gerek görülmemiştir. Bu nedenlerle düzenleme Anayasa'nın 127. maddesine aykırıdır. b) Anayasa'nın 68. Maddesinin İkinci Fıkrası Yönünden İnceleme: Konunun, siyasî partileri demokratik siyasî hayatın vazgeçilmez öğesi sayan 68. maddenin ikinci fıkrasıyla bir ilgisi yoktur. c) Anayasa'nın 2. ve 5. Maddeleri Yönünden İnceleme: Belediye tüzelkişiliğinin karar organı ve en önemli öğesi olan belediye meclisini dışlamak suretiyle siyasal amaçlı gereksiz müdahalelere ve azınlığı temsil eden bir üyenin başkan olarak görevlendirilmesine yol açan, Anaya yasanın 127. maddesindeki ilkelere ters düşen, bir anlamda da seçme ve seçilme hakkını etkileyen düzenleme, demokratik hukuk devleti ilkesiyle ve devletin demokrasiyi koruma amacıyla bağdaşamayacağı için Anayasa'nın 2. ve 5. maddelerine aykırılık belirgindir. Dördüncü fıkra iptal edilmelidir." Görüldüğü gibi; hakkında soruşturma ve kovuşturma açılması nedeniyle İçişleri Bakanınca görevden alınan belediye başkanının yerine "merkezî yönetimin siyasal kimlikli organlarına atama yaptırmak Anayasa'ya aykırı" görülmüştür. Böyle bir işlemin "yerel yönetim ve yerinden yönetim ilkelerini yadsıma" olacağı, "merkezi yönetimin vesayet dışı müdahalesine açık çağrı teşkil edeceği", "seçme ve seçilmeEsas Sayısı: 1988/38 Karar Sayısı: 1989/7 4 hakkını zedeleyeceği", "demokratik hukuk devleti ilkeleriyle ve devletin demokrasiyi koruma amacıyla bağdaşmayacağı" saptanmıştır. Buna göre; sakınca teşkil eden önemli nokta; böyle bir atamayı "merkezi idarenin siyasal kimlikli organlarına yaptırmaktadır." Yerel yönetim sistemimizde 3394 sayılı Yasa ile de hayli tahribat yapan iktidar, Anayasa Mahkemesi'nin anılan kararını adeta hiçe saymış, yok saymış ve çıkardığı 335 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Anayasa Mahkemesi'nin iptal ettiği hükmü bu yolla yeniden yürürlüğe koymuştur. Yürürlüğe konan 335 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. maddesinde: "3030 sayılı Büyükşehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun'un 9 uncu maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir. "Bu durumda görevden uzaklaştırılan belediye başkanının yerine içişleri Bakanı tarafından meclis üyeleri arasından geçici bir başkan görevlendirilir." denmektedir. Anayasa Mahkemesince iptal edilen 1580 sayılı Belediye Yasasının 93 üncü maddesinin dördüncü fıkrası ile 335 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. maddesinin ikinci fıkrası arasında herhangi bir fark yoktur. Her iki fıkra da "merkezî idarenin siyasal kimlikli organlarına aynı atama yetkisini" vermektedir. 1580 sayılı Yasanın 93 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında; "İçişleri Bakanının önerisi ve Başbakanın onayı" öngörülmekte, Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. maddesinin ikinci fıkrasında ise yalnızca içişleri Bakanını atamaya yetkili kılmıştır. Yani burada formalite azaltılmıştır. Ayrıca görevden alan merkezi idarenin siyasal kimlikli organına doğrudan doğruya atama yetkisi verilmiştir. Bu durumda Anayasa Mahkemesi'nin iptal gerekçesindeki esaslara aykırılık daha net ve daha ağırlıklı hale getirilmiştir. Ayrıca, 1580 sayılı Yasanın 93 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında ve yine 3030 sayılı