esas sayısı karar sayısı i̇ptal ve yürürlüğün durdurulmasi i̇stemi̇ni̇n gerekçesi̇ dava dilekçesinin gerekçe bölümü şöyledir sayılı milli eğitim temel kanunu ve bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair kanunun maddesi ile değiştirilen sayılı yükseköğretim kanununun maddesinin fıkrasının anayasaya aykırılığı yasa değişikliğine gidilme süreci danıştay i̇dari dava daireleri genel kurulunun tarihinde verdiği esas ve karar sayılı kararında görevinden çekilmiş sayılma cezasının sayılı yükseköğretim kanununda bulunmaması ve sayılı devlet memurları kanununda da bu cezanın öngörülmemiş olması sebebiyle ağustos tarihli ve sayılı resmi gazetede yayımlanan yükseköğretim kurumları yönetici öğretim elemanı ve memurları disiplin yönetmeliğinin maddesi iptal edilmiştir bunun ardından ilgili yönetmelik yeniden düzenlenmiştir mart tarihinde de sayılı yükseköğretim kanununun maddesinin öğretim elemanları memur ve diğer personelin disiplin işlemleri disiplin amirlerinin yetkileri devlet memurlarına uygulanan usul ve esaslara göre yükseköğretim kurulunca düzenlenir şeklindeki hükmü değiştirilerek iptalini talep ettiğimiz öğretim elemanları memur ve diğer personele uygulanabilecek disiplin cezaları uyarma kınama yönetim görevinden ayırma aylıktan kesme kademe ilerlemesinin durdurulması üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma cezalarıdır hangi fiillere hangi disiplin cezasının uygulanacağı bu bentte sayılan kişilerin disiplin işlemleri ve disiplin amirlerinin yetkileri devlet memurlarına uygulanan usul ve esaslar da göz önüne alınmak suretiyle yükseköğretim kurulunca düzenlenir hükmü getirilmiştir anayasaya aykırılık sorunu hukuki belirlilik ve suçta ve cezada yasallık ilkeleri ile yasama yetkisi anayasa mahkemesi kararlarında da ifade edildiği üzere anayasanın maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri belirlilik ilkesidir bu ilkeye göre yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ya da kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık net anlaşılır ve uygulanabilir olması ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir belirlilik ilkesi hukuksal güvenlikle bağlantılı olup bireyin kanundan belirli bir kesinlik içinde hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını bunların idareye hangi müdahale yetkisini verdiğini bilmesini zorunlu kılmaktadır aymnin günlü sayılı kararı yüksek mahkemeye göre bireyin kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilmesi ve davranışlarını belirlemesi ancak belirlilik ilkesinin varlığı halinde mümkündür hukuk güvenliği normların öngörülebilir olmasını bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar günlü sayılı kararesas sayısı karar sayısı yasayla öngörülme şartı ve belirlilik ilkesi temel hak ve özgürlüklerin ve özellikle de suç isnadının sözkonusu olduğu durumlarda çok daha dikkatli şekilde değerlendirilmelidir çünkü bu noktada anayasa ile güvence altına alınmış olan suçta ve cezada yasallık ilkesi devreye girer anayasa mahkemesinin ifadesiyle anayasanın maddesinin birinci fıkrasında kimse kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz denilerek suçun kanuniliği üçüncü fıkrasında da ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur denilerek cezanın kanuniliği ilkesi getirilmiştir buna göre ceza hukuku bakımından genel bir değerlendirmeyle kanunilik ilkesi hiç kimsenin kanunda suç olarak belirtilmeyen bir fiilden dolayı cezalandırılamamasını ve hiç kimseye kanunda yer almayan bir cezanın verilememesini ifade etmektedir aymnin günlü sayılı kararı disiplin cezaları kamu görevlilerinin görev yetki ve sorumlulukları kapsamında kamu hizmetlerinin yürütülmesi ve kamu yararının devamlılığının sağlanması amacıyla yasal olarak düzenlenmiş yaptırımlardır kamu hizmetlerini yürüten kamu görevlilerinin yetki ve sorumlulukları görevlerinin kapsamı ve bu görevlerin yürütülüşünde uymaları gereken kurallar kamu hizmeti ve hizmet gerekleri ile sınırlandırılmış bu sınırlar dışına çıkanların ise disiplin cezaları ile cezalandırılmaları öngörülmüştür anayasa mahkemesi suçta ve cezada yasallık