esas sayısı karar sayısı i̇ptal ve yürürlüğün durdurulmasi i̇stemi̇ni̇n gerekçesi̇ türkiye büyük millet meclisi üyeleri kemal anadol ve kemal kiliçdaroğlu ile birlikte milletvekili tarafından verilen günlü dava dilekçesinin gerekçe bölümü şöyledir iii gerekçe anayasanın inci maddesine aykırılık sayılı kooperatifler kanununun gerekçesinde anayasa ilkelerinin ışığı altında ve demokratik düzen içinde kalkınma hamlelerinin ekonomik alandaki gelişmelerini birlikte çalışma yolu ile gerçekleştirmek tek başına yetersiz olan emek ve sermayenin birleştirilmesiyle büyük yatırımlara doğru yönelmeyi sağlamak teknik ilerleme ve düzenli pazarlama imkânları yaratmak ve böylece büyük vatandaş kütlelerinin refaha kavuşmasını mümkün kılmak için teşkilatlanmada kooperatifleşmenin önemi bugün bütün dünyaca kabul edilen bir hakikattir denilerek kooperatifleşmenin önemi vurgulanmış ve kooperatiflerin amacının bireyin ekonomisini geliştirmek olduğu belirtilmiştir ekonominin geliştirilmesi geniş kapsamlı ve çok yönlüdür bireyin günlük yaşamı içinde gerekli ve kıt olanaklarla tek başına elde edilmesi zor gereksinimlerini ucuza sağlayabilmesi rahat yaşam şartlarına uygun bir konuta sahip olabilmesi mesleği ile ilgili araçları kolaylıkla elde edip kullanabilmesi teknik ilerleme ve düzenli pazarlama imkânları yaratılması toplu atılımı ifade eden kooperatifleşmekle mümkün olabilmektedir sayılı kanunla yapılan düzenlemenin hiçbir sınır getirmeksizin özel hukuk tüzel kişilerinin kooperatiflere ortak olmalarını öngörmesi kooperatiflerin ticari bir ortama sokulmasına yol açabilmesi nedeniyle kooperatifleşmenin amacına ters düşmektedir şöyle ki ticaret ortaklıklarında kar elde etmek ve bunu paylaşmak amaç olmasına karşın kooperatiflerde ortaklarının ekonomik yarar ve gereksinmelerini sağlamak ve devam ettirmek ilkesinden hareket edilir toplumda bireyleri bir arada yaşamaya iten nedenler arasında kuşkusuz ekonomik gereksinimler başta gelmektedir bu gereksinimlerin karşılanmasında ve güvence altına alınmasında siyasal otorite belirli kişi veya grupları önde tutabileceği gibi toplumu oluşturan bireylerin tümünün çıkarlarını gözetmeyi de yeğleyebilmektedir korunması amaçlanan toplum kesimleri ve sağlanan ekonomik güvenceler ise siyasal otoritenin ve yönetimin niteliğini demokratik ilkelere bağlılığının derecesini ortaya koymaktadır ekonomik düzende devlet gereksinimleri karşılamak ve güvenceleri sağlamak bakımından beklentileri karşılamakta yetersiz kaldığında bireylerin kendi gereksinimlerini kendilerinin sağlaması ve karşılıklı yardımlaşma temeline dayalı büyük ekonomik güçleri oluşturması fikri ortaya atılmıştıresas sayısı karar sayısı demokratik düşünce kültürünün bir ürünü olarak geçen yüzyılların ortalarından beri varlığını kabul ettiren bu ekonomik sistem kooperatifçilik adı altında özellikle batı uygarlığının önderliğini yapan türkiyenin de girmek istediği avrupa birliğine dahil ülkelerde büyük önem kazanmıştır ticaret ortaklıklarında sermaye amaca ulaşmak için önde gelen bir araçtır oysa kooperatiflerde sermaye çok sonra gelen bir değer ve etken durumundadır kooperatiflerde sermayenin diğer ortaklıklardan farklı olarak ön planda görülmemesi kuşkusuz bunların kar paylaşmak amacı ile değil ortaklarının ekonomik gereksinmelerini karşılamak güçlendirmek ve korumak için kurulmuş olmalarının bir sonucudur kooperatiflerde mademki içe dönüklük ön planda tutulmuştur ve mademki kural olarak ortakları ve müşterileri aynı kişilerdir halde ortaklar için sağlanan ve devam ettirilmesi istenen ekonomik yarar yine ortakların kişisel çaba ve gayreti sayesinde gerçekleştirilmelidir kooperatiflere ticaret şirketlerinin hiçbir sınır olmaksızın ortak olmaları halinde yukarıda açıklanan nedenlerle ortakların kişisel çabaları yerine sermaye ve dolayısıyla dış ilişkilerinde ticari işletme ağırlık kazanacak ve bu durumda karın paylaştırılması gündeme gelecektir ki sonuçta amacın saptırılması ve dolaylı biçimde dahi olsa kooperatiflerin ticari bir ortama geçirilmeleri söz konusu olacaktır uygulamada da öncelikle tüketim ve konut kooperatiflerinin büyük ticaret şirketlerinin pazarlamacısı durumuna düştükleri görülecektir anayasamızın inci maddesinde devlet kooperatifçiliğin gelişmesini sağlayacak tedbirleri alır denilmek suretiyle devlet özel teşebbüsün yalnız başına başaramayacağı girişimleri gerçekleştirmek amacı ile birleşen kişilerin yarattıkları bu kuruluşları geliştirmek ve gelişmelerini sağlayacak tedbirleri almakla yükümlü tutulmuştur hal böyle iken yukarıda etraflıca açıklanan nedenlerle ticari bir ortama sokulacak olan kooperatifçilik anayasada desteklenmesinin öngörülmesine karşın milli ekonominin ortam ve şartlarına bağlı olarak bireyin ekonomisini geliştirerek üretimin artırılması ve tüketicinin korunması amacından uzaklaştırılmış olacağından sayılı kanunun inci maddesiyle değiştirilen sayılı kooperatifler kanununun uncu maddesi anayasanın inci maddesine aykırı düşecektir bu nedenle söz konusu hükmün iptal edilmesi gerekmektedir anayasanın inci maddesine aykırılık anayasa mahkemesinin tarihli k sayılı kararında anayasanın inci maddesiyle devlete milli ekonominin yararları doğrultusunda üretimin artırılması ve tüketicinin korunmasını amaçlayan kooperatifçiliğin gelişmesini sağlayacak tedbirleri alma görevi verilmiştir bu göreve uygun olarak kooperatifçiliğin geliştirilmesi desteklenip yönlendirilmesi küçük üreticilerin ve dar gelirlilerin korunması dengeli bir toplum oluşturulması sosyal hukuk devletinin önemli görevleri arasındadır bir yandan küçük üreticileri bir yandan da dar gelirlileri korumak dengeli bir toplum kurmak sosyal devletin görevlerinden biridir denilmiştir anayasa mahkemesinin bu kararında da açıklandığı üzere bireyleri kooperatif çatısı altında birleşmelerinin ve böylece anamal egemenliğine dayanan geleneksel ekonomik düzenin baskısından kurtulmalarının ve yeni bir demokratik ve sosyal adaletçi hukukesas sayısı karar sayısı düzeninin de temelini oluşturmalarının söz konusu olduğu bir ortamdan uzaklaştıracak olan sayılı kanunun nci maddesiyle değiştirilen sayılı kooperatifler kanununun uncu maddesi bu açıdan da sosyal devlet ilkesine ve dolayısıyla anayasanın nci maddesine aykırıdır ve iptali gerekir uluslararası hukuk normlarına ve dolayısıyla anayasaya aykırılık anayasanın ıncı maddesinde usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir denildikten sonra bunların anayasaya aykırılığının iddia edilemeyeceği bildirilmiştir anayasadaki bu düzenleme kurallar hiyerarşisinde antlaşmaların ulusal yasalardan daha üstün olduğu görüşüne dayanak oluşturmuştur anayasaya aykırılığı ileri sürülemediği için uluslararası antlaşmalar ulusal yasaların üstünde ve anayasal normlara yakın konumda görülmüştür bu düşünce uluslararası antlaşmalardan doğan yükümlülüklere de anayasal bir üstünlük tanındığının öne sürülmesine yol açmış ve bu üstünlük ahde vefa ilkesinin bir gereği olarak tanımlanmıştır tarih ve sayılı resmî gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren sayılı kanunla yapılmış olan anayasa değişikliğinde de usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası antlaşmalarla aynı konuyu düzenleyen kanunların farklı hükümler içermesi halinde uluslararası antlaşmanın esas alınacağı bir anayasa kuralı haline dönüştürülmüştür türkiyenin de üyesi olduğu uluslararası çalışma örgütü i̇lonün tarihli ve sayılı kooperatiflerin teşvikine i̇lişkin tavsiye kararında hükümetler kooperatiflere ilişkin mevzuatın politikaların ve düzenlemelerin hazırlanması ve gözden geçirilmesinde kooperatif örgütlerinin ve ilgili işçi ve işveren örgütlerinin görüşlerini almalıdırlar denilmiştir uluslararası çalışma örgütü i̇lo anayasasının uncu maddesinin tavsiye kararları açısından üye ülkelerin yükümlülükleri başlığını taşıyan ncı fıkrasının bendinde tavsiye kararı söz konusu olduğunda üye ülkelerden her biri konferans oturumunun kapanışından itibaren en fazla bir yıllık süre içerisinde veya istisnai koşullar nedeniyle bir yıllık süre içerisinde yapma olanağı olmadığı takdirde mümkün olan en yakın sürede ve konferans oturumunun kapanışından itibaren ayı geçmeyecek şekilde tavsiye kararını mevzuat haline getirmek veya başka türlü önlem almak üzere bu husustaki yetkili makam veya makamlara sunmayı üstlenir ifadesi yer almaktadır sayılı kanun ile kooperatiflere ilişkin düzenleme yapılırken uluslararası çalışma örgütünün söz konusu sayılı tavsiye kararı uyarınca işlem yapılarak türkiye milli kooperatifler birliğinin ve kooperatif merkez birliklerinin görüşlerine başvurulmadığı gibi kooperatifçilikle ilgili aksaklık ve sorunları saptamak çözüm yollarını belirlemekle görevli türkiye kooperatifleri danışma kurulunun görüşü de alınmamıştır diğer taraftan uluslararası kooperatifler birliği ica tarafından tespit edilen ve avrupa birliğine üye ülkelerce kabul edilen kooperatif i̇lkesine göre bir kooperatif yatırımcıları tarafından yönlendirilen biçime sokmadan ortaklık sermayesine dışarıdan yatırımesas sayısı karar sayısı yapılmasına eğer bu yatırımcılar kooperatifin karar verme mekanizmasına hakim olarak ortakların çıkarlarını zedelemeyeceklerse izin verilebilir sayılı kanun ile yapılan düzenlemede bu ilke de dikkate alınmamıştır zira özel hukuk tüzelkişilerinin kooperatiflere ortak olmasında amaçları bakımından ilgilenmek dışında sınırlayıcı bir hüküm getirilmediğinden özel hukuk tüzel kişilerinin kendileri ortak ve yönetim kurulu üyeleri kooperatiflerin karar verme mekanizmasına hakim olabilecek ve kooperatifleri yatırımcıları tarafından yönlendirilen bir biçime girmesine yol açacaktır söz konusu uncu maddede yer alan düzenleme ahde vefa ilkesine aykırı düştüğü ve uluslararası sözleşmelerden doğan yükümlülüğün yerine getirilmesi ahde vefa ilkesinin bir gereği olduğu için söz konusu düzenleme anayasanın inci maddesine de aykırıdır ve iptali gerekmektedir anayasaya aykırı bir hükmün anayasanın nci maddesinde ifade edilen hukuk devleti ve inci maddesinde ifade edilen anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkeleriyle bağdaşması da beklenemez yukarıda açıklanan nedenlerle sayılı kooperatifler kanununda değişiklik yapılması hakkında kanunun nci maddesi ile değiştirilen tarih ve sayılı kooperatifler kanununun uncu maddesi sosyal devlet ilkesine aykırı olduğu için anayasanın nci maddesine ahde vefa ilkesine aykırı olduğu için anayasanın ıncı maddesine kooperatiflerin amacına aykırı olarak kooperatifleri ticari bir ortama soktuğu için anayasanın inci maddesine bu hükümlere aykırı olduğu için hukuk devleti ve anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkeleriyle de bağdaşamayacağından anayasanın ve inci maddelerine aykırıdır ve iptali gerekmektedir iv yürürlüğü durdurma i̇stemi̇ni̇n gerekçesi̇ tarih ve sayılı kanunun nci maddesi ile değiştirilen tarih ve sayılı kooperatifler kanununun uncu maddesinin uygulanması halinde demokratik düşünce kültürünün bir ürünü olarak türkiyede tarih ve sayılı eski ticaret kanunundan beri varlığını yasal düzenlemelerle kabul ettiren kooperatifçilik adı altındaki ekonomik sistemin ticari bir ortama sokulmasıyla giderilmesi olanaksız zararlar oluşacağından iptal davası sonuçlanıncaya kadar bu maddenin yürürlüğünün durdurulması gerekmektedir sonuç ve i̇stem yukarıda açıklanan gerekçelerle sayılı kanunun nci maddesi ile değiştirilen tarih ve sayılı kooperatifler kanununun uncu maddesinin anayasanın nci inci ıncı ve inci maddelerine aykırı olduğu için iptaline sayılı kanunun nci maddesi ile değiştirilen tarih ve sayılı kooperatifler kanununun uncu maddesi açıkça anayasaya aykırı olduğu ve uygulanması halinde giderilmesi olanaksız zarar ve durumlar doğacağı için iptal davası sonuçlanıncaya kadar bu maddenin yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesini saygı ile arz ederiz