esas sayısı karar sayısı i̇ti̇razin gerekçesi̇ ankara fikrî ve sınaî haklar ceza mahkemesinin günlü başvuru kararının gerekçe bölümü şöyledir sayılı türkiye cumhuriyeti anayasasının cumhuriyetin nitelikleri başlığını taşıyan maddesi türkiye cumhuriyetinin temel nitelikleri arasında hukuk devleti ilkesini de saymıştır bu ilke devletin her türlü eylem ve işlemlerinde uyması gereken hukuk kurallarının olduğu böylece vatandaşlar yönünden tam bir hukuki belirliliğin ve güvencenin sağlandığı bir toplum düzenini ifade eder ancak hukuk devleti ilkesinin hayata aktarılması bazı somut koşulların gerçekleştirilmesine bağlıdır ceza hukuku alanında hukuk devleti ilkesinin gerçekleştirilmesi başlıca iki unsurun varlığını zorunlu kılmaktadır bunlardan ilki suç ve cezaların kanuniliği diğeri ise suç ve cezalar arasında ölçülülük ilkeleridir hukuk devleti ilkesinin bir gereği olarak ceza hukuku alanında hukuki güvenliğin gerçekleştirilmesi suç ve cezaların kanuniliği ilkesi ile sağlanmaya çalışılmaktadır gerçekten de suç ve cezalara ilişkin temel esaslar ceza hukukunun düzenleme alanına bırakılmayarak anayasal güvencelere bağlanmıştır anayasamızın maddesi bu ilkeyi düzenlemiş bulunmaktadır buna göre kimse işlediği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz kimseye suç işlediği zaman kanunda suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez i̇lke insan hak ve özgürlükleri açısından taşıdığı öneme uygun olarak bu alandaki temel uluslararası düzenlemelerin de ayrılmaz bir parçası olmuştur avrupa i̇nsan hakları mahkemesine göre de suç ve cezaların yasallığı ilkesi hukukun üstünlüğü ilkesinin asal unsurlarından birini oluşturur ve sözleşmenin koruma sistemi içinde önemli bir yer tutar bu nedenledir ki savaş veya öteki genel tehlike hâllerinde dahi sözleşmenin maddesi uyarınca istisna getirilemez suçların yasa ile konulmasının bir gereği de suç tipinin düzenlendiği hükmün yeterince açık ve anlaşılabilir olmasıdır aksi hâlde vatandaşlar yönünden hukuki güvenliğin yeterince sağlandığını söylemek olanaklı değildir bir başka deyişle hangi eylemlerin yasakoyucu tarafından yaptırıma bağlandığının suçun yasal unsurlarının ağırlaştırılmış hâllerinin yeterince anlaşılır şekilde düzenlenmesi bir zorunluluktur avrupa i̇nsan hakları mahkemesi suç öngören hükmün gereğinde bir hukukçunun yardımıyla anlaşılabilir olmasını ya da olası belirsizliklerin içtihatlarla aydınlatılmış olmasını yeterli görmektedir ancak hemen belirtmek gerekir ki bir hukukçunun yardımı ile veya içtihatlar yoluyla anlaşılır olmak için suç tipinin bir toplumda yeterince tartışılmış ve uygulama olanağı bulmuş olması yanında bu çalışmalara imkân verecek açıklıkta üzerinde tartışılabilir sınırlara ve belirliliğe sahip yasal bir metnin varlığına ihtiyaç bulunduğunu söylemek hatalı olmaz bu görevin de yasama organı tarafından yerine getirilmesi gerektiği kuşkusuzdur günümüzde bu gereklilik özellikle ticari ceza hukuku alanında kendisini daha fazla hissettirmektedir gerçekten de yasama organının ekonomik faaliyetin belirli alanlarında yeni suç tipleri oluştururken ya da bu alanda etkin önlemler getiren yeni düzenlemeler yaparken insanlık tarihi ile aynı geçmişe sahip aşağı yukarı bütün toplumlarda suç olarak kabul edilmiş eylemler için yapılan düzenlemelere kıyasla daha belirgin açık ve anlaşılır olması gerektiği tartışmasızdır ancak somut olayda sanık hakkında uygulanması olasılığı bulunan sayılı yasa ve sayılı yasa ile değişik sayılı khkye ek c madde ve bendi ile bu bentesas sayısı karar sayısı hükmündeki atıf dolayısıyla aynı khknin maddesi ve yine sayılı khkye ek c ve bu bent atfıyla aynı khknin maddesinin hukuk devleti ve suçların yasallığı ilkelerinin bir gereği olan bu zorunluluğu asgari düzeyde de olsa karşıladığını söylemek imkânsızdır gerçekten de sayılı yasa ile değişik sayılı yasa ile ek sayılı khknin maddesinin bendinin sayılı khk nin c madde ve bendinin suçun cezasını belirlemekle yetindiği ve suçun unsurlarının tespitini esasen hukuki ihlal hâllerini düzenleyen khklerin maddelerine atıf yoluyla düzenlediği kuşkusuzdur başka bir deyişle faydalı model ya da tasarım hakkının kapsamında yer aldığı hukuken kabul edilebilecek ve hak sahibince önlenebilecek her türlü fiiller aynı zamanda suç sayılarak cezaî yaptırıma tâbi tutulmuştur bu durumun tekrardan kaçınmak gibi bir gerekçeyle açıklanmasına imkân yoktur faydalı model ve tasarım hakkının hukukî tazmini sorumluluk gerektiren ihlallerinin nelerden ibaret olduğunun khk hükümleri çerçevesinde saptanması bir yana tescilli sözü geçen haklar sınırları ve istisnaları ile bu hakka tecavüz kabul edilebilecek eylemlerin vatandaşlar açısından gereğinde bir hukukçunun yardımı ile dahi olsa bilinecek derecede açık olduğunu söylemek gerçekle bağdaşmayan bir yargı olacaktır bu gibi durumlarda hukukî tazmini sorumluluk öngörülmesi gerektiği kuşkusuz ise de aynı zamanda hürriyeti bağlayıcı ceza ve işyeri kapatma cezası dâhil bir takım ağır cezai yaptırımlar da öngörülmesi yasakoyucunun tercihi olduğu takdirde ceza hukukunun tarihin süzgecinden geçmiş ve insanlığın ortak değerleri arasına katılmış ilkelerine uygun bir düzenleme yapılmasını gerektirir başka bir deyişle yasakoyucunun hukuki sorumluluk ile cezai sorumluluk arasında temel ilkesel farklılıkları gözeterek cezaî sorumluluğa ilişkin düzenlemeyi ayrıca ve suç oluşturan eylemin unsurlarına yeterli açıklık sağlayacak bir düzenleme yapması gereklidir aksi halde ortaya çıkan aykırılığın yine hukuk devletinin bir diğer unsurunu oluşturan yasama işlemlerinin anayasaya uygunluğunun yargısal denetimi yoluyla giderileceği kuşkusuzdur öte yandan ceza hukuku alanında hukuk devleti ilkesinin gerçekleştirilmesinin bir diğer unsuru ise suç ve cezalar arasında ölçülülük ilkesidir buna göre öncelikle yasakoyucu norm koyarken insan hak ve özgürlüklerine getirilen sınırlandırmanın sınırı olarak ölçülülük ilkesi ile bağlıdır i̇lke ceza hukukuna ilişkin yasal düzenlemeler açısından bir suç için öngörülen cezanın bu suçun işlenmesi sonucu bozulan kamu düzeninin yeniden tesisi amacına elverişli gerekli ve bu amaçla orantılı olması şeklinde tanımlanabilir bir başka deyişle yasakoyucunun ceza saptamadaki yetkisinin sınırını hukuk devleti ilkesi oluşturur cezaların suçların ağırlık derecesine göre önleme ve iyileştirme amaçları da göz önünde tutularak adaletli bir ölçü içerisinde konulması ceza hukukunun temel ilkelerindendir suç ile ceza arasındaki oranın adalete uygun bulunup bulunmadığını suçun toplum hayatında yarattığı etkiye ve kamu vicdanında aldığı tepkiye göre takdir etme zorunluluğu vardır bu orantısallık bağının bulunması hukuk devleti ilkesinin ve adalet anlayışının bir gereğidir yasakoyucu cezaların türünü seçerken ve sınırlarını belirlerken mutlak adalet ölçülerini izlemek zorundadır yine kural olarak suçun ve ortaya çıkan toplumsal ve şahsi zararın ağırlığına failin kişiliğine ve fiilin özelliklerine göre cezanın şahsileştirilmesi olanağının hâkime verilmesi de ölçülülük ilkesinin gereğidir yasakoyucunun bu kuralları açıkça ihlal eder nitelikte yasa koyması anayasaya aykırı olacaktır somut olayda uygulanması söz konusu olan her iki yasa hükmünde öngörülen yaptırımlar haziran tarih ve sayılı yasa ile yapılan değişiklik sonrası iki yıldan dört yıla kadar hapis cezası veya yirmiyedimilyar liradan kırkaltımilyar liraya kadar ağır paraesas sayısı karar sayısı cezası veya her ikisi ayrıca işyerlerinin bir yıldan az olmamak üzere kapatılması ve aynı süre ticaretten men cezaları olarak belirlenmiştir anılan değişiklik öncesi hapis ve ağır para cezaları ile ayrıca işyeri kapatma ve ticaretten men cezalarının birlikte uygulanması söz konusu iken yapılan bu değişiklikle hapis veya ağır para cezalarından sadece biri veya her ikisinin birlikte uygulanması hâkimin takdirine bırakılmış bir bakıma suç ile ceza arasındaki var olan orantısızlık bizzat yasakoyucu tarafından giderilmeye çalışılmıştır ne var ki yasada öngörülen hapis ve ağır para cezalarının alt sınırının cezanın somut olayın ağırlığına göre şahsileştirilmesine imkân vermeyecek bir şekilde yüksek tutulduğu ayrıca maddede öngörülen ve feri ceza niteliğindeki işyerinin bir yıldan az olmamak üzere kapatılması ve aynı süre ile ticaretten men cezasının uygulanıp uygulanmayacağı konusunda hâkime bir takdir hakkı tanınmadığı görülmektedir bir başka deyişle somut olayda sanıkta elde edilen ürün sayısı sanığın faydalı model ve tasarım hakkına tecavüz oluşturduğu saptanan ürünleri bizzat üretip üretmediğine bakılmaksızın her koşulda mahkûmiyet hâlinde bir yıldan az olmamak üzere iş yerinin kapatılması ve aynı süre ile ticaretten men cezasına da hükmedilecektir bu durumun hâkime cezayı fiilin vahametine ve failin kişiliğine uyarlama imkânı vermediği ve bu nedenle çoğu zaman suç ile ceza arasında adalete uygun bir oranın kurulmasını engelleyici sonuçlara yol açacağı kuşkusuzdur bu itibarla anılan hüküm hukuk devleti ve ölçülülük ilkelerine açıkça aykırı bulunmaktadır yine anayasanın maddesinin birinci fıkrası uyarınca türkiye büyük millet meclisi bakanlar kuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir ancak sıkıyönetim ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere anayasanın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar kişi hakları ve ödevleri ile dördüncü bölümünde yer alan siyasî haklar ve ödevler kanun hükmünde kararnamelerle düzenlenemez yargılamaya konu olayda uygulanması söz konusu olan sayılı yasa ile ek sayılı khknin c ve sayılı khknin c maddesindeki cezalar bu maddeler atfı dolayısıyla da anılan khklerin sırasıyla ve maddelerinde ise suç olarak kabul edilen eylemler düzenlenmektedir suç ve cezalara ilişkin ilkeleri düzenleyen anayasanın maddesi anayasanın ikinci kısmının ikinci bölümünde bulunduğundan bu konudaki düzenlemelerin kanun hükmünde kararnamelerle gerçekleştirilmesi mümkün değildir ve aksi hâl açık bir anayasaya aykırılık oluşturur ancak burada iptali gereken hükmün sadece cezayı belirlemekle yetinerek suç oluşturan eylemleri atıf yoluyla düzenleyen sayılı yasa ile değişik sayılı yasa ile anılan khklara ek c c madde ve bendleri olduğunu vurgulamak gerekir mahkememizce yukarıda açıklanan gerekçelerle yargılama konusu olayda sanık hakkında uygulanması söz konusu olan hükümlerin hukuk devleti suç ve cezaların yasallığı ölçülülük ilkeleri ile anayasanın ve maddelerine aykırı görülerek ileri sürülen aykırılık iddiası ciddi bulunmuş anayasaya aykırılık denetimi için anayasa mahkemesine başvurulmasına ve bu konuda verilecek karara kadar davanın geri bırakılmasına karar verilmiştir hüküm sanık hakkında uygulanması söz konusu olan sayılı kanun hükmünde kararnamenin c maddesi ile bu madde delaleti ile maddesinin yine sayılı kanun hükmünde kararnamenin c madde ve bendi hükmü ile bu maddenin atfı nedeniyle maddelerinin anayasanın maddesinde düzenlenen hukuk devleti ilkesine temel hak ve hürriyetlerin sınırlanmasına ilişkin maddesinde yer alan ölçülülük ilkesine suç ve cezalaraesas sayısı karar sayısı ilişkin esaslara dair maddesindeki suç ve cezaların kanuniliği ilkesine kanun hükmünde kararname çıkarılmasına ilişkin maddesindeki temel haklar ile kişi haklar ve ödevlerinin kanun hükmünde kararname ile düzenlenemeyeceğine dair ilkeye aykırı olduğu kanaati ile sanık vekilince ileri sürülen anayasaya aykırılık iddiası mahkememizce ciddi görülmüş olmakla anayasanın maddesi uyarınca anayasaya aykırılık iddiasında bulunulmasına karar verildi