esas sayısı karar sayısı i i̇ptal davasının gerekçesi davacı i̇stanbul üniversitesi iptal nedenlerini aynen aşağıdaki biçimde açıklamaktadır i̇ptal sebepleri̇ genel gerekçe i̇ptal talebimizin temel gerekçesi iptali istenen hükümlerin anayasanın maddesinin teminat altına aldığı üniversite özerkliğine aykırı düşmeleridir anayasasının tarihli ve sayılı kanunla değiştirilmesinden sonra dahi üniversitelerin bilimsel ve yönetimsel özerkliği eskiden beri olduğu gibi aynen muhafaza ve ipka edilmiştir gerçekten anayasamız üniversitelere bugün de gerek bilimsel gerek yönetimsel özerklik tanımış bulunmaktadır böyle olduğu anayasaya ilişkin değişiklikler konusundaki parlamento çalışmalarından açık ve kesin olarak anlaşıldığı kadar anayasanın üniversite ile ilgili maddesinin değiştirilerek bugünkü şeklini almasından sonraya rastlıyan anayasa mahkemesinin çeşitli kararlariyle de sabit bulunmaktadır nitekim anayasa mahkemesinin tarihli esas karar sayılı kararında günlü sayılı rg aynen şöyle deniliyor anayasa değişikliğine ilişkin gerekçede açıklandığı üzere yeni metinlerle anayasasının temel ilkelerinde bir değişiklik yapılması ereği güdülmüş değildir bu yorumda gözönünde tutulacak önemli bir yöndür yeni metinde yönetimsel ve bilimsel özerklik denilmeyip yalnızca üniversitelerin özerkliğinden söz edilmekte ise de bu özerkliğin hem yönetimsel hem de bilimsel özerklik olduğu ancak maddede gösterilen kayıtlar altında uygulanacağı yeni maddenin tümünden açıkça anlaşılmaktadır yeni maddenin lirasında üniversite organlarının öğretim üyeleri ve yardımcılarının üniversite dışındaki makamlarca her ne suretle olursa olsun görevlerinden uzaklaştırılamayacağı kuralı dahi korunmuş bulunmaktadır bir de değişik maddenin fıkrasında yasa ile düzenlenecek yönler belirlenirken öğrenim ve öğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerine göre yürütülmesi esaslarından söz edilerek üniversite öğretiminin özgürlük ve güvenlik içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji isterlerine başka deyimle bilimin özgür ve nesnel ölçülerine göre gerçekleştirileceği kesinlikle açılanmıştır öğrenim ve öğretimin özgürlük ve güvence içinde ve çağdaş bilimin gerekleri uyarınca yapılabilmesi her şeyden önce üniversite yönetim özerkliğinin bulunmasına bağlıdır gerçekten üniversite siyasal güçlerin ya da bir takım toplulukların etkisi altında bırakılmış ise artık çağdaş bilimin gereklerine göre öğrenim ve öğretim yapılmasından söz edilemez üniversite yönetiminin devlet gözetim ve denetimine bağlanmış olmasıyle hükümetin bu yönetim üzerinde etkili olmasının erek edildiği dahi ileri sürülemez çünkü gözetim ve denetim özellikle özerk bir örgüte ilişkin olursa kuruluşun ancak belli kurallara bağlı bir düzen içinde işlemesini sağlamaya yönelmiş bir yetkiler bütününü anlatır kuruluşun yönetimine şu veya bu biçimde el atması ve onu gözetim ve denetimesas sayısı karar sayısı yetkisini kullananın iradesine göre çalışmaya zorlama yetkisini kapsamaz değişik madde bir yandan özerkliği öte yandan öğretim ve öğrenimin özgürlük ve güvence içinde çağdaş bilim ve teknoloji isterlerine uygun olarak yürütülmesini sağlamayı öngördüğüne göre devlet gözetim ve denetiminin ereği yalnızca anılan ilkelerin gerçekleşmesi yolundan sapmaları önlemek ve bu ilkelerle bağdaşmayan tutumları engellemek olabilir kaldı ki anayasanın değişik maddesinin son fıkrasında bakanlar kurulunun belli üniversite veya üniversiteye bağlı fakülte kurum ve kuruluşların yönetimine el koymasından söz edilmişken fıkrasında hükümetin değil devletin gözetim ve denetiminden söz edilmekte bulunmasının anlamı vardır ki buna dayanılarak bu denetim ve gözetimin siyasal gücün veya çıkar çevrelerinin etkisi dışında tutulabilecek bir organ eliyle gerçekleştirilmesi gerektiği görüşü savunulabilir şurası da dikkate değer ki anayasanın değişik maddesinin son fıkrasında öngördüğü olağanüstü durumlarda bakanlar kurulunun yönetimine el koymasına izin vermesinin ereği dahi yalnızca öğretim ve öğrenimin özgürlük ve güvence içinde çağdaş bilimin nesnel ölçüleri uyarınca gerçekleşmesini sağlamaktadır biran için üniversite özerkliğinin yeni biçiminde hükümetin veya bir bakanlığın üniversite yönetimine karışmasının veya belli ölçüde katılmasının anayasaya aykırı olmadığı düşüncesi benimsenirse bu görüş yapılan değişiklik sırasında anayasanın maddesinin değiştirilmesiyle güdülen ereğe daha açıkçası üniversite özerkliğinin yanlış anlaşılması veya kötüye kullanılması yüzünden öğretim ve eğitimin özgürlük ve güvence içinde çağdaş bilimin nesnel ölçülerine göre yürütülmesi ilkesinden sapmaları düzeltmek ereğine aykırı düşer çünkü yukarıda da değinildiği gibi hükümetin veya bakanlığın üniversite yönetimi üzerinde etkili olması üniversitenin bilimsel ve nesnel isterlere göre öğretim yapmasını engeller şu da unutulmamalıdır ki maddenin değiştirilmesinde göz önünde tutulan bir etken dahi üniversitenin kendi kendini denetleyemediği yolundaki kanıdır ve bundan dolayı devlete tanınan yetkiler de gözetim ve denetimin zorunlu kıldığı yetkilerden başkası olamaz başka deyimle bu yetkiler üniversitenin yönetim ve bilim özerkliğinin zedelenmesini öğretim ve öğrenim özgürlüklerinin çiğnenmesini önlemeye elverişli olabilecektir bunun gibi anayasa mahkemesinin gün ve esas karar sayılı kararında ocak gün ve no lu g aynen şu açıklamalara rastlıyoruz anayasanın değişik maddesinde üniversitelerin yönetim ve bilim özerkliği ile donatılmış olup olmadığını yönetim özerkliğinin atama ve görevden çıkarma işlemleriyle üniversitelerin işlerine ilişkin öteki işlemlerin başka bir yer veya organın iradesi karışmaksızın yalnız üniversitelerce yapılması yetkisini içerip içermediğini incelemek ve varılacak sonuçları gözönünde tutularak anayasaya aykırılık sorununu çözmek gerekli görülmüştür anayasanın maddesinin değişiklikten önceki metninde üniversitelerin yönetim ve bilim özerkliğine sahip bulundukları yazılı iken yeni metinde yalnızca özerklikten söz edilmiş ise de bu özerkliğin dahi hem yönetimsel hem bilimsel özerklik olduğu ancak maddede gösterilen sınırlandırmalar altında uygulanacağı üniversitelerin devletin gözetimi ve denetimi altında kendilerince seçilen organları eliyle yönetileceği üniversite organları ile öğretim üyeleri ve yardımcılarının son fıkra hükümleri saklı kalmak üzere üniversite dışındaki yerlerce görevlerinden uzaklaştırılmayacakları kurallarından ve ayrıca özerklik sözcüğünün bilimsel gibi bir sözcükle kayıtlanmış olmasından anlaşılmaktadır kaldı ki üniversitelerin kendi seçeceği organlar eliyle yönetilmesi ve organlarla öğretim üyeleri ve yardımcılarının üniversite dışındaki kişi veya yerlerce görevden uzaklaştırılamaması yönetim özerkliğini oluşturan yetki ve durumlardıresas sayısı karar sayısı anayasa değişikliğinin meclisi tutanak dergisi cilt dönem toplantı tutanağının sonuna ekli sayısı genel gerekçesinde de belirtildiği üzere bu değiştirmelerle anayasanın temel ilkelerinde herhangi bir değişiklik yapılması istenmiş değildir teklif edildiği biçimde meclislerce kabul edilmiş bulunan değişik maddenin yorumunda bu durum önemle gözönünde tutulmalıdır çünki üniversitelerin yönetim özerkliği anayasasının kurduğu devlet düzeninin temel ilkelerindendir üniversitelerin yönetim özerkliğinden yoksun olduklarının kabulü durumunda anayasanın maddesinin değiştirilmesi ile güdülen ereğe daha açıkçası üniversite özerkliğinin yanlış anlaşılması veya kötüye kullanılması yüzünden öğretim ve öğrenimin özgürlük ve güvence içinde çağdaş bilimin nesnel ölçülerine göre yürütülmesi ilkesinden sapmaları önlemek gereğine aykırı düşer çünkü anayasa mahkemesinin günlü sayılı g de yayınlanmış bulunan günlü sayılı kararında da belirtildiği gibi yönetim özerkliğinin yokluğu üniversitenin bilimsel ve nesnel ölçülere göre öğretim yapmasını onu ister istemez siyasal güçlerin veya çevrelerin etkisine açık tutup eylemli olarak engeller başka deyimle yönetim özerkliği bulunmayan yerde bilimsel özerklik dahi boş bir söz olur şurası da gözden uzak tutulmamalıdır ki anayasanın maddesinin değişik metninde üniversitelerde öğrenim ve öğretim çağdaş bilim ve teknoloji gereklerine ve kalkınma planı ilkelerine göre yürütülmesi kurallarının yasa ile konulacağı teknolojinin gereklerine aykırı bütün etkenlerin dışında tutulacağı açıkça belirtilmiştir bu kural dahi yönetim özerkliğinin bir zorunluluk olduğunu göstermektedir bir kuruluşun yönetilmesi ona yüklenmiş işleri görmek için gereği gibi işlemesinin sağlanması anlamına gelir düzenli bir işlemenin sağlanması ise ilk önce örgütte çalışanların atanması gerektiğinde disiplin cezalarına çaptırılması ve görevden çıkarılmasiyle olur demek ki yönetim yetkisi özünde görevlileri atama disiplin cezası verme ve görevden çıkarma yetkilerini içerir anayasanın değişik maddesinin fıkrasındaki üniversitelerin devletin gözetim ve denetimi altında kendilerince seçilen organlar eliyle yönetileceği kuralı atama disiplin ve görevden çıkarma işlemlerinin başka organ veya yerin karışması sözkonusu olmaksızın ancak üniversitelerce yapılacağını anlatmaktadır kaldı ki az yukarıda da belirtildiği gibi anayasanın değişik maddesinin fıkrasındaki üniversite organları dışında herhangi bir yer veya organca öğretim üyelerinin veya yardımcılarının işten uzaklaştırılamayacağı kuralı dahi bu görüşü ayrıca doğrulamaktadır devletin gözetim ve denetim yetkisi yönetim özerkliği bulunan bir kuruluşun yönetim işlemlerine ve işlerine karışmasını haklı göstermez çünkü yönetime üniversite dışındaki bir organ veya yerin karışması durumunda bir yandan üniversitenin kendisince seçilen organlar eliyle yönetildiğinden artık söz edilmeyeceği gibi öte yandan devlet gözetim ve denetiminin kabul edilmesiyle güdülen ereğin sınırları da aşılmış olur gerçekten yönetim çalışmalarından olan bir işlemin tamamlanmasına veya bir işin görülmesine üniversite dışında bir organ veya yerin karışması işlem veya işin ancak üniversite organlarından başka bir yerin yönetime ortak olması sonunda tamamlanması demektir yine anayasanın değişikliği ile üniversitenin devlet gözetim ve denetimi altına konulması özerk birer kuruluş olan üniversitelerin yalnızca bilimin nesnel gereklerine göre özgürlük içinde çalışmasını kısıtlar anayasa mahkemesinin anayasanın değiştirilerinden sonraya ve fakat yasama organınca değişik madde uyarınca henüz yeni bir üniversiteler kanunu çıkarılmazdanesas sayısı karar sayısı önceye ait yukarda andığımız ve uzun iktibaslarda bulunduğumuz bu kararlarından anlaşılmaktadır ki yüksek mahkeme her hal ve kârda bugün yürürlüğe girmiş bulunan üniversiteler kanununun ihtiva ettiği kural ilke ve hükümlerin değişik madde açısından uygunluğunu veya aykırılığını kolaylıkla ve rahatlıkla araştırmamızı ve saptamamızı objektif ölçüleri bizzat kendisi koymak suretiyle mümkün kılıyor i̇şte bu objektif ölçüleri gözönünde tuttuğumuzda sayılı üniversiteler kanununda yer alan ve aşağıda sıralanacak madde ve hükümlerinin anayasanın değişik maddesinde öngörülen üniversitenin bilimsel ve yönetimsel i̇dari özerkliği esasına yukarıda aktardığımız kararlarda açıklanan gerekçelere binaen aykırı düştüğü sonucuna varılmak gerekiyor i̇ptali̇ i̇stenen maddeler ve i̇ptal sebepleri̇ madde son fıkra maddenin son fıkrasında yer alan ve gerek disiplin gerekse ceza kovuşturması konusunda millî eğitim bakanlığının gecikmesinde sakınca görüldüğü hallerde en geç bir hafta içinde denetleme kurulunun adına maddede yazılı görevleri yapmaya ve yetkileri kullanmaya yani üniversite ve fakülte organlarından veya bu kurumlardan görevli kişilerden gerekli gördüğü hallerde yazılı veya sözlü bilgi istemek bu kişiler hakkında disiplin veya ceza kovuşturması açılmasını yetkili makamlardan istemek disiplin kararlarına karşı üniversitelerarası kurula itirazda bulunmak gün içinde kovuşturmaya başlanmadığı veya kovuşturma en geç üç ay içinde sonuçlandırılmadığı takdirde doğrudan doğruya soruşturmacı tayin ederek sonucu gereği yapılmak üzere yetkili organa iletmek gibi görev ve yetkileri istimale mezun sayılmasına ilişkin bulunan bu hüküm millî eğitim bakanlığının tamamen üniversite dışında kalan bir kişi olarak ve bu yetkileri üniversitenin de temsil edildiği bir kurul ile asla paylaşmaksızın tek başına kullanabilmesine cevaz ve mesağ tanımakla üniversite özerkliğini ihlal eylemektedir madde fıkra üniversitelerarası kurula bütün üniversitelerin şu halde üniversiteler kanunundaki esaslara tabi olmayan ve rektörleri üniversite öğretim üyeleri tarafından değil üniversite dışı mütevelli heyetleri veya siyasi makamlarca atanan üniversitelerin dahi rektörleri ile en yetkili organının üç yıl için seçeceği ikişer profesörünün katılmasına ilişkin bulunan mezkûr maddenin bu hükmü anayasanın maddesine aykırıdır maddede üniversiteler kanunundaki esaslara tabi olmayan üniversitelerin rektör ve temsilcilerinin üniversitelerarası kurula üye olmaları kabul edilmiştir halbuki bu üniversitelerin rektörleri üniversite öğretim üyeleri tarafından değil üniversite dışı mütevelli heyetleri veya siyasal makamlarca atanmaktadır orta doğu teknik üniversitesi ikinci duruma örnek teşkil eder söz konusu üniversiteler tasarının millî eğitim komisyonunca değiştirilen ve maddeleri ile üniversiteler kanununun dışında bırakılmışlardır böylece üniversite öğretim üyeleri tarafından seçilmiş olmayan kimseler üniversitelerarası kurula katılabilecek ve üniversiteler hakkında kararlar alabilecektir bu durum anayasanın maddesine aykırıdıresas sayısı karar sayısı madde fıkra doçentlik unvanım kazandıktan sonra üniversitede çalışmak isteyenlerin ancak yüksek öğretim kurulunun göstereceği bir veya birden fazla üniversite veya bağımsız fakültenin açık doçentlik kadrosuna tayin edilebileceklerini öngören madde hükmü eşitlik ilkesine aykırı düştüğü kadar üniversitelerin özerkliği esasına mugayirdir zira bu üniversitelerde açık kadro bulunsa dahi yüksek öğretim kurulu karar vermedikçe üniversite bu kadroya tayin yapamayacaktır ki bu durum bilimsel özerkliğe aykırıdır öte yandan maddenin son fıkrasına göre yüksek öğretim kurulunca gösterilen kadroya müracaat etmeyen asistanlar müstafi sayılacaklardır böylece asistan kadrosunda doçent olanlarla hariçte doçent olanlar farklı durumda olacaklardır nihayet müstafi sayma ise anayasanın maddesinin fıkrasındaki üniversite organları öğretim üyeleri ve yardımcıları üniversite dışındaki makamlarca her ne suretle olursa olsun görevlerinden uzaklaştırılamazlar esasına aykırı düşer madde bendinin ikinci cümlesinin hükmü maddenin bendinin nci cümlesi içinde yer alan ve bir kişinin asistan olarak atanabilmesi için evvel emirde onun ceza mevzuatına göre her biri suç konusu teşkil eyleyen belli eylemleri yapmamış veya bunlara katılmamış olduğu hususunun yani bu üniversite yönetim kurulunca karara bağlanması mecburiyetini vazeden hükmü de anayasaya aykırıdır maddede belirtilen suçlardan ne cezaî mahkûmiyete ne de disiplin cezasına çarptırılmış olmayan ve suçsuzluğu asıl olan bir kimsenin bu durumu hakkında idarî bir makamdan karar alınması bu idarî makama bir yargı fonksiyonu ifa ettirmek suretiyle kuvvetler ayrılığına aykırı düştüğü gibi beraatı zimmetin asıl olması yolundaki genel prensibi de ihlâl etmektedir madde bendi el koyma halinde bakanlar kuruluna üniversiteye bağlı kurum organlarında veya üniversiteye bağlı olmayan fakültelerde görevli bulunanların yönetim görevlerine son vermek yanında yerine yenilerini seçmek yetkisini de veren yukarıdaki madde hükmünün bu son kısmı üniversitelerin kendileri tarafından seçilen organları eli ile yöneteceği hakkındaki anayasa esasına muhaliftir anayasa bakanlar kuruluna ancak gerekliğinde bir üniversite urganını görevden uzaklaştırma yetkisi tanımakta fakat görevden uzaklaştırılan organın yerine yeni seçim yapma yetkisi üniversiteye ait bulun maktadır kanunun maddesinin bu hükmü bu esası ihlâl ettiği için anayasaya aykırıdır geçici madde lfıkra kanunlarla kazanılmış akademik unvanları saklı tutan ve orta doğu teknik üniversitesinde kazanılmış asosye profesörlük doçentlik ve profesörlük unvanlarını bu kanuna göre verilecek üniversite doçentliği ve üniversite profesörlüğü unvanlarıyle eş değerli sayan mezkur madde hükmü anayasaya aykırı düşmektediresas sayısı karar sayısı millet meclisi millî eğitim komisyonunda tasarının geçici maddesine giren bu hükümle sayılı üniversiteler kanununun öngördüğü şekilde üniversitelerarası kurulca seçilmiş jüriler tarafından yapılmış imtihanları geçirmeden orta doğu teknik üniversitesinde kazanılmış asosye profesörlük unvanı üniversite doçentlik unvanına üniversite doçenti olmadan alınan profesörlük unvanı üniversite profesörlüğü unvanına eşdeğerli sayılmıştır oysa üniversite doçenti ve profesörü unvanlarının bir kanun hükmüyle sağlanması yolunda daha önce girişilen teşebbüslerin anayasaya aykırılığı anayasa mahkemesi kararları ile ortaya konmuş bulunmaktadır tarihli ve sayılı karar resmî gazete tarih ve sayılı karar resmî gazete orta doğu teknik üniversitesinde kazanılan unvanların intibakı sağlamak isteniyorsa tutulacak yol kanunla unvan temin etmek değil boğaziçi üniversitesi için kabul edilen şekilde üniversitelerarası kurulca seçilecek jürilere yetki tanımak olabilirdi netice yukarıda açıklanan sebeplerle üniversitenin varlık kuruluş görev ve işleyişini ilgilendiren sayılı kanunun yukarıda belirtilen hükümlerinin anayasanın ve yer yer maddesine aykırılığının tesbiti ile iptaline karar verilmesini saygı ile talep ederim