esas sayısı karar sayısı i i̇ptal davasinin gerekçesi̇ davacı ankara üniversitesi iptal nedenlerini ilgili maddelerin sayılı kanundaki düzenleme sistemine görü üç bölümde açıklamaktadır bunların birincisi üniversitelerüstü kuruluşlara ilişkin hükümlerdir i̇kinci bölümü oluşturan hükümler ise güvenlik tedbirleri ile ilgili olanlardır üçüncü bölümde bulunan hükümler her iki bölümün dışında dier konuları düzenleyen hükümlerdir üniversitelerüstü kuruluşlara ilişkin olup iptali istenen hükümler de üç ayrı grupta toplanmıştır yüksek öğretim kurulunu ilgilendirenler şunlardır maddeler üniversite denetleme kurulunu ilgilendirenler şunlardır maddeler üniversitelerarası kurulu ilgilendirenler şunlardır madde güvenlik tedbiri ile ilgili hükümler iki bölümde ele alanmıştır zabıtanın üniversite binalarına girmesine ilişkin hükümler madde elkoymaya ilişkin hükümler maddeler diğer hükümler geçici maddeler davacı ankara üniversitesinin iptal gerekçesi yukarıdaki sıralamaya göre aşağıda aynen açıklanmıştır bi̇ri̇nci̇ bölüm sayılı yasa ile üniversitelerüstü nitelikte üç kuruluş düzenlenmiştir yüksek öğretim kurulu üniversite denetleme kurulu üniversitelerarası kurul bu kuruluşlardan ilk ikisi yani yüksek öğretim kurulu ile üniversite denetleme kurulu sadece üniversitelerüstü değil aynı zamanda üniversite dışı ve tamamen siyasal iktidarların etkisi altında olan kuruluşlardıresas sayısı karar sayısı üniversitelerarası kurul ise bu kurula katılan bazı üyeler nedeniyle siyasal iktidarların üniversitelere etki yapabilmelerini sağlayacak şekilde düzenlenmiştir anayasa koyucunun üniversitelere özerklik tanıması onların dış etkilerden korunmuş olarak çalışabilmelerini sağlamak içindir nitekim anayasa mahkemesi üniversite özerkliğini esas karar sayılı kararlarında şu şekilde açıklamıştır üniversitelere yönetim ve bilim açısından özerklik tanınmasının gerekçesi ise siyasal çevrelerin ve özellikle iktidarın üniversite çalışma öğretim ve eğitimini etkisi altında bulundurulması yolunu kapamak ve üniversite çalışmaları ile öğretim ve eğitimini her türlü dış etkilerden uzak bir ortam içinde sürdürmektir yine yukarıda belirtildiği gibi üniversitelerin özerkliği ilkesi benimsenirken güdülen erek üniversite öğretimi niteliğindeki yüksek öğretimin nesnel ölçüler dışındaki etkiler başka değimle siyasal çevrelerin veya çeşitli çıkar veya düşünce kümelerinin etkileri dışında tutmaktır anayasa mahkemesi başka bir kararında genel olarak özerk kuruluşu şekilde nitelenmiştir bir kuruluşun özerk olarak nitelendirilebilmesi için en az kanunla belirli sınırları içinde kalmak şartı ile kendi hareketlerine hâkim olacak kuralları da yine kendisinin düzenlemesine yetkili olması gerekir burada geçen kanunla belli sınırlar deyiminden ereğin anayasa ilkelerine uygun kalmak şartı ile konulmuş bulunan hükümler olduğuna şüphe yoktur bu bakımdan bir özerk tüzel kişiliğin yönetiminde ve hizmetlerini görmesinde hükümetin tümüne veya bir veya birkaç kanadına yetki tanınması özerklik ile bağdaşamaz zira özerklik aslında yürütmenin etki alanından uzak tutulması öngörülen kamu hizmetleri için söz konusu olan bir yönetim biçimidir böyle bir alanda etki yapabilme kapılarının yürütme organına açılması özerk yönetim biçimi ile bağdaşır bir durum sayılamaz yüksek öğretim kurulu ve üniversite denetleme kurulu ile ilgili genel hükümlerin yeraldığı ikinci bölümün başlığı şöyledir üniversiteler üstü kuruluşlar devletin gözetim ve denetimi bu başlıkla üniversitelerüstü kuruluşların anayasanın sayılı yasa ile değiştirilmiş nci maddesinin ikinci fıkrasında öngörülen devlet gözetim ve denetimini sağlamak üzere düzenlediği gösterilmek istenmiştir ancak anayasanın üniversiteler devletin gözetim ve denetimi altında kendileri tarafından seçilen organlar eliyle yönetilir hükmüne dayanılarak yüksek öğretim ve üniversite denetim kurulları ile ilgili yasa hükümlerinin anayasaya uygun olduğu savunulamaz herşeyden önce saptanmasında yarar olan husus sayılı yasa ile maddenin ikinci fıkrasına eklenen devletin gözetim ve denetimi altında deyiminin üniversitelerin özerkliğinde değişiklik yapan veya bu özerkleği sınırlama getiren bir hüküm olmadığı hususudur zira anayas sayılı yasa ile değiştirilmeden önce de üniversitemiz devletin gözetim ve denetimi altında ilid gerçekten de sayılı yasa ile değişikliğe uyramış olan ve kişinin eğitim hakkını düzenleyen inci maddenin ikinci fıkrası eğitim ve öğretim devletin gözetim ve denetimi altında serbesttir hükmünü getirmişti ve bu nedenle üniversiteler devletin gözetim ve denetiminden hiç bir zaman uzak kalmamıştır bu bakımdan anayasanın sayılı yasa ile değiştirilmesinden sonra devletin gözetim ve denetimine yeni bir anlamesas sayısı karar sayısı vermeğe ve bu gözetim ve denetim sözcüklerini üniversitelern özerkliğini sınırlamağa yarayacak araçlar gibi görmeğe mantıkan ve hukuken imkân yoktur soru sayılı yasa ile nci maddenin birinci fıkrasında yapılan değişiklikten bağımsız olarak devletin gözetim ve denetim yetkisine verilecek anlam ve bu yetkinin özerk bir kuruluşa karşı kullanılması başka deyimle anayasanın nci maddesinin hükümleri ile devletin gözetim ve deneteminin ne yolda bağdaştırılabileceği sorunudur bu sorunu çözümlemeye çalışırken herşeyden önce basit bir hukuksal gerçeği tekrar etmekte yarar vardır devletin gözetim ve denetimi hükümetin denetim ve gözetimi demek değildir bu iki kavram karıştırıldığı vakit demokratik rejimin var olabilmesi ve işleyebilmesi için çeşitli kamusal erkler arasında bulanması zorunlu olan denge yürütme erki yararına bozulmuş olacak ve devlet hayatı seçimlerle veya başka yollardan yürütme erkini yararıhna bözulmuş olacak ve devlet hayatı seçimlerle veya başka yollardan yürütme erkini ellerine geçirecek ve yine aynı yollardan değişebilecek olan grubun başka deyimle yürütme erkinin diktası altına girmiş olacaktır bunu önlemek içindir ki anayasamız bütün demokratik anayasalar gibi yürütme fonksiyonuna karşı bağımsız olan yasama ve yargı organlarını düzenlemiş ve devlet birbirlerinden bağımsız olan bu üç güçle bütün toplumsal hayatı dengeli bir şekilde gözetim ve denetimi altına almıştır anayasamızın benimsendiği bu demokratik düzen içinde anayasanın öngördüğü devletin gözetim ve denetimini gerçekleştirmek bahanesi ile hükümetin özerk üniversiteyi denetleyebileceğini kabul etmek mümkün değildir nitekim anayasa mahkemesinin anayasanın sayılı yasa ile değiştirilmesinden sonra verdiği bir kararında üniversite yönetiminin devlet gözetim ve denetimine bağlanmış olmasıyle hükümetin bu yönetim üzerinde etkili olmasının erek edildiği dahi ileri sürülemez çünkü gözetim ve denetim özellikle özerk bir örgüte ilişkin olursa kuruluşun ancak belli kurallara bağlı bir düzen için de işlemesini sağlamağa yönelmiş bir yetkiler bütününü anlamıştır kuruluşun yönetimine şu veya bu şekilde el atma ve onu gözetim ve denetim yetkisini kullananın iradesine göre çalışmaya zorlama yetkisini kapsamaz kaldı ki anayasanın değişik maddesinin son fıkrasında bakanlar kurulunun belli üniversite veya üniversiteye bağlı fakülte kurum ve kuruluşların yönetimine el koymasından söz edilmişken ikinci fıkrasında hükümetin değil devletin gözetim ve denetiminden söz edilmekte bulunmasının anlamı vardır ki buna dayanılarak bu denetim ve gözetim siyasal gücün veya çıkar çevrelerinin etkisi dışında tutulabilecek bir organ eliyle gerçekleştirilmesi gerektiği savunulabilir denilmiştir halbuki yüksek öğretim ve üniversite denetleme kurulları tamamen siyasal iktidarın yetkisi altında bulunan kuruluşlardır üniversitelerarası kurula gelince da hükümetin doğrudan doğruya veya dolaylı olarak seçtiği rektörlerin ve özerk olmayan üniversite temsilcilerinin katılması ile üniversite dışı etkileri açık bir hale getirilmiştir anayasa mahkemesi sayılı kararında aynı konu hakkında şu görüşü ileri sürmüştür devletin denetim ve gözetim yetkisi hükümetin yönetim özerkliği bulunan bir kuruluşun yönetim işlerine karışmasını haklı göstermez çünkü yönetime üniversite dışındakiesas sayısı karar sayısı bir organ veya yerin karışması durumunda bir yandan üniversitenin kendisince seçilen organlar eliyle yönetildiğinden söz edilemiyeceği gibi öte yandan devlet gözetim ve denetiminin kabul edilmesi ile güdülen ereğin sınırlan da aşılmış olur anayasanın değişikliği ile üniversitenin devlet gözetim ve denetimi altında konulması özerk bir kuruluş olan üniversitelerin yalnızca bilimsel gereklere göre ve özgürlük ortamında öğretim ve araştırma yapmak olan amaçlarından sapmaları önliyecek bir ereklere varılmasını sağlamak düşüncesine dayanmaktadır üniversite dışındaki bir yerin yönetime katılması ise belli bir ölçüde herhangi bir siyasal gücün üniversite yönetimi üzerinde etkili olması sonucunu doğurur üniversitenin yalnızca bilimin nesnel gereklerine göre ve özgürlük içinde çalışmasını kısıtlar bu açıklamalardan ve aşağıdaki açıklamalardan anlaşılacağı üzere yüksek öğretim ve üniversite denetleme kurumları gibi üniversite dışı kuruluşların anayasa hükümleri ile bağdaştırılması mümkün değildir ve bu kuruluşların devletin gözetim ve denetimini veya planlama ve koordinasyonu sağlama gibi nedenlerle de olsa üniversitelerin yönetim ve denetimine etki yapabilmesi anayasanın maddesine aykırıdır bu nedenle sayılı yasanın ve maddelerinin iptali gerekir yüksek öğreti̇m kurulu sayılı yasanın maddesi yüksek öğretim kurulu yüksek öğretimin bütünlüğü anlayışı içinde çağdaş bilim ve teknolojinin gereklerine ve devlet kalkınma planının temel ilke ve politikalarına uygun olarak yüksek öğretim alanına yön vermek amacıyla gerekli inceleme araştırma ve değerlendirmeleri yapmak yüksek öğretim kurumları arasında koordinasyonu sağlamak uygulamaları izleyerek yetkili makam ve mercilere önerilerde bulunmakla görevli bir kuruldur bu duruma göre kurulun amacı üniversitelere yön vermektir üniversite dışı kuruluşların üniversitelere yön vermesinin anayasanın maddesinin öngördüğü idarî ve bilimsel özerklikle bağdaştırılması olanağı yoktur bunun nedenleri yukarıda üniversitelerüstü kuruluşlarla ilgili genel değerlendirmede açıklanmıştır bu bakımdan sayılı yasanın maddesinin tümünün iptali gerekir üncü madde hakkındaki iptal istemimiz kabule değer bulunursa aşağıda açıklayacağımız ve yüksek öğretim kuruluna ilişkin hükümlerin uygulama niteliğini kaybeden hükümler olarak iptali gerekecektir ncü madde hakkındaki iptal istemimiz red edildiği taktirde aşağıda açıklanacak hükümlerin ayrıca incelenip değerlendirilmesi gerekecektir sayılı yasanın maddesi yüksek öğretim kurulu millî eğitim bakanlığının başkanlığında her üniversitenin yetkili organınca profesörler arasından iki yıl için seçilecek birer temsilci ile kuruldaki üniversite temsilcileri sayısı kadar aynı süre ile millî eğitim bakanının teklifi üzerine bakanlaresas sayısı karar sayısı kurulunca atanacak üyelerden kurulur bu şekilde atananlar arasında resmî yüksek öğretim kurumları maliye millî eğitim gençlik ve spor bakanlıkları ile devlet planlama teşkilâtından ve türkiye bilimsel ve teknik araştırma kurumundan en az birer üyenin bulunması şarttır yüksek öğretim kurulunun göstereceği üç aday arasından millî eğitim bakanı tarafından bir genel sekreter tayin edilir genel sekretere bağlı olarak sekreterlik işlerini ve kurulca verilecek diğer görevleri yürütmek üzere millî eğitim bakanlığında bir sekreterlik kurulur yüksek öğretim kurulu millî eğitim bakanının daveti üzerine toplanır birinci fıkra yüksek öğretim kurulunun kimlerden oluşacağını belirten bu fıkra hükmünün anayasanın maddesinin buyruğu olan üniversitelerin kendilerince seçilmiş organlar eliyle yönetilmesi ilkesi ile bağdaştırılması mümkün değildir bu fıkra hükmüne göre kurul iki grup üyeden oluşmaktadır üniversite dışı kuruluşların temsilcileri bunların sayısı üniversite temsilcilerinin sayısına eşit olacaktır nitelikleri ise yürütme organınca takdir edilecektir bunlardan altısının bağlı olacağı kamu kuruluşlarının isimlerinin belirtilmesi ile yetinilmiştir eşit sayıdaki üniversite içi ve dışı temsilciler millî eğitim bakanının başkanlığında çalışacaktır üniversitelerin bilimsel ve idarî çalışmaları üzerinde doğrudan doğruya veya dolayısiyle büyük etkiler yapabilecek olan bir kuruluşta üniversite dışı güçlerin temsilcilerinin bulunması ve hele bunların çoğunlukta olması üniversitelerin kendilerince seçilmiş organlar eliyle yönetileceği yolundaki anayasal kuralla bağdaşamaz bu sav anayasa mahkemesinin çeşitli kararları ile desteklenmektedir nitekim yüksek mahkemenin sayılı yasanın iptaline ilişkin ve sayılı kararında üniversite niteliğinde bulunan kurumların ortaklaşa çalışmalarını düzenleyecek olan böyle bir örgütün bu tür özerk kuruluşların yönetimine dışarıdan karışılmasını önleyecek biçimde kurulmuş bulunması anayasanın değişik maddesi ile tanınan yönetim özerkliğinin ve bunun gereği olan kendi kendini yönetme ilkelerinin doğal bir sonucudur denilmiştir bu gerekçe ile akademilerarası kurula millî eğitim bakanının başkanlık edeceği ve bu kurulun toplantılarına millî eğitim bakanının teknik öğretimi idare eden müsteşarı ile talim terbiye dairesi başkanı veya görevlendireceği bir üyenin katılması anayasaya aykırı bulunarak iptal edilmiştir bu bakımdan millî eğitim bakanının başkanlığına ve üniversite dışı kuruluşların temsilcilerinin bu kurula katılmasını öngören hükümler anayasanın maddesinin hükümlerine aykırıdır üniversite temsilcileri aynı fıkrada her üniversitenin yetkili organınca profesörler arasından seçilecek temsilcilerden söz edilmektediresas sayısı karar sayısı sayılı kanunun tümünün incelenmesinden anlaşılacağı üzere adı geçen yasanın yürürlüğe girmesinden sonra da ülkemizde iki tür üniversite mevcut olmaya devam etmektediranayasanın maddesine tabi olan başka bir deyimle kendilerince seçilen organlar eliyle yönetilen üniversiteler ve aynı maddenin ikinci fıkrasının son cümlesinde öngörülen ve özel kanuna göre kurulan devlet üniversiteleri i̇kinci grupta bulunan üniversiteler halen kendileri tarafından seçilen organlar eliyle yönetilmektedir örneğin atatürk üniversitesinde rektör sayılı yasanın maddesi uyarınca millî eğitim bakanı tarafından atanmaktadır orta doğu teknik üniversitesinde yönetim bakanlar kurulunca seçilen mütevelli heyetinin denetim ve gözetimi altındadır ve bu heyet tarafından seçilen rektörün üniversite tüzel kişiliğini temsil yetkisi yoktur halen siyasal iktidarın etkisi altında olan bu üniversitelerin temsilcilerinin tüm üniversitelerin üzerinde etkili olacak yüksek öğrenim kuruluna katılmaları millî eğitim bakanının ve diğer hükümet temsilcilerinin bu kurula katılmalarına benzer sonuçlar doğuracaktır yukarıda açıklanan nedenlerle sayılı yasanın maddesinin birinci fıkrasının da tümünün iptali gerekir i̇kinci fıkra bu fıkra yüksek öğretim kurumu genel sekreterinin atanmasını millî eğitim bakanının yetkisine bırakmıştır üniversitelerin yönetiminde etkili olabilecek bu göreve yapılacak atamanın millî eğitim bakanının yetkisine bırakılması yukarıda açıklanan nedenlerle anayasaya aykırıdır bu nedenle sayılı kanunun maddesinin ikinci fıkrasının tümünün iptali gerekir üçüncü fıkra üniversitenin yönetimine etkili olabilecek yüksek öğretim kurulunun sekreteryasının millî eğitim bakanlığına bağlı olmasını öngören üçüncü fıkra hükmü de üniversitelerin idarî özerklikleri ile bağdaşmıyacağından anayasanın maddesine aykırıdır ve fıkranın tümünün iptali gerekir dördüncü fıkra yüksek öğretim kurulunun millî eğitim bakanı tarafından toplantıya çağnlabilmesi anayasaya aykırıdır nitekim anayasa mahkemesi sayılı kararında bakana akademilerarası kurulu toplantıya çağırma yetkisini veren sayılı kanunun maddesi hükmünü anayasanın maddesine aykırı olduğu gerekçesi ile iptal etmiştir bu nedenle sayılı kanunun maddesinin dördüncü fıkrasının yüksek öğretim kurulu millî eğitim bakanının daveti üzerine toplanır hükmünün iptali gerekir sayılı yasanın nci maddesi yüksek öğretim kurulunun görev ve yetkileri şunlardır ve ilgili kuruluşların senatolarca tespit edilen ideal kadrolarını dengeli bir şekilde düzenlemekesas sayısı karar sayısı üniversitelerin yüksek öğretimin bütünlüğü çerçevesi içinde yüksek dereceli okullara akademik yönden yapabilecekleri yardımları ve bu alandaki gözetim hizmetlerinin esaslarını ilgili kurumlara birlikte saptayarak gereğini istemek ve sonuçlarını izlemek kalkınma plânının gerektirdiği araştırma konuları ile özel araştırma fonlarının üniversitelere dağıtım üniversitelerarası işbirliği halinde yapmak yüksek öğretim kurumlarının öğrencilerinden alınacak ücret ve harçlar konusunda gerekli esasları tesbit etmek ve denkliği sağlamak uluslararası bilimsel kuruluşlara katılmak amacını güden millî komiteler kurmak denetlemek ve gereken mali desteği sağlamak a bendi bu bent hükümleri yüksek öğretim kuruluna ilgili kuruluşların senatolarınca tesbit edilen ideal kadrolarını dengeli bir şekilde düzenlemek yetkisi vermektedir i̇deal kadrolar bir fakültenin veya ona bağlı kuruluşların tam gelişmiş duruma vardıkları vakit her zaman ortaya çıkabilecek ayrılma ve ölüm gibi ihtimalleri de gözönünde bulundurarak hazırlandığı öğretim üye ve yardımcıları kadrolarının bütünüdür bu kadroların düzenlenmesi maddenin bendinde olduğu gibi üniversite dışı bir kuruluşun takdirine bırakılacak olursa üniversite dışı güçlerin üniversitelerin gelişmesini engellemesi kaçınılmaz bir durum olarak ortaya çıkacaktır bu hali üniversitelerin kendi kendilerini yönetme ilkesi ile bağdaştırmak mümkün değildir nitekim anayasa mahkemesi sayılı kararında üniversiteler kendi öğretim üyeleri ile yardımcılarının görevlerini bu görevlerin gerektirdiği nitelikleri kendisi tesbit edebilmeli öğretim araştırma yayın ve genellikle üniversitelerin yönetimi için gerekli personel sayısını ve bunların görev ve yetkilerini kendisi belli etmelidir yukarıdaki fıkralara göre kurulacak öğretim ve yönetim kadrolarına ihtiyaç oranında elemanları kendisi tedarik etmeli ve bunların atanma meslekte ilerleme ve hizmetten çıkarma işlemlerini kendisi yapmalıdır yukarıda belirtilen hususlardan kanun konusu olanlar doğrudan doğruya üniversite tarafından hazırlanacak başkaca bir i̇dare kademesinin tasvip ve tasdikine muhtaç olmadan hükümet vasıtası ile yasama organına sunulabilmelidir denilmiştir bu bakımdan ideal kadroları düzenlemek yetkisinin üniversite dışı bir kuruluş olan yüksek öğretim kuruluna verilmesi üniversitelerin kendilerince seçilmiş organlar eliyle yönetileceği ilkesini getiren anayasanın nci maddesinin ikinci fıkrasına aykırıdır i̇deal kadroların düzenlenmesini yüksek öğretim kuruluna bırakan hüküm anayasanın maddesinin üçüncü fıkrası ile üniversite öğretim üye ve yardımcılarına sağlanan teminat ilkesine de aykırıdır gerçekten de yüksek öğretim kurulu ideal kadrolarda yapacağı ayarlamalar sonucunda halen kadrosuz profesör ve eylemli doçent olarak çalışmakta olan öğretim üyelerini kadro fazlası haline getirebilecek ve böylelikle anayasanın maddesineesas sayısı karar sayısı aykırı olarak sözü geçen öğretim üyelerini herhangi bir üniversitede görev almaya zorlayabilecektir sayılı yasa geçici madde yüksek öğretim kurulu yine aynı yetkiyi kullanarak ideal kadrolar üzerindeki tasarrufları ile belli bir fakültenin öğretim üyesi sayısını azaltıp fakültede yetişmiş olan doçentlerin sayılı kanunun maddesi gereğince başka fakültelere kaydırılmasını gerçekleştirebilecektir bu durum belli bir fakülteyi zayıflatabilecek ve bazı hallerde örneğin kanunun maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarının uygulanmasında olacağı gibi ilgilinin öğretim üyeliğinden ayrılmaya zorlanması sonucunu da doğurabilecektir yüksek öğretim kurulunun ideal kadrolar üzerinde yapacağı kısıtlamalarla kanunun maddesinin uygulanması sonucunda bazı öğretim üyelerinin profesörlüğe yükseltilmeleri önlenebilecek ve böylelikle bazı bilim dallarının kürsü veya bölümlerin bilimin ihtiyaçlarına ve gerçeklerine aykırı olarak siyasal iktidar tarafından gelişmesinin engellenmesi de mümkün olacaktır bu nedenlerle sayılı yasanın maddesinin bendindeki ve ilgili kuruluşlar senatolarınca tespit edilen ideal kadrolarını dengeli bir şekilde düzenlemek hükmünün iptali gerekmektedir c bendi bu bentle yüksek öğretim kuruluna üniversitelerin yüksek dereceli okullara akademik yönden ne yoldan yardım edileceğini saptamak ve gereğini istemek yetkileri verilmiştir bu yetkiler üniversitelerin bilimsel ve idarî özerkliği ile bağdaştırılamaz zira bu hüküm sayesinde belli bir üniversitenin imkânları müsaade etmese bile belli bir yüksek okula yardım etmeye zorlanması olanağı ortaya çıkacak ve bu yolda karar yetkisi üniversite dışı bir kuruluş olan yüksek öğretim kurulunun elinde bulunacaktır üniversitelerin diğer bilim kuruluşlarına yardımını öngörmek ve bunu anayasaya uygun olarak düzenlemek mümkündür nitekim yeni kurulan üniversitelere yapılacak yardım genel olarak sayılı kanunun maddelerinde ve öğretim üyesi yardımı maddede ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiştir böylelikle yardım edecek üniversitelerin zor duruma düşme tehlikesi ve öğretim üyesi yardımının siyasal nedenlere dayanan kişisel baskı vasıtası olabileceği kuşkusu ortadan kaldırılmıştır üniversitelerin yüksek dereceli okullara akademik yönden yapacakları yardım konusunda aynı yolun seçilmemiş olması ve bu yardımın esaslarımın üniversite dışı bir kuruluşa bırakılması anayasanın üniversitelere tanıdığı bilimsel ve idarî özerklikle bağdaşamaz bu nedenlerle sayılı yasanın maddesinin bendinin tümünün iptali gerekir e bendi bu bentle kalkınma plânının gerektirdiği araştırma konuları ile özel araştırma fonlarının üniversitelere dağıtımını üniversiteler arası işbirliği halinde yapmak hükmü getirilmiştir üniversiteleri diğer öğretim kurumlarından ayıran en önemli nitelik üniversitelerin hem öğretim hem de araştırma görevlerine sahip olmasıdır ve üniversitenin araştırma görevini öğretim görevinden ayırmak mümkün değildir üniversiteler yetiştirdikleri öğrencilerin nitelik ve nicelikleri kadar hatta ondan çok gerçekleştirdiği araştırmalarla ülkeye bilime hizmet ederler gelişirler ve ün kazanırlaresas sayısı karar sayısı bu bakımdan araştırma konularının ve araştırma fonlarının üniversitelerarası dağıtılması üniversitelerin varlıkları ile yakından ilgili olup bir üniversitenin bu yoldan canlandırılması veya öldürülmesi mümkündür bu kadar önemli bir yetkinin yüksek öğretim kuruluna bırakılması siyasal iktidarların veya çıkar guruplarının üniversitelerin bilimsel çalışmalarında hatta varlıklarında doğrudan doğruya etkili olması sonucunu doğuracaktır böylelikle üniversite dışı güçler araştırma konularının ve araştırma fonlarının dağıtım yolu ile bazı üniversiteleri diğerlerinin aleyhine geliştirebilecek ve yine aynı yolla bazı üniversiteleri veya fakülteleri araştırma imkânından yoksun lise üstü öğretim yapan meslek okulları haline getirebilecektir bu duruma düşmek istemeyen üniversiteler ise bilimsel gerçekleri ifade etmek yerine iktidarda bulunan güçlerin arzularına göre hareket etmek zorunluğunda kalacaklardır böylelikle anayasanın maddesi ile yaratılıp yaşatılmak istenilen özerk üniversite sadece şekil bakımından özerk aslında iktidarı elinde bulunduran güçlerin emrinde bulunan bir kuruluş haline gelecektir bu bakımlardan sayılı yasanın maddesinin bendinin tümünün iptali gerekir f bendi bu bent hükmü ile yüksek öğretim kuruluna üniversite öğrencilerinden alınacak harç ve ücretleri saptama yetkisi verilmiştir bu hüküm sayılı yasanın üncü maddelerinde belirtilen yetkileri aşan ve üniversitelerin yönetimine müdahaleye imkân veren bir hükümdür üniversite öğretiminin paralı olması hakkındaki görüşlerimiz maddenin iptali istemi dolayısiyle ileride açıklanacaktır üçüncü bölüm no lu açıklama ancak üniversite öğretiminin paralı olması ilkesi benimsense bile üniversitenin öğrenciden alacağı ücret veya harcın miktarının ve almış şeklinin üniversite dışı bir organca saptanmasını üniversitenin idarî özerkliği ile bağdaştırmak mümkün değildir çeşitli üniversiteler ve fakülteler arasında bu bakımdan denklik sağlamak isteği ise sözü edilen hükmün anayasaya aykırılığını ortadan kaldırmaz aynı sonucu bu yetkiyi üniversitelerarası kurula vererek sağlamak mümkündür bu bakımlardan sayılı yasanın nci maddesinin bendinin tümünün iptali gerekir g bendi bu bent hükmü ile üniversitelerin milletlerarası bilimsel kuruluşlarla ilişki kurması imkânı kısıtlanmaktadır üniversitelerin fakültelerin hatta daha küçük çalışma birimlerinin uluslararası kuruluşlarla işbirliği yapması kuruluşlara katılması onların bilimsel özerkliklerinin doğal bir sonucudur bilimsel hayatta çok büyük önemi olan bu çeşit ilişkilerin kurulmasında ve gelişmesinde üniversite dışı bir kuruluşu yetkili kılmak bilimsel özerklik kavramı ile bağdaştırılamaz zira bu yetkinin yüksek öğretim kuruluna verilmesi sonucunda siyasal iktidarların tasvip etmediği bilimsel ilişkilerin kurulamaması ve malî desteği bilimin gereklerinden çok siyasal iktidarların arzularına göre dağıtılması tehlikesi ortaya çıkacaktır bu bakımlardan sayılı yasanın nci maddesinin bendinin tümünün iptaligerekir sayılı yasanın nci maddesinin birinci fıkrasıesas sayısı karar sayısı doçentlik unvanını kazandıktan sonra üniversitelerde çalışmak isteyenler yüksek öğretim kurulunun göstereceği bir veya birden fazla üniversite veya bağımsız fakültenin açık doçentlik kadrolarına tüzüğüne göre seçilerek tayin edilirler görüldüğü üzere bu hükümle yüksek öğretim kurulu üniversite öğretim üyeliğinin ilk kademesi olan doçentliğe yapılacak tayinlerde etkili bir şekilde müdahale edebilecek duruma getirilmiştir zira tayinler ancak yüksek öğretim kurulunun göstereceği kadrolara yapılabilecek adı geçen kurul kadro göstermediği takdirde tayin yapılamıyacaktır aynı maddenin üçüncü fıkrasına göre yüksek öğretim kurulunun gösterdiği kadroya müracaat etmeyenler veya açık kadro olduğu halde seçilmeyenler istifa etmiş sayılacaklar kendilerine kadro gösterilmeyenler ise asistanlık kadrosunda göreve devam edebileceklerdir halbuki özerkliğin en mühim ilkelerinde birisi üniversitelerin kendi öğretim üye ve yardımcılarını hiç bir dış etki olmaksızın kendisinin atayabilmesidir anayasa mahkemesi kararı ancak üniversite dışı bir kuruluş olan yüksek öğretim kurulunun göstereceği kadroya tayin yapabilen bir üniversitenin yönetim özerkliğine sahip olduğu düşünülemez bu bakımdan sayılı yasanın nci maddesinin birinci fıkrasındaki yüksek öğretim kurulunun göstereceği bir veya birden fazla deyiminin iptali gerekir sayılı yasanın maddesinin birinci fıkrası bu fıkra hükmüne göre öğretim üyeleri ile asistanları esasları yüksek öğretim kurulunca tespit edilecek belirli saatleri içinde görevleri başında bulunmakla yükümlü olacaktır bu hükümle yüksek öğretim kuruluna üniversitelerin yönetimine öğretim üye ve asistanların bilimsel çalışmalarının düzenlenmesine müdahale etmek imkânı tanınmış olmaktadır bu bakımdan sayılı yasanın maddesinin birinci fıkrasındaki esasları yüksek öğretim kurulunca tespit edilecek deyiminin iptali gerekir sayılı yasanın maddesinin altıncı fıkrası yeni bir üniversitenin veya bir üniversiteye bağlı olmayarak açılacak fakültelerin kuruluşlannda istekleri ile görevlendirilecek öğretim üyeleri yüksek öğretim kurulunun talebi ile üniversitelerarası kurulun seçimi ile tayin olunurlar bu hükmün üniversitelerin özerklikleri ile bağdaştılması mümkün değildir tayinin üniversitelerarası kurulun seçimi ile tekemmül etmesi dahi bu hükmü anayasaya uygun hale getirmeye yetmez zira yüksek öğretim kurulunun talebi olmaksızın hiçbir tayin işlemini yapmak mümkün olmayacaktır gerçekten tayini yüksek öğretim kurulu yapacak üniversitelerarası kurulun bu işleme katılması bir görünüşten ibaret kalacaktır bu nedenle sayılı yasanın maddesinin altıncı fıkrasındaki yüksek öğretim kurulunun talebi ve deyiminin iptali gerekiresas sayısı karar sayısı sayılı yasanın maddesinin birinci fıkrası üniversitelere giriş insan gücü planlanması üniversitelerin kapasiteleri öğrencilerin yetenekleri ve yüksek öğretim kurulunun önerileri dikkate alınmak suretiyle üniversitelerarası kurulca düzenlenir hükmün yazılış biçimine göre üniversitelerarası kurul üniversiteye girişi düzenlerken yüksek öğretim kurulu önerilerini dikkate almak yani önerilere uygun hareket etmek zorunluğundadır üniversiteye girişin siyasal iktidarın etkisi altında düzenlenmesi hizmetin gereği gibi yürütülmesini önleyebilecek ve üniversitenin yönetimine dışardan yapılan bir müdahale teşkil edecektir ülkemizde yıllardanberi çeşitli hükümetlerin ve çeeşitli baskı gruplarının üniversiteleri daha fazla gittikçe artan sayıda öğrenci alınması için tazyik altında bulundurdukları herkesçe bilinen bir gerçektir üniversitelerimiz bu siyasal veya başka nedenlerle yapılan baskılara dayanabilmişler ve öğretimin olduğu kadar araştırmanın da niteliğini düşürmeden anılabilecek öğrenci sayısını saptayabilmişlerse bu anayasanın kendilerine tanıdığı özerklik sayesinde mümkün olmuştur sayılı yasa bu konuda yüksek öğretim kurulunun önerilerini dikkate alma mecburiyetini getirmekle üniversitelerin idarî ve bilimsel özerkliğine aykırı bir hüküm sevketmiştir bu bakımdan sayılı yasanın maddesinin birinci fıkrasındaki ve yüksek öğretim kurulunun önerileri deyiminin iptali gerekir sayılı yasanın maddesinin birinci fıkrası bu fıkrada sayılan sosyal hizmetlerin bazı üniversitelerimizde gereği gibi yürütülmemiş olması üniversitelere sağlanan bütçe olanaklarının yetersizliğindedir yasanın bu hizmetleri üniversitenin görevleri arasında sayması bundan böyle üniversitelerimizin yeter derecede malî imkâna kavuşturulacağının bir delili sayılabilir ancak üniversitenin yönetimine ilişkin bu hizmetlerin programlaştırılmasının yüksek öğretim kuruluna bırakılması ve üniversitelere bu kurulun yapacağı programlar uyarınca hareket etmek zorunluğunun yükletilmesi üniversitelerin kendilerince seçilen organlar eliyle yönetileceği ilkesi ile bağdaşamaz bu bakımdan sayılı yasanın maddesinin birinci fıkrasındaki yüksek öğretim kurulunun yapacağı plan ve programlar uyarınca deyiminin iptali gerekir sayılı yasanın maddesinin birinci fıkrası üniversitede ve bunlara bağlı kuruluş ve birimlerde yetkili organın teklifi ve yüksek öğretim kurulunun onayı ile döner sermaye işletmeleri kurulabilir görüldüğü üzere üniversiteler ve bunlara bağlı kuruluş ve birimlerde döner sermaye işletmelerinin kurulabilmesi yüksek öğretim kurulunun onanıma bağlanmıştıresas sayısı karar sayısı döner sermaye işletmelerinin bazı üniversitelerin özellikle bazı fakültelerin öğretim ve araştırma görevleri yanı sıra bir takım hizmetleri halka götüren ve bu hizmetlerde çalışan öğretim üye ve yardımcılarına ek malî olanaklar sağlayarak tam gün çalışmayı teşvik eden kuruluşlar olduğu malumdur ve döner sermaye işletmelerinin yönetimi üniversite yönetiminin bir bölümünü teşkil eder bu bakımdan bu işletmelerin kurulmasını yüksek öğretim kurulunun onamına bağlayan hüküm üniversitelerin kendi organları eliyle yönetileceği hakkındaki anayasal kurala aykırıdır bu nedenle sayılı yasanın maddesinin birinci fıkrasındaki yetkili organın teklifi ve yüksek öğretim kurulunun onayı ile deyiminin iptali gerekir üni̇versi̇te denetleme kurulu sayılı yasanın maddesi üniversite denetleme kurulu üniversiteler üzerinde devletin gözetim ve denetimini sağlamak üzere başbakanlığa bağlı olarak çalışan bir kuruluştur kurul başbakanın başkanlığında millî eğitim bakanı adalet bakanı bu kanuna tabi üniversitelerin rektörlük yapmış öğretim üyeleri arasından kura ile üç yıl süre için seçilmiş üç üye devlet planlama teşkilâtı müsteşarı millî güvenlik kurulunun dekanlık yapmış öğretim üyeleri arasından üç yıl süre için seçeceği bir üyeden kurulur başbakanın katılmadığı hallerde kurula milli eğitim bakanı başkanlık eder kurulun sekreterlik işleri başbakanlık tarafından düzenlenir ve yürütülür daha önce de açıklandığı üzere devletin gözetim ve denetimini sağlama nedeni ile hükümetin üniversiteler üzerinde egemenlik kurması onun çalışmalarına kendi isteklerine uygun bir yön vermesi üniversiteleri denetlemesi düşünülemez nitekim anayasanın maddesinin son fıkrasında bakanlar kuruluna yetki tanıyan anayasa koyucu aynı maddenin ikinci fıkrasında açık olarak devletin gözetim ve denetiminden söz etmiştir bu bakımdan yönetimin ayrılmaz bir parçası olan denetimi siyasal iktidarın başında bulunan başbakanın başkanlığında iki bakan ve bir müsteşarın katılacağı bir kurula bırakmak anayasaya aykırı bir durum meydana getirmektedir üniversite denetleme kuruluna katılacak rektörlerin ve dekanın seçilme şekilleri anayasanın maddesinin ikinci fıkrasında öngörülen ve üniversitelerin kendi seçtikleri organlar eliyle yönetilme ilkesine aykırıdır zira rektörler kura ile dekan ise milli güvenlik kurulu tarafından seçilmektedir yani bu seçimlerde üniversitelerin hiç bir katkısı yoktur bu durumun anayasaya aykırılığı açıktır diğer taraftan kurula katılacak olan dekanlık yapmış öğretim üyesinin millî güvenlik kurulu tarafından seçilmesi maddenin ikinci fıkrasına olduğu kadar anayasanın maddesinin üçüncü fıkrasına da aykırıdır gerçekt