esas sayısı karar sayısı i i̇ptal i̇stemi̇ni̇n gerekçesi̇ dava dilekçesinin yürürlüğün durdurulması istemini de içeren gerekçe bölümü şöyledir da tbmmde kabul edilen sayılı i̇slam ülkeleri arası yatırım ve i̇hracat kredi sigortası kurumu kuruluş anlaşmasının onaylanmasının uygun bulunduğuna dair kanun ağustos gün ve sayılı resmi gazetede yayımlanmıştır i̇slam konferansı teşkilatı ekonomik ve ticari i̇şbirliği daimi komitesi i̇sedak tarafından alınan karar uyarınca i̇slam kalkınma bankası i̇kb bünyesinde oluşturulan i̇slam ülkeleri arası yatırım ve i̇hracat kredi sigortası kurumunun kuruluşuna ilişkin anlaşma de ciddede imzalanmış ve iptali istenen yasa ile de tbmm tarafından onaylanması uygun bulunmuştur sayılı yasa bir uluslararası anlaşmayı uygun bulma yasasıdır bu açıdan diğer yasalardan farksızdır ve her yasa gibi anayasal denetime tabidir anayasanın maddesindeki güvence aşağıda ayrıntılarıyla açıklanacağı gibi usûlüne göre yürürlüğe konulmuş uluslararası anlaşmalar içindir sayılı yasa ise sadece bir uygun bulma yasasıdır ve henüz yürürlüğe girmiş bir uluslararası anlaşma yoktur anlaşmanın bazı maddelerine anayasamız ve bağlı olduğumuz anlaşmalar hükümlerinin saklı olduğu şeklinde ihtirazi kayıt derpiş olunmasını öngören sayılı yasa aşağıda açıklanan nedenlerle anayasaya aykırıdır uluslararası anlaşmaların ve uygun bulma yasalarının anayasal konumu anayasanın maddesi uluslararası anlaşmaların uygun bulunmasını düzenlemiştir maddenin birinci fıkrasına göre türkiye cumhuriyeti adına yabancı devletlerle ve milletlerarası kuruluşlarla yapılacak andlaşmaların onaylanması türkiye büyük millet meclisinin onaylamayı bir kanunla uygun bulmasına bağlıdır ancak bir uluslararası anlaşma tbmmnin bir yasayla uluslararası anlaşmayı uygun bulmasıyla yürürlüğe girmez bu yalnızca bir yasa olarak resmi gazetede yayımlanır ve ekinde uluslararası anlaşma yoktur çünkü uluslararası anlaşma anayasanın maddesine göre cumhurbaşkanı tarafından onaylanır ve yayımlanır bu da bir bakanlar kurulu kararnamesi ile yapılır cumhurbaşkanı onaylı ve bakanlar kurulu kararının resmi gazetede yayımlanmasından sonra uluslararası anlaşma yürürlüğe girmiş olur ve anayasanın maddesinin son fıkrasındaki güvenceye kavuşur artık bundan sonra uluslararası anlaşma yasa hükmündedir ve hakkında anayasaya aykırılık iddiasında bulunulamazesas sayısı karar sayısı dava konusu yasa ise sadece bir uygun bulma yasasıdır henüz usuller tamamlanmamış olduğu için yürürlüğe girmemiştir ve bu nedenle anayasada belirlenen çerçeve içinde anayasal denetime tabidir sayılı yasanın maddesinin anayasaya aykırılığı sayılı yasanın maddesi şöyledir i̇slam konferansı teşkilatı ekonomik ve ticari i̇şbirliği daimi komitesi i̇sedak tarafından alınan karar uyarınca i̇slam kalkınma bankası i̇kb bünyesinde oluşturulan ve türkiye tarafından tarihinde ciddede imzalanan i̇slam ülkeleri arası yatırım ve i̇hracat kredi sigortası kurumu kuruluş anlaşmasının onaylanması anlaşmanın giriş bölümünün iki dört ve beşinci paragrafları ile inci maddesinin ve numaralı fıkralarına ve nci maddesinin numaralı fıkrasına anayasamız ve bağlı olduğumuz anlaşmalar hükümlerinin saklı olduğu şeklinde ihtirazi kayıt derpiş olunmak üzere uygun bulunmuştur maddeden hükümetin i̇slam ülkeleri arası