esas sayısı karar sayısı dağıtıcı lisansı sahibi olan şirketin sözleşmeli bayisi sistemleri otomasyon i̇nşaat ve petrol sanayi ticaret limited şirketine ait akaryakıt istasyonunda tarihinde yapılan denetimde vaziyet planında bulunmayan gizli tank ve düzenek kullandığının tespit edilmiş olması nedeniyle dağıtıcı yükümlülüğünü yerine getirmediğinden bahisle sayılı petrol piyasası kanununun maddesinin ikinci fıkrasının bendi uyarınca toplam tl i̇darî para cezası verilmesine ilişkin enerji piyasası düzenleme kurulunun kurul tarih ve sayılı kararının iptali istemiyle enerji piyasası düzenleme kurumuna karşı açılan davada ankara i̇dare mahkemesince verilen davanın reddi yolundaki tarih ve k sayılı karara yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin ankara bölge i̇dare mahkemesi i̇dari dava dairesince verilen tarih ve k sayılı kararın temyiz edilmesi üzerine oluşturulan dosya incelendi dava konusu olay ve davacının i̇stemi sayılı kanunun maddesinin verdiği yetki çerçevesinde tarihinde yapılan denetim sonucunda bayiye ait istasyonda tanzim edilen tutanaklardır plakalı tankerler ile akaryakıt ikmal edildiğinin yapılan marker ölçümlerinin ğerçersiz çıkması üzerine ikmal edilen yakıtın faturasının istendiği ancak ibraz edfen faturanın litre motorin faturası olmasına rağmen yapılan tartımda itre ürün olduğu anlaşıldığından faturanın ikmal edilen ürüne ait olmadığının tespit edildiği fer altında bulunan ve nolu tanklardan alınan numunelerin marker ölçümlerinin geçerli sonuç verdiği no su tankın içerisinde ürün olmadığı ancak tankın dalgıç kısmı sökülerek yapılan kontrolde cm yüksekliğinde ürün olduğunun görüldüğü tankın içerisinde ayın bir bölmenin olduğu ve buradan alman numunelerin ölçümlerinde marker seviyesinin geçersiz çıktığı hususlarına yer verildiği isnat edilen fiile ilişkin soruşturma sonrasında davacı şirketin yazılı savunmasının istenildiği davaya konu edilen tarih ve sayılı kurul kararıyla da yazılı savunma yeterli görülmeyerek dağıtıcı yükümlülüğünü yerine getirmediğinden bahisle sayılı kanunun maddesinin dördüncü fıkrasına eklenen bendine aykırılık nedeniyle aynı kanunun maddesinin ikinci fıkrasının bendi uyarınca davacı şirkete tl i̇darî para cezası verildiği anlaşılmaktadır i̇ptali i̇stenilen kanun hükmü sayılı petrol piyasası kanununun i̇darî para cezaları başlıklı maddesinin ikinci fıkrasının bendinde yer alan üncü maddenin dördüncü fıkrasının bendinin bayilik lisansı sahipleri tarafından ihlali halinde bayinin sözleşme yaptığı dağıtıcı lisansı sahipleri hakkında bendinde belirtilen cezanın dörtte biri uygulanır kuralının anayasanın ve maddesine aykırı olduğu görüşüyle anayasa mahkemesine başvurulmaktadır i̇ptali i̇stenilen kanun hükmünün anayasaya aykırılığının değerlendirilmesi anayasasının cumhuriyetin nitelikleri başlıklı maddesinde türkiye cumhuriyetinin bir hukuk devleti olduğu kurala bağlanmıştıresas sayısı karar sayısı anayasanın maddesinde belirtilen hukuk devleti insan haklarına saygılı bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren eylem ve işlemleri hukuka uygun olan her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan yargı denetimine açık olan devlettir hukuk devletinde ceza hukukuna ilişkin düzenlemelerde olduğu gibi idari yaptırımlar açısından da anayasaya ve ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak şartıyla hangi fiillerin kabahat sayılacağı bunlara uygulanacak yaptırımın türü ve ölçüsü yaptırımın ağırlaştırıcı ve hafifleştirici nedenlerinin belirlenmesi gibi konularda kanun