esas sayısı karar sayısı i̇ptal ve yürürlüğün durdurulmasi i̇stemi̇ni̇n gerekçesi̇ dava dilekçesinin gerekçe bölümü şöyledir sayılı türk petrol kanununun üncü maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarının anayasaya aykırılığı sayılı kanunun üncü maddesinin birinci fıkrası türkiye arazisi bu kanun bakımından kara ve deniz bölgeleri olarak ikiye ayrılır kara ve deniz bölgelerini ayıran sınır kıyı çizgisidir deniz bölgeleri karasuları içi ve karasuları dışı olmak üzere ikiye ayrılır karasuları dışı denizlerde araştırma izni arama ve işletme ruhsatlarının verilmesi devri ve süre uzatımları inci ncı ve inci maddede belirlenmiş haklardan az olmamak üzere bakanlar kurulunun iznine tabidir bu alanlar bakanlar kurulu kararıyla tamamen veya kısmen aramaya ve işletmeye kapatılabilir tadil edilebilir veya kapatılan bir alan tekrar açılabilir üçüncü fıkrası askeri yasak bölgeler ile güvenlik bölgelerinde yapılacak işlemlerle ilgili izin verilmeden önce ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşü alınır hükmü içermektedir birinci fıkradan da anlaşılacağı üzere türkiye petrol bölgesi yerine artık kara ve deniz şeklinde iki petrol bölgesine ayrılmış kara ve deniz bölgelerini ayıran sınır kıyı çizgisi olarak kabul edilmiş deniz bölgeleri de karasuları içi ve karasuları dışı olmak üzere ikiye ayrılmış ve karasuları dışı denizlerde araştırma izni arama ve işletme ruhsatlarının verilmesi devri ve süre uzatımları bakanlar kurulunun iznine tabi olmuştur bu alanlar bakanlar kurulu kararıyla tamamen veya kısmen aramaya ve işletmeye kapatılabilecek tadil edilebilecek veya kapatılan bir alan tekrar açılabilecektir ancak idareye bu kadar geniş bir yetki alanının bırakılması anayasaya açıkça aykırıdır çünkü yürütme organına düzenleme yetkisi veren bir yasa kuralının anayasanın nci maddesine uygun olabilmesi için temel kuralları koyması çerçeveyi çizmesi sınırsız ve belirsiz bir alanı yönetimin düzenlenmesine bırakmaması gerekir çünkü dayanağını anayasanın üncü maddesindeki idarenin kuruluş ve görevlerinin yasa ile düzenleneceği kuralından alan yönetimin yasallığı ilkesine ve anayasanın inci maddesine göre idarenin herhangi bir konuda asli düzenleme yetkisi yoktur i̇dare ancak yasalarla belirlenen sınırlar içerisinde bir düzenleme yapabilir i̇dareye sınırları belirsiz bir düzenleme yetkisi verilmesi yasama yetkisinin anayasanın nci maddesine aykırı biçimde devri anlamına gelir esasen anayasanın inci maddesinde yer alan yürütme yetkisi ve görevi anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir hükmünün anlamı da budur anayasanın nci maddesine göre yasa koyucu belli konularda gerekli kuralları koyacak çerçeveyi çizecek eğer uygun ve zorunlu görürse onların uygulanması yolunda sınırları belirlenmiş alanlar bırakacak idare ancak alanlar içinde takdir yetkisine dayanmak suretiyle yasalara aykırı olmamak üzere bir takım kurallar koyarak yasanın uygulanmasınıesas sayısı karar sayısı sağlayacaktır esasen anayasanın inci maddesinin yürütme yetkisi ve görevinin anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir hükmünün anlamı da budur ayrıca türkiyenin petrol bölgesi yerine kara ve deniz olmak üzere iki bölgeye ayrılması hem de üçüncü fıkrada söz edilen askeri yasak bölgeler ile güvenlik bölgelerinde yapılacak işlemlerle ilgili izin verilmeden önce ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşü alınacağı hükmü kamu yararına ve milli menfaatlerimize de açıkça aykırıdır anayasanın nci maddesinde türkiye cumhuriyetinin toplumun huzuru millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde insan haklarına saygılı atatürk milliyetçiliğine bağlı başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan demokratik lâik ve sosyal bir hukuk devleti olduğu belirtilmiştir maddede belirtilen hukuk devleti ilkesi gereğince yasama işlemlerinin kişisel yararları değil kamu yararını gerçekleştirmek amacıyla yapılması gerekir bir kuralın anayasaya aykırılık sorunu çözümlenirken kamu yararı konusunda anayasa mahkemesinin yapacağı inceleme de yasanın kamu yararı amacıyla yapılıp yapılmadığını araştırmaktır anayasanın çeşitli hükümlerinde yer alan kamu yararı kavramının anayasada bir tanımı yapılmamıştır ancak anayasa mahkemesinin kimi kararlarında da belirtildiği gibi kamu yararı bireysel özel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yarardır bu saptamanın doğal sonucu olarak da kamu yararı düşüncesi olmaksızın yalnız özel çıkarlar için veya yalnız belli kişilerin yararına olarak yasa kuralı konulamaz üstelik askeri bölge gibi stratejik bir alanda yabancılara petrol arama yetkisinin verilmesi hiçbir kamu yararı ve milli menfaatle bağdaşmaz anayasanın inci maddesinde de bir yandan türk milletinin bağımsızlığını öte yandan da kişilerin ve toplumun refah huzur ve mutluluğunu sağlamak devletin temel amaç ve görevleri arasında sayılmıştır böylesi bir düzenlemenin anayasanın başlangıç kısmının beşinci paragrafında belirtilen ulusal çıkarların üstünlüğü bağımsızlık ve ülke güvenliği gibi kavramlarla bağdaşmayacağı da açıktır anayasanın herhangi bir maddesine aykırı olan bir hükümde anayasanın inci maddesindeki anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü ilkeleri ile de bağdaşmaz açıklanan bu nedenlerle sayılı yasanın üncü maddesinin birinci fıkrası anayasanın nci inci maddelerine üçüncü fıkrası ise anayasanın başlangıç bölümünün beşinci paragrafına anayasanın nci maddesine ve inci maddesinde yer alan anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkesine aykırı olduğundan iptal edilmelidir sayılı türk petrol kanununun inci nci inci maddelerinin birinci fıkralarının anayasaya aykırılığı sayılı petrol kanunu amaç maddesinde yer alan madde bu kanunun amacı türkiye cumhuriyeti petrol kaynaklarının milli menfaatlere uygun olarak hızla sürekli ve etkili bir şekilde aranmasını geliştirilmesini ve değerlendirilmesini sağlamaktır hükmü hemen hemen aynı ifadeyle sayılı kanunun amaç ve kapsam başlıklı inci maddesinde bu kanunun amacı türkiye cumhuriyeti petrol kaynaklarının millî menfaatlere uygun olarak hızlı sürekli ve etkili bir şekilde aranmasını geliştirilmesini ve üretilmesini sağlamaktır olarak yer almıştıresas sayısı karar sayısı sayılı türk petrol kanununun araştırma i̇zni başlıklı inci maddesinin birinci fıkrasında genel müdürlük araştırma izni için yapılan başvuruyu uygun bulduğu takdirde bu izni altmış gün içinde verir i̇zin talep edilen sahanın bir kısmında araştırma izni arama ruhsatı veya işletme ruhsatı verilmiş olması araştırma izni verilmesini engellemez ancak araştırıcı işlem yapmakta olan diğer bir petrol hakkı sahibinin rızası olmadan sürmekte olan sondaj ve benzeri saha etütlerinin yapıldığı yerlere giremez araştırma izni sahibi araştırma alanının hektarı başına bir defaya mahsus olmak ve ödeme şekilleri yönetmelikle düzenlenmek üzere elli kuruş ücret ödemekle yükümlüdür bu tutarlar her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak sayılı kanun uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı dikkate alınmak suretiyle yeniden tespit edilir araştırma sonucu elde edilen bilgiler genel müdürlüğe de verilir ve genel müdürlük sekiz yıl süre ile bu bilgileri gizli tutar genel müdürlük ve başvuru sahibi arasında bu kanun hükümlerine aykırı olmamak üzere mutabık kalınan diğer hususlar araştırma izninin bir ekini teşkil eder bu konuyla ilgili usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir hükmü yer almıştır bununla birlikte sayılı türk petrol kanununun i̇şletme ruhsatı başlıklı inci maddesinin birinci fıkrasında arama faaliyeti kapsamında keşif yapılması hâlinde ruhsat süresince arama ve üretim yapılması ile üretilen petrolün satılması için işletme ruhsatı düzenlenir i̇şletme ruhsatı arama ruhsatının verildiği tarihte geçerli olan şartları ihtiva eder hükmü yer almıştır son olarak sayılı türk petrol kanununun başvuru ve ruhsatlandırma usulü başlıklı nci maddesinin birinci fıkrası petrol hakkının elde edilmesi için yapılan başvurunun değerlendirilmesinde başvurunun mevzuata uygunluğu başvuranın mali yeterliliği ve taahhüt edilen iş ve yatırım programının bu kanunun amacını diğer başvurulara nazaran daha kısa sürede yerine getirme özelliği dikkate alınır mali yeterlilik ile iş ve yatırım programının değerlendirilmesine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir şeklinde düzenlenmiştir sayılı yasada milli menfaatler kavramı sadece inci maddede ifade edilmiştir oysa sayılı kanunda milli menfaatler kavramına uygulama açısından son derece önemli olan maddelerde doğruda yer verilmiştir sayılı kanunda petrol hakkı elde etmek için yapılan başvuruların değerlendirilmesinde ilk kıstas milli menfaatlerdir kanunun milli menfaatler başlıklı inci bölümü iki maddeden oluşmakta olup ayrıca üncü maddede milli menfaatler terimine yer verilmiştir ayrıca işletme ruhsatnamesi süresinin uzatılmasında da öncelikli ölçüt milli menfaatlerdir bu çerçevede sayılı kanunun inci nci inci maddelerinin birinci fıkralarında ölçüt olarak milli menfaatlere uygunluk ölçütüne yer verilmemesi açık bir anayasa ihlalidir kaldı ki idari tedbirler başlıklı üncü maddede milli menfaatlere aykırılık halinin bir yaptırıma bağlanmaması devletinidarenin bu durumu düzenlememiş oluşu açık bir ihlaldir bununla birlikte sayılı kanunun üncü maddesinin birinci fıkrasındaki petrol hakkı talebinin milli menfaatlere uygun olması kriteri bu madde ile sonlandırılmıştır petrol hakkı talebinde başvurunun değerlendirilmesinde başvurunun mevzuata uygunluğu başvuranın mali yeterliliği taahhüt edilen iş ve yatırım programının kanunun amacını diğer başvurulara göre daha kısa sürede yerine getirme özelliği yeterli ölçüt olarak görülmektedir başvurularda teknik yeterlilik aranmayacaktır bu düzenlemelerle petrol hakkı taleplerinde kamu yararıtoplumsal çıkar gözetilmesi esası ortadan kaldırılacağından sayılı yasanın nci maddesinin birinci fıkrası yönünden de anayasanın ihlali söz konusuduresas sayısı karar sayısı benzer bir düzenleme içeren sayılı kanunu iade gerekçesinde cumhurbaşkanı sezer şunları ifade etmiştir anayasanın maddesinde türkiye cumhuriyetinin bir hukuk devleti olduğu belirtilmiştir yasaların kamu yararı amacıyla çıkarılması ve uygulamada kamu yararının öncelikle gözetilmesi hukukun evrensel kurallarının ve hukuk devleti ilkesinin gereğidir kamu yararının da öncelikle ulusal çıkarları içerdiğinde kuşku bulunmamaktadır anayasanın maddesinde anayasanın dayandığı temel görüş ve ilkeleri içeren başlangıç bölümünün anayasa metnine dahil olduğu maddesinde de türkiye cumhuriyetinin başlangıç bölümünde yer verilen temel ilkelere dayanan bir devlet olduğu vurgulanmıştır anayasa metnine dahil olan temel görüş ve ilkeler içeren başlangıç bölümünün beşinci paragrafında hiçbir etkinliğin türk ulusal çıkarları karşısında korunma göremeyeceği açıkça belirtilmiştir anayasanın maddesinde anayasa kurallarının yasama yürütme yargı organlarını yönetimi diğer kuruluş ve kişileri bağlayan üstün kurallar olduğu açıklanmıştır üstünlük ve bağlayıcılık özelliği tüm anayasal kuralların bu bağlamda ulusal çıkarların uygulamada yürütme organı ve yönetimce öncelikle ve özenle gözetilmesi gerekeceğini göstermektedir başka bir anlatımla ulusal çıkarların korunacağının yasada açıkça düzenlenmemiş olmasının devlet organlarının kamu kurum ve kuruluşlarının ve kamu görevlilerinin anayasadan kaynaklanan yükümlülüklerini ve görevlerini ortadan kaldırmayacağı açıktır bu organ kurum kuruluş ve görevliler anayasanın yukarıda açıklanan kuralları uyarınca tüm eylem ve işlemlerinde ulusal çıkarları ve kamu yararını önde tutmak koruyup güçlendirmek yükümlülüğündedir petrol ve doğalgaz gibi stratejik önemi çok yüksek ürünler söz konusu olduğunda bu yükümlülüğün daha da artacağı kuşkusuzdur i̇ncelenen yasanın amacını düzenleyen maddesi ile başvuruların değerlendirilmesine ilişkin kurallar içeren maddesinde ulusal çıkarların korunacağına ilişkin açık kural bulunmaması bu konuda yapılacak uygulamalarda ulusal çıkar ve kamu yararının gözetilmesi zorunluluğunu ortadan kaldırmamaktadır bununla birlikte sayılı yasanın ulusal çıkarların korunması başlıklı bölümünde yer verilen nci maddede yabancı devletlerin doğrudan ya da dolaylı olarak yönetiminde etkili oldukları tüzelkişiler ile yabancı bir devlet için ya da yabancı bir devlet adına hareket eden kişilerin petrol hakkına sahip olamayacakları ve petrol etkinliklerinde bulunamayacakları petrol etkinlikleri için gerekli taşınır ya da taşınmaz mal edinemeyecekleri ya da bunlar üzerinde hak ve yarar sağlayamayacaklarıesas sayısı karar sayısı petrol etkinliği için gerekli tesis kuramayacakları ve işletemeyecekleri belirtilmiştir sayılı yasada yabancı devletlerin doğrudan ya da dolaylı yönetiminde etkili olabilecekleri şirketler ile yabancı bir devlet için ya da yabancı bir devlet adına hareket eden kişilerin ülkemizde petrol etkinliklerinde bulunmaları mülk edinmeleri ve tesis kurmalarının yasaklanmadığı böylece stratejik öneme sahip bir ürün konusunda yabancı devletlerin belirleyici olmasının önündeki engeller kaldırıldığı için ulusal güvenlik yönünden yaratılan risk artmaktadır yasanın inci ncı nci inci maddelerinde bu yönde bir hükme yer verilmemesi ulusal çıkarların korunması gerekliliğine dair anayasa ilkelerine açıkça aykırıdır sezer iade gerekçesinde bu durumu ülkeyi tümüyle uluslararası şirketlerin ya da yabancı devletlerin kararına bırakmak anlamına gelir ki bu durumu ulusal güvenlikle ulusal çıkarlarla ve kamu yararıyla bağdaştırmak olanaksızdır olarak ifade etmiştir anayasanın başlangıç bölümünün beşinci paragrafında yer alan değişik mdhiçbir faaliyetin türk millî menfaatlerinin türk varlığının devleti ve ülkesiyle bölünmezliği esasının türklüğün tarihî ve manevî değerlerinin atatürk milliyetçiliği ilke ve inkılâpları ve medeniyetçiliğinin karşısında korunma göremeyeceği hükmü karşısında petrol konusunda ulusal çıkarları göz ardı eden sayılı yasanın araştırma i̇zni başlıklı inci maddesinin birinci fıkrası arama ruhsatı başlıklı ncı maddesinin birinci fıkrası başvuru ve ruhsatlandırma usulü başlıklı nci maddesinin birinci fıkrası ve i̇şletme ruhsatı başlıklı inci maddesinin birinci fıkrası anayasanın başlangıcında yer alan hiçbir faaliyetin türk millî menfaatlerinin türk varlığının karşısında korunma göremeyeceği yönündeki hükmüne anayasanın ncı maddesinde anayasanın dayandığı temel görüş ve ilkeleri içeren başlangıç bölümünün anayasa metnine dahil olduğu nci maddesindeki türkiye cumhuriyetinin başlangıç bölümünde yer verilen temel ilkelere dayanan bir devlet olduğu yönündeki hükme anayasanın inci maddesindeki anayasa kurallarının yasama yürütme yargı organlarını yönetimi diğer kuruluş ve kişileri bağlayan üstün kurallar olduğu üstünlük ve bağlayıcılık özelliğinin tüm anayasal kuralların bu bağlamda ulusal çıkarların uygulamada yürütme organı ve yönetimce öncelikle ve özenle gözetilmesi gerekeceğini gösteren hükme aykırıdır açıklanan bu nedenlerle sayılı yasanın araştırma i̇zni başlıklı inci maddesinin birinci fıkrası başvuru ve ruhsatlandırma usulü başlıklı nci maddesinin birinci fıkrası ve i̇şletme ruhsatı başlıklı inci maddesinin birinci fıkrası anayasanın başlangıç bölümünün beşinci paragrafında yer alan hiçbir faaliyetin türk millî menfaatlerinin türk varlığının karşısında korunma göremeyeceği yönündeki hükme nci maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesine inci maddesinin birinci fıkrasına ve ncı maddenin birinci fıkrasına aykırı olduğundan iptal edilmelidir sayılı türk petrol kanununun uncu maddesinin birinci ve altıncı fıkralarının anayasaya aykırılığı sayılı yasanın uncu maddesinin birinci fıkrasında bir arayıcı veya işletmeci ürettiği petrolün sekizde birini devlet hissesi olarak ödemekle yükümlüdür hükmü aynı maddenin altıncı fıkrasında petrol üreticisinin ödeyeceği devlet hissesi bir petrol birimi üzerinden üretilen ham petrolde varil başına tarihli ve sayılı petrol piyasası kanununun uncu maddesinde düzenlenen yerli ham petrolün piyasa fiyatı doğalesas sayısı karar sayısı gazda ise dağıtım şirketlerine veya serbest tüketicilere yapılan satış fiyatı üzerinden hesaplanır hükmü yer almaktadır bu kanunla gerçekleştirilmek istenen tabloya göre devletin elinde olan ve tespit edilen petrol sahaları şirketlere açılacak yabancı şirketler potansiyeli zaten bulunan alanlara gelip arama faaliyetlerinde bulunacak ve bu faaliyetleri de devlet tarafından vergi indirimi ve teşviklerle desteklenecek bunun karşılığında yabancı petrol şirketi de çıkardığı petrolün sadece sekizde birini başka bir deyişle sadece yüzde ini bize verecektir on yıldır işgal altında olan irakta bile bu oran yüzde libyada yüzde civarında iken yeni petrol kanunuyla ülkemiz sınırları dahilinde çıkartılacak petrolden türkiyeye verilecek hissenin sadece yüzde olarak belirlenmiş olması bu düzenlemenin açıkça kamu yararı ve milli menfaatleri ihlal ettiğini göstermektedir mevcut petrol kanununda üretilen ham petrolde varilinden doğalgazda ise metreküpünden sekizde bir oranında alınan devlet hissesi kuyu başı fiyatı esas alınarak hesaplanırken sayılı petrol kanunu ham petrolde piyasa fiyatı doğalgazda ise toptan satış fiyatını esas alınmıştır zira devlet hissesinin endüstride standart olan kuyu başı fiyatı üzerinden değil depiyasa fiyatı üzerinden ödenmesi yerli petrol üreticileri için teşvik değil aksine caydırıcılık oluşturacaktır zira piyasa fiyatı üzerinden ödeme durumunda yerli üretici kuyu başından en yakın dünya piyasasında teslime kadar duçar olunacak ek masrafları nakliye boru hattı sigorta vs da kendi cebinden ödemek zorunda kalacaktır bu düzenleme anayasanın inci maddesinde belirtilen devletin cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak kişilerin ve toplumun refah huzur ve mutluluğunu sağlamak gibi amaç ve görevlerine de ters düşen bir düzenlemedir anayasanın nci maddesinde türkiye cumhuriyetinin toplumun huzuru millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde insan haklarına saygılı atatürk milliyetçiliğine bağlı başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan demokratik lâik ve sosyal bir hukuk devleti olduğu belirtilmiştir maddede belirtilen hukuk devleti ilkesi gereğince yasama işlemlerinin kişisel yararları değil kamu yararını gerçekleştirmek amacıyla yapılması gerekir bir kuralın anayasaya aykırılık sorunu çözümlenirken kamu yararı konusunda anayasa mahkemesinin yapacağı inceleme de yasanın kamu yararı amacıyla yapılıp yapılmadığını araştırmaktır anayasanın çeşitli hükümlerinde yer alan kamu yararı kavramının anayasada bir tanımı yapılmamıştır ancak anayasa mahkemesinin kimi kararlarında da belirtildiği gibi kamu yararı bireysel özel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yarardır bu saptamanın doğal sonucu olarak da kamu yararı düşüncesi olmaksızın yalnız özel çıkarlar için veya yalnız belli kişilerin yararına olarak yasa kuralı konulamaz dolayısıyla iptali istenen bu madde anayasa hükümlerine açıkça aykırı olduğundan ve kamu yararına da dayanmadığından kamu yararı düşüncesi olmaksızın getirilen bir yasa kuralının bir hukuk devletinde sonradan giderilmesi olanaksız durum ve zararlara neden olacağı açıktır bu durum anayasanın inci maddesinde belirtilen devletin cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak kişilerin ve toplumun refah huzur ve mutluluğunu sağlamak gibi amaç ve görevlerine de ters düşen bir durumduresas sayısı karar sayısı anayasanın herhangi bir maddesine aykırı olan bir hükümde anayasanın inci maddesindeki anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü ilkeleri ile bağdaşmaz açıklanan nedenlerle sayılı yasanın uncu maddesinin birinci ve altıncı fıkraları anayasanın nci inci maddelerine ve inci maddesinde yer alan anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkesine aykırıdır sayılı türk petrol kanununun uncu maddesinin birinci ve i̇kinci fıkralarının anayasaya aykırılığı sayılı yasanın uncu maddesinin birinci fıkrası uyarınca petrol hakkı sahibi arama veya işletme ruhsatında veya civarında petrol işlemi için gerekli arazinin kullanma hakkını arazi özel mülkiyet konusu ise anlaşma anlaşmazlık durumunda kamulaştırma yoluyla arazi hazineye ait veya devletin hüküm ve tasarrufu altında ise maliye bakanlığından bedeli karşılığında kiralamak irtifak hakkı tesis etmek veya kullanma izni almak ve ruhsatına kaydedilmek suretiyle elde edebilir anlaşmaya dayanan kullanma hakkı üç yıldan fazla sürdüğü takdirde özel mülkiyet konusu arazinin kamulaştırılması arazi sahibi veya petrol hakkı sahibi tarafından istenebilir aynı maddenin ikinci fıkrasında isekamu yararı niteliğindeki kamulaştırma kararı talep üzerine bakanlıkça verilir i̇şlemler tarihli ve sayılı kamulaştırma kanunu hükümleri çerçevesinde yapılır aynı kanunun nci maddesi hükümlerine göre acele kamulaştırma yapılabilir kamulaştırılan arazinin mülkiyeti hazineye kullanma hakkı kamulaştırma bedelini ödeyen petrol hakkı sahibine ait olur bu durumda maliye bakanlığı tarafından petrol hakkı sahibi lehine bedelsiz olarak ve ruhsat süresi kadar irtifak hakkı tesis edilir bu madde hükümleri çerçevesinde elde edilen kullanma hakları arama ve işletme ruhsatının parçası olarak ruhsat süresince devam eder arama ve işletme ruhsatı iptal edilirse kamulaştırma bedeli iade edilmez hükmü yer almaktadır bu düzenlemede kamulaştırma kararı talep üzerine enerji ve tabii kaynaklar bakanlığınca verilecek kamulaştırılan arazinin mülkiyeti hazineye kullanma hakkı ise kamulaştırma bedelini ödeyen petrol hakkı sahibine ait olacaktır ayrıca gereken durumlarda acele kamulaştırma yapılabilecektir bu düzenlemede açıkça vatandaş iradesi dışlanmakta mülkiyet hakkı yok sayılmaktadır kamulaştırma kanununun nci maddesinde acele kamulaştırmanın uygulanacağı haller yurt savunması ihtiyacına veya aceleciliğine veya özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlar gibi tahdidi olarak belirtilmiştiroysaki anılan maddede yürütmenin acele kamulaştırma yapmasını gerektirecek herhangi bir durum söz konusu değildir anayasanın nci maddesi cumhuriyetin nitelikleri arasında sayılan hukuk devleti insan haklarına dayanan bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren eylem ve işlemleri hukuka uygun olan her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren hukuk güvenliğini gerçekleştiren anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan yasaların üstünde anayasanın ve yasa koyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri bulunduğu bilincinde olan bir devlettir yasalarda yapılan değişikliklerin toplumsal gerçeklere uyumlu olması ve adaletli kurallar içermesi gerekir kişilerin devlete güven duymaları maddî ve manevî varlıklarınıesas sayısı karar sayısı korkusuzca geliştirebilmeleri temel hak ve özgürlüklerden yararlanabilmeleri ancak hukuk güvenliği ve üstünlüğünün sağlandığı bir hukuk düzeninde gerçekleşebilir hukuk devletinin sağlamakla yükümlü olduğu hukuk güvenliği devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerektirir anayasanın inci maddesinde herkes mülkiyet ve miras haklarına sahiptir bu haklar ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabilir mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz denilerek mülkiyet hakkı anayasal bir kurum olarak güvence altına alınmıştır temel bir insan hakkı olan mülkiyet hakkı bireyin eşya üzerindeki hâkimiyetini güvence altına almaktadır eşya üzerindeki hâkimiyet bir yönüyle bireye devletin müdahale edemeyeceği özel bir alan yaratırken diğer taraftan emeğinin karşılığını güvence altına almakla bireye kendi hayatını yönlendirme ve geleceğini tasarlama olanağı sunmaktadır bu nedenle birey özgürlüğü ile mülkiyet hakkı arasında yakın bir ilişki vardır anayasanın üncü maddesine göre temel hak ve hürriyetler özlerine dokunulmaksızın yalnızca anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplerle bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir bu sınırlamalar anayasanın sözüne ruhuna ve demokratik toplum düzenine ve laik cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz ayrıca ikinci fıkrada yer alan acele kamulaştırma yapılabilir hükmü ayrımcı uygulamalar yapılabilmesinin de temelini oluşturmaktadır bu madde ile vatandaşın hakkı bakanlığın insafına bırakılarak lütuf düzeyine indirgenmekte ve aynı durumdaki kişilere farklı muamele uygulama yetkisi yasa ile verilerek anayasanın eşitlik ilkesi açıkça ihlal edilmektedir anayasanın uncu maddesinde yer alan eşitlik ilkesi hukuksal eşitliği öngörmektedir eşitlik ilkesinin amacı aynı konumda bulunan kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasalar karşısında ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir anayasa mahkemesinin tarih sayılı kararındayasa önünde eşitlik ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmüştür eşitlik ilkesinin amacı aynı durumda bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir bu ilkeyle aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitlik ilkesi ihlal edilmiş olmaz yasa önünde eşitlik herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez aynı hukuksal durumlar aynı ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa anayasada öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez ayrıca anayasanın nci maddesinde toplumun huzuru millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde insan haklarına saygılı olunacağına yer verilerek devlet ve toplumun çıkarlarına öncelik tanınmıştıresas sayısı karar sayısı anayasanın inci maddesinde de bir yandan türk milletinin bağımsızlığını öte yandan da kişilerin ve toplumun refah huzur ve mutluluğunu sağlamak devletin temel amaç ve görevleri arasında sayılmıştır böylesi bir düzenlemenin anayasanın başlangıç kısmının beşinci paragrafında belirtilen ulusal çıkarların üstünlüğü bağımsızlık ve ülke güvenliği kavramları ve inci maddesinde belirtilen toplumun huzuru kavramları ile bağdaşmayacağı da açıktır anayasanın herhangi bir hükmüne aykırı bir düzenlemenin ise anayasanın nci ve inci maddelerinde belirtilen hukuk devleti anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkeleri ile çelişeceği ortadadır açıklanan nedenlerle sayılı yasanın uncu maddesinin birinci ve ikinci fıkraları anayasanın nci inci maddesine uncu maddesinin birinci fıkrasına üncü maddesine ve inci maddesine aykırı olduğundan iptal edilmelidir sayılı türk petrol kanununun uncu maddesinin beşinci fıkrasının anayasaya aykırılığı sayılı türk petrol kanununun uncu maddesinin beşinci fıkrası tarihli ve sayılı orman kanununa göre orman sayılan yerlerdeki ruhsat ve izin alanlarında ilgili mevzuata göre izin almak ve bedelleri ödenmek suretiyle petrol arama ve işletme faaliyetleri yapılabilir biçiminde düzenlenmiştir türkiye cumhuriyeti anayasasının sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması başlıklı ncı maddesinde herkes sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir çevreyi geliştirmek çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek devletin ve vatandaşların ödevidir hükmüne yer verilmiştir uncu maddesinin birinci fıkrasına göre de devlet ormanların korunması ve sahalarının genişletilmesi için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür aynı maddenin ikinci fıkrasının ilk cümlesinde devlet ormanlarının mülkiyeti devrolunamaz devlet ormanları kanuna göre devletçe yönetilir ve işletilir hükmü ve devamı olan üçüncü fıkrasının birinci cümlesinde ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade edilemez hükümleri yer almaktadır anayasamızın ncı maddesinin ilk fıkrasında herkes sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir hükmü ve aynı maddenin ikinci fıkrasında çevreyi geliştirmek çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek devletin ve vatandaşların ödevidirhükmü yer almaktadır bu madde bütünüyle incelendiğinde sağlıklı ve dengeli çevre kavramına doğal güzelliklerin korunduğu kentleşme ve sanayileşmenin getirdiği hava ve su kirlenmesinin önlendiği bir çevre kadar belli bir plan ve programa göre düzenlenmiş çevrenin de gireceği kuşkusuzdur aymk tarihli ve k anayasanın ncı maddesinin gerekçesinde de vatandaşın korunmuş çevre şartlarında beden ve ruh sağlığı içinde yaşamını sürdürmesini sağlamasının devletin ödevi olduğu devletin hem kirlenmenin önlenmesi hem de tabii çevrenin korunması ve geliştirilmesi için gerekli gereken tedbirleri alması gerektiği belirtilmiştiresas sayısı karar sayısı yukarıdaki anayasa hükümleriyle devlete toplumun huzur ve mutluluğunun sağlanmasında ve bireylerin maddi ve manevi varlıklarının geliştirilmesinde önemi yadsınamaz olan çevrenin korunması ve geliştirilmesi konularında ödevler yüklendiği açıktır sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkı ekonomik ve mali gerekçelerle vazgeçilecek haklardan değildir söz konusu hakka yönelik olarak devlete düşen görev bu hakkın gerçekleştirilmesinin önünde yer alan engellerin kaldırılmasından ve yaşanılan çevre ortamının geliştirilmesinden ibarettir bu bağlamda devlet bütününün bir parçası olan yasama organı da aktarılan anayasa hükümlerine uygun hareket etmek zorundadır buna göre çevreyi ilgilendiren yasal düzenlemelerin anayasa tarafından devlete yüklenen çevrenin korunması çevrenin geliştirilmesi ve çevre kirliliğinin önlenmesi ödevlerini yerine getirme amacına bağdaşacak şekilde çıkarılmaları gerekmekledir sayılı kanun yüzey ve su hakları başlıklı uncu maddesinin beşinci fıkrası ile orman sayılan yerlerde petrol arama ve işletmesi yapılabileceği kabul edilmiştir orman varlığını yok edecek bu düzenleme anayasanın uncu maddesinde yer alan ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade edilemez hükmüne açıkça aykırıdır devlet orman varlıklarını korumakla yükümlü iken petrol arama ve işletme faaliyetlerine izin verecek şekilde bir yasal düzenleme yapamaz aynı maddede su haklarının da belirsiz bir içerikle devri anayasaya aykırıdır ayrıca sayılı yasa genel anlamda bir ticari faaliyet olarak petrol işlemlerine öncelik vererek ekonomik yaklaşımı öne almış bunun karşısında orman alanlarında dahi bu işlemlere izin vererek çevre hakkını ikincil plana atmıştır yukarıda alıntılanan hüküm çevre koruma ile ilgili hiçbir yasal düzenlemeye atıf yapmayan soyut uygulanması imkansız ve çevreye zarar verici faaliyetlerde bulunan şirketlere hukuki sorumluluk yükleme anlamında hiçbir yeterliliği olmayan bir düzenleme olarak anayasanın ncı maddesi ile koruma altına alınan çevre hakkının açık ihlali niteliğindedir anayasanın uncu maddesinde ormanların ülke yönünden taşıdığı büyük önem gözetilerek korunmaları ve geliştirilmeleri konusunda ayrıntılı düzenlemelere yer verildiği bu özel ve ayrıntılı düzenlemenin ülkemizde orman örtüsünün sürekli yok edilmesi gerçeğinden kaynaklandığı kuşkusuzdur anayasanın uncu maddesinin gerekçesinde de belirtildiği gibi maddenin birinci fıkrası doğal kaynaklarımızın en önemlilerinden birisi olan ormanların korunması ve sahalarının genişletilmesi için devlete gereken tedbirleri alıp kanun koymayı ve bütün ormanların gözetimi ödevini getirmektedir i̇kinci fıkrada devlet ormanlarının yalnız devletçe yönetilmesi ve işletmesinin yasayla düzenleneceği mülkiyeti ve yönetiminin özel kişilere devir edilemeyeceği belirtilmekte maksatlı olarak yapılan orman tahripleri ağaçlar ve ormanlara vaki tecavüzlerde ormanların zaman aşımı suretiyle mülk edinilemeyeceği kamu yararı dışında irtifak hakkına konu olamayacağı kesin olarak hükme bağlanmış bulunmaktadır ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade edilemeyeceği hususu da üçüncü fıkrada anayasal bir hüküm olarak yer almaktadır anayasa mahkemesinin tarih ve e vek sayılı kararındaesas sayısı karar sayısı hukuk devletinin vazgeçilmez ögeleri içinde yer alan yasaların kamu yararına dayanması ilkesiyle bütün kamusal girişimlerin temelinde bulunması doğal olan kamu yararı düşüncesinin yasalara egemen olması ve özellikle bir ülkenin en önemli doğal yaşam alanı olan ormanların korunması için yasa koyucunun bu esası gözardı etmemesi ve bunu en iyi şekilde yansıtması zorunludur günümüzde kamu yararı kavram yanında toplum yararıortak çıkar genel yarar gibi birbirinin yerine kullanılan kavramlarla anlatılmak istenen tümünün bireysel çıkardan farklı onun üstünde ya da dışında ortak bir yararı amaçlamasıdır denilmiştir açıklanan bu nedenlerle sayılı türk petrol kanununun uncu maddesinin beşinci fıkrası anayasamızın ncı maddesinin ilk fıkrasında yer alan herkes sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir hükmüne ve aynı maddenin ikinci fıkrasında yer alançevreyi geliştirmek çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek devletin ve vatandaşların ödevidir hükmüne ve uncu maddesinin birinci fıkrasına göre devletin ormanların korunması ve sahalarının genişletilmesi için gerekli tedbirleri almakla yükümlü olduğu yönündeki anayasanın uncu maddesinin birinci fıkrası hükmüne aynı maddenin ikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan devlet ormanlarının mülkiyeti devrolunamaz devlet ormanları kanuna göre devletçe yönetilir ve işletilir hükmüne ve yine aynı maddenin üçüncü fıkrasının birinci cümlesinde yer alan ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade edilemez hükmüne açıkça aykırıdır sayılı türk petrol kan