esas sayısı karar sayısı sayılı yasanın maddesi ile sayılı yasanın maddesinin değiştirilmesinin anayasaya aykırılığı sebepleri anayasanın maddesindeki hukuk devletinin unsurlarından biri de adil hukuk düzenidir buna göre hukuk düzeni adil ve hakkaniyete uygun olmalıdır özel mülkiyetteki taşınmazın kamulaştırılmasının anayasal dayanağı olan kamu yaranının ortadan kaldırılarak taşınmazın başka amaçlara hizmet ettiği ve sayılı yasaya göre geri alım hakkının da düştüğü durumlarda kamulaştırılan taşınmazın kamu yararı dışında başka amaçlarla kullanılmasından kaynaklanan değer artışlarından eski malik veya mirasçılarının yararlanmalarının ve dava yoluyla haklarını aramalarının engellenmesi adaletli hukuk düzeniyle bağdaşmadığından anayasanın maddesine aykırı olmanın yanında hak arama hürriyetleri ile adil yargılanma haklarının ortadan kaldırılması sonucunu doğurduğundan anayasanın maddesine de aykırılık oluşturmaktadır mülkiyet hakkı anayasanın temel hak ve hürriyetler bölümünde düzenlenmiş ve maddesinde herkesin mülkiyet ve miras hakkına sahip olduğu kuralına yer verilmiştir mülkiyet hakkı kişiye sahibi olduğu şeyi dilediği gibi kullanma ürünlerinden yararlanma ve tasarruf olanağı veren bir haktır bununla birlikte anayasanın maddesinde mülkiyet hakkının kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlanabileceği bu hakkın kullanılmasının toplum yararına aykırı olamayacağı kurala bağlanmış maddesinde ise devlet ve kamu tüzelkişilerine özel mülkiyette bulunan taşınmazların tamamını veya bir kısmını kamu yararının gerektirdiği hallerde kamulaştırma yetkisi verilerek özek mülkiyetteki taşınmaza kamulaştırma yoluyla müdahale kamu yararı şartına bağlanmıştır bu kurallara göre özel mülkiyetteki taşınmazlara kamu yararının gerektirdiği haller dışında kamulaştırma yoluyla müdahale edilemeyeceği gibi kamu yararı amacıyla kamulaştırılan taşınmazların bir kısmının veya tamamının kamu yararı amacı dışında kullanılması durumlarında kamulaştırmanın gerekçesi de ortadan kalkmış olacaktır kamulaştırma bedelinin kesinleşmesi tarihinden itibaren altı yıl sonra taşınmazın geri alım hakkının da düştüğü bir hukuk düzeninde kamulaştırma amacına uygun kullanılmayan veya kamu yararı dışında kullanılan taşınmazların kamulaştırma öncesi maliklerinin anayasal mülkiyet haklarının güvence altına alınmaması adaletli hukuk düzeni ile temel hak ve hürriyetler açısından sorunludur sayılı kamulaştırma kanununun maddesinin birinci ve ikinci fıkrasında belirtilen süreler geçtikten sonra kamulaştırılan taşınmaz malda hakları bulunduğu iddiasıyla eski malikleri veya mirasçıları tarafından idareden herhangi bir sebeple hak bedel veya tazminat talebinde bulunulamayacağı ve dava açılamayacağını kurala bağlayan iptali istenen düzenleme kamu yararı amacıyla kamulaştırılan taşınmazların bir kısmının veya tamamının kamu yararı amacı dışında kullanılması ve dolayısıyla kamulaştırma amacının ortadan kalkması durumlarında da taşınmazların kamulaştırma öncesi maliklerinin anayasal güvence altındaki mülkiyet haklarını demokratik toplum düzeninin çekleriyle bağdaşmayacak ve hakkın özüne dokunacak şekilde ölçüsüzce sınırladığı ve kamu yararı ile temel hak ve özgürlükler arasında adil bir denge kurulmasını öngörmediği için anayasanın maddesine aykırıdıresas sayısı karar sayısı anayasanın hak arama özgürlüğüne ilişkin maddesiyle güvence altına alınan dava yoluyla hak arama özgürlüğü temel bir hak niteliği taşımasının ötesinde diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden birini oluşturmaktadır kişinin uğradığı bir haksızlığa veya zarara karşı kendisini savunabilmesinin ya da maruz kaldığı haksız bir uygulama veya işleme karşı haklılığını ileri sürüp kanıtlayabilmesinin zararını giderebilmesinin en etkili ve güvenceli yolu yargı mercileri önünde dava hakkını kullanabilmesidir kişilere yargı mercileri önünde dava hakkı tanınması adil yargılamanın ön koşulunu oluşturur anayasa mahkemesi günlü k sayılı kararında anayasanın maddesindeki adil yargılanma hakkının sadece yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunmada bulunma hakkını değil yargılama sonunda hakkı olanı elde etmeyi de kapsadığını ortaya koymuştur türkiyenin taraf olduğu milletlerarası sözleşmelere atıf yapan maddesine de bu kanun aykırıdır avrupa i̇nsan hakları sözleşmesi nolu ek protokolün maddesinde mülkiyet hakkı güvence altına alınmıştır avrupa i̇nsan hakları mahkemesi ai̇hm ise medeni hak ve yükümlülüklerin özerk olduğunu ve sadece devletlerin iç hukukuna gönderme yapılarak yorumlanamayacağını ringeisen avusturyaya karşı temmuz könig federal almanya cumhuriyetine karşı haziran belirterek medeni hak ve yükümlülüklerin evrensel niteliğini öne çıkarmıştır anayasa mahkemesinin başvurumuza emsal olacak – sayılı kararında da belirttiği üzere ai̇hm dairesi konusu başvurucuların sağlık kuruluşu için sultan çiftliği belediyesine bağışladığı metrekare arazinin belediye tarafından üçe bölünerek bir kısmının üçüncü bir şahsa satılması bir kısmının belediye adına tapuya tescili ve bir kısmının ise sağlık kuruluşu yapımı için hazineye devredilmesi sonrasında başvurucuların bağış şartlarına uyulmadığı için üçüncü kişilere satılan arazi için tazminat ve belediye adına tescil edilen arazi için ise iade talebiyle açtıkları davanın yerel mahkemenin kabulünden sonra yargıtayın bozma kararına uyan yerel mahkemece reddedilmesi olan karaman türkiye davasında sonuç olarak yargıtayın bunların kamu yararına yönelik bir amaca tahsis edilip edilmemiş olduklarına bakılmaksızın eski maliklerin mülklerini idareye devretmiş olmaları nedeniyle hak iddia edemeyecekleri konusundaki yorumu kamunun genel yararı ile bireysel haklar ve özgürlükler arasındaki adil dengeyi bozucu niteliktedir paragraf gerekçesiyle sözleşmenin numaralı protokolünün maddesi ile bağdaşmadığına ve mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir ai̇hm dairesi aynı kararında benefıco cappella paolini san marino ile narbone motais fransa kararlarına da göndermede bulunarak mahkeme usulüne uygun olarak kamulaştırılmış olup da daha sonra kullanılmamış olan bir taşınmazla ilgili olan benefıco cappella paolini san marino kararında bk parag kamulaştırılmış bir taşınmazın kullanımı ile ilgili yeni bir planın yürürlüğe girmesi üzerine taşınmazınesas sayısı karar sayısı kısmen kullanılmasının mülkiyet hakkının gerekleriyle ilgili bir sorun yarattığını kabul etmiştir aynı şey mahkemenin bir taşınmazın kamulaştırılması kararı ile kamulaştırmaya dayalı olarak kamu yararına ilişkin projenin uygulanması arasında önemli bir zaman diliminin bulunmasının birinci protokolün maddesine aykırı olduğuna karar verdiği temmuz tarihli narbone motais fransa kararı için de geçerlidir yukarıda anılan iki kararda da kamulaştırma işlekleri söz konusu olmasına rağmen mevcut davada taşınmazın başvurucular tarafından idareye devredilmesi söz konusudur her halükarda bu devir kamu yararına yönelik bir amacın gerçekleştirilmesi için yapıldığından söz konusu devir işlemini düzenleyen sistem ne olursa olsun mahkemenin yukarıda anılan kararlarındaki gerekçesi burada da uygulanır diğerlerinin yanı sıra yukarıda anılan benefıco cappella paolini kararı parag motais de narbonne kararı parag mahkeme yukarıda anılan benefıco cappella paolini kararında parag kamu yararı amacıyla kamulaştırılan arazinin kamu yararına yönelik bir amaçla kullanılmayan kısmının sahiplerine iadesini öngören bir düzenlemenin var olmaması halinde bile arazinin kamu yararıyla kullanılmayan kısmının mülkiyet hakkı bakımından bir sorun doğurduğuna karar vermiştir paragraf demiştir ai̇hm in yukarıda yer verilen kararlarından da anlaşılacağı üzere iptali istenen düzenlemekamu yararı amacıyla kamulaştırılan taşınmazların bir kısmının veya tamamının sonradan kamu yararı amacı dışında kullanılması ve dolayısıyla kamulaştırma amacının ortadan kalkması durumlarındataşınmazların kamulaştırma öncesi maliklerinin mülkiyet haklan ile kamu yararı arasında adil bir denge kurmadığından sözleşmenin numaralı protokolünün maddesi ile bağdaşmamanın yanında hak arama özgürlüğü ile adil yargılanma hakkını ortadan kaldırdığı için de sözleşmenin maddesiyle bağdaşmamakta ve dolayısıyla anayasanın maddesine aykırılık oluşturmaktadır bu şekilde getirilen sayılı yasanın maddesinin birinci fıkrasının bendiyle sayılı kamulaştırma kanununun maddesine eklenen üçüncü fıkrası anayasanın ve maddelerine aykırı olduğundan iptali gerekir sayılı yasanın maddesi ile sayılı yasaya eklenen geçici maddesinin anayasaya aykırılığı sebepleri sayılı kanunun maddesiyle sayılı kamulaştırma kanununa eklenen geçici maddeyle sayılı kanunun maddesiyle sayılı kanunun maddesinin birinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerini değiştiren bu duyurma üzerine mal sahibi veya mirasçıları kamulaştırma bedelini aldıkları günden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte üç ay içinde ödeyerek taşınmaz malı geri alabilir iade işleminin kamulaştırmanın ve bedelinin kesinleşmesinden sonra bir yıl içinde gerçekleşmesi hâlinde kamulaştırma bedelinin faizi alınmaz kurallarının aynı kanunun maddesiyle maddeye eklenen bu madde hükümlerine göre taşınmaz malı geri almayı kabul etmeyen mal sahibi veya mirasçılarının üncü maddeye göre geri alma hakları da düşer şeklindeki ikinci ve bu madde hükümleri kamulaştırmanın kesinleşmesi tarihinden itibaren beş yıl geçmiş olması hâlinde uygulanmaz şeklindeki üçüncü fıkra hükümlerinin ve ayrıca aynı kanunun maddesiyle maddeye eklenen ve yukarıda iptali istenen birinci ve ikinci fıkrada belirtilen süreler geçtikten sonraesas sayısı karar sayısı kamulaştırılan taşınmaz malda hakları bulunduğu iddiasıyla eski malikleri veya mirasçıları tarafından idareden herhangi bir sebeple hak bedel veya tazminat talebinde bulunulamaz ve dava açılamaz şeklindeki üçüncü fıkra hükmünün geçici maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce gerçekleştirilen kamulaştırma işlemleri nedeniyle kamulaştırılan taşınmaz malların eski malikleri veya mirasçıları tarafından bu taşınmaz malların geri alınması bedel veya tazminat talebiyle açılan ve henüz kesinleşmeyen davalarda da uygulanacağı hükmü getirilmiştir anayasanın maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem ve işlemleri hukuka uygun olan insan haklarına dayanan bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren hukuk güvenliğini sağlayan yasa koyucunun üstünde anayasa ve hukukun üstün kurallarının olduğunun bilincinde olan işlem ve eylemleri bağımsız yargı denetimine bağlı olan devlettir bu nedenle kanun koyucunun hukuki düzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde adalet hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanması gerekir hukuk devleti ilkesinin ön koşullarından biri kişilerin hukuk güvenliğinin sağlanmasıdır anayasada öngörülen temel hak ve özgürlüklerin kullanılmasının ve insan haklarının yaşama egemen kılınmasının ön koşulu olan hukuk güvenliği ilkesi hukuk normlarının öngörülebilir olmasını bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılan ortak değerdir daha önce tesis edilmiş bulunan işlemlerin doğurduğu hukuki sonuçları ortadan kaldıracak şekilde yasama tasarrufunda bulunulması hukuk güvenliği ilkesine aykırılık oluşturur hukuk devletinin gereği olan hukuk güvenliğini sağlama yükümlülüğü kural olarak kanunların geriye yürütülmemesini zorunlu kılar kanunların geriye yürümezliği olarak adlandırılan bu ilke uyarınca kanunlar kamu yararı ve kamu düzeninin gerektirdiği kazanılmış hakların korunması mali haklarda iyileştirme gibi kimi ayrıksı durumlar dışında ilke olarak yürürlük tarihinden sonraki olay işlem ve eylemlere uygulanmak üzere çıkarılır geçmiş yeni çıkarılan bir kanunun etki alanı dışında kalır bu nedenle sonradan yürürlüğe giren kanunların geçmişe ve kesin nitelik kazanmış hukuksal durumlara etkili olmaması hukukun genel ilkelerindendir bkz anayasa mahkemesinin günlü ve k sayılı ve günlü k sayılı kararları vatandaşın açmış oldukları kesinleşmemiş davalarının sırf bu nedenle düşecek olması kamulaştırma bedelinin kesinleşmesinden itibaren altı yıl geçtikten sonra da taşınmazın kamulaştırma amacı dışında kullanılması durumunda eski malikler veya mirasçıları taşınmaz malda hakları bulunduğu iddiasıyla idareden hak bedel veya tazminat talebinde bulunur ve haklarını alabilmek için dava açabilirlerken altı yıl geçmiş taşınmazlar için idareden herhangi bir hak bedel ve tazminat talebinde bulunamamaları yanında dava da açamayacak olmaları ve açtıkları kesinleşmemiş davalarının sırf altı yıl geçtiğinden düşecek olması hususları göz önüne alındığında geçmişe uygulanarak daha önce tesis edilmiş bulunan işlemlerin doğurduğu hukuki sonuçları ortadan kaldıran iptali istenen düzenleme kişilerin hukuk güvenliklerini ortadan kaldırmakta ve dolayısıyla hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmamaktadır anayasa mahkemesi günlü k sayılı kararında anayasanın maddesindeki adil yargılanma hakkının sadece yargı mercileri önündeesas sayısı karar sayısı davacı ve davalı olarak iddia ve savunmada bulunma hakkını değil yargılama sonunda hakkı olanı elde etmeyi de kapsadığını belirtmiştir devlet ve diğer kamu tüzel kişilerinin tarafı olduğu kamulaştırmalar ile devam etmekte olan davalarda devlet ve diğer kamu tüzelkişilerinin lehine ve temel hak ve özgürlükleri anayasa ile güvence altına alınmış kişilerin aleyhine sonuçlar sağlamak üzere geriye yürüyecek biçimde yasa çıkarılması amacını taşıyan iptali istenen düzenleme dava yoluyla hak arama özgürlüğüne müdahale etmenin ötesinde kişilerin haklarını elde etmek için yürürlükteki yasalara göre açmış oldukları henüz kesinleşmemiş derdest davalarda mahkemelerin verecekleri karara dolaysız müdahale ettiğinden anayasanın maddesinde güvence altına alınan hak arama hürriyeti ve adil yargılanma hakkıyla bağdaşmamaktadır yukarıda açıklandığı üzere sayılı kanunun maddesiyle sayılı kamulaştırma kanununa eklenen geçici maddenin birinci cümlesi anayasanın ve maddelerine aykırı olduğundan iptali gerekir sonuç gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere anayasanın maddesi uyarınca davada uygulanacak kural olan tarihli ve sayılı kamulaştırma kanununun maddesini değiştiren ve geçici maddesini ekleyen sayılı yasanın ve maddelerinin anayasanın ve ve diğer maddelerine aykırı olduğundan anayasa mahkemesine başvurulmasına anayasa mahkemesinin kararma kadar aynın maddesinde ki süre de göz önüne alınarak madde uyarınca davanın geri bırakılmasına sayılı yasanın sayılı yasanın ve maddesi ile değişik maddesi ile geçici maddesinin anayasaya açıkça aykırılığı ve diğer şartları da gözetilerek söz konusu düzenlemenin iptal edilmesi i̇nceleme sonuçlanıncaya kadar bu kuralların yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi yönünde talep içerir dosyamız üzerinde verilen karardır 