esas sayısı karar sayısı  genel açiklamalar olağanüstü yönetim biçimleri bir hukuk rejimidir ancak bu rejimin uygulanması yürütme organına i̇stediğini yapma olanağı tanıyan keyfi bir rejim değildir sayılı olağanüstü hal kapsamında bazı kurum ve kuruluşlara i̇lişkin düzenleme yapılması hakkında kanun hükmünde kararnamenin değiştirilerek kabul edilmesine dair kanun tarihinde ve sayılı bakanlar kurulu kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında darbe teşebbüsü ve terörle mücadele çerçevesinde alınması zaruri olan tedbirler ve bunlara ilişkin usul ve esasların belirlenmesini amaçlamıştır çağdaş demokrasilerde olağanüstü yönetim usulleri devletin ya da ulusun varlığına yönelmiş olağanüstü bir tehdit ve tehlike ile bu tehdit ve tehlikenin olağan dönemlerde alınacak tedbirlerle ortadan kaldırılamayacak büyüklükte olması durumunda bu tehdit veya tehlikeyi ortadan kaldırmayı ve olağan düzene dönmeyi amaçlayan rejimlerdir bir başka ifadeyle olağanüstü yönetimler anayasal düzeni korumak ve savunmak amacı taşıyan rejimlerdir bütün olağanüstü yönetim usulleri gibi olağanüstü hal de çağdaş anayasal demokrasilerde geçici nitelikte olan hukuki ve anayasal bir rejimdir bunun anlamı olağanüstü halin yürütme organına istediğini yapma olanağını tanıyan keyfi bir rejim olmamasıdır olağanüstü hal anayasal demokratik rejimlerin istisnai hallerde askıya alınması değil devletin ve ulusun varlığına yönelik bulunan büyük bir tehdit veya tehlikenin ortadan kaldırılması ve olağan hukuk düzenine dönmek amacıyla geçici bir süreyle yürütme organının yetki alanının olağan dönemlere göre genişletilebilmesi ve temel hak ve özgürlüklerin daha geniş ölçüde sınırlandırılabilmesi olanağını verir ancak bu yetki genişlemesi yürütme organının hukuk devleti dışına çıkabilmesi sonucunu doğurmaz yürütmeorganı olağanüstü hallerde de çerçevesi ve sınırları anayasa ve kanunlarla çizilen sınırlar içinde hareket etmek zorundadır nitekim anayasa mahkemesi de tarihli kararlarında demokratik ülkelerde olağanüstü yönetim usulleri hukuku dışlayan keyfi bir yönetim anlamına gelmez olağanüstü yönetimler kaynağını anayasada bulan anayasal kurallara göre yürürlüğe konulan yasama ve yargı organlarının denetiminde varlıklarını sürdüren rejimlerdir ayrıca olağanüstü hal yönetimlerinin amacı anayasal düzeni korumak ve savunmak olmalıdır bu nedenle olağanüstü yönetim usulleri yürütme organına önemli yetkiler vermesine hak ve özgürlükleri de önemli ölçüde sınırlandırmasına karşın demokrasilerde sonuçta bir hukuk rejimi dir kt rg e kt rg diyerek olağanüstü hal rejiminin hukuki ve sınırlı aynı zamanda da anayasal düzeni askıya almayı değil korumayı ve savunmayı amaçlayan bir yönetim biçimi olduğunu vurgulamıştır olağanüstü hal rejimi kısa süre içinde olağan hale dönmek içindir anayasal sistemi ve hukuk düzenini değiştirmenin aracı olamaz olağanüstü hallerin amacı olağanüstü hal ilanına neden olan durumu en kısa sürede ortadan kaldıracak tedbirleri almak ve olağanüstü hal ilanı öncesi döneme geri dönmektir olağanüstü hal yönetimini anayasal düzeni ve hukuk sistemini yeniden düzenlemenin bir aracı olarak kullanmak olağanüstü hal yönetiminin mahiyetiyle bağdaşmaz sayılı olağanüstü hal kapsamında bazı kurum ve kuruluşlara i̇lişkin düzenleme yapılması hakkında kanun hükmünde kararnamenin değiştirilerek kabul edilmesine dair kanunda yer alan ve iptali iş bu dilekçemiz ile talep edilen hükümler olağanüstü halin gerektirdiği nitelikte tebdirler değildiresas sayısı karar sayısı anayasası çağdaş anayasal demokrasilere uygun olarak olağanüstü yönetim usullerini ve bunların sınırlarını maddeler arasında olağanüstü hal sıkıyönetim seferberlik ve savaş hali olarak belirlemiştir olağanüstü hal tabii afet ve ağır ekonomik bunalım md ile şiddet olaylarının yaygınlaşması ve kamu düzeninin ciddi şekilde bozulması md sebepleriyle cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan bakanlar kurulu tarafından yurdun bir ya da birden fazla bölgesinde ya da tamamında süresi altı ayı aşmamak üzere ilan edilebilir anayasanın maddesine göre olağanüstü hal ilan edilebilmesi için cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan bakanlar kurulunun milli güvenlik kurulunun görüşünü alması gerekir söz konusu karar türkiye büyük millet meclisinin onayına sunulur anayasası maddesinde olağanüstü hallerde maddesinde sıkıyönetimde yürütme organına özel bir yetki vermekte cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan bakanlar kurulunun kanun hükmünde kararname çıkarabilmesine olanak tanımaktadır anayasa ve maddelerinde olağanüstü dönemlerde çıkarılacak kanun hükmünde kararnameleri bakanlar kurulunun olağan zamanlarda sahip olduğu kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisinden bazı açılardan farklı düzenlemektedir olağanüstü hallerde kanun hükmünde kararnameler cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan bakanlar kurulu tarafından çıkarılır bu kanun hükmünde kararnameler bir yetki yasasına dayanmaz bu kanun hükmünde kararnameler anayasanın maddesinde olağan dönemlerdeki kanun hükmünde kararnameler için getirilmiş konu sınırlamasına bağlı değildir söz konusu düzenlemelerden olağanüstü hallerde yürütme organının kanun hükmünde kararnameler yoluyla yetki alanını sınırsız bir biçimde genişlettiği sonucu elbette çıkarılamaz çıkarılmamalıdır kanun hükmünde kararnamelerin kanun haline dönmesi bakımından da aynı husus geçerlidir parlamentodaki yasalaşma sürecinde sayısal çoğunluk yapılan siyasi denetimin önemini azaltmakta eleştirilerin dikkate alınarak yanlışlıkların düzeltilmesi sonucunu sağlamamaktadır anayasası anayasal demokrasiye dayalı hukuk devleti ilkesini benimsemiştir anayasayı yorumlama tekeline sahip anayasa mahkemesi de çok sayıda kararında anayasasının bu özelliğini vurgulamaktadır bir düzenlemenin olağanüstü halin gerekli kıldığı bir konu olup olmadığı anayasanın konuyla ilgili bütün maddeleri md vb gözönünde bulundurularak yapılmalıdır olağanüstü halde sınırlama amacı ile bu amaca ulaşmak için seçilen araç arasında hakkaniyete uygun bir denge yoksa hak ihlali vardır anayasanın maddesinde yer alan ve kanun hükmünde kararnamelerin konu öğesini olağanüstü halin gerekli kıldığı konularla sınırlandıran hükümü ölçülülük ilkesine karşılık gelir ölçülülük ilkesi anayasa mahkemesinin çok sayıdaki kararında da ifade ettiği gibi sınırlama amacı ile bu amaca ulaşmak için seçilen araç arasında hakkaniyete uygun bir dengenin bulunmasını önlemin sınırlama amacına ulaşmaya elverişli olmasını amaç ve aracın ölçülü bir oranı kapsamasını ve sınırlayıcı önlemin demokratik toplum düzeni bakımından zorunluluk taşımasını gerektirir k rg e rg e rg ölçülülük denetimi ulaşılmak istenen amaçtan yola çıkılarak bu amaca ulaşılmak için seçilen aracın denetlenmesidir rg dolayısıyla anayasanın maddesi olağanüstü hal kararnamesiyle başvurulacak araçlar ile olağanüstü hal ilanına yol açan tehlikeleri giderip olağan duruma geri dönmek amacı arasında uygun bir ilişkinin varlığını da şart koşmaktadır sayılı olağanüstü hal kapsamında bazı kurum veesas sayısı karar sayısı kuruluşlara i̇lişkin düzenleme yapılması hakkında kanun hükmünde kararnamenin değiştirilerek kabul edilmesine dair kanunda iş bu dilekçemiz ile iptalini talep ettiğimiz hususlar olağanüstü halin gerektirdiği konularla ilgili olmamasının yanı sıra düzenlenen hükümle ulaşılmak istenen amaç arasında hakkaniyete uygun bir denge bulunmamaktadır anayasanın maddesine göre savaş seferberlik sıkıyönetim veya olağanüstü hallerde milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlâl edilmemek kaydıyla durumun gerektirdiği ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullanılması kısmen veya tamamen durdurulabilir veya bunlar için anayasada öngörülen güvencelere aykırı tedbirler alınabilir bu hükme göre olağanüstü halde alınacak önlemler hem ölçülülük ilkesine hem de milletlerarası hukuktan doğan yükümlülüklere aykırı olmamalıdır i̇ptalini talep ettiğimiz düzenlemeler türkiye cumhuriyeti devletinin milletlerararası hukuktan doğan yükümlülüklerimizi de ihlal eder niteliktedir nitekim anayasa mahkemesine göre milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler olağanüstü halde alınacak tedbirlerin hukukun genel ilkelerine ve avrupa i̇nsan hakları sözleşmesi birleşmiş milletler kişisel ve siyasal haklar uluslararası sözleşmesi cenevre sözleşmesi gibi türkiye cumhuriyetinin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ve bu sözleşmelerin kurduğu ve sözleşme hükümlerini yorumlayan yargısal ve yarı yargısal organların kararlarına aykırı düşmemesi anlamına gelir anayasa mahkemesi kararı anayasanın maddesiyle paralel olarak avrupa i̇nsan hakları sözleşmesinin maddesi de devletlerin ancak durumun gerektirdiği ölçüde ve uluslararası hukuktan doğan diğer yükümlülüklere aykırı olmamak şartıyla savaş ve diğer olağanüstü hallerde sözleşmede öngörülen yükümlülüklere aykırı önlemler alınabileceğini belirtmektedir avrupa i̇nsan hakları mahkemesi de özellikle devletlerin krizin gerektirdiği ölçüyü aşıp aşmadıklarını denetleme konusunda kendini yetkili görmektedir mahkeme bu denetim yetkisini kullanırken askıya almanın etkilediği hakların niteliği olağanüstü durumun süresi ve olağanüstü duruma yol açan nedenler gibi konuyla ilgili çeşitli etmenleri gözönünde bulundurur brannigan and mcbride birleşik krallık lawless i̇rlanda i̇rlandabirleşik krallık aksoy türkiye nuray şentürkiye birleşmiş milletler kişisel ve siyasal haklar uluslararası sözleşmesi hükümlerinin taraf devletler tarafından sınırlanmasına ve askıya alınmasına ilişkin ölçütleri belirleyen tarihli birleşmiş milletler siracusa i̇lkelerine un doc ecn annex göre devletin sözleşme hükümlerini askıya aldığı hangi bir tedbirin ulusun yaşamına karşı oluşan tehdidi ortadan kaldırmak için mutlak olarak gerekli ve tehdidin mahiyetiyle ve yaygınlığıyla orantılı olmalıdır bir başka ifadeyle anayasanın maddesinde şart koşulan ölçülülük ilkesi birleşmiş milletler kişisel ve siyasal haklar uluslararası sözleşmesi bakımından da uygulanması zorunlu bir ilkedir bu tedbirlerin durumun mutlak biçimde gerektirdiği nitelikte olup olmadığının tespitinde ulusal makamların değerlendirmesi kesin olarak kabul edilemez paragraf sayılı kanun hükümlerinin anayasaya aykırılık gerekçesi sayılı kanunun maddesinin anayasaya aykırılığı sayılı kanunun maddesi ile tarihli ve sayılı genelkurmay başkanının görev ve yetkilerine ait kanunun inci maddesinin inci fıkrasında değişiklikesas sayısı karar sayısı yapılmaktadır değişiklik uyarınca genelkurmay başkanı orgeneral ve oramiraller arasından bakanlar kurulunun teklifi üzerine cumhurbaşkanınca atanır sayılı kanunun maddesinin değişikliğe uğramadan önceki hali şu şekildeydi genelkurmay başkanı kara deniz veya hava kuvvetleri komutanlığını yapmış general ve amiraller arasından bakanlar kurulunun teklifi üzerine cumhurbaşkanınca atanır bu düzenleme uyarınca genelkurmay başkanı yalnızca kara deniz ve hava kuvvetleri komutanlığını yapmış general veya amiraller arasından seçilebiliyordu sayılı kanunun nci maddesi ile getirilen düzenleme uyarınca genelkurmay başkanının yalnızca kuvvet komutanlığı yapmış kişiler arasından seçilme şartı kaldırılmış orgeneral ya da oramiraller arasından seçilebileceği öngörülmüştür genelkurmay başkanlığının yanı sıra kara kuvvetleri komutanlığı deniz kuvvetleri komutanlığı hava kuvvetleri komutanlığı jandarma genel komutanlığı genelkurmay i̇kinci başkanlığı ordu komutanlığı ordu komutanlığı ordu komutanlığı ege ordu komutanlığı donanma komutanlığı harp akademileri komutanlığı kara kuvvetleri eğitim ve doktrin komutanlığı türk silahlı kuvvetlerinde orgeneral veya oramiral tarafından yönetilen birimlerdir sayılı kanunun nci maddesiyle yapılan değişiklik uyarınca jandarma genel komutanı genelkurmay i̇kinci başkanı ordu komutanı ordu komutanı ordu komutanı ege ordu komutanı donanma komutanı harp akademileri komutanı kara kuvvetleri eğitim ve doktrin komutanı da genelkurmay başkanı olarak atanabilecektir bir devletin bağımsızlığını koruyabilmesi miili güvenliğini sağlayabilmesi bakımından silahlı kuvvetlerinin güçlü olması gerekir askerlik mesleğinin yapısında da emir komuta zinciri ile ast üst ilişkisinin olmazsa olmaz bir yeri vardır çünkü kamusal nitelikteki bu görevin işlevini tam anlamıyla yerine getirebilmesi belirli bir hiyerarşi dahilinde hareket edilmesini gerekli kılar askeri düzende disiplin ve hiyerarşik yapı olmadığında silahlı güçlerin topyekün bir hareket kabiliyetinden güvenliği sağlama ve savaşma yeteneğinden de bahsedilemez nitekim sayılı türk silahlı kuvvetleri i̇ç hizmet kanununun maddesinde askerliğin temelinin disiplin olduğu belirtilmiştir aynı maddeye göre disiplin kanunlara nizamlara ve amirlere mutlak bir itaat ve astının ve üstünün hukukuna riayet demektir bu sebeple ast ve üstün görevlerini emir komuta zinciri içerisinde belirli bir disiplin dahilinde ifa etmeleri askerlik mesleğinin doğal bir sonucudur sayılı türk silahlı kuvvetleri i̇ç hizmet kanununa göre emir hizmete ait bir talep veya yasağın sözleyazı ile ve sair surette ifadesi iken amir makam ve memuriyet itibariyle emretmek salahiyetini haiz kimsedir yine bu kanunna göre üst tabiri rütbe veya kıdem büyüklüğünü gösterir ast üstün rütbece veya kıdemce aşağısında bulunan kimsedir astın üstün emrini yerine getirme yükümlülüğü ve sorumluluğu anayasa ve yasal düzenlemelerde de öngörülmüştür örneğin anayasanın nci maddesinde kamu hizmetlerinin görülmesinde ast üst arasındaki emir ilişkisinden söz edilmiştir keza sayılı türk silahlı kuvvetleri i̇ç hizmet kanununun üncü maddesinde askerliğin temelinin disiplin olduğu belirtildikten sonra disiplinin muhafazası ve idamesi için hususi kanunlarla cezai ve hususi kanun ve nizamlarla idari tedbirler alınacağı belirtilmiştir keza aynı kanunun üncü maddesi astın vazifelerini düzenlemiş ve astın amir ve üstüne umumi adap ve askeri usullere uygun tam bir hürmet görtermeye amirlerine mutlak surette itaate ve kanun veesas sayısı karar sayısı nizamlarda gösterilen hallerde de üstlerine mutlak itaate mecbur olduğu astın muayyen olan vazifeleri aldığı emri vaktinde yapar ve değiştiremeyeceği haddini aşamayacağı icradan doğacak mesuliyetler emri verene ait olduğu belirtilmiştir görüldüğü gibi askerlik mesleğinin tabi bir özelliği olan disiplin içinde ast üst ilişkisi dahilinde ve emir komuta zincirine göre hareket etme anayasa ve yasalarda da hukuki bir ilişki tanımı olarak belirlenmiş ve bu ilişkinin taraflarına çeşitli yükümlülük ve sorumluluklar yüklenmiştir sayılı kanunun nci maddesi ile kabul edilen düzenleme uyarınca genelkurmay başkanının yalnızca kuvvet komutanlığı yapmış kişiler arasından seçilme şartı kaldırılarak jandarma genel komutanı genelkurmay i̇kinci başkanı ordu komutanı ordu komutanı ordu komutanı ege ordu komutanı donanma komutanı harp akademileri komutanı kara kuvvetleri eğitim ve doktrin komutanının da genelkurmay başkanı olarak atanabilmesinin önü açılmıştır söz konusu düzenleme uyarınca örneğin kara kuvvetleri komutanının astı konumunda bulunan ordu komutanı genelkurmay başkanı olarak atandığında önceden emri altında bulunduğu kişi artık astı konumuna geçmiş olacaktır böylelikle hiyerarşik ilişkinin dengesi yapısı bozulmuş olacak ve bu durum silahlı kuvvetlerin gücünü aldığı geleneksel hiyerarşik yapısı ve dokusunun zedelenmesine sebebiyet verecektir unutulmamalıdır ki hiyerarşik ilişki ile yönetilen bir yapıda sadece ast ve üstün yasal sorumluluk ve yükümlülükleri değil psikolojik faktörler de önem taşımaktadır getirilen düzenleme ile yaş tecrübe bilgi birikime dayalı liyakata dayanan sistem ters düz edilme tehlikesiyle karşı karşıya kalacaktır anayasanın maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti  eylem ve işlemleri hukuka uygun insan haklarına saygılı bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan yargı denetimine açık olan devlettir aym hukuk devleti ilkesi ihdas edilen kanunların anayasaya uygun olmasını gerekli kılar bu çerçevede anayasanın inci maddesinde anayasa hükümleri yasama yürütme ve yargı organlarını idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır kanunlar anayasaya aykırı olamaz denilerek hukuk devleti ilkesinin yasama erki yönünden bağlayıcılığı ortaya konulmuştur hukukun üstünlüğü ilkesi yürütme ve yargı organlarını olduğu gibi yasama organını da bağlamaktadır hukukun evrensel ilkeleri uluslararası sözleşmelerde ve anayasada kabul edilen evrensel kural ve ilkeler hukukun üstünlüğü ilkesinin hayata geçirilmesinde önemli bir rol oynar bu sebeple hukukun üstünlüğünün geçerli olduğu bir hukuk devletinde yasa koyucu anayasa hükümlerine sadık kalarak onun özüne ve ruhuna aykırı düzenlemelerden kaçınmalıdır bu yönüyle anayasada belirtilen temel ilke ve kaideler yasa koyucunun yasama yetkisinin sınırını oluşturmaktadır yasa koyucu keyfilikten uzak anayasal sınırlar dahilinde yasama yetkisini kullanmalıdır bu sınır aşıldığı takdirde anayasanın nci maddesinde gösterilen hukuk devleti ilkesine aykırı hareket edilmiş olur getirilen düzenleme uyarınca türk silahlı kuvvetlerinin komuta kademesine ilişkin atamalarda kuvvet komutanlarının yaş bilgi birikim tecrübe ve bulundukları rütbelere dayalı liyakat ölçütü gözetilmeyip belirli sayıda orgeneraller arasından siyasi maksat ve hedeflerleesas sayısı karar sayısı keyfi olarak genelkurmay başkanının atanması söz konusu olabilecektir söz konusu atamalarda hukuk devleti ilkesinin gereği olarak kamu hizmetinin görülmesi ve kamu görevlilerinin atanmasına ilişkin genel geçer liyakatın ve geleneksel teamüllerin esas alındığı objektif ilke ve kaideler yerine keyfi uygulamalara kapı aralanması hukuk devleti ilkesi ile bağdaşmaz bu sebeple getirilen düzenleme anayasanın nci maddesine aykırıdır öte yandan ast üst ilişkisi kapsamında kuvvet komutanları ile jandarma genel komutanının organeral tarafından yönetilen diğer silahlı kuvvetler birimlerine üstünlüğü anayasanın bazı hükümlerinde de kendisini göstermektedir anayasanın inci maddesinin inci fıkrasına göre millî güvenlik kurulu cumhurbaşkanının başkanlığında başbakan genelkurmay başkanı başbakan yardımcıları adalet millî savunma i̇çişleri dışişleri bakanları kara deniz ve hava kuvvetleri komutanları ve jandarma genel komutanından kurulur görüldüğü gibi milli güvenlik kurulunun üyeleri arasında yalnızca kara hava deniz kuvvet komutanı ile beraber jandarma genel komutanı da bulunmaktadır organerallik rütbesi tarafından yönetilen diğer silahlı kuvvetler komutanlıkları ise milli güvenlik kurulunda yer almamaktadır milli güvenlik kurumu devletin milli güvenlik stratejisinin millî güvenlik siyasetinin tayini tespiti ve uygulanmasına ilişkin kararlar alan anayasal bir kurum olup bu kurulda yer alan komutanların devletin ve ülkenin milli güvenlik stratejisine hakim olması bu hususta bilgi birikim ve tecrübelerinin bulunması genelkurmay başkanlığı görevi için önemli bir ayrıcalıktır silahlı kuvvetlerin orgenarel rütbesi ile yönetilen diğer komutanlıklarının kurulda yer almamaları ise genelkurmay başkanlığı gibi türk silahlı kuvvetlerinin en önemli ve en üstün rütbesine atanacak kimseler bakımından önemli bir eksikliktir sadece bu özellik dahi kuvvet komutanları ile jandarma genel komutanını genelkurmay başkanlığı görevini yürütme kabiliyet ve kapasitesi açısından bir adım öne taşımakta liyakat ölçüsü bakımından kayda değer bir nitelik arz etmektedir diğer taraftan anayasaya göre yargısal sorumluluk ve yargısal koruma bakımından da kuvvet komutanlıkları ve jandarma genel komutanı diğer komutanlıklardan farklı bir rejime tabi tutulmuştur anayasa mahkemesinin görev ve yetkilerini düzenleyen anayasanın inci maddesine göre genelkurmay başkanının yanı sıra kara deniz ve hava kuvvetleri komutanları ile jandarma genel komutanı da görevleriyle ilgili suçlardan dolayı yüce divanda yargılanırlar görüldüğü gibi sadece türk silahlı kuvvetleri bünyesindeki hiyerarşik yapı olarak değil anayasal hükümler uyarınca milli güvenlik kurulunun üyesi olma ve yargısal koruma açısından kuvvet komutanlıkları ile jandarma genel komutanlığının yukarıda yer verdiğimiz orgenarel rütbesi ile yönetilen diğer komutanlıklardan üstün bir konumda olduğu ve liyakat ölçülerine göre bu komutanlıkların genelkurmay başkanlığı gibi bir göreve atanma bakımından öncelik taşıdığı kuşkusuzdur sayılı kanunun nci maddesi ile kabul edilen düzenleme sadece türk silahlı kuvvetlerinin en üst komuta kademesindeki denge disiplin ve hiyerarşik yapının zedelenmesi ve bozulmasına yol açmayacak aynı zamanda anayasanın ve inci maddesindeki düzenlemeler kapsamında ortaya çıkan liyakat ölçülerine de aykırı hareket edilmiş olacaktır yukarıda açıklanan gerekçeler doğrultusunda sayılı kanunun nci maddesi ile getirilen düzenleme anayasanın ve maddelerine aykırıdır iptali gerekiresas sayısı karar sayısı sayılı kanunun nci maddesi ile sayılı kanunun ıncı maddesine eklenen inci fıkranın birinci ve üçüncü cümlesinin anayasaya aykırılığı sayılı kanunun nci maddesi ile sayılı elektronik haberleşme kanununun ncı maddesinde değişiklik yapılmaktadır kanunun ncı maddesi bilgi teknolojileri ve i̇letişim kurumunun yetkilerini düzenlemekte olup maddeye nci fıkrasından sonra gelmek üzere dört fıkra eklenmiştir maddeye inci fıkra olarak getirilen düzenlemeye göre kurum görevi kapsamında ilgili yerlerden bilgi belge veri ve kayıtları alabilir ve değerlendirmesini yapabilir arşivlerden elektronik bilgi işlem merkezlerinden ve iletişim altyapısından yararlanabilir bunlarla irtibat kurabilir ve bu kapsamda diğer gerekli önlemleri alabilir veya aldırabilir kurum bu fıkrada belirtilen görevlerin ifasında bakanlıklar kurum ve kuruluşlar ile işbirliği içerisinde çalışır bu kapsamda kurum tarafından istenen her türlü bilgi ve belge talebi ilgili bakanlık kurum ve kuruluşlar tarafından gecikmeksizin yerine getirilir bu fıkraya göre bilgi ve belge talebinde bulunulması ve bu taleplerin yerine getirilmesine ilişkin usul ve esaslar ile diğer hususlar başbakanlıkça belirlenir görüldüğü gibi sayılı kanunun ıncı maddesine eklenen inci fıkra uyarınca bilgi teknolojileri ve i̇letişim kurumu görevi kapsamında ilgili yerlerden her türlü bilgi belge veri ve kayıtları alabilecek ve bunların değerlendirmesini yapabilecek arşivlerden elektronik bilgi işlem merkezlerinden ve iletişim altyapısından yararlanabilecek bunlarla irtibat kurabilecektir keza kurum tarafından istenen her türlü bilgi ve belge talebi ilgili bakanlık kurum ve kuruluşlar tarafından gecikmeksizin yerine getirilecektir getirilen düzenleme ile bilgi teknolojileri ve i̇letişim kurumuna verilen bu yetki son derece geniş olup kişisel verilerin gizliliği ve güvenlik hakkı yönünden sakıncalar içermektedir anayasanın maddesi uyarınca türkiye cumhuriyeti devleti bireyi esas alan demokratik bir hukuk devletidir bu devletin bireyi bireyden ayırmaya yarayan bireyin diğer bireylerle olan şahsi sosyal ticari mesleki ilişkilerine ve devletle olan ilişkilerine esas teşkil edecek bireyin kim olduğunu ortaya koyabilecek onu diğer bireylerden ayırt edebilecek bir kimlike ihtiyaç duyulduğu kuşkusuzdur esasen bireyi diğer bireylerden ayıran bu kimlik ve bu kimliği sembolize eden bireye ait tüm bilgi ve veriler kişisel verilerin temelini oluşturmaktadır toplumsal yaşamın sürdürülebilmesi insanların diğer insanlarla ve devletle olan ilişkilerinin tesis edilebilmesi bireye ait verilerin farklı şekillerde kullanımını gündeme getirir devlet bazı kurumlarının görev ve yetkilerinin gereği olarak bireylerin şahsına ait bilgileri kaydetme ya da mevcut bilgileri saklama kullanma gereği duyabileceği gibi gerçek veya özel hukuk tüzel kişiler de mesleki yetkilerini kullanırken kişilere ait verileri kaydetme kullanma ve saklama gibi bazı işlemleri gerçekleştirme ihtiyacını duyabilir bununla birlikte verilerin aidiyeti ve şahsi verilerin sadece kişiyi ilgilendirmesi esasına bağlı olarak tüm bu kullanımların kötüye kullanmalara suistimallere hak ihlallerine karşı hukuki güvencelerle donatılması gerekir esasen kişisel verilerin kullanılması değil gizliliği ve korunması kural olduğundan bu verilerin gizliliği kaydedilmesi saklanması verilmesi aktarılması gibi verilerin işlenmesi olarak tarif edilebilecek hareket tarzlarının çağdaş demokratik hukuk devleti ilkelerine uygun şekilde düzenlenmesi şartlarının istisnalarının açık bir şekilde yasal düzenlemelere bağlanması kaçınılmaz bir gerekliliktir zira kişi güvenliği hürriyeti kişiesas sayısı karar sayısı dokunulmazlığı ne denli önemliyse bireyin kişisel verilerinin korunması da özel hayatın gizliliğinin bir parçası olarak bireyin için kadar önem taşımaktadır teknolojinin son derece hızlı geliştiği günümüzde de bireye ait bilgilerin saklanması daha kolay olmakla birlikte bu bilgilerin ulaşılabilirliği de artmaktadır bu durum kişinin kişisel verilerin korunması hakkına müdahaleler oluşturabilmekte ve kişilerin temel bir hak olan özel hayatın gizliliği hakkının ihlal edilip edilmediği sorusunu gündeme getirebilmektedir kişisel veri kavramı bir gerçek kişi ile ilgili her türlü bilgi şeklinde ifade edilmektedir kişisel veri verilerin korunmasına i̇lişkin avrupa konseyi sözleşmesinde no lu sözleşme kimliği belirtilen veya belirtilebilen gerçek kişiyle ilgili tüm bilgiler avrupa topluluğu kişisel verilerin korunması yönergesinde belirli veya belirlenebilir bir kişiyle ilgili bütün bilgiler buna benzer olarak sayılı kişisel verilerin korunması hakkında kanunda ise kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi olarak tarif edilmiştir kişisel verilerin korunması hakkı kişisel verilerin hukuka uygun kaydedilmesi ve hukuka uygun kaydedilen kişisel verilerin yine hukuka uygun olarak kullanılması ve saklanmasını içermektedir kişisel verilerin korunması özel hayatın gizliliğinin bir parçasıdır zira gerek anayasalarda gerekse avrupa i̇nsan hakları sözleşmesinde özel olarak kişisel verilerin korunması hakkı güvence altına alınmamakla birlikte kişisel verilere yönelik müdahaleler doğrudan bireyin özel hayatını ilgilendirdiğinden bu hak yargısal içtihatlarda özel hayatın gizliliği hakkı ai̇hsm çerçevesinde değerlendirilmektedir kişisel verilerin korunması hakkı uluslararası hukuk metinlerine de konu olmuş bir haktır uluslararası sözleşmelerde birtakım uluslararası birliklerin yönergelerinde kişisel verilerin korunmasına ilişkin temel ilkeler ve çeşitli düzenlemeler mevcuttur oecdde kişisel verilerin korunmasına yönelik olarak eylül tarihinde kişisel verilerin sınıraşan trafiği ve verilerin korunmasına i̇lişkin kılavuz i̇lkeleri kabul edilmiştir bu temel kılavuz ilkelerin tavsiye kararı niteliğindedir bu anlamda üye devletler açısından bağlayıcı değildir oecdnin kabul ettiği bu ilkeler diğer uluslar arası örgütlerin kişisel verilerin korunmasına ilişkin düzenlemelere de kaynaklık teşkil etmesi bakımından da önemlidir oecdnin kişisel verilerin korunmasında esas aldığı temel ilkeler veri toplamanın sınırlı olması ilkesi veri kalitesi ilkesi amacın belli olması ilkesi kullanmanın sınırlı olması ilkesi veri güvenliği ilkesi ve açıklık ilkesidir birleşmiş milletler örgütü verilerin korunması yönergesi aralık tarihinde kabul edilmiştir bu yönerge tavsiye kararı niteliğinde olduğu için taraf devletler bakımından bağlayıcılığı bulunmamaktadır bu yönerge ile oecdnin kararında olduğu gibi kişisel verilerin korunmasına ilişkin birtakım temel ilkeler getirilmiştir söz konusu yönergede hukuka uygunluk ve dürüstlük ilkesi doğruluk ilkesi amacın belirli olması ilkesi ilgilinin kendi bilgilerine erişim hakkı ilkesi ayrımcılık oluşturacak bilgilerin kaydedilmemesi ilkesi ve güvenlik ilkesi kişisel verilerin korunmasına yönelik temel ilkeler olarak benimsenmiştir avrupa konseyince kabul edilen nolu verilerin korunması sözleşmesinde doğrudan doğruya kişisel verilerin korunmasına yönelik düzenlemeler yer almaktadır avrupa birliğinde kişisel verilerin korunmasına ilişkin birçok tüzük yönerge ve antlaşmalar da mevcuttur bunlara örnek olarak kişisel verilerin i̇şlenmesi sırasında gerçek kişilerin korunması ve serbest veri trafiğine i̇lişkin yönergesi özel alanın korunması ve kişiselesas sayısı karar sayısı verilerin i̇şlenmesine i̇lişkin yönerge topluluk organ ve kurumları tarafından kişisel verilerin i̇şlenmesi sırasında gerçek kişilerin korunması ve serbest veri trafiği hakkında tüzük avrupa topluluklarının verilerin stok yapmak üzere kaydedilmesine i̇lişkin yönerge avrupa birliği temel haklar şartı europol ve schengen antlaşmaları gösterilebilir bunun yanı sıra kişisel verilerin korunması hakkı avrupa i̇nsan hakları sözleşmesinin inci maddesindeki özel hayatın gizliliğinin korunması hakkı çerçevesinde avrupa i̇nsan hakları mahkemesi kararlarına konu olmuştur klass kararı eylül mcveighbirleşik krallık ve murraybirleşik krallık kararları leanderi̇sveç kararı amanni̇sviçre kararı avukat rotaruromanya kararı avrupa i̇nsan hakları mahkemesi kararlarına bakıldığında esasen iç hukukta müdahaleyi oluşturan yasanın niteliği ile ilgili olarak birtakım ortak sonuçlar ortaya çıkmaktadır buna göre iç hukuktaki yasa açık ve net olmalıdır verilerin toplanması muhafazası süresi imhası gibi hususlar ayrıntılı biçimde düzenlenmelidir dolayısıyla birey hangi şartlar altında kişisel verilerine müdahale edilebileceğini bilmelidir kişisel verilerin kaydedilmesi ve kullanılmasının kötüye kullanılmasını engellemek ve keyfi uygulamaların önüne geçmek amacıyla belirli kontrol mekanizmaları öngörülmelidir bu kontrol mekanizmaları müdahaleyi yapacak olan kurumdan bağımsız olarak oluşturulacak bir organ vasıtasıyla gerçekleştirilmelidir bu kontrol mekanizmasının denetiminin etkin bir biçimde işlemesi gerekir kişisel verilere müdahalenin demokratik toplumun gerektirdiği şekilde ve ölçüde olması gerekir demokratik toplumda kişisel verilere müdahalenin kabul edilebilir olması kişisel verilere müdahaleyi haklı gösterebilir yapılan müdahalenin yasanın gerektirdiği usul ve esaslar çerçevesinde gerçekleştirilmesi gerekir usule uygun olarak tutulmayan kişisel veriler hukuka uygun kabul edilemez kişisel verilerin güvenliği ve korunması hakkı doğrudan doğruya bir hak olarak eylül referandumu ile kabul edilen anayasa değişikliği ile mevzuatımıza girmiştir anayasanın nci maddesinin üncü fıkrasına göre herkes kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir bu hak kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilme bu verilere erişme bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar kişisel veriler ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebilir kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usuller kanunla düzenlenir bu hüküm getirilmeden önce türk hukukunda kişisel verilerin korunmasına yönelik olarak anayasada açık bir düzenleme mevcut değildi ancak bu hak insan onuru ilkesi başta olmak üzere anayasanın inci maddesinde düzenlenen kişiliğin serbestçe geliştirilmesi hakkı ve inci maddede güvence altına alınan özel hayatın gizliliği hakkına dayandırılmaktaydı yılında getirilen düzenlemeyle kişisel veri güvenliği ve korunması hakkı açık bir şekilde anayasada düzenlenmiş ve güvence altına alınmıştır ayrıca türk ceza kanununda kişisel verilerin kaydedilmesi verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme verileri yok etmeme mesas sayısı karar sayısı suçlarına yer verilmiş olup böylelikle kişisel veri güvenliği hakkının ihlali niteliği taşıyan bazı davranışlar belirli şartlar altında cezai yaptırımla karşılanarak kişisel verilerin daha etkin bir şekilde korunması amaçlanmıştır sayılı kanunun nci maddesiyle sayılı kanunun ıncı maddesine eklenen inci fıkranın birinci cümlesi uyarınca bilgi teknolojileri ve i̇letişim kurumu görevi kapsamında ilgili yerlerden her türlü bilgi belge veri ve kayıtları alabilecek ve bunların değerlendirmesini yapabilecek arşivlerden elektronik bilgi işlem merkezlerinden ve iletişim altyapısından yararlanabilecek bunlarla irtibat kurabilecektir keza üçüncü cümle kapsamında kurum tarafından istenen her türlü bilgi ve belge talebi ilgili bakanlık kurum ve kuruluşlar tarafından gecikmeksizin yerine getirilecektir bilgi teknolojileri ve i̇letişim kurumuna bu yetkiler verilirken kişisel verilerin güvenliği ve korunmasına ilişkin bir hükme yer verilmemiş diğer bir ifadeyle kişisel veriler güvencesiz bırakılmıştır bu sebeple iptali talep edilen düzenleme anayasanın maddesine aykırılık teşkil etmektedir kişisel verilerin korunmasına ilişkin ulusal ve uluslararası düzenlemeler ile avrupa i̇nsan hakları mahkemesi içtihatlarında kabul olunduğı üzere kişisel verilere müdahale oluşturan iç hukuktaki yasanın açık ve net olması verilere yönelik müdahale tür ve biçimlerinin ayrıntılı olarak düzenlenmesi verilen yetkinin kötüye kullanılmasını engellemek ve keyfi uygulamaların önüne geç