Esas Sayısı: 1985/1 Karar Sayısı: 1986/4 1 "... I  İPTAL İSTEMİNİN GEREKÇESİ : İptal isteminin dava dilekçesinde açıklanan gerekçeleri aynen şöyledir : '1. OLAYLAR : Anayasanın; 'Kıyılar, Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Deniz, göl ve akarsu kıyılarıyla, deniz ve göllerin kıyılarını çevreleyen sahil şeritlerinden yararlanmada öncelikle kamu yararı gözetilir. Kıyılarla, sahil şeritlerinin, kullanılış amaçlarına göre derinliği ve kişilerin bu yerlerden yararlanma imkan, şartları kanunla düzenlenir.' hükmünü öngören 43 üncü maddesi uyarınca Hükümetçe hazırlanıp T.B.M.M. ne sunulan 'Kıyı Kanunu Tasarısı', ilgili olduğu 'Bayındırlık, İmar, Ulaştırma ve Turizm Komisyonu' ve TBMM Genel Kurulunda görüşüldükten sonra 27.11.1984 günü kabul edilmiş ve Resmî Gazete'nin 1 Aralık 1984 gün ve 18592 sayılı nüshasında yayınlanarak, 3086 kanun numarası ile yasalaşmıştır. Anayasamız Devletin temel felsefesi olarak Atatürk ilke ve inkılaplarını esas almıştır. Anayasamızın metnine dahil olan başlangıç kısmında bu temel düşünce açıkça ifade edilmiştir. Böylesine bir temel düşüncenin doğal sonucu olarak Türkiye Cumhuriyeti'nin demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti olduğu da açıkça vurgulanmıştır (Anayasa Md. 2). Atatürk ilkeleri, özellikle 'Milliyetçilik', 'Devletçilik' ve 'Halkçılık' ilkelerinin mayalandırdığı 'sosyal hukuk' devletimiz, bireyci değil, toplumcu ve kamusal düşünce ve politikanın ağırlıklı olduğu bir görüşü temsil etmektedir. Bu nedenle de toplumsal yapılanma ile ilgili hükümlerinde 'kamu yararı' ön planda tutulmuştur. Bahsekonu Yasa, içerdiği bazı hükümleri nedeniyle Anayasamızın 43. ve 46/3., 10., 2. maddesi ve, başlangıç hükümlerine aykırılık göstermektedir. 2. İPTAL NEDENLERİ : 1   Yasanın 4 üncü maddesi (buna bağlı olarak 9 uncu maddesi) Anayasanın 43 üncü maddesi hükmüne aykırılık teşkil etmektedir. Kıyı Yasasının 4 üncü maddesi hükmünde; genel olarak bu Yasada yer alan deyimlerin ne anlama geldiği gösterilmektedir. a) Bu maddenin, 'Kıyı kenar çizgisi' nin ibaresinin açıklamasını yapan fıkrasında, bu ibarenin 'Deniz, tabii ve suni göl ve akarsularda kıyı çizgisinden sonra kara yönünde devam eden, su hareketlerinin oluşturduğu, kumluk, çakıllık, taşlık, sazlık, bataklık alanının tabii sınırını...' ifade ettiği belirtilmektedir. Bu tanımlamada 'KAYALIK' tabiri yer almamaktadır. Anayasamızın 43 üncü maddesinin birinci fıkrası; 'Kıyılar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır.' hükmünü öngörmektedir.Esas Sayısı: 1985/1 Karar Sayısı: 1986/4 2 'Hüküm ve tasarruf' açısından düzenleme yapılırken, tespite esas teşkil edecek kriterlerden birisi olan ve Yasanın bu tanımlamasında yer almayan 'KAYALIK', kıyının bizzat kendisi olmasına karşılık Anayasanın açık hükmünün uygulanmasını engelleyecek biçimde, adeta 'Kıyı' olmaktan çıkarılmıştır. Medeni Kanunumuzun 641 inci maddesinde, KAYALARIN KİMSENİN MÜLKÜ OLMADIĞI belirtilmektedir. Öte yandan İmar Yasasının EK 7 ve EK 8 inci maddelerine ilişkin yönetmeliğin 1.05/b maddesinde, kıyı tanımlanırken; Anayasaya aykırılık iddiasına konu yasa maddesinde yer alan; 'Kumluk, çakıllık, taşlık, sazlık, bataklık ibarelerinin yanı sıra 'KAYALIK' ibaresi de yer almaktadır. İptali istenen yasanın geçici 1 inci maddesinde; 'Bu kanunun yayımı tarihinden önceki mevzuata göre tespit edilmiş kıyı kenar çizgileri geçerlidir. denmek suretiyle, geçmişe yönelik biçimde, kayalıkların 'KIYI' olarak sayılması kabul