Esas Sayısı : 2013/114 Karar Sayısı : 2014/184 1  1) 21.07.2013 Tarihli ve 6495 Sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 26 ncı Maddesiyle Değiştirilen 04.11.1983 Tarihli ve 2942 Sayılı Kamulaştırma Kanununun 22 nci Maddesinin Birinci Fıkrasının Son İki Tümcesinin Anayasaya Aykırılığı Anayasanın 35 inci maddesinde, mülkiyet hakkı temel bir kişi hakkı olarak kabul edilmiştir. Mülkiyet hakkı; bir kimsenin, başkasının hakkına zarar vermemek ve yasaların koyduğu sınırlamalara uymak koşulu ile bir şey üzerinde dilediği biçimde kullanma, ürünlerinden yararlanma, tasarruf etme (başkasına devretme, biçimini değiştirme, harcama ve tüketme) yetkilerini içerir. Anayasal güvence altına alınan bu haktan, malik sıfatını taşıyan bütün gerçek ve tüzel kişiler yararlanabilir. Bu güvence, hukuk devletinin gereğidir; ancak kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlandırılabilir. Anayasal güvence altındaki mülkiyet hakkının kamu yararı amacıyla sınırlanması, Anayasanın 46 ncı maddesinde kamulaştırma olarak kurallaştırılmıştır. Anayasanın 46 ncı maddesinin birinci fıkrasında; Devlet ve kamu tüzelkişileri, kamu yararının gerektirdiği hallerde, gerçek karşılıklarını peşin ödemek şartıyla, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını veya bir kısmını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idari irtifaklar kurmaya yetkilidir. denilmektedir. Buna göre kamulaştırma, bir taşınmazın kamu yararı amacıyla gerçek karşılığının peşin ödenmek şartıyla malikin rızasına dayanmaksızın kanununda gösterilen esas ve usullere göre elinden alınmasıdır. Kamulaştırmanın esas ve usullerinin düzenlendiği 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun Dördüncü Kısmının İkinci Bölümünde Kamulaştırmadan vazgeçme ve geri alma kuralları, kamulaştırmanın Anayasal dayanağını ve hukuksal meşruiyetini kamu yararından aldığı ve malikin rızasına dayanmadığı gerçeğinden hareketle İdarenin tek taraflı vazgeçmesi, Tarafların anlaşmasıyla vazgeçme ve devir ve Mal sahibinin geri alma hakkı şeklinde üçlü bir sistematik içinde düzenlenmiştir. Bu bağlamda, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun İdarenin tek taraflı vazgeçmesi başlıklı 21 inci maddesinde, üstün kamu yararı ilkesinden hareketle idareye kamulaştırmanın ve bedelinin kesinleşmesine kadar ki kamulaştırmanın her safhasında kamulaştırmadan tek taraflı olarak vazgeçme hakkı tanınırken; Tarafların anlaşmasıyla vazgeçme ve devir başlıklı 22 nci maddesinde, kamulaştırmanın ve bedelinin kesinleşmesinden sonra kamulaştırılan taşınmazın kamulaştırma amacına veya kamu yararına yönelik herhangi bir ihtiyaca tahsisine lüzum kalmaması halinde,  taşınmazın malikin elinden üstün kamu yararına dayanarak rızası dışında alınması gerçeğinden hareketle  taşınmaz malikinin önalım hakkı yasal güvence altına alınmış; Mal sahibinin geri alma hakkı başlıklı 23 üncü maddesinde ise, kamulaştırma bedelinin kesinleşmesinden itibaren beş yıl içinde, kamulaştırmayı yapanEsas Sayısı : 2013/114 Karar Sayısı : 2014/184 2 idarece veya devir veya tahsis yapılan idarece, kamulaştırma veya devir amacına uygun hiçbir işlem veya tesisat yapılmaz veya kamu yararına yönelik ihtiyaca tahsis edilmeyerek taşınmaz mal olduğu gibi bırakılırsa, malik veya mirasçıları kamulaştırma bedelini aldıkları tarihten itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte geri ödeyerek taşınmazı geri alma hakkı tanınmıştır. 6495 sayılı Kanunun 26 ncı maddesiyle 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 22 nci maddesinin Tarafların anlaşmasıyla vazgeçme ve devir şeklindeki madde başlığı Vazgeçme, iade ve devir şeklinde değiştirilirken; birinci fıkrasına 14.02.2013 tarihli ve 6427 sayılı Kanunun 3 üncü maddesiyle eklenen Kamulaştırılan taşınmaz malda, kamulaştırma amacına uygun bir işlem veya tesisat yapılmasından sonra bu hüküm uygulanmaz. şeklindeki son tümcesi ise, Kamulaştırmayı yapan idarece kamulaştırma amacına uygun tesisat, yapı veya donatı yapıldıktan ve en az 5 yıl kullanıldıktan sonra bu ihtiyacın ortadan kalkması nedeniyle kamulaştırma amacında kullanılamayan taşınmazlar önceki mal sahibi veya