koyucu takdir yetkisine sahiptir hukuk devletinin en temel ilkelerinden olan hukuki güvenlik ilkesi bireylerin kendilerine uygulanacak hukuk kurallarının neler olduğunu önceden bilmesi ve ‘kendi davranışlarını ona göre ayarlayabilme imkânına sahip olması şeklinde özetlenebilir anayasanın maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri belirliliktir bu ilkeye göre kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir tereddüte ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık net anlaşılır ve uygulanabilir olması ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir belirlilik ilkesi hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey hangi somut fiil ve olguya hangi hukukî yaptırımın veya sonucun bağlandığını bunların idareye hangi müdahale yetkisini verdiğini bilmelidir birey ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını belirler hukuk güvenliği normların öngörülebilir olmasını bireylerin tüm fiil ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar anayasanın maddesinin birinci fıkrasında kimse işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz kuralına yer verilerek suçun kanuniliği üçüncü fıkrasında ise ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur kuralına yer verilerek cezanın kanuniliği ilkesi benimsenmiştir anayasada öngörülen suçta ve cezada kanunilik ilkesi insan hak ve özgürlüklerini esas alan bir anlayışın öne çıktığı günümüzde ceza hukukunun da temel ilkelerinden birini oluşturmaktadır anayasanın maddesine paralel olarak türk ceza kanununun maddesinde yer alan suçta ve cezada kanunilik ilkesi uyarınca hangi fiillerin yasaklandığının ve bu yasak fiillere verilecek cezaların hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak bir şekilde kanunda gösterilmesi kuralın açık anlaşılır ve sınırlarının belli olması gerekmektedir kişilerin yasak fiilleri önceden bilmeleri düşüncesine dayanan hukuk devletinin temel aldığı uluslararası hukukta ve insan haklan belgelerinde de özel bir yere ve öneme sahip bulunan bu ilkeyle temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınması amaçlanmaktadır kanunilik ilkesi özgürlüğün sınırlarının önceden bilinerek insanın davranışlarını bu çerçevede düzenlemesini temin i̇çin benimsenmiştir anayasanın maddesinde idari ve adli cezalar arasında bir ayrım yapılmadığından idari para cezaları da bu maddede öngörülen ilkelere tâbidir ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirlerine ilişkin kurallar ceza hukukunun ana ilkeleri ile anayasanın konuya ilişkin kuralları başta olmak üzere ülkenin sosyal kültürel yapısı etik değerleri ve ekonomik hayatın ihtiyaçları göz önüne alınarak tespit edilecek ceza politikasına göre belirlenir kanun koyucu cezalandırma yetkisini kullanırken toplumda hangi fiillerin suç sayılacağı bunun hangi tür ve ölçüdeki ceza yaptırımı ile karşılanacağı nelerin ağırlaştırıcı veya hafifletici sebep olarak kabul edilebileceği ve ceza sistemini tamamlayan müesseseler konusunda takdir yetkisine sahiptiresas sayısı karar sayısı kusursuz suç olmaz prensibi nullum erimen sine culpa çağdaş ceza hukukunun vazgeçilmez temellerinden biridir ancak kanunun gösterdiği istisnai hallerdedir ki objektif sorumluluk kuralları uygulanır ve kusur olmaksızın bir kimsenin cezalandırılması mümkün görülebilir ancak bu istisnaî hallerde de ceza hukukundaki objektif sorumluluk bir özellik taşır ve buna göre failin iradî hareketinin sonucu olmayan bir netice yine de ona yüklenemez bu sebeple kusur hususunda herhangi bir araştırmaya girişmeksizin sırf bir fiilin işlenmesi ya da hareketin iradi olması sebebiyle failin sorumluluğunun benimsenmesi kanunda sınırlı surette gösterilmesi gereken objektif sorumluluk hallerine yorum yolu ile bir yenisini eklemeyi ifade eder ki bu durum yorum kuralları ve kanun sistematiği bakımından uygun görülemez ordprofdrsulhi dönmezer pfordr sahir erman nazari ve tatbiki ceza hukuku cilt syf vd i̇stisnai olarak mülga ceza kanununda yer bulan objektif sorumluluk hâllerine ise anayasanın maddesinde yer alan hükümlere uygun olarak yeni türk ceza kanununda yer verilmeyerek kusursuz sorumluluk ilkesinin ceza hukukunda uygulanamayacağı kural olarak da kabul edilmiştir sayılı kanunun maddesinde yer alan hükmün benzeri bir düzenlemeye objektif sorumluluk esasının terk edilmesi nedeniyle sayılı kanunda yer verilmemiştir suçu yasada tanımlanmış bir haksızlık olarak öngören yeni suç teorisinde bir hareketi yapan kişi bu hareketin tüm sonuçlarından her koşulda sorumlu tutulmamakta bir başka anlatımla kusursuz sorumluluk terkedilmiş olmaktadır profdr i̇zzet özgenç türk ceza hukuku genel hükümler bası vd çağdaş ceza hukukunun önde gelen özelliklerinden biri kusur sorumluluğu ilkelerinin benimsenmiş bulunmasıdır ceza hukukçularının büyük bir çoğunluğuna göre bir insan davranışı olmadan suç olmaz ancak onun bu davranışı nedeniyle ortaya çıkan sonuçtan sorumlu tutulabilmesi için de davranışının en azından kusurlu bulunması gerekir böylece modern ceza hukuku objektif sorumluluğu terk ederek kusursuz suç olmaz anlayışını temel bir ilke olarak kabul etmiştir anayasa mahkemesinin bu yönde almış olduğu bir kararda sayılı türk ceza kanununda da bu doğrultuda düzenleme yapılarak maddede kusurun en hafif şekli olan taksire yer verilmiştir buna göre fail ağır neticeden bu ağır netice öngörülebilir olmakla birlikte önlenmesi mümkün olmayan bir neticeden dolayı bir kimse sorumlu tutulamayacaktır failin istemiş bulunduğu neticenin dışında ya da daha ağır neticelerin meydana gelmesi durumunda failin bu neticelere yönelik kastı veya en azından taksiri aranmaksızın sadece hareket ile sonuç arasındaki nedensellik bağı yeterli görülerek sorumlu tutulması mümkün olmayacaktır anayasa mahkemesinin tarih ve k sayılı kararı ifadelerine yer verilmiştir uyuşmazlığa ilişkin mevzuat hükümlerinin incelenmesine gelince tarih ve sayılı resmî gazetede yayımlanan gümrük kanunu ile bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair sayılı kanun ile sayılı kanunun lisans sahiplerinin temel hak ve yükümlülükleri başlıklı maddesine bendi eklenerek lisans sahiplerinin kaçak akaryakıt veya sahte ulusal marker elde etmeye satmaya ya da herhangi bir piyasa faaliyetine konu etmeye yarayacak şekilde lisansa esas teşkil eden belgelerde belirlenenlere aykırı sabit ya da seyyar tank düzenek veya ekipmanı bulundurmamak ile yükümlü tutuldukları görülmektedir sayılı petrol piyasası kanununun i̇darî para cezalan başlıklı maddesinin ikinci fıkrasının bendinin numaralı alt bendinde kanunun maddesinin fıkrasının bendinin ihlâli halinde sorumlulara bir milyon türk lirası idari para cezası verileceği belirtilmiş bendinde ise esas sayısı karar sayısı maddenin dördüncü fıkrasının bendinin bayilik lisansı sahipleri tarafından i̇hlâli hâlinde bayinin sözleşme yaptığı dağıtıcı lisansı sahipleri hakkında bendinde belirtilen cezanın dörtte birinin uygulanacağı kurala bağlanmıştır sayılı kanunun maddesi incelendiğinde dağıtıcıların kendi eylemleri dışında bayilerinin eylemlerinden de sorumlu tutulduğu kural içerisinde dağıtıcıların fiileri ile ilgili olarak bir düzenlemenin yer almadığı görülmektedir anayasanın maddesinde belirtilen hukuk devleti insan haklarına dayanan bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren eylem ve işlemleri hukuka uygun olan her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan yargı denetimine açık olan devlettir i̇tiraz konusu düzenlemede dağıtıcılarla ilgili hangi somut fiil ve olgunun yaptırıma tâbi tutulduğu belirtilmemektedir dağıtıcının kendine bağlı olarak faaliyet yürüten bayinin fiilini öngörebilmesi ve bu fiile engel olması ile ilgili olarak ne tür bir yükümlülük altına sokulduğuna ilişkin bir husus yer almamaktadır dağıtıcıların kendi fiilleri dışında üçüncü kişilerin bayilerinin fiillerinden de sorumlu tutulduğu görülmektedir anayasa ve ceza hukukunun temel kuralları uyarınca kişilere ceza verilebilmesi i̇çin aranan şartlardan biri hukuka aykırı fiilin kanunda belirtilmiş olmasını diğeri de bu fiilin kişi tarafından gerçekleştirilmiş olduğunun ispatlanmasını gerektirir i̇tiraz konusu kuralda dağıtıcının hangi fiilleri suç sayıldığı için başkasının fiilinden sorumlu tutulduğu açık bir şekilde gösterilmediği gibi bayi ile sözleşme imzalamış olmasından dolayı dağıtıcının işlenen suç ile arasındaki illiyet bağının da ne suretle oluştuğu belirtilmemiştir ceza sorumluluğunun şahsiliği ceza hukukunun temel kurallarındandır cezaların şahsiliğinden amaç bir kimsenin işlemediği bir fiilden dolayı cezalandırılmamasıdır diğer bir anlatımla bir kimsenin başkasının fiilinden sorumlu tutulmamasıdır bu ilkeye göre asli ve feri failden başka kişilerin bir suç sebebiyle cezalandırılmaları mümkün değildir anayasanın maddesinin yedinci fıkrası ile ilgili gerekçede de fıkra ceza sorumluluğunun şahsi olduğu yani failden gayri kişilerin bir suç sebebiyle cezalandırılmayacağı hükmünü getirmektedir bu ilke dahi ceza hukukuna yerleşmiş ve ‘kusura dayanan ceza sorumluluğu ilkesine dahil terki mümkün olmayan bir temel kuralıdır açıklaması yer almaktadır anayasanın maddesinde i̇darî ve adlî cezalar arasında bir ayrım yapılmadığından i̇darî para cezaları da bu maddede öngörülen ilkelere tâbidir ceza hukukunda fiil kişinin haricî nesnel bir davranışıdır yani kişinin başkalarınca algılanabilen bir davranışıdır bu anlamda olmak üzere kişiden çıkarak haricileşmiş bir fiil olmadıkça suç da olmaz buradan suçun maddî unsuru olan fiilsiz suç olmaz mutlak kuralı ortaya çıkmaktadır kural ceza hukuku düzeninin niteliğini belirlemede mihenk taşıdır anayasa maddesinde kanunun suç saymadığı bir fiilden söz ederken açıkça fiilsiz suç olmaz kuralına vurgu yapmış olmaktadır aynı şekilde türk ceza kanununun maddesinde kanunun suç saymadığı bir fiilden söz edilmektedir fiilsiz suç olmaz kuralı ceza hukukunun temel ilkelerindendir bir hareket yoksa ortada ne bir fiil ne de bir suç vardır hareket olumlu veya olumsuz bir biçimde ortaya çıkabilir olumlu bir biçimde ortaya çıkan hareket yapmak olumsuz bir biçimde ortaya çıkan hareket yapmamaktan ibaret bulunmaktadır yapmak biçiminde ortaya çıktığında harekete icra hareketi yapmamak biçiminde ortaya çıktığında harekete ihmal hareketi denmektedir i̇hmal hareketi de insanın nesnel yani harici biresas sayısı karar sayısı davranışıdır ortada icra veya ihmal hareketi olmadıkça bir suçun da bulunmadığının kabulü zorunludur i̇tiraz konusu kuralda dağıtıcı açısından sorumluluğun neden kaynaklandığı ve hangi esasın benimsendiği anlaşılamamaktadır anılan kural uyarınca bayinin kaçak akaryakıt veya sahte ulusal marker elde etmeye satmaya ya da herhangi bir piyasa faaliyetine konu etmeye yarayacak şekilde lisansa esas teşkil eden belgelerde belirlenenlere aykırı sabit ya da seyyar tank düzenek veya ekipman bulundurduğunun tespit edilmesi hâlinde dağıtıcıya bayiye verilen cezanın ünün uygulanacağının öngörüldüğü dağıtıcının kusurunun bulunup bulunmadığı söz konusu fiil ile bir bağlantısının ve sorumluluğunun olup olmadığı değerlendirilmeden idare tarafından yaptırım uygulanacağı anlaşılmaktadır bu durum ise işlemediği bir fiilden dolayı dağıtıcıya yaptırım uygulanmasına neden olabilecek niteliktedir dolayısıyla dağıtıcı hakkında bayi ile sadece sözleşme imzalamış olması nedeniyle yaptırım uygulanması cezaların şahsiliği ilkesine aykırılık oluşturmaktadır öte yandan anayasa ve ceza hukukunun temel kuralları uyarınca kişilere ceza verilebilmesi için aranan şartlardan biri hukuka aykırı fiilin kanunda belirtilmiş olmasını diğeri de bu fiilin kişi tarafından gerçekleştirilmiş olduğunun ispatlanmasını gerektirir i̇tiraz konusu kuralda dağıtıcının hangi fiillerinin suç sayıldığı için başkasının fiilinden sorumlu tutulduğu açık bir şekilde gösterilmediği gibi dağıtıcı ile suç arasındaki illiyet bağının da ne suretle oluştuğu belirtilmemiştir kural bu yönleriyle açık ve belirgin değildir somut olayda da görüleceği üzere dağıtıcının sözleşmeli bayisi tarafından sayılı kanunun maddesinin bendinin ihlâli hâlinde söz konusu fiilin işlenmesinde herhangi bir kusuru kastı veya özen ve dikkat yükümlülüğüne aykırı davranışı olup olmadığı araştırılmadan iptali istenen söz konusu hüküm uyarınca cezaya muhatap olmaktadır zira kanun metninden de açıkça anlaşılacağı üzere dağıtıcıya ceza verilmesi için herhangi bir kusurunun olması şartı aranmamaktadır kişinin sadece sözleşmeli bayinin dağıtıcısı olması ceza verilmesi için yeterli sayılmıştır bu itibarla davacı şirketin sözleşmeli bayisine ait akaryakıt istasyonunda tarihinde yapılan denetimde vaziyet planında bulunmayan gizli tank ve düzenek kullanıldığının tespit edilmiş olması nedeniyle dağıtıcı yükümlülüğünü yerine getirmediğinden bahisle sayılı petrol piyasası kanununun maddesinin ikinci fıkrasının bendi uyarınca davacı şirkete tl i̇darî para cezası verilmesine ilişkin tarih ve sayılı kurul kararının dayanağını oluşturan kanun maddesinin anayasanın ve maddelerine aykırılık olduğu sonucuna ulaşılmıştır açıklanan nedenlerle bir davaya bakmakta olan mahkemenin davada uygulanacak bir kanun hükmünü anayasaya aykırı görürse ilgili kanun hükmünün iptali için anayasa mahkemesine başvurabileceğini düzenleyen sayılı anayasa mahkemesinin kuruluşu ve yargılama usulleri hakkında kanunun maddesinin birinci fıkrası gereğince sayılı petrol piyasası kanununun i̇darî para cezaları başlıklı maddesinin ikinci fıkrasının bendinde yer alan üncü maddenin dördüncü fıkrasının bendinin bayilik lisansı sahipleri tarafından ihlali halinde bayinin sözleşme yaptığı dağıtıcı lisansı sahipleri hakkında bendinde belirtilen cezanın dörtte biri uygulanır kuralının anayasanın ve maddelerine aykırı olduğu kanısına ulaşılması nedeniyle bu kuralın i̇ptali için anayasa mahkemesine başvurulmasına iptali istenen kuralın anayasanın hangi maddelerine aykırı olduğunu açıklayan gerekçeli başvuru kararının aslının başvuru kararına ilişkin tutanağın onaylı örneğinin dava dilekçesi ile dosyanın ilgili bölümlerinin onaylı örneklerinin dizi listesineesas sayısı karar sayısı bağlanarak anayasa mahkemesi̇ başkanliğina gönderi̇lmesi̇ne tarihinde oybirliğiyle karar verildi