ilkesinin uygulama alanının sadece ceza hukuku alanına giren suçlar ile ilgili olmadığını ve bu ilkenin idari yaptırımlarda ve disiplin suçlarında da uygulanması gerektiğini vurgulamaktadır mahkeme bunu açıkça şöyle ifade eder anayasada öngörülen suçta ve cezada yasallık ilkesi insan hak ve özgürlüklerini esas alan bir anlayışın öne çıktığı günümüzde ceza hukukunun da temel ilkelerinden birini oluşturmaktadır anayasanın maddesine paralel olarak türk ceza kanununun maddesinde yer alan suçta ve cezada kanunilik ilkesi uyarınca hangi eylemlerin yasaklandığı ve bu yasak eylemlere verilecek cezaların hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak biçimde yasada gösterilmesi kuralın açık anlaşılır ve sınırlarının belli olması gerekmektedir kişilerin yasak eylemleri önceden bilmeleri düşüncesine dayanan bu ilkeyle temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınması amaçlanmaktadır anayasanın maddesinde idari ve adli cezalar arasında bir ayrım yapılmadığından disiplin cezaları da bu maddede öngörülen ilkelere tâbidir günlü sayılı karar nitekim sayılı devlet memurları kanununun kapsam başlıklı maddesinde bu kanun genel ve katma bütçeli kurumlar i̇l özel i̇dareleri belediyeler i̇l özel i̇dareleri ve belediyelerin kurdukları birlikler ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlarda kanunlarla kurulan fonlarda kefalet sandıklarında veya beden terbiyesi bölge müdürlüklerinde çalışan memurlar hakkında uygulanır denilerek katmaözel bütçeli yükseköğretim kurumlarında memur statüsünde çalışan kamu görevlileri de kanunun kapsamı içine alınırken maddesinde ise verilecek disiplin cezaları uyarma kınama aylıktan kesme kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma olarak sıralanmış ve ayrıca hangi fiillere hangi disiplin cezasının uygulanacağı maddede tek tek belirtilmiştir yükseköğretim kurumlarında sayılı kanuna tabi olarak çalışan ve hangi fiillerine karşılık hangi disiplin cezasının uygulanacağı sayılı kanunun maddesinde belirlenen memurlar da iptali istenen düzenlemenin kapsamına alınarak hukuki belirlilikleri hukuki belirsizliğe dönüştürülmenin yanında iptali istenen düzenlemelerde öğretim elemanlarına memurlara ve diğer personele uygulanacak cezaların uyarma kınama yönetim görevinden ayırma aylıktan kesme kademe ilerlemesinin durdurulması üniversite öğretim mesleğindenesas sayısı karar sayısı çıkarma ve kamu görevinden çıkarma olarak sayılıp hangi fiillere hangi disiplin cezasının uygulanacağının ve bu kişilerin disiplin işlemleri ve disiplin amirlerinin yetkilerinin devlet memurlarına uygulanan usul ve esaslar da göz önüne alınmak suretiyle yükseköğretim kurulunca düzenleneceğinin hüküm altına alınması hukuki belirlilik ve suçta yasallık ilkeleriyle bağdaşmadığından iptali istenen düzenlemeler anayasanın ve maddelerine aykırıdır öte yandan anayasanın maddesi yasama yetkisinin kullanımını türkiye büyük millet meclisine vermiş ve bu yetkinin devredilemeyeceğini öngörmüştür yürütme organının ve kamu kurum ve kuruluşlarının düzenleme yapma yetkileri ise ikincil nitelikli olup bu yetki genel sınırsız esasları ve çerçevesi belirsiz bir düzenleme yetkisini ifade etmez yasanın idareyi bu esasları gözetmeksizin aslında yasayla düzenlenmesi gereken bir konuda yetkilendirmesi halinde temel esasların ve çerçevenin belirlenmemiş olduğu bir yetki tanınması sözkonusu olacaktır yasada disiplin cezalarının sayılmasıyla yetinilmesi ve bu cezalara karşılık gelen fiillerin belirlenmeyerek bu konuda idareye yetki verilmesi anayasanın maddesi uyarınca yasamanın alanında olan bir yetkinin devridir ki bu durum iptali istenen düzenlemeyi anayasanın maddesine aykırı hale getirir üniversitenin özerkliği ve öğretim elemanlarının hakları anayasaya aykırı olduğunu iddia ettiğimiz yükseköğretim kanununun sayılı milli eğitim temel kanunu ve bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair kanunun maddesi ile değiştirilen maddesine ilişkin olarak üzerinde durulması gereken bir başka nokta yasa koyucunun hangi fiillere hangi disiplin cezasının uygulanacağı konusunu yükseköğretim kuruluna bırakırken kurul tarafından devlet memurlarına uygulanan usul ve esasların göz önüne alınacağı ifade edilmektedir bu durumda da yükseköğretim kanununun ilişkili olduğu ve anayasa ve avrupa i̇nsan hakları sözleşmesi tarafından güvence altına alınan üniversitelerin özerkliği bilim ve sanat hürriyeti ve akademik özgürlük üzerinde durmak ve bu hakların gereklerinin sayılı devlet memurları kanununda öngörülen disiplin suçları ile nitel anlamda karşılanıp karşılanmadığını belirlemek gerekecektir üniversitelerin özerkliği ve öğretim elemanlarının konumu anayasanın yükseköğretim kurumlarını düzenleyen maddesinde çağdaş eğitim öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile devlet ya da vakıflar tarafından devletin gözetim ve denetimine tâbi olarak kurulan yükseköğretim kurumlarının bilimsel özerkliğe sahip oldukları belirtilmektedir madde gerekçesinde ise yasaya bırakılan konularınbilimsel özerklik ilkesi göz önünde bulundurularak düzenlenmesi gerektiği vurgulanmıştır üniversiteler eğitim öğretim yayın ve danışmanlık faaliyetinde bulunur ve bu suretle ülkeye ve insanlığa hizmet etme amacını gerçekleştirirler anayasa mahkemesine göre özerklik belli sınırlar içerisinde serbestçe davranabilmeyi anlatır bilimsel özerklik ise geniş bir kavram olup bu ilke ile üniversiteler anayasanın maddesinde yer alan ana niteliklere sahip bir hukuk devletinin üniversitesine yaraşır biçimde öğretim araştırma ve yayın konularını belirlemek ve yürütmek ve ilgilerini bu doğrultuda çalışmaya yöneltmek serbestliğine sahip kılınmışlardır aymnin günlü sayılı kararıesas sayısı karar sayısı maddenin yükseköğretim kurumlarının düzenlenişine ilişkin fıkrasında ise öğretim elemanlarının görevleri unvanları atama yükselme ve emeklilikleri öğretim elemanı yetiştirme üniversitelerin ve öğretim elemanlarının kamu kuruluşları ve diğer kurumlar ile ilişkileri öğretim düzeyleri ve süreleri yükseköğretime giriş devam ve alınacak harçlar devletin yapacağı yardımlar ile ilgili ilkeler disiplin ve ceza işleri malî işler özlük hakları öğretim elemanlarının uyacakları koşullar üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretim elemanlarının görevlendirilmesi öğrenimin ve öğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerine göre yürütülmesi yükseköğretim kuruluna ve üniversitelere devletin sağladığı malî kaynakların kullanılması kanunla düzenlenir hükmüne yer verilmiştir anayasa mahkemesi çeşitli kararlarında öğretim elemanlarının statülerine ilişkin tespitlerde bulunmuş ve üniversitelerde yürütülen bilimsel ve akademik faaliyetin aktörleri olan öğretim elemanlarının ayrı bir meslek grubu oluşturduklarının altını çizmiştir yüksek mahkeme anayasanın maddesinin üniversitelerin bir hukuk devletinin üniversitesine yaraşır biçimde uygar ve evrensel karakterde öğretim eğitim araştırma ve yayın konularında bilimsel özerkliğe sahip bir kamu tüzelkişisi biçiminde kurulmasını ve cumhuriyetin temel organları içinde bu niteliğiyle yer almasını istediğini ve buna bağlı olarak üniversitelerin öğretim üyeleri ve yardımcılarını kapsayan kendine özgü önem ve değerde bir meslek sınıfı düşündüğünü ve buna göre düzenlemeler yaptığını ifade etmektedir aymnin günlü sayılı kararı anayasa mahkemesine göre anayasada üniversite bilimsel çalışmaların yapıldığı ve bilimin öğretildiği kurum olarak nitelendirilip bilimsel ve idari özerkliğe sahip kılınarak diğer kamu kurumlarından farklı değerlendirilmiş öğretim üyelerine de kamu görevlisi olmakla birlikte genel sınıflandırma içinde ayrı bir yer verilerek kendilerine özgü önem ve değerde bir meslek sınıfı olduğu belirtilmiştir öğretim üyelerinin bu konumları dikkate alındığında bunları diğer kamu görevlileri gibi değerlendirmek mümkün değildir günlü sayılı karar bu durumda öncelikle anayasanın maddesine göre disiplin ve ceza işlerinin kanunla düzenlenmesi gereklidir anayasa mahkemesi de ayrıca öğretim üyelerinin kendilerine özgü önem ve değerde bir meslek sınıfı olduklarını tespit ederek bu kişilerin diğer kamu görevlileri gibi değerlendirilmelerinin mümkün olmadığını ifade etmektedir bu durumda öğretim elemanlarına uygulanacak disiplin hükümlerinin de bütün kamu görevlerine uygulanacak hükümlerden farklı olması ve bu meslek sınıfının özelliklerini gözetmesi gerektiği şüphesizdir bu güvencenin de yasayla sağlanması gerekir i̇ptali istenen düzenlemenin bu konuda takdir yetkisini yükseköğretim kuruluna bırakması ve devlet memurlarına ilişkin usul ve esaslara atıf yapmasının maddede öngörülen yasayla düzenleme gereğini karşıladığı kabul edilemeyeceğinden iptali istenen düzenleme anayasanın maddesine aykırıdır öğretim elemanlarının bireysel özgürlükleri özerklik kurumlara özgü bir nitelik olup gerçekleşmesi sadece kurumsal güvencelere değil aynı zamanda üniversite ve araştırma kurumlarının ayrılmaz bileşenleri olan öğretim elemanlarının hak ve özgürlüklerinin sağlanmasına bağlıdır bu hak ve özgürlüklerin bir kısmı bilfiil üniversite araştırma merkezi ya da bilimsel bir kurumda faaliyette bulunması koşulu aranmaksızın herkese tanınmış özgürlüklerdir bunlar düşünce ve düşünceyi ifade özgürlüğü ile bilim ve sanat özgürlüğüdür bunun dışında akademik ve bilimsel faaliyette bulunan kişilere tanınan ve düşünce özgürlüğü ve bilim ve sanat özgürlüğü ile sıkı bir bağı olan bir başka özgürlük kategorisi ise akademik özgürlüktür her iki özgürlük grubu da anayasa veveya uluslararası insan hakları belgeleri ile güvence altına alınmışlardıresas sayısı karar sayısı ba düşünce ve düşünceyi ifade özgürlüğü anayasanın maddesinde yer alan ve herhangi bir kısıtı olmayan düşünce özgürlüğü herkes düşünce ve kanaat hürriyetine sahiptir her ne sebep ve amaçla olursa olsun kimse düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz düşünce ve kanaatleri sebebiyle kınanamaz ve suçlanamaz şeklinde ifade edilmektedir anayasa mahkemesi üniversitelerin düzenlenmesine ilişkin bir kararında üniversitelere anayasanın maddesi tarafından bilimsel özerklik tanınmasıyla güdülen ereğin üniversite öğretimi niteliğindeki yükseköğretimi siyasal çevrelerin ya da çeşitli çıkar veya düşünce kümelerinin dışında tutmak olduğunu ifade etmiştir mahkeme ayrıca eğitim ve öğretim özgürlüğünün düşünce özgürlüğünün bir bölümünü oluşturduğunu ve her türlü bilimsel görüş ve düşüncelerin öğrenilmesi ve öğretilmesinin bunun yayılması ve özgürlük olarak demokratik düzende yerini bulmuş ve düşünce özgürlüğünün varlığını ortaya koymuştur eğitim ve öğretim özgürlüğü düşünce özgürlüğünün bir bölümünü oluşturmaktadır anlaşılmaktadır ki devletin sadece eğitim ve öğretim özgürlüğünü kabul etmesi yeterli bulunmayıp bu özgürlükten bütün kişilerin yararlanabileceği bir düzen kurmakla yükümlü kılınması öngörülmüştür aymnin günlü sayılı kararı bunun yanında anayasanın maddesine göre herkes düşünce ve kanaatlerini söz yazı resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir düşünceyi açıklama ve yayma özgürlüğü maddenin fıkrasına göre millî güvenlik kamu düzeni kamu güvenliği cumhuriyetin temel nitelikleri ve devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğünün korunması suçların önlenmesi suçluların cezalandırılması devlet sırrı olarak usulünce belirtilmiş bilgilerin açıklanmaması başkalarının şöhret veya haklarının özel ve aile hayatlarının yahut kanunun öngördüğü meslek sırlarının korunması veya yargılama görevinin gereğine uygun olarak yerine getirilmesi amaçlarıyla sınırlanabilir madde sınırlandırması elbette anayasanın maddesi anayasa mahkemesi kararları ifade özgürlüğünü düzenleyen avrupa i̇nsan hakları sözleşmesinin maddesi ve yaşayan belge teorisi ışığında bu konudaki avrupa i̇nsan hakları mahkemesi kararları ile birlikte okunmaktadır bu okuma ışığında üniversite çalışanlarının da sahip oldukları düşünceyi ifade özgürlüğünün hakkın özüne dokunulmaksızın demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun bir şekilde ve ölçülülük ilkesini gözeterek sınırlandırılması gerekecektir örneğin bir kişinin olayda bir öğretim üyesinin kısmi de olsa çalışmalarını sansürleme ve savunduğu bir tezi topluma açıklamasının engellenmesi sonucu doğuran müdahaleler düşünceleri azınlıkta kalsa ve temelsiz dahi olsa ifade özgürlüğünün aşırı derecede sınırlandırılması sonucunu doğururlar hertel i̇sviçre ağustos başvuru no vi prg ayrıca ai̇hmne göre i̇fade özgürlüğü demokratik bir toplumun zorunlu temellerinden birini ve toplumun ilerlemesi ve her bireyin özgüveni için gerekli temel şartlardan birini teşkil etmektedir bu aynı zamanda çarpıcı şok edici veya rahatsız edici düşünceler için de geçerlidir bunlar bir demokratik toplumun olmazsa olmazı çokseslilik tolerans ve hoşgörünün gerekleridir mahkeme dava konusu kitabın içeriğini değerlendirirken yaklaşık olarak yılından bu yana bölgenin büyük bir çoğunluğunda olağanüstü hal ilan edilmesini gerektiren çok ciddi can kayıplarına yol açan güvenlik kuvvetleri ile pkk elemanları arasında ciddi olayların meydana geldiği bölgedeki güvenlik durumunu ciddileştirecek sözler ve eylemler konusundaki otoritelerin endişesinin bilincinde olduğunu ifade etmiştir ancak aynı zamanda yerel otoritelerin akademik ifade özgürlüğü hakkı ve kendileri açsısından her ne kadar kabul edilemez olursa olsunesas sayısı karar sayısı güneydoğu türkiyedeki durumun farklı bir bakış açısından bildirilmesine ilişkin kamu haklarını yeterli ölçüde dikkate almadığı sonucuna varmıştır başkaya ve okçuoğlutürkiye başvuru no ve temmuz prg ve i̇fade özgürlüğünün bu şekilde ortaya konulması bu özgürlüğü kullanan üniversite mensuplarının yaptıkları faaliyetlerin zaten düşünce üretmek ve bunları ifade etmek olduğu da göz önünde bulundurulduğunda özel olarak korunmaları gerektiğini ortaya koymaktadır bu koruma da ancak bu kişilerin ifade özgürlüklerini kullanmaları sebebiyle doğrudan ya da dolaylı olarak tehdit edilmedikleri bir mesleki güvence ortamının sağlanması ile gerçekleştirilebilir disiplin suçlarının ve soruşturmalarının keyfilikten uzak bir şekilde yasa ile ve bu gerekler gözetilerek düzenlenmesi bu güvencenin önemli bir bileşenidir bb bilim ve sanat özgürlüğü anayasanın maddesine göre herkes bilim ve sanatı serbestçe öğrenme ve öğretme açıklama yayma ve bu alanlarda her türlü araştırma hakkına sahiptir maddenin fıkra hükmüne göre yayma hakkı anayasanın inci nci ve üncü maddeleri hükümlerinin değiştirilmesini sağlamak amacıyla kullanılamaz bilim ve sanat özgürlüğü hem bilim özgürlüğünü hem de sanat özgürlüğünü kapsar hem bireysel bir özgürlük hem de kültürel bir hak olarak değerlendirilen bilim ve sanat özgürlüğü sadece öğretim elemanlarının değil herkesin yani yükseköğretim kurumları açısından tüm üniversite bileşenlerinin sahip oldukları bir özgürlüktür sanat özgürlüğü yükseköğretim kurumu mensupları açısından değerlendirildiğinde özellikle fen edebiyat fakülteleri güzel sanatlar fakülteleri konservatuarlar ve ayrıca üniversitedeki etkinlikler kapsamında faaliyette bulunan yükseköğretim mensuplarının yararlandıkları bir temel haktır bilim özgürlüğü ise içeriği kullanımı ve korunması bakımından hiç şüphesiz bilimsel üretime katkıda bulunan öğretim elemanları açısından ayrıca önem taşır bilim özgürlüğü bilimsel araştırma özgürlüğünü kapsar bu da araştırma konusunun seçimi konunun ele alınış biçimi araştırma yönteminin seçilmesi araştırmanın yapılması ve sonuçların değerlendirilmesi gibi aşamalardan oluşan bir süreçtir bu süreç içerisinde yapılan seçimler ve değerlendirmeler etik kurallar ve bilimsellik ölçütleri açısından değerlendirilebilecek olup bunun dışında kalan değerlendirmeler bilim özgürlüğünün özüne dokunacaktır bilim özgürlüğünün bir başka bileşeni olan ve üniversite öğretim elemanlarının faaliyetleri kapsamına giren öğretme özgürlüğü ise bu kişilerin ders içeriklerini ve ders işleme yöntemlerini hiçbir müdahale ve baskıya maruz kalmaksızın kendilerinin belirlemelerini ifade eder buna göre üniversitede yönetim kademesinde olan ve öğretim elemanlarının amiri statüsünde bulunan kişilerin disiplin soruşturmaları vasıtasıyla öğretim elemanları üzerinde baskı kurmamalarını güvenceye almak gerekecektir bu da ancak bu konuda özel yasal düzenlemeler yapılarak sağlanabilir bilim özgürlüğü temel hak ve özgürlüklerin korunmasına ilişkin uluslararası antlaşmalarda da yer alır nitekim türkiyenin de onayladığı ekonomik sosyal ve kültürel haklara i̇lişkin uluslararası sözleşmenin maddesinde herkesin bilimsel ilerlemeden ve uygulamalarından ve kendisinin yarattığı herhangi bir bilimsel edebi ya da sanatsal üründen doğan maddi ve manevi çıkarların korunmasından yararlanma hakkının olduğu kabul edilmiştir ayrıca taraf devletlerin bu hakkın tam olarak kullanılmasını sağlama yönündeesas sayısı karar sayısı alacakları tedbirlerin bilim ve kültürün korunması geliştirilmesi ve yayılması için gerekli olan tedbirleri kapsayacağı ifade edilmiştir bu maddede açıkça taraf devletlerin bilimsel araştırma ve yaratıcı faaliyetler için gerekli özgürlüğe saygı göstermekle yükümlü oldukları hüküm altına alınmıştır bcakademik özgürlük üniversite öğretim elemanlarının da kuşkusuz herkes gibi yararlandıkları düşünceyi yayma ve bilim ve sanat özgürlüğün yanında kurumsal ve akademik oluşumlar bünyesinde faaliyet gösteren bireylere uluslararası düzenlemelerce tanınmış olan akademik özgürlük yer almaktadır anayasa akademik özgürlüğü ayrı bir özgürlük tipi olarak düzenlemediğinden akademik özgürlük düşünce özgürlüğü ile bilim ve sanat özgürlüğü kapsamında değerlendirilmektedir ancak anayasanın akademik özgürlüğü bu isimle düzenlememiş olması anayasa koyucunun bu konuya özel bir önem ve değer atfetmediği anlamına gelmemektedir nitekim maddesinin fıkrasına göre üniversite öğretim üyeleri ve yardımcıları serbestçe araştırma ve yayında bulunabilirler serbestçe araştırma ve yayında bulunma hakkının maddede ayrıca düzenlenmiş olması anayasanın bu hakka düşünceyi ifade özgürlüğü ve bilim ve sanat özgürlüğü dışında yer verdiği anlamına gelir yani anayasa bilimsel ve akademik faaliyetin serbestçe yapılabilmesini ayrıca güvence altına almıştır akademik özgürlük unesconun kasım tarihli yükseköğretim personelinin statüsüne i̇lişkin tavsiye kararı ve avrupa konseyi parlamenterler meclisinin yılında aldığı akademik i̇fade özgürlüğü hakındaki sayılı tavsiye kararında da özel olarak düzenlenmiş ve güvence altına alınmıştır bu kararların doğrudan hukuki bağlayıcılıkları olmamakla beraber avrupa konseyi üyesi olan türkiye cumhuriyeti devletinin organlarının bu kararlar doğrultusunda davranma sorumluluğunun bulunduğunun kabulü gerekir avrupa i̇nsan hakları mahkemesi de son yıllarda verdiği kararlarında düşünce özgürlüğünün kapsamına akademik özgürlüğü de sokmakta ve bu özgürlüğe ayrı bir önem atfetmektedir akademik özgürlüğe açıkça gönderme yaptığı sorguçtürkiye kararında akademik özgürlüğün öneminin altını çizerek akademisyenin içinde çalıştığı kurum ve sistem hakkında kendini özgürce ifade etme serbestisi ile herhangi bir sınırlama olmadan bilgi ve gerçeği yayma özgürlüğü olduğu ortaya konmuştur ai̇hm sorguçtürkiye başvuru no haziran prg ai̇hm aynı değerlendirmeyi yakın tarihli hasan yazıcıtürkiye kararında da yinelemiştir ai̇hm hasan yazıcıtürkiye başvuru no nisan prg strazburg mahkemesi sorguç kararında ayrıca avrupa konseyi parlamenterler meclisinin akademik i̇fade özgürlüğü hakkındaki sayılı tavsiye kararına uygulanan hukuk kapsamında açıkça atıfta bulunmuştur zikredilen sayılı hükme göre akademik özgürlük araştırma ve öğretimde ifade ve eylem özgürlüğünü bilgiyi iletme özgürlüğünü ve hiçbir sınırlandırma olmaksızın bilgiyi ve hakikati araştırma ve yayma özgürlüğünü güvence altına almalıdır tavsiye kararının hükmü ise tarihin akademik özgürlüğe ve üniversitelerin özerkliğine yapılan müdahalelerin entelektüel alanda gerilemeye ve dolayısıyla ekonomik ve sosyal durgunluğa neden olduğunu gösterdiğini ortaya koymaktadır bu şekilde ifade edilen akademik özgürlüğün gerçekleştirilmesi hiç şüphesiz üniversitenin tüm bileşenlerinin ve özellikle de öğretim elemanlarının üniversitedeki konumlarının güvence altına alınması ile mümkündüresas sayısı karar sayısı anayasanın maddesinde göre insan haklarına ilişkin sözleşmeler ile yasalar arasında ihtilaf bulunması halinde sözleşme hükümlerinin öncelikli değerlendirileceği ifade edilmektedir sözleşme hükümlerinin ise ai̇hm kararları ile somutlandırıldığı şüphesizdir bu itibarla yasa koyucu ve idare bu kararlar ile bağlıdır bu sebeple akademik özgürlüğün anayasada münferit bir hak olarak öngörülmemiş olmakla birlikte ai̇hm içtihadına göre bir hak olduğu tartışmasızdır bu itibarla üniversite öğretim elemanlarının bu haklarını kullanabilmeleri için kamu görevlerine sağlanan güvencelerin ötesinde bir özgürlük alanına sahip olmaları gerektiği kabul edilmelidir bu sebeple öğretim elemanlarının disiplin işlerinde devlet memurlarına uygulanan usul ve esasların göz önüne alınması ve uygulamada akademik özgürlükle bağdaşmayan hükümler içeren sayılı devlet memurları kanununa atıf yapılmasının yasallık koşulunu gerçekleştirmediğinin kabulü gerekir sayılı devlet memurları kanununa yapılan atfın öğretim elemanlarının hak ve özgürlükleri açısından elverişliliği ve yeterliliği sorunu sayılı kanunun değişik maddesinde üniversite mensuplarına ilişkin disiplin kuralları belirlenirken devlet memurlarına uygulanan usul ve esasların göz önüne alınacağının belirtilmesi ile yasallık ilkesini yerine getirdiğini ifade etmek kanımızca mümkün değildir çünkü anayasa mahkemesinin kararlarında da ifade ettiği üzere üniversitelerin sahip oldukları bilimsel özerklik kuruluştan işleyişe değin bilimin gerektirdiği özgürlük ortamının tüm çalışmalarla yönetimde bir yaşam biçimi olarak sağlanmasıdır devletin gözetim ve denetim hakkı yürütmenin üniversitede söz sahibi olması çalışmalara el atıp bunları yönlendirip yönetmesi biçiminde algılanamaz üniversiteler en üst düzeydeki bilim kuruluşlarıdır özgür toplumun bilim alanındaki simgeleridir yönetim yapısı ve biçimi üniversitenin niteliğini açıklar bilgi edinme bilgi üretme ve insan yetiştirme amacının ortaya çıkardığı yapının araştırma deneyim ve tüm çabalarla gerçeği bulma ereğine özgün bir kurum olduğu gözardı edilemez özetlenen bu özellikleriyle üniversite bilimi yaşama katan usun öncülüğünü düşüncenin aydınlığını somutlaştıran kurumlardır varlığının temeli kendi toplumu olmakla birlikte amaç ve işlevinin gerektirdiği atılımlar ve devingenlikle onun önünde yürürler kurumlaşmış gelenek ve ilkeleriyle toplumun itici gücüdürler anayasa gerekleriyle uyumsuz bir üniversite yapısına geçerlik tanınamaz üniversitede devlet yönetimindeki sıralama türünde bir yönetim biçimi düşünce üretimine özgür düşünce ve özgür çalışmaya elverişli bir ortama engeldir günlü sayılı karar oysa devlet memurlarına ilişkin usul ve esaslar yukarıda da belirtildiği üzere sayılı devlet memurları kanununda hüküm altına alınmaktadır bu yasadaki düzenlemeler tüm devlet memurlarına ve kendi yasalarında ayrıca hüküm bulunmaması durumunda diğer kamu personeline uygulanmakta olup bunlar üniversitenin özerkliğinin gerektiği özgürlük ortamı düşünülerek hazırlanmamıştır bu yasada öngörülen disiplin hükümlerinde bilakis sıralama türünde bir yönetim biçiminin yani hiyerarşi ilişkisinin gözetildiği görülmektedir kamu personel rejiminde uygulanan hiyerarşi yetkisi üstün astın tüm işlem ve eylemlerini denetleme olanağı sunmakta astın yürüttüğü faaliyetin üstün emir ve direktiflerine uygun olmasını temel almaktadır hatta astın kendi statüsünü ilgilendiren konular haricinde üstün yaptığı denetime karşı yargıya başvurma hakkı dahi bulunmamaktadır bu tür bir yaklaşımın yükseköğretim kurumlarında benimsenmesi hiç şüphesiz bilimin ve sanatın serbestçe icra edilmesini öğretilmesini ve akademik özgürlüğü tehlikeye atacaktır bu düzenlemelere yakından bakıldığında öğretim elemanlarının disiplin işlerinde uygulanması kabil olmayan ve hatta uygulanması halinde yukarıda bahsettiğimiz temel hak ve özgürlüklere müdahale teşkil edebilecek hükümlere rastlanmaktadıresas sayısı karar sayısı bunlara bir kaç örnek vermek gerekirse sayılı yasanın bendinde düzenlenen uyarma cezası yaptırımına tabi olan özürsüz veya izinsiz olarak göreve geç gelmek erken ayrılmak görev mahallini terketmek fiili akademik özgürlük ve araştırma ile uyumsuz niteliktedir bir öğretim elemanının üniversitedeki görevlerini aksatmamak koşulu ile yapacağı bilimsel çalışmalar için kaynak toplama saha araştırması yapma toplantılara katılma vb sebepler ile görev mahalli dışında bulunması akademik etkinliğin ayrılmaz bir parçasıdır bu hükmün devlet memurları ile aynı şekilde uygulanması akademik özgürlüğün özüne dokunacak sonuçlar yaratabilecektir bunun gibi devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunmak fiilinin de somut olarak neyi ifade ettiği anlaşılamamaktadır devlet memuru vakarı her yönetici tarafından yorumlanmaya açık bir olgudur bu sebeple devlet memurları açısından dahi belirlilik ilkesi uyarınca sorun yaratmaktadır i̇fade özgürlüğünün bireyin tutum ve davranışlarını da kapsar ve akademik özgürlük muhalif bir duruşu benimseme hakkını da içinde barındırır bu duruş devletin memurundan beklediği vakara aykırı olabileceğinden bu hükmün öğretim elemanlarına uygulanması bu kişilerin ifade özgürlüklerini ölçüsüzce sınırlandırabilecektir akademik özgürlük ve bilim ve sanat özgürlüğü üniversite özerkliğinden farklı kavramlar olup üniversitenin diğer idari makamlardan bağımsızlığı öğretim elemanlarının akademik özgürlüklerini doğrudan güvence altına almaz hatta bu özgürlüğü tehdit dahi edebilir bu nedenle öğretim elemanlarının özgürlükleri yöneticilere karşı da korunmalıdır örneğin sayılı yasanın bj hükmünde yer alan verilen emirlere itiraz etmek fiili kamu personel hukukunda hizmetin sürekliliğinin sağlanması amacıyla disiplin suçu olarak düzenlenmiş olabilir ancak örneğin bir öğretim elemanının akademik çalışmalarını ya da verdiği öğretim hizmetini etkileyecek ve bu alanlardaki özgürlüğünü sınırlayacak olan emirlere itiraz etmesinin bir disiplin suçu oluşturması şüphesiz bilim ve sanat özgürlüğünü ve akademik özgürlüğü ölçüsüzce sınırlandıracaktır bunun gibi sayılı yasanın bk hükmünde yer alan görev mahallinde genel ahlak ve edep dışı davranışlarda bulunmak ve bu tür yazı yazmak işaret resim ve benzeri şekiller çizmek ve yapmak fiili de örneğin sanat alanında akademik özgürlüğü sınırlandıracak niteliktedir bazı tiyatro oyunlarının icrası ya da sanatsal performanslar kimi kişilerce genel ahlak ve edep dışı davranış olarak değerlendirilebilirler ya da bilim ve sanat özgürlüğünün kapsamında yer alan resim heykel afiş grafik vb çalışmaların genel ahlak ve edep dışı yazı yazmak işaret resim ve benzeri şekiller çizmek ve yapmak kapsamında yer aldığı da düşünülebilecektir bütün bunlar ifade özgürlüğünü bilim ve sanat özgürlüğünü ve akademik özgürlüğü bu hak ve özgürlüklerin niteliklerine aykırı şekilde sınırlandıran hükümlerdir bu tür değerlendirmelerin anayasa mahkemesinin belirttiği bilimin yaşama katılması usun öncülüğü ve düşüncenin aydınlığı gibi hususlar ile uyumlu olmadığı aşikardır üniversiteler akademik özgürlüğün ve bilim ve sanat özgürlüğünün kullanım mekanlarını oluşturduğundan buralarda faaliyette bulunan öğretim elemanlarına ilişkin disiplin kurallarının da bu haklar göz önünde bulundurularak belirlenmesi gerekir bunun için de disiplin kurallarının yapılan faaliyetin gerekleri uyarınca yasayla düzenlenmesi gerekir öğretim elemanları bir kurumsal yapı içinde faaliyet gösteriyor olsalar da bu faaliyetleri belirli bir kamu hizmetini gören bir idari kurumun örgütlenmesi içinde yer alan bir kamu görevlisinin konumundan farklıdır bu itibarla da sayılı devlet memuru kanununda yeresas sayısı karar sayısı alan bazı düzenlemeler ya da bunlara özdeş hükümler bilim ve sanat özgürlüğünün özüne dokunacak nitelikte olup öğretim elemanlarına ilişkin disiplin düzenlemeleri açısından referans kabul edilemez bunun gibi öğretim elemanlarının üstleriyle ilişkileri de aynı şekilde akademik özgürlükleri göz önünde bulundurularak düzenlenir ve bu itibarla devlet memurlarının genel olarak tabi oldukları kurallardan ayrılır öğretim elemanlarının bilimsel araştırmalarında ve yürüttükleri derslerde inceleyecekleri konular ve izledikleri yöntemler açısından serbest olmaları bilim ve sanat özgürlüğünün bir gereğidir bu itibarla da bir dekanın enstitü müdürünün ya da bölüm başkanının öğretim elemanının üstü konumunda olsa dahi bu kişilere akademik faaliyetleri konusunda emir ve talimat vermeleri mümkün değildir bu değerlendirme ışığında disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulan