esas sayısı karar sayısı i̇ti̇razin gerekçesi̇ danıştay onuncu dairesinin itiraz yoluyla anayasa mahkemesine başvurulmasına ilişkin günlü esas sayılı karan şöyledir davacının yetim aylığı talebinin davalı idarece sayılı tc emekli sandığı kanununun üncü maddesinin uncu fıkrasının ölüm tarihinde yaşını henüz doldurmuş ve orta öğrenimi de bitirmiş durumda olanlardan yüksek öğrenime başlayanlara yukarıdaki esaslara göre aylık bağlanır hükmü ile bu fıkranın atıfta bulunduğu beşinci fıkranın orta öğrenimin son sınıfında iken yaşını dolduran ve okul veya müesseselerin tatil devreleri hariç ara vermeksizin yüksek öğrenime başlıyanların tarihi takibeden ay başından itibaren bağlanarak yaşım geçmemek üzere öğrenimlerini tamamlayıncaya kadar ödenir hükmüne dayanılarak orta öğrenimi yılında tamamladığı babasının ölüm tarihi olan günü ile yasını doldurduğu gününde öğrenci olmadığı ve yüksek öğrenime ara vererek öğrenim yılında başladığı gerekçesiyle reddedildiği dava dosyası kapsamından anlaşılmıştır sayılı tc emekli sandığı kanununun üncü maddesinde ölüm tarihinde orta öğrenim yapmakta ise değil ise yaşını ve yüksek öğrenimi yapmakta ise yaşını doldurmamış erkek çocuklara aylık bağlanır ancak çalışmaya mani tedavisi kabil olmayan hastalık veya çalışmaya mani malûllük sebepleri ile muhtaç olduktan sağlık kurulunca tasdik olunacak raporla anlaşılanlara muhtaç olmak ve ölüm tarihinden itibaren en çok bir yıl ehliyeti haiz olmayan veli veya vasileri tarafından yazı ile sandığa müracaatları şartiyle ölüm tarihinde yaşları ne olursa olsun aylık bağlanır aylık almakta iken bu duruma düştükleri aynı sekilde anlaşılanların aylıkları yaşları dolayısiyle aylıklarının kesilmesi gereken tarihten itibaren en çok bir yıl ehliyeti olmayan veli veya vasileri tarafından yazı ile sandığa müracaatları şartıyla yaş kaydı aranmaksızın bu durumları geçinceye kadar ödenir hastalığın seyrinde veya malûllüğün derecesinde veya mahiyetindeki azalıp çoğalmalar muhtaçlıklarım ortadan kaldırmadıkça nazara alınmaz orta öğrenimin son sınıfında iken yaşını dolduran ve okul veya müesseselerin tatil devreleri hariç ara vermeksizin yüksek grenime başlayanların evvelce kesilmiş aylıkları yüksek öğrenime başladıkları tarihi takibenden ay başından itibaren tekrar bağlanarak yaşını geçmemek üzere öğrenimlerini tamamlayıncaya kadar ödenir ancak sağlık kurulunca tasdik edilecek raporla orta öğrenimi bitirdikten sonra hasta oldukları belirtilecekler için bir öğrenim devresi gecikme kabul edilir bir yüksek öğrenimin bitirmesi üzerine kesilen aylıklar yaşını doldurmadan ikinci bir yüksek öğrenime başlamış olsa da tekrar bağlanmazesas sayısı karar sayısı hastalıktan başka sebeplerle yüksek öğrenim müessesesindeki kayıtları silinenlerin aylıkları silinme tarihini takibeden ay başından itibaren kesilir kayıt silme muamelesi yetkili mercilerce kaldırılmadıkça hiçbir sebep ve surette tekrar bağlanamaz hastalık yüzünden kayıtları silinenlerin kesilen aylıkları en çok bir yıl içinde yüksek öğrenimi istekleri ile bırakanların en çok ay içinde başka bir yüksek öğrenim müessesesine kayıtla devama başlamaları suretiyle kayıt tarihini takibeden ay başından itibaren tekrar bağlanır ölüm tarihinde yaşını henüz doldurmuş ve orta öğrenimi de bitirmiş durumda olanlardan yüksek öğrenime başlayanlara yukarıdaki esaslara göre aylık bağlanır doktora yapmak üzere geçen müddetler yüksek öğrenim sayılmaz hükmü yer almıştır anılan üncü maddenin ilk fıkrasında iştirakçi iken veya emekli adi malûllük ve vazife malûllüğü aylığı almakta iken ölenlerin erkek çocuklarına bağlanacak yetim ayıklarının yaş ve öğrenim durumlarına göre sınırı belirlendikten sonra diğer fıkralarda bağlanacak yetim aylıkları için özel durum ve koşullar öngörülmüştür öngörülen bu özel durum ve koşullar nedeniyle birinci fıkrada üst sınır olarak gösterilen yaş hadleri henüz dolmamış olsa dahi yetim aylığından yoksun kalınabilmektedir örneğin çeşitli fıkralarda öngörülen başvurma sürelerinin kaçırılması orta öğrenimin son sınıfında yaşını doldurduktan sonra ara verilerek yüksek öğrenime başlanılması yüksek öğrenime hiç ara vermeden başlanılmış olunmasına rağmen yaşını orta öğrenimin son sınıfında değilde daha önceki sınıflarda doldurmuş olunması hastalık sebebiyle bir öğrenim devresinden çok ara verilerek yüksek öğrenime başlanılması ve çalışamayacak derecede malûl olmakla beraber muhtaç olunmaması hallerinde yüksek öğrenime ilk defa veya yeniden başlama tarihinde yaş henüz dolmamış veya çalışamayacak derecede malûllük durumu maddede yazılı süreler geçtikten sonra da devam ediyor olsa dahi evvelce kesilen yetim aylığının yeniden bağlanması mümkün olmamaktadır sayılı tc anayasasının nci maddesinde türkiye cumhuriyeti insan haklarına ve başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan millî demokratik lâik ve sosyal bir hukuk devleti olarak tanımlanmış bulunmaktadır sosyal hukuk devleti ülke ekonomisine müdahalede bulunarak ekonominin işleyişini ülkenin kalkınması ve vatandaşlarının refahı amacına yönelik biçimde düzenleyen bir hukuk devleti türüdür sosyal hukuk devleti düzeninde devlet iktisaden zayıf olan vatandaşlarını korur ve gözetir bu meyanda olanların geleceklerini güvence altına almak ve ülke yararına olarak yetişmelerini eğitim ve öğrenimlerini sağlamak amacı ile gerekli sosyal yardım ve korunma önlemlerini alır bu nedenledir ki anayasamızın inci maddesinde çalışan çalışamayan ayrımı yapılmaksızın herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip olduğu nci maddesinde de halkın öğrenim ve eğitim gereksinmelerinin sağlanmasının devletin başta gelen ödevleri arasında bulunduğu ve devletin maddî olanaklardan yoksun başarılı öğrencilerin en yüksek derecelerine kadar çıkmalarını sağlama amacıyla burslar ve başka yollarla gerekli yardımlar yapacağı hükme bağlanmış bulunmaktadır görülüyor ki sosyal hukuk devletinde devlet sadece şuurları bekleyen ve adalet dağıtan jandarma devlet tipinden kurtarılmış vatandaşların her türlü sosyal sorunlarıyla ilgilenen ve bu amaçla her türlü önlemleri alabilen ve hatta bunlarla ödevli kılınan devlet haline getirilmiştiresas sayısı karar sayısı halkının öğrenim ve eğitim gereksinmelerini gidermekle ve maddi olanaklardan yoksun başarılı öğrencilerin en yüksek öğrenim derecelerine kadar çıkmalarını sağlama amacıyla burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapmakla ödevli bulunan devletin anayasanın inci maddesinin amir hükmü uyarınca kurmuş olduğu sosyal güvenlik kuruluşlarını bu kuruluşlara kesenek prim ve aidat adları altında yıllarca ödeme yaptıktan sonra vefat eden vatandaşlarının hayatta bulunsalardı medenî kanun hükümlerine göre bakmakla yükümlü bulundukları öğrenimlerini sürdüren erkek çocukları ile malûl erkek çocuklarını onların yerine geçerek aynı koşullarla korumak ve gözetlemekle yükümlü kılacak düzenlemeler getirmesi sosyal hukuk devleti ve inci maddedeki temel ilke esprisine uygun düşer ancak devlet i̇nsan hakları evrensel beyannamesi ve anayasamızın maddesinde yer alan herkes dil ırk cinsiyet siyasî düşünce felsefî inanç din ve mezhep ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir hiçbir kişiye aileye zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz hükmü karşısında bu düzenlemeyi yaparken çeşitli sosyal sigorta kuruluşları mensuplarının yetimlerine eşit uygulamalar ve eşit haklar getirmek en azından korunmayı gerektirecek durumların herbiri için ayni olmasına dikkat etmek zorundadır ülkemizde anayasanın inci maddesi uyarınca kurulmuş üç ana sosyal sigorta kuruluşu vardır bunlar çalışan sınıfın üç ayrı bölümünün sosyal güvenliği için kurulan tc emekli sandığı genel müdürlüğü sosyal sigortalar kurumu genel müdürlüğü ve bağ kur genel müdürlüğüdür bunlardan sosyal sigortalar kurumu ve bağ kurun kuruluş yasaları anayasası döneminde tc emekli sandığı kuruluş yasası ise anayasası döneminde yürürlüğe konulmuştur yasa koyucu sayılı tc emekli sandığı kanununda bu yasaya tabi iştirakçilerle emekli adî malûllük ve vazife malûllüğü aylığı alanların ölümü halinde erkek çocuklarına bağlanacak yetim aylığının sınır ve koşullarını yukarıda sözü edilen üncü maddede yazılı olduğu biçimde düzenlediği halde bu konu gün ve sayılı sosyal sigortalar kanununun inci maddesinin birinci fıkrasının bendinin paragrafında yaşını veya orta öğrenim yapması halinde yaşını yüksek öğrenim yapması halinde yaşını doldurmamış yahut yaşları ne olursa olsun çalışamayacak durumda malûl bulunanların her birine i aynı maddenin iv fıkrasında sigortalının çocuklarına bağlanan aylıklar çocuğun yaşını orta öğrenim yapması halinde yaşını yüksek öğrenim yapması halinde yaşını dolduracağı tarihe kadar devam eder bu yaşları doldurdukları tarihlerde çalışamayacak durumda malûl olan çocukların aylıkları bu yaşlara vardıktan sonra da kesilmez inci madde hükmü saklıdır şeklinde yer alan hükümlerle düzenlenmiştir anılan maddede ise çalışamayacak durumda malûl olan çocukların sağlık kontrollerinin nasıl yapılacağı bu kontrolleri yaptırmayanların durumlarının ne olacağı hükme bağlanmıştır yine gün ve sayılı esnaf ve sanatkârlar ve diğer bağımsız çalışanların sosyal sigortalar kurumu kanununun maddesinin üçüncü fıkrasında sayılı yasanın inci madde hükmüne paralel olarak sigortalının çocuklarına bağlanan aylıklar çocuğun yaşını orta öğrenim yapması halinde yaşını yüksek öğrenim yapması halinde yaşını dolduracağı tarihe kadar devam eder bu yaşları doldurdukları tarihlerde çalışamayacak durumda malûl olan çocukların aylıkları bu yaşlara vardıktan sonra da kesilmez hükmü yer almıştıresas sayısı karar sayısı görüldüğü üzere erkek çocukların yetim aylıkları ve sayılı yasalarda sayılı yasa hükmüne nazaran daha kapsamlı olarak düzenlenmiş ve çalışan sınıfın memur statüsünde bulunan bölümün erkek çocukları aleyhinde bir eşitsizlik yaratılmıştır bir yasa hükmünün başka bir alanda aynı durumları düzenleyen başka yasa hükümlerine aykırı düşmesinin esas itibariyle bir anayasaya aykırılık sorunu yaratmıyacağı haklı olarak düşünülebilir ancak olayımızdaki durum bu bakımdan daha yakın bir incelemeye tabi tutulduğunda sorunun başka yönleri de ortaya çıkmaktadır şöyle ki anayasası temel ilkesi ve özellikle sosyal hukuk devleti ve sosyal güvenlik sağlama ödevine ilişkin kuralları gözönüne alınarak kabul edilen iki yeni yasa sosyal sigortalar kanunu ve bağ kur kanunu ile gününde yürürlüğe konulan tc emekli sandığı kanunu arasındaki farklı düzenleme konuyu bir anayasaya aykırılık durumu haline getirmektedir çünkü tc emekli sandığı kanunu ile getirilmiş düzenleme çalışanların bu sandığa tabi bölümünün çocuklarını işçi ve esnaf çocuklarına oranla açık biçimde daha az himaye görme durumuna düşürmektedir bu bölümün çocuklarının bazı hallerde daha az himaye görmesini haklı gösterecek herhangi bir anayasal dayanak bulmak da mümkün değildir esasen tc emekli sandığına tabi çalışanlar bölümünün çocuklarının sosyal güvenliklerinin sağlanması için yüklendikleri fedakârlık ta aynı durumdaki işçi ve esnaflara oranla daha az değildir diğer taraftan aynı nedenlerle sayılı yasanın üncü maddesinin ölüm tarihinden sonra yüksek öğrenime başlayan erkek yetimlerle ilgili hükümleri aynı maddenin birinci fıkrasında yer alan ölüm tarihinde orta öğrenim yapmakta ise değil ise yaşını ve yüksek öğrenimi yapmakta ise yaşını doldurmamış erkek çocuklara aylık bağlanır hükmüne nazaran da anayasanın sosyal hukuk devleti ve eşitlik ilkelerine aykırılık teşkil etmektedir bu fıkralarda ölüm tarihinde yüksek öğrenimde bulunan memur çocuklarının ölüm tarihinde yüksek öğrenimde bulunmayan fakat sonradan yüksek öğrenime başlayan memur çocuklarından daha fazla korunduğu açıkça görülmektedir bu tür düzenleme bir önceki paragrafta açıklandığı üzere sosyal güvenlikleri için aynı fedakarlıklarda bulunan memurların çocuklarının bir bölümü diğerlerine tercihten ve dolayısiyle aralarında eşitsizlik yaratmaktan başka bir şey değildir örneğin ölüm tarihinde yüksek öğrenimde bulunan fakat daha önce orta öğrenimi bitirdikten sonra bir iki veya daha fazla yıl ara vererek yüksek öğrenime başlayan erkek yetime sırf ölüm tarihinde yüksek öğrenimde bulunması sebebiyle yetim aylığı bağlanacağı halde ölüm tarihinde yüksek öğrenimde olmayan ve ara vererek yüksek öğrenime başlayan erkek yetimlere yüksek öğrenime ara vererek başlamaları nedeniyle yaşını doldurmamış olsalar dahi yetim aylığı bağlanmayacaktır ancak sayılı yasanın üncü maddesine konulan bu özel durum ve koşulların sayılı yasanın yürürlüğe girdiği gününden sonra yüksek öğrenim kurumlarının yetersizliği sebebiyle bu kurumlara girişi güçleştiren ve isteklilerin çoğunluğunu ara vermek zorunda bırakan usullerin getirilmiş bulunması nedenleriyle bu günde yürürlüklerinin devamına gerekçe kalmamıştır ayrıca anayasası döneminde yılında yürürlüğe giren sayılı sosyal sigortalar kanunu ile yılında kurulan bağ kurun kuruluş yasasında üncü madde hükmüne benzer kısıtlayıcı hükümlerin yer almamış olması yasa koyucunun bu maddede öngördüğü amacın anayasanın ve inci maddelerinde yer alan sosyal hukuk devleti veesas sayısı karar sayısı eşitlik ilkeleri karşısında yetim aylıklarının genel esaslar dışında özel durum ve koşullara bağlanmasına artık gerekçe olamıyacığının kanıtıdır açıklanan nedenlerle sayılı tc emekli sandığı kanununun üncü maddesinin davacının durumuna uyan onuncu fıkrasının atıfta bulunduğu beşinci fıkrasının orta öğrenimin son sınıfında iken yaşını dolduran ve okul veya müesseselerin tatil devreleri hariç ara vermeksizin yüksek öğrenime başlayanların evvelce kesilmiş aylıkları yüksek öğrenime başladıkları tarihi takibeden ay başından itibaren tekrar bağlanarak yaşını geçmemek üzere öğrenimlerini tamamlayıncaya kadar ödenir şeklindeki hükmünde yer alan okul veya müesseselerin tatil devreleri hariç ara vermeksizin cümlesi anayasanın ve maddelerine aykırı görüldüğünden anayasanın inci maddesi gereğince dava geri bırakılarak anayasa mahkemesinin kuruluş ve yargılama usulleri hakkındaki sayılı kanunun nci maddesi gereğince dava dosyasındaki ilgili belgelerin onaylı suretlerinin bu konuda bir karar verilmek üzere anayasa mahkemesine gönderilmesine gününde oybirliğiyle karar verildi