esas sayısı karar sayısı iii somut normun anayasaya aykiriliği i̇tiraza konu edilen ve somut dava dosyasında uygulanacak olan bu kanun yürürlüğe girdiği tarihte görülmekte olan dava ve takiplere uygulanmaz şeklindeki sayılı kanunun geçiş hükümleri başlıklı geçici maddesinin numaralı fıkrası aşağıda gerekçeleri yazılı olduğu üzere anayasanın ve maddelerine aykırıdır anayasanın maddesinde yer alan hukuk devleti i̇lkesine aykırılık yönünden tc anayasasının cumhuriyetin nitelikleri başlıklı maddesi türkiye cumhuriyeti toplumun huzuru milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde insan haklarına saygılı atatürk milliyetçiliğine bağlı başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan demokratik laik ve sosyal bir hukuk devletidir hükmünü amirdir kanun koyucunun anayasanın temel ilkelerine ve ceza hukukunun ana kurallarına bağlı kalmak koşuluyla toplumda hangi eylemlerin suç sayılıp sayılmaması suç sayıldıkları takdirde hangi çeşit ve ölçülerdeki ceza yaptırımlarıyla karşılanmaları gerektiği hangi hal ve hareketlerin ağırlaştırıcı ya da hafifletici öğe olarak kabul edileceği gibi konularda takdir yetkisine sahip olduğu da tartışmasızdır ancak kanun koyucunun özellikle suç ve cezalara dair kurallar koymasındaki takdir yetkisinin sınırsız olmadığı suç ve cezalara dair gerek evrensel hale gelen temel insan hakları metinlerinde gerekse kişi hak ve özgürlüklerine dair anayasa metinlerinde yazılı olan insanlığın kazanılmış haklarına saygı duyması gerektiğini belirtmekte fayda vardır suç ve cezaların kanuniliği ilkesi hukuk devletinin olmazsa olmaz kurucu unsurlarındandır kanunilik ilkesi bir toplumda devletin hukuk kuralının belirlenmesi ve uygulanmasına dair objektif birtakım ölçütlerle hukuk güvenliğini sağlamasını gerektirir anayasa mahkemesinin emsal kararlarında da belirtildiği üzere anayasanın maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri ‘belirliliktir bu ilkeye göre yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık net anlaşılır ve uygulanabilir olması ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu bir takım güvenceler içermesi gereklidir belirlilik ilkesi hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey belirli bir kesinlik içinde hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını bunların idareye hangi müdahale yetkisini doğurduğunu kanundan öğrenebilme imkânına sahip olmalıdır birey ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörüp davranışlarını düzenleyebilir hukuk güvenliği kuralların öngörülebilir olmasını bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven uyabilmesini devletin de kanuni düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılaraym k kt aym k kt aym k kt aym k kt esas sayısı karar sayısı yukarıda yazılı mevzuat ve emsal kararlar ışığında somut uyuşmazlık değerlendirildiğinde sayılı mülga ticari işletme rehni kanununun maddesinde rehin konusunun aranması hükümlerine aykırı hareket eden failler için öngördüğü ceza yaptırımı bir yıldan beş yıla kadar hapis ve yüz günden aşağı olmamak üzere para cezası iken bu kanunu ilga eden ve tarihinde yürürlüğe giren sayılı ticari i̇şlemlerde taşınır rehni kanununun maddesi rehin konusunun korunması hükümlerine aykırı hareketler halinde borç tutarının yarısını geçmemek üzere adli para cezası cezai yaptırımı uygulanacağını düzenleme altına almıştır ancak hemen belirtmek gerekir ki kanun koyucu sayılı kanuna geçici maddesi fıkrasını eklemek suretiyle sayılı mülga kanuna aykırı şekilde bu suçu işleyenler hakkında açılmış bir dava görülmeye devam ediliyorsa sayılı kanunun bu kişilere uygulanmayacağını böylece sayılı kanunda yer alan lehe düzenlemeden yararlanamayacaklarını hüküm altına almıştır bu noktada sayılı kanuna geçici maddesinin fıkrasının eklenmesinin başvurulan önlemin ulaşılmak istenen amaç için elverişli olup olmadığını başvurulan önlemin ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli olup olmadığını ve başvurulan önlem ile ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken ölçünün ne olduğunu kısacası kanun koyucunun ölçülü davranıp davranmadığının tespiti için kuralın konulma gerekçesine ve amacına da bakmak gerekecektir sayılı kanunun gerek genel gerekçesinde gerek madde gerekçeleriyle komisyon raporlarında gerekse kanunun görüşüldüğü oturumlarda verilen önergelerden kanun koyucunun kanunun geçici maddesinin fıkrasını lehe kanun uygulamasına aykırı şekilde düzenlemekteki iradesinin ne olduğu ulaşılmak istenen amaç yeni kanunda öngörülen cezanın miktarının ve türünün değişmesi zorunluluğunun ne olduğu ile bu kanun yürürlüğe girmeden düzenlenen suçu işleyen kişiler hakkında kamu davası açılmışsa eski kanunun henüz dava açılmamışsa yeni kanunun uygulanmasının amacının ne olduğu anlaşılamamaktadır bu nedenlerle sayılı kanunun geçici maddesi fıkrasının bu haliyle hukuk devleti ilkesine aykırılık teşkil ettiği değerlendirilmektedir anayasanın maddesinde yer alan kanun önünde eşitlik i̇lkesine aykırılık yönünden anayasanın kanun önünde eşitlik başlıklı maddesi herkes dil ırk renk cinsiyet siyasi düşünce felsefi inanç din mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir devlet bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamazesas sayısı karar sayısı çocuklar yaşlılar özürlüler harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz hiçbir kişiye aileye zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar hükümlerini amirdir eşitlik ilkesi ai̇hsnin maddesinde ayrımcılık yasağı olarak biraz daha geniş biçimde ifade bulmaktadır i̇lgili madde aşağıdaki gibidir bu sözleşmede tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma cinsiyet ırk renk dil din siyasal veya diğer kanaatler ulusal veya toplumsal köken ulusal bir azınlığa aidiyet servet doğum taşta olmak üzere herhangi başka bir duruma dayalı hiçbir ayrımcılık gözetilmeksizin sağlanmalıdır eşitlik ilkesi anayasanın maddesinde ai̇hsnin maddesinde ifade ve anlam bulan devletin tüm temel organlarının yasama yürütme yargı uyması gereken bir ilkedir yasama organı a bu ilkeye uygun hareket etmek adına kanun koyma faaliyeti sırasında vatandaşları arasında sahip oldukları temel kişisel özellikler ile içinde bulundukları benzeri durumlar bakımından ayrım gözetmemek hukuk önünde herkesi eşit saymak hiçbir kişi veya topluluğa ayrımcılık yapmamakla yükümlüdür bu hususta anayasanın akıl ve mantığın çizdiği sınırlar ve istisnalar muhakkak göz önünde bulundurulmalıdır kanun koyucunun anayasanın temel ilkelerine ve ceza hukukunun ana kurallarına bağlı kalmak koşuluyla toplumda hangi kişiler arasında hangi durumlarda farklı statüler yaratacağı ne laman hangi kişilerin hangi eylemini hangi ceza türü ve miktarı ile cezalandırılmasını düzenleyeceği hususunda takdir yetkisinin bulunduğu tartışmasızdır ancak sahip olunan takdir yetkisi anayasa mahkemesinin emsal kararlarında da belirtildiği üzere yasama dahil olmak üzere devletin tüm organlarının hukuk önünde eşitlik ilkesine saygı duyması ve faaliyetlerini buna göre yerine getirmeleri ile sınırlıdır bu noktada ceza adaletini sağlamak da devletin tüm organlarının en temel görevlerinden birisidir ceza adaleti ille de aynı suçu işleyen kişilere aynı cezanın somut olarak verilmesi değil kanunlarda normal ve eşit şartlarda aynı cezanın verileceğinin öngörülmesidir farklı durumlar ve eylemleri işleyen farklı kişiler için farklı cezaların öngörülmesi ve uygulanması kaçınılmazdır ancak ceza normunun düzenlenmesindeki temel kriterlerden birisi de suç ve ceza içeren ceza normlarının eşitlik ilkesine ve ceza adaletine uygun biçimde hazırlanmasıdır bu nedenle tcknin genel hükümlerinde adalet ve kanun önünde eşitlik ilkesi ayrıca ve özellikle vurgulanarak tekraren düzenlenmiştir ceza adaletini sağlamayı amaçlayan sayılı türk ceza kanununun genel hükümleri sadece bu kanunda yazılı suçlar için değil aynı zamanda özel kanunlarda yer alan ceza hükümleri için ve hatta idari yaptırım öngörülen kabahatler için de genel bir uygulama alanına sahiptir türk ceza kanunu genel hükümleri ve getirdiği yeniliklerle birlikte aynı suçu işlemiş olsalar bile suçun işleniş şekli tcknin maddesi veya faillerin kişisel durumları yaşı kusurluluğu güttüğü amaç ve saiki vb özellikleri farklı olan kişilere karşı cezanın hesaplanmasında şahsileştirilmesi ve bireyselleştirilmesinde daha adaletli bir cezaya hükmolunacağını öngörmektedir anayasa mahkemesinin emsal kararlarında da belirtildiği üzereesas sayısı karar sayısı yasa önünde eşitlik herkesin her yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmez yasaların uygulanmasında dil ırk renk cinsiyet siyasal düşünce felsefi inanç din ve mezhep ayrılığı gözetilmesi ve bu nedenlerle eşitsizliğe yol açılması anayasa katında geçerli görülemez bu mutlak yasak birbirinin aynı durumda olanlara ayrı kuralların uygulanmasını ve ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılmasını engellemektedir kimi yurttaşların haklı bir nedene dayanarak değişik kurallara bağlı tutulmaları eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz durum ve konumlarındaki özellikler kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve değişik uygulamaları gerekli kılabilir özelliklere ve ayrılıklara dayandığı için haklı olan nedenler ayrı düzenlemeyi aykırı değil geçerli kılar aynı durumda olanlar için ayrı düzenleme aykırılık oluşturur anayasanın amaçladığı eşitlik eylemli değil hukuksal eşitliktir aynı hukuksal durumlar aynı ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa anayasanın öngördüğü eşitlik çiğnenmiş olmaz başka bir anlatımla kişisel nitelikleri ve durumları özdeş olanlar arasında yasalara konulan kurallarla değişik uygulamalar yapılamaz durumlardaki değişikliğin doğurduğu zorunluluklar kamu yararı ya da başka haklı nedenlere dayanılarak yasalarla farklı uygulamalar getirilmesinde anayasanın eşitlik ilkesinin çiğnendiği sonucu çıkarılamaz aymnin tarihli sayılı kararı anayasanın maddesi ayrımcılık yasağı biçiminde düzenlenmemiş olsa bile eşitlik ilkesinin anayasal bağlamda her durumda dayanılacak normatif bir değer taşıması ayrımcılık yasağının da etkili bir şekilde hayata geçirilmesini gerektirir aym başka bir deyişle eşitlik ilkesi somut bir ölçü norm olarak ayrımcılık yasağını da içerirwğa arslangkb no nurcan yolcu§ gülbu özgüler§ anayasanın maddesinde yer alan herkes dil ırk renk cinsiyet siyasi düşünce felsefi inanç din mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir düzenlemesinde yer verilen dil ırk renk cinsiyet siyasi düşünce felsefi inanç din mezhep şeklindeki ayrımcılık temellerine söz konusu unsurların birçok uluslararası düzenlemede de karşılık bulan önemli ayrımcılık temelleri olması nedeniyle açıkça yer verilmiştir bununla birlikte madde metninde yer alan herkes ve benzeri sebepler ifadeleri ayrımcılığa karşı korunan kişi ve ayrımcılık temelleri açısından sınırlı bir yaklaşımın benimsenmediğini ortaya koymakta olup madde metninde yer alan temeller örnek niteliğindedir no § anayasa mahkemesi benzeri sebepler ifadesinin yorumu bağlamında özgürlüklerle ilgili olarak anayasada yer alan en önemli kavramlardan birini de yasa önünde eşitlik ilkesi oluşturmaktadır eşitlik açısından ayırım yapılmayacak hususlar madde metninde sayılanlarla sınırlı değildir ‘benzeri sebeplerle de ayırım yapılamayacağı esası getirilmek suretiyle ayırım yapılamayacak konular genişletilmiş ve böylece kurala uygulama fıçısından da açıklık kazandırılmıştır diyerek ayrımcılık temellerinin maddede sayılanlarla sınırlı olmadığını açıkça ifade etmiştir aym yukarıda da değinildiği üzere anayasa mahkemesi daha önce anayasanın maddesinde sayılan ayrımcılık sebeplerinin cinsiyet ırk veya din gibi bireylerin doğuştan taşıdıkları ya da sonradan edindikleri kişisel olarak nitelendirilebilecek sebeplerle sınırlı olmadığını kabul etmiştir dolayısıyla bu maddede yer alan benzer sebepler kavramı geniş bir anlamı içermekte olup maddede yer alan herkes ve benzeri sebepler ifadeleriyle ayrımcılığa karşı korunan kişi ve ayrımcılık temelleri açısından sınırlı bir yaklaşımın benimsenmediği gözetilmelidiresas sayısı karar sayısı somut uyuşmazlıklar bağlamında tespit edilmesi gereken ilk husus başvurucu ile aynı konumda bulunan değişik kişilerin birbiriyle kıyaslanabilir ve benzer durumda olup olmadığıdır tespit edilmesi gereken ikinci husus ise başvurucuya benzer veya kıyaslanabilir durumdaki kişilerle karşılaştırıldığında başvurucuya farklı bir muamelenin yapılmış olup olmadığının belirlenmesidir farklı muamelenin varlığı tespit edilirken ilgili koşulları belirleyen bütün unsurların birlikte dikkate alınması gerekmektedir aymnin tarihli sayılı reis otomotiv ayrımcılık yasağı ilkesinin ihlaline dair bireysel başvuru kabul kararı yukarıda yazılı mevzuat ve emsal kararlar ışığında somut uyuşmazlık değerlendirildiğinde kanun koyucu sayılı kanuna geçici maddesi fıkrasını eklemek suretiyle sayılı mülga kanun döneminde suç oluşturan eylemi işleyen ve hakkında dava açılıp görülmeye devam olunan kişiler için tarihi öncesi açılmış bir davanın görülmeye başlamış olması şartıyla sayılı kanun hükümlerinin uygulanmayacağını hüküm altına almıştır bir davanın görülmeye başlaması için açılmış olması şarttır sayılı cmknin maddesine göre kamu davasını açma ve iddianame düzenleme görevi cumhuriyet savcısına aittir yine aynı kanunun maddesine göre iddianamenin kabulüyle kamu davası açılmış olur ve kovuşturma evresi başlar kanun koyucunun anayasada yazılı eşitlik ilkesinde var olan benzer sebeplerle benzer durumlarda olan kişiler arasında ayrım yapıp yapmadığını ortaya koymak için ilk önce sayılı kanun yürürlüğe girmeden önce bu suçu işleyen kişilerle sonradan bu suçu işleyen kişilerin ayrıca haklarında dava açılmış olup olmadıklarına göre kıyaslanabilir veya benzer durumda olup olmadığının tespiti devamla eşitlik ilkesini tüm faaliyetlerinde tüm vatandaşlarına aynı mesafede durarak uygulaması gereken devletin benzer durumda olan kişiler arasında farklı bir muamele yapıp yapmadığının tespiti gerekmektedir hemen belirtmek gerekir ki haklarında aynı normun uygulanacağı benzer veya kıyaslanabilir kişileri bulmak için somut olarak tüm kişilik özellikleri yaşı cinsiyeti dini dili ırkı vs aynı olan ve hatta bu suçu aynı anda işleyen kişileri bulmak gerekmediği gibi bu durum fiilen imkansız bir durumdur yukarıda da ifade edildiği üzere önemli olan husus kanun yürürlüğe girdikten önceki ve sonraki dönemde bu suçu işleyen kişilerin yani faillerin statülerinin hukuk önünde aynı olup olmayacağının tespitidir keza suçu oluşturan eylem yani maddi unsur yeni kanunda da eski kanunda da değişmemiş olmakla bu suçu aynı gün işleyen herkesin dili dini ırkı ve sair özellikleri bakımından ayrım yapılmaksızın eşit biçimde suçun faili veya hakkında dava açılmışsa sanık olarak niteleneceği ve ortak bir paydada buluşacağı dolayısıyla benzer veya kıyaslanabilir ortak özelliklere sahip olacakları açıktır bu nedenle mülga sayılı kanun döneminde yani henüz sayılı kanun yürürlüğe girmeden öncesinde suça konu eylemi aynı gün içinde ayrı ayrı veya iştirak halinde işleyen iki veya daha fazla kişi aynı suçun failleri olarak aynı veya benzer durumdadırlar öte yandan sayılı kanun döneminde aynı suçu işleyen iki kişiden birisi hakkında sayılı kanunun yürürlüğe girdiği tarihi öncesinde diğeri hakkında ise değişikesas sayısı karar sayısı nedenlerle örn iş yoğunluğu delillerin toplanması diğer failin tespit edilememesi veya yargıya intikal süreci vs tarihi sonrasında iddianame düzenlenmiş kabul edilmiş ve kamu davası açılmış olabilme ihtimali vardır hal böyleyken sayılı kanunun geçici maddesi fıkrasında aynı sayılı kanun yürürlükte olduğu bir zaman dilimi içinde aynı gün aynı suçu işlemiş olan iki sanıktan tarihi öncesinde kamu davası açılmış olan sanık hakkında sayılı kanun sonrasında kamu davası açılmış olan sanık hakkında ise sayılı kanun uygulanacağı belirtilmektedir bu nedenle sayılı kanunun geçici maddesi fıkrası ile benzer veya kıyaslanabilir durumda olan iki sanık arasında hiçbir yasal bilimsel dayanağı olmayan sırf tesadüfe veya sanık dışındaki değişik şartlara bağlı bir şekilde devlet eliyle farklı bir muamele uygulanması öngörülmüştür dikkat edilmesi gereken bir başka husus da sayılı kanunun kabul edilip resmi gazetede yayımlandığı gün ile yürürlüğe girdiği tarih arasındaki aydan fazla bir süre içinde kimlerin ticari işletme rehin sözleşmesi yapıp ticari işletme rehin sicilinde menkul rehni kaydı olduğunun kimler hakkında kamu davası açılıp kimler hakkında kamu davası açılmış olmadığının biliniyor veya kolaylıkla bilinebilir olmasıdır sonuç olarak sayılı kanunun geçici maddesinin fıkrasının gerek anayasanın maddesinde yazılı eşitlik ilkesi gerek ai̇hsnin ayrımcılık yasağı gerekse ceza hukukunun genel ilkelerinden biri olan adalet ve eşitlik ilkesine aykırı olarak düzenlendiği değerlendirilmektedir anayasanın maddesinde yer alan suç ve cezalara i̇lişkin esaslar i̇lkesine aykırılık yönünden anayasanın suç ve cezalara ilişkin esaslar başlıklı maddesi kimse işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz kimseye suçu işlediği zaman kanunda suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez suç ve ceza zamanaşımı ile ceza mahkumiyetinin sonuçları konusunda da yukarıdaki fıkra uygulanır ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz hiç kimse kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan bir beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamazesas sayısı karar sayısı kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular delil olarak kabul edilemez ceza sorumluluğu şahsidir hiç kimse yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden dolayı özgürlüğünden alıkonulamaz ölüm cezası ve genel müsadere cezası verilemez i̇dare kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir müeyyide uygulayamaz silahlı kuvvetlerin iç düzeni bakımından bu hükme kanunla istisnalar getirilebilir uluslararası ceza divanına taraf olmanın gerektirdiği yükümlülükler hariç olmak üzere vatandaş suç sebebiyle yabancı bir ülkeye verilemez hükümlerini içermektedir ai̇hsnin kanunsuz ceza olmaz başlıklı maddesi hiç kimse işlendiği zaman ulusal veya uluslararası hukuka göre suç oluşturmayan bir eylem veya ihmalden dolayı suçlu bulunamaz aynı biçimde suçun işlendiği sırada uygulanabilir olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez bu madde işlendiği zaman uygar uluslar tarafından tanınan genel hukuk ilkelerine göre suç sayılan bir eylem veya ihmalden suçlu bulunan bir kimsenin yargılanmasına ve cezalandırılmasına engel değildir hükümlerini amirdir lehe kanunun geçmişe yürümesi ilkesi anayasanın maddesinde ifade ve anlam bulan suç ve cezalara dair temel esaslar maddesinde ayrıca ai̇hsnin kanunsuz ceza olmaz başlıklı maddesinde yer alan temel insan hakları metinlerinde kabul görmüş bir ilkedir öte yandan ülke çapında ceza adaletini sağlamayı amaçlayan sayılı türk ceza kanununun zaman bakımından uygulama başlıklı maddesi anayasanın maddesinde yer alan kanunilik ilkesinin sonuçlarından birisidir yasama organı da bu ilkeye uygun hareket etmek adına kanun koyma faaliyeti sırasında suç olarak belirlemiş olduğu bir eylem hakkında eski normun yaptırımını değiştirirken bu temel ilkeye uygun hareket etmek zorundadır bu hususta kanun koyucunun göz önünde bulundurması gereken kriterler hukuk devleti ve eşitlik gibi temel kriterlerden farklı değildir esasen anayasanın maddesindeki suç ve cezalara dair temel esaslar hukuk devleti ilkesinin bir alt başlığı olarak görülmelidir kanun koyucunun anayasanın temel ilkelerine ve ceza hukukunun ana kurallarına bağlı kalmak koşuluyla kişilerin farklı zamanlarda yaptıkları eylemler karşısında hangi ceza türü ve miktarı ile cezalandırılmasını düzenleyeceği hususunda takdir yetkisinin bulunduğu tartışmasızdır yani kanun koyucu kanunlarda öngörülen cezaların artırılması veya azaltılması gibi ceza politikasını yönlendirecek ülke sathında suç işlenmesinin önlenmesi ve caydırıcılık adına değişiklikleri takdir yetkisine bağlı olarak yapabilecektir ancak sahip olunan takdir yetkisi anayasa mahkemesinin emsal kararlarında da belirtildiği üzere yasama dahil olmak üzere devletin tüm organlarının insanlığın kazanılmış hakları olan suç ve cezalara dair evrenselesas sayısı karar sayısı nitelikte temel insan hakları metinlerine saygı duymaları ile sınırlanmaktadır bu noktada suç işleyen bir kişi için sonradan yürürlüğe giren kanunda öngörülen ceza yaptırımının daha lehe sonuçlar içermesi halinde ceza adaletini sağlamak açısından lehe olan kanunu uygulamak gerekecektir anayasa mahkemesinin emsal kararlarında da belirtildiği üzere anayasanın maddesinin birinci fıkrasında kimse kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz denilerek suçların kanuniliği üçüncü fıkrasında da ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur denilerek cezaların kanuniliği ilkeleri güvence altına alınmıştır anayasada öngörülen suç ve cezaların kanuniliği ilkesi insan hak ve özgürlüklerini esas alan bir anlayışın öne çıktığı günümüzde ceza hukukunun da temel ilkelerinden birini oluşturmaktadır anayasanın maddesine benzer şekilde sayılı kanunun maddesinde düzenlenen suç ve cezaların kanuniliği ilkesi uyarınca hangi eylemlerin yasaklandığı ve bu yasak eylemlere verilecek cezaların hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak biçimde kanunda gösterilmesi kuralın açık anlaşılır ve sınırlarının belli olmasını gerektirmektedir kişilerin yasak eylemleri önceden bilmeleri düşüncesine dayanan bu ilkeyle temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınması amaçlanmaktadır aym k kanunilik ilkesi genel olarak bütün hak ve özgürlüklerin düzenlenmesinde temel bir güvence oluşturmanın yanı sıra suç ve cezaların belirlenmesi bakımından özel bir anlam ve öneme sahip olup bu kapsamda kişilerin kanunen yasaklanmamış veya yaptırıma bağlanmamış fiillerden dolayı keyfî bir şekilde suçlanmaları ve cezalandırılmaları önlenmekte buna ek olarak suçlanan kişinin lehine olan düzenlemelerin geriye etkili olarak uygulanması sağlanmaktadır karlis aş nitekim lehe olan düzenlemelerin geriye etkili olarak uygulanması kuralı sayılı kanunun maddesinin numaralı fıkrasında suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur şeklinde ayrıca ifade edilmiştir bu ilkeye göre sonradan yürürlüğe giren yasanın bir fiili suç olmaktan çıkarması suçun unsurlarında veya diğer cezalandırılabilme şartlarında bu suçtan dolayı mahkûmiyetin yasal neticelerinde ceza ve hatta güvenlik tedbirlerinde değişiklik yapması ve bu değişikliğin failin lehine sonuç vermesi durumunda yürürlüğe girdiği tarihten önce işlenen suçlar hakkında da uygulanması gerekecektir bu değişiklik kesinleşmiş ancak infazı henüz tamamlanmamış hükümler ile infazı tamamlanmış hükümler bakımından da söz konusudur yargıtay ceza genel kurulu sayılı kanunun maddesinin numaralı fıkrasına göre sayılı kanunun zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümleri kabahatler açısından da uygulanacak ancak kabahatler karşılığında öngörülen idari yaptırımlara ilişkin kararların yerine getirilmesi bakımından derhâl uygulama kuralı geçerli olacaktır dolayısıyla kabahat fiilinin unsurlarına veya yaptırımına yönelik lehe kanun değişikliklerinde anayasanın maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen kanunilik ilkesinin sonuçlarından biri olarak sayılı kanunun maddesinin numaralı fıkrasında yer alan lehe kanunun geriye yürümesi kuralının uygulanması gerekir aymnin tarihli sayılı şahin i̇nşaat bireysel başvurusuna dair kararı öte yandan suçun işlendiği tarihten sonra kabul edilen lehteki kanun hükmünün geriye yürümesi hakkını ai̇hsnin maddesinin güvence altına almadığı yönündeki içtihadınıesas sayısı karar sayısı değiştiren ai̇hm bu ilkenin avrupa birliği temel haklar şartı da dâhil temel bütün metinlerde tanındığını artık avrupa ceza hukuku geleneğinin bir parçası olduğunun kabul edildiğini hukukun üstünlüğü ilkesi gereğince hâkimin suç oluşturan eyleme kanun koyucunun orantılı bir ceza olarak belirlediği cezayı vermesinin tutarlı olduğunu suç işleyene sadece suç işlediği tarihte daha ağır bir ceza öngörüldüğü gerekçesi ile ağır bir ceza verilmesinin ceza hukukunun temel ilkelerine aykırı bulunduğunu bunun aynı zamanda suçun işlendiği tarihten sonra meydana gelen bütün yasal değişiklikleri ve toplumun suç karşısındaki yaklaşım değişikliğini görmemek anlamına geldiğini lehte olan ceza hükmünün geriye yürümesi ilkesinin cezaların öngörülebilir olması gerekliliğinin bir uzantısı olduğunu buna göre eğer suçun işlendiği tarihte yürürlükte olan ceza kuralı ile kesin bir hükmün verilmesinden önce kabul edilen bir ceza kuralı farklı ise hâkimin sanığın lehine olan ceza kuralını uygulaması gerektiğini belirtmiştir bkz scoppolai̇talya no no §§ buna göre yukarıdaki hükümler §§ gözetildiğinde lehe kanun değerlendirmesinde maddi ceza hukukuna ilişkin zaman bakımından uygulama kurallarının geçerli olması ve mahkemece cezası henüz infaz edilmemiş olan başvurucu hakkında lehe kanun uygulamasının yapılması gerektiği anlaşılmaktadır başvurucunun eylemine uyan kanun hükmünde yapılan lehe değişikliğin başvurucuya uygulanması gerekirken bu yöndeki talebinin reddedilmiş olması anayasanın suç ve cezalara ilişkin esaslar kenar başlıklı maddesinin birinci fırkasında düzenlenen suçta ve cezada kanunilik ilkesi ile bağdaşmamaktadır açıklanan nedenlerle başvurucu hakkında lehe kanun hükmünün uygulanmamasından dolayı anayasanın maddesinin birinci fıkrasının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır aymnin tarihli bireysel başvuru numaralı başvurucu nin idari para cezasında lehe olarak değişen hükmün kendisi hakkında da uygulanmasına ilişkin ihlal kabul kararı yukarıda yazılı mevzuat ve emsal kararlar ışığında somut uyuşmazlık değerlendirildiğinde kanun koyucu sayılı kanuna geçici maddesi fıkrasını eklemek suretiyle sayılı mülga kanun döneminde suç oluşturan eylemi işleyen ve hakkında dava açılan kişiler için tarihi öncesi davanın görülmeye başlamış olması şartıyla sayılı kanun hükümlerinin uygulanmayacağım hüküm altına almıştır sayılı tcknin özel kanunlarla ilişki başlıklı maddesi bu kanunun genel hükümleri özel ceza kanunları ve ceza içeren kanunlardaki suçlar hakkında da uygulanır sayılı tcknin zaman bakımından uygulama başlıklı maddesi i̇şlendiği zaman yürürlükte bulunan kanuna göre suç sayılmayan bir fiilden dolayı kimseye ceza verilemez ve güvenlik tedbiri uygulanamaz i̇şlendikten sonra yürürlüğe giren kanuna göre suç sayılmayan bir fiilden dolayı da kimse cezalandırılamaz ve hakkında güvenlik tedbiri uygulanamaz böyle bir ceza veya güvenlik tedbiri hükmolunmuşsa infazı ve kanuni neticeleri kendiliğinden kalkaresas sayısı karar sayısı suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur hükümlerini amirdir yargıtay ceza genel kurulunun tarihli e sayılı emsal kararında sayılı tcknun maddesi yürürlükten kalkmış bulunan sayılı tcknun maddesine benzer şekilde düzenlenmiş olup her iki maddede de ceza hukuku kurallarının yürürlüğe girdikleri andan itibaren işlenen suçlara uygulanacağına ilişkin ileriye etkili olma prensibi ile bu ilkenin istisnasını oluşturan failin lehine olan kanunun geçmişe etkili olması geçmişe etkili uygulama veya geçmişe yürürlük ilkesine yer verilmiştir bu ilke uyarınca suçtan sonra yürürlüğe giren ve fail lehine hükümler içeren kanun hükümde ve infaz aşamasında dikkate alınmalıdır ayrıca lehe olan hükmün belirlenmesine ilişkin olarak sayılı türk ceza kanununun yürürlük ve uygulama şekli hakkında kanunun maddesinin fıkrasında lehe olan hüküm önceki ve sonraki kanunların ilgili bütün hükümleri olaya uygulanarak ortaya çıkan sonuçların birbiri eriyle karşılaştırılması suretiyle belirlenir düzenlemesi de yer almaktadır gerek öğretide gerekse yargısal kararlarda hapis cezası öngören kanunun adli para cezası öngören kanuna göre aynı nevi ceza içeren kanunlardan yukarı sınırlarının aynı olması halinde aşağı sınırı fazla olanın aşağı sınırı az olan kanuna göre aşağı sınırlarının aynı olması halinde yukarı sınırı fazla olanın yukarı sınırı az olana göre alt ve üst sınırlarının farklı olması halinde üst sınırı fazla olanın az olana göre aynı suçun kamu adına kovuşturulması gerektiğini kabul eden kanunun şikâyete bağlılığı öngören kanuna göre aynı cezaya ilave olarak güvenlik tedbiri kabul eden kanunun diğerine göre aleyhe olduğu kabul görmektedir ancak bu genel kuralların her somut olayda mutlak olarak aynı sonucu doğuracağını söylemek mümkün değildir bu ölçütler lehe yasanın tespitine ilişkin doğabilecek bütün sorunları çözmede yetersiz olsa da kanunlarda kısmi değişikliklerin yapıldığı dönemlerde benimsenmesi gereken temel ilkeleri göstermesi bakımından önemlidir lehe olan kanunun tespiti açısından bu ölçütlerin çoğaltılması yönündeki görüş ve uygulamalar öğreti ve yargısal kararlara da konu olmuş nitekim değişen ceza mevzuatı karşısında dahi halen geçerliliğini koruyan gün ve sayılı i̇çtihadı birleştirme kararında suçun işlendiği zamanın kanunu ile sonradan yürürlüğe giren kanun hükümlerininesas sayısı karar sayısı farklı olması halinde her iki kanunun birbirine karıştırılmadan ayrı ayrı somut olaya uygulanıp her iki kanuna göre hükmedilecek cezalar belirlendikten sonra sonucuna göre lehte olanı uygulanmalı şeklinde lehe kanunun tespitinde başvurulacak yöntem ana hatlarıyla belirtilmiştir öğretide de sözkonusu i̇çtihadı birleştirme kararındaki ilkeler benimsenerek uygulanma imkanı bulunan tüm kanunların leh ve aleyhteki hükümleri ile birlikte ayrı ayrı ele alınarak somut olaya göre sonuçlarının karşılaştırılması gerekeceği ve sonunda fail bakımından daha lehe sonuç veren kanunun belirlenip son hükmün buna göre verileceği görüşleri ileri sürülmüştür ordprof dr sdönmezer prof dr serman nazari ve tatbiki ceza hukuku ci bası sh vd ord prof dr sdönmezer genel ceza hukuku dersleri sh vd prof dr meartuk doç dr agökçen arş gör c yenidünya ceza hukuku genel hükümler ci sh vd diğer taraftan sayılı tcknun kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar başlıklı maddesinin fıkrasında uygulamada asıl mahkumiyet bu madde hükümlerine göre çevrilen para cezası veya tedbirdir şeklinde bir düzenleme yer almaktadır ceza genel kurulunun gün ve sayılı kararı başta olmak üzere pek çok kararında da lehe kanun tespit edilirken sabit kabul edilen somut olaya her iki kanunun ilgili tüm hükümleri birbirlerine karıştırılmaksızın uygulanmak suretiyle ayrı ayrı sonuçlar belirlenerek karşılaştırılması bu karşılaştırmada hükmün tesisi aşamasında uygulanması gereken normlar ile infaza ilişkin normların birlikte değil ayrı ayrı değerlendirmeye tabi tutulması gerektiği açıklanmıştır bugüne kadarki uygulamalarda da karşılaştırma yapılırken infaz aşamasına ilişkin ihtimallerin gözönüne alınmadığı ve lehe olan kanunun uygulama sonucunda ortaya çıkan cezaya göre belirlendiği görülmektedir i̇nfaz aşamasında hükmedilen para cezalarının ödenmemesi ihtimalinde sanığın kaç gün hapsedileceğini hesaplamak lehe olan kanunun tespiti aşamasında yerinde olmayacak adli para cezasının ödenmeyeceği peşin kanısıyla hareket etmek ödeme ihtimalinde bazen sanığı daha fazla miktarda ödeme yapmaya zorlama sonucunu doğuracaktır görüldüğü üzere infaz aşamasında ortaya çıkabilecek ihtimaller dikkate alınmaksızın hükmolunacak sonuç ceza miktarı bakımından lehe olan kanunu tespit etmek gerektiğinden ulaşılan sonuca göre yalnızca adli para cezasını öngören kanuna göre hapis cezası ile birlikte adli para cezası öngören kanunun uygulama sonucunda lehe olduğunu söylemek bazı durumlarda mümkün olabilecektir şeklinde lehe kanun uygulamasının hangi aşamalarda kimler tarafından ve ne şekilde gerçekleştirilmesi gerektiğine açıklık getirilmiştir somut uyuşmazlıkta sanık lehine kanunun tespit edilebilmesi için sayılı mülga kanun gereği sanık için verilen mahkumiyet hükmünün takdiri artırım ve indirim nedenleri aynı oran ve sırayla uygulanmak suretiyle sayılı kanuna göre sanığın alabileceği cezanın tayininin yapılması buna göre sanık lehine çıkan netice ceza ile hukuki sonuçlarının tespit edilmesi ve karşılaştırılarak sonuca gidilmesi gerekmektedir lehe kanunun belirlenmesi yerel mahkeme tarafından hükmün temyizen bozulması sonucunda yapılabilecektir halde hükmün bozulması için de iki farklı normun somut olaya uygulanabilme ihtima