esas sayısı karar sayısı i̇ti̇raz başvurularinin gerekçeleri̇ e sayılı i̇tiraz başvurusunun gerekçe bölümü şöyledir hükümlü tarihinde çankırı cezaevi müdürlüğüne yazılı olarak türkçe verdiği dilekçede özetle türkiyedeki bir çok cezaevinde özgürlük ve kürtçe üzerindeki yasakların kaldırılması için süresiz ve dönüşümsüz açlık grevine girildiğini bu talepler karşılanıncaya kadar kendisinin de tarihinden itibaren açlık grevine girdiğini ve bu durumu sonlandırmayacağını belirtmiştir bu dilekçe üzerine cezaevi yönetimi tarafından sayılı yasanın nci maddesinden hareketle aynı gün hükümlü hakkında disiplin soruşturması açılmış ve üç gün içerisinde savunması istenilmiştir aynı tarihli tutanağa göre hükümlü soruşturma yazısını tebliğ etmekten kaçınmıştır muhakkik olarak atandığını belirten kurum ikinci müdürü eylemin sayılı yasanın maddesi kapsamında sabit olduğunu tarihli görüş yazısında ifade etmiş ve aynı yasanın maddesi uyarınca kurum en üst amiri tarafından açlık grevi hali sabit olduğundan bahisle tarih ve sayılı kararla hükümlü sayılı yasanın maddesi uyarınca bir ay bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma cezası verilmiştir bu ceza kendisine tarihinde tebliğ edilen hükümlü tarihinde cezaevi yönetimi tarafından havale edilmiş olan türkçe yazılı dilekçe ile disiplin cezasına karşı şikayet yoluna başvurmuş ve cezanın kaldırılmasını talep etmiştir süresinde yapılan bu başvuru nedeniyle sayılı yasanın ve ncü maddeleri uyarınca şikayetçinin anılan atılı eylemi kendi serbest iradesiyle mi gerçekleştirdiği hususunun da açıklığa kavuşturulması ayrıca gözetilerek bizzat dinlenilmesi gerekli görülmüş başvurunun duruşmalı incelenmesi yoluna gidilmiştir şikayetçi tarihli oturumda özetle mahkemede kullanılan resmi dilde de kendisini etkili olarak ifade edebildiğini kürtçenin anadili olduğunu ve kürtçe olarak ise kendisini daha etkili olarak ifade edebildiğini bu nedenle savulmasını kürtçe yapmak istediğini beyan etmiş olup bu talebi cmy ve maddeleri uyarınca yerindi görülmeyerek reddedilmiş bunun üzerine adı geçen türkçe olarak savunma yapmak istemediğini beyan etmiştir açlık grevlerine yönelik düzenlemenin dolayısıyla buna dayalı olarak disiplin cezası verilmesinin anayasaya aykırılığından bahisle tarihli oturumda anayasanın nci maddesi uyarınca anayasa mahkemesine başvurulması kararı alınarak anayasa mahkemesi kararı sonucuna kadar mevcut bu dava geri bırakılmıştır mahkememizin esas sayılı dava dosyasında da aynı gerekçelerle anayasa mahkemesine başvuru kararı alınmış olup anayasa mahkemesince esas sayılı dava sayısına kaydedilerek tarihinde ilk incelemesi yapılmıştır mahkememizin esas sayılı bu davası ise anayasa mahkemesinde sayısını almış olup tarihinde yapılan ilk incelemede sayılı yasanın maddesi yönünden sayılı yasanın ve maddeleri uyarınca başvuru reddedilmiş ve tarih ve sayılı hüküm tutanağı tarihli oturum öncesinde mahkememize ulaşmıştıresas sayısı karar sayısı bunun üzerine mahkememizin esas sayılı davasında sayılı yasanın nci maddesi gözetilerek mahkememizin esas sayılı dava dosyasının sayılı yasanın maddesine özgü olarak anayasa mahkemesince yapılan inceleme nedeniyle bu yönden anayasa mahkemesine yapılan başvuru sonucunun beklenmesine karar verilerek bu dosyadaki diğer yönlerden ise mevcut olan eksikliklerin giderilmesi ve incelemelerin yapılması yoluna gidilmiştir hükümlünün tarihinde mahkemece kullanılan resmi dili bildiğini ve resmi dilde kendisini etkili olarak savunabileceğini ancak anadili olan kürtçede daha etkili olarak savunma hakkını kullanabileceğini beyan etmesi karşısında bu talebi talep tarihindeki yasa hükümleri olan cmy maddeleri uyarınca yerinde görülmemiş bunun üzerine adı geçen ise savunma yapmamıştır devam eden dava sırasında tarihinde yürürlüğe giren tarih ve sayılı yasanın nci ve nci maddelerindeki düzenleme uyarınca şikayet eden hükümlünün resmi dili bilse bile daha etkili savunma yapacağı beyanına üstünlük tanınması ve duruşma açılmış olduğundan savunmasının bu çerçevede alınarak başvurusunun buna göre incelenmesi konusu gündeme gelmiş ise de anılan maddeler anayasa aykırı ve davada uygulanacak