esas sayısı karar sayısı i i̇ptal ve yürürlüğün durdurulmasi i̇stemi̇ni̇n gerekçesi̇ dava dilekçesinin gerekçe bölümü şöyledir iii anayasaya aykirilik i̇ddi̇alarinin gerekçesi̇ sayılı doğrudan yabancı yatırımlar kanununun üncü maddesinin bendinin anayasaya aykırılığı sayılı doğrudan yabancı yatırımlar kanununun üncü maddesinin bendi taşınmaz edinimi başlığı altında düzenlenmiş olup yabancı yatırımcıların türkiyede kurdukları veya iştirak ettikleri tüzel kişiliğe sahip şirketlerin türk vatandaşlarının edinimine açık olan bölgelerde taşınmaz mülkiyeti veya sınırlı aynî hak edinmelerine ilişkindir yabancıların ülkemizde mülk edinmelerine ilişkin hukuksal rejimimizi değiştirme girişimleri daha önce de olmuştur tarih ve sayılı kanun bakanlar kurulunun uygun göreceği yabancı ülke halkına mütekabiliyet şartı aranmaksızın türkiyede mülk edinme hakkı getirmişti ayrıca köylerde yabancıların mülk edinmeleri yasaklanmışken yabancıların köylerde de mütekabiliyet şartı aranmaksızın bakanlar kurulunun uygun göreceği bölge ve illerde arazi ve emlak alabilmeleri esasını getirmişti sayılı kanun anayasa mahkemesince anayasaya aykırı bulunarak iptal edilmiştir daha sonra yılında çıkarılan sayılı kanun ile yine mütekabiliyet şartı aranmadan yabancılara mülk edinme hakkı tanınmıştır sayılı kanun iptal edilen sayılı kanundaki iptale neden olan benzer hükümleri içermekteydi sayılı kanunda bakanlar kurulunun saptayacağı belli bölgelerdeki mülkler için satış söz konusu iken sayılı kanunda bu da kaldırılarak yabancılara ülkenin tümünde mütekabiliyet şartı aranmaksızın mülk edinme olanağı sağlanmıştı anayasa mahkemesi yabancılara türkiyede taşınmaz mal edinme hakkı tanıyan sayılı kanunu anayasaya aykırı bulmuştur yabancıların türkiyede taşınmaz mal edinmelerine ilişkin hukuki rejim şöyle gelişmiştir osmanlı i̇mparatorluğu döneminde münferit irade ve fermanlarla yapılmış olan padişah ihsanları bir yana bırakılırsa yabancı tüzel kişilerin osmanlı ülkesinde mülk edinmelerine asla izin verilmemiş ve bu dönemde yabancıya mülk edinme imkanı veren herhangi bir antlaşma da yapılmamıştır yabancı gerçek kişilerin mülk edinmelerine imkan sağlayan sefer tarihli kanunun çıkarılmasında osmanlı devletinin tarihlerde içinde bulunduğu sıkıntılar ve kapitülasyonlarla yabancıların himayesini üstlenmiş bazı batılı devletlerin etkisi yadsınamazesas sayısı karar sayısı türkiye cumhuriyeti döneminde ise lozan barış antlaşmasıyla sefer tarihli kanunun kabul ettiği tebaaya temsil sistemi yerini tam bir ahdi mütekabiliyet sistemi getirilmek suretiyle yabancının ülkede mülk edinme imkanı kısmen sınırlanmış sözü edilen antlaşmayla ahdi mütekabiliyet sistemini kabul eden türkiye cumhuriyeti bu antlaşmadan yedi ay kadar sonra çıkardığı köy kanununda yabancı gerçek ve tüzel kişilerin köyde gayrimenkul edinmelerini yasaklamıştır böyle bir yasağın yeni kurulan devlette milli birlik ve beraberliğin korunması ve bilhassa sosyal ve kültürel açıdan gelişmemiş ve devlet denetiminin istenilen etkinlikte götürülemediği yörelerin yabancı unsurlara açık tutulmasının yaratabileceği bir takım sakıncalardan duyulan endişe nedeniyle getirildiğinde kuşku yoktur köy kanunu ile yapılmış olan bu sınırlamayı tapu kanununun ve ncı maddelerindeki sınırlama izlemiştir i̇nsan hak ve özgürlüklerini vatandaş gibi yabancıya da tanımış bulunan anayasamız ncı maddesinde temel hak ve hürriyetler yabancılar için milletlerarası hukuka uygun olarak kanunla sınırlanabilir ilkesini getirmiştir anayasanın bu ilke ile gözettiği husus temel hak ve özgürlükler konusunda yabancılar yönünden getirilecek sınırlamaların milletlerarası hukuka uygun bulunması ve her halde bu sınırlamanın ancak kanunla yapılmasıdır milletlerarası hukuku da devletlerin taraf oldukları iki veya çok taraflı antlaşmalar milletlerarası teamüller örf ve adetler medeni milletlerce kabul edilen ve temel hukuk prensiplerinden bulunan iyi niyet ahde vefa kazanılmış haklara saygı devletler hukukunun iç hukuka üstünlüğü ilkeleri ve yardımcı kaynak sayılan ilmi ve kazai içtihatlar oluşturmaktadır anayasamızın başlangıç kısmının ikinci paragrafı milletlerarası ilişkilerde geçerli olması gereken en önemli unsurun eşitlik olduğunu göstermektedir eşitliği sağlayacak hususların en başta geleni ise karşılıklılıktır türk yabancılar hukukunun genel ilkelerinden olan karşılıklı muamele mütekabiliyet esası öğretide en az iki devlet arasında uygulanan ve her birinin ülkesinde diğerinin vatandaşlarına aynı mahiyetteki hakları karşılıklı tanımalarını ifade eden bir prensip olarak izah olunmaktadır bu prensibe göre bir yabancının türkiyede bir haktan yararlanabilmesi türklerin de yabancının ülkesinde aynı tür ve nitelikte olan haklardan yararlanmasına bağlıdır karşılıklı muamele esası antlaşma ile ahdi veya siyasi ya da kanunla kanuni veya fiili olabilir hukukumuzda kanuni karşılıklı muamele yabancı gerçek kişilerin ülkemizde taşınmaz mal edinme ve miras hakları konusunda da aranmaktadır yabancının klasik insan hak ve özgürlüklerinden bazılarından vatandaş gibi yararlandırılmamasının bu hakların kimi sınırlama ya da kısıtlamalara tabi tutulmasının nedenlerini devleti korumak onun devamlılığını sağlamak gibi düşüncelerde aramak gerekir devletler arasında ticari iktisadi askeri ve kültürel ilişkilerin olabildiğince arttığı insancıl düşüncelerin son derece yaygınlaştığı günümüzde aynı mülahazaların büsbütün gücünü yitirdiği söylenemez tarih boyunca devletler ülkelerindeki yabancı unsurlara kuşku ile bakmışlar bazı hakları onlardan esirgemişler bazılarını ise kimi koşullara bağlamak suretiyle sınırlamışlardır sınırlamaya tabi tutulan hakların başlıcalarından biri mülk edinme hakkıdır zira bu hak ülke denilen yurt toprağıyla ilgilidir ülke devletin asli ve maddi unsurlarından biridir ülke olmadan devlet olmaz ülke devlet otoritesinin geçerli olacağı alanı belli eder devlet sahip olduğu kurucu unsur niteliğini taşıyan üstün kudretine dayanmak suretiyle ülkede yerleşik olan ve devletin diğer asli maddi unsurunu oluşturan insan topluluğunun güvenliğini ve yararını kollamak ve gözetmek durumundadıresas sayısı karar sayısı devlet bu asli görevi nedeniyledir ki ülke üzerinde egemenliğe dayalı üstün bir hakka sahiptir toprak ile alakalı konuda insan haklarına saygılı ölçülü adil bir sınırlama devlet için bir nefsi müdafaa tedbiri niteliğindedir böyle bir tedbirden vazgeçebilmek çoğu kez olası değildir türkiye cumhuriyetinin dünya milletler ailesine bağımsız bir devlet olarak kabulünün uluslararası belgesi lozan barış antlaşmasıdır bu antlaşmaya ekli i̇kamet ve selahiyeti adliye hakkındaki mukavelenamede yabancıların ülkede mülk edinmeleri konusunda mütekabiliyet şartı öngörülmüş bu tarihten sonra düzenlenen konu ile ilgili yasalarda ve yapılan bir çok antlaşmada mütekabiliyet şartı getirilmek suretiyle karşılıklı muamele esası gerek antlaşmalar hukuku gerek mevzuu hukuk olarak türk yabancılar hukukunun genel ilkelerinden biri haline dönüştürülmüştür tapu kanununun inci maddesindeki karşılıklılık ilkesi ve köy kanununun nci maddesindeki yasaklayıcı hüküm sayesinde bugüne kadar ülke topraklarının büyük ölçüde yabancılar eline geçmesi önlenebilmiştir devletlerarası ilişkilerde karşılıklı muamele esası devletlerin ülkeleri üzerindeki egemenlik haklarının doğal sonuçlarından biridir devletlerin ilişkilerinde az ya da çok gelişmişlik nüfus ve toprak büyüklüğü ve öbür niteliklerinin nazara alınmaması bunların birbirlerine eşit oldukları prensibine dayanır anayasanın ncı maddesinde anayasanın dayandığı temel görüş ve ilkeleri belirten başlangıç kısmının anayasa metnine dahil olduğu açıklanmış anılan maddenin gerekçesinde de başlangıç kısmının anayasanın diğer hükümleriyle eşdeğerde olduğu vurgulanmıştır anayasanın cumhuriyetin niteliklerini belirleyen nci maddesinde ise türkiye cumhuriyeti toplumun huzuru milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde insan haklarına saygılı atatürk milliyetçiliğine bağlı başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan demokratik laik ve sosyal bir hukuk devleti olduğu belirtilmiştir başlangıcın nci paragrafındaki türkiye cumhuriyetinin dünya milletler ailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi olduğu ilkesiyle devletin beşeri unsurunu oluşturan milletin diğer milletlerle hak eşitliğine sahip bulunduğu vurgulanmıştır başlangıcın inci paragrafında ise hiçbir düşünce ve mülahazanın türk milli menfaatlerinin karşısında korunma göremeyeceği ilkesi ile anayasanın öngördüğü hukuk düzeni içinde milli menfaatlerin her şeyin üstünde tutulması gereği belirlenmiştir yabancı yatırımcıların türkiyede kurdukları veya iştirak ettikleri tüzel kişiliğe sahip şirketlerin türk vatandaşlarının edinimine açık olan bölgelerde taşınmaz mülkiyeti veya sınırlı aynî hak edinmeleri salt bir mülkiyet sorunu gibi değerlendirilemez karşılıklı muamele mütekabiliyet esası uluslararası ilişkilerde eşitliği sağlayan bir denge aracıdır sayılı kanun karşılıklılık aramaksızın yabancı yatırımcılara türkiyede şirket kurmak veya türkiyede kurulmuş şirkete iştirak etmek suretiyle türkiye cumhuriyeti vatandaşlarının edinimine açık olan bölgelerde taşınmaz mal edinmek hakkını tanıyarak bu eşitliği ve dengeyi bozmuş anayasanın başlangıçının ikinci paragrafına aykırı bir durumun ortaya çıkmasına yol açmıştıresas sayısı karar sayısı karşılıklılık aranmadan türkiyede belli ölçüde yatırım yapması belli sayıda türkiye cumhuriyeti vatandaşını işçi olarak çalıştırması veya yatırım alanı bakımından türkiyede taşınmaz edinmesinin zorunlu olması gibi koşullar konulmadan yabancı yatırımcılara türkiyenin türkiye cumhuriyeti vatandaşlarına açık olan her bölgesinde taşınmaz edinme hakkı tanınmasında bir kamu yararı yoktur çünkü türkiyeye olumlu bir katkı söz konusu değildir yabancı yatırımcıların türkiyede kurdukları veya iştirak ettikleri tüzel kişiliğe sahip şirketlerin türk vatandaşlarının edinimine açık olan bölgelerde karşılıklılık koşulu olmaksızın veya kamu yararı ve ülke güvenliği açısından belli alanlar dışlanmadan ve miktar bakımından sınırlama yapılmaksızın taşınmaz mülkiyeti veya sınırlı aynî hak edinmelerine imkan sağlayan sayılı doğrudan yabancı yatırımlar kanununun üncü maddesinin bendi anayasanın üncü maddesi ile anayasanın başlangıç kısmının ve inci paragraflarında yer alan türkiye devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü ilkesine de aykırıdır çünkü yabancıların kolayca satınalma yoluyla ülke topraklarını ele geçirmelerine imkan vermektedir anayasanın çeşitli maddelerine aykırı bir düzenleme anayasanın inci maddesindeki hukuk devleti ve anayasanın inci maddesindeki anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkesiyle de bağdaşmaz bu nedenle sayılı doğrudan yabancı yatırımlar kanunu nun üncü maddesinin anayasanın ve inci maddeleri ile başlangıç kısmının ve inci paragraflarına aykırı olan bendinin iptalinin gerekli olduğu düşünülmektedir sayılı doğrudan yabancı yatırımlar kanununun üncü maddesinin bendinin anayasaya aykırılığı sayılı doğrudan yabancı yatırımlar kanununun üncü maddesinin bendi uyuşmazlıkların çözümü başlığı altında düzenlenmiştir bu madde hükmüne göre özel hukuka tabi olan yatırım sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümü ile yabancı yatırımcıların idare ile yaptıkları kamu hizmeti imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden kaynaklanan yatırım uyuşmazlıklarının çözümlenmesi için görevli ve yetkili mahkemelerin yanı sıra ilgili mevzuatta yer alan koşulların oluşması ve tarafların anlaşması kaydıyla milli veya milletlerarası tahkim ya da diğer uyuşmazlık çözüm yollarına başvurulabileceği hükme bağlanmıştır bilindiği üzere türkiye uluslararası tahkim açısından önemli anayasal ve yasal değişiklikler yapmıştır önce sayılı kanun ile anayasanın ve inci maddeleri değiştirilmiştir anayasanın inci maddesine devlet kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişileri tarafından yürütülen yatırım ve hizmetlerden hangilerinin özel hukuk sözleşmeleri ile gerçek veya tüzel kişilere yaptırılabileceği veya devredilebileceği kanunla düzenlenir hükmünü taşıyan bir fıkra eklenmiştir anayasanın danıştayın i̇mtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerini inceleme yetkisini düzenleyen inci maddesi değiştirilerek inceleme yetkisi düşünce bildirmeye dönüştürülmüştüresas sayısı karar sayısı anayasanın inci maddesinde yapılan değişiklikle kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinde bunlardan doğan uyuşmazlıkların milli veya milletler arası tahkim yoluyla çözülmesi öngörülebilir milletler arası tahkime ancak yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklar için gidilebilir hükmü getirilmiştir kamu hizmetleri i̇le i̇lgili i̇mtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda tahkim yoluna başvurulması halinde uyulması gereken i̇lkelere dair sayılı kanun ile inci maddedeki yabancılık unsuru tanımlanmıştır yabancılık unsuru sözleşmeye taraf kurulu veya kurulacak şirket ortaklarından her birinin yabancı sermayeyi teşvik mevzuatı hükümlerine göre yabancı menşeli olması veya sözleşmenin uygulanabilmesi için yurt dışı kaynaklı sermaye veya kredi veya teminat sözleşmelerinin akdedilmesinin gerekli olması hallerinden birini ifade eder denilmiştir yani yabancı ortağı yoksa bile işin yürütülmesi yurt dışı kaynak gerektiriyorsa ulusal şirketlerin de uluslar arası tahkime gidebilmesinin yolları açılmıştır sayılı doğrudan yabancı yatırımlar kanununun üncü maddesinin bendi ile getirilen uyuşmazlıkların çözümü başlıklı düzenlenmede ise özel hukuka tabi olan yatırım sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümü ile yabancı yatırımcıların idare ile yaptıkları kamu hizmeti imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden kaynaklanan yatırım uyuşmazlıklarının çözümlenmesinde uluslararası tahkime olanak sağlanmıştır anayasanın inci maddesi özel hukuka tabi olan sözleşmeleri değil kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinde bunlardan doğan uyuşmazlıkların milli veya milletler arası tahkim yoluyla çözülmesini düzenlemektedir bir başka ifadeyle anayasanın inci maddesi kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinde uyuşmazlıkların milli veya milletlerarası tahkim yoluyla çözülmesine izin vermektedir inci maddedeki tahkim olanağı idare ile yatırımcı arasındaki özel hukuka tabi olan yatırım sözleşmelerini kapsamamaktadır i̇dare ile yatırımcı arasındaki özel hukuka tabi olan yatırım sözleşmelerinin de kapsama alınması tahkimin sınırlarının anayasadakinden genişletilmesi anlamına gelmektedir anayasanın izin verdiği kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinin milli veya milletler arası tahkim aracılığıyla çözümüne ilişkin düzenlemeye idare ile yatırımcı arasındaki özel hukuka tabi olan yatırım sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların milli veya milletler arası tahkim aracılığıyla çözümünün eklenmesiyle anayasanın inci maddesine açıkça aykırı olan bir düzenleme ortaya çıkmıştır anayasaya aykırı bir hükmün anayasanın nci maddesindeki hukuk devleti ve inci maddesindeki anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkeleriyle bağdaşması da düşünülemez yukarıda açıklanan nedenlerle sayılı doğrudan yabancı yatırımlar kanununun üncü maddesinin anayasanın ve inci maddelerine aykırı olan bendinin iptalinin gerekli olduğu düşünülmektedir sayılı doğrudan yabancı yatırımlar kanununun üncü maddesinin bendinin i̇kinci cümlesinin anayasaya aykırılığı sayılı doğrudan yabancı yatırımlar kanununun üncü maddesinin bendinin ikinci cümlesi aşağıdaki gibidiresas sayısı karar sayısı yabancı ülkelerde kurulu bulunan şirketlerin menkul kıymetlerinin yatırım aracı olarak kullanılması halinde menşe ülke mevzuatına göre değer tespitine yetkili makamların veya menşe ülke mahkemelerince tespit edilecek bilirkişilerin ya da uluslararası değerlendirme kuruluşlarının değerlendirmeleri esas alınır anayasanın ıncı maddesine göre egemenlik kayıtsız şartsız milletindir türk milleti egemenliğini anayasanın koyduğu esaslara göre yetkili organları eliyle kullanır egemenliğin kullanılması hiçbir surette hiçbir kişiye zümreye veya sınıfa bırakılamaz hiçbir kimse veya organ kaynağını anayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz yani türk milleti egemenliğini anayasanın koyduğu esaslara göre yetkili organları eliyle kullanır bu maddede anılan yetkili organlar anayasanın ve nci maddeleri ile belli edilmiştir bu maddeler hükümlerine göre yasama yetkisi tbmmne yargı yetkisi bağımsız mahkemelere aittir yürütme görevi de cumhurbaşkanı ve bakanlar kurulu tarafından yerine getirilir anayasanın uncu maddesine göre ise yargı yetkisi türk milleti adına bağımsız mahkemelerce kullanılır anayasanın yargı yetkisi başlıklı uncu maddesinde yargı yetkisinin türk ulusu adına bağımsız mahkemelerce kullanılacağı öngörülmüştür bağımsız mahkemeler anayasanın ncı maddesinde konulan esaslara göre ulus egemenliğini yargı alanında kullanan yetkili organlardır anayasamızın ve uncu maddeleri birlikte düşünüldüğünde bir başka devletin yargı organı kararlarının veya tespitlerinin türk hukuk sisteminde geçerli olması mümkün değildir bir başka devletin yargı organı kararlarının veya tespitlerinin türk mahkemelerinde geçerlilik kazanabilmesi için bunların türk mahkemeleri kararı ile istenmesi ve verdikleri kararlar ile tespitlerin yine türk mahkemeleri tarafından benimsenmesi gerekir diğer yandan yabancı ülkelerde kurulu bulunan şirketlerin menkul kıymetlerinin yatırım aracı olarak kullanılması halinde bunların değerlendirmelerinin menşe ülke mevzuatına göre değer tespitine yetkili makamların veya menşe ülke mahkemelerince tespit edilecek bilirkişilerin ya da uluslararası değerlendirme kuruluşlarının değerlendirmelerinin esas alınması suretiyle yapılması türk mahkemelerin ve hakimlerin bağımsızlığını da ciddi bir şekilde zedeleyecektir hakimlerin uygun gördükleri kişileri bilirkişi olarak seçememeleri ve verecekleri kararda söz konusu bendinde tanımlanan makam bilirkişi ya da uluslar arası değerlendirme kuruluşlarının değerlendirmelerini esas almak zorunda bırakılmaları anayasanın ve inci maddelerine aykırıdır hakimlerin bilirkişilerin değerlendirmelerini dikkate almaları gerektiğinde belirtilen görüşten farklı bir karar vermeleri ayrı bir şeydir kararların doğrudan bilirkişi değerlendirmeleri esas alınarak verilmesi ayrı bir şeydir kaldı ki hakimin ve mahkemenin kimi bilirkişi tayin edeceğini seçmeye hakkı olmalıdır bu nedenle söz konusu üncü maddenin bendinin ikinci cümlesi anayasanın inci maddesine aykırı düşmektedir anayasanın çeşitli hükümlerine aykırı bir düzenlemenin anayasanın inci maddesindeki hukuk devleti ve inci maddesindeki anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkeleriyle bağdaşmayacağı da açıktıresas sayısı karar sayısı yukarıda açıklanan gerekçelerle sayılı doğrudan yabancı yatırımlar kanununun üncü maddesinin bendinin anayasanın ve inci maddelerine aykırı olan ikinci cümlesinin iptalinin gerektiği düşünülmektedir iv yürürlüğü durdurma i̇stemi̇ni̇n gerekçesi̇ tarih ve sayılı doğrudan yabancı yatırımlar kanununun üncü maddesinin ve bentleri ile bendinin ikinci tümcesinin uygulanması halinde giderilmesi olanaksız durum ve zararlar doğacaktır bu zararlar özellikle türkiyede şirket kuran veya şirkete katılan yabancı yatırımcıların karşılıklılık aranmadan türkiyede taşınmaz mal satınalması konusunda çok belirgin bir nitelik kazanacak ve ülkenin topraklarının kolayca yabancılara geçmesine yol açacaktır bu durum ve zararları önleyebilmek için söz konusu hükümlerin yürürlüklerinin durdurulması gerekmektedir