edilmiş ise de, bu çerçevede Anayasamızın amacını karşılamadığı ve gelecekte bu amaca aykırı oluşumlara engel teşkil etmeyeceği açıktır. Türkiye kıyıları gözönüne alındığında, böylesi bir düzenlemenin uygulamada ne denli saptırmalara neden olacağını açıklamaya gerek yoktur. Bu nedenlerle Anayasanın öngördüğü 'Kıyı' yı 'KAYALIK' lar dışında bırakmak yoluyla tanımlayan ve bu nedenle eksik olan 'kıyı kenar çizgisi' bölümünün Anayasamızın 43 üncü maddesinin birinci fıkrasına aykırılığı açıktır ve bu nedenle iptali gerekir. b) Yine Yasanın 4 üncü maddesinde; 'Sahil şeridi : kıyı kenar çizgisinden itibaren kara yönünde, imar planlı yerlerde yatay olarak en az 10 metre, diğer yerlerde en az 30 metre genişliğindeki alanı' ifade edecek biçimde tanımlamaktadır. Yine Yasanın 9 uncu maddesinde; 'Sahil şeridi, kıyı kenar çizgisinden itibaren kara yönünde imar planı olan yerlerde 10 metreden, diğer yerlerde 30 metreden az olamaz' denmektedir. Anayasamız 43 üncü maddesinde; 'Kıyılar; Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Deniz, göl, akarsu kıyılarıyla; deniz ve göllerin kıyılarını çevreleyen sahil şeritlerinden yararlanmada öncelikle kamu yararı gözetilir.' denmektedir. Kıyılar toplum için doğal kaynak niteliğindedir. Bu nedenle Anayasamızın sevkettiği bu hükmü, hükmün amacına elverecek biçimde değerlendirmek gerekir. Doğal kaynak niteliğindeki kıyıları da; diğer doğal kaynaklara paralel olarak gelecek kuşakları da kapsayacak biçimde ele almak gerekir. Aksine bir davranış ülkemizi ileride telafisi çok zor durumlara sokabilir. 6785 sayılı İmar Yasasının Ek 7 ve Ek 8 inci maddeleri ve ona ilişkin yönetmelikle 1975 yılından beri süregelen bir uygulama vardır. Ek 7 ve Ek 8 inci maddeler 1972'de yürürlüğe girmiş olmasına rağmen bahse konu yönetmelik ancak 1975'de yürürlüğe girebilmiştir. Yönetmeliğin gecikmesinin çeşitli nedenleri arasında; Türkiye kıyılarının geleceğini ilgilendiren bu konuda derinlemesine araştırma yapılması, acele bir düzenleme ile ileride giderilmesi güç ama zorunlu olabilecek fiili durumların yaratılmamasına özen göstermek olmuştur. Uzun ve ciddi çalışmalardan sonra hazırlanan yönetmeliğin; 1.08 inci maddesinde; 'A   Deniz ve göl kenarlarında kara yönünden en az 100 metre genişlikteki kuşak (şerit) içinde toplumun yararlanmasına ayrılmayan yapı yapılamaz, yapılmış olanlar değiştirilemez, bunlara eklenti yapılamaz' hükmünü getirmiştir. Bu nedenlerle imar planlı yerlerde en az 10 metre, diğer yerlerde en az 30 metre esası, Türkiye'nin gerçeklerine ve bu gerçeklere dayanılarak bu güne dek yapılmış uygulamalara tersEsas Sayısı: 1985/1 Karar Sayısı: 1986/4 3 düşmektedir. Gelecek kuşakları düşünmeyen böyle daraltıcı bir hüküm, kıyı yağmasına izin veren bir düzenleme olup, 'kamu yararı' kavramını pratikte gerçekleştirmeyecek, Anayasanın amacına aykırılık teşkil edecektir. Geçmişte Anayasa'da kıyılarla ilgili hüküm bulunmadığı sırada yasa ve yönetmeliklerle korunan 'kamu yararı', bu suretle anayasal güvenceye ulaştığında adeta yok edilmek durumunda kalmıştır. Anayasaya uymak görünümü altında, gerçekte Anayasaya ters bir düzenleme ortaya çıkmıştır. Bu nedenle bu hüküm iptal edilmelidir. 2   Yasanın 5 inci maddesi Anayasanın 43 üncü maddesine aykırıdır. Bu maddede 'kıyı ve sahil şeridi' ayrı kavramlar olarak ele alınmıştır. Oysa bu iki tabir içiçedir. Anayasanın 43 üncü maddesindeki kıyı tabiri, sahil şeridini de ihtiva etmektedir. Bu nedenle iptali gerekir. 3   Yasanın 6 ncı, Anayasanın 43 üncü maddesine aykırıdır. Kıyı Yasasının 6 ncı maddesinin birinci fıkrasında; '...faaliyetlerinin özellikleri gereği, tersane, fabrika, santral, su ürünlerine dayalı tesisleri; gemi sökme yeri ve sair kıyıda zorunlu tesisler ile eğitim, spor veya turizm amaçlı tesisler yapılabilir' denmektedir. Bu ifadede yer alan '...faaliyetlerin özellikleri gereği' deyimi her anlama veya her gayeye çekilebilecek bir ifadedir. Keza 'fabrika, santral' ibareleri ile '...ve sair kıyıda yapılması zorunlu tesisler' ibaresi son derece geniş kavramlardır. Bu ifadeler ile Anayasamızın 43 üncü maddesinin öngördüğü amacı bağdaştırmak olanaklı değildir. Öte yandan bu tesisler  Eğitim, spor ve turizm amaçlı olan yapılanmalar dışındaki  geçiş hakkının önlenmesine yasal olanak tesis edilmektedir. Yine 6 ncı maddenin son fıkrasında; 'Kamu önceliği olan yerler dışında plan kararları ile özel yapılanmalara da izin verilebilir.' Bu madde Anayasamızın 43 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan 'Kıyılar, Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır.' hükmünün açık ihlalidir. Özel yapılara izin verilmesiyle 'kamunun yararı' kavramı arasında farklılık vardır. Yasanın T.B.M.M.'nde görüşülmesi sırasında 'kıyı şeritlerinde özel kişilerce toplumun yararlanmasına ayrılmayan yapı yapılamaz.' biçiminde 9 uncu madde ile ilgili olarak Ordu Milletvekili Ali Mazhar Haznedar ve arkadaşlarının verdiği önergenin reddedilmiş olması bizim kuşkularımızı haklı çıkarmaktadır. Anayasanın 43 üncü maddesinin son fıkrasında yer alan; 'Kişilerin bu yerlerden yararlanma imkan ve şartları kanunla düzenlenir' hükmü bu anlamda ve 'kıyı' için öngörülmemiştir. Bu nedenle Anayasaya aykırı olan bu maddenin iptali gerekir. 4   Yasanın 12 nci maddesi de Anayasanın 43 üncü maddesine aykırıdır. Kıyı Yasasının 12 nci maddesinin son fıkrasında '...ancak tersane, fabrika, santral su ürünlerine dayalı sanayi tesisi, gemi sökme yerleri gibi kıyıda yapılması zorunlu tesisler için kullanılan ve kıyıda kalan arazi, hazine adına tapuya tescil edilir." denmektedir. Anayasaya göre Devletin hüküm ve tasarrufunda bulunan kıyılarda, böylece kurulacak anılan tesisler kamuya ait olsa bile; 2983 sayılı 'Tasarrufların Teşviki ve Kamu Yatırımlarının Hızlandırılması Hakkındaki Yasa uyarınca özel kişi ve kuruluşlara intikal ettirilmesi mümkündür. Bu takdirdeEsas Sayısı: 1985/1 Karar Sayısı: 1986/4 4 yahut esasen özel kişi ve kuruluşlara aidiyetleri halinde de hüküm ve tasarruf Devletin elinden çıkmış olacaktır. Bu anlamda 'hazine adına tescil' de hazinenin özel mülkiyetini tesis eder. Ayrıca Yasa bu mülkiyetin başkasına devrini önleyici bir hüküm de taşımamaktadır. Bu haliyle madde Anayasaya aykırıdır ve iptali gerekir. 5  Yasanın 13 üncü maddesi de Anayasanın 43 üncü maddesine aykırıdır. Kıyı Yasasının 13 üncü maddesinde; 'Sahil şeridinde toplumun yararlanmasına ayrılan yerlerde yapılanma izni verilebilmesi için bu niteliğin tapu kütüğünün beyanlar hanesine işlenmesi mecburidir.' denmektedir. Bu ifadede yer alan; 'Sahil şeridinde toplumun yararlanmasına ayrılan yerlerde yapılanma tabiri Anayasanın 43 üncü maddesi ile uyum göstermeyen muğlak, saptırılması mümkün bir ifadedir. Bu hususta Yasanın 6 ncı maddesindeki Anayasaya aykırılık iddiamızı teyit etmektedir. Maddenin T.B.M.M.'de görüşülmesi sırasında Ordu Milletvekili Ali Mazhar Haznedar ve arkadaşları tarafından verilen ve bu hükmün; 'Sahil şeridinde toplumun yararlanmasına ayrılacak yapılar için kişilere izin verilebilmesi...' biçiminde Anayasamızın 49 uncu maddesinin son fıkrasına paralel bir değişiklik önergesi de reddedilmiştir. Bu durum; madde hükmünün Anayasal zorunluk ötesinde bir uygulamaya yol açacağı kuşkusunu güçlendirmektedir. Maddenin bu haliyle sahil şeridinde toplum yararlanması ilkesi kaybettirilebilecektir. Bu nedenle iptali gerekir. 6  Yasanın 17 nci maddesi de 'buna bağlı olarak 6 ncı maddesi' Anayasanın 43 üncü maddesine aykırıdır. Kıyı Yasasının 17 nci maddesi; 'Bu Kanunun uygulanması ile ilgili yönetmelik Kanunun yayımından itibaren 3 ay içinde Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca hazırlanır.' hükmünü öngörmektedir. Yasanın 6 ncı maddesi; 'Kıyıda ancak plan kararıyla... faaliyetlerinin özellikleri gereği tersane, fabrika, santral, su ürünlerine dayalı sanayi tesisleri, gemi sökme yeri ve sair kıyıda yapılması zorunlu tesisler ile eğitim, spor veya turizm amaçlı tesisler yapılabilir... kamu önceliği olan yerler dışında plan kararlarıyla özel yapılanmalara da izin verilebilir.' denmektedir. Bu son derece soyut bir belirlemedir. Yasada tahsisin kime, kimlere, hangi şartlarla ve neler için yapılabileceği gösterilmediğine göre; bu hususlar bahse konu 17 nci madde aracılığıyla çıkarılacak uygulama yönetmeliğince düzenlenecektir. Oysa Anayasamızın 43 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında; 'kıyılarla, sahil şeritlerinin kullanış amaçlarına göre derinliği ve kişilerin bu yerlerden yararlanma imkan ve şartları kanunla düzenlenir.' denmektedir. Böylece kanunla düzenlenmesi gereken hususlar yönetmeliğe bırakılmış olmakla, Anayasaya aykırı bir düzenlemede bulunulmuştur. Bu nedenle 17 nci maddenin ve bizatihi Anayasanın öngördüğü hususları içermeyen 6 ncı maddenin iptali gerekir. 7  Yasanın geçici 2 nci maddesi Anayasa'nın 43 ve 46/4. maddesi hükümlerine aykırıdır.Esas Sayısı: 1985/1 Karar Sayısı: 1986/4 5 Yasanın geçici 2 nci maddesinde; '1972 yılından önce kıyıda doğmuş özel mülkiyete konu yapılar ile bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceki mevzuata ve imar planına uygun olarak yapılan yapılar hakkında bu kanun hükümleri uygulanmaz. Birinci fıkrada sözü edilen yapılara eklenti yapılamaz. Ancak bu yapıların herhangi bir sebeple yıkılması halinde 6 ncı madde hükümlerine göre yapılanmaya izin verilir... hükmü mutlak bir anlam taşımaktadır. Böylece Anayasanın 43 üncü maddesi hilafına eski hükümlere göre özel kişi ya da kuruluşların eskiyen, yıkılan yapılarının yeniden yapılmasına izin verilmektedir. Hem de toplumun yararlanmasına tahsis edilip edilmediğine bakılmaksızın... Bu eşitlik ilkesini (Anayasa md. 10) de bozan bir yaklaşımdır. Kaldı ki, Anayasamızın 'Kamulaştırma ya ilişkin 46/3. maddesinde 'Kıyıları koruma maksadıyla 'Kamulaştırma öngörülmüştür. Bu suretle mevcut özel mülkiyete konu olan yapıların kamulaştırma yolu Devletin hüküm ve tasarrufuna alınması amaçlanmaktadır. Oysa yasa maddesi bu suretle de Anayasa'ya aykırı bir düzenlemede bulunmuş olmaktadır. SONUÇ VE İSTEM : Yukarıda arzedilen nedenlerle; 1 Aralık 1984 gün ve 18592 sayılı Resmî Gazete'de yayınlanan 27.11.1984 kabul günlü ve 3086 sayılı 'Kıyı Kanununun'; 1  4., 5., 6., 9., 12., 13. ve 17. maddeleri; Anayasamızın Başlangıç kısmı ile 2., 10. ve 43. maddelerine; 2   Geçici 2 nci maddesi, Anayasamızın Başlangıç kısmı ile 2., 10., 43. ve 46/3: maddelerine aykırı olmakla iptalini arz ve talep ederim."