kural niteliğinde bulunduğundan anayasanın nci maddesi koşulları da oluştuğundan sayılı yasanın ve nci maddesinin belirtilen hükümleri için anayasa mahkemesine başvuru yapma kararına varılmıştır anayasaya aykirilik nedenleri̇ devletlerin örgütlenme modeline göre bazı devletler resmi dil konusuna anayasalarında yer vermezken bazı devletler ise anayasalarında resmi dili tek veya birden fazla dil şeklinde düzenleme konusu etmektedirler resmi dilin hangi dil olacağına ya da olup olmayacağına asli kurucu iktidar karar vermektedir türkiye dil konusunda resmi dil ölçütünü esas almış bunu anayasada açıkça tek dil esasına göre düzenlenmiş ve anayasasının ncü maddesinde resmi dilin türkçe olduğu açıkça hüküm akma alınmıştır resmi dil demek devletin egemenlik erklerinde ve bu erklerin işleyişinde kullanılan dil demektir türkiye cumhuriyetinin yasama yürütme ve yargı erklerinde ve de bu erklerin işleyişinde kullanılan dil türkçedir yargı erkinde resmi dil bilinmesine rağmen bir başka dilin kullanımına olanak sağlanması açılım ya da demokratik bir hak sağlama değil hukukun dolanılıp kolaycı bir yol olarak yargının seçilerek çok dillilik yolunun açılması kurucu iradenin siyaseten farklı bir tanıma sokulması demektir bu durumun yürütme ve idare birimlerinde yine yasama ve komisyonlarında başka dillerin kullanımına olanak sağlanmasından hukuken hiç bir farkı yoktur çünkü konu bu aşamada hukukun alanından çıkmakta siyasal boyut kazanmakta bir hak sağlanması söz konusu imiş gibi anadil çok açıkça sömürü malzemesi halinde topluma sunulmaktadır bu aşamada yapılan ise gerçekte resmi dil tanımında değişikliğe gidilmesi ve bunun da hem de anayasa ile değil yasa ile yapılmasıdır örneğin geçmişte yine çok dilliliğin esas alınarak belediye hizmetlerinin verilmesi konusu anayasa ihlali olarak nitelenmiş belediye başkanı görevden alınmış belediye meclisi feshedilmiş siyasi nitelik taşıdığı belirtilerek bu duruma danıştay da müdahale etmiştir danıştay nci dairesi ve danıştay i̇ddk tarihli kararları ayşe dicle ergin aühfd azınlık dillerinin kullanımı geçmişte sp hep ve özdep ile ilgili olarak anayasa mahkemesince ve i̇hamnce verilen kararlarda da bu konular irdelenmiştiresas sayısı karar sayısı sayılı yasa ile değişiklik yapılmadan önceki sayılı yasanın ve maddelerinde temel insan hakları standartları da gözetilerek resmi dili bilmeyen kişiler için savunma haklarını kendilerini etkili olarak hangi dilde ifade edebilecekler ise dilde kullanabilmeleri yolunda gerekli düzenlemeler yapılmıştır bu düzenlemeler evrensel standartları bütünüyle karşılamaktadır burada korunan hukuksal yarar temel insan hakkı adil yargılama hakkı etkili savunma hakkı ayrımcılık yasağı ve eşitlik olup maddedeki düzenlemelerle de bu ilke ve haklar tamamen sağlanmıştır bu maddelerde sağlanan hakkın hukuksal literatürdeki adı dünyanın hiç bir ülkesinde ve hukuk düzeninde anadilde savunma hakkı değil ücretsiz tercüman hakkıdır bu hak bir başka tarafa çekilmemeli sömürü malzeme ve fırsatçılığı içinde konuya yaklaşılmamalıdır burada mahkemece kullanılan resmi dili anlamayan veya bilmeyen kişi kendisini hangi dilde etkili olarak ifade edebilecek veya savunabilecekse dilde savunma da ve beyanda bulunacaktır bu dil ana dili de olabilir bir başka dil hatta lehçe de olabilir kişinin resmi dili bilip bilmediği konusunda savunma hakkını etkin kullanabilmesi için bu konudaki beyanına üstünlük tanınmalı ancak beyanının açıkça gerçeği yansıtmadığının tartışmasız olduğu durumlarda ise hiç bir hakkın kötüye kullanılması hukuk tarafından konulmayacağından beyanına itibar edilmemelidir konu evrensel hukuk ve iç hukukta birbirilerine uyumlu olarak düzenlenmiş iken sayılı yasa ile yapılan düzenleme anayasaya açıkça aykırılık oluşturmaktadır sorun bu konunun daha en başından isimlendirilmesinden itibaren başlamakta bu durum konuya hukuksal değil temel insan haklarının dışında bir siyasal adım bir siyasal kazanım açısından yaklaşılmasına neden olmakta siyasal içerikte düzenleme konusu edilen bu yeni içerik etkin olarak yaşama geçirilemedikçe de ayrıca bir mağduriyet ve sömürü konusu olarak ta sunulmaktadır