esas sayısı karar sayısı i̇ti̇razin gerekçesi̇ başvuru kararının gerekçe bölümü şöyledir anayasanin nci̇ maddesi̇ yönünden anayasanın nci maddesinde türkiye cumhuriyeti toplumun huzuru milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde insan haklarına saygılı atatürk milliyetçiliğine bağlı başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan demokratik laik ve sosyal bir hukuk devletidir hükmüne yer verilmektedir hukuk devleti insan haklarına saygılı ve bu hakları koruyucu adaletli bir hukuk düzeni kuran bunu sürdürmekte kendini yükümlü sayan bütün eylem ve işlemleri yargı denetimine bağlı olan devlettir hukuk devleti ilkesinin en önemli gereklerinden biri kuşkusuz kuralları uygulayacak devlet işlerini yürütecek olan yönetimin hukuk düzenine bağlı olmasının sağlanmasıdır yine hukuk devletinin en önemli unsurlarından birisi de yasaların genel olması ilkesidir bunun gereği ise yasa önünde eşitliktir buna göre aynı hukuki koşullarda idare ile vatandaş arasında farklılık olmaması başka bir ifade ile idare için getirilen koşulların aynı pozisyondaki vatandaş için de getirilmesi nimet veya külfetçe eşit olması gerekir bu bağlamda somut ihtilaf ele alınacak olursa sayılı gümrük kanununun ve ncı maddelerinde gümrük yükümlüleri için bazı yükümlülükler dolayısıyla gümrük idaresi lehine bazı düzenlemeler getirilmiştir buna göre ncı maddenin birinci cümlesinde yetkili idareler tarafından gümrük vergileri ile bunların ödenmelerine bağlı olarak tahsil edilmiş gecikme faizinin veya gecikme zammının geri verilmesinde idarece faiz ödenmeyeceği ikinci cümlesinde ise geri verme kararının alındığı tarihten itibaren üç ay içerisinde idarece sözkonusu kararın uygulanmaması halinde ilgilinin talebi üzerine üç aylık sürenin bitiminden itibaren faiz ödeneceği bu faizin sayılı amme alacaklarının tahsil usulü hakkında kanunun tecil faizine ilişkin hükümlerine göre hesaplanacağı düzenlemeleri anılan kanunun nci maddesinde ise yükümlülerden sayılı amme alacaklarının tahsil usulü hakkında kanunun linci maddesine göre tespit edilen gecikme zammının tahsil edileceği hükmü bulunmaktadır bu hükümlerin birlikte değerlendirilmesinden idarenin gümrük vergilerinin eksik ödenmesi veveya hiç ödenmemesi halinde hangi gümrük rejimi olursa olsun beyannamenin tescil tarihinden itibaren gecikme faizi veya zammı oranında faiz uygulanırken gümrük yükümlüsünden haksız tahsil edilen vergilerin gümrük kanunu uyarınca geri verilmesinde gümrük yükümlüsüne geri verme kararının alındığı tarihten itibaren üç ay içerisinde idarece sözkonusu kararın uygulanmaması halinde ilgilinin talebi üzerine üç aylık sürenin bitiminden itibaren tecil faizi oranında faiz öngörmektedir bir nevi burada devlet alacağında hemen beyannamenin tescil tarihinden itibaren faiz başlatılırken devletin borcu sözkonusu olunca yükümlünün ödenmemesi gerektiği halde ödediği gümrük vergileri için beyannamenin tescil tarihinden sonraki tarihte yaptığı başvuru üzerine ki bu süre yıllık zamanaşımına tabi geri verme kararının alındığı tarihten itibaren üç ay içinde uygulanmazsa bu sürenin bitiminden itibaren faiz işletilmektedir ayrıca devlet alacağı için gecikme zammı oranında faiz alınmakta iken devlet borcuna tecil faizi oranında faiz verilmektediresas sayısı karar sayısı gümrük kanununun ncı maddenin en önemli olan ve bu ihtilafın konusu olan açmazı ise mahkeme kararıyla hukuka aykırılığı sabit hale gelen ancak vatandaşın iyi niyetle ödediği verginin geri verilmesi sözkonusu olunca bunun için faiz öngörülmemesidir oysa mahkeme kararıyla hukuka aykırılığı ortaya konulan ve tahsil edilen vergi de haksız tahsil edilen bir vergi olup aylar veya yıllar sonra iadesi sırasında enflasyonist ortamda faiz uygulanmaması mükellef yönünden ekonomik eksilme idare yönünden ise sebepsiz zenginleşme sonucunu doğurmaktadır yasa koyucunun devlet alacağının her tür geç tahsilinde yargı kararı sebebiyle geç tahsil edilse bile beyannamenin tescil tarihinden itibaren faiz işletirken yargı kararı gereği iade etmek zorunda olduğu vergilere faiz öngörülmemesi hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmamaktadır her ne kadar mahkeme kararıyla hukuka aykırılığı ortaya konulan vergilerin iadesinin zaten zorunlu olduğu iade sırasında ekonomik kaybı karşılamak için genel hükümlere göre hizmet kusurundan dolayı faiz için ayrıca hüküm kurulabileceği düşünülse de öncelikle faiz talepleri somut olayımızda olduğu gibi yargı yerlerince hemen ncı maddeyle irtibatlandırılmakta ve yasada bu yönde düzenleme olmadığı için talep reddedilmektedir i̇darece yasa gereği yapılan iadelerde ise üç aydan sonrası için faiz uygulanarak devlet alacağı ile borcuna farklı muamele yapılmaktadır danıştay yedinci dairesinin tarih ve k sayılı tarih ve k sayılı kararları sonuç itibariyle ncı maddede devlet borcu diyebileceğimiz iade edilen vergilerde geri verme kararının üç ay içinde uygulanmaması halinde üç ay sonrasından faiz işletilmesi ve de en önemlisi yargı kararı gereği iadesi gereken vergilerde faiz ödemesinin hiç düzenlenmemesi sebebiyle ncı maddenin anayasanın hukuk devleti ilkesine ve dolayısıyla nci maddesine açıkça aykırıdır anayasanin uncu maddesi̇ yönünden anayasanın uncu maddesinde herkes dil ırk renk cinsiyet siyasî düşünce felsefî inanç din mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir ek md kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir devlet bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür hiçbir kişiye aileye zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz değişik md devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde ve her türlü kamu hizmetlerinden yararlanılmasında kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar hükmü yer almaktadır anayasada düzenlenen eşitlik kuşkusuz ki mutlak bir eşitliği değil hukuki eşitliği ifade etmektedir hukuki eşitlik ise birbiriyle aynı durumda olanlara aynı kuralların uygulanması ve ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılmasının engellemesidir buna göre eşitlik ilkesi aynı hukuki durumda bulunanlar için haklarda ve ödevlerde yetkilerde ve sorumluluklarda fırsatlarda ve hizmetlerde eşitliğin sağlanması ve ayrım yapmamayı gerektirir ki bu ilkeden devlet organları da muaf değildir bu bağlamda somut ihtilaf ele alınacak olursa sayılı kanunun nci maddesinde genel olarak devletin değişik sebeplerle geç tahsil edebildiği gümrük vergilerine beyannamenin tescil tarihinden geçerli olmak üzere faiz uygulaması öngörülmüşken ncı maddesinde geri verilecek vergilere üç aydan sonrası için faiz öngörülmüş olup yargı kararı gereği yapılan vergi iadelerine hiçbir şekilde faiz uygulaması öngörülmemiştiresas sayısı karar sayısı burada iki yönden kanun önünde eşitlik ilkesi mükellef aleyhine devlet lehine ihlal edilmiştir öncelikle geciken tahsilatlara faiz uygulanması ekonomik bir gereklilik olup enflasyonist bir sistemde geç tahsilat her iki taraf içinde aynı sonucu doğurur çünkü faiz enflasyonist sistemde ekonomik değer kaybının tazmin aracıdır dolayısıyla geciken ödemelerde alacaklı devlette olsa mükellefte olsa aynı ekonomik kurala tabi olup faiz her ikisi yönünden de aynı önemde bir haktır dolayısıyla devlet alacağına faiz uygulayıp mükellef alacağına vergi iadesine faiz uygulamamanın hukuki ve ekonomik izahı yoktur bunun sonucu hukuken ekonomi kurallarına göre aynı konumda olan iki tarafa farklı muamele yapılması sonucu doğmaktadır kimi yasalarda mali yükümlülükler düzenlenmiş olup çeşitli vergi resim ve harçların her birinin ayrı bir usul ile beyan tarh ve tahsil edilmesinin kurala bağlanması bu yükümlülüklerin farklı özelliklere sahip olmasından kaynaklanmaktadır genel olarak verginin beyanı tarh tahakkuk ve vergi mahkemelerinde dava açma usulü ile ilgili kurallar sayılı vergi usul kanununda tahsile ilişkin kurallar ise sayılı amme alacaklarının tahsil usulü hakkında kanunda yer almıştır gümrük vergi ve cezaları konusunda ise verginin beyanı hesaplanması tahakkuku gümrük idaresine itiraz ve dava açılması ile ilgili kurallar sayılı gümrük kanununda düzenlenmiş gümrük vergi ve cezalarının tahsilat usulü de sayılı yasada belirtilmiştir i̇tiraza konu edilen sayılı kanunun ncı maddesindeki faize ilişkin düzenlemeyle benzer hükümler içeren sayılı vergi usul kanununun nci maddesi anayasa mahkemesinin tarih ve k sayılı kararıyla iptal edilmiş bu kararda da vergi resim ve harç gibi mali yükümlülüklerin her biri farklı özelliklere sahip iseler de diğer vergi mükellefleri ile gümrük vergisi mükelleflerinin mükellef olma kendilerinden tahsil edilmesi gereken mali yükümlülüklerin kamu gücüne dayanılarak alınması ve ödenmemesi gerektiği halde ödenen vergilerin iadesinde uygulanacak kurallar bakımdan aynı hukuksal durumda oldukları tespiti yapılmıştır anayasa mahkemesinin iptal kararı üzerine sayılı kanunun üncü maddesiyle sayılı vergi usul kanununun inci maddesinin yeniden düzenlenen ve inci fıkraları ile sayılı kanunun ncı maddesi aynı hukuksal durumda olan vergi yükümlülerinin geri verilmesi gereken vergilere faiz ödenmesinde farklı hukuksal durumda olmalarına sebebiyet vermektedir bu sebeple ncı maddede ödenmiş gümrük vergilerinin geri verilmesi kararının uygulanmaması halinde üç aydan sonrası için faiz uygulamasını düzenlemesi diğer taraftan aynı durumdaki devlet alacaklarına nci maddede beyannamenin tescil tarihinden geçerli faiz uygulaması öngörüldüğü halde yargı kararı uyarınca iade edilen vergiler için hiç faiz öngörülmemesi birlikte değerlendirildiğinde bu durumun anayasanın uncu maddesinde düzenlenen kanun önünde eşitlik ilkesine açık aykırılık oluşturmaktadır anayasanin i̇nci̇ maddesi̇ yönünden anayasanın inci maddesinde herkes mülkiyet ve miras haklarına sahiptir bu haklar ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabilir mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz hükmü düzenlenmiştir ekonomilerde bir değişim vasıtası olan para çeşitli ticari sınaî zirai vs faaliyetlerde kullanılmakla sahibine kazanç kira nema vs adlar altında kimi yararlar sağlayan ekonomik bir değerdir paranın sahibi dışındaki kişi ve kuruluşlarca kullanılması sahibinin bu ekonomik değerden mahrum bırakılması sonucunu yaratması yanında enflasyon etkisinde olanesas sayısı karar sayısı ekonomilerde paranın değerini yani alım gücünü enflasyon oranına bağlı olarak yitirmesine neden olur anayasa mahkemesinin gün ve sayılı resmi gazetede yayımlanan gün ve sayılı kararında da belirtildiği gibi enflasyon ve buna bağlı olarak oluşan döviz kuru mevduat faizi hazine bonosu ve devlet tahvilli faiz oranlarının yüksekliği borçlunun yararlanması alacaklının ise zarara uğraması sonucunu doğurmaktadır hukuk sistemlerinde paranın sahibinden başkası tarafından kullanılmasının neden olduğu bu zarar faiz adı altında yapılan ek ödemelerle karşılanmaktadır anayasa mahkemesinin gün ve sayılı kararında vergi usul kanununun nci maddesinde öngörülen gecikme faizi ile ilgili olarak yapmış olduğu niteleme de bu yoldadır dahası i̇nsan hakları avrupa mahkemesi birinci dairesi de mart gün ve sayılı eko elda aveeyunanistan kararında vergi olarak haksız tahsil edilen ve beş yıl beş ay sonra geri verilen meblağdan yararlanma hakkından uzunca süre mahrum kalınmasının ilgilinin mali durumunda önemli ve kesin zararlara neden olduğunu bu durumun da nolu protokolün linci maddesini ihlal ettiğini kabul etmiştir avrupa mahkemesi anılan kararında genel yarar ile kişi yararı arasında olması gereken dengeyi bozduğunu söylediği söz konusu zararın tazminine i̇nsan hakları avrupa sözleşmesinin düzenlemelerine dayanarak karar vermiş tazminatın hesabına da ölçü olarak gecikme faizi oranını esas almıştır danıştay vergi dava daireleri kurulunun gün ve k sayılı kararı muhalefet şerhi faiz ekonomik açıdan paranın fiyatıdır herhangi bir kimse kendine ait olmayan bir parayı hangi isim altında olursa olsun belli bir süre kullandığında asıl sahibine faiz ödemek zorundadır paranın likidite elde tutulma cepte bulundurma kullanıma hazır halde olması her an her türlü hizmet emtia veya üretim faktörünü satın alabilmesine olanak verir parayı elinde nakit veya hesabında bulunduran piyasa ekonomisi kuralları gereği geleceğe dönük olanaklardan yararlanabilir hak edildiği halde kişinin tasarrufuna geçmeyen paranın enflasyonist ortamlarda sahibinin satın alma gücünde kayıplara neden olacaktır devlete ödenmesi gereken vergilerin mükellefler tarafından zamanında ödenmemesi sonucu mükellefler bu paraları başka amaçlarla kullanarak çeşitli yararlar sağlamakta olup devlet vergi gelirlerinin bir kısmından yoksun kaldığı için harcamaları kısmak veya borçlanmak zorunda kalmaktadır bu nedenle devlete faiz ödemesi yerindedir diğer taraftan vatandaşta haksız yere ödediği vergiyi ya borçlanarak temin ettiği ya da bazı gereksinimlerini kısarak vazgeçerek ödediği ve belli bir zaman devletin kasasında haksız olarak tutulduğunun yargı kararıyla saptanması halinde aynen devlete ödenen gibi vatandaşa da yoksun kaldığı dönemler için aynı oranda ve miktarda bir miktarın ödenmesi mülkiyet hakkının korunması ilkesine uygun olacaktır buradan da anlaşıldığı üzere gerek kişi gerek devlet yönünden alacağının zamanında ödenmemesi halinde ekonomik varlıkta enflasyon sebebiyle azalma olmakta bir nevi mülkiyet hakkı zarara uğramakta ve bu zarar faizle telafi edilmektedir hal böyle olunca da mükellefe aylar yıllar sonra iade edilen vergiye faiz işletilmemesi veya vade tarihinden sonraki dönemlerde işletilmesi kişi aleyhine mülkiyet hakkının ihlali sonucunu doğurmaktadır bu sebeple ncı madde gerek yasa gereği yapılan ödenmiş gümrük vergilerinin geri verilmesi kararının uygulanmaması halinde üç aydan sonrası için faiz uygulaması gerekseesas sayısı karar sayısı yargı kararı uyarınca iade edilen vergiler için hiç faiz öngörülmemesinde aynı durumdaki devlet alacaklarına beyannamenin tescil tarihinden itibaren geçerli olmak üzere faiz uygulaması öngörüldüğünden anayasanın inci maddesine aykırılık teşkil etmektedir yürürlüğün durdurulmasi talebi̇ i̇htilaf her ne kadar parasal konuyla ilgili olup telafisi güç sonuçlar doğurmayacakmış gibi görünse de gerek yargı yerlerindeki farklı uygulamalar gerekse devletin alacaklarına farklı borçlarına farklı tutum sergilediği kanaatinin toplumda yerleşmesine sebep olan en somut düzenleme olduğundan toplumun devlet kavramını algılama tarzının olumsuzluğunu bertaraf etmek için yürürlüğün durdurulmasında kamu yararı olduğu düşünülmektedir davacı şirket tarafından ödenmemesi gerektiği halde ödendiği iddia edilerek gümrük ve katma değer vergilerinin geri verilmesi için yapılan başvurunun gümrük idaresince reddi üzerine açılan davada davacının faiz isteminin gümrük kanununun vergilerin geri verilmesi ve kaldırılması başlıklı beşinci bölümünde faiz ödenmeyeceğine ilişkin özel düzenleme niteliğinde olan ncı madde hükümleri uygulanarak hüküm kurulabileceğinden ncı maddenin uygulanması halinde ise faize hükmedilmesine yasal olanak bulunmadığından bu hükmün anayasaya aykırılık teşkil ettiği görüşüyle iptali ve öncelikle yürürlüğünün durdurulması istemiyle anayasa mahkemesine başvuruda bulunulması gerektiği sonucuna varılmıştır açıklanan nedenlerle sayılı gümrük kanununun ncı maddesinin yetkili idareler tarafından gümrük vergileri ile bunların ödenmelerine bağlı olarak tahsil edilmiş gecikme faizinin veya gecikme zammının geri verilmesinde idarece faiz ödenmez hükmünün türkiye cumhuriyeti anayasasının ve inci maddelerine aykırı olduğu düşüncesi ile iptali ve öncelikle yürürlüğünün durdurulması istemi ile anayasa mahkemesine başvurulmasına dava dosyasının tüm belgeleri ile onaylı suretlerinin dosya oluşturularak karar aslı ile birlikte anayasa mahkemesine sunulmasına bu karar ve suretinin anayasa mahkemesine ulaşmasından itibaren beş ay süre ile karar verilinceye kadar davanın bekletilmesine kararın birer örneğinin taraflara tebliğine tarihinde karar verildi