esas sayısı karar sayısı hmk md göre usulüne uygun şekilde davet edilmiş olan taraflar duruşmaya gelmedikleri veya gelip de davayı takip etmeyeceklerini bildirdikleri takdirde dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir yine hmk md göre dosyası işlemden kaldırılmış olan dava işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde taraflardan birinin dilekçe ile başvurusu üzerine yenilenebilir yenileme dilekçesi duruşma gün saat ve yeri ile birlikte taraflara tebliğ edilir denilmektedir anayasanın maddesinde davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması yargının görevidir denilmek suretiyle davaların makul bir süre içerisinde bitirilmesi gerektiği açıkça düzenlenmiştir aynı şekilde hmknın maddesinde hakim yargılamanın makul süre içinde ve düzenli bir biçimde yürütülmesini ve gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla yükümlüdür şeklinde düzenleme yapılmıştır anayasanın maddesine göre herkes meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı merciileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir anayasanın maddesindeki bu düzenleme ai̇hsnın maddesinde de yer verilmiştir ai̇hsnin maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının en önemli unsurlarından bir tanesi de yargılamanın makul süre içerisinde bitirilmesi ilkesidir bir yargılamanın adil olabilmesi her şeyden önce yargılamanın makul sürede bitirilmesini gerektirir tüm hak arayanlar için geçerli olan bu ilkenin amacı uyuşmazlığın taraflarını yargılama işlemlerinin sürüncemede kalmasına karşı korumak uyuşmazlık konusu hakka bir an önce ulaşabilmelerini sağlamak ve tarafların davanın nasıl sonuçlanacağı konusunda endişe ile yaşamalarını önlemektir makul sürede yargılama yapılması aynı zamanda delillerin hakkaniyete en uygun bir şekilde değerlendirilebilmesinin de garantisidir yargılamanın uzun sürmesi durumunda tanıkların hafızaları zayıflayabilir tanıklar bulunamayabilir diğer deliller tahrip olabilir bu gibi olumsuz durumların önlenebilmesi için de makul sürede yargılamanın yapılması gerekmektedir makul süre garantisine uyulup uyulmadığını değerlendirmede özellikle devlete atfedilebilecek gecikmeler göz önünde bulundurulur çünkü devlet tüm idari ve adli makamların neden olduğu gecikmelerden sorumludur ai̇hm devletlerin yasal sistemlerini mahkemelerin ai̇hs maddesinde yer alan şartlara makul bir sürede yargılama dahil olmak üzere uyacak şekilde düzenlenmekle görevli olduklarını belirtmiştir ai̇hm kararlarına bakıldığında çıkartılacak ortak sonuç şudur devlet kendi idari ve yargısal organlarına atfedilecek gecikmelerden sorumludur devlet bu konuda gerekli dikkati göstermek yükümlülüğündedir hmk md de dosyası işlemden kaldırılmış olan dava işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içerisinde taraflardan birinin dilekçe ile başvurusu üzerine yenilenebilir yenileme dilekçesi duruşma gün saat ve yeri ile birlikte taraflara tebliğ edilir denilmektedir özellikle kapsamlı dosyalarda taraf teşkili açısından yargılama yeterince uzamaktadır tarafların çok olması yurtdışı tebligatların yapılmasının gerekmesi hatta türkiye cumhuriyeti vatandaşlığından çıkan taraf için dava dilekçesi tensip zaptı ve bunların tercümesi yaptırıldıktan sonra yurt dışı tebligatı çıkartılması gibi durumlarda taraf teşkilinin sağlanması en az yılı bulmaktadır uzun süren taraf teşkili aşamasından sonra davacı tarafından takip edilmeyen dosya hmk md gereği işlemden kaldırıldıktan sonra yenilenmesi halinde tekrardan bu aşamalardan geçilecek olması dosyaların yıllarca karara bağlanamamasına sebebiyet vermektedir her ne kadar bu duruma davacı taraf sebebiyetesas sayısı karar sayısı vermiş ise de duruşmaya katılma zorunluluğu olmayan davalı tarafın hakkı zayi olmakla beraber mahkemelerin de iş yükü artmaktadır davacının sebep olduğu bu durum davalının adil yargılama hakkını ihlal etmekte davalının delillerinin uygun bir şekilde toplanması da engellenmektedir şöyle ki özellikle tapu iptali ve tescili davalarında mahalli bilirkişi beyanları büyük önem arz etmektedir hatta çoğu dosyalarımızda doğrudan mahalli bilirkişi beyanları kararımızın dayanağını oluşturmaktadır ancak dosyanın işlemden kaldırılması gibi usuli işlemler yargılamayı uzatmaktadır bu süre zarfında çoğu mahalli bilirkişi hayatını kaybetmekte tanıkların olayla ilgili bilgileri zayıflamaktadır bu durum tarafların adil yargılama haklarını açıkça ihlal etmektedir diğer yandan hmk md de düzenlenen dosyanın işlemden kaldırılması usuli işlemi taraflarca yargılama sonucundan kaçma şeklinde kötüye kullanılmaktadır şöyle ki uzun yargılamalar sonunda karar aşamasına gelen dosyalarda yargılamanın seyrinin aleyhine gittiğini anlayan davacı davalının da katılmadığı hükmün açıklanacağı duruşmaya gelmeyerek dosyanın işlemden kaldırılmasına neden