savunma konusunda ve mahkeme önünde anadil geçerli olacaksa bu anadil hangi anadil veya hangi dil olursa olsun bu durum ancak mahkemece kullanılan resmi dilin bilinmemesi veya anlaşılmaması durumunda söz konusu olabilecektir ve bu durumda da ücretsiz tercüman görevlendirilecektir ancak böyle bir durumda ve tabloda bu hakkın tanınmasına anadilde veya etkili dilde savunma hakkı da denmekte ise de hukuksal olarak yaklaşıldığında bu hakkın adı yukarıda da belirtildiği üzere ücretsiz tercüman hakkıdır burada resmi dili bilmediği için anadil veya kendisini ifade edebileceği dil ile savunma yapmasına olanak sağlanan kişiye adil yargılama ortamı sağlanmakta bu dil ile savunma hakkını etkin olarak kullanması diğer kişilerle eşit biçimde kullanması resmi dili bilmediği için ayrımcılığa da uğramaması amaçlanmaktadır mahkemece kullanılan dili yani resmi dili bildiği halde ana dil veya başka bir dilde kendisini daha iyi ifade edebileceğinden hareketle resmi dil dışındaki dillerde savunma yapma isteği adil yargılama ve savunma hakkı kapsamında kalmamaktadır buna rağmen yapılan düzenlemeler devlet ve kurucu gücün tanımına yönelik yeni anlayışları yansıtan temel insan hakları kapsamında kalmayan düzenlemelerdir evrensel düzenlemeler ve uygulamalar da bu paraleldedir bu durumun temel haklar kapsamında kaldığını gösteren tarafı olduğumuz herhangi bir uluslararası sözleşme de bulunmamaktadır temel insan hakkı bağlamında düzenleme konusu edilen ve korunan hukuk literatürüne giren hak belirtildiği üzere anadilde savunma hakkı olarak değil ücretsiz tercüman hakkı olarak adlandırılmaktadır burada anadil ifadesinin öne çekilmesi hukuksal alanın dışınaesas sayısı karar sayısı çıkılıp hukukun dolanılması sonucunu doğurmaktadır kuşkusuz türkiyede yargı uygulamasında bir dil sorununun varlığı ve uygulamada da hala daha bu sorunun yaşandığı gerçekliği yadsınamaz ancak buradaki sorunun adı ana dilde savunma sorunu değil ücretsiz tercüman hakkı sorunudur bu temel insan hakkının da uygulamada nerede nasıl kullanılacağı sorunudur bu hakkın içselleştirilememesi konusudur sorunun düzenlemeden değil uygulamadan kaynaklandığı görülebilmelidir sevr antlaşması ile lozan antlaşması arasındaki en temel fark dil konusundaki azınlık hususunun lozan antlaşmasında benimsenmemesidir lozan antlaşmasının nci maddeleri arasında azınlıklar bölümü düzenlenmekte ve bu bölümde azınlıkların korunmasına ilişkin hükümlere yer verilmektedir lozan antlaşmasına göre gayrimüslümlerin azınlık olarak tanımlandığı konusunda bir tartışma bulunmamaktadır gayrimüslümler azınlık olarak ulus tanımı içinde yer almakta yine bu coğrafyada yaşayan etnik kökeni türk kürt laz çerkez gürcü vb ne olursa olsun ya da yine mezhebi ne olursa olsun tüm müslümanlar ile yine bu coğrafyada yaşayan türkçe konuşanların tamamı türk ulusu kavramı içinde nitelenmektedirler lozan antlaşmasının nci maddesinde devletin resmi dili bulunmasına rağmen türkçeden başka dil kullanan türk uyruklarına mahkemelerde kendi dillerini sözlü olarak kullanabilmeleri bakımından uygun düşen kolaylıklar sağlanacaktır hükmü yer almaktadır bu maddenin yazım şekli itibarıyla azınlıklar dışındaki kişileri de kapsamına aldığı ileri sürülmüş ise de madde lozan antlaşmasının azınlıklar bölümünde yer almaktadır bu antlaşmaya göre de azınlıklar sadece gayrimüslümlerdir maddenin bu son fıkrası azınlıklara özgülenmeden yorumlanıp uygulamaya sokulduğunda en büyük çelişki ve tutarsızlık ta ortaya çıkmakta zaman dil boyutuyla azınlık yönünden sevr ve lozan antlaşmalarının herhangi bir farkı kalmamaktadır oysa lozan ve sevr antlaşmalarının bu konularda paralel hüküm içerdikleri asla savunulamaz dolayısıyla lozan antlaşmasının maddesi kapsamına giren sadece gayrimüslümlerdir lozan antlaşması ile sadece azınlıklara yani gayrimüslimlere sağlanan mahkeme önünde kendi dilleri ile sözlü savunma konusu gayrimüslümler dışındaki türk uyruklarına da yaygınlaştırılarak uygulamaya sokulursa zaman bu kapsama dahil edilen ve edilecek diğer türk uyrukluları da lozandaki azınlıklarla aynı hukuki statüye çekilmektedirler oysa lozan ve kurucu irade ile ortaya çıkan ulus tanımına göre hiç bir etnik fark görmeksizin hiç bir mezhep farkı gözetmeksizin herhangi bir etnik unsurun hangi dili kullandığı da dikkate alınmaksızın ulusu oluşturan unsurlar ve halklar arasında kardeşlik ve ulusun bireyleri arasında da eşitlik esastır oysa burada eşitlik ve kardeşlik temasının yerini aksine azınlık teması almakta lozan antlaşmasının maddesinin kapsamı genişletilerek ayrı bir hukuksal statü yaratılmakta lozandaki hukuksal tanımlar zorlanmakta ortadan kaldırılmaktadır her devlet azınlıkları kendisi ve de kurucu gücü ile belirler türkiyede azınlıklar lozan antlaşması ile belirlenmiştir yapılan sayılı yasa değişikliği ile örneğin bu coğrafyada bulunan ve farklı dil konuşan kürtler hukuksal bağlamda ve de sonuç olarak eşitlik yerine ulusal azınlık konumuna çekilmişlerdir oysa lozan ve anayasaya göre onlar ulus içinde kardeşlik teması içinde eşit yurttaş iken işte yaratılan sömürü ortamından bu sonuç ortaya çıkmıştır bu konuda hukuksal saiklerle değil hukuk dolanılarak siyasal ve sömürü söylemleri ile hareket edildiği için konuya çözüm boyutundan bakılmamaktadır yargı alanında uygulamada ortaya çıkan sorunlar kişinin beyanının esas alınmamasından kaynaklanmaktadır bu nedenle savunma konusunda kişinin beyanı esas alınarak bu sorun rahatlıkla çözülebilecekkenesas sayısı karar sayısı maddede bu yolda bir değişikliğe gidilmeden uygulama sorunları yine aşılmamış madde anayasaya aykırı biçimde kaleme alınmıştır birgün gazetesi savunmada kullanılan dil kısıtlanamaz bu konuda yapıcı içten ve hukuksal bir irade sergilenmemiştir örneğin lozan antlaşması tamamen türk kökenliler kürt kökenliler gibi tüm etnik farklılıklar arasında eşitlik temeline dayanmakta iken dil yoluyla azınlık öngörmezken bu durum yılına kadar da böyle gelmişken yılında çıkartılan siyasi partiler yasasının lc maddesine türkçeden başka dilde propaganda yapılamayacağı yolunda hüküm konulmuş gerekçe olarak ta lozandaki dil yoluyla azınlık yaratılamayacağı hükmü gösterilmiştir dil ve partiler sol gazetesi konuşmakla değil tanımakla azınlıkların söz konusu olması yılına kadar mevzuatta böyle bir madde ve böyle bir sorun da bulunmamasına rağmen yılında konulan ve halen yürürlükte olan bu hüküm nedeniyle türkçeyi bilmeyenlere veya yeterince bilmeyenlere bildikleri türkçe dışında dil ile propaganda yapılamadan onlardan seçme ve seçilme haklarını kullanmaları istenilmekte bu tabloda siyasi faaliyetlerin ve seçimlerin eşit koşullar içinde adaletle yapıldığından söz edilebilmektedir nihayet oy hakkı sahibi olan bu kapsamdaki kişilere bildikleri dilden propaganda yapanlar için yaptırım konusu anayasa mahkemesince yılında iptal edilmiş ise de maddedeki yasaklama ve partiler için ihtar yaptırımı hala yasada durmaktadır sayılı yasanın maddesinin de aynı durum önseçimler için söz konusu olup yaptırımı olmayan bu madde tarih ve sayılı siyasi partiler yasasından alınmıştır ondan önce böyle bir hüküm bulunmamaktadır ayrıca sayılı yasanın nci maddesinde de benzeri hükümler yer almaktadır eylül öncesi bu ve benzeri hükümler söz konusu değilken bu ve benzeri hükümler üzerinde değişiklikler yapılması yoluna gidilmezken anılan bu maddelerden dolayı ortaya çıkan hak kayıpları mağduriyet ve ötekileşme olarak üst kimliğe tabi olmayan ayrı farklı ve bağımsız bir kimlik oluşumu için kullanılmakta bu noktadaki bir çok hukuksal girişimler desteksiz bırakılmakta bu konulardaki hukuksal sorunların giderilmesi için adımlar atılması yerine bunlar tamamen görmezden gelinmekte sayılı yasa ile yapıldığı üzere konu başka boyutlarda gündeme taşınmaktadırörneğin yargıtay cumhuriyet başsavcılığı bm i̇nsan hakları evrensel beyannamesinin nci maddesinde dil nedeniyle ayrımcılık yapılması yasaklanmış aynı durum bm ekonomik sosyal ve kültürel haklar sözleşmesinin nci maddesinde de düzenlenmiş yine aynı yasaklama bm kişisel ve siyasal haklar sözleşmesinin nci maddesinde de yer almış bu sözleşmenin maddesinde herkesin anladığı bir dilde ve ayrıntılı olarak hakkındaki suçlamanın niteliği ve gerekçesi konusunda bilgilendirilmesinden yine maddesinde mahkemede konuşulan dili konuşup anlayamadığı durumda bir çevirmenin ücretsiz yardımından yararlanmak hakkına sahip olduğundan söz edilmekte ve bu haklar koruma altına alınmaktadır burada esas olan yargılamanın adaletle gerçekleştirilmesidir korunan ve sağlanan da mahkemenin kullandığı dili anlamayan ve bilmeyenler için ücretsiz tercüman hakkı olup bu sözleşme kapsamına alınıp korunan anadilde savunma konusu değildir i̇nsan hakları avrupa sözleşmesine i̇has bakıldığında da anılan sözleşmenin nci maddesinde yakalanan her kişiye yakalanma nedenlerinin ve kendisine yöneltilen her türlü suçlamanın en kısa sürede ve anladığı bir dilde bildirilmesi zorunludur denilmektedir yine sözleşmenin adil yargılanma başlıklı maddesinde mahkemede kullanılan dili anlamadığı veya konuşamadığı takdirde bir tercümanın yardımından ücretsiz olarak yararlanmak hakkından söz edilmektedir sözleşmenin ncü maddesinde ve ek nci protokolde dil nedeniyle ayrımcılık yapılamayacağı da koruma altına alınmaktadıresas sayısı karar sayısı i̇has ve eki protokoller temel insan haklarını konu almış olup bu haklar konusunda da çekirdek alan asgari standartlar ortaya konulmuştur ayrıca hangi hallerde söz konusu hakların ortadan kalkacağı ya da etkin yararlanılamayacağı da sözleşme ve içtihatlarda ayrıntılı olarak ifade edilmiştir i̇has kapsamında korunan temel insan hakkı mahkemede kullanılan dili anlamayan veya konuşamayan kişiye kendini ifade edeceğini beyan ettiği dilde bedava tercüman hakkının sağlanmasıdır hakkın bu özü ve içeriği ile güdülen amaç hukuksaldır ve adil yargılanmanın sağlanmasıdır dolayısıyla bu içerikteki hukuksal koruma ile güdülen amaç adil yargılanma bağlamında temel bir insan hakkını sağlamaya yönelik olup siyasal bir amaç değildir bu nedenle i̇hasde resmi dilde kendini ifade edebilecekken resmi dilde savunma yapılamaması halinde savunmanın anadil veya bir başka dilde yapılıp yapılmaması konusu koruma altına alınmamıştır koruma altına alınan resmi dili bilmeyene etkili savunma yapma olanağının beyan ettiği dil ile sağlanması ve sunulmasıdır bu yol eğer anadil ile sağlanıyor ise bunun da engellenmemesidir ancak mutlaka anadilde sağlanacağı yolunda bir düzenleme söz konusu değildir resmi dil konusu sadece türkiyeye özgü bir konu olmayıp türkiye gibi düzenleme yapma yoluna giden bir çok ülke bulunmaktadır fransadaki düzenlemelerde ülkemizdeki gibidir fransada da anayasada cumhuriyetin dilinin fransızca olduğu yazılı olup yılında çıkartılan fransızca yasası nedeniyle fransızca koruma altına alınmış ülke coğrafyasında konuşulan yerel diller de yasa kapsamında değerlendirilmiş bu dillerin resmi olmayan yerlerde kullanımının kısıtlanması fransız anayasa konseyi tarafından iptal edilmiştir aynı anayasa konseyi avrupa konseyi bölgesel diller şartının resmi dil dışındaki diğer azınlık ve bölgesel dillere hukuksal statü sağladığı gerekçesi ile ve cumhuriyetin bölünmezliği ve tekliği ilkesine uygun olmadığı düşüncesi nedeniyle fransız halkının bütünlüğünü korumak için kollektif haklar tanımanın önüne geçmenin gerektiği yolunda karar vermiş ve onaylanmasını uygun bulmamıştır fransanın farklı bölgelerinde yaşayan azınlıkların yoğun lobi faaliyetleri sonrasında fransa anayasasının maddesine yılında bölgesel diller fransanın mirasına aittir hükmü eklenmiştir tarihli fransız polenezyası özerklik yasası fransa anayasasının hem resmi dili fransızca olarak düzenleyen ikinci maddesini hem de bölgesel dilleri içeren maddesini kapsamına almakta olup bu yasanın maddesi fransız polenezyasında resmi dil fransızcadır demektedir bunu derken aynı zamanda tahiti dilinin de bölgenin kültürel kimliğinin temel bir unsuru olduğunu ifade etmektedir ancak tahiti dili kamu makamlarının değil özel hukuk gerçek ve tüzel kişilerinin kullanabilecekleri bir dildir i̇hamda bu çözümü onaylamış ve tahiti dilinin bölgede resmi makamlar önünde davalarda bölgesel parlamentoda kullanılamıyor olmasını ifade özgürlüğü kapsamında incelenebilir bulmamıştır sabrina birk levyfransa resmi dil ve anayasalarda düzenlenişi olgun akbulut tbb dergisi i̇ham türkiye hakkında vermiş olduğu mehdi zana kararında da adı geçenin türkçe bilmesine rağmen kürtçe konuşmakta ısrar etmesi nedeniyle savunma hakkının engellenmesini i̇hasnin maddesine aykırı bulmamıştır vii i̇ham ücretsiz tercüman hakkının mahkemece kullanılan dilin anlaşılamaması ya da konuşulamaması halinde söz konusu olduğunu ve hakkın içeriğinin davadaki materyalleri de kapsadığını ifade etmektedir bu konudaki i̇ham kararları istikrar kazanmıştır luedicke belkacem koç davasıesas sayısı karar sayısı avrupa konseyi belgelerinden olan ulusal azınlıkların korunması çerçeve sözleşmesi yine bölgesel ve azınlık dilleri şartında adli makamlar önünde de azınlık dillerinin kullanılmasına olanak sağlamaktadır anadilde savunma murat timur van barosu dergisi türkiye bu sözleşmeyi onaylamadığı gibi türkiye yönünden kimlerin azınlık olduğu konusu yukarıda açıkça anlatıldığı üzere lozan antlaşmasında tartışmasız biçimde ortaya konulmuştur bu açıklamalar karşısında sayılı yasanın maddesine bakıldığında bu madde ile cmy nci maddeye eklenen ncü ve nci fıkralar temel bir insan hakkının gereği olarak değil bir siyasal tercihin uygulamaya yansıtılması olarak eklenmektedir yapılan bu düzenlemeler temel insan haklarına ilişkin düzenlemelerle korunan düzenlemeler kapsamında değildir cmy nci madde de temel insan haklarının gereği olarak yapması gereken düzenleme yer almaktadır ücretsiz tercüman hakkının kişinin beyanı esas alınarak bu beyanın esas alınması konusu da kötüye kullanılmadan savunma için gerekli tüm materyaller kapsamına alacak şekilde kullandırılmasını bu madde engellememekte aksine korumaktadır temel insan haklarının gereği olan koruma da budur maddeye yapılan ekleme ile egemenlik yetkisi kullanan mahkemeler önünde mahkemenin kullandığı resmi dili bilmesine rağmen kendisini bu resmi dilde ifade edebilmesine rağmen daha etkili olacağı ifade edilen başka dillerin kullanımına olanak sağlanması bir insan hakları sorununun giderilmesi değil bir siyasal tercihin yaşama geçirilmesidir devletin resmi dilinin kullanılmasına istisna alan yaratılmasıdır bu yaratılırken de hukukun dolanılmasıdır düzenleme kendisi ile de çelişmektedir sanığın tercümanı kendisinin seçeceği ifade edilmiştir ancak burada esas alınan bir insan hakkı ise bu düzenleme savunmaya katkı için zorunluluk gereği getirilmekte ise zaman bu giderlere de adil yargılama gereği devletin katlanması gerekmektedir ki maddede yapılan düzenleme ile bu durumdaki tercüman giderlerinin de devlet tarafından karşılanmayacağı ifade edilmiştir bu da çelişkiyi ayrıca ortaya koymaktadır burada beyanın esas alınması gereğinin ifade edilmesi yargılamanın sürüncemede bırakılması yolunda hareket edilemeyeceğinin maddeye konulması madde ile ortaya çıkan aykırılıkları giderici nitelikte değildir tercümanların sanıklar tarafından seçilebilmesi düzenleme konusu edilmiş yargıç ve savcılar tarafında ise tercüman seçiminde bulundukları il adalet komisyonları tarafından yapılan listenin esas alınmayabileceği ifade edilmiştir her durumda tercümanlar bu listelerde yer alan kişiler içinden seçilecektir savcı ve yargıçlar diğer illerdeki listelerden de seçim yapabileceklerdir sanıklara bu olanak sağlanmamış iken savcı ve yargıçlara hangi durumlarda bu olanağın sağlandığı da düzenleme konusu edilmemiş silahların eşitliğine aykırı davranılarak ayrı bir tutarsızlık örneği sergilenmiştir listelerin oluşturulmasına ilişkin ana ilkeler yasada belirlenmeden konunun yönetmelikle düzenleneceğinin ifade edilmesi ise bir hak söz konusu ise bunun özünü zedelemesi yürütmeyi belirleyici kılması yönünden ayrıca aykırılık yaratmaktadır sayılı yasanın nci maddesinde de bu yönetmelik için hiç birlik ortaya konulmadan yönetmeliğin adalet bakanlığınca çıkartılacağını yönetmelik çıkartılana kadar da bu hakkın kullanılmak istenmesi durumunda tercümanın sanık tarafından getirilmesi gerektiği ifade edilmektedir ki sanık yanında tercüman getirmedikçe böyle bir haktan yararlanamayacağı yolundaki düzenleme ayrıca kendi içinde çelişki ve sağlanan hakkın temel bir insan hakkı olarak görülmediğinin açık bir ifadesidir yapılan yeni düzenlemeye göre kişi kendisini mahkemede kullanılan bir başka dilde savunacağını beyan ettiğinde mahkeme bu duruma yargılamanın sürüncemede bırakılma haliesas sayısı karar sayısı dışında hiç bir biçimde müdahale edememektedir i̇nsan hakları dokunulmaz ve devredilmez haklardandır ücretsiz tercüman hakkı temel insan haklarının gereği olarak tanınmış ve korunan bir haktır burada sanık beyanı ile bir başka dil kullanacağını ifade ettiğinde adil yargılama ortamı yok edilmekte dokunulmaz devredilmez vazgeçilmez nitelik taşıyan ve korunan temel insan hakkı olan adil yargılama hakkından vazgeçmektedir bu da yapılan düzenlemedeki çelişkiyi göstermektedir yapılan açıklamalar karşısında devletin egemenlik yetkisi kullanan yargı organları önünde anayasa tarafından benimsenen tek resmi dil esasına istisna yaratılması anayasanın başlangıç bölümüne ve özellikle bu bölümün nci paragraflarına aykırılık oluşturmaktadır yine yapılan bu düzenleme anayasanın başlangıç bölümünde ifade edilen temel ilkelere milli dayanışma ve toplumun huzuruna aykırılık yarattığından anayasanın nci maddesine aykırılık oluşturmaktadır yapılan düzenleme devletin ulusuyla bölünmez bütünlüğünü ifade eden ve türkçenin resmi dil olduğunu düzenleyen ve başka resmi dil öngörmeyen anayasanın nci maddesine aykırılık oluşturmaktadır sayılı yasanın belirtilen hükümleri ile anayasanın değiştirilemeyecek maddelerini düzenleyen ve bu maddeleri koruma altına alan anayasanın ncü maddesine açıkça aykırılık yaratılmıştır bu düzenleme ile devlet türk ulusunun bütünlüğünü cumhuriyeti kişilerin ve toplumun huzur ve mutluluğunu gözetmemiş tam aksine buna aykırı hareket etmiştir türkçe bir devlet dili olarak kabul edilmiştir bu dil aynı zamanda resmi dildir resmi dil ve devlet dili eş anlamlı olarak esas alınmıştır burada devlet organlarında türkçenin esas alınması bir etnik kökene ayrıcalık yaratmak değil türkçenin resmi dil olarak benimsenmesi nedeniyledir tek ulus esasının benimsenmesine de dayanılarak tek resmi dil anlayışının da kabul edilmesinden kaynaklanmaktadır bu nedenle yapılan düzenleme anayasanın nci maddesine aykırıdır yapılan düzenleme ile kaynağını anayasadan almayan bir devlet ve egemenlik yetkisi kullanılmıştır anayasanın ilk dört maddesine aykırı düzenleme yapılamayacak olması ve bu maddelere aykırı düzenleme yapma yetkisi bulunmayan yasama organı çıkardığı bu yasa ile kendisine anayasa ile verilmeyen bir yetki kullanmış bu şekilde anayasanın nci ve nci maddelerine aykırı hareket etmiştir anayasanın ilk dört maddesine aykırı olan yasaların cumhurbaşkanı tarafından onaylanmaması cumhurbaşkanının bu durumda olan yasaları onaylama yetki ve görevinden söz edilemeyeceği aksi halde yürütme görevinin açıkça anayasaya aykırı olarak kullanılmasının söz konusu olmasına rağmen cumhurbaşkanı da görevini anayasal sınırların dışına çıkarak anayasanın inci maddesine aykırı biçimde yerine getirmiştir egemenlik yetkisi kullanan mahkemeler bu yetkisini ulus adına kullanırken ulusal bütünlüğü ve ulusun tekliği ilkesinden hareketle tek resmi dil esasının da kabul edilmesi nedeniyle türkçe kullanmak durumundadırlar bu nedenle mahkemelerde resmi dil kullanma koşulları dışında resmi dile istisna yaratılacak düzenlemelerin söz konusu edilmesi anayasanın ncu maddesine aykırıdır mahkeme önünde ancak mahkemenin kullandığı dili bilmeyen veya anlamayan için hak sağlanması söz konusu olabilir insan haklarının gereği budur bunun ötesinde düzenlemelere gidilmesi yargı yetkisinin kullanımına açıkça aykırıdıresas sayısı karar sayısı yapılan düzenleme ile resmi dili bilmesine rağmen ancak parasını ödeyerek tercümanı yanında bulundurana hak tanınması ayrı bir iç çelişki olup ayrıca mahkemenin dilini bilmesine rağmen farklı dillerde savunma yapma olanağının sağlanması eşitlik ilkesine açıkça aykırılık yaratmaktadır adil yargılama hakkı resmi dilin bilinmemesi durumunda yargılama için silahların eşitliği çerçevesinde ücretsiz tercüman hakkı yoluyla aynı iletişim dilinin kullanılmasını sağlamak amacına yöneliktir burada iddia ve hüküm makamları mahkemenin resmi dilini kullanmak durumunda iken resmi dili bilen savunma için resmi dil dışında farklı dil seçeneğinin yaratılması ayrıca anayasanın ncu maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesine silahları eşitliğine aykırıdır ayrımcılık yaratıcı niteliktedir yapılan düzenleme ile anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü gözetilmemiş bu nedenle açıkça anayasanın maddesine aykırı hareket edilmiştir yukarıda belirtildiği üzere adil yargılama hakkı için ücretsiz tercüman hakkı sağlanan kişiye kendi beyanı esas alınarak resmi dil dışında başka bir dil seçeneğinin sunulması temel insan hakları kapsamında koruma görmeyen bu durum nedeniyle temel hakların dokunulmaz devredilmez ve vazgeçilmez niteliğine aykırı durum yaratılmaktadır bu nedenle düzenleme anayasanın nci maddesine de aykırıdır yapılan bu düzenleme sonucunda kişi beyanı esas alınarak resmi dil dışında başka bir dili tercih edip savunma yapma yoluna gittiğinde savunma hakkından etkin yararlanmakta adil yargılama koşulu ortadan kalkmakta bu nedenle temel hak ve özgürlüğü gerçekte kısıtlanmış olmaktadır bu ve yukarıda belirtilen nedenlerle yapılan düzenleme anayasanın ve ncü maddelerine aykırılık oluşturmaktadır yapılan düzenleme ile adil yargılamanın gereği olarak korunan ücretsiz tercüman hakkının alanı daraltılmaktadır kişi resmi dili bilse bile etkili başka bir dilde savunma yapma isteğini beyan ettiğinde beyan ettiği dilde savunma yapacaktır adil yargılama kapsamında korunmayan bu durum nedeniyle yukarıda belirtildiği üzere adil yargılama koşulları ortadan kalkacak anayasanın nci maddesinde düzenlenen hak arama özgürlüğüne aykırılık söz konusu olacaktır yapılan bu düzenleme sevr antlaşmasının dil konusundaki hükümlerinin canlandırılması sonucunu doğurmaktadır lozan antlaşmasının nci maddesine açıkça aykırıdır bm kişisel ve siyasal haklar sözleşmesinin i̇nsan hakları avrupa sözleşmesinin ncü maddelerine açıkça aykırılık yaratılmıştır anadil vurgusu yapılarak anadil konusu dolanılarak evrensel düzeyde tanınan ücretsiz tercüman hakkı ihlal edilmiş bu hak hukuksal içeriğin dışına taşınarak siyasal bir talep ve siyasal bir kimliğin kabulüne çevrilmiş oysa bu hakkın esas olduğu yargılanma konusu görmezden gelinerek ikinci planda bırakılmıştır bu nedenle yasaların yanında tarafı olduğumuz sözleşmelerle sağlanan insan haklarının koruma alanını daraltıcı yönleri itibarıyla anayasanın son maddesine de açıkça aykırılık yaratılmıştır gerekçeleriyle yukarıda açıklandığı üzere anayasanın başlangıç bölümü ile son maddelerine açıkça aykırı olan sayılı yasanın ve nci maddeleri yoluyla sayılı yasanın nci maddesine ve nci fıkra olarak eklenen hükümlerin ve sayılı yasaya eklenen geçici madde in iptaline karar verilmesi amacıyla anayasa mahkemesine başvuru yapılmasına en çok beş ay süreyle olmak üzere başvuru sonucuna kadar anayasanın maddesi çerçevesinde davanın bu yönden geri bırakılmasına bu nedenle dosyanın onaylı örneğinin çıkartılarak dizi pusulasına bağlanıp anayasa mahkemesine gönderilmesine anılan hükümlerin uygulanmasıyla ortaya çıkacak hakesas sayısı karar sayısı kayıpları ve aykırılıklar yönünden yürürlüklerinin durdurulmasının da talep edilmesine karar vermek gerekmiştir e sayılı i̇tiraz başvurusunun gerekçe bölümü şöyledir anayasaya aykirilik nedenleri̇ devletlerin örgütlenme modeline göre bazı devletler resmi dil konusuna anayasalarında yer vermezken bazı devletler ise anayasalarında resmi dili tek veya birden fazla dil şeklinde düzenleme konusu etmektedirler resmi dilin hangi dil olacağına ya da olup olmayacağına asli kurucu iktidar karar vermektedir türkiye dil konusunda resmi dil ölçüsünü esas almış bunu anayasa da açıkça tek dil esasına göre düzenlemiş ve anayasanın maddesinde resmi dilin türkçe olduğu açıkça hüküm altına alınmıştır resmi dil demek devletin egemenlik erklerinde ve bu erklerin işleyişinde kullanılan dil demektir türkiye cumhuriyeti yasama yürütme ve yargı erklerinde ve de bu erklerin işleyişinde kullanılan dil türkçedir yargı erkinde resmi dil bilinmesine rağmen bir başka dilin kullanımına olanak sağlanması demokratik bir hak sağlama değil hukukun kullanılarak yargı eliyle çok dillilik yolunun açılması kurucu iradenin farklı bir tanıma sokulması anlamına gelmektedir örneğin geçmişte yine çok 