yatırım ve i̇hracat kredi sigortası kurumu kuruluş anlaşması anlaşmanın bazı maddelerinde anayasaya ve türkiyenin bağlı olduğu uluslararası anlaşmalara aykırı noktalar gördüğü ve bu nedenle bu konuda ihtirazi bir kayıt derpiş etme gereksinimi duyduğu ortaya çıkmaktadır bunun nedeni ihtirazi kayıt derpiş olunan maddeler incelendiğinde kolayca anlaşılmaktadır anlaşmanın giriş bölümünün ikinci paragrafı anlaşmanın i̇slami ilkeler ve idealler temeline dayalı olduğunu anlaşmanın giriş bölümünün dördüncü paragrafı yatırım garantisi kuruluşunun şeri hükümlere uygun olarak kurulacağını anlaşmanın giriş bölümünün beşinci paragrafı şeri hükümlere uygun bir ihracat kredisi sigortasının kurulacağını anlaşmanın maddesinin nolu fıkrası kurumun maddedeki koşulları sağlayan mallar için sağlanacak ihracat kredi sigortasının veya reasüransın şeri ilkelere uygun olacağını nolu fıkrasında kurumun üyelerin bir diğer üye ülkedeki yatırımlarına sağlanabilecek yatırım sigortası ve reasüransın şeri ilkelere uygun olacağını açıkça belirtmiştir kısaca sorun anlaşma gereğince türkiyenin bazı konularda şeri hükümlerin uygulanmasını kabul edip etmeyeceğidir ancak sorun bazı ile sınırlanacak kadar basit değildir çünkü anlaşmanın maddesinin nolu fıkrasına göre kurumun şeri hükümlere göre faaliyet göstermesini engelleyecek hiç bir değişiklik yapılamazesas sayısı karar sayısı sonuç olarak bazı maddelerine ihtirazi kayıt derpiş olunan anlaşma şeri hükümlerin uygulanacağı ve şeri hükümlere göre faaliyet göstermesini engelleyecek hiçbir değişikliğin yapılamayacağı bir belgedir ve bu açıdan anayasanın maddesinde açıklanan ve maddesine göre değiştirilmesi bile teklif edilemeyecek olan laik devlet ile bağdaşması olanaksızdır zaten bakanlar kurulu da yasa tasarısında yukarıda belirtilen maddeler için ihtirazi kayıt dermeyan olunmasını önermiş plan ve bütçe komisyonu bunu ihtirazi kayıt derpiş olunma biçimine çevirmiştir gerek yasa tasarısındaki gerekse uygun bulma yasasındaki ifadeden anlaşmanın giriş bölümünün iki dört ve beşinci paragrafları ile inci maddesinin ve numaralı fıkralarının ve özellikle nci maddesinin numaralı fıkrasının anayasa ve türkiyenin bağlı olduğu anlaşmalara aykırılık taşıdığı kesindir ayrıca bu aykırılık plan ve bütçe komisyonu raporunda da söz konusu anlaşmanın anayasamıza ve bağlı olduğumuz uluslararası sözleşmelere aykırı olan hükümlerinin uygulanmayacağı hususuna açıklık getirilmesi ifadesiyle bir kez daha belirtilmiştir anlaşmanın giriş bölümünün iki dört ve beşinci paragrafları ile maddesinin ve numaralı fıkralarının ve maddesinin numaralı fıkrasının anayasaya aykırı olduğu konusunda bir tartışma yoktur ve bu nedenle bu bölümlere ilişkin anayasaya aykırılık itirazını ayrıntılandırmaya da gerek yoktur sorun ihtirazi kayıt derpiş olunmak üzere ibaresinin türkiye cumhuriyeti anayasasına uygunluğu sağlamaya yetip yetmediğidir derpiş olunmanın hukuksal anlamı derpiş sözcüğü ferit devellioğlunun osmanlıca türkçe ansiklopedik lûgatına göre en önde gözönünde bulunan derpiş etmekde gözönünde bulundurmak anlamına gelmektedir prof dr ali şafakın hukuk terimleri sözlüğüne göre de derpiş etmek içermek öngörmek öne getirmek bir hususa temas etmek anlamlarına gelir yasa tasarısında yer alan ve plan ve bütçe komisyonunda itiraz