mirasçılarına iade edilmez. Bu taşınmazların kamulaştırma amacı dışında idarece tasarruf edilmesi hâlinde, önceki mal sahibi veya mirasçıları tarafından idareden herhangi bir hak, bedel veya tazminat talebinde bulunulamaz. biçiminde değiştirilmektedir. Böylece, kamulaştırmanın Anayasal dayanağını ve hukuksal meşruiyetini kamu yararından aldığı ve taşınmazın malikin rızası dışında elinden alındığı hususları gözetilmeden, kamu yararı ihtiyacı ortadan kalkmasına ve taşınmaz kamulaştırma amacında kullanılmamasına rağmen, idareye taşınmaz üzerinde istediği tasarruflarda bulunma –bu bağlamda üçüncü kişilere satma  hakkı tanınırken; malikin taşınmazın rızası dışında elinden alınmasından kaynaklanan önalım hakkı ortadan kaldırılmakta ve önalım hakkından kaynaklanan hak arama yolları kapatılmaktadır. Anayasa Mahkemesinin 22.09.1993 tarihli ve E.1993/8, K.1993/31 sayılı kararında, Anayasa Mahkemesi'nin yerleşik kararlarına göre, taşınmaz malikinin kamulaştırma yolu ile değiştirilmesinin nedeni, kamu yararının karşılanması zorunluluğunun, özel mülkiyet hakkının korunmasından daha üstün tutulmasıdır. denildikten sonra, Buna göre kamulaştırma yapıldıktan ve işin niteliği bakımından belli süre içinde taşınmaz malın kamu yararının gerektirdiği yönde kullanılmaya başlanılmamış olması durumunda kamu yararının zorunlu kıldığı gereksinimin kalmamış ya da gerçekleşmemiş olması sonucu doğmakta ve dolayısıyla kamulaştırmayı haklı gösteren neden ortadan kalkmış bulunmaktadır. Bu durumda özel mülkiyet hakkının korunmasını engelleyen neden ortadan kalkınca taşınmazın önceki malike geri verilerek mülkiyet güvencesi kuralına uyulması zorunluğu belirmektedir. denilmiş; devamında ise kamulaştırmaya, Kamulaştırmada, bir yanda kamunun yararı, diğer yanda kamulaştırılan taşınmaz malikinin hakları vardır. Bundan dolayı mülkiyet hakkının anayasal güvenceye bağlandığı bir hukuk düzeninde kamulaştırma yetkisi kullanılırken, karşılıklı hak ve yararların bağdaştırılması gerektiğine kuşku yoktur. şeklinde Anayasal içerik kazandırmıştır. Anayasayla güvence altına alınmış bir temel hakkın, Anayasanın öngörmediği şekilde ortadan kaldırılamayacağında duraksama yoktur. Kaldı ki, temel hak ve özgürlüklerin kaldırılmasından değil, sınırlandırılmasından söz edilebilir ki, bu da ancak Anayasanın 13 üncü maddesindeki koşulların gerçekleşmesi ile olanaklıdır. Anayasanın 13 üncü maddesinde, temel hak ve hürriyetlerle ilgili sınırlamaların, özlerine dokunmaksızın Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak yapılabileceği ve bu sınırlamaların Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplumEsas Sayısı : 2013/114 Karar Sayısı : 2014/184 3 düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı belirtilerek sınırlandırmanın ölçüsü de ortaya konmuştur. Demokratik toplum düzeninin gereklerinden birisi de, sınırlamalarda hürriyetlerin özüne dokunulmamasıdır. Güdülen amaç ne olursa olsun, sınırlamalar özgürlüğün kullanılmasını tümüyle ortadan kaldıracak düzeyde ve ağırlıkta olamaz. (Bkz. Anayasa Mahkemesinin 07.11.1989 günlü ve E.1989/6, K.1989/42 sayılı kararı) Kişinin sahip olduğu dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez, temel hak ve özgürlüklerinin özüne dokunan kısıtlamalar, nedeni ne olursa olsun, demokratik toplum düzeninin gerekleriyle uyum içinde sayılamaz. (Bkz. Anayasa Mahkemesinin 19.04.1988 günlü ve E.1987/16, K.1988/8 sayılı kararı). Demokratik bir toplumda temel hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamanın, bu sınırlamayla güdülen amacın gerektirdiğinden fazla olması düşünülemez. Demokratik hukuk devletinde güdülen amaç ne olursa olsun, kısıtlamaların, bu rejimlere özgü olmayan yöntemlerle yapılmaması ve belli bir özgürlüğün kullanılmasını önemli ölçüde zorlaştıracak ya da ortadan kaldıracak düzeye vardırılmaması gerekir. (Bkz. Anayasa Mahkemesinin 29.12.1999 günlü ve E.1999/33, K.1999/51 sayılı, 18.10.2012 günlü ve E.2010/82, K.2012/159 sayılı kararları). İptali istenen düzenleme, sınırlamanın işlevselliğini etkisiz bırakacak derecede ölçüsüz olduğu ve hakkı özünden zedelediği için, demokratik toplum düzeninin gereklerini karşılayamamakta ve dolayısı ile mülkiyet hakkını Anayasanın 13 üncü ve 35 inci maddelerine aykırı biçimde ölçüsüzce sınırlandırmaktadır. Öte yandan, Anayasanın 2 nci maddesinde ifade edilen hukuk devletinin temel öğeleri arasında yasaların kamu yararına dayanması, kazanılmış hakların korunması ve kamu düzeninin korunması için çıkarılan kurallarda adalet ve hakkaniyet ölçülerine uyulması ilkeleri yer almaktadır. 22.11.2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 732   736 ncı maddelerinde düzenlenen ön alım hakkının Anayasanın 35 inci ve 46 ncı maddelerinden kaynaklanan karşılığı, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 22 nci maddesinde ifadesini bulmaktadır. Kamulaştırmanın ve bedelinin kesinleşmesinden sonra kamulaştırılan taşınmazın kamulaştırma amacına veya kamu yararına yönelik herhangi bir ihtiyaca tahsisine lüzum kalmaması halinde, taşınmaz malikinin önalım hakkını ortadan kaldıran ve önalım hakkından kaynaklanan hak arama yollarını kapatan iptali istenen düzenleme, adalet ve hakkaniyet ölçülerine uymadığı için Anayasanın 2 nci maddesindeki hukuk devleti ilkesiyle de bağdaşmamaktadır. Açıklanan nedenlerle 6495 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 26 ncı maddesiyle değiştirilen 04.11.1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının Kamulaştırmayı yapan idarece kamulaştırma amacına uygun tesisat, yapı veya donatı yapıldıktan ve en az 5 yıl kullanıldıktan sonra bu ihtiyacın ortadan kalkması nedeniyle kamulaştırma amacında kullanılamayan taşınmazlar önceki mal sahibi veya mirasçılarına iade edilmez. BuEsas Sayısı : 2013/114 Karar Sayısı : 2014/184 4 taşınmazların kamulaştırma amacı dışında idarece tasarruf edilmesi hâlinde, önceki mal sahibi veya mirasçıları tarafından idareden herhangi bir hak, bedel veya tazminat talebinde bulunulamaz. biçimindeki son iki tümcesi, Anayasanın 2 nci, 13 üncü ve 35 inci maddelerine aykırı olduğundan iptali gerekir. 2) 21.07.2013 Tarihli ve 6495 Sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 27 nci Maddesiyle 2942 Sayılı Kamulaştırma Kanununun 25 inci Maddesine Eklenen Fıkranın Anayasaya Aykırılığı 6495 sayılı Kanunun 27 nci maddesiyle 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 25 nci maddesine eklenen fıkrada, Baraj, sulama şebekeleri ve boru hatları, karayolu, demiryolu, liman ve havaalanı gibi gelecek yıllara sari büyük projelerde kamu yararı kararı kamulaştırılacak taşınmazların bulunduğu mahalle ve/veya köy muhtarlığında on beş gün süre ile asılmak suretiyle ilan edilir. Kamu yararı kararının ilan süresinin bitiminden itibaren, kamulaştırılacak taşınmazlar üzerine yapılan sabit tesisler ile dikilen ağaçların bedeli, kamulaştırma bedelinin tespitinde dikkate alınmaz. Taşınmazlardaki bu sınırlama ilan tarihinin bitiminden itibaren beş yılı geçemez. denilmektedir. Anayasanın 46 ncı maddesinde düzenlenen ve temel öğesinin kamu yararı olduğu kabul edilen kamulaştırma, bir taşınmaz üzerindeki mülkiyet hakkının, kamu yararı için ve gerçek karşılığı peşin ödenmek koşuluyla malikin rızasına bakılmaksızın idarece kaldırılmasıdır. Kamulaştırma Kanununa göre kamulaştırma süreci, idarelerce yeterli ödeneğin temin edilmesiyle başlamakta (md. 3/4); kamu yararı kararının verilmesi (md.5) ve onaylanmasıyla (md. 6) devam etmektedir. 2942 sayılı Kanun hükümlerine göre, kamu yararı kararının verilmiş ve onanmış olması, hukuken kesin bir karar ve yürütülebilir bir işlem değil; kamulaştırma sürecinin başlangıç safhasına ilişkin olan ve iptali için dava açılamayan bir hazırlık işlemidir. Gerçekten de 2942 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinin birinci fıkrasında, Kamulaştırmaya konu taşınmaz malın maliki tarafından 10 uncu madde gereğince mahkemece yapılan tebligat gününden, kendilerine tebligat yapılamayanlara tebligat yerine geçmek üzere mahkemece gazete ile yapılan ilan tarihinden itibaren otuz gün içinde, kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal ve maddi hatalara karşı da adli yargıda düzeltim davası açılabilir. kuralına yer verilmiştir. Kamulaştırma Kanununun 10 uncu maddesine ve yukarıdaki kurala