esas sayısı karar sayısı i̇ptal ve yürürlüğün durdurulmasi i̇stemi̇ni̇n gerekçesi̇ i̇ptal ve yürürlüğün durdurulması istemini içeren tarihli dava dilekçesinin gerekçe bölümü şöyledir iii gerekçe tarihli ve sayılı milletvekili seçimi kanununda değişiklik yapılmasına dair kanunun inci maddesiyle tarihli ve sayılı milletvekili seçimi kanununun üncü maddesinin üçüncü fıkrasına eklenen cümlenin anayasaya aykırılığı tarihli ve sayılı milletvekili seçimi kanununun seçim çevreleri ve çıkaracağı milletvekili sayısı başlıklı üncü maddesinde i̇llerin çıkaracağı milletvekili sayısının tespitinde toplam milletvekili sayısından her ile önce bir milletvekili verilir son genel nüfus sayımı ile belli olan türkiye nüfusu birinci fıkradaki illere verilen milletvekili sayısı çıkarıldıktan sonra kalan milletvekili sayısına bölünmek suretiyle bir sayı elde edilir i̇l nüfusunun bu sayıya bölünmesi ile her ilin ayrıca çıkaracağı milletvekili sayısı tespit olunur nüfusu milletvekili çıkarmaya yetmeyen illerin nüfusları ile artık nüfus bırakan illerin artık nüfusları büyüklüklerine göre sıraya konulur ve ilk hesapta iller arasında bölüştürülmemiş bulunan milletvekillikleri bu sıraya göre dağıtılır son kalan milletvekilliğinin verilmesinde iki veya daha fazla ilin eşit nüfus veya nüfus artığı göstermesi halinde bunlar arasında ad çekilir denilmiştir bu maddenin üçüncü fıkrasına tarihli ve sayılı kanunun inci maddesiyle eklenen ve iptali istenen cümlede şu kadar ki nüfusu iki milletvekili çıkarmaya yetmeyen iller artık nüfus sıralamasında da milletvekili sayısını ikiye çıkaramazsa önce iki milletvekili çıkaramayan illere ikinci milletvekili verilir hükmü eklenmiştir anayasanın cumhuriyetin nitelikleri başlıklı nci maddesinde düzenlenmiş bulunan demokratik hukuk devletinin koşulları klasik demokrasinin temel ilkelerine tekabül etmektedir demokratik devletin koşulları anayasa bilimcilerince beş noktada sayılmaktadır seçim ve temsil genel ve eşit oy azınlığın korunması ve çoğunluğun sınırlanması devlete karşı bireysel temel haklaresas sayısı karar sayısı yasalar önünde eşitlik bkz prof dr mümtaz soysal anayasanın anlamı anayasaya giriş vd anayasanın nci maddesinin ikinci fıkrasında seçimler ve halkoylaması serbest eşit gizli tek dereceli genel oy açık sayım ve döküm esaslarına göre yargı yönetim ve denetimi altında yapılır denilmek üzere seçimlerin temel ilkeleri açıklanmıştır anayasanın uncu maddesinde de herkes dil ırk renk cinsiyet siyasi düşünce felsefi inanç din mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir hiçbir kişiye aileye zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar denilmektedir sayılı yasanın inci maddesiyle getirilen ve iptali istenen düzenleme anayasanın nci maddesinde düzenlenmiş bulunan demokratik hukuk devletinin koşullarından olan ve yine anayasanın nci maddesinin ikinci fıkrasında vurgulanan eşit oy ilkesine ve anayasanın uncu maddesinde yer alan eşitlik ilkesi ne aykırıdır eşit oy ilkesi seçimlerin başlangıçtan sonuca kadar özellikle sonucunda herkes için eşitlik içinde geçmesi ve her oyun eşit değerde kabul edilmesi anlamını taşır eşit oy ilkesi geçerli oylarla seçilen üye sayısı arasında adil bir oranın kurulmasını da zorunlu kılar oysa getirilen hüküm artık oy içinde kalan büyük çoğunluktaki seçmen iradesini dışlanması sonucunu doğurmakta geçerli oylarla seçilen üye sayısı arasında adil bir oranın kurulmasını ortadan kaldırmaktadır şöyle ki i̇ptali istenen düzenleme öncesinde illerin çıkaracağı milletvekili sayısı şu şekilde belirlenmekteydi toplam milletvekili sayısından önce her ile bir milletvekilliği verilir türkiyenin olan il sayısı itibariyle milletvekilliği her ile birer milletvekili olmak üzere illere dağıtılır her ile birer milletvekili verildikten sonra kalan milletvekili sayısının son genel nüfus sayımında ortaya çıkan türkiye nüfusuna bölünmesi suretiyle bir sayı elde edilir adrese dayalı nüfus kayıt sistemi nüfus sayımı sonuçlarına göre türkiyenin yılı nüfusu kişi olarak tespit edilmiştir bu sayının milletvekili dağıtıldıktan sonra kalan milletvekili sayısına bölünmesi ile sayısı elde edilmektedir i̇l nüfuslarının sayısına bölünmesi ile her ilin dağıtılan birer milletvekilliği dışında ayrıca çıkaracağı milletvekili sayısı tespit edilir milletvekilliği bu işlem sonucunda illere dağıtılır nüfusu milletvekili çıkarmaya yetmeyen illerin nüfusları ile artık nüfus bırakan illerin artık nüfusları büyüklüklerine göre sıraya konularak ilk iki hesapta iller arasında bölüştürülmemiş milletvekillikleri bu sıraya göre dağıtılır i̇lk aşamada her ile dağıtılan milletvekili ile ikinci aşamada nüfusu yılı nüfus sayımı sonuçlarına göre den fazla olan illere dağıtılan milletvekilliği dışında kalan milletvekilliği artık nüfuslar ile hiç milletvekili çıkaramayan illerin nüfuslarının büyükten küçüğe sıralanması yoluyla dağıtılıresas sayısı karar sayısı görüldüğü gibi mevcut sistemde her ilin en az bir milletvekili ile temsili öngörülmüşken iptali istenen kural ile bu ilkeden vazgeçilerek her ilin en az iki milletvekili ile temsili öngörülmektedir adrese dayalı nüfus kayıt sistemi nüfus sayımı sonuçlarına göre artık nüfusların sıralanması ile milletvekilliğinin dağıtılması işlemi öngörülen sistemin iller arasında nasıl eşitsizliklere yol açtığını tartışmaya yol açmayacak bir şekilde ortaya koymaktadır örneğin bayburt ilinin yılı nüfusu kişidir bu nüfus her bir il için öngörülen rakamının yarısından azdır bayburt artık nüfus sıralamasında ıncı sırada yer almakta dolayısıyla milletvekilliği artık nüfusa göre dağıtılacağından mevcut sisteme göre milletvekilinden sonra artık nüfustan ayrıca milletvekilliği alamayacak bayburt yerine inci sırada yer alan artık nüfusu bulunan mersin ili bir milletvekili daha çıkarabilecekti bir örnek daha vermek gerekir ise nüfus sayımı itibariyle yapılan hesaplamalarda siirt ili artık nüfusa sahiptir ve bu artık nüfus için dağıtımdan milletvekili almaktadır oysa bayburt ilinin bırakın artık nüfusunu yılı nüfusu kişi olmasına karşın siirt i̇linin artık nüfusunun yarı nüfusu ile bayburt ili bir milletvekili daha çıkarmaktadır ek yine yüksek seçim kurulunun belirlemelerine göre ankara i̇stanbul ve i̇zmir gibi büyük illerde milletvekili olabilmek için yaklaşık seçmenin oyunu almak gerekirken küçük iller için bu sayı daha küçüktür örneğin seçimlerinde tüi̇kin genel nüfus tespitine göre tuncelide bayburtta nüfusa bir milletvekili düşerken bu rakam i̇stanbulda i̇zmirde ise olmaktadır böylece seçimlerinde türkiyede en az nüfusa sahip il toplam milletvekili çıkartırken bu ilin toplamına eşit nüfusu barındıran antalya milletvekili seçmektedir dolayısıyla değişiklik öncesi mevzuatın uygulamasında aslında eşit oy ilkesini zedeleyen bir durum bulunmaktaydı çünkü hiçbir yakınmaya yol açmayan ideal bir sistemi edinmek olanaksızdır nitekim anayasa mahkemesinin gün ve k sayılı kararında toplumsal istemlerin ve yeğlemelerin yasama organına tam olarak yansımasını sağlayacak yöntemleri içeren sistemlerin en uygununu en doyurucusunu başka bir anlatımla hiçbir yakınmaya yol açmayanını edinmek olanaksız ise de yakınmaya en az neden olanı yeğlemek olanaklıdır seçimlerde ideal bir sistem bulunmamış olmakla birlikte ülke koşulları ve anayasal gerekler karşısında yasal düzenlemeleri gerçekleştirerek anayasaya en uygununu almak ya da aykırı olanını bırakmak gerekir denilmiştir yüce mahkemenin bu kararından da anlaşılacağı üzere yasama organı tarafından oy verme yöntemini belirlenirken ülke koşulları ve anayasal gereklerin dikkate alınarak anayasaya en uygun olanın alınması ya da aykırı olanın bırakılması gerekmektedir hal böyle iken iptali istenen kural ile yapılan düzenleme ile eşit oy ilkesini zedeleyen durum nüfusu küçük iller bakımından oldukça avantajlı bir hale getirilmiş diğer bir anlatımla yakınmaya en az neden olanı yeğlemek yerine yakınmanın doruğa çıkarıldığı bir sistem getirilmiş olmaktadır görüldüğü üzere iptali istenen kural ile yapılan düzenleme geçerli oylarla seçilen üye sayısı arasında adil bir oranın kurulmasını tümüyle ortadan kaldıran ve dolayısıyla eşit oy ilkesine aykırı düşen ve nüfusu çok daha düşük illerde kullanılan oylara bir ayrıcalık getiren bir düzenleme olduğundan temsil bakımından eşitlik ve adalet ilkelerine aykırı bir durum yaratmakta böylece anayasanın nci maddesinde belirtilen demokrasi ilkesinin yanısıraesas sayısı karar sayısı anayasanın nci maddesinde belirtilen temsilde adalet ilkesi ve uncu maddesinde belirtilen eşitlik ilkesi ile de çelişmektedir tarihli ve sayılı milletvekili seçimi kanununda değişiklik yapılmasına dair kanunun genel gerekçesinde anayasanın nci maddesinin altıncı fıkrasında seçim kanunlarının temsilde adalet ve yönetimde istikrar ilkelerini bağdaştıracak biçimde düzenleneceğine ilişkin amir hükmü dikkate alınarak sayılı kanunun üncü maddesinin üçüncü fıkrasına bir cümle eklenmek suretiyle her ilin en az iki milletvekiliyle temsil edilmesine imkân sağlayacak bir düzenleme getirilmesi amaçlanmaktadır denilmişse de bu gerekçede hiçbir doğruluk payı bulunmamaktadır zira anayasada herhangi bir seçmen kategorisinin iki milletvekili çıkaramayan illerdeki seçmenlerin oyunu öbürlerinden daha değerli daha ağırlıklı sayan bir hüküm yoktur anayasa mahkemesinin gün ve k sayılı kararında da anayasanın gözetilmesini istediği temsilde adalet ilkesi serbest eşit gizli tek dereceli genel oy açık sayım ve döküm öğeleriyle özetlenmekte ve oyla orantılı temsilci sayısıyla yaşama geçirilmektedir amkd c denilmiştir seçim sistemlerinin belirlenmesinde temsilde adalet ve yönetimde istikrar fayda ilkeleri büyük önem taşımaktadır seçim kanunları bu iki ilkeden birine öncelik verir ya da bu iki ilke arasında bir denge kurulmasına özen gösterir yukarıda açıklandığı gibi iptali istenen kural ile getirilen düzenlemenin oyla orantılı temsilci sayısını öngörmediği için temsilde adalet ilkesi ile de bağdaşmadığı çok açıktır yine bu yasanın genel gerekçesinde nüfusu milletvekili çıkarmaya yetmeyen illerin nüfusları ile diğer illerin artık nüfusları büyüklüklerine göre sıraya konulur ve ilk hesapta iller arasında bölüştürülmemiş bulunan milletvekilleri bu sıraya göre dağıtılır ancak bu usule rağmen nüfus hareketlerinin değişkenliği sebebiyle bazı illerin tek bir milletvekiliyle temsil edilmesi ihtimali de gündeme gelebilecektir tek bir milletvekiliyle temsil edilen ilin milletvekilinin ölümü veya milletvekili yeterliliğini kaybetmesi halinde söz konusu ilin milletvekiliyle temsil edilememesi riski de doğabilecektir öte yandan bir ilin en az iki milletvekiliyle temsil ediliyor olması ilde yaşayan farklı görüş ve düşüncelere sahip insanların mecliste temsili yönünde demokratik bir fırsat oluşturacak bu durumda siyasal sistem bakımından çoğunlukçu değil çoğulcu bir anlayışın hayat bulmasına zemin hazırlayacaktır denilmişse de bu gerekçede isabetli değildir öncelikle böyle bir gerekçe anayasanın inci maddesinin dikkate alınmadığının açık bir göstergesidir bu maddenin son fıkrasında yukarıda yazılı hallerden ayrı olarak bir ilin veya seçim çevresinin türkiye büyük millet meclisinde üyesinin kalmaması halinde boşalmayı takip eden doksan günden sonraki ilk pazar günü ara seçim yapılır hükmüne yer verilmiştir tarihli ve sayılı milletvekili seçimi kanununun nci maddesinin son fıkrası da aynı paralelde düzenlenmiştir görüldüğü gibi bir ilin milletvekiliyle temsil edilememesi gibi bir risk söz konusu değildir diğer taraftan anayasanın inci maddesi türkiye büyük millet meclisi üyeleri seçildikleri bölgeyi veya kendilerini seçenleri değil bütün milleti temsil ederler hükmüne amirdir anayasaesas sayısı karar sayısı mahkemesinin gün ve k sayılı kararında da aynen şöyle denilmiştir anayasanın inci maddesinde türkiye büyük millet meclisi üyelerinin seçildikleri bölgeyi ya da kendilerini seçenleri değil tüm milleti temsil edeceği açıklığı bulunmaktadır maddede milletvekillerinin bölgelerden seçilecekleri seçim bölgesinin milletvekili olarak yasama organı üyeliğine gelecekleri ancak yere ve seçmene bağımlı olmadan tüm ulusu temsil edecekleri belirtilmektedir seçimde aranan bölge ve seçmen ölçüsü seçim sonrasında ulus boyutuna dönüşmektedir bu açılım temsil ilkesine uygun bir oluşumdur yasama organında sınırsız bir çalışma yapma ve ulusal egemenliği yasama alanında kullanma ulus adına davranma ulusu temsil etmekle olanaklıdır ancak bu durum seçilmede bölge bağını seçildiği bölge milletvekili olarak çağrılmasını etkilememekte ve engellememektedir bir seçim bölgesinden seçilmemiş bir kişinin partisinin aldığı oylara dayanılarak partisinin yetkili kurulları kararıyla bir ille ilişkilendirilmesi anayasa dışı bir bağın kurulmasıdır milletvekili anayasada olanak veren bir kural bulunmadığından bölgesiyle ilişkili olur ve ancak bölgesinden aldığı oylarla seçilir anayasanın inci maddesi başka bir ilgiye açık olmadığı gibi inci maddesi de milletvekillerini sınıflandırıp değişik biçimde adlandırmaya elverişli değildir milletvekillerinin bir ya da birkaçını bir başka adla seçmek ve ayırmak anayasa katında geçerli olamaz anayasanın başka bir maddesinde de milletvekilinin kendi içinde ayrımına ilişkin hiçbir açıklık yoktur bu nedenle milletvekillerinin temsil görevini yere seçildiği ile bağlayan bir düzenlemenin anayasanın inci maddesine de aykırı düştüğü çok açıktır öte yandan temsilde adalet ve eşit oy ilkelerini zedeleyen böyle bir durumun önünün açılması halinde siyasi iktidarın tercihleri doğrultusunda yeni illerin kurulması da gündeme gelebilecek toplumsal istemlerin ve yeğlemelerin yasama organına doğru ve tam olarak yansımasının önü tümüyle kapanacaktır yeni illerin kurulması türkiyenin içinde bulunduğu koşullar gözetildiğinde göz önünde tutulması gereken kuvvetli bir olasılıktır türkiyede kentlerin idarî statüsündeki değişikliklerle ilgili çalışmalar cumhuriyetin ilk yıllarına kadar dayanır başlangıçta olan il sayısı zaman zaman azalarak kadar inmiş ancak dan itibaren kademeli olarak artarak bugün ulaşmıştır ülkemizdeki mülkî dağılımda en üst kademede yer alan iller merkezî yönetimin pek çok taşra teşkilatının yer aldığı ve il sınırlarındaki ilçelerin de merkezi niteliğinde yerleşmeler olduğu için bir ilçenin il yapılması genelde halk tarafından hizmetlere daha kolay ulaşmak açısından talep edilen bir durumdur türkiyede kentlerin idarî statüsündeki değişikliklerle ilgili çalışmalar i̇çişleri bakanlığı i̇ller i̇daresi genel müdürlüğünce yürütülmektedir i̇çişleri bakanlığına şubat tarihi itibariyle ilçe il olma talebiyle başvurmuş bulunmaktadır wwwilleridaresi govtr böyle bir durum yanında ilerde her ilin örneğin en az veya daha fazla milletvekili ile temsil edilmesinin istenmesinin de dikkate alınması gereken bir olasılık olarak değerlendirilmesinin gerekliliği de yadsınamaz açıklanan nedenlerle tarihli ve sayılı milletvekili seçimi kanununda değişiklik yapılmasına dair kanunun inci maddesiyle tarihli ve sayılı milletvekili seçimi kanununun üncü maddesinin üçüncü fıkrasına eklenen cümle anayasanın nci uncu nci ve inci maddelerine aykırı olup iptali gerekmektedir iv yürürlüğü durdurma i̇stemi̇ni̇n gerekçesi̇esas sayısı karar sayısı seçme ve seçilme hakkı demokratik devlet yönetiminin olmazsa olmaz koşullarındandır bu nedenle seçim özgürlüğünün anayasaya ve ona uygun olarak çıkarılacak bir yasaya uygun olarak kullanılmaması halinde demokratik hukuk devleti yönünden sonradan giderilmesi olanaksız durum ve zararların doğabileceği açıktır öte yandan anayasal düzenin en kısa sürede hukuka aykırı kurallardan arındırılması hukuk devleti sayılmanın da gereğidir anayasaya aykırılığın sürdürülmesinin bir hukuk devletinde subjektif yararların üstünde özenle korunması gereken hukukun üstünlüğü ilkesini de zedeleyeceği kuşkusuzdur hukukun üstünlüğü ilkesinin sağlanamadığı bir düzende kişi hak ve özgürlükleri güvence altında sayılamayacağından bu ilkenin zedelenmesinin hukuk devleti yönünden giderilmesi olanaksız durum ve zararlara yol açacağında duraksama bulunmamaktadır bu nedenle anayasaya açıkça aykırı olan söz konusu kuralın yürürlüğünün de durdurulması istemiyle iptal davası açılmıştır sonuç ve i̇stem tarihli ve sayılı milletvekili seçimi kanununda değişiklik yapılmasına dair kanunun inci maddesiyle tarihli ve sayılı milletvekili seçimi kanununun üncü maddesinin üçüncü fıkrasına eklenen cümlenin iptaline ve uygulanması halinde sonradan giderilmesi güç ya da olanaksız zarar ve durumlar doğacağı için iptal davası sonuçlanıncaya kadar yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesine ilişkin istemimizi saygı ile arz ederiz