üzerine değiştirilen dermeyan ise ferit devellioğluna göre ortaya koymak öne sürmek söylemek anlatmak ileri sürmek şafaka göre ortaya koyma açıklamak suretiyle ortaya serme bir fikri ileri sürme demektir her iki sözcükte de yaptırım açısından açıklık ve kesinlik yoktur anlaşma çerçevesinde şeri hükümlerin uygulanacağını açıkça söyleyen maddelerde türkiye laik devletin hukuk kurallarını mı şeri hükümleri mi gözönünde bulunduracaktır türkiye laik devlet ilkesini değiştirilmeyecek biçimde koruyan anayasası ile çelişen hükümlerde bir yandan anayasal ilkeleri gözönünde bulundurup diğer yandan şeri hükümlere mi uyacaktır yoksa şeri hükümlere kesinlikle uymayacak mıdıresas sayısı karar sayısı türkiye bir yandan anayasa gereği laik olan devletinin bu özelliğine temas ederek diğer yandan anlaşmadaki şeri hükümleri mi uygulayacaktır yoksa bu ihtirazi kayıt anayasanın bağlayıcı olduğu kuralını mı içerir yasa tasarısındaki dermeyan ile uygun bulma yasasındaki derpiş sözcüklerinin getirdiği yükümlülükler açısından büyük farklar taşımadığı ortadadır ayrıca türkçede çok daha açık biçimde ihtirazi kaydı anlaşma metnine koyma veya osmanlıca deyimiyle anlaşma metnine dercetme gibi sözler varken meclis görüşmeleri sırasında refah partisince derpiş etme gibi bir deyimin kullanılmasında ısrar edilmesi şüphe çekicidir zaten itirazımızın ve iptal istemimizin ağırlık merkezini de bu nokta oluşturmaktadır i̇htirazi kaydı kim ne zaman derpiş edecektir uygulama sırasında herhangi bir makam mı devlet planlama teşkilatı mı sermaye piyasası kurulu mu herhangi bir kamu bankası mı i̇htirazi kaydın anlaşma metnine konması emredilmedikçe sonradan yayınlanacak metni yasadaki ihtirazi kaydı görmeden uygulayacak olanlar herhangi bir şeyi derpiş edebilecek durumda olmayacaklardır ya da kimi derpiş edecek kimi de meşrebine göre derpiş etmeyebilecektir kritik olan şudur böyle bir kayıt ileri sürülmeden şeri hükümlere göre yapılmış işlemleri türk mahkemeleri önünde iptal ettirme olanağı kalmayacaktır çünkü anlaşma ihtirazi kayıt metne eklenmeden usulüne göre onaylanmış olarak yürürlüğe girebilecektir ayrıca türkiyenin bu kaydını anlaşma metninde görmeyen yabancılar şeri hükümlere dayalı istemlerle ortaya çıkabileceklerdir oysa türkiyenin batılı ülkelerle bile imzaladığı uluslararası sözleşmelere ilişkin ihtirazi kayıtlar herkesçe görülecek ve bilinecek biçimde metinlere konmuş ve öyle yayınlanmıştır derpiş olunan ihtirazi kaydın anayasal konumu türkiye anayasanın maddesine göre laik bir devlettir ve anayasanın maddesine göre laik devlet ilkesinin değiştirilmesi bile teklif edilemez bakanlar kurulu ve tbmm tarafından da anayasaya aykırı olduğu kabul edilen anlaşma maddelerine konulan ihtirazi kaydın muğlak olmaması kesin ve tartışılmayacak biçimde açık olması zorunludur çünkü anayasanın maddesine göre uluslararası anlaşmaları uygun bulma yetkisi doğrudan tbmmye verilmiştir eğer uygun bulma sırasında bir ihtirazi kayıt konuluyorsa ve bu kayıtlar daha sonra yürütme organı tarafından uygulanacaksa anayasanın maddesi tbmmnin bu kaydı hiçbir yoruma fırsat vermeyecek açıklıkta yapmasını ve anlaşma metnine konmasını uygun bulma yasasıyla zorunlu duruma getirmesini gerektirir nitekim daha önceki uluslararası anlaşmalarda bu yapılmıştır avrupa sosyal şartı örneğin avrupa sosyal şartının onaylanmasının uygun bulunduğuna dair kanunun maddesi onaylanan maddeleri teker teker saymıştır madde şöylediresas sayısı karar sayısı avrupa konseyi çerçevesinde hazırlanan ve tarihinde torinoda imzalanan avrupa sosyal şartının dibace bölüm iii iv ve ekinin tümü ile nci bölümünün aşağıdaki beyan metni çerçevesinde onaylanması uygun bulunmuştur nci maddesinin numaralı fıkrasının bendine göre ve uncu maddelerin tüm fıkralarıyla aynen nci maddesinin numaralı fıkrasının bendine göre ve inci maddelerin tüm fıkralarıyla aynen üncü maddesinin üncü ve inci fıkraları nci maddesinin ve uncu fıkraları kabul edilerek onaylamadığı bölümler için ise maddesinde bakanlar kuruluna yetki vermiştir madde de şöyledir avrupa sosyal şartının nci maddesinin üncü fıkrası gereğince diğer maddelerin veya fıkraların bilahare kabulünü beyana bakanlar kurulu yetkilidir ıı çocuk haklarına dair sözleşme bir başka uluslararası anlaşma olan çocuk haklarına dair sözleşmenin onaylandığı uygun bulma yasasında ise ihtirazi kayıt maddede açıkça belirtilmiştir hükümetimiz adına eylül tarihinde imzalanan çocuk haklarına dair sözleşmenin ilişik ihtirazi kayıt ile onaylanması uygun bulunmuştur i̇htirazi kayıt da metnin sonuna eklenmiştir anayasanın maddesinin birinci fıkrasına göre bir uluslararası anlaşmanın onaylanması onaylamayı tbmmnin bir yasa ile uygun bulmasına bağlıdır maddenin üçüncü fıkrasına göre ise türk kanunlarına değişiklik getiren her türlü andlaşmaların yapılmasında da tbmmnin uygun bulması zorunludur bu tbmmnin devredemeyeceği ve bizzat yasa ile düzenlemesi zorunlu yetkilerinden biridir yasama organı yürütme organına bu anlaşmanın uygulanması konusunda ancak bağlı yetki devredebilir şeri hükümlerin uygulanmasını öngören bir uluslararası anlaşmanın uygulanabilir bir ihtirazi kayıt konulmadıkça türk yasalarında değişiklik gerektireceği hatta değişiklik bile gerektirmeden doğrudan usulüne göre yürürlüğe konulmuş uluslararası anlaşma hükümlerinin geçerli olacağı açıktır sayılı yasanın maddesindeki derpiş olunan sözcüğü anayasaya aykırı maddelerin anayasal güvenceye kavuşmasını engelleyecek nitelikte değildir anayasanın maddesi gereğince yasama yetkisi devredilemez bir yetki olduğuna göre tbmm yürütme organının kendini yasama organı yerine koyarak yorumlayabileceği muğlak bir düzenleme yapamaz bu nedenle anayasanın maddesine ve başlangıç bölümüne aykırılığı açık bir uluslararası anlaşmaya konulan ihtirazi kayıt açık ve bağlayıcı olmadığı yürütme organınca değişik biçimlerde yorumlanmaya elverişli olduğu için anayasanın ve esas sayısı karar sayısı maddeleri ile başlangıç bölümüne aykırı derpiş olunan ibaresinin iptali bu ibarenin iptali maddenin uygulanmasını olanaksız hale getireceği için maddenin tümümün iptali istenmektedir diğer maddelerin anayasaya aykırılığı yasanın maddesi ihtirazi kaydın kapsamını ve uygulama biçimini göstermektedir türkiyeyi bağlayacak olan kural maddede düzenlenmiştir anayasaya aykırı olan maddenin iptalinin diğer maddeleri de uygulanamaz hale getireceği çok açıktır maddenin birinci fıkrası i̇slam ülkeleri arası yatırım ve i̇hracat kredi sigortası kurumuna türkiye cumhuriyetinin ödeyeceği katılım miktarını belirlemekte ikinci fıkrası da bu pay için hazine müsteşarlığı bütçesine yıllık pay konmasını öngörmekte ve bakanlar kuruluna bu oranı beş katına kadar artırma yetkisi vermektedir ve maddeler ise yürürlük ve yürütme maddeleridir ve maddelerin uygulanması maddenin geçerli olup olmamasına bağlıdır bu nedenle maddenin iptali durumunda uygulanamaz duruma düşecek ve maddelerin de iptali istenmektedir yasanın tümünün anayasaya aykırılık nedenleri sayılı yasanın derpiş olunan ihtirazi kayıt yönünden anayasaya aykırılıkları yukarıda sunulmuştur ancak anayasaya aykırılık yalnızca derpiş olunma ifadesindeki belirsizlikle sınırlı değildir ayrıca anlaşma metninden kaynaklanan anayasaya aykırılık nedenleri de vardır yasa tasarısında ihtirazi kayıt derpiş olunan maddeler dışında hiçbir ihtirazi kayıt konulmayan ancak doğrudan anayasaya aykırı maddeler de vardır örneğin anlaşmanın maddesinin bendine göre kurumun mali yılı hicri yıldır anayasanın maddesinde ise anayasanın hiçbir hükmünün aykırı olduğu şeklinde anlaşılamayacak ve yorumlanamayacak olan türk toplumunu çağdaş uygarlık seviyesinin üstüne çıkarma ve türkiye cumhuriyetinin lâiklik niteliğini koruma amacını güden inkılâp yasaları arasında mayıs tarihli ve sayılı beynelmilel erkamın kabulü hakkında kanun vardır muafiyetler i̇stisnalar ve i̇mtiyazlar başlıklı vii bölümdeki maddeye göre kurumun amaçlarına erişmesini ve görevlendirildiği fonksiyonlarını yerine getirebilmesini sağlamak için kurum guvernörleri direktörleri başkanı yöneticisi memurları varlıkları resmi belgeleri ve haberleşme araçları her üye ülkenin toprakları içerisinde bankanın kuruluş anlaşmasının ve maddelerinde belirtilen ilgili tüm muafiyetler istisnalar ve imtiyazlardan yararlanacaktır maddeye ihtirazi kayıt koymadan maddenin bendine ihtirazi kayıt koymanın uygulanabilir bir anlamı yokturesas sayısı karar sayısı muafiyet istisna ve imtiyazlar içinde maddenin bendindeki kurumun şeri hükümlere göre faaliyet göstermesini engelleyecek hiçbir değişiklik yapılamayacağı hükmü de vardır örneğin kurumun herhangi bir personeli türkiye cumhuriyeti i̇nkılâp kanunlarını ihlal ederse yargılanacak mı korunacak mıdır maddeye göre kurumun varlıkları teftişten müsadereden kamulaştırmadan hacizden muaftır maddeye göre ise kuruma karşı yalnızca kurumun adli takip için tayin ettiği ofis veya temsilcisinin olduğu bir üye ülkenin toprakları içindeki yetkili bir yargı mahkemesinde dava açılabilir bu durumda türkiyenin ve türk yurttaşlarının hakları için açılan davalar şeri kurallara göre görülecektir oysa türkiye anayasanın maddesine göre laik hukuk devletidir aynı bölümde yer alan uygulama başlıklı maddeye göre her üye ülke kendi hukuki sistemi uyarınca bu bölümde belirtilen hükümlerin kendi topraklarında yürürlüğe girmesi için gerekli girişimlerde bulunacaktır ve konu üzerinde yaptığı girişimden kurumu haberdar edecektir anlaşmanın tbmm tarafından ihtirazi kayıt derpiş olunan hükümleriyle bu madde birlikte yorumlandığında türkiyenin anayasadaki laik hukuk anlayışına tümüyle aykırı yükümlülükler üstlendiği açıktır bu noktada tbmmnin yeni bir yasa ile bu uluslararası anlaşmayı yürürlükten kaldıracağı ve bu yükümlülüklerden her an dönebileceği ileri sürebilir ama anlaşmanın maddesinin nolu bendine göre hiçbir üye ülke üyeliği takiben beş yıldan önce kurumdan