göre, kamulaştırma işlemi, kamulaştırmayı yapan idarece 2942 sayılı Kanunun 10 uncu maddesine göre açılan bedel tespiti ve tescil davasında, asliye hukuk mahkemesinin taşınmaz sahibine göndereceği meşruhatlı davetiye ile hukuken icra edilebilir aşamaya gelmekte ve bu aşamadan önce söz konusu işleme dayanak olan kamu yararı kararı da henüz kesinleşmemiş olduğundan, ancak bu aşamadan sonra iptal davasına konu oluşturabilmektedir. Kaldı ki, 2942 sayılı Kanunun 21 inci maddesinde, idarelere kamulaştırmanın her safhasında kamulaştırma kararı veren ve onaylayan yetkili merciin kararı ile kamulaştırmadan tek taraflı olarak tamamen veya kısmen vazgeçme yetkisi verilmiştir.Esas Sayısı : 2013/114 Karar Sayısı : 2014/184 5 Yine 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 25 inci maddesinin birinci fıkrasında, Hakların kullanılması ve borçların yerine getirilmesi bakımından kamulaştırma işlemi, mal sahibi için 10 uncu madde uyarınca mahkemece yapılan tebligatla başlar. denilirken; göndermede bulunulan 24.04.2001 tarihli ve 4650 sayılı Kanunun 5 inci maddesiyle değişik 10 uncu maddesinin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları; Mahkeme, idarenin başvuru tarihinden itibaren en geç otuz gün sonrası için belirlediği duruşma gününü, dava dilekçesi ve idare tarafından verilen belgelerin birer örneği de eklenerek taşınmaz malın malikine meşruhatlı davetiye ile veya idarece yapılan araştırmalar sonucunda adresleri bulunamayanlara, 11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanununun 28 inci maddesi gereğince ilan yoluyla tebligat suretiyle bildirerek duruşmaya katılmaya çağırır. Duruşma günü idareye de tebliğ olunur. Mahkemece malike doğrudan çıkarılacak meşruhatlı davetiyede veya ilan yolu ile yapılacak tebligatta; a) Kamulaştırılacak taşınmaz malın tapuda kayıtlı bulunduğu yer, mevkii, pafta, ada, parsel numarası, vasfı, yüzölçümü. b) Malik veya maliklerin ad ve soyadları, c) Kamulaştırmayı yapan idarenin adı, d) 14 üncü maddede öngörülen süre içerisinde, tebligat veya ilan tarihinden itibaren kamulaştırma işlemine idari yargıda iptal veya adli yargıda maddi hatalara karşı düzeltim davası açabilecekleri, e) Açılacak davalarda husumetin kime yöneltileceği, f) 14 üncü maddede öngörülen süre içerisinde, kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal davası açanların, dava açtıklarını ve yürütmenin durdurulması kararı aldıklarını belgelendirmedikleri takdirde, kamulaştırma işleminin kesinleşeceği ve mahkemece tespit edilen kamulaştırma bedeli üzerinden taşınmaz malın kamulaştırma yapan idare adına tescil edileceği, g) Mahkemece tespit edilen kamulaştırma bedelinin hak sahibi adına hangi bankaya yatırılacağı, h) Konuya ve taşınmaz malın değerine ilişkin tüm savunma ve delilleri, tebliğ tarihinden itibaren on gün içinde mahkemeye yazılı olarak bildirmeleri gerektiği, belirtilir. Mahkemece, kamulaştırılacak taşınmaz malın bulunduğu yerde mahalli gazete çıkıyor ise, bu mahalli gazetelerden birisinde ve Türkiye genelinde yayımlanan gazetelerin birisinde kamulaştırmanın ve belgelerin özeti en az bir defa yayımlanır. şeklinde kurallaştırılmıştır.Esas Sayısı : 2013/114 Karar Sayısı : 2014/184 6 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 11.02.1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanununa istisna düzenlemeler içeren 13 üncü maddesi ise, 24.04.2001 tarihli ve 4650 sayılı Kanunun 21 inci maddesiyle yürürlükten kaldırılmış; yürürlükten kaldırmaya ilişkin olarak 4650 sayılı Kanunun Genel Gerekçesinde ise, Kamulaştırma yapan idarelerce 13 üncü madde uyarınca yapılan tebligat, kamulaştırma bedelinin bloke edilmesi ve benzeri işlemlerin usulüne uygun yapılmadığı ve bunun da, kamulaştırma işlemlerine karşı ilgililerince idarî yargıda açılan iptal davaları sonucunda verilen kararlar ile kamulaştırma işlemlerinin iptal edildiği, bunun sonucu olarak da, idarelerin işlemlerinin ve yatırımlarının aksadığı; () Anılan Kanunda yapılan değişikliklerin gereği olarak, Kanunun 13 üncü maddesinin yürürlükten kaldırılması  İfadelerine yer verilmiştir. Tüm bunlara karşın, iptali istenen düzenlemede, 2942 sayılı Kanundaki kamulaştırma sistematiğinin değiştirilmiş olduğu ve 13 üncü maddesinin yürürlükten kaldırıldığı da gözetilmeden, kamu yararı kararının kamulaştırılacak taşınmazların bulunduğu mahalle ve/veya köy muhtarlığında on beş gün süreyle asılması durumunda ilanın yapılmış olduğu varsayılmaktadır. Hukukumuzda mahalle ve/veya köy muhtarlığında askı şeklinde resmi bir ilan sistemi olmamasının yanında çoğu mahalle ve köylerde ilanın asılacağı mahalle ve/veya köy muhtarlığı şeklinde fiziki bir mekân da bulunmamaktadır. Mahalle ve/veya köy muhtarının oturduğu konutun, hukuken mahalle ve/veya köy muhtarlığı olarak nitelendirilemeyeceği ise açıktır. Türkiyenin arazisi engebeli çoğu bölgelerinde ve özellikle Karadeniz Bölgesinde, konutlar tarım arazilerinin üzerine yapıldığından, köy yerleşim alanı geniş bir alanı kapsamakta ve dolayısıyla köyün bir ucu ile diğer ucu arasında 5 10 kmye varan mesafeler bulunmaktadır. Köy muhtarlığı gibi fiziki bir mekânın olmaması yanında, köylülerin ilanın asılacağı muhtarın konutuna gitmeleri muhtar ile resmi veya gayri resmi bir işleri yok ise rastlantıya bağlıdır. Kaldı ki köylerde arazileri bulunan maliklerin büyük bir çoğunluğu köylerde değil, şehirlerde ve hatta büyük şehirlerde yaşamakta; ikametleri de yaşadıkları şehirlerde olduğundan bırakınız muhtarın konutunu köyün muhtarının kim olduğunu dahi bilememektedirler. Hukuki gereklilikler bir yana tüm bu fiili ve fiziki imkansızlıklar gözetilmeden, iptali istenen düzenlemede, gelecek yıllara sari bazı büyük projeler için, hukuken kesin bir karar ve yürütülebilir bir işlem olmayıp kamulaştırma sürecinin hazırlık safhasına ilişkin olan ve iptali için dava açılamayan kamu yararı kararının, kamulaştırılacak taşınmazların bulunduğu (fiziken var olmayan) mahalle ve/veya köy muhtarlığında on beş gün süre ile asılması suretiyle ilanı, Anayasal güvence altındaki mülkiyet hakkı için hukuki sonuç doğuran resmi tebligat işlemi sayılmakta ve kamulaştırılacak taşınmazlar üzerine ilan tarihinden itibaren beş yıl süreyle yapılacak sabit tesisler ile dikilen ağaçların bedelinin kamulaştırmada ödenmemesiEsas Sayısı : 2013/114 Karar Sayısı : 2014/184 7 öngörülerek, malilik mülkiyet hakkından kaynaklanan taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisi sınırlandırılmaktadır. Mülkiyet hakkı, kişiye başkasının hakkına zarar vermemek ve kanunların koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla, sahibi olduğu şeyi dilediği gibi kullanma, ürünlerinden yararlanma ve tasarruf olanağı veren bir haktır. Çağdaş demokrasiler, temel hak ve özgürlüklerin en geniş ölçüde sağlanıp güvence altına alındığı rejimlerdir. Temel hak ve özgürlükleri büyük ölçüde kısıtlayan ve kullanılamaz hale getiren sınırlamalar hakkın özüne dokunur. Temel hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamaların yalnız ölçüsü değil, koşulları, nedeni, yöntemi, kısıtlamaya karşı öngörülen kanun yolları gibi güvenceler demokratik toplum düzeni kavramı içinde değerlendirilmelidir. Bu nedenle, temel hak ve özgürlükler, istisnaî olarak ve özüne dokunmamak koşuluyla demokratik toplum düzeninin gerekleri için zorunlu olduğu ölçüde ve ancak kanunla sınırlandırılabilirler. Demokratik bir toplumda temel hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamanın, bu sınırlamayla güdülen amacın gerektirdiğinden fazla olması düşünülemez. Demokratik hukuk devletinde güdülen amaç ne olursa olsun, kısıtlamaların, bu rejimlere özgü olmayan yöntemlerle yapılmaması ve belli bir özgürlüğün kullanılmasını önemli ölçüde zorlaştıracak ya da ortadan kaldıracak düzeye vardırılmaması gerekir. (Bkz. Anayasa Mahkemesinin 18.10.2012 günlü ve E.2010/82, K.2012/159 sayılı kararı). Malikin taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisi, taşınmaz üzerine sabit tesis yapma ve ağaç dikme haklarını da kapsamaktadır. Tavukçuluk, mandıracılık, balık yetiştiriciliği gibi sabit tesisler, günümüzdeki teknoloji ile ortalama bir ay içinde yapılabilme ve yapıldıkları anda üretime geçme; modern meyve fidanları ise dikildiklerinden itibaren üç yıl içinde ekonomik ürün verme özelliği taşımaktadır. Beş yıl süre ile söz konusu tasarrufların kısıtlanması, mülkiyet hakkına açık bir tecavüzdür. Nitekim, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 10.03.2009 tarihli, Rimer ve diğerleri  Türkiye kararında, Kanunda orman kadastro komisyonlarınca düzenlenen tutanaklara karşı dava açmak için öngörülen sürenin ancak ilgili şahsın etkin ve yeterli bir şekilde bilgi sahibi olmasından sonra başlayabileceği, bu tutanakların köy kahvesinde ilan edilmesinin doğru ve gerektiği şekilde tebliğ için yeterli olmadığına karar vermiştir. Anayasanın 35 inci maddesinde mülkiyet hakkı temel bir kişi hakkı olarak düzenlenmiş; 13 üncü maddesinde, temel hak ve hürriyetlerin özlerine dokunmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak kanunla sınırlanabileceği ve bu sınırlamaların, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkelerine aykırı olamayacağı belirtilmiş; 46 ncı maddesinde ise, kamulaştırmanın kamu yararının gerektirdiği hallerde gerçek karşılıklarının peşin ödenmek şartıyla yapılabileceği kurallaştırılmıştır. Kamulaştırma işleminin hazırlık safhasına ilişkin kesin ve yürütülebilir bir işlem olmayan ve hakkında dava açılamayan, 2942 sayılı Kanunun 21 inci maddesine göre ise kamulaştırmayı yapan idarece her zaman geri alınabilen kamu yararı kararının, usulüne uygun şekilde ilan da edilmeden, mülkiyet hakkından kaynaklanan tasarruf yetkisine beş yıl süreyleEsas Sayısı : 2013/114 Karar Sayısı : 2014/184 8 sınırlama getirilmesi, mülkiyet hakkını Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı şekilde ölçüsüzce sınırlandırdığından, Anayasanın 13 üncü ve 35 inci maddelerine; kamulaştırmanın gerçek karşılığı üzerinden yapılmasını önleyen işlev yüklenmesi ise Anayasanın 46 ncı maddesine aykırıdır. Öte yandan, Anayasanın 2 nci maddesindeki hukuk devleti ilkesinin temel öğelerinden biri belirliliktir. İptali istenen düzenlemedeki kamu yararı kararı ve bunun ilan şekli, hukuki belirlilik içermediğinden, iptali istenen düzenleme Anayasanın 2 nci maddesine de aykırıdır. Kamulaştırma sürecinde bir hazırlık işlemi olan, dolayısıyla icrai niteliği bulunmayan, hatta dava konusu dahi yapılamayan bir idari işlemin, hukuken yoklukla malul bir suretle ilanıyla, mülkiyet hakkına sınırlamalar getirilmesi demokratik hukuk devleti ilkesi ile de bağdaşmadığından, iptali istenen düzenleme Anayasanın 2 nci maddesine bu açıdan da aykırıdır. Yukarıda açıklandığı üzere, 6495 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 27 nci maddesiyle 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 25 inci maddesine eklenen fıkra, Anayasanın 2 nci, 13 üncü, 35 inci ve 46 ncı maddelerine aykırı olduğundan iptali gerekir. 3) 21.07.2013 Tarihli ve 6495 Sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 28 inci Maddesiyle 2942 Sayılı Kamulaştırma Kanununa Eklenen Geçici 8 inci Maddenin Anayasaya Aykırılığı 6495 sayılı Kanunun 28 inci maddesiyle 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununa eklenen geçici 8 inci madde ile 6495 sayılı Kanunun 26 ncı maddesiyle değiştirilen 2942 sayılı Kanunun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının, Bu taşınmazların kamulaştırma amacı dışında idarece tasarruf edilmesi hâlinde, önceki mal sahibi veya mirasçıları tarafından idareden herhangi bir hak, bedel veya tazminat talebinde bulunulamaz. şeklindeki son tümcesinin, geçici 8 inci maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce gerçekleştirilen kamulaştırma işlemleri nedeniyle, kamulaştırılan taşınmazların eski malikleri veya mirasçıları tarafından bu taşınmazların geri alınması, bedel veya tazminat talebiyle açılan ve henüz kesinleşmeyen davalarda da uygulanacağı kuralı getirilmektedir. Kanunların, kamu yararının sağlanması amacına yönelik olması, genel, objektif, adil kurallar içermesi ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesi, hukuk güvenliğini sağlaması ve kazanılmış hakları ihlal etmemesi Anayasanın 2 nci maddesinde belirtilen hukuk devleti olmanın gerekleri arasındadır. Hukuk güvenliğinin en basit şartı ve sade şekli ise, aleyhteki kanunların geriye yürümezliği ilkesidir. Kanunların geriye yürümezliği ilkesi, bir hukuki eylem, işlem, ilişki ya da davranışın vuku bulduğu ya da meydana geldiği dönemdeki kanun hükümlerine tabi olmakta devam edeceğini ifade eder. Sonradan çıkan kanunun, kural olarak yürürlüğünden önceki olaylara ve ilişkilere uygulanmaması, yürürlüğe girdikleri tarihten sonraki olaylar bakımından geçerli olması hukukun genel ilkelerindendir.Esas Sayısı : 2013/114 Karar Sayısı : 2014/184 9 Anayasa Mahkemesinin de bu yönde verilmiş birçok kararı vardır. Anayasanın 2. maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesinin vazgeçilmez unsurlarından birisi kanunların hukuk güvenliğini sağlaması, bu doğrultuda geleceğe yönelik, öngörülebilir kurallar içermesi gerekliliğidir. Bu nedenle, hukuk devletinde güven ve istikrarın korunabilmesi için kural olarak kanunlar, yürürlüğe girdikleri tarihten sonraki olaylara uygulanırlar. Kanunların geriye yürümezliği ilkesi uyarınca, kanunlar kamu yararı ve kamu düzeninin gereği, kazanılmış hakların korunması, mali haklarda iyileştirme gibi kimi ayrıksı durumlar dışında ilke olarak yürürlük tarihlerinden sonraki olay, işlem ve eylemlere uygulanmak üzere çıkarılırlar. Yürürlüğe giren kanunların geçmişe ve kesin nitelik kazanmış hukuksal durumlara etkili olmaması hukukun genel ilkelerindendir. (Bkz. Anayasa Mahkemesinin 18.05.2011 günlü ve E.2008/80, K.2011/81 sayılı kararı). Hukuk devletinin korumakla yükümlü olduğu evrensel ilkelerden biri hukuk güvenliği ilkesidir. Hukuk güvenliği ilkesi, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılan ortak değerdir. Kural olarak hukuk güvenliği kanunların geriye yürütülmemesini zorunlu kılar. Kanunların geriye yürümezliği ilkesi uyarınca kamu yararı ve kamu düzeni, kazanılmış hakların korunması, mali haklarda iyileştirme gibi kimi ayrıksı durumlar dışında kanunlar, ilke olarak yürürlük tarihlerinden sonraki olay, işlem ve eylemlere uygulanmak üzere çıkarılırlar. Ancak, kanun koyucunun kişilerin lehine yeni haklar sağlayan kanuni düzenlemeleri geçmişe etkili olarak yapma konusunda takdir yetkisine sahip olduğunda kuşku yoktur. Dava konusu kural ile kişilerin aleyhine olabilecek durumlar ayırt edilmeksizin, başka bir ifadeyle, subjektif hakları olumsuz yönde etkilenenler ayrık tutulmaksızın, 5998 sayılı Kanun hükümlerinin geçmişe etkili olarak uygulanacağının ve bu hükümlerin uygulanması nedeniyle haksız çıkan tarafa harç, yargılama gideri ve avukatlık ücreti yükletilemeyeceğinin kabul edilmesi, subjektif hakların ihlal edilmesine yol açabilecek nitelikte olduğu anlaşıldığından, bu durumun hukuk güvenliği ilkesiyle bağdaşır bir yönü bulunmamaktadır. (Bkz. Anayasa Mahkemesinin 18.10.2012 günlü ve E.2010/82, K.2012/159 sayılı kararı). Kamu yararı ihtiyacı ortadan kalkmasına ve taşınmaz kamulaştırma amacında kullanılmamasına rağmen, malikin taşınmazın rızası dışında elinden alınmasından kaynaklanan önalım hakkına ilişkin hak arama yollarını kapatan 2942 sayılı Kanunun 22 nci maddesinin birinci fıkrasına eklenen kuralın, geçmişe yönelik olarak uygulanmasını ve bu bağlamda taşınmazların eski malikleri veya mirasçıları tarafından bu taşınmazların geri alınması, bedel veya tazminat talebiyle açılmış ve henüz kesinleşmemiş davalarda da uygulanmasını öngören düzenleme, adil ve hakkaniyete uygun olmadığı gibi hukuki istikrar ve hukuk güvenliği ilkeleriyle de bağdaşmadığından, Anayasanın 2 nci maddesine aykırıdır. Öte yandan, malikler Anayasanın 36 ncı maddesinde düzenlenen hak arama hürriyetine ve yürürlükte bulunan kurallara göre dava açarak dava gideri, harç ve vekâlet ücreti gibi masraflara katlanmışlardır. 2942 sayılı Kanunun 21 inci maddesinde, idarenin kamulaştırmadan dava sırasında tek taraflı vazgeçmesi halinde, dava giderleri ve harç ile mahkemece maktuen takdir olunacak avukatlık ücreti idareye yükletilirken; yasanın yürürlük tarihinden önce açılmış ve fakat kesinleşmemiş davaları ortadan kaldıran düzenleme, Anayasanın 36 ncı maddesinde güvence altına alınan hak arama hürriyetine aykırı olmanınEsas Sayısı : 2013/114 Karar Sayısı : 2014/184 10 yanında, malikin yüklendiği masrafları malikin üzerine yıktığı için adil ve hakkaniyete uygun olmadığından ve kişilerin hukuk güvenliğini ortadan kaldırdığından, iptali istenen düzenleme bu açıdan da Anayasanın 2 nci maddesine aykırıdır. Kamu yararı ihtiyacı ortadan kalkmasına ve taşınmaz kamulaştırma amacında kullanılmamasına rağmen, malikin taşınmazın rızası dışında elinden alınmasından kaynaklanan önalım hakkına ilişkin hak arama yollarını kapatan 2942 sayılı Kanunun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının uygulanması öngörülen son tümcesi, mülkiyet hakkının özünü demokratik toplum düzeninin gerekleriyle bağdaşmayacak şekilde ölçüsüzce sınırlandırdığı için Anayasanın 13 üncü ve 35 inci maddelerine aykırı olduğundan; Anayasanın 13 üncü ve 35 inci maddelerine aykırı olan düzenlemenin açılmış davalarda geçmişe yönelik olarak uygulanmasını öngören iptali istenen düzenleme de aynı gerekçelerle Anayasanın 13 üncü ve 35 inci maddelerine aykırıdır. Yukarıda açıklanan nedenlerle, 6495 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 28 inci maddesiyle 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununa eklenen geçici 8 inci madde, Anayasanın 2 nci, 13 üncü, 35 inci ve 36 ncı maddelerine aykırı olduğundan iptali gerekir. 4) 21.07.2013 Tarihli ve 6495 Sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 33 üncü Maddesiyle 09.10.2003 Tarihli ve 4982 Sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanununun 2 nci Maddesine Eklenen Fıkranın Anayasaya Aykırılığı 6495 sayılı Kanunun 33 üncü maddesiyle 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanununun 2 nci maddesine eklenen fıkra ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) Başkanlığı tarafından uygulanan sınavlara ait soru ve cevaplar Bilgi Edinme Hakkı Kanununun kapsamı dışına çıkarılmaktadır. Madde gerekçesinde ise, ÖSYM tarafından uygulanan sınavlara ait soru ve cevapların 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamı dışına çıkarılması öngörülmektedir. ifadesi dışında açıklayıcı hiçbir gerekçeye yer verilmemiş; ancak söz konusu Kanuna ilişkin Plan ve Bütçe Komisyonu Raporuna CHPli üyeler Aydın Ayaydın (İstanbul), İzzet Çetin (Ankara) ve Musa Çam (İzmir) tarafından yazılan Karşı Oy yazısında yer alan, Altkomisyon aşamasında ÖSYM yetkilisi bunun gerekçesi olarak ilerde yapılması düşünülen elektronik sınavlar için sorulara ihtiyaç duyulacağını, soruların paylaşılmaması durumunda soru havuzunun eksilmeyeceğini ve soru sayısını artırmanın da zor olmasını ileri sürmüştür. ifadelerinden gerekçenin, soru havuzu oluşturmanın güçlüğünden bahisle ileride elektronik ortamda yapılacak sınavlarda aynı soruların tekrar sorulmasını teminen soru havuzunu gizli tutmak olduğu anlaşılabilmektedir. Ancak bu gerekçe doğru ve kendi içinde tutarlı olmadığı gibi gerçekçi de değildir ve hukuk devleti bağlamında ise kabul edilemez bir vahamete işaret etmektedir. Öncelikle soru sayısını artırarak soru havuzunu genişletmek ileri sürüldüğü gibi zor olmasa gerekir. Milli Eğitim Bakanlığının Milli Eğitim İstatistikleri Örgün Eğitim 2012  2013 istatistiklerine göre (T.C. Milli Eğitim Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı, s. 13), Türkiyede 2012 2013 Öğretim Yılında kadrolu olarak görev yapan 288.043 ilköğretim öğretmeni, 269.759 ortaöğretim öğretmeni; 2011 2012 Öğretim Yılında ise fakülte veEsas Sayısı : 2013/114 Karar Sayısı : 2014/184 11 yüksekokullarda 118.839 öğretim elemanı görev yapmaktadır. İlköğretim, ortaöğretim, önlisans ve lisans müfredatlarının genişliği ile öğretmen ve öğretim elemanı sayıları gözetildiğinde, her yıl her öğretmene beşer soru hazırlatılması durumunda, ÖSYMnin soru havuzunun bir yılda milyonu aşacağı gerçeği ortaya çıkmaktadır. Bu bağlamda müfredatın genişliği ve kapsayıcılığı ile öğretmen öğretim elemanı sayıları göz önüne alındığında soru sayısını artırmanın zor olduğu iddiasının matematiksel olarak doğru olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır. Kaldı ki, zor veya kolay kavramları görecelidir. Soru havuzu oluşturmak ÖSYMnin asli görevleri arasında yer almasına ve kuruluş gerekçelerinden birini oluşturmasına rağmen, zor olduğu kabul edilse dahi, bu bakış açısına göre başta her ders için soru hazırlayan eği