esas sayısı karar sayısı iii gerekçe bilindiği üzere tarihinde tbmmde kabul edilen sayılı sendikalar ve toplu i̇ş sözleşmesi kanunu kasım tarih ve sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir çağdaş ülkelerde olduğu gibi ülkemizde de örgütlenme ve toplu pazarlık ve bunun ayrılmaz bir parçası olarak değerlendirilen grev hakkı anayasamızda çeşitli düzenlemelerle belirlenmiştir söz konusu alan çalışanların çalışma örgütlenme toplu pazarlık gibi temel hak ve özgürlükleriyle doğrudan ilgisi sebebiyle anayasanın nci ve ncü maddelerindeki hükümlerle düzenlenmiş olduğu gibi anayasamızda örgütlenme çalışma haklarıyla ilgili diğer düzenlemeler de mevcuttur anayasanın uncu maddesinde devletin çalışanların hayat seviyesini yükseltmek ve çalışma hayatını geliştirmek amacıyla çalışanları korumak için gerekli önlemleri alacağı nci maddesinde de kimsenin yaşına cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamayacağı ile küçükler ve kadınlar ile bedeni ve ruhi yetersizliği olanların çalışma şartları bakımından özel olarak korunacakları emredici biçimde düzenlenmiştir anayasal kuralların ruhuna uygun olarak düzenleme yapılması yerine gündelik ihtiyaçların giderilmesini önceleyen her alanda olduğu gibi sendika ve toplu sözleşme alanında da günü kurtarmaya yönelik özgürlükleri kısıtlayıcı bir biçimde hareket eden hükümet tarafından sayılı yasada da aynı yaklaşım sürdürülmüştür türkiyede çalışma yaşamını doğrudan ilgilendiren ve sayılı kanunun gerekçesinde de görüleceği üzere çağdaş bir çalışma yaşamı tesis etme ve ilo ve avrupa sosyal şartı ve ab normlarının karşılanması gibi iki önemli gerekçeye dayandırılan söz konusu kanun olumlu bir adım olarak değerlendirilmiştir ancak eylül darbesinin bir ürünü olan ve sendikal örgütlenme ile toplu pazarlık hakkı konusunda özgürlükçü ortamını kısıtlayan bir anlayışı yansıtan ve sayılı yasaları çağdaşlaştırma özgür ve demokratik bir örgütlenme ve toplu pazarlık hakkı kurmayı hedefleyen bu yasa tasarısı hedeflerin oldukça uzağındadır ayrıca söz konusu yasa gerek bilim kurulu tarafından oluşturulan önerileri gerekse birçok defa biraraya gelen üçlü danışma kurulunun üzerinde mutabık kaldığı ana sorunlara yönelik yaklaşımlarını ve mutabakatlarını dikkate almamıştır sayılı sendikalar kanunu ile sayılı toplu iş sözleşmesi grev ve lokavt yasaları çeyrek yüzyılı aşkın bir süredir anti demokratik yönleri ve örgütlenme özgürlüklerini yeterince korumadığı gerekçesiyle sendikalar ve uluslararası çalışma örgütü tarafından da eleştirilmektedir türkiye bu nedenlerle ilo sözleşmelerinin uygulanmasını izleme ve denetleme görevlerini yerine getiren ilo aplikasyon komitesinin toplantılarının gündemine gelmektedir türkiye ilonun sendikal hak ve özgürlüklere ilişkin temel sözleşmeleri olan örgütlenme ve toplu pazarlık hakkı i̇lkelerinin uygulanmasına dair sayılı sözleşmesini yılında örgütlenme özgürlüğü ve örgütlenme hakkının korunmasına dair sayılı sözleşmesi ile kamu hizmetinde örgütlenme hakkının korunması ve i̇stihdam koşullarının belirlenmesi yöntemlerine i̇lişkin sayılı sözleşmesini yılında onaylamıştıresas sayısı karar sayısı türkiye cumhuriyeti anayasasının maddesinde yılında yapılan bir değişiklikle usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümlerinin esas alınacağı hükme bağlanmıştır bunlar hakkında anayasaya aykırılık iddiası ile anayasa mahkemesine başvurulamaz öte yandan türkiyenin avrupa birliği ile yürüttüğü üyelik müzakereleri sürecinde açılması gereken fasıllardan biri de fasıl olan i̇stihdam ve sosyal politika başlığıdır ab düzeyinde sendikalaşma toplu sözleşme ve grev haklarına ilişkin düzenlemeler bulunmamakta ve bu konu üye devletlerin ulusal mevzuatına bırakılmış bulunmaktadır ancak avrupa birliği ana antlaşmaları diğer ab müktesebatı ve özellikle ab temel haklar şartı ile ilo standartları ve avrupa konseyi sosyal şartında ifadesini bulan temel sendikal haklara uymayı üye devletler için şart koşmaktadır türkiye ab üyeliğine aday ülke olarak ab ana antlaşmalarına ve diğer ab müktesebatına uymayı taahhüt etmiş bulunmaktadır bu nedenle de üyelik müzakereleri sürecinde sendikal mevzuatını ilo ve avrupa konseyi sosyal şartında biçimlenen sendikal hak ve özgürlüklere uyarlamak zorundadır i̇stihdam ve sosyal politika faslının açılışı bu uyarlamaya bağlı görünmektedir türkiye bu bağlamda ve ve sayılı yasaları sendikal özgürlükleri artıracak biçimde yeniden düzenlemeyi ve ilonun ve sayılı sözleşmeleri ile avrupa sosyal şartına uyumlu hale getirmeyi çalışma ve sosyal güvenlik bakanlığının öncelikli görevi olarak belirlemiştir ancak sayılı yasanın ilo tarafından eleştirilen konulara ilişkin çözüm üretmediği görüldüğü gibi türkiyede sendikal hareketin örgütlenmesinin önündeki engelleri de kaldırmadığı açıktır yılı itibariyle sgk verilerine göre işçi sayısı milyondan fazladır sendikalarda örgütlü işçi sayısı yaklaşık kişidir toplu sözleşme kapsamındaki işçi sayısı da kişidir görüldüğü üzere türkiyede sendikalaşma oranı lere kadar düşmüştür kamuda örgütlü işçi sayısının belediyeler de dahil olmak üzere yaklaşık civarında olduğu göz önüne alınırsa özel sektörde örgütlenme oranı oranına kadar gerilemiş durumdadır özellikle yılından itibaren çalışma bakanlığının sgk verilerini kullanmaya başlamasından itibaren yukarıda belirttiğimiz durumun sendikalara etkisi daha net ortaya çıkmıştır birçok sendikanın işkolu barajını aşamama durumu yaşanmış ve bu nedenle işkolu istatistiklerinin yayımı durdurulmuştur bugün gelinen noktada eylül hukukunun getirdiği işkolu barajı nedeniyle yaklaşık sendika dışında bütün sendikaların yetkisiz kalma riski ortaya çıkmıştır ama yapılan yeni düzenleme bu sorunu çözmekten çok daha da zorlaştırıcı bir durum yaratmıştır bunun ana nedeni de i̇şkollarının birleştirilmesi gibi hiçbir bilimsel gerekçesi olmayan bir düzenlemeyle işkolu barajının yasa ile e indirilmesidir bu baraj aslında eski sisteme göre bazı sektörlerde ler düzeyinde bir baraj getirilmesi anlamına gelmektedir aynı şekilde söz konusu yasa tasarısı özgürlükçü olma hedeflerinin çok gerisinde ilonun ve sayılı sözleşmelerine aykırılıkların devam ettiği bir tasarı olduğu gibi iktidar partisi akpnin parti programında seçim beyannamesinde hükümet programında veesas sayısı karar sayısı akp referandum kitapçığında belirtilen resmi görüşlerine de aykırılıklar teşkil etmektedir söz konusu yasada anayasamızın ekonomik ve sosyal haklar başlığı altındaki ve ncü maddeleri ile maddelerine aykırı düzenlemeler bulunmaktadır aşağıda söz konusu sayılı yasanın ilgili maddeleri ve düzenlemelerine ilişkin anayasaya aykırılık iddialarımız gerekçeleriyle birlikte sırasıyla ele alınmıştır hemen belirtmek gerekir ki söz konusu aykırılıklar konu boyutunda bir aykırılık durumu oluşturduğundan ve bir düzenlemenin çeşitli maddeleri ilgilendirmesi ve bağlantıları nedeniyle bağlantılı maddeler ve fıkralar bir