olmaktadır her ne kadar bu gibi durumlarda yenileme usulü devreye sokulabilse de bu durum mahkemenin iş yükünü artırmakta anayasanın maddesinde düzenlenen usul ekonomisine ters düşülmektedir anayasanın maddesi davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasını yargının görevi olarak belirlemiştir ancak hmk maddesinde düzenlenen dosyanın işlemden kaldırılmasına yönelik usuli işlemlerin uygulanması çoğu zaman hakimlerin anayasanın maddesi ile mahkemelerin verilen davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması görevini yerine getirmelerine engel teşkil etmektedir hmk md hükmünün uygulanması en azından hakimin takdirine bırakılırsa hakimlerin usul ekonomisini gözetmeleri daha da kolaylaşacaktır her ne kadar hmk md ile getirilen dosyanın işlemden kaldırılması usulü yargılamanın hızlandırılması için getirilmiş ise de yukarıda sayılan nedenlerle bu işlevini çoğu zaman yerine getirememektedir bu düzenlemenin yerine misal olarak duruşmaların üç defadan fazla mazeretsiz olarak katılmayan davacının davası hakkında davanın açılmamış sayılmasına karar verilir şeklinde bir düzenlemenin getirilmesi yargılama faaliyetlerini daha da hızlandıracaktır tüm bu nedenlerle hmknun maddesinin fıkrasındaki usulüne uygun şekilde davet edilmiş olan taraflar duruşmaya gelmedikleri veya gelip de davayı takip etmeyeceklerini bildirdikleri takdirde dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir hükmü hmk maddesinin fıkrasındaki veya dosya işlemden kaldırılır ibaresi maddenin fıkrasındaki dosyası işlemden kaldırılmış olan dava işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde taraflardan birinin dilekçe ile başvurusu üzerine yenilenebilir yenileme dilekçesi duruşma gün saat ve yeri ile birlikte taraflara tebliğ edilir dosyanın işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak bir ay geçtikten sonra yenileme talebinde bulunulursa yeniden harç alınır bu harç yenileyen tarafça ödenir ve karşı tarafa yüklenemez bu şekilde harç verilerek yenilenen dava eski davanın devamı sayılır hükmü hmk maddenin fıkrasındaki i̇şlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde yenilenmeyen davalar sürenin dolduğu gün itibarıyla açılmamış sayılır ve mahkemece kendiliğinden karar verilerek kayıt kapatılır hükmü hmk maddenin fıkrasındaki i̇şlemden kaldırılmasına karar verilmiş ve sonradan yenilenmiş olan dava ilk yenilenmeden sonra bir defadan fazla takipsiz bırakılamaz aksi hâlde dava açılmamış sayılır hükmü anayasanın maddesinde düzenlenen herkes meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı merciileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir hükmüne ve anayasanın maddesinde düzenlenen davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması yargının görevidir hükmüne aykırı olduğu anlaşılarak aşağıdaki hüküm kurulmuşturesas sayısı karar sayısı hüküm yukarıda açıklanan nedenlerle hmknun maddesinin fıkrasındaki usulüne uygun şekilde davet edilmiş olan taraflar duruşmaya gelmedikleri veya gelip de davayı takip etmeyeceklerini bildirdikleri takdirde dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir hükmü hmk maddesinin fıkrasındaki veya dosya işlemden kaldırılır ibaresi maddenin fıkrasındaki dosyası işlemden kaldırılmış olan dava işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde taraflardan birinin dilekçe ile başvurusu üzerine yenilenebilir yenileme dilekçesi duruşma gün saat ve yeri ile birlikte taraflara tebliğ edilir dosyanın işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak bir ay geçtikten sonra yenileme talebinde bulunulursa yeniden harç alınır bu harç yenileyen tarafça ödenir ve karşı tarafa yüklenemez bu şekilde harç verilerek yenilenen dava eski davanın devamı sayılır hükmü hmk maddenin fıkrasındaki i̇şlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde yenilenmeyen davalar sürenin dolduğu gün itibarıyla açılmamış sayılır ve mahkemece kendiliğinden karar verilerek kayıt kapatılır hükmü hmk maddenin fıkrasındaki i̇şlemden kaldırılmasına karar verilmiş ve sonradan yenilenmiş olan dava ilk yenilenmeden sonra bir defadan fazla takipsiz bırakılamaz aksi hâlde dava açılmamış sayılır hükmü anayasanın maddesinde düzenlenen herkes meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı merciileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir hükmüne ve anayasanın maddesinde düzenlenen davaların en az giderle ve mümkün olan süratla sonuçlandırılması yargının görevidir hükmüne aykırı olduğu anlaşılarak somut norm denetimi yapılmasına yönelik olarak anayasa mahkemesi̇ne i̇ti̇raz yoluna başvurulmasina başvuru kararına ilişkin tarihli duruşma zaptının onaylı örneği ile dava dilekçesi tensip zaptı tarihli duruşma zabıtlarının onaylı örnekleri ile mahkememizin esas sayılı dosyasına ait dizi pusulasının gönderi̇lmesi̇ne karar verildi