ayrılma hakkına sahip olmayacaktır devamındaki bentlere göre ise kurumdan çekilmek ancak çekilmenin yürürlüğe girdiği tarihten sonraki faaliyetleri için yükümlülük doğurmayacak önceki faaliyetler için türkiye cumhuriyetinin yükümlülükleri sürecektir sonuç itibariyle iptali istenen uluslararası anlaşmanın onaylanmasının uygun bulunmasına ilişkin yasadaki ihtirazi kayıtların gerçekten sonuç doğurucu olduğu düşünülse bile anlaşmanın yukarıda aktarılan maddesine çekince konulmaması sonucunda türkiyenin üstlendiği yükümlülükler anayasanın başlangıç bölümüne maddesine ve maddesine aykırıdır yürürlüğün durdurulması i̇stemi anayasa mahkemesinin ilk kez sayılı khk hakkında açılan davada yürürlüğün durdurulması kararı aldığı ve bugüne kadar birçok davada bu kararı verdiği bilinmektedir anayasa mahkemesi yürürlüğün durdurulması kararı verilmesi için anayasaya aykırılık ile telafisi mümkün olmayan zararlar yanında iptal kararının sonuçsuz kalmamasını da amaçlamaktadır ve bunun ilk yolu da yürürlüğün durdurulmasıdır dava konusu olan yasa uluslararası bir anlaşmayı uygun bulma yasasıdır yasanın anayasaya aykırı maddeler taşıdığı bizzat hükümet ve tbmm tarafından da kabul edilmiş bunu önlemek amacıyla ihtirazi kayıt derpiş olunması öngörülmüştür i̇tirazımızın temelesas sayısı karar sayısı nedeni de bu kaydın anayasaya aykırılığı önleyemeyeceği ve türkiyenin zaman zaman anayasanın maddesindeki ilkelere karşın şeri hükümleri uygulamak zorunda kalacak olmasıdır anayasal denetim sırasında anlaşmanın yürürlüğe konma işlemleri tamamlanırsa türkiye anlaşmanın maddesinin bendine göre sözleşmenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren otuz gün içinde katılım miktarını ödemek zorundadır uluslararası anlaşmaların anayasamız açısından taşıdığı farklılık bilinmektedir usulüne göre yürürlüğe konulmuş bir uluslararası anlaşmanın anayasaya aykırılık denetimi bile yapılamamaktadır bu durumda dilekçemizin anayasal denetimi sürerken anlaşmanın onaylanması ve yürürlüğe girmesi durumunda türkiye bundan geriye dönemeyecek ve bazı durumlarda şeri hükümleri uygulamak durumunda kalacaktır ayrıca anlaşmanın hiçbir üye ülke üyeliği takiben beş yıldan önce kurumdan ayrılma hakkına sahip olmayacağını öngören maddesi hükmü uyarınca türkiye anlaşmayı en az beş yıl uygulamak ve tüm yükümlülükleri yerine getirmek zorundadır sonuç itibariyle yürürlüğün durdurulmasının türkiye cumhuriyetinin kuruluş ilkeleri ve varlık nedeni açısından aciliyet ve mecburiyet taşıdığını söylemek yanlış olmayacaktır bu nedenle iptali istenen sayılı i̇slam ülkeleri arası yatırım ve i̇hracat kredi sigortası kurumu kuruluş anlaşmasının onaylanmasının uygun bulunduğuna dair kanunun tümü hakkında yürürlüğün durdurulması kararı verilmesi istenmektedir sonuç ve i̇stem yukarıda ayrıntısıyla izah edilen nedenlerle sayılı yasanın tümü hakkında yürürlüğün durdurulması kararı verilmesini yasanın maddesindeki derpiş olunan ibaresinin anayasanın ve maddeleri ile başlangıç bölümüne aykırı olduğu için iptalini bu ibarenin iptali maddeyi uygulanamaz hale getireceği için maddenin tümümün iptalini maddenin iptali yasanın tümünü uygulanamaz hale getireceği için ve maddelerinin de yasanın tümümün anayasanın başlangıç bölümüne ve maddesine aykırı olduğu için iptalini dileriz