esas sayısı karar sayısı gerekçeler yasanın geneli hakkında sayılı kişisel verilerin korunması kanununun maddesinin birinci fıkrasının bendi açık rıza kavramını tanımlamakta ve çeşitli maddelerinde açık rıza kavramına atıfta bulunulmaktadır kanun koyucu açık rızayı belirli bir konuya ilişkin bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rıza olarak tanımlamıştır bununla birlikte kanun açık rızayı tanımlarken hangi unsurları içerdiğini belirtilmemiştir açık rızanın uluslararası belge örneklerinde de açıkça görüldüğü üzere açık rızanın kişinin özgürce konuyla ilgili yeterli bilgiye sahip olarak tereddüde mahal bırakmayacak açıklıkta ve sadece işlemin yapılmasına yetecek ve işlemle sınırlı olarak verdiği onay beyanı olarak tanımlanması gerekmektedir verisi toplanan ilgili kişinin rızasının yazılı olarak alınması gerekmelidir yazılı rızanın gelişen ve değişen teknoloji ile uyumu sağlanabileceği gibi yazılı rızanın mevcudiyetinin aranmadığı durumlarda kişisel verisi toplanan bireylerin korunması güçleşmektedir yazılı rıza bir nevi aydınlatılmış onam anlamına gelmektedir veriyi işleyecek kişi öncelikle kişiyi bilgilendirmek ve devamında bilgilendirmeye dayalı açık rızasını almalıdır yazılı rızanın aranmaması ise kamu ve özel hukuk tüzel kişileri bakımından herhangi bir sınırlama veyahut kısıtlama olmadığını göstermektedir kişisel verisi işlenen birey bilgilendirilme ve bilgilendirmeye dayanan açık yazılı rızası aranmadığı için kritik öneme sahip bir korumadan yoksun kalmış demektir uluslararası insan hakları hukukunun kişisel verilerin korunmasında genel yaklaşımı verisi toplanan kişinin özel hayatı başta olmak üzere haklarına saygı gösterildiğinin güvence altına alınmasıdır kişisel verilerin korunmasına yönelik bütün düzenlemelerin verilerin rıza dışı işlenmesini önlemeyi amaçlamalıdır i̇ptali talep edilen düzenlemede açık rıza kavramı muğlak sınırları belirsiz ve kapsamı geniş düzenlenmiştir bu düzenlemenin sonucu bireylerin kişisel verilerinin işlenmesine izin verip vermemesinin önemi olmadan her türlü verinin işlenebileceği istisna olarak düzenlenen geniş normlarla paylaşımına izin verilmesi mümkün olmuştur açık rızanın aranmadığı durumlar ise ayrıntılı olarak düzenlenmiştir bu ayrıntılı düzenlemelerin kapsamı geniştir bu sebeple kişilerin açık rızasının ne olduğunun yönteminin nasıl olduğu belirsiz olarak düzenlenmiş iken bunlara ek olarak açık rızanın aranmadığı durumlar geniş düzenlenmiş dolayısıyla kişilerin açık rızasının aranması istisna haline gelmiştir kanun insan haklarına ilişkin kritik öneme sahip bir alanı düzenlemektedir ve sistematik yorumla ele alındığında bireylerin açık rızasının aranmasının nadiren olduğu kolaylıkla tespit edilmektedir bir başka deyişle bireylerin korunmasını hedeflemesi gereken kanun bireylerin bilgilendirmeye dayalı yazılı rızasını aramayarak haklarını ihlal eder nitelik taşımaktadır kişinin özel yaşamı kişinin insan onuru ile ilgilidir i̇nsan sadece insan olduğu için değerlidir ve sahip olduğu insan hakları değeri ile ilgilidir kanun koyucu insan onurunun ayrılmaz bir parçası olan bireysel özel alana düzenleme ile saygı duymamış özel yaşamın gizliliğini korumasını önemsememiş aksine kişisel verilerin kişinin rızası dışında işlenmesinin yolunu açmıştır uluslararası insan hakları hukukunda verilerin korunması ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir türkiye cumhuriyeti devletinin de bileşenlerinden biri olduğu avrupaesas sayısı karar sayısı konseyi direktifleri sözleşmeleri ve kararları kişisel veriler ile ilgili düzenlenecek ulusal yasalara anayasasının düzenlemesi ile yön göstericidir avrupa konseyi ve avrupa birliği mevzuatında verilerin korunması data protection özgü bir alandır ve sadece sözleşmeler ile düzenlenmemiş ayrıntılı direktiflerle şekillendirilmiştir üye devletler bu müktesabata uymakla yükümlüdür nitekim avrupa komisyonu mayıs tarihinde açıkladığı tavsiye kararında kişisel verilere ilişkin yapılan mevzuat değişikliğinin avrupa birliği müktesebatıyla tam olarak uyumlu olmadığı değerlendirmesini yapmıştır bu değerlendirmede esas alınanın sadece sayılı kişisel verilerin otomatik i̇şleme tabi tutulması karşısında bireylerin korunması sözleşmesi değil tüm müktesebat olduğu açıktır i̇ç hukukta yapılacak düzenlemeler uluslararası sözleşmeler ile uyumsuz olduğu takdirde uluslararası sözleşme hükümleri esas alınmaktadır kişisel verilerin korunması direktifinin maddesinde rıza kavramı kişisel verisi toplanan kişinin herhangi bir şekilde özel ve bilgilendirildiğini gösteren şekilde özgürce verilmiş olması olarak tanımlanmıştır aynı direktifin ve maddelerinde her rızanın belirsiz olmayan bir yolla verilmiş olması düzenlenmiştir özgür rıza ise ancak kişisel verisi toplanan kişinin gerçek tercihini uygulayabilmesi ve herhangi bir hile tehdit cebir veya kişi rıza göstermemiş olursa herhangi bir önemli olumsuz sonuçlar ile karşılaşmaması anlamına gelmektedir bilgilendirme ise verisi toplanan kişi bakımından kolaylıkla erişilebilir görünür olması anlamına gelmektedir kişisel verisi toplanan kişinin istediği her an bu rızadan vazgeçebilmesi ve bundan dolayı herhangi bir olumsuz sonuçla karşılaşmaması uluslararası hukukta geçerli olan bir ilkedir ancak kanunun geneline baktığımızda bu hususun bireyler bakımından güvenceli şekilde düzenlenmediği açıktır de avrupa konseyi bağlamında kısaca nolu sözleşme olarak adlandırılan kişisel verilerin otomatik işlemden geçirilme sürecinde bireylerin korunması hakkında sözleşme imzaya açılmış ve türkiye tarafından da gecikmeksizin tarihinde imzalanmıştır sözleşme yılında yürürlüğe girmiştir dikkat edilmelidir ki nolu sözleşme kişisel verilerin korunması konusunda genel ilkeleri tespitle yetinmektedir sözleşmenin uygulanabilmesi için ayrıntıların ve kapsamlı güvencelerin taraf devletlerce kişisel verilere dair gelişen müktesabatı esas alarak sözleşme esas alınarak iç hukuklarında yapılacak düzenlemelerle sağlaması gerekmektedir i̇ptali talep edilen düzenleme sayılı sözleşme ve avrupa konseyi düzenlemeleri ile dolayısıyla anayasanın maddesi ile çelişmekte ayrıca insan haklarına saygılı bir devlet olma yükümlülüğü ile uyumsuzluk teşkil etmektedir bu sebeplerle yasanın genelinde bireylerin kişisel verisinin korunmasından ziyade bireylerin kişisel verisinin nasıl rızası olmaksızın işlenebileceği aktarılabileceğini düzenlemektedir sayılı kişisel verilerin korunması kanununun maddesinin ikinci fıkrasının bendinde yer alan veya işlendikleri amaç için gerekli olan ibaresi brussels com final report from the commission to the european parliament and the council third report on progress by turkey in fulfilling the requirements of its visa liberalisation roadmap swd final moreover turkey ratified the coe convention on the processing of personal data and its protocol and adopted law on personal data protection which however is not fully in line with the eu acquis resmi gazete tarih sayı madde ile ilgili yılında kurulan çalışma grubu raporu ve ayrıca bakınız rıza kavramına dair sayılı görüş wp brüksel haziran sayfa esas sayısı karar sayısı sayılı kişisel verilerin korunması kanununun maddesi niteliği itibarıyla kişisel verilerin işlenmesindeki güvencelerdir bir başka deyişle bireylerin kişisel verileri işlenirken hangi temel esaslara uygun davranılacağının düzenlendiği maddedir i̇şlenen kişisel veri hukuka ve dürüstlük kurallarına uygun doğru ve gerektiğinde güncel olmak zorundadır kişisel verilerin belirli açık ve meşru amaçlar için işlenmesi ve işlendikleri amaçla bağlantılı sınırlı ve ölçülü olması gerekmektedir kişisel veriler ile en önemli güvence ise muhafaza süresidir bu düzenleme kişisel verilerin saklanacağı süre belirsiz şekilde düzenlenmiştir düzenleme ile işlendiği amaç için gerekli olan süre tanımlaması belirsiz sübjektif geniş ve yorumlayana göre değişebilecek bir ibaredir kişisel verileri işleyen gerçek veya tüzel kişilerin ne kadar süre ile kişisel verileri muhafaza edebileceğine dair sınırlama belirli olmalıdır kişilere hukuk güvenliğinin sağlanması hukuk devletinin ön koşullarındandır hukuk devleti hukuk normlarının öngörülebilir olmasını bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerektirir hukuk güvenliğinin sağlanması bu doğrultuda kanunların geleceğe yönelik öngörülebilir belirlemeler yapılabilmesine olanak verecek kurallar içermesini gerekli kılar anayasa mahkemesi kararı e rg tarih sayı anayasanın maddesinde yer alan hukuk devletinin temel unsurlarından biri belirliliktir belirlilik ilkesi yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık net anlaşılır ve uygulanabilir olmasını ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesini ifade etmektedir i̇şlendiği amaç için gerekli olan ibaresi gerek veri işleyen kişiler bakımından gerekse verisi işlenen kişi bakımından belirsizlik yaratmaktadır belirlilik ilkesi hukuksal güvenlikle bağlantılıdır birey yasadan belirli bir kesinlik içinde hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını bilmelidir birey ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlar bu bağlamda birey hangi kişisel verisinin ne kadar süre muhafaza edileceğini bilebilmedir kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sağlanan anayasal güvencenin yaşama geçirilebilmesi için bu hakkı ilgilendiren yasal düzenlemelerin açık anlaşılabilir ve kişilerin söz konusu haklarını kullanabilmelerine elverişli olması gerekir ancak böyle bir düzenleme ile kişilerin özel hayatlarını ilgilendiren veri bilgi ve belgelerin resmi makamların keyfi müdahalelerine karşı korunması olanaklı hâle getirilebilir anayasa mahkemesi kararı k rg tarih sayı i̇ptali istenen ibare belirlilik taşımadığı ve kişilerin hukuk güvenliğini tehdit ettiği için anayasanın maddesindeki hukuk devleti ilkesine aykırıdır tarih ve sayılı kişisel verilerin otomatik işleme tabi tutulması karşısında kişilerin korunmasına dair avrupa konseyi sözleşmesinin maddesinde devlet kamu güvenlik ekonomik menfaatlerin korunması ve suçlarla mücadele kapsamında kişisel verilerin korunmasına sınırlama getirilebileceği kabul edilmiştir yine sözleşmenin maddesinde göre kişisel veriler açıkça belirlenmiş meşru amaçlar için toplanma gerekçesiyle sınırlı olmak ve gerekli süreyi aşmamak şartlarıyla tutulabileceği kabul edilmiştir ancak iptali talep edilen düzenleme bu esaslarla uyumlu değildir düzenleme bu sebeple anayasanın maddesine aykırılık teşkil etmektediresas sayısı karar sayısı tüm bu açıklanan sebeplerle veya işlendikleri amaç için gerekli olan ibaresi anayasanın maddesine ve maddesine aykırılık teşkil etmekte ve iptal edilmesi gerekmektedir sayılı kişisel verilerin korunması kanununun maddesinin ikinci fıkrasının ç f bendleri beşinci maddenin ikinci fıkrası yedi bend olarak istisnaları düzenlemiştir bu koşullardan birinin mevcudiyeti halinde kişinin açık rızası aranmayacaktır kişinin rızasını bertaraf eden düzenlemede özellikle bendinde düzenlenen bir sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan doğruya ilgili olması kaydıyla sözleşmenin taraflarına ait kişisel verilerin işlenmesinin gerekli olması bendinde düzenlenen veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğünü yerine getirebilmesi için zorunlu olması bendinde düzenlenen bir hakkın tesisi kullanılması veya korunması için veri işlemenin zorunlu olması bendinde düzenlenen ilgili kişinin temel hak ve özgürlüklerine zarar vermemek kaydıyla veri sorumlusunun meşru menfaatleri için veri işlenmesinin zorunlu olması durumlarında ilgili kişinin açık rızası aranmaksızın kişisel verilerinin işlenmesi mümkün olmaktadır bu düzenlemenin tek anlamı bulunmaktadır bireylerin izin verip vermemesinin önemi olmadan her türlü verisi işlenebilmesidir açık rızanın esas istisnaların ise sınırları belirlenmiş bir şekilde tadadi olarak sayılması gerekmektedir sınırları belirlenmeden yapılan düzenlemeler hakkın özüne zarar verir niteliktedir yapılan düzenleme ile istisnaların sınırları belirsizdir ve istisnalar esas düzenleme haline gelmiştir kanunun uygulanmasında açık rızanın aranmasına gerek duyulması neredeyse imkansız hale gelmiştir bu düzenleme ile kişisel verilerinin işlenmesine ilişkin kişinin rıza göstermesi istisnai niteliktedir düzenlemenin bendinde bir sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan doğruya ilgili olması kaydıyla sözleşmenin taraflarına ait kişisel verilerin işlenmesinin gerekli olması bendinde düzenlenen veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğünü yerine getirebilmesi için zorunlu olması bendinde düzenlenen bir hakkın tesisi kullanılması veya korunması için veri işlemenin zorunlu olması bendinde düzenlenen ilgili kişinin temel hak ve özgürlüklerine zarar vermemek kaydıyla veri sorumlusunun meşru menfaatleri için veri işlenmesinin zorunlu olması düzenlemelerinde kapsam ve sınırlar belirsizdir herhangi bir sözleşmenin kurulması veya ifasında kişisel verilerin gerekli olduğu ileri sürülebilecek ve rıza aranmayacaktır yine aynı şekilde veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğünü yerine getirebilmesi için zorunludur denilerek kişinin rızası aranmayacaktır bir hakkın tesis kullanılması veya korunmasında ilgili kişisel verisi işlenen kişinin hakkından mı bahsettiği belirsizdir veya veri sorumlusunun meşru menfaatlerinin kapsamına herhangi bir menfaat girebilir menfaatin meşru olması bir başka kişinin rızasını ortadan kaldırır nitelikte olamaz kanunda düzenlenen iptali talep edilen yukarıdaki istisnai haller neredeyse açık rıza kavramını gereksiz ve geçersiz kılacak ölçüde geniş niteliktedir asıl olan kişisel verinin ilgili kişisinden elde edilmesi olmalıdır bu sebeple istisnaların ucu açık kavramlarla değil en alt düzeyde ve tanımı sınırlı bir şekilde yapılması gerekmektedir i̇stisnai düzenlemeler geniş kapsamın yanı sıra belirsizlik de taşımaktadır kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sağlanan anayasal güvencenin yaşama geçirilebilmesi için bu hakkı ilgilendiren yasal düzenlemelerin açık anlaşılabilir ve kişilerin söz konusu haklarını kullanabilmelerine elverişli olması gerekir ancak böyle bir düzenleme ile kişilerin özel hayatlarını ilgilendiren veri bilgi ve belgelerin resmi makamların keyfiesas sayısı karar sayısı müdahalelerine karşı korunması olanaklı hâle getirilebilir anayasa mahkemesi kararı e tarih rg tarih sayı anayasanın maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem ve işlemleri hukuka uygun insan haklarına saygılı bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan yargı denetimine açık olan devlettir hukuk devletinin ön koşulları arasında hukuki güvenlik ile belirlilik ilkeleri bulunmaktadır kişilerin hukuki güvenliğini sağlamayı amaçlayan hukuki güvenlik ilkesi hukuk normlarının öngörülebilir olmasını bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar belirlilik ilkesi ise yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık net anlaşılır ve uygulanabilir olmasını ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesini ifade etmektedir belirtilen ilkeler doğrultusunda temin edilecek kişisel verilerin açık rızaya dayanmadan temin edileceğine ilişkin olarak istisnalar belirsizliğe yok açmakta hukuk güvenliği ve dolayısıyla hukuk devleti ilkesi ile bağdaşmamaktadır kanun koyucu düzenlemeler yaparken hukuk devleti ilkesinin bir gereği olan ölçülülük ilkesiyle bağlıdır bu ilke ise elverişlilik gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır elverişlilik başvurulan önlemin ulaşılmak istenen amaç için elverişli olmasını gereklilik başvurulan önlemin ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli olmasını orantılılık ise başvurulan önlem ve ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken ölçüyü ifade etmektedir bir kurala uyulmaması nedeniyle kanun koyucu tarafından öngörülen yaptırım ile ulaşılmak istenen amaç arasında da ölçülülük ilkesi gereğince makul bir dengenin bulunması zorunludur anayasa mahkemesi kararı e rg tarih sayı – hukuk devleti ilkesine aykırı olan kamu yararını ve ölçülülük ilkesini gözetmeyen kanun koyucunun takdir yetkisini anayasal sınırlar çerçevesinde kullanmamış olması sebeplerle anayasanın maddesine aykırılık teşkil etmektedir i̇nsan hakları evrensel bildirisinin maddesi hiç kimse özel hayatı ailesi konutu veya yazışması konusunda keyfî karışmalara şeref ve şöhretine karşı saldırılara maruz bırakılamaz herkesin bu saldırı ve karışmalara karşı yasa ile korunmaya hakkı vardır şeklindedir avrupa i̇nsan hakları sözleşmesinin maddesinin birinci fıkrasında herkes özel hayatına ve aile hayatınasaygı gösterilmesi hakkına sahiptir denilmiştir maddenin ikinci fıkrasında bu hakkın kullanılmasında bir kamu otoritesi tarafından müdahale demokratik bir toplumda ancak ulusal güvenlik kamu güvenliği ülkenin ekonomik refahı dirlik ve düzenliğin korunması suç işlenmesinin önlenmesi sağlığın ve ahlâkın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için zorunlu olan ölçüde ve yasayla öngörülmüş olmak koşuluyla söz konusu olabilir denilerek özel yaşamın dokunulmazlığı güvence altına alınmıştır i̇stisnalara ilişkin uluslararası hukukta tarihli ve sayılı kişisel verilerin otomatik i̇şleme tabi tutulması karşısında kişilerin korunmasına dair avrupa konseyi sözleşmesinin maddesinde de devlet güvenliği kamu güvenliği devletin ekonomik menfaatlerinin korunması ve suçlarla mücadele edilmesi ilgilinin veya üçüncü kişilerin hak ve özgürlüklerinin korunması ile verilerin istatistiki veya bilimsel amaçlarla kullanılması durumlarında kişisel verilerin korunmasına sınırlamalar getirilebileceği öngörülmüştür sözleşmede yapılan tanımı avrupa i̇nsan hakları mahkemesi ai̇hm içtihatları ile birlikte değerlendirmek gerekmektedir neticede ai̇hm sözleşmede değinilen demokratikesas sayısı karar sayısı bir toplum kamu güvenliği devletin güvenliğinin korunması gibi kavramlardan anlaşılması gerekenleri tanımlamaktadır ai̇hm tarafından yapılan tanımlamalar esas alındığında sayılı sözleşmede belirlenen istisnaların sınırlayıcı nitelikte bir tanımlama olduğu aşikardır kanun koyucunun bu istisnaları genişletilerek düzenlemesi anayasanın maddesi ile bağdaşmamaktadır bu sebeple iptal edilmesi gerekmektedir temel hak ve özgürlükler ancak anayasanın maddesi uyarınca kısıtlanabilir anayasanın maddesinde temel hak ve hürriyetlerin özlerine dokunulmaksızın yalnızca anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği bu sınırlamaların anayasanın sözüne ve ruhuna demokratik toplum düzeninin ve lâik cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı belirtilmiştir çağdaş demokrasiler temel hak ve özgürlüklerin en geniş ölçüde sağlanıp güvence altına alındığı rejimlerdir temel hak ve özgürlükleri büyük ölçüde kısıtlayan ve kullanılamaz hâle getiren sınırlamalar hakkın özüne dokunur temel hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamaların yalnız ölçüsü değil koşulları nedeni yöntemi kısıtlamaya karşı öngörülen kanun yolları gibi güvenceler hep demokratik toplum düzeni kavramı içinde değerlendirilmelidir bu nedenle temel hak ve özgürlükler istisnai olarak ve ancak özüne dokunmamak koşuluyla demokratik toplum düzeninin gerekleri için zorunlu olduğu ölçüde ve ancak kanunla sınırlandırılabilirler bu sınırlama kısıtlılıkları değerlendirildiğinde kişilerin temel hak ve özgürlüklerinde sahip oldukları güvenceler olarak belirlendiği bireyleri resmi makamlara karşı koruma amacı taşıdığı belirlenmektedir bireylerin açık rızasına getirilen istisnaların geniş kapsamlı olarak belirlenmiş olması bireylerin özel yaşamına doğrudan bir müdahaledir ve anayasanın maddesi ile de uyumlu olmadığından iptali gerekir ai̇hm kararlarında da belirtildiği gibi özel hayat bütün unsurlarıyla tanımlanamayacak kadar geniş bir kavram olup devletin yetkili temsilcileri tarafından ilgililer hakkında rızası olmaksızın bilgi toplamasının her zaman söz konusu kişinin özel hayatını ilgilendireceği kuşkusuzdur ancak rızanın aranmasına ilişkin şartlar ortadan iptali talep edilen kuraldaki gibi kaldırıldığında doğrudan özel hayata müdahale kanuni nitelik kazanmaktadır uygulamada bireylerin tüm kişisel verileri rızaları aranmadan toplanabilecek işlenebilecek bireylerin bu kanunilik karşısında hiçbir güvencesi kalmamaktadır kişilerin özel hayatlarını ilgilendiren verilerinin herhangi bir kişi tarafından alınması özel hayatın gizliliği hakkının sınırlanması sonucunu doğurmaktadır bu sınırlamanın anayasaya uygun olabilmesi için anayasanın maddesinde öngörülen temel hakların sınırlandırılmasına ilişkin ilkelere aykırı olmaması ve bu bağlamda kamu yararı ile özel hayatın gizliliği hakkı arasında adil bir denge kurması gerekir anayasa mahkemesi kararı e tarih rg tarih sayı anayasanın maddesi kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sağlanan anayasal güvenceyi kişisel verilerin ancak kanunda öngörülen hâllerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebileceği şeklinde belirtmiştir açık rızayı ortadan kaldıran istisna düzenlemeleri özel yaşamın gizliliğine bir başka deyişle temel hak ve özgürlüklerin doğrudan ihlaline sebebiyet vermektedir bu yönüyle anayasanın maddesine aykırı olduğu açıktır nitekim özel hayatın korunması her şeyden önce bu hayatın gizliliğinin korunması başkalarının gözleri önüne serilmemesi demektir kişinin özel hayatında yaşananların yalnız kendisi veya kendisinin bilmesini istediği kimseler tarafından bilinmesini isteme hakkı kişinin temel haklarından biridir ve bu niteliği nedeniyle insan haklarına ilişkin beyanname ve sözleşmelerde yer almış tüm demokratik ülkelerin mevzuatlarında açıkça belirlenen istisnalar dışında devlete topluma ve diğer kişilere karşı korunmuştur anayasa mahkemesi istenecekesas sayısı karar sayısı bilgilerin kapsam ya da sınırlarının belirsizliğinin bireyi i̇dareye karşı korumasız bıraktığını bunun da anayasanın özel hayatın gizliliğini koruyan hükümlerine aykırı olduğunu tespit etmiştir i̇ptali talep edilen istisnai düzenlemeye dayanarak bireylerin hangi bilgilerinin toplanabileceği bu bilgilerin kapsam ve sınırları belirsizdir ai̇hm de hangi koşullar altında hangi amaçla ne kadar süreyle kamu otoritelerinin özel hayatla ilgili bilgileri saklayacağı ve kullanacağının belirsizliğini istismarlara karşı hiçbir önlem alınmamasını kötüye kullanımı engellemeye yönelik etkili denetim mekanizmalarının öngörülmemesini ve verilerin değerlendirilmesine ilişkin hukuki sınırlar çizilmemesini ai̇hsin özel yaşamın gizliliğini düzenleyen maddesine ve etkili başvuru hakkını düzenleyen maddesine aykırı olduğunu tespit etmiştir rotaru romanya davası kararı mayıs paragraf ve hakkı sınırlayan düzenlemeyle veri sorumlularına ihtiyaç duyulandan çok daha geniş bir yetki verilmektedir bu durum sınırlama aracıyla sınırlama amacı arasında bulunması gereken makul dengeyi bozmaktadır özel hayatın ve kişisel verilerin korunmasını isteme haklarına kuralda belirtilen sınırlama amacı dışında ölçüsüz bir şekilde müdahale edilebilmesine imkân tanımaktadır öte yandan temel hak ve hürriyetlere getirilen sınırlamaların demokratik toplum düzeni bakımından zorlayıcı bir toplumsal ihtiyaçtan kaynaklanması gerekmektedir i̇tiraz konusu kuralla özel hayatın gizliliğine ve kişisel verilerin korunması hakkına sınırlama getirilirken sınırlama aracının sınırlama amacına uygun ve orantılı olarak kullanılmasını temin edecek güvencelere yer verilmemesi demokratik toplum düzeninde gerekli olmayan ölçüsüz bir sınırlama niteliğindedir anayasa mahkemesi kararı e rg tarih sayı – dolayısıyla iptali istenilen kurallar belirli ve öngörülebilir olmadığından kişilerin kişisel verilerin korunması hakkını ölçüsüzce sınırlandırmakta ve bu yönüyle de anayasanın maddesine aykırılık teşkil etmektedir hukukun genel prensibi gereği hukuken korunması gereken amaçla bu amacı gerçekleştirmek için kanunda tanımlı hukuki himaye yönteminin yani aracın orantılı olması aranmalıdır bir başka deyişle hakkın kullanılmasında aşırıya kaçma riski olan bir başkasının hak ve menfaatlerini zedeleme tehlikesi taşıyan hukuki himaye araçlarının amaç araç dengesi bakımından hukuka uygun olmadığı kabul edilmektedir kuralda yer alan açık rızanın aranmasına ilişkin açık kuralı bertaraf eden istisnalar amaç araç dengesi bakımından anayasa ve türkiyenin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerde tanımlı olan özel yaşamın gizliliği kapsamında bireylere tanınan temel hak ve özgürlüğünü ölçüsüzce sınırlandırma tehlikesini taşıyan bir niteliktedir yasamanın genelliği ilkesi gereğince anayasada düzenlenmemiş bir alanın kanun koyucunun takdirine bırakıldığı anayasanın temel ilkeleri ile yasaklayıcı hükümlerine aykırı olmamak kaydıyla bu konudaki tercihin kanun koyucunun takdiri kapsamında kaldığı kabul edilmelidir anayasada düzenlenmeyen bir konunun öngörülebilir ve uygulanabilir şekilde kanunla düzenlenmesi kanun koyucunun takdirindedir bunun yanında hukuk devletinde ülkenin sosyal kültürel yapısı etik değerleri ve ekonomik hayatın gerekleri dikkate alınarak ceza siyasetini idari yaptırımları kamu düzeninin sağlanması için alınacak idari önlemleri belirleme yetkisi de kanun koyucuya aittir ancak kanun koyucu takdir yetkisini kullanırken bazı sınırlamalara tabiidir kanun koyucu kendisine tanınan takdir yetkisini ancak anayasal sınırlar içinde kullanabilir ayrıca takdir yetkisinin adalet hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutularak kullanılması mümkündür i̇ptali talep edilen düzenlemede herhangi bir kamu amacı olmayıp tam tersine kamunun haklarına doğrudan müdahale niteliği taşımaktadıresas sayısı karar sayısı tüm bu açıklanan sebeplerle düzenleme anayasanın maddelerine aykırılık teşkil ettiğinden iptali gerekmektedir sayılı kişisel verilerin korunması kanununun maddesinin birinci fıkrasında yer alan mezhebi kılık ve kıyafeti ibareleri ile üçüncü fıkrasının sayılı kişisel verilerin korunması kanununun maddesinin birinci fıkrası özel nitelikli kişisel verileri tanımlamaktadır kural uyarınca kişilerin ırkı etnik kökeni siyasi düşüncesi felsefi inancı dini mezhebi veya diğer inançları kılık ve kıyafeti dernek vakıf ya da sendika üyeliği sağlığı cinsel hayatı ceza mahkûmiyeti ve güvenlik tedbirleriyle ilgili verileri ile biyometrik ve genetik verileri özel nitelikli kişisel veri olarak kabul edilmiştir anayasa mahkemesinin kararlarında da belirtildiği üzere kişisel veri belirli veya kimliği belirlenebilir olmak şartıyla bir kişiye ilişkin bütün bilgileri ifade etmektedir bu bağlamda adı soyadı doğum tarihi ve doğum yeri gibi bireyin sadece kimliğini ortaya koyan bilgiler değil telefon numarası motorlu taşıt plakası sosyal güvenlik numarası pasaport numarası özgeçmiş resim görüntü ve ses kayıtları parmak izleri ip adresi posta adresi hobiler tercihler etkileşimde bulunulan kişiler grup üyelikleri aile bilgileri sağlık bilgileri gibi kişiyi doğrudan veya dolaylı olarak belirlenebilir kılan tüm veriler kişisel veri olarak kabul edilmektedir k tarih rg tarih sayı – k k k k k tarihli ve sayılı kişisel verilerin otomatik i̇şleme tabi tutulması karşısında kişilerin korunmasına dair avrupa konseyi sözleşmesinin maddesinde kişisel veri kimliği belirli veya belirlenebilecek verinin öznesi olan gerçek kişiyle ilgili tüm bilgiler şeklinde tanımlanmaktadır ekonomik kalkınma ve i̇şbirliği örgütünün oecd yayınladığı kişisel verilerin korunması rehber i̇lkelerinde kişisel veri belirli veya belirlenebilir bir gerçek kişiye ilişkin tüm bilgiler şeklinde tanımlanmaktadır avrupa birliğinin ec sayılı veri koruma direktifinin maddesinde de kişisel veri belirli ya da kimliği belirlenebilir gerçek kişi ile ilişkilendirilebilen her türlü bilgi şeklinde tanımlandıktan sonra bir kişinin doğrudan veya dolaylı olarak tanımlanabilmesine imkân sağlayan kişinin kimlik numarası fiziksel psikolojik duygusal ekonomik ve kültürel kimliği veya sosyal kimliğinnin bu kapsamda değerlendirildiği ifade edilmektedir ai̇hm kararlarında kişilere ait görüntü fotoğraf parmak izi dna profili hücre örnekleri ev adresi ve yaş doğum tarihi ve fiziksel özellikler kişisel veri kapsamında değerlendirilmektedir peck birleşik krallık davası kararı başvuru no sciacca i̇talya davası kararı başvuru no ve marper birleşik krallık davası büyük daire kararı başvuru no alkaya türkiye davası kararı başvuru no ku finlandiya davası kararı başvuru no kişinin bedensel ya da zihinsel sağlığına ilişkin kayıt edilmiş bilgilerinin tamamından oluşan sağlık bilgileri aralarında bireyin ırk siyasî düşünce felsefî inanç din mezhep veya diğer inançları dernek vakıf ve sendika üyeliği özel yaşamları ve her türlü mahkûmiyetleri ile ilgili verilerin de bulunduğu hassas veya özel niteliği olan kişisel veriler kategorisinde yer almakta olup bu yönüyle özel bir öneme sahiptir anayasa mahkemesi kararı e tarih rg tarih sayı esas sayısı karar sayısı birinci fıkrada sayılan özel nitelikli kişisel verilerin ayrı ayrı sayılmasının amacı diğer kişisel verilere kıyasen özel koruma önlemlerinin alınmasının zorunlu olması anlamına gelmektedir ancak maddede yer alan mezhep ile kılık kıyafete ilişkin düzenleme ile uluslararası insan hakları hukuku ile bağdaşmayacak niteliktedir kişilerin kılık kıyafetinin etnik kökeninin cinsel hayatının da düzenleme konusu yapılması kanun koyucunun takdir yetkisinin aşılması anlamına gelmektedir bu verilerin toplanması ve işlenmesi sürecinin hangi yöntemle yapılacağının da önemi bulunmaktadır kişi devletin kayıtlarında yer alan bir bilginin değiştirilmesini veya düzeltilebilmesini talep edebilmeli ve bu talep sadece kişinin beyanı doğrultusunda yapılabilmelidir avrupa i̇nsan hakları mahkemesi kararlarından ciubotaru moldova davası kararında başvurucunun resmi kayıtlardaki etnik köken bilgisinin kendisinin beyan ettiği etnik köken bilgisi ile değiştirilmesi talebinin reddedilmesini özel yaşama bir müdahale olarak görmüştür paragraf birleşmiş milletler sözleşmeleri uyarınca kurulan sözleşmelerin uygulanması ve uygulanmasının izlenmesine ilişkin komiteler ile avrupa konseyinin insan haklarının izlenmesine ilişkin oluşturduğu birimler ile avrupa birliğine katılım sürecinin izlenmesine ilişkin ilerleme raporlarında ayrımcılık ile etkili mücadele edilebilmesi için ayrıştırılmış verilerin toplanmasının önemine vurgu yapılmaktadır ancak bu ayrıştırılmış verilerin her türlü irk ayrımcılığının tasfiye edilmesine dair uluslararası sözleşmede sağlanan güvenceler olmaksızın veri toplanması mümkün değildir kanunda özel nitelikli veri olarak düzenlenen alanlar insan hakları hukukunda ayrımcılık temelleri olarak kabul edilmektedir bireylerin ayrımcılığa uğramasına neden olabilecek alanlarda bilgilerin toplanması farklı grupların özel ihtiyaçlarının tespit edilmesi ve ayrımcılıkla mücadelede oluşan boşlukların ya da eksiklerin giderilmesi açısından oldukça önemli olabilmektedir ve fakat burada bu verilerin kişilere yönelik ayrımcılığı körükleyecek ayrımcılığı arttırıcak doğrudan ayrımcılık uygulanmasına neden olacak yahut ayrımcılığı oluşturacak ya da pekiştirecek şekilde ifşa edilmemesi için gerekli güvenlik önlemlerinin alınması gerekmektedir ancak mevcut düzenlemede yer alan mezhep ve kılık ve kıyafete ilişkin ayrıştırılmış veri toplanması hali hazırda yerleşik fişleme tarihi tartışmalarının olduğu ülkemizde bireyler bakımından güvence değil risk oluşturmaktadır ülkemizde alevilerin evlerinin işaretlendiği ermeni rum süryani ve yahudi yurttaşlara soy kodu atayıp fişlendiği romanların oturduğu mahallelerin bilinip mekânsal ayrımcılık yapıldığı cinsel yönelimi nedeniyle işe alınmadığı kamuoyunda tartışma konusu olan ayrımcılık örneklerinden sadece bir kaçıdır ülke nüfusunun bileşimine ilişkin veri ve bilgi hak sahiplerine yönelik politika ve hizmet geliştirmek için bazı verilerin toplanması gereklidir ancak bu gereklilik kişinin rızasının varlığına rağmen mümkün değildir ve gerek mezhep gerek kılık kıyafet açısından herhangi bir politika veya hizmet geliştirilmesi için gerekli de değildir birinci fıkrada yer verilen kılık kıyafet ve kişinin mezhebi uluslararası hukukta örneği olmayan bir düzenlemedir düzenlemenin gerekçesinin ve amacının açığa kavuşturulması için komisyon ve genel kurul çalışmalarında yöneltilen sorular yanıtsız kalmıştır kişilerin kılık kıyafetinin herhangi bir demografik çalışmada kullanılması sosyal bir çıkarım yapılması mümkün olmadığı gibi kılık kıyafete dair veri toplama toplumsal cinsiyet ayrımcılığına neden olacak nitelikte bir düzenlemedir i̇çinde bulunduğumuz modern veveya post modern çağda günümüz türkiy