bütün olarak ele alınmış ve buna göre gerekçelendirilmiştir sayılı sendikalar ve toplu i̇ş sözleşmesi kanununun tanımlar başlıklı maddesinin birinci fıkrasının bendi maddesinin birinci fıkrasının ve maddesinin iptali istemi konu yalnızca i̇şkolu esasına göre sendika kurulmasının şart koşulması i̇lgili maddeler ve fıkralar madde fıkra bendi bir işkolunda faaliyette bulunmak üzere ifadesi madde fıkra sendikalar kuruldukları işkolunda faaliyette bulunur cümlesi maddesi anayasanın ve maddelerine aykırıdır sayılı kanunun maddesinin fıkrasının bendinde sendika tanımı şu şekilde yapılmıştır sendika i̇şçilerin veya işverenlerin çalışma ilişkilerinde ortak ekonomik ve sosyal hak ve çıkarlarını korumak ve geliştirmek için en az yedi işçi veya işverenin bir araya gelerek bir işkolunda faaliyette bulunmak üzere oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kuruluşları sayılı kanunun kuruluş serbestisi başlıklı maddesinin fıkrası şu şekildedir kuruluşlar bu kanundaki kuruluş usul ve esaslarına uyarak önceden izin almaksızın kurulur sendikalar kuruldukları işkolunda faaliyette bulunur sayılı yasanın i̇şkolunun tespiti başlıklı maddesi şu şekildedir bir işyerinin girdiği işkolunun tespiti bakanlıkça yapılır bakanlık tespit ile ilgili kararını resmî gazetede yayımlar bu tespite karşı ilgililer kararın yayımından itibaren onesas sayısı karar sayısı beş gün içinde dava açabilir mahkeme iki ay içinde kararını verir kararın temyiz edilmesi hâlinde yargıtay uyuşmazlığı iki ay içinde kesin olarak karara bağlar yeni bir toplu iş sözleşmesi için yetki süreci başlamış ise işkolu değişikliği tespiti bir sonraki dönem için geçerli olur i̇şkolu tespit talebi ve buna ilişkin açılan davalar yetki işlemlerinde ve yetki tespit davalarında bekletici neden sayılmaz i̇şkolu değişikliği yürürlükteki toplu iş sözleşmesini etkilemez sayılı kanunun maddesinin fıkrasının bendinde yer alan bir işkolunda faaliyette bulunmak üzere ifadesi ile kanunun maddesinin fıkrasında yer alan sendikalar kuruldukları işkolunda faaliyette bulunur ifadeleri ile bu düzenleme ile bağlantılı olan maddesi sendikaların yalnızca işkolu esasına göre kurulabilmesini ve faaliyet gösterebilmesini düzenlemekte olup işkolu sendikaları dışındaki farklı sendika türlerini işyeri sendikaları ile meslek sendikalarının kurulmasını ve faaliyet göstermesine olanak tanımamaktadır anayasanın maddesi çalışanlar ve işverenler üyelerinin çalışma ilişkilerinde ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz şeklindedir sendika özgürlüğü sendikaya üye olmak çekilmek üst kuruluşlar kurmak ve sendikal faaliyetleri kapsayan bir özgürlük olarak tanımlanmıştır sendika hakkını sınırlama nedenleri genel sınırlama nedenlerinin yanında anayasanın maddesinde özel olarak düzenlenmiştir bu sınırlama nedenlerinin hiçbirinde sendikaların işkolunda kurulmasını ve faaliyet yürütmesini haklı gösterecek bir ifade yoktur sendika kurma hakkı anayasamızda ayrım gözetmeksizin çalışanlar ve işverenlere tanınmış ve güvence altına alınmıştır türkiyede yalnızca tek tip işkolu sendikacılığını zorunlu kılan söz konusu düzenlemeler anayasaya ve tarafı olduğumuz uluslararası sözleşmelere aykırı olarak sendika kurma ve örgütlenme hak ve özgürlüklerine yönelik ağır aşırı ölçüsüz demokratik toplum niteliklerine aykırı bir sınırlama getirmektedir öyle ki evrensel ölçekte sendika serbestisi ve sendika çokluğu ilkeleri benimsenmiş olup sayılı yasanın öngördüğü işkolu sendikacılığı sınırlaması bu ilkeler ile sendika kurma ve örgütlenme hak ve özgürlüğünün ihlali niteliğindedir şöyle ki birleşmiş milletler i̇nsan hakları evrensel bildirgesinin maddesinin fıkrası birleşmiş milletler ekonomik toplumsal ve kültürel haklar sözleşmesinin maddesi birleşmiş milletler kişisel ve siyasal haklar sözleşmesinin maddesinin fıkrası avrupa i̇nsan hakları sözleşmesinin maddesi ile uluslararası çalışma örgütünün sayılı sözleşmesinin ve maddeleri ile sendika kurma ve sendikaya üye olma hakkını tanımlamakta ve güvence altına alınmış olup sendika serbesti ilkesi çerçevesinde farklı sendika türlerinin kurulabilmesi ve faaliyet gösterebilmesi söz konusu maddelerin doğal bir sonucudur bilhassa doğrudan sendika kurma hakkını güvence altına alan uluslararası çalışma örgütünün sayılı sözleşmesinin maddesi şu şekildediresas sayısı karar sayısı çalışanlar ve işverenler herhangi bir ayırım yapılmaksızın önceden izin almadan istedikleri kuruluşları kurmak ve yalnız bu kuruluşların tüzüklerine uymak koşulu ile bunlara üye olmak hakkına sahiptirler maddede çalışanların istedikleri kuruluşları kurma hakkı açıkça belirtilmiş olup işkolu sendikaları dışındaki meslek ve işyeri sendikaları gibi farklı sendika türlerinin yasaklanması bu bakımdan ilonun sayılı sözleşmesinin ilgili düzenlemesine aykırıdır kaldı ki ilo yönetim kurulu örgütlenme özgürlüğü komitesi ilke ve kararlarında sendika kurma hakkının tek bir sendika tipi ile sınırlandırılmasının işyeri ve meslek sendikalarına sınırlama getirilmesinin ilonun sayılı sözleşmesinin maddesine aykırı olduğunu belirtmiştir örneğin i̇şçiler temel düzeyde i̇şyeri sendikası yada endüstri işkolu veya meslek sendikası gibi ana örgütlenmenin başka bir biçimini mi kurmayı seçeceklerine karar vermekte özgür olmalıdır her bir kuruluşta işte veya meslekte tek bir sendikayı gerektiren hükümler nolu sözleşmenin maddesine uygun değildir komite uluslararası çalışma konferansının nolu sözleşmede kendi istedikleri örgütler sözcüklerini dahil ederek bazı ülkelerde bir kişinin mesleki mezhepsel veya siyasi nedenlerle katılmayı isteyebileceği birçok farklı işçi ve işveren örgütünün varlığını göz önünde bulundurduğuna bununla birlikte işçilerin ve işverenlerin çıkarları için birleşik bir sendikal hareketin sendikal çoğulculuğa tercih edilir olup olmadığını beyan etmediğine işaret etmiştir konferans bu suretle herhangi bir grup işçinin veya işverenin maddi ve manevi çıkarlarını korumak için gerekli olduğunu düşünüyorlarsa var olan örgütün yanı sıra örgütler kurma hakkını tanımıştır sendikal çeşitliliğin önlenmesi işçilerin avantajına olabilirse de devlet müdahalesi yoluyla yasal araçlarla dayatılan sendikal hareketin birleşmesi nolu sözleşmenin ve maddelerinde kapsanan ilkeye ters düşmektedir sendikal harekette birlik devlet tarafından yasalar vasıtasıyla dayatılmamalıdır çünkü bu örgütlenme özgürlüğü ilkelerine aykırı olacaktır öte yandan ilo sözleşme ve tavsiyelerin uygulanması hakkında uzmanlar komitesi sayılı ilo sözleşmesi bakımından türkiyeye ilişkin yılından bu yana yaptığı gözlemlerinde işkolu düzeyindeki sendikaların doğası ve kapsamını netleştirmek amacıyla işkolları ile ilgili olarak geniş sınıflandırma gruplarının kurulmasının kendisinin ilonun sayılı sözleşmesine aykırı olduğunu belirtirken yılında yaptığı gözlemde sayılı kanunda da yer alan işkolu sendikacılığı sınırlaması ile ilgili olarak meslek veya işyeri temelinde sendika kurulması ile ilgili yasağın sayılı ilo sözleşmesinin maddesine aykırı olduğunu vurgulamıştır öte yandan ilo sözleşme ve tavsiyelerin uygulanması hakkında uzmanlar komitesi sayılı ilo sözleşmesi bakımından türkiyeye ilişkin yılında yaptığı gözleminde söz konusu dönemde hazırlanan ve iloya gönderilen sendikalar kanunu taslağında işyeri ve meslek sendikalarının kurulmasına izin verilmesini türk mevzuatının ilonun sayılıesas sayısı karar sayısı sözleşmesine uyumlu hale getirilmesi bakımından bir gelişmeilerleme olduğunu özel olarak belirtmiştir ancak söz konusu taslak yasalaşmamış sayılı kanun ile mevcut yasak ilonun sayılı sözleşmesinin maddesi ve ilo denetim organlarının karar ve tavsiyelerine rağmen sürdürülmüştür yukarıda belirtilen tüm hususlara rağmen tek tip işkolu sendikacılığında ısrar edilmesi yasanın maddesinin madde gerekçesinde maddede sendikaların ülkemiz endüstri ilişkileri sisteminin benimsediği ve uygulandığı biçimde işkolu esasına göre kurulacağı belirtilmiş ifadesine yer verilmiştir oysa türkiye sendikacılık hareketi tarihi ve türkiyede sendikal mevzuatın izlediği seyir bu gerekçeden başka bir gerçekliğe işaret etmektedir öyle ki sendikalara ilişkin ilk esaslı yasal düzenleme yılında kabul edilen sayılı i̇şçi ve i̇şveren sendikaları ve sendika birlikleri hakkında yasadır her ne kadar yasanın birinci maddesinde sendikaların aynı işkolunda faaliyet gösteren çalışanlarca kurulacağı belirtilmiş olsa da yasada işkolu barajı uygulamasına yer verilmediği için aynı işkolunda çalışan işçiler işyeri sendikaları ve bir işkolundaki bir mesleğe mensup işçileri bir araya getiren sendikalar ör ereğli kömür havzası maden i̇şçileri sendikası tekel i̇stanbul yaprak tütün bakım ve i̇şleme sendikası kurabilmiş ve bu sendikalar faaliyet gösterebilmiştir i̇şyerlerinde ya da bir işletmenin bir ildeki şubesinde kurulan sendikalar zaman içinde yerel bölgesel ve ulusal ölçekte sendika birlikleri federasyonları ve nihayetinde işkolunun genelinde faaliyet gösteren sendikaları oluşturmuş zaman içinde farklı işkollarındaki sendikalar konfederasyon düzeyinde örgütlenme yoluna gitmiştir sayılı kanunu yürürlükten kaldıran sayılı kanunun maddesinde i̇şçi sendikaları aynı işyerinde veya aynı işkolundaki işyerlerinde çalışan işçileri veyahut birbirleriyle ilgili işkollarında çalışan işçileri içine alır tanımına yer verilmiş böylece aynı işyerinde çalışan işçilerin işyeri sendikalarında örgütlenmesine olanak tanınırken sayılı yasada toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkili olmak için işkolu barajı şartı getirilmediğinden dolayı yine bir işkolunda aynı meslek mensuplarını bir araya getiren fiilen meslek sendikası olarak işlev gören sendikalar örneğin sanatçıların kurduğu ve örgütlendiği müzik sen ve sine sen toplu iş sözleşmesi imzalamak da dâhil olmak üzere temel sendikal faaliyetlerde bulunabilmiştir söz konusu tarihsel seyir içinde birleşik kitlesel ve güçlü işkolları sendikalarının oluşması yasa yolu ile tek tip işkolu sendikacılığının dayatılması neticesinde değil ihtiyari olarak sendikaların birleşmesi ile gerçekleşmiştir özellikle işyeri ölçeğinde ya da mahalli ölçekte kurulan sendikal örgütlenmeler güçlü işkolu sendikalarına giden yolun köşe taşlarını oluşturmuştur sendikal çokluk ve sendikal serbesti dağınık zayıf sendikal yapılara değil daha güçlü ve birleşik sendikal örgütlenmelere yol açmıştır ancak tarihinde çıkarılan ