esas sayısı karar sayısı i̇ti̇razin gerekçesi̇ başvuru kararının gerekçe bölümü şöyledir i̇ddi̇a hava eğitim komutanlığı askeri savcılığının tarih ve esas karar sayılı iddianamesi ile sanığın tarihleri arasında firar suçunu işlediğinden bahisle askeri ceza kanununun madde ve fıkrası gereğince cezalandırılmasına ve tutukluluk ile gözetimde geçen sürelerin tcknın maddesi uyarınca mahsubuna karar verilmesi talebiyle kamu davası açılmıştır askeri savcı mütalaasında suçun sübut bulması halinde sanık hakkında tcknun ncü maddesi bağlamında mahsup işlemi yapılabilmesi için ascknun ncu maddesinde düzenlenen muvakkat tevkifin hukuki mahiyeti irdelendiğinde şahsi hürriyeti kısıtlama sonucu doğurduğu ancak bu durumun anayasanın ve ncu maddelerine aykırı olduğu diğer yandan sanığın beraat etmesi halinde cmknun nci madde ve fıkrası uyarınca sanığa tazminat hakkı olduğunun bildirilmesinin gerekeceği dolayısıyla her iki halde de bu yasa maddesinin uygulanmasının gerekeceği yukarıda açıklandığı üzere ascknun ncu maddesinin anayasanın ve ncu maddelerine aykırılık teşkil ettiği iptal istemi ile anayasa mahkemesine başvurulmasını talep ve mütalaa etmiştir olay balıkesir bkm okl ve eğt mrk klığı emrinde vatani hizmetini ifa eden sanığın tarihleri arasında firar suçunu işlediği iddiasıyla hava eğitim klığı askeri savcılığında hazır edilmek üzere üç gün süreyle kaçma ihtimaline binaen muvakkat tevkif edildiği dz ve bu karar doğrultusunda sanığın aynı birliğin disiplin ceza ve tutukevinde tutulduğu dz anlaşılmıştır iii savunma sanık savunmasında balıkesir bkmoklve eğtmrklojdesbkmblklığı emrinde askerlik hizmetimi ifa ederken tarihinde çarşı izninden dönmeyerek ailemin yanına i̇stanbula gitmek için balıkesir otogarına gittim oradan da i̇stanbula geçtim ağabeyim ile annem arasında geçimsizlik olduğundan ağabeyim annemi sürekli olarak yaraladığından ben de annemi korumak düşüncesi ile birliğimden firar ettim babam yaşlı ve işsizdir evin geçimine bu süre zarfında katkıda bulundum tarihinde polis ekiplerince bağcılardaki evimizde yakalandım polisin eve neden geldiğini bilmiyorum daha önce uyuşturucu kullanmıştım ancak gün polisler bunun için gelmemişlerdi zaten bende uyuşturucu kullanmayı bırakmıştım akabinde merkez klığına teslim edildim tarihinde birlik klığıma teslim edildim on yedi gün boyunca daha önce kısa süreli kaçma eyleminden dolayı verilen cezanın infazını tamamladım askeri savcılığa gönderilinceye kadar üç gün gözetimde tutuldum sivilde ara sıra uyuşturucu kullanıyordum askerde iken bıraktım belli bir süre tedavi gördüm ilaç kullandım ilaçlarım bittikten sonra kontrole gitmedim şu anda kullanmıyorum herhangi bir psikolojik rahatsızlığım yoktur pişmanım tutuksuz yargılanmayı talep ederim şeklinde beyanlarda bulunmuşturesas sayısı karar sayısı iv i̇nceleme ve değerlendi̇rme anayasaya aykırı olduğu değerlendirilen hüküm askeri ceza kanununun maddesi şöyledir disiplinin temini için tevkif salahiyeti madde inci madde hükümlerini bozmamak şartıyla her mafevk emir altında olmayanları da disiplinin temini için muvakkat olarak tevkif etmeğe veya ettirmeğe salahiyetlidir ancak bu tevkif keyfiyeti gün ve saatiyle derhal mevkufun disiplin amirine bildirilmelidir mahkememizce dayanılan anayasa hükümleri anayasanın nci maddesinde türkiye cumhuriyetinin bir hukuk devleti olduğu hüküm altına alınmıştır kişi hürriyeti ve güvenliği başlıklı maddesi ise şöyledir madde herkes kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir şekil ve şartları kanunda gösterilen mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi bir mahkeme kararının veya kanunda öngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak ilgilinin yakalanması veya tutuklanması bir küçüğün gözetim altında ıslahı veya yetkili merci önüne çıkarılması için verilen bir kararın yerine getirilmesi toplum için tehlike teşkil eden bir akıl hastası uyuşturucu madde veya alkol tutkunu bir serseri veya hastalık yayabilecek bir kişinin bir müessesede tedavi eğitim veya ıslahı için kanunda belirtilen esaslara uygun olarak alınan tedbirin yerine getirilmesi usulüne aykırı şekilde ülkeye girmek isteyen veya giren ya da hakkında sınır dışı etme yahut geri verme kararı verilen bir kişinin yakalanması veya tutuklanması halleri dışında kimse hürriyetinden yoksun bırakılamaz suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişiler ancak kaçmalarını delillerin yokedilmesini veya değiştirilmesini önlemek maksadıyla veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu kılan ve kanunda gösterilen diğer hallerde hakim kararıyla tutuklanabilir hakim kararı olmadan yakalamaancak suçüstü halinde veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yapılabilir bunun şartlarını kanun gösterir yakalanan veya tutuklanan kişilere yakalama veya tutuklama sebepleri ve haklarındaki iddialar herhalde yazılı ve bunun hemen mümkün olmaması halinde sözlü olarak derhal toplu suçlarda en geç hakim huzuruna çıkarılıncaya kadar bildirilir yakalanan veya tutuklanan kişi tutulma yerine en yakın mahkemeye gönderilmesi için gerekli süre hariç en geç kırksekiz saat ve toplu olarak işlenen suçlarda en çok dört gün içinde hakim önüne çıkarılır kimse bu süreler geçtikten sonra hakim kararı olmaksızın hürriyetinden yoksun bırakılamaz bu süreler olağanüstü hal sıkıyönetim ve savaş hallerinde uzatılabilir kişinin yakalandığı veya tutuklandığı yakınlarına derhal bildiriliresas sayısı karar sayısı tutuklanan kişilerin makul süre içinde yargılanmayı ve soruşturma veya kovuşturma sırasında serbest bırakılmayı isteme hakları vardır serbest bırakılma ilgilinin yargılama süresince duruşmada hazır bulunmasını veya hükmün yerine getirilmesini sağlamak için bir güvenceye bağlanabilir her ne sebeple olursa olsun hürriyeti kısıtlanan kişi kısa sürede durumu hakkında karar verilmesini ve bu kısıtlamanın kanuna aykırılığı halinde hemen serbest bırakılmasını sağlamak amacıyla yetkili bir yargı merciine başvurma hakkına sahiptir bu esaslar dışında bir işleme tabi tutulan kişilerin uğradıkları zarar tazminat hukukunun genel prensiplerine göre devletçe ödenir anayasaya aykırı olduğu değerlendirilen as ceza kanununun maddesinin bu davada uygulanacak bir kanun maddesi olup olmadığı sorunu bilindiği üzere itiraz yolunda anayasanın ve sayılı yasanın maddesine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme bu davada uygulanacak bir kanun hükmünü anayasaya aykırı görürse anayasa mahkemesine başvurabilir anayasa mahkemesi itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı kanun maddeleri davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz etki yapabilecek nitelikte bulunan tarafların istek ve savunmaları çerçevesinde karara varmakla göz önünde tutulması gereken kurallardır kanadoğlu korkut anayasa mahkemesi i̇stanbul anayasa aykırı olduğu değerlendirilen as ceza kanununun maddesinin bu davada uygulanacak bir kanun hükmü olup olmadığının anlaşılması için daha önce aynı madde ile ilgili olarak verilmiş anayasa mahkemesinin tarihli ve sayılı kararının bu hususta ölçü alınması yerinde olacaktır sanığın dosyadaki belgelerden dz askeri ceza kanununun maddesi gereğince verildiği anlaşılan muvakkat tevkif kararına istinaden tarihleri arasında gözetimde geçirdiği sürelerin tcknin maddesi uyarınca mahsubuna karar verilebilmesi için muvakkat tevkif kararının şahsî hürriyeti sınırlama sonucunu doğuran bir hal olup olmadığının araştırılması gerekir bu bağlamda askeri savcılıkça uygulanması talep edilen tcknin maddesi ile askeri ceza kanununun maddesini birlikte ele alınmasında zorunluluk vardır anayasa mahkemesinin yukarıda zikredilen kararında ayrıntıları belirtildiği üzere askeri ceza kanununun maddesinin tek başına uygulanma yeri yoktur hal böyle olunca da bu maddeyi mahkememizce uygulanacak hükümler arasında saymak gerekir bu yorum tarzı ise temel hak ve hürriyetler aleyhindeki anayasaya aykırı durumların anayasa mahkemesi vasıtasıyla daha fazla denetlenir hale getirecek ve hak ihlallerinin önüne bir miktar geçilmiş olacaktır karşıtının kabulü uygulama kavramını son derece daraltmak ve anayasanın maddesinin uygulama alanını güç işler duruma getirmek olur diğer taraftan sayılı cmknın maddelerine göre suç soruşturması veya kovuşturması sırasında kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatlerine karar verilenesas sayısı karar sayısı kişiler maddî ve manevî her türlü zararlarını devletten isteyebilirler birinci fıkranın ve bentlerinde belirtilen kararları veren merciler ilgiliye tazminat hakları bulunduğunu bildirirler ve bu husus verilen karara geçirilir somut olayda sanığın beraat etmesi ipotezinde de askeri ceza kanununun maddesi gereğince alınan muvakkat tevkif kararına istinaden sanığın tarihleri arasında gözetimde geçirdiği sürelerin kanuna uygun yakalama veya tutuklama olup olmadığısanığa tazminat hakkı bulunduğunun bildirilip bildirilmemesi hakkı var ise bu hususun verilen karara geçirilip geçirilmeyeceği hususlarında askeri ceza kanununun maddesinin hukuki mahiyetinin irdelenmesi ile mümkün olabilecektir dolayısıyla bu maddenin cmknın maddesiyle birlikte ele alınmasında zorunluluk bulunduğu hal böyle olunca da bu ihtimal yönünden de ascknın uncu maddesinin mahkememizce uygulanacak hükümler arasında olduğunda şüphe bulunmamaktadır anayasaya aykırılık durumunun değerlendirilmesi yasaların ceza hukukunun evrensel temel ilkelerine dayanması gereği kuşkusuz hukuk devletinin temel değerlerinden birini oluşturmaktadır hukuk devleti ilkesi anayasa mahkemesinin bir çok kararıyla kabul edildiği üzere insan haklarına dayanan bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren eylem ve işlemleri hukuka uygun olan her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan yargı denetimine açık olan devlet olarak tanımlanmakta hukuk devletinde yasa koyucunun ceza ve ceza muhakemesi hukuku alanında yasama yetkisini kullanırken anayasanın ve ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla yargılama usullerinin belirlenmesi konusunda takdir yetkisine sahip olduğu kabul edilmektedir ayrıca ayrıntıları anayasa mahkemesinin tarihli ve k sayılı kararında belirtildiği üzere hukuk devleti hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan yasaların üstünde anayasanın ve yasakoyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri bulunduğu bilincinde olan devlettir burada çözümlenecek mesele maddede söz konusu edilen muvakkat tevkif kararının anayasanın uncu maddesinde belirtilen tutuklama veya yakalama kararları niteliğinde olup olmadığının tespitinde yatmaktadır ascknın uncu maddesi ile her mafevke üste verilen yetki kişiyi hürriyetinden yoksun kılacak şekilde bir yere veya çoğunlukla da dosyamız kapsamından da anlaşılacağı üzere dz askeri disiplin cezaevine kapatılması sonucunu doğuran şahsî hürriyeti sınırlama neticesini doğuran bir durumdur bu yetkinin kullanılması tutuklamanın doğuracağı netice ile aynı sonucu meydana getirmektedir hal böyle olunca bu yetkinin de kişi hürriyeti ve güvenliği ile ilgili anayasamızdaki tutuklama veya yakalama hukuki işlemleri ile birlikte ve aynı nitelikte mütalaa edilmesinde zorunluluk vardır anayasamızın uncu maddesi ile hangi hallerde kişi güvenliği ve dokunulmazlığının sınırlanacağı belirtilmiştir buna göre usulüne uygun verilmiş hakim kararıolmadıkça kişinin hürriyetinin kısıtlanamayacağı kuralıesas sayısı karar sayısı konulmuştur halbuki ascknun uncu maddesi ile askeri savcı veya cumhuriyet savcısına dahi verilmemiş bir yetki her üste mafevke verilmiştir muvakkat tevkif ile kişi hürriyeti hakim kararı olmadan kısıtlanabilmektedir bu durumda söz konusu hükmün insan haklarına dayanan hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan hukuku tüm devlet organlarına egemen kılmak anlamına gelen hukuk devleti ilkesini düzenleyen anayasamızın nci maddesi ile kişi hürriyeti ve güvenliğini düzenleyen hakim kararı olmadan yakalamayı dahi ancak suçüstü halinde veya gecikmesinde sakınca bulunan hallere indirgeyen uncu maddesine aykırılık teşkil ettiğinde hiçbir şüphe yoktur her mafevkin emir altında olmayanları da disiplinin temini için muvakkat olarak tevkif etmeye veya ettirmeye salahiyetli olması suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişilerin ancak kaçmalarını delillerin yokedilmesini veya değiştirilmesini önlemek maksadıyla veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu kılan ve kanunda gösterilen diğer hallerde hakim kararıyla tutuklanabileceğini hakim kararı olmadan yakalamanın dahi ancak suçüstü halinde veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yapılabileceğini öngören anayasanın uncu maddesine açıkça aykırıdır hakim niteliğinde olmayan her üste tanınan ascknın uncu maddesinde geçen tevkif keyfiyetinin askeri yargıtay kararlarında da tarih ve sayılı tarih ve sayılı sıkça vurgulandığı üzere tutuklama ile bir ilgisinin bulunmadığını bu işlemin disiplin hukukunu ilgilendiren geçici bir yakalamadan ibaret olduğunu askerlik hizmetinin özünü oluşturan disiplinin sağlanmasında her üstün olaya elkoyması eylemi durdurması ve disiplini yeniden tesisi anlamında olduğunu ve son olarak hükmün ereğini aşmış bir deyim olduğunu iddia etmek yasanın açık hükmü ve somut uygulamalar karşısında mümkün görülmemektedir dizi daki belgelerden anlaşılacağı üzere loj des nöb amiri tarafından verilen karar doğrultusunda üç gün süreyle kaçma ihtimaline binaen muvakkat tevkif edildiği dz ve bu karar doğrultusunda sanığın aynı birliğin disiplin ceza ve tutukevinde tutulduğu dz anlaşılmıştır ascknın ncu maddesi üste tanınan yetkiyi muvakkat tevkif olarak nitelendirmiştir aynı maddenin üç yerinde muvakkat tevkif bu tevkif keyfiyeti mevkuf terimlerinin tekrar edilerek kullanıldığı bu itibarla kanun koyucunun bu işlemi tevkif olarak kabul ettiğini açıkça göstermektedir yasakoyucu aynı terimi sayılı tcknun ve ncı maddelerinde de kullanmıştır bu maddeler incelendiğinde tevkiften tutuklamanın kastedildiği açıkça anlaşılmaktadır yasakoyucu aynı terimi farklı yasalarda farklı anlamlarda kullanıp abesle iştigal edemeyeceğinden ve ascknın ncu maddesindeki muvakkat tevkif tabirinin tutuklama anlamında kullanmadığına dair herhangi bir hukuki dayanak da bulunmadığından tevkiften tutuklamanın kastedildiği aşikardır bu itibarla anayasanın ncu maddesinde öngörülmüş olan şartları taşımayan ascknun ncu maddesindeki disiplinin temini için asker kişiyi geçici de olsa hürriyetinden yoksun bırakmaya karar verme yetkisini hakim olmayan üste tanınmış olması ve üst kararı ile tutuklanması anayasamıza aykırıdır ve nihayet bu hükmün anayasada belirtilen tutuklama veya yakalama ile ilgisinin olmadığını söylemek ve usule ilişkin bu maddenin askeri ceza kanununda düzenlendiğini usul kanunlarında düzenlenmediğini bu görüşe delil olarak göstermek pozitif hukukumuza uygun düşmez nasıl ki gülün adı değiştirilirse değişik kokmayacağından maddenin askeri ceza kanununda düzenlenmiş olması ve maddedeki tevkif terimini hükmün ereğini aşmış bir deyim olarak görüp yorumlamak hükmün niteliğini değiştirmezesas sayısı karar sayısı mahkememizde oluşan kanaate göre ascknın ncu maddesinde üste tanınan yetki tevkif diğer bir deyişle tutuklama yetkisidir ve anayasanın ve ncu maddelerine aykırıdır tüm bu nedenlerle askeri ceza kanunun ncu maddesinin anayasanın ve ncu maddelerine aykırı olduğu değerlendirilerek bu maddenin iptali için anayasanın nci maddesi gereğince anayasa mahkemesine başvurulmasına karar verilmiştir