Yasanın 9 uncu maddesine eklenen fıkrada yeralan "kesin hükme kadar" ibaresi Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. maddesinin ikinci fıkrasında yer almamıştır. Burada da bir fark yoktur. Zira, "kesin hükme kadar" ibaresi fıkra metninde bulunsa da bulunmasa da yapılan geçici atama kesin hükme kadar olacaktır. Bu nedenle, hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak bir tarzda görülmektedir ki; Anayasa Mahkemesi'nin Anayasa'ya aykırı bularak iptal ettiği yasa hükmü Kanun Hükmünde Kararname ile yeniden ihya edilerek yürürlüğe konulmuştur. İptal edilen hüküm ile yeniden getirilen hüküm arasında esasa etkisi olmayan ifade farklılıklarının mevcut olması, iptal edilen hüküm yerine aynı hükmün yeniden ihya edildiği gerçeğini bertaraf edemeyiz.Esas Sayısı: 1988/38 Karar Sayısı: 1989/7 5 İfade farklılıkları olduğunu gerekçe kabul ederek, hükmün yeniden ihya edilmediği sonucuna varılırsa; Anayasa tahribinin önüne geçilemez. Anayasa Mahkemesi'nin pratikte hiçbir etkinliği kalmaz. Böyle bir düşünce, Anayasayı, devleti ve demokrasiyi çoğunluğun keyfine terketmek demek olur ki; bunun bedeli ülke için, Cumhuriyetimiz için son derece ağır olur. Devletin hukuk devleti niteliği göstermelik hale gelir. Anayasa Mahkemesinin böyle bir düşünceye itibar etmesi, kendi varlık nedeniyle hiç mi hiç bağdaşmaz. Anayasa Mahkemesi yetkilerini benimsememezlik edemez. Öğretideki konuya ilişkin görüşleri bu davada da yinelemekte yarar görmekteyiz. Prof. Faruk Erem, Ceza Usulü Hukuku, kitabında (Hukuk Fakültesi yayınları 1973, Sayfa 329) şöyle demektedir; "Anayasa Mahkemesinin iptal kararına rağmen iptal edilen hükmün aynı veya benzerini, değişik deyimlerle aynı hükmü kanunlaştırma hareketi, Anayasaya aykırılıktan Anayasayı ihlâl kavramına değin giden kuvvetli bir karinedir. Fakat Anayasaya aykırılıkta ısrarın herhalde bir anlamı ve yorumu olabilecektir. Kaldı ki, yürütme organının Anayasa Mahkemesi kararına uymak zorunluluğunda olmadığı (Anayasa Mahkemesi Kararının bağlayıcı olmadığı) zannı hukuki bir görüş sayılmaz. Emrin bağlayıcılığı ile bir hükmün bağlayıcılığı aynı şey değildir. Bir tarafa yapıcı, diğer tarafa bozucu yetki tanıyan ye bunun ne zaman biteceğini göstermeyen bir hukuk sistemi mantıken mevcut olamaz. Bir tarafa yapılan bozmak yetki tanınmış olunca diğer tarafın uyma zorunluluğu böyle bir sistemin tabi sonucudur. Tevali eden bozma ve aynı şeyi yapma karşılıklı her iki organı yıpratacaktır. Böyle bir sonuç aynı Anayasa sistemi içinde haklı görülemez." Prof. Dr. Tahsin Bekir Balta da (îdare Hukuku kitabında S. 164) aynı doğrultuda düşünce belirterek, yasama organının "Anayasa Mahkemesince iptal olunan bir kanun kuvvetinin ne aynının ve ne de benzerini kısmi de olsa çıkaramayacağını, aksi halde Anayasa Mahkemesi kararının bağlayıcılığı kuralına aykırı düşeceğini ve sırf bu sebepten iptali gerekeceğini ileri sürmekte" ve "iptal edilen hükmü yeniden yürürlüğe koymak" gibi bir olay çok ciddi bir konu olduğu ve "Anayasaya aykırılık" kavramı bu sınırda bitmiş sayılacağı ve bundan sonra sadece Anayasayı ihlâl fiilinin kanuni unsurlarının olayda mevcut olup olmadığının münakaşası kalır." şeklinde görüş belirlemişlerdir. Şimdi, bu Kanun Hükmündeki Kararnameye bir başka açıdan da bakalım. Bu Kanun Hükmündeki Kararnamenin ilk paragrafında 3268 sayılı Yetki Kanunu ile 3347 sayılı Yetki Kanununun verdiği yetkiye dayanılarak Bakanlar Kurulunca kararlaştırıldığı belirtilmektedir. Anılan yetki yasalarım incelediğimizde; 3268 sayılı Yetki Yasası 19.4.1987 tarihinde 3347 sayılı yasa ile değişikliğe uğramış ve bu değişiklikle son şeklini almıştır. Bu yetki yasasının 2 nci maddesi, yetkinin kapsamım ilgili yasa isimleri ve numaralarım da zikrederek somut bir şekilde belirlemiştir. Gerek bu kapsam maddesinden ve gerekse "ilkeler" başlıklı 3 üncü madde içeriğinden açık ve net biçimde anlaşılmaktadır ki; bu yetki yasası yerel yönetimlerin seçilmiş organlarına ilişkin konular ile yeni belediyeler oluşturulması konularını kapsamamaktadır. Bu nedenle, buEsas Sayısı: 1988/38 Karar Sayısı: 1989/7 6 kanun hükmünde kararnamenin dayanağı yoktur. Bu kanun hükmünde kararname yetki dışı bir düzenlemedir. Kaldı ki; bu kanun hükmündeki kararnamenin düzenlediği konular Anayasanın 127 ve 128 nci maddelerinde açıkça belirtildiği gibi, ancak kanunla düzenlenebilecek konulardır. Bu nedenle, hükümet her şeyden evvel yasama organının yetkililerini gasp etmiştir. Diğer taraftan da, kendisini Anayasa Mahkemesi kararı ile bağlı saymayarak, Anayasa Mahkemesi kararına karşın hüküm oluşturmuştur. Böylece hükümet, yürütme, yasama ve yargı yetkilerini tekeline almış ve bu kuvvetleri bu kanun hükmündeki kararnamede birleştirmiştir. Bu, açıkça bir Anayasa ihlâlidir. Bu kanun hükmündeki kararname incelendiğinde, bir başka hususta kendiliğinden açıklık kazanmaktadır. Bu kanun hükmünde kararname 12 Ağustos 1988 Cuma günlü Resmi Gazetede neşredilmiş Oysa ki, kararname metnine baktığımız zaman kanun hükmünde kararnamenin 4.7. 1988 tarihinde kararlaştırıldığı belirtilmektedir. Buna göre bu kanun hükmündeki kararname Bakanlar Kurulunca kararlaştırıldıktan 38 gün sonra yayımlanmıştır. Anayasa Mahkemesinin alınan iptal karan ise, 15 Temmuz 1988 tarihli Resmi Gazetede yayımlanmıştır. Kararlaştırılmış olan bir kanun hükmünde kararnamenin 38 gün bekletildikten sonra yayımlanmasının inandırıcı ve gerçekçi bir izahını bulmak oldukça güçtür. Belli ki, Hükümet kararnamenin kararlaştırıldığı tarihin, Anayasa Mahkemesinin iptal kararının yayımı tarihinden önceki bir tarih olmasını bilinçli bir tarzda saptayarak, Anayasa Mahkemesi kararı ile ters düşmediğini gösterecek bir kanıt oluşturmaya çalışmıştır. Daha açıkça ifade edecek olursak, Hükümet Kanun Hükmünde Kararnameyi Anayasa Mahkemesinin iptal kararının yayımlandığı tarihten sonra almış olmasına karşın KHK'yi kararlaştırma tarihini eski bir tarih olarak göstermiştir. Çünkü, Anayasa Mahkemesi kararı yayımlanana kadar, aynı konudaki yasa hükmü zaten yürürlüktedir. Yürürlükte aynı yasa hükmü var iken, neden kanun hükmünde kararname ile hüküm yeniden getirilsin. Bu da gösteriyor ki, 335 sayılı Kanun Hükmündeki Kararname 4.7. 1988 tarihinde değil, 15 Temmuz 1988 tarihinden sonra kararlaştırılmıştır. Bunun Hükümete hiçbir yararı yoktur. Böyle bir durum Hükümeti sorumluluktan kurtaramaz. Çünkü; Kanun Hükmündeki Kararname yayımlanmadan yürürlüğe girmez. Hükümet, Anayasa Mahkemesinin iptal kararının yayımlanmasından sonra kanun hükmündeki kararnameyi yayımlayıp iptal cihetine gidebilirdi. Bu Kanun Hükmünde Kararname her şeyden evvel arz edilen bu nedenlerle Anayasanın aşağıda gösterilen hükümlerine aykırıdır.Esas Sayısı: 1988/38 Karar Sayısı: 1989/7 7 Anayasaya aykırılığı biline biline Hükümetin kanun hükmünde kararname çıkarmasının Anayasaya aykırılığı öncelikle incelenip karara bağlanmalıdır. HÜKÜMETİN ANAYASAYA AYKIRILIĞI BİLMESİNE KARŞIN 335 SAYILI KANUN HÜKMÜNDEKİ KARARNAMEYİ ÇIKARMASININ ANAYASAYA AYKIRILIĞI VE AYKIRILIK GEREKÇELERİ: 335 SAYILI KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMENİN 2 nci maddesinin oluşturularak yürürlüğe konulması nedeniyle Anayasaya aykırılık: 1  Anayasanın Başlangıç Bölümüne Aykırılık a) Anayasanın Başlangıç bölümünde "Kuvvetler ayrımının, Devlet organları arasında üstünlük sıralaması anlamına gelmeyip, belli devlet yetkilerinin kullanılmasından ibaret ve bununla sınırlı medeni bir iş bölümü ve is birliği olduğu ve üstünlüğün ancak Anayasa ve kanunlarda bulunduğu." hüküm altına alınmıştır. Yukarıda arz edildiği üzere; Anayasa Mahkemesi kararı ile Anayasaya aykırılığı saptanan hüküm, bu Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesi ile yeniden yasalaştırılmıştır. Yürütme organı, belli koşullarda, kullanmakta olduğu Kanun Hükmünde Kararname çıkarma yetkisini, bir başka deyişle istisnai yasama yetkisini kullanırken, Anayasa Mahkemesi kararını hiçe saymış, yok saymış ve onun yerine yasa hükmü oluşturmuştur. Kaldı ki, yukarıda arz edildiği üzere, kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisinin kaynağı, dayanağı olan yetki kanununda, Bakanlar Kuruluna böyle bir yetki verilmemiştir. Bakanlar Kurulu yetkisiz olarak doğrudan doğruya böyle bir işlemi yapmış ve yasama yetkisini gasp etmiştir. Böyle bir işlem, yürütmenin ve yasamanın yargıdan üstün olması, onun kararlarını kaldırma yetkisine sahip olması hallerinde gerçekleştirilebilecek bir işlemdir. Böyle bir üstünlük ne yürütme ve ne de yasama organında mevcuttur. Bu nedenle, kanım hükmünde kararnamenin 2 nci maddesini oluşturma işlemi, Anayasanın Başlangıç bölümünün yukarıda metnini arz ettiğimiz 6 ncı paragrafındaki hükmüne aykırıdır. b) Yine Anayasanın Başlangıç bölümünde; "Millet iradesinin mutlak üstünlüğü, egemenliğin kayıtsız şartsız Türk milletine ait olduğu ve bunu millet adına kullanmaya yetkili bulunan hiç bir kişi ve kuruluşun, bu Anayasada gösterilen hürriyetçi demokrasi ve bunun icapları ile belirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağı." hüküm" altına alınmıştır. Anayasamız millet iradesinin ve egemenliğinin yasama, yargı ve yürütme organlarınca kullanılacağını öngörmüştür. Millet iradesinin üstünlüğü ancak bu yolla sağlanmaktadır.Esas Sayısı: 1988/38 Karar Sayısı: 1989/7 8 Ayrıca, hürriyetçi demokrasi ancak kuvvetler ayrılığının uygulanması ile gerçekleştirilebilmektedir. Kuvvetlerin ayrı ayrı ellerde olması, hürriyetçi demokrasinin icaplarındandır. Anayasaya aykırılığı yargı kararı ile saptanan hükmün yürütme organınca, her hangi bir yetkiye de dayanmaksızın, yasama yetkisi gasbedilerek yeniden yasalaştırılması, kuvvetleri yürütme organında birleştirmek demektir. 335 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesinin oluşturularak yürürlüğe konulması, Anayasanın başlangıç bölümünün anılan paragrafındaki hükümlere de aykırıdır. Gerek bu bölümde ve gerekse yukarıda arz ettiğimiz nedenler karşısında, Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesinin Bakanlar Kurulunca kararlaştırılarak yürürlüğe konulması işlemi Anayasanın Başlangıç bölümüne aykırıdır. İptali gerekir. 2  Anayasanın 2 nci Maddesine Aykırılık Anayasanın 2 nci maddesi Devletin bir hukuk devleti olduğunu belirlemiştir. Hukuk devleti, devletin her organının hukuka uygun davrandığı, bu uygunluğun yargı organı tarafından denetlendiği durumlarda söz konusu olabilir. Hukuk devleti olmanın belirgin özelliği her organın ve herkesin hukuka bağlı olmasıdır. Kuvvetler ayrılığı, hukukun üstünlüğünü sağlayan temel ilkedir. Kuvvetler ayrılığı olmayan devlette hukukun üstünlüğünden söz edilemez. 335 sayılı Kanun Hükmündeki Kararnamenin 2 nci maddesinin yürütme organınca oluşturularak yürürlüğe konulması hukuk devletinde yapılacak bir işlem değildir. Gerek bu bölümde ve gerekse yukarıda arz edilen nedenler karşısında 335 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesinin kararlaştırılarak yürürlüğe konulması Anayasanın 2 nci maddesine de aykırıdır. İptali gerekir. 3  Anayasanın 5 nci Maddesine Aykırılık Anayasanın 5 nci maddesi, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumayı, devletin temel amacı ve görevi olarak saptamıştır. Kuvvetler ayrılığı Cumhuriyetimizin ve demokrasinin oluşumunu sağlayan temel yapıdaki önemli bir ilke ve sistemi oluşturmaktadır. Bu nedenle, kuvvetler ayrılığı ilkesini tahrip eden bu işlern devletin cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak amaç ve görevine aykırıdır. Gerek bu bölümde arz edilen hususlar ve gerekse yukarıda sunulan durumlar karşısında 335 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesi Anayasanın 5 nci maddesine aykırıdır. İptali gerekir. 4  Anayasanın 6 nci Maddesine Aykırılık Anayasanın 6 nci maddesi "Egemenlik, kayıtsız şartsız Milletindir".Esas Sayısı: 1988/38 Karar Sayısı: 1989/7 9 Türk milleti, egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara göre, yetkili organları eliyle kullanır. Egemenliğin kullanılması, hiçbir surette hiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz. Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz." demektedir. 335 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesinin kararlaştırılarak yürürlüğe konması, yürütme organının yetkili olmadığı bir egemenlik hakkını kullanmak suretiyle gerçekleştirilmiştir. Böyle bir yetki Anayasadan kaynaklanmamaktadır. Yürütme organı, kendi kendine bir imtiyaz oluşturmuştur. Bu nedenle Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesinin kararlaştırılarak yürürlüğe konması Anayasanın 6 nci maddesine de aykırıdır. İptali gerekir. 5  Anayasanın 7 nci Maddesine Aykırılık Anayasanın 7 nci maddesi yasama yetkisinin Türkiye Büyük Millet Meclisine ait olduğunu ve yetkinin devredilemeyeceğini hüküm altına almıştır. Yürütme organı, 335 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesini oluştururken, hiçbir yetkiye dayanmadan yasa yetkisini kullanmıştır. Bu nedenle, 335 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesinin oluşturularak yürürlüğe konulması Anayasanın 7 nci maddesine de aykırıdır. İptali gerekir. 6  Anayasanın 8 nci Maddesine Aykırılık Anayasanın "yürütme yetkisi ve görevi" başlıklı 8 nci maddesi: "Yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından, Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir demektedir. Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu yukarıdaki bölümlerde arz edildiği gibi Anayasaya uymayan bir yetki kullanmışlardır. Bakanlar Kurulunun siyasal çıkar amacına yönelik olarak Anayasayı çiğnemesine Sayın Cumhurbaşkanının imza koyması, rejim açısından son derece düşündürücüdür. 335 sayılı Kanun Hükmünde kararnamenin 2 nci maddesinin oluşturulması Anayasanın 8 nci maddesine de aykırıdır. İptali gerekir, 7  Anayasanın 9 uncu Maddesine Aykırılık Anayasanın "yargı yetkisi" başlıklı 9 uncu maddesi: "yargı yetkisi, Türk milleti adına bağımsız mahkemelerce kullanılır." demektedir. Anayasaya aykırılığı mahkemece saptanmış bulunan hükümleri yasalaştırmak, yargı kararını ortadan kaldırmak sonucunu doğurur. Oysa ki, bir yargı kararını ancak ve ancak yine bir yargı organı ortadan kaldırabilir.Esas Sayısı: 1988/38 Karar Sayısı: 1989/7 10 Bu nedenle Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesinin oluşturulması Anayasanın 9 uncu maddesine de aykırıdır. İptali gerekir. 8  Anayasanın 11 nci Maddesine Aykırılık Anayasanın "Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü" başlıklı 11 inci maddesi: "Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır. Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz." demektedir. Hükümet, Anayasaya aykırılığı Anayasa Mahkemesi kararıyla saptanmış bir hükmü Kanun Hükmünde Kararname ile yeniden yürürlüğe koymakla kendisini Anayasa hükümleri ile bağlı saymamıştır. Anayasanın 11 inci maddesinin gerekçe bölümünde: "Bu madde ile Anayasanın üstünlüğü bir ilke halinde açıklanmakta ve Devlet faaliyetlerinin Anayasaya uygun olarak düzenlenmesi gerektiği belirtilmektedir. Anayasa, sadece Devlet iktidarını değil kişileri de bağlayan temel hukuk kurallarıdır. Yasama, yürütme ve yargı kuvvetleri Anayasaya uymak zorundadırlar ve yargı kuvveti gerektiğinde Anayasayı diğer kanunlar gibi uygulayabilecektir." denmektedir. Bir yargı gücü kullanan Anayasa Mahkemesi, Anayasanın diğer kanunlar gibi uygulanmasını sağlamakla yükümlüdür. Anayasayla kendisini bağlı saymayan yürütme organınca yapılan bu işlemin, bu kadar açık hüküm ve gerekçeler karşısında Anayasanın uygulanmadığına açık ve kesin bir kanıttır. Gerek bu nedenler ve gerekse diğer bölümlerde sunulan durumlar karşısında 335 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin oluşturularak yürürlüğe konulması Anayasanın 11 inci maddesine de aykırıdır, iptali gerekir. 9  Anayasanın 138 inci Maddesine Aykırılık Anayasanın 138 inci maddesinin son fıkrası; "Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez." demektedir. Çıkarılan 335 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve onun 2 nci maddesinin oluşturulması ile, Anayasa Mahkemesi kararının sonuçları ortadan kaldırılmakta ve bu nedenle de kararın kendisi bertaraf edilmekte ve mahkeme kararı değiştirilmekte ve onun yerine getirilmesi önlenmektedir. Gerek bu nedenle ve gerekse yukarıdaki bölümlerde arz edilen durumlar karşısında 335 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesinin oluşturularak yürürlüğe konulması Anayasanın 138 nci maddesine de aykırıdır. İptali gerekir.Esas Sayısı: 1988/38 Karar Sayısı: 1989/7 11 10  Anayasanın 153 üncü Maddesine Aykırılık Anayasanın 153 üncü maddesinin son fıkrası: "Anayasa Mahkemesi kararları, Resmi Gazetede hemen yayımlanır ve yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzelkişileri bağlar." demektedir. Madde hükmü açıktır. Bu açık hükme karşın, Anayasa Mahkemesince Anayasaya aykırılığı saptanarak iptal edilen hükmün bu Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesi ile getirilmesi, yürütmenin kendisini Anayasa Mahkemesi kararı ile bağlı saymadığının bir ürünüdür. Bu nedenle ve yukarıda arz edilen durumlar karşısında Kanun Hükmünde Kararname Anayasanın 153 üncü maddesine de aykırıdır. İptali gerekir. 335 SAYILI KANUN HÜKMÜNDEKİ KARARNAME HÜKÜMLERİNİN İÇERİK OLARAK ANAYASAYA AYKIRILIKLARI VE AYKIRILIK GEREKÇELERİ A. 335 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci Maddesinin Anayasaya Aykırılığı ve Aykırılık Gerekçeleri Anayasa Mahkemesinin merkezi idarece görevden alınan belediye başkanının yerine yine merkezi idarece bir başkan atanmasını öngören yasa hükmünün Anayasa Mahkemesince hangi Anayasa hükümlerine aykırı olduğu Anayasa Mahkemesinin Esas 1987/22 ve Karar 1988/19 sayılı ve 13.6.1988 günlü kararı ile saptanmıştır. Anılan karara göre, bu hüküm Anayasanın 127, 2 ve 5 inci maddelerine aykırı bulunmaktadır. Şimdi, öncelikle, Anayasa Mahkemesince belirlenen bu maddeler aykırılığı ve aykırılık gerekçelerini, Anayasa Mahkemesi kararından alarak aynen sunacağız. 1  Anayasanın 127 nci Maddesine Aykırılık Bir kere daha hatırlatacak olursak, 335 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesi, görevleri ile ilgili bir suç sebebi ile hakkında soruşturma ve kovuşturma açılan ve İçişleri Bakanınca geçici bir tedbir olarak, kesin hükme kadar görevden uzaklaştırılan belediye başkanının yerine İçişleri Bakanı tarafından Meclis üyeleri arasından geçici bir başkan görevlendirme esasını getirmektedir. Dava konusu hüküm, "görevden uzaklaştırma durumunda" geçici olarak bir başkanın görevlendirilmesini öngörmektedir. Sorun görevlendirme gereğinden değil, "Bakanın atamasından doğmaktadır." uzaklaştırma durumu, Anayasanın 127 nci maddesinin 4 üncü fıkrasının tanıdığı yetkiye dayanmakla birlikte uzaklaştırılanın yerine doğrudan görevlendirme, bu uzaklaştırmanın doğal sonucu olarak karşılanamaz. Uzaklaştırmaya yetkili olan makamla, görevlendirmeye yetkili olan makamı" aynı makam saymak 127 nci maddenin amacı ve anlamı karşısında olanaksızdır. Merkezi yönetimin vesayet yetkisini 127 nci maddenin beşinci fıkrasının sınırladığı durumlar dışına taşırmak, yerel yönetim ve yerinden yönetim ilkelerini yadsıma görünümündeki düzenlemelere geçerlik tanımak düşünülemez. Yönetsel ilişkilerde hiyerarşikEsas Sayısı: 1988/38 Karar Sayısı: 1989/7 12 bağlantının olur vereceği yetki seçimi temel edinmiş özerk kuruluşlarda geçerli olamaz. Belediye meclisinin çoğunluğu dışında herhangi bir üyesinin siyasal nedenleri^, hukukla bağdaşmayan amaçlarla başkan olabilmesine yol açan düzenleme, merkezi yönetimin vesayet dışı müdahalesine açık çağrıdır. Bu belirlemeyi merkezin yönetimin siyasal kimlikli organlarına yaptırmak Anayasaya aykırıdır. Atamanın geçici ya da sürekli olması sonucu etkilemediği gibi, soruşturma ve kovuşturma açmak bu nedenlerle görevden uzaklaştırmak olanağı her zaman bulunduğundan "geçici" atama "sürekli' atamaya da dönüşebilir. Anayasa Mahkemesinin 3420 sayılı Yasa ile ilgili olarak 127 nci maddeyi, bu maddedeki ilkeleri değerlendiren 13.6.1988 günlü, Esas 1988/ 14, Karar 1988/ 18 sayılı kararında bu konuda yeterli açıklık bulunduğundan burada yinelenmesine gerek görülmemiştir. Bu nedenlerle düzenleme Anayasanın 127 nci maddesine aykırıdır." İptali gerekir. 2  Anayasanın 2 ve 5 inci Maddelerine Aykırılık: "Belediye tüzelkişiliğinin karar organı ve en önemli öğesi olan belediye meclisini dışlamak suretiyle siyasal amaçlı gereksiz müdahalelere ve azınlığı temsil eden bir üyenin başkan olarak görevlendirilmesine yol açan, Anayasanın 127. maddesindeki ilkelere ters düşen, bir anlamda da seçme ve seçilme hakkını etkileyen düzenleme, demokratik hukuk devleti ilkesiyle ve devletin demokrasiyi koruma amacıyla bağdaşmayacağı için Anayasanın 2 ve 5 nci maddelerine aykırılık belirgindir." Gerek bu nedenler ve gerekse dilekçemizin diğer bölümlerinde arz edilen durumlar karşısında 335 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesi Anayasanın 2 ve 5 nci maddelerine ele aykırıdır. Bu nedenle iptali gerekir. 3  Anayasanın 91 inci Maddesine Aykırılık: Anayasanın "kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verme" başlığını taşıyan 91 inci maddesi "Türkiye Büyük Millet Meclisi, Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir." dedikten sonra'2 nci fıkrasında: "Yetki kanunu çıkartılacak kanun hükmünde kararnamenin, amacını, kapsamını, ilkelerini, kullanma süresini ve süresi içinde birden fazla kararname çıkartılıp çıkartılamayacağını gösterir." demektedir. Buna göre; a) 335 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin dayanağı olan yetki kanunu incelendiğinde görülmektedir ki; verilen yetki belediye başkanlığı atamasını içermemektedir. Yetki yasasının kapsam bölümünde yetki alanı somut olarak belirlenmiştir. İlkeler bölümündeki hükümler incelendiğinde de bu yetki yasasının belediye başkanı atama işlemini de kapsadığı konusunda bir yoruma hiçte imkan vermeyecek bir nitelik arz etmektedir. Türkiye Büyük Millet Meclisince bir yetki verilmiş olmadan ve bir yetki yasası oluşturulmadan kanun hükmünde kararname çıkartmak Anayasanın 91 inci maddesine aykırıdır.Esas Sayısı: 1988/38 Karar Sayısı: 1989/7 13 Bu nedenle 335 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesi bu açıdan Anayasanın 91 inci maddesine aykırı olduğundan iptali gerekir. b) Yine Anayasanın 91 inci maddesi çıkartılacak yetki yasasının kullanma süresinin net olarak belirlenmesini öngörmektedir. 91 inci madde sürenin çıkartılan yetki yasasıyla belirlenmesi konusunda oldukça hassas davranmıştır. Yetki yasasındaki süre kesin süre niteliğindedir. Yürütmenin kanun hükmünde kararname çıkartması istisnai bir yetkidir. Yürütme organının yasama yetkisini kullanması ilanihaye devanı edemez. 335 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin dayanağını teşkil eden yetki yasasının verdiği yetkinin kullanma süresi bitmiştir. Türkiye Büyük