esas sayısı karar sayısı  sayılı kanunun maddesiyle değiştirilen sayılı vergi usul kanununun mükerrer maddesinin birinci fıkrasının numaralı bendindeki  mükelleflerin maliye bakanlığına bağlı vergi dairelerine vadesi geçmiş vergi borcu bulunmadığına ilişkin belge arama zorunluluğu getirmeye i̇fadesinin anayasaya aykırılığı düzenlemenin anlam ve kapsamı tarihli ve sayılı kanunun maddesiyle sayılı vergi usul kanununun mükerrer maddesinin birinci fıkrasına eklenen numaralı fıkra ile maliye bakanlığı vergi güvenliğini sağlamak amacıyla niteliklerini belirleyip onayladığı elektrikli elektronik manyetik ve benzeri cihazlar ve sistemleri kullandırmaya bu cihaz ve sistemler vasıtasıyla bandrol pul barkod halogram kupür damga sembol gibi özel etiket ve işaretlerin kullanılmasına ilişkin zorunluluk getirmeye uygulamaya ait usûl ve esasları belirlemeye yetkili kılınmıştır bu defa sayılı kanunun maddesiyle sayılı kanunun mükerrer maddesinin birinci fıkrasının numaralı bendi yeniden düzenlenerek maliye bakanlığına verilen vergi güvenliğini sağlamak için elektrikli elektronik manyetik ve benzeri cihazlar ve sistemleri kullandırma ve bu cihaz ve sistemler vasıtasıyla bandrol pul barkod hologram kupür damga sembol gibi özel etiket ve işaretlerin kullanılmasına ilişkin zorunluluk getirme yetkisi aynen korunur iken maliye bakanlığına ayrıca mükelleflere bandrol pul barkod hologram kupür damga sembol gibi özel işaretlerin verilmesinde maliye bakanlığına bağlı vergi dairelerine vadesi geçmiş borcu bulunmadığına ilişkin belge arama zorunluluğu getirme bu zorunluluk kapsamına girecek amme alacaklarını tür ve tutar itibarıyla tespit etme ve hangi hâllerde bu zorunluluğun aranılmayacağına ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisi tanınmaktadır bu düzenlemelerle maliye bakanlığı vergi güvenliğini sağlamak amacıyla bir yandan mükelleflere elektrikli elektronik manyetik ve benzeri cihaz ve sistemler ile bu cihaz ve sistemler vasıtasıyla bandrol pul barkod hologram kupür damga sembol gibi özel etiket ve işaretleri kullandırma zorunluluğu getirirken diğer yandan da mükelleflere bandrol pul barkod hologram kupür damga sembol gibi özel işaretlerin verilmesinde mükelleflerden vergi dairelerine vadesi geçmiş borcu bulunmadığına ilişkin belge isteyecektir böylece vadesi geçmiş vergi borcu olmadığına ilişkin belge getiremeyen mükellefler hem maliye bakanlığının zorunlu tuttuğu elektrikli elektronik manyetik ve benzeri cihaz ve sistemleri kullanma zorunluluğuna uymadıkları gerekçesiyle cezalı duruma düşecekler hem de vadesi geçmiş vergi borcu olan mükelleflere bandrol pul barkod hologram kupür damga sembol gibi özel etiket ve işaretler verilmeyerek ticaret yapmaları ve dolayısıyla vergi borcundan dolayı serbest girişim özgürlükleri engellenecektir anayasaya aykırılık sorunu anayasanın maddesinde hukuk devleti ilkesi cumhuriyetin temel nitelikleri arasında sayılmış maddesinde çalışma ve sözleşme hürriyeti düzenlenmiş esas sayısı karar sayısı maddesinde vergi ödevi mali güç ölçütüne bağlanmış maddesinde ise temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmasının demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olmayacağı belirtilmiştir yasa koyucunun kamu giderlerini karşılamak üzere mali güç ölçütüne göre ödenecek vergilerde vergi kayıp ve kaçaklarını önlemek amacıyla mükelleflerin mali gücünevergi matrahına ulaşmak için teknolojinin elverdiği hukuka uygun vergi güvenlik önlemlerini hukuk düzenine taşıması olağandır nitekim maliye bakanlığına elektrikli elektronik manyetik ve benzeri cihazlar ve sistemler ile bu cihaz ve sistemler aracılığıyla bandrol pul barkod hologram kupür damga ve sembol gibi özel etiket ve işaretlerin kullanılmasını zorunlu kılma yetkisi verilmesi mükelleflerin mali gücüne ulaşarak vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımını sağlama amacına yöneliktir bu nedenle de adalet hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerinin gereği ve sonucudur ancak mükelleflerin vergi matrahınamali gücüne ulaşmak başka şey vergi tahsilatını sağlamak ise bambaşka bir şeydir tüm borçlar gibi vergi borçları da ekonomik ve ticari hayatın dinamiklerine göre şekillenir ekonominin genel düzeyi ve işleyişi izlenen para maliye ve ticaret politikaları ile ekonomik konjonktüre göre borçlar artar veya azalır konu vergi ise vergi borcunun zamanında ödenmemesi halinde vergi alacağına gecikme zammı ve faiz uygulanması gibi mali cebri icra gibi zorlayıcı ve cezalandırıcı hukuki almaşıklar devreye sokulur mükellefin vergi borcunu ödemesi için faaliyette bulunmasını yasaklama ya da faaliyette bulunamaz hale getirme alacağın tahsiline hizmet etmez alacağın tahsili ancak mükellefin faaliyetine devam ederek borcunu ödeyebilecek kazanç elde etmesi ile mümkündür nitekim devlet il özel idareleri ve belediyelere ait vergi resim harç ceza tahkik ve takiplerine ait mahkeme masrafları vergi cezası para cezası gibi asli gecikme zammı faiz gibi feri kamu alacakları ile bunların takip masrafları hakkında sayılı amme alacaklarının tahsil usulü hakkında kanun hükümleri uygulanmaktadır bu bağlamda mükelleflerin vergi matrahınamali gücüne ulaşmak için vergi tahsilatını sağlamanın mükelleflerin vergi matrahına ulaşmanın alt bileşeni haline getirilmesi anayasaya ve hukuka aykırı olmanın yanında bütünüyle çelişkili bir durumdur anayasanın maddesinde belirtilen hukuk devleti insan haklarına dayanan bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren eylem ve işlemleri hukuka uygun olan her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan yargı denetimine açık olan devlettir yasaların genel objektif adil kurallar içermesi kamu yararını sağlama amacına yönelik olması ve hakkaniyeti gözetmesi hukuk devleti olmanın gereğidir bu nedenle kanun koyucunun hukuki düzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde adalet hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanması gerekir yasa koyucu yasal düzenlemeler yaparken hukuk devleti ilkesinin bir unsuru olan ölçülülük ilkesiyle bağlıdır ölçülülük ilkesine göre devlet sınırlamadan beklenen kamu yararı ile bireyin hak ve özgürlükleri arasında adil bir dengeyi sağlamakla yükümlüdür ölçülülük ilkesi ‘elverişlilik ‘gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt unsurdan oluşur ‘elverişlilik başvurulan önlemin ulaşılmak istenen amaç için elverişli olmasını gereklilik başvurulan önlemin ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli olmasını ve ‘orantılılık iseesas sayısı karar sayısı başvurulan önlem ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul meşru ve adil bir dengenin olmasını ifade etmektedir mükelleflerin vergi ödeme gücünevergi matrahına ulaşmak için maliye bakanlığına elektrikli elektronik manyetik ve benzeri cihazlar ve sistemler ile bu cihaz ve sistemler aracılığıyla bandrol pul barkod hologram kupür damga ve sembol gibi özel etiket ve işaretlerin kullanılmasını zorunlu kılma yetkisi verilmesi kamu yararının gereğidir ancak mükelleflerin ticari faaliyette bulunabilmeleri veya ticari faaliyetlerini sürdürülebilmeleri için maliye bakanlığı tarafından zorunlu tutulan bandrol pul barkod hologram kupür damga sembol gibi özel etiket ve işaretlerin mükelleflere verilmesinin maliye bakanlığına bağlı vergi dairelerine vadesi geçmiş vergi borcu bulunmadığına ilişkin belgeye bağlanması vergi ödeme gücüne ulaşma amacı için elverişli ve gerekli olmamanın yanında vadesi geçmiş vergi borcunun tahsili için de elverişli ve gerekli değildir vadesi geçmiş vergi borcunun tahsilini sağlamak amacıyla mükelleflere bandrol pul barkod hologram kupür damga sembol gibi özel işaretler verilmemesi yoluyla ticari faaliyette bulunmalarının engellenmesi ise adil ve hakkaniyete uygun olmadığı gibi orantılılık ilkesi ile de bağdaşmamaktadır kaldı ki anayasanın maddesinde devlete özel teşebbüsün gelişmesini sağlamaya dönük ekonomik ve sosyal politikalar uygulama ve özel teşebbüse güvenli çalışma ortamı sağlamak için önlemler alma görevi verildiği de gözetildiğinde vadesi geçmiş vergi borcunun tahsilatı için mükelleflerin ticari faaliyette bulunmalarını engelleyecek düzenlemeler yoluyla piyasadan çekilmeye zorlanmaları devlete verilen görevlerle bağdaşmadığı gibi vadesi geçmiş vergi borcunun tahsilatının hiç sağlanamaması gibi bir riski de taşımaktadır bu itibarla iptali istenen ifade adalet hakkaniyet ve kamu yararı ölçütleriyle bağdaşmadığı çalışma ve sözleşme hürriyetini demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olacak şekilde ortadan kaldırdığı ve devlete verilen özel teşebbüsün gelişmesini sağlamaya dönük ekonomik ve sosyal politikalar uygulama ve özel teşebbüse güvenli çalışma ortamı sağlamak için gerekli önlemleri alma göreviyle uyuşmadığı için anayasanın ve maddelerine aykırıdır yukarıda açıklandığı üzere sayılı kanunun maddesiyle değiştirilen sayılı vergi usul kanununun mükerrer maddesinin birinci fıkrasının numaralı bendindeki  mükelleflerin maliye bakanlığına bağlı vergi dairelerine vadesi geçmiş vergi borcu bulunmadığına ilişkin belge arama zorunluluğu getirmeye  ifadesi anayasanın ve maddelerine aykırı olduğundan iptali gerekir numaralı bendindeki  bu zorunluluk kapsamına girecek amme alacaklarını tür ve tutar itibarıyla tespit etmeye ve hangi hâllerde bu zorunluluğun aranılmayacağına  i̇fadesinin anayasaya aykırılığı mükelleflerin ticari faaliyette bulunabilmeleri veya ticari faaliyetlerini sürdürülebilmeleri için maliye bakanlığı tarafından zorunlu tutulacak olan bandrol pul barkod hologram kupür damga sembol gibi özel etiket ve işaretlerin mükelleflere verilmesinde maliye bakanlığına mükelleflerde vergi dairelerine vadesi geçmiş vergi borcu bulunmadığına ilişkin belge arama zorunluluğu getirme yetkisi verilmesi yanında bu zorunluluk kapsamına girecek amme alacaklarını tür ve tutar itibarıyla tespit etme ve ayrıca hangi hâllerde bu zorunluluğun aranılmayacağının usul ve esaslarını belirleme yetkileri verilmektediresas sayısı karar sayısı anayasanın maddesinde yasama yetkisi türk milleti adına türkiye büyük millet meclisinindir bu yetki devredilemez denilmiş maddesinde ise idarenin kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu ve kanunla düzenleneceği belirtilmiştir kanunla düzenleme düzenlenen konudan yalnız kavram ad ve kurum olarak söz edilmesini değil bunların yasa metninde kurallaştırılmasını gerektirir kurallaştırma ise düzenlenen alanda temel ilkelerin konulmasını ve çerçevenin çizilmiş olmasını ifade eder ancak bu koşulla uzmanlık gerektiren teknik konulara ilişkin ayrıntıların belirlenmesi idarenin takdirine bırakılabilir öte yandan yasama yetkisi türk milleti adına türkiye büyük millet meclisine ait olduğu ve bu yetki devredilemeyeceği için düzenlemenin yasayla yapılması gereken durumlarda idarenin yetkili kılınması yasama yetkisinin devri anlamına geleceğinden anayasaya aykırılık oluşturur anayasanın maddesinde koruma altına alınan çalışma hürriyeti gibi bir alanda mükelleflerin ticari faaliyette bulunabilmeleri veya ticari faaliyetlerini sürdürülebilmeleri için maliye bakanlığına verilen vergi dairelerine vadesi geçmiş vergi borcu bulunmadığına ilişkin belge arama zorunluluğu getirme yetkisi bağlamında bu zorunluluk kapsamına girecek vadesi geçmiş vergi borcunun ötesinde amme alacaklarının tür ve tutarlarının ve vadesi geçmiş vergi borcu belgesinin hangi hallerde aranılmayacağının yasayla belirlenmesi yerine tüm bu hususları düzenleme ve usul ve esaslarını belirleme yetkilerinin maliye bakanlığına bırakılması yasama yetkisinin devri sonucunu doğurduğu ve idarenin kanuniliği ilkesi ile bağdaşmadığı için iptali istenen ifade anayasanın ve maddelerine aykırıdır yukarıda açıklandığı üzere sayılı kanunun maddesiyle değiştirilen sayılı vergi usul kanununun mükerrer maddesinin birinci fıkrasının numaralı bendindeki  bu zorunluluk kapsamına girecek amme alacaklarını tür ve tutar itibarıyla tespit etmeye ve hangi hâllerde bu zorunluluğun aranılmayacağına  ifadesi anayasanın ve maddelerine aykırı olduğundan iptali gerekir sayılı kanunun maddesi i̇le değiştirilen sayılı kamu i̇hale kanununun maddesinin i̇kinci fıkrasındaki gibi hususlarda i̇baresinin anayasaya aykırılığı sayılı kanunun aşırı düşük teklifler başlıklı maddesinde aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesine ilişkin esas ve usuller düzenlenmiştir maddenin birinci fıkrasında ihale komisyonunun diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit edeceği aşırı düşük teklifleri reddetmeden önce teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak isteyeceği düzenlenmiştir maddenin ikinci fıkrasında ise i̇hale komisyonu i̇malat sürecinin verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olmasıesas sayısı karar sayısı seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar teklif edilen mal hizmet veya yapım işinin özgünlüğü hususlarında belgelendirilmek suretiyle yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak aşırı düşük teklifleri değerlendirir bu değerlendirme sonucunda açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir kurallarına yer verilmiştir bu defa sayılı kanunun maddesinin ikinci fıkrasındaki hususlarında belgelendirilmek suretiyle ibaresi sayılı kanunun maddesiyle gibi hususlarda ibaresiyle değiştirilmektedir i̇hale devletin mal edinmesi ya da elden çıkarmasının belirli ilke usul şart ve kayıtlamalar altlında yürütülüp sonuçlandırıldığı işlemler zinciridir dolayısıyla ihale kanunları devletin mal edinmesi ve elden çıkarmasının temel normlarıdır sayılı kamu i̇hale kanununa veya sayılı devlet i̇hale kanununa tabi olsun ya da olmasın kamu kaynağı kullanılarak yapılan tüm ihalelerde ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ile kaynakların verimli kullanılmasının önkoşulunu ihalelerde saydamlığın istekliler arasında ise rekabet ile eşit muamelenin sağlanması oluşturmaktadır i̇halede açıklık veya saydamlığın çifte anlamı vardır birincisi ihaleye katılmada serbestlik anlamında ihalenin şartları taşıyan bütün isteklere açık olması ve giderek isteklilerin ihaleden usulünce haberdar edilmeleri ikincisi ise ihalelerin tüm ihaleye katılanların huzurunda başlayıp idarenin tutumuna karşı isteklilerde ihalenin seyrine karşı idarede şüphe uyandıracak gelişmeler olmadan sonuçlandırılmasıdır i̇halede açıklık ya da saydamlık ilkesinin çifte rolü vardır i̇halede açıklıksaydamlık ilkesiyle bir yandan kamuoyu aydınlatılıp idari mekanizmaya toplumsal güven duygusu üzerinden devletin meşruiyeti sağlanırken diğer yandan ihalede açıklıksaydamlık ilkesi rekabetin sağlanmasının ön koşulunu oluşturmaktadır i̇halede rekabetin sağlanmasını sadece kamu maliyesi açısından ele almak ve hazine yararı çerçevesinde değerlendirmek eksik ve yanıltıcı olacaktır biliyoruz ki piyasa ekonomilerinde rekabetin çok fonksiyonel bir yeri vardır rekabet sayesindedir ki daha yararlı üretim teknikleri daha az yararlı olanların yerine geçer yüksek verimle çalışan firmayı daha düşük verimle çalışan rakip firma veya firmalara karşı rekabet korur herkesin en iyi becerdiği işi yapmasını üretim faktörlerinin rasyonel tahsisini rekabet sağlar diyebiliriz ki ekonomik ilerleme ve büyümenin itici gücü teknolojik buluşlarla birlikte ticari rekabettir rekabetin sağlanabilmesi için de isteklilerin eşit muameleye tabi tutulmaları şarttır piyasaya üretici tüketici konumuyla devleti de kattığımızda kamu ihalelerinde saydamlık rekabet ve eşit muamele ilkelerinin kamu maliyesi açısından hazine yararını toplum ekonomisi açısından teknoloji üretimi ile ekonomik gelişmeyi moral değerler açısından ise kamu otoritesine sağlanan toplumsal güven üzerinden siyasal rejimin meşruiyetini sağladığını söyleyebiliriz ayrıntılı bir değerlendirme için bkz seyfullah turhanesas sayısı karar sayısı devlet i̇haleleri ve rekabetsiz i̇hale uygulamaları sayıştay dergisi temmuz ağustos sayı nitekim sayılı kanunun i̇lkeler başlıklı maddesinde bu kanunun yürütülmesinde ihtiyaçların en iyi şekilde uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması esastır denilirken sayılı kanunun temel ilkeler başlıklı maddesinde i̇dareler bu kanuna göre yapılacak ihalelerde saydamlığı rekabeti eşit muameleyi güvenirliği gizliliği kamuoyu denetimini ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur denilmiştir sayılı kanunda aşırı düşük teklif sorgulaması yapılmasının temelinde ihtiyaçların en iyi şekilde ve zamanında karşılanması için rekabetin sadece fiyat temelinde değil fiyatla birlikte standartlarına uygun ve kaliteli bir şekilde temin edilmesini gerçekleştirme amacı yatmaktadır i̇haleye katılan isteklilerin teklifleri veya idarenin hazırladığı yaklaşık maliyete göre bir ya da daha fazla isteklinin teklifi aşırı düşük ise ekonominin dinamik yapısı ve teknolojik gelişme düzeyi dikkate alınarak bunun nedenlerinin sorgulanarak hukuksal belirlilik ilkesi çerçevesinde değerlendirilmesi rekabetçi piyasa ekonomisinin doğal bir sonucudur sayılı kanunun maddesinin ikinci fıkrasında aşırı düşük teklif değerlendirmesinde esas alınacak kriterler hukuki belirlilik ilkesi gereğince üç bent halinde tek tek sayılmış ve değerlendirmenin belirlenen hususlarda belgelendirmek suretiyle yapılacağı belirtilmiştir i̇halelerde saydamlık rekabet ve eşit muamele ilkelerini ortadan kaldırmayan başka aşırı düşük teklif değerlendirme kriterleri olabileceği ileri sürülebilir ve ekonomik ve teknolojik gelişme düzeyine göre bu iddia doğru da olabilir ancak bu kriterlerin neler olduklarının ihale hukuku bağlamında saydamlık anayasa hukuku bağlamında ise hukuki belirlilik ilkesi gereğince önceden hukuksal olarak belirlenerek normlaştırılması ve dolayısıyla tüm istekliler açısından aleniyetinin sağlanması ve ayrıca aşırı düşük teklif değerlendirmesinde belirlenen kriterler bağlamında isteklilerin vereceği cevapların belgelendirilmesi gerekir oysa sayılı kanunun maddesinin ikinci fıkrasındaki hususlarında belgelendirilmek suretiyle ibaresi sayılı kanunun maddesiyle gibi hususlarda ibaresiyle değiştirilerek bir yandan aşırı düşük teklif sorgulamasında hukuki belirliliği olmayan gibi hususlarda ibaresine dayanarak ihale komisyonlarına aşırı düşük teklif değerlendirmesi esnasında sınırları belirsiz ucu açık her ihaleye ve isteklilere göre değişebilen çok geniş kriter belirleme yetkisi verilirken diğer yandan aşırı düşük teklif sorgulamasına muhatap olan isteklilerin kriterlere göre teklif bileşenlerini belgelendirme koşulu ortadan kaldırılarak ihale komisyonlarına belgelendirilmemiş afaki cevaplara dayalı olarak karar verme yetkisi tanınmaktadır i̇hale yolsuzluk ve usulsüzlükleri de bu noktadan itibaren başlamakta ve iptali istenen düzenleme kamu ihalelerini kamu yararına sonuçlandırma değil ihale yolsuzluk ve usulsüzlüklerine yasal taban oluşturarak teşvik etme gibi yasa koyucunun da arzulamadığı bir işlev taşımaktadıresas sayısı karar sayısı anayasa mahkemesinin yerleşik kararlarına göre anayasanın maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem ve işlemleri hukuka uygun olan insan haklarına dayanan bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan yargı denetimine açık olan devlettir anayasanın maddesinde belirtilen hukuk devleti ilkesinin temel unsurlarından biri hukuki belirliliktir bu ilkeye göre yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ya da kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık net anlaşılır ve uygulanabilir olması ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir hukuki belirlilik ilkesi hukuksal güvenlikle bağlantılı olup bireyin kanundan belirli bir kesinlik içinde hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını bunların idareye ne türden müdahale yetkisi verdiğini bilmesini zorunlu kılmaktadır birey ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlayabilir hukuk güvenliği normların öngörülebilir olmasını bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar i̇ptali istenen düzenlemede ihale komisyonlarına gibi hususlarda ibaresiyle verilen sınırları belirsiz ve ucu açık geniş yetkiyle komisyonların aşırı düşük teklif değerlendirmesi sırasında her ihaleye ve isteklilere göre değişebilen bu yanıyla da istekliler tarafından önceden tekliflerin verilmesi sırasında bilinmeyen ve bilinmesi de mümkün olmayan ve dolayısıyla da hukuki belirlilik ile ihalede saydamlık rekabet ve eşit muamele ilkeleriyle bağdaşmayan kriterler belirleme belirlediği kriterler temelinde aşırı düşük teklif değerlendirmesi yapma ve değerlendirmeyi de belgelendirilmemiş cevaplara dayandırma yetkisi verilerek yaratılan hukuksal belirsizlik içinde ihale komisyonlarının keyfi uygulamalarının önü açılırken her ihaleye ve her istekliye göre değişebilen öngörülemez kriterler temelinde isteklilerin hukuksal güvenlikleri ortadan kaldırılmaktadır bu itibarla iptali istenen ibare hukuki belirlilik ve hukuksal güvenlik ilkeleriyle bağdaşmadığından anayasanın maddesine aykırıdır öte yandan devlete anayasanın maddesinin ikinci fıkrasında özel teşebbüslerin milli ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesi ile güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlama maddesinin birinci fıkrasında ise para kredi sermaye mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı ve geliştirici önlemleri alma görevi verilmiştir devletin kamu ihaleleri bağlamında söz konusu görevlerini yerine getirmesi kamu ihalelerinde saydamlık rekabet ve eşit muamele ilkelerini hayata geçirecek kurallar koymasından geçmektedir i̇ptali istenen ibare ihalede saydamlık rekabet ve eşit muamele ilkeleriyle bağdaşmadığı için anayasanın ve maddelerine de aykırıdır yukarıda açıklandığı üzere sayılı kanunun maddesi ile değiştirilen sayılı kamu i̇hale kanununun maddesinin ikinci fıkrasındaki gibi hususlarda ibaresi anayasanın ve maddelerine aykırı olduğundan iptali gerekiresas sayısı karar sayısı üçüncü fıkrasının i̇lk cümlesindeki  açıklama istenilmeksizin sonuçlandırılabilmesine  i̇baresi ile  açıklama istenilmeksizin reddedilmesine ilişkin  i̇baresinin anayasaya aykırılığı sayılı kanunun aşırı düşük teklifler başlıklı maddesine tarih ve sayılı kanunun maddesiyle eklenen üçüncü fıkra ile kamu i̇hale kurumuna aşırı düşük tekliflerin tespiti değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değer veya sorgulama kriterleri ya da ortalamalar belirleme yetkisi verilmiş ihale komisyonları da aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesinde kurum tarafından belirlenen kriterleri esas almakla yükümlü kılınmıştır sayılı kanunun maddesiyle sayılı kanunun maddesinin üçüncü fıkrasında yapılan değişiklikle kamu i̇hale kurumunun bu yetkisi korunurken kuruma ayrıca aşırı düşük teklif değerlendirmesinde tüm ihaleleri kapsamak üzere teklifi aşırı düşük bulunan isteklilerden açıklama istenmeksizin ihalenin sonuçlandırılabilmesine yaklaşık maliyeti maddede öngörülen eşik değerlerin yarısına kadar olan hizmet alımları ile yapım işi ihalelerinde sınır değerin altında olan tekliflerin ise açıklama istenmeksizin reddedilmesine ilişkin düzenlemeler yapma yetkisi verilmektedir aşırı düşük teklif diğer tekliflere veya idarenin tespit etmiş olduğu yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı düşük olan tekliftir sayılı kanuna göre aşırı düşük teklif sorgulaması ve değerlendirmesi yapılmasının temelinde kanunun temel ilkeler başlıklı maddesinin birinci fıkrasında belirtildiği üzere ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlama sorumluluğu yatmaktadır i̇htiyaçların uygun şartlarla karşılanması en düşük bedel üzerinden değil belirlenen standart ve kaliteye uygun olmak koşuluyla düşük bedelle karşılanmasını zamanında karşılanması edimin ifasının öngörülen süre içinde yapılmasını kaynakların verimli kullanılması ise belirli bir kaynak üretim faktörü bileşeni kamu ihalelerinde mali kaynak ile daha fazla ürün elde edilmesi ya da belirli bir ürünün daha az kaynak kullanılarak elde edilmesini ifade etmektedir serbest piyasa ekonomileri dinamiktir ve teknoloji baş döndürücü bir hızla ilerlemektedir teknolojik ilerleme mevcut ürünlerin yeni tarz ve proseslerde farklı üretim faktörü bileşimleriyle daha az kaynak kullanılarak üretilmesini yeni dağıtım ve pazarlama yöntemleri geliştirilmesini ve giderek yeni ürünlerin üretilmesini olanaklı kılmaktadır günümüzde teknoloji üretimi üniversitelerden ve büyük araştırma kurumlarından firmaların araştırma birimlerine kaymış ve yeni teknolojiye sahip olan firmalara büyük maliyet avantajları sağlamanın yanında teknolojik buluşlar uluslararası düzeyde koruma altına alınmıştır bu bağlamda aynı piyasada faaliyet gösteren firmalar arasında teknolojik farktan kaynaklanan maliyet farklılıkları günümüz piyasa ekonomilerinin gerçekleri arasındadır bunun içindir ki sayılı kanunun maddesinin ikinci fıkrasında ihale komisyonlarının aşırı düşük teklifleri i̇malat sürecinin verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olmasıesas sayısı karar sayısı seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar teklif edilen mal hizmet veya yapım işinin özgünlüğü hususlarında belgelendirilmek suretiyle yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak değerlendirmeleri öngörülmüştür bu değerlendirmede amaç aşırı düşük teklifin teknolojik farktan kaynaklanıp kaynaklanmadığını belgeleriyle ortaya koymak teknolojik farktan kaynaklanıyorsa sayılı kanunun temel ilkelerinden olan ihtiyaçların uygun şartlarla karşılanması ve kaynakların verimli kullanılması zorunluluğundan ve devletin teknoloji üretimini desteklemesi görevinden dolayı salt teklifi aşırı düşük gerekçesiyle teklif sahibini ihale dışı bırakmamaktır i̇ptali istenen düzenlemelerde ise kamu i̇hale kurumuna aşırı düşük teklifleri isteklilerden yazılı açıklama istenilmeksizin ve dolayısıyla isteklilerin teknolojik farktan kaynaklanan maliyet avantajlarını belgeleriyle ortaya koymalarına imkan yaratılmaksızın sonuçlandırılabilmesine ve hatta reddedilmesine ilişkin düzenleme yapma yetkisi verilmekte ve böylece teknolojik farktan kaynaklanabilecek maliyet farklılıkları dışlanarak sayılı kanunun ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ile kaynakların verimli kullanılması ilkesi yanında devlete verilen anayasal görevlerle de bağdaşmayan ihale uygulamalarının önü açılmaktadır anayasanın maddesinde belirtilen hukuk devleti insan haklarına dayanan bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren eylem ve işlemleri hukuka uygun olan her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan anayasa ve hukukun temel ilkeleriyle kendini bağlı sayan yargı denetimine açık olan devlettir kanunların kamu yararının sağlanması amacına yönelik olması genel objektif adil kurallar içermesi ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesi hukuk devleti olmanın gereğidir bu nedenle kanun koyucunun hukuki düzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde adalet hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanması gerekir serbest rekabet ilkesine dayanan bir piyasa ekonomisinde devletin kamu ihalelerinde ihtiyaçların uygun şartlarla karşılanması ve kaynak kullanımında verimliliğin sağlanması temel ilke olarak da ortaya konulmuşken kamu i̇hale kurumuna aşırı düşük teklifleri isteklilerden yazılı açıklama istenilmeksizin sonuçlandırılabilmesine ve hatta reddedilmesine ilişkin düzenleme yapma yetkisi verilerek teknolojik farktan kaynaklanabilecek maliyet farklılıklarının dışlanması yoluyla bir yandan kamu kaynaklarının kullanımında savurganlığa yol açılırken diğer yandan maliyet avantajlı üretim teknikleriyle çalışan firmalara karşı negatif ayrımcılık yapılması adalet hakkaniyet ve kamu yararı ölçütleriyle bağdaşmadığından iptali istenen ibareler anayasanın maddesine aykırıdır öte yandan devlete anayasanın maddesinin ikinci fıkrasında özel teşebbüslerin milli ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesi ile güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlama maddesinin birinci fıkrasında ise para kredi sermaye mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı ve geliştirici önlemleri almaesas sayısı karar sayısı ve piyasalarda fiili veya anlaşma sonucu doğacak tekelleşme ve kartelleşmeyi önleme görevleri verilmiştir günümüzde ülkeler arasındaki ekonomik gelişmişlik farkının teknolojik açıktan kaynaklandığı ve milli ekonominin gereklerinin teknolojik açığı kapatmaktan geçtiği ile piyasaların güvenli ve kararlı çalışmalarıyla sağlıklı ve düzenli işlemelerinin ve ayrıca tekelleşme ve kartelleşmeyi önlemenin rekabetçi piyasa koşullarını gerektirdiği hususları gözetildiğinde kamu alımları yoluyla piyasaya müdahale eden veya en azından piyasayı yönlendiren devletin maliyet avantajlı üretim teknikleriyle çalışan firmaları teşvik etmesi gerekirken teknolojik farktan kaynaklanan aşırı düşük tekliflerin ihale dışında bırakılmasına ilişkin düzenlemeler yapılmasının önünün açılması devlete anayasanın ve maddeleriyle verilen görevlerle bağdaşmamaktadır yukarıda açıklandığı üzere sayılı kanunun maddesi ile değiştirilen sayılı kamu i̇hale kanununun maddesinin üçüncü fıkrasının ilk cümlesindeki  açıklama istenilmeksizin sonuçlandırılabilmesine  ibaresi ile  açıklama istenilmeksizin reddedilmesine ilişkin  ibaresi anayasanın ve maddelerine aykırı olduğundan iptali gerekir sayılı kanunun maddesiyle sayılı kanunun maddesine eklenen fıkradaki  yaklaşık maliyetin  ibaresi ile  az ve inden  i̇baresinin anayasaya aykırılığı sayılı kanunun maddesiyle sayılı kanunun maddesinin yapım işlerinde inci maddeye göre gerekli değerlendirmeler yapıldıktan sonra ihalenin aynı madde uyarınca hesaplanan sınır değerin altında teklif veren isteklilerden biri üzerinde bırakılması halinde kesin teminat sınır değerin yüzde altısı oranında alınır şeklindeki ikinci fıkrası yürürlükten kaldırılırken maddeye eklenen fıkrayla kurum ihale üzerinde kalan isteklinin teklifinin sınır değerin altında olması hâlinde bu istekliden yaklaşık maliyetin sından az ve inden fazla olmamak üzere alınacak kesin teminat oranına ilişkin düzenlemeler yapabilir kuralı getirilmektedir sayılı kanunun kesin teminat başlıklı maddesinin birinci fıkrasına göre kesin teminat taahhüdün sözleşme ve ihale dokümanı hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesini sağlamak amacıyla ve kural olarak ihale bedelinin sı oranında alınmaktadır sayılı kanunun maddesine göre teminat olarak tedavüldeki türk parası bankalar ve özel finans kurumları tarafından verilen teminat mektupları ve hazine müsteşarlığınca ihraç edilen devlet i̇ç borçlanma senetleri ve bu senetler yerine düzenlenen belgelerin kabul edileceği sayılı kamu i̇hale sözleşmeleri kanununun maddesine göre de taahhüdün sözleşme ve ihale dokümanına uygun olarak yerine getirildiği ve yüklenicinin bu işten dolayı idareye herhangi bir borcunun olmadığının tespit edilmesinden sonra yapım işlerinde geçici kabul tutanağının onaylanmasından sonra yarısının sgkdan ilişiksiz belgesi getirilmesi ve kesin kabul tutanağının onaylanmasından sonra ise diğer yarısının diğer işlerde ise alınan mal veya yapılan iş için garanti süresi öngörülmüş ise sgkdan ilişiksiz belgesi getirildiğinde yarısının garanti süresi dolduktan sonra da kalanının yükleniciye iade edileceği göz önüne alındığında kesin teminatın kamu ihalelerinde önemli bir maliyet unsuru olduğu anlaşılmaktadıresas sayısı karar sayısı yapım i̇şleri genel şartnamesinin maddesine göre yapım işlerinde geçici kabul ile kesin kabul arasında geçecek teminat süresinin on iki aydan az olamayacağı kuralı ile yapım işlerinin yıllara yaygın özelliği gözetildiğinde sözleşme süresi üç yıl olan bir yapım işinde işin süresinde yapılarak geçici kabule hazır hale getirildiği varsayımı altında yüklenicinin verdiği kesin teminatın yarısının üçüncü yılın kalanının ise dördüncü yılın sonunda kendisine iade edileceği ve dolayısıyla bu süre içinde yüklenicinin kesin teminattan dolayı bir faiz maliyetine katlanacağı ortaya çıkmaktadır sayılı kanunda kesin teminatın kural olarak ihale bedeli üzerinden alınması öngörülmüşken iptali isten