esas sayısı karar sayısı i davacının gerekçesi yetki yönünden önce su sorunun cevabım vermek isteriz anayasa mahkemesi anayasanın bir veya birkaç maddesini değiştiren bir kanun hakkında açılan iptal dâvasına bakmaya yetkili midir yüksek mahkemenin pek iyi bildiği gibi ihtiva ettikleri ilkeler ve maddelerle bir bütün teşkil eden anayasalar pozitif hukuk düzeni piramidinin zirvesini meydana getirirler tabiî hukuk okuluna mensup olanlar veya sosyolojik okul veya sosyal dayanışma okulu salikleri veya viyana okulu ve daha başka hukuk okulları mensuplarının görüşlerine göre anayasaların ve genellikle pozitif hukukun ötesinde ve üstünde de bazı temel ilkeler mevcuttur ki bu temel ilkeler anayasalara kaynaklık eden ve söz konusu toplumun zaman ve mekân şartları içinde hâkim ideolojisini teşkil eden iktisadî felsefî ahlâkî hukuki nitelikte veya gelenekleri yansıtan nitelikte bir dünya görüşünü yansıtmaktadır bu görüşlere göre anayasalar hukukî değerlerini ve geçerliklerini bu temel ilke ve görüşlerden almaktadırlar ve bir bakıma anayasalar pozitif hukuk dışı âlemin verileri olan bu ilkeleri gerçekleştiren ve pozitif hukuka yansıtan belgelerdir keza anayasaların üstünlüğü prensibinde ifadesini bulan bir kurala göre de pozitif hukukun kanun nizamname kararname yönetmelik sözleşme gibi kuralları da hukukî değerlerini ve geçerliliklerini kademeli olarak birbirlerinden ve son tahlilde hepsi de pozitif hukuk piramidinin zirvesini teşkil eden anayasadan alırlar bu görüşe paralel olarak anayasaların kendi bünyeleri içerisinde de bir kurallar silsilesi teşkil ettikleri muhakkaktır gerçekten derin bir tahlile ve incelemeye girişilmeden bile her anayasada bir takım ilkelerin yânısıra tanzimi mahiyette hükümler ihtiva eden ve dolayısiyle hukuk bakımından ilkelerin tatbikatı mahiyetinde bulunan hükümler ve maddeler mevcuttur anayasaların başlangıç kısımlarında yer alan ilkeler veya anayasalara eklenmiş bulunan bildiriler meselâ evrensel i̇nsan hakları bildirisi gibi anayasaların bünyesi içinde mertebeler silsilesinin zirvesini vücuda getirmektedir gerçekten anayasanın bütünlüğü tanzimi nitelikteki hükümlerle sair maddelerin baştaki bu ilkelere uygunlukları ile sağlanmaktadır bu temel hukuk ilkesi türk pozitif hukukunda anayasamızın maddesinde ifadesini bulmuştur bu maddenin fıkrasında kanunlar anayasaya aykırı olmaz denildikten sonra fıkrada anayasa hükümleri yasama yürütme ve yargı organlarını idare makamlarını ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır denilmektedir anayasa hükümlerinin yasama organını bağladığı ve kanunların anayasaya aykırı olamıyacağı hususu bu madde ışığında tartışma konusu olmaz ancak şöyle bir itiraz hatıra gelebilir kanunların anayasaya uygunluğu konusunu hükme bağlamak ve anayasaya aykırı kanunları iptal etme yetkisi ile donatılmış bulunan anayasa mahkemesi bu görevini ifa ederken kıstas olarak anayasayı kullanacağından anayasanın bir maddesini değiştiren ve bundan dolayı kendisi anayasanın bir parçası haline gelen bir kanunun iptali hakkındaki davalara bakamaz denebilir zira iptali istenen kanun artık anayasa metnine dahil olmuş mahkemenin kullanacağı kıstas haline gelmiştir keza kıstası ölçmek için anayasa dışında bir başka kıstas bulunmadığından bu gibi iptal davalarına bakmak yüksek mahkemenin yetkileri dışındadır denilebiliresas sayısı karar sayısı i̇lk bakışta makûl ve makbul görünen bu mantık silsilesi doğru değildir yukarıda arzedildiği üzere anayasaların ihtiva ettiği hükümler güçleri hukukî değerleri ve geçerlilikleri bakımlarından bir mertebeler silsilesi teşkil etmektedirler şayet anayasanın tâli değerde olan maddelerinden biri değiştirilir ve değiştirilen madde anayasanın temel görüş ve ilkeleriyle çelişirse böylece anayasanın bütünlüğü ihlâl edilmiş olacağından ve tâli değerdeki bir madde ile temel ilkelerin geçerliliği sınırlanmış bulunacağından anayasa mahkemesi bu değişikliğe karşı koymak ve değişik maddeyi iptal etmek yetkisini haizdir esasen bu sonuç anayasamızın maddesi hükmünde de saklıdır maddede anayasa mahkemesi kanunların ve türkiye büyük millet meclisi tüzüklerinin anayasaya uygunluğunu denetler denmiş olmakla denetleme görevinin icra ve ifâsında anayasa mahkemesine en geniş yetkiler tanımış bulunmaktadır bu konuyu aydınlatmak için basit bir misâl vermemize müsaade buyurulsun anayasanın bazı maddelerini değiştiren kanun teklif veya tasarısı usulî hatalarla malûl bulunsa meselâ teklif çoğunlukla kabul edilmemiş olsa bu durumda acaba anayasa mahkemesi açılmış bir iptal davasına bakmıyacak ve usulsüz de kabul edilmiş olsa yeni madde artık anayasanın bir parçası haline gelmiştir gerekçesiyle davayı red mi edecektir hiç şüphesiz etmiyecektir davaya bakacak ve değişiklik kanununu iptal edecektir usul yönünden maluliyet yerine değişiklik kanunu esas noktasından anayasaya aykırı bulunursa esas ağırlık ve önem bakımından usule tekaddün ettiğinden yüksek mahkeme esasa taallûk eden iptal davalarına da bakacak ve anayasanın temel görüş ve ilkeleriyle bir çelişi mevcutsa kanunu esastan iptal edecektir anayasamızın mahkemelerin bağımsızlığı ile ilgili maddesi hükmü de bizi aynı sonuca götürmektedir maddenin fıkrasında hâkimler görevlerinde bağımsızdırlar anayasaya kanuna hukuka ve vicdanî kanaatlarına göre hüküm verirler denilmektedir demek ki hâkimler başta anayasa ve kanun olmak üzere pozitif hukuk kurallarına bağlı olduklarından başka hukukla ve vicdanî kanaatlariyle de bağlıdırlar hukuk kavrama hukuk ilminin ortaya attığı görüşleri teorileri ve çağdaş hukuk anlayışını kapsamaktadır bir milletin tarihî felsefî iktisadî siyasî ve sosyolojik vetireleri bu hukuk kapsamına dahil bulunduğundan hükme esâs olan kaynaklardan biri olarak hukuk kavramı geniş ve derin tetebbu ve tefekkürle somut hale getirilebilecek bir nitelik taşımaktadır bu bahse girerken arzettiğimiz hususlar meyanında pozitif hukuka kaynaklık eden tabiî hukuk tarih sosyal dayanışma veya kelsen ve merklin crundnorm adını verdikleri üst kural anayasamızın maddesinde yer alan hukuk kavramında ifadesini bulmaktadır keza vicdanî kanaat kavramı da herşeyden önce bu objektif verinin hüküm tesisine medar olacak şekilde sübjektifleşme sinden yani hâkimin kesin kanaati haline gelmesinden başka birşey değildir bu düşünce maruzatımızın sonucu olarak başta sorduğumuz soruya kesin bir cevap vererek yüksek mahkemenizin anayasanın temel görüş ve ilkeleriyle çelişen bunlara aykırı düşen anayasa değişikliklerini iptale tam yetkili ve görevli bulunduğunu ifade etmek isteriz usul yönünden anayasamızın maddesi anayasanın değiştirilmesi hakkındaki tekliflerin ivedilikle görüşülemiyeceği hükmünü vazetmiş ve bu maddenin fıkrası anayasanın değiştirilmesi hakkındaki tekliflerin görüşülmesi ve kabulü fıkradaki kayıtlar dışında kanunların görüşülmesi ve kabulü hakkındaki hükümlere tabidir demek suretiyle fıkradaki ivedilikle görüşülemez hükmünü perçinlemiştir bu da pek tabiîdir anayasa değişikliği bir milletin hayatında son derece önemli ağırlığı olan bir mesele teşkil eder gerek değiştirmeesas sayısı karar sayısı tekliflerinde gerekse değiştirme isteğinin kabulünde mevsuf ekseriyetler aranmış olması gibi tekliflerin ivedilikle görüşülmesinin önlenmiş olması da bu ağırlıktan bu önemden ileri gelmektedir istenmiştir ki anayasa değiştirilirken milletvekilleri ve senatörler salimen düşünmek teklifi gerçeklerin ve toplumun menfaatleri mihengine varmak suretiyle değerlendirmek imkân ve fırsatına malik bulunsunlar ve bu maksatla anayasa değişiklikleri hakkındaki teklifler mutlaka iki müzakereye tâbi olsun b m içtüzüğünün maddesi ise ikinci müzakerenin birinci müzakereden ancak gün geçtikten sonra gündeme alınır demektedir oysa anayasamızın maddesini değiştiren ve geçici maddesini yürürlükten kaldır an teklif millet meclisinde olsun cumhuriyet senatosunda olsun bu müddete riayet edilmeksizin müzakere ve kabul edilmiştir her ne kadar îç tüzüğün maddesi hükümet veya ilgili komisyonun gerekçeli isteği üzerine müzakerenin günden önce yapılabileceğini yazmakta ise de anayasamızın maddesinin ruhu muvacehesinde bu yolun tutulması caiz değildir zira iki görüşme arasındaki müddetin kısaltılması hali aslında ivedilik istenmesine muadil bir durum yaratmaktadır teklifin iki kere görüşülmesi bir şekil meselesi olarak mütalâa edilemez anayasa değişikliği gibi hayatî bir konuda ivedilik istenemiyeceği hakkındaki anayasa hükmü milletvekili ve senatörlerin konuyu enine boyuna düşünmek değerlendirmek için gerekli zamana sahip olmalarını sağlamak amacıyla sevkedilmiştir i̇ki müzakerenin birbirini takip eden birleşimlerde yapılması ise bu düşünme süresini asgariye indirmek suretiyle dolambaçlı yoldan ivedilikle görüşülme sonucunu doğurmaktadır binaenaleyh anayasa değişikliklerinin peşin bir kararla birbirini hemen takip eden birleşimlerin gündemine alınması anayasamızın maddesinin ruhuna hatta açık lafzına aykırıdır i̇çtüzüğün maddesinin uygulanması pek istisnaî ve zaruret bulunması halinde ancak mümkün olabilir değiştirme teklifi gündeme alındıktan ve müzakeresi yapıldıktan sonra önceden kestirilmesi mümkün olmıyan bir durum meydana gelir ve hükümet veya ilgili komisyon buna dayanarak önceden kestirilemiyen olay gerekçesiyle günlük süreyi kısaltabilir oysa maddenin değiştirilmesi ve geçici maddenin yürürlükten kaldırılmasına ilişkin teklifin müzakeresinde böyle bir durum yoktur olmamıştır teklif da anayasa komisyonuna havale edilmiş günü gündeme alınmış ve öncelik isteğinin kabulü üzerine ilk müzakeresi aynı gün yapılarak ertesi gün yani günü ikinci müzakeresi tamamlanmış ve teklif kabul edilmiştir aynı usulsüzlük cumhuriyet senatosunda da yapılmıştır birinci müzakere da ikinci müzakere de da olmuştur bu itibarla birinci müzakerenin üzerinden gün geçmeden ikinci müzakerenin yapılmış olması anayasamızın maddesinin ruhuna ve açık hükmüne aykırıdır esas yönünden anayasamız başlangıç kısmında yer alan ilkelerle varlığına kaynaklık eden ve öteki bölümlerindeki ilkelere ve tanzimi mahiyetteki maddelere ışık tutan tarihî felsefeî siyasî ekonomik ve sosyal verileri açıklamıştır davamızla ilgili olmadığı için bunları bir genel tahlil ve değerlendirmeye tabi tutmıyacağız biz borada sadece anayasamızın meşruluğunu temellendiren veriler ve ilkeler üzerinde duracağız de seçim yoluyla işbaşına gelen dp iktidarı kısa zamanda millî kurtuluş savaşı türkiyesinin tarihi ile çelişmeye başlamıştır i̇nsafla hareket etmiş olmak için bu ters düşüşün chp iktidarında başladığını ifade etmek gerekir amerikan emperyalizmiyle bağımsızlığımızı egemenlik haklarımızı zedeleyen ilk anlaşmaların de yani chp iktidarında imzalandığı bilinen bir gerçektir yabancı sermaye ile kara irticaya ilk tavizler de keza chp devrinde başlamıştır fakat dp iktidarı bu ilk adımları tam bir ihanet çizgisine götürmüş sonunda anayasayı hukuku açıkça çiğneyen ve meşruluğunu yitirmiş bir iktidar durumuna düşmüştür burada durmak gerek zira bu nokta hukukun çiğnenmesinden yeni bir hukuk düzenininesas sayısı karar sayısı doğuşunu belirleyen noktadır bu akla kara gibi hayatla ölüm gibi red ve inkâr ifade eden durumların birinden diğerine geçişi fakat diğerinden birine dönüşü olmıyan bir yoldur dp iktidarı tarihî gelişmemize öylesine ters düşmüştür ki gelişimin devamını sağlamak ancak iktidarın zor kullanılarak devrilmesiyle mümkün olabilmiştir milletçe direnişin ifadesi sayılan mayıs hareketi zorlu çıkışını hukukun yeniden itibar kazanması şeklinde meşruluğunu bu ters düşüşten almıştır mayıs hareketinin meşruluğu dp iktidarının gayrımeşruluğu esasına dayanır dp iktidarının gayrımeşruluğu ise soyut bir kavram değil somut bir kavramdır dp iktidarının gayrımeşru olması demek celâl bayar ve arkadaşlarının yıllık icraatlariyle gayrımeşru yani hukuk dışı düşmeleri demektir celâl bayar ve arkadaşlarına siyasî haklarını iade etmekle bunlar mayısın gayrımeşruluğunu hukuken talep edecek duruma getirilmiş olurlar böylece mayısın tezgâha konup gözden geçirilmesi yani meşruluğunun tartışma konusu yapılması hukuken imkân dahiline girer birbirini nefyeden durumlardan nefy ve tebyit edilen meşruluk kazanınca kaçınılmaz olarak meşru olan gayrı meşruluğa itelenir anayasanın maddesinin değiştirilmesi ve geçici maddesinin yürürlükten kaldırılması aslında bir geriye dönüşün ilk adımım teşkil etmektedir celâl bayar ve arkadaşları siyasî haklarına kavuşunca onları iktidardan zorla uzaklaştırmış olan hareket ve onun tüm neticeleri meşruiyet temellerini kaybeder ve ister istemez bir sökülme dönemi açılır herşey geriye doğru sökülmeye başlar temelli senatörlük müessesesinden hareket edilerek sırayla millî birlik komitesi olan tasarrufları yassıada mahkemesi ve hükümleri nihayet mayıs direnişi ve onun getirdiği anayasası ve bu anayasanın doğurduğu yüksek mahkemeniz gibi çeşitli müesseseler ve bunların tasarrufları bütün bu tarih gelişmesi red ve inkâr edilme düzeyine girer zira yassıada hükümlülerinin siyasî haklarını kazanmaları üzerine mayısın gayrımeşruluğunun ilâticelenecek bu tersine süreci hukuk mantığı düzeyinde önlemek mümkün değildir nitekim daha şimdiden celâl bayar bütün haklarını elde etmediğinden yakınmaya başlamıştır i̇leri sürülen bu görüşe karşı anayasamızın değiştirilebileceği maddede bu konunun tayin edilmiş olduğu ifade edilebilir evet anayasalar değişebilir anayasası değişme prosedürünü kendisi tanzim etmiş bulunduğuna göre maddenin değiştirilmesinin ve geçici maddenin yürürlükten kaldırılmasının olağan olduğu düşünülebilir ne var ki davamıza konu olan hadisede bu görüş geçerli değildir zira anayasamız tarihî süreç ve gelişime ters düşen doğrultuda değiştirilemez üstelik sırf pozitif hukuk çerçevesinde de anayasamızın temel görüş ve ilkeleriyle çelişen değişikliklerin yapılması mümkün değildir meselâ anayasamızın maddesine göre devletin şeklinin cumhuriyet olduğu hakkındaki hüküm değiştirilemez keza rejimin sosyal hukuk devleti niteliği lâik devlet niteliği temel insan haklarına dayanan demokratik niteliği devletin milleti ve ülkesiyle bir bütün teşkil eden niteliği de değiştirilemez maddenin sırf lâfzına itibar edilerek ne ki açıkça men edilmemiştir caizdir kaide külliyesini uygulamaya kalkışamamayız esasen yüksek mahkemeniz sayılı kararında bu görüşü tamamiyle benimsediğini belirterek maddenin anayasanın ruhuna uygun değişmelere imkân hazırlamak maksadıyla kabul edilmiş olduğu söz götürmez bir gerçektir demiştir böylece yüksek mahkeme hem maddenin tbmm ne sınırsız bir yetki tanımadığım hem de yüksek mahkemenin anayasa değişikliklerini deneti altında bulundurduğunu kesin olarak belirtmiştir anayasamızın maddesi başlangıçta belirttiğimiz gibi anayasanın üstünlüğü ilkesini kabul ve ilân etmiştir beri yandan madde egemenliğin anayasanın koyduğu esaslara göre yetkili organlar eliyle kullanılacağını ve hiçbir kimse veya organın kaynağım anayasadanesas sayısı karar sayısı almıyan bir devlet yetkisini kullanamıyacağını ifade etmektedir yasama organı yasama yetkisini ve bu arada anayasayı değiştirme yetkisini ancak ve ancak anayasanın ruhuna ve sözüne uymak kayıt ve şartıyla kullanabilir bu yetkinin anayasaya uygun olarak kullanılıp kullanılmadığını ise bu konuda anayasaca yetkili kılınmış olan anayasa mahkemesi tayin eder anayasamızın maddesini değiştiren ve geçici maddesini yürürlükten kaldıran sayılı kanun anayasamızın başlangıç bölümünde yer alan temel görüş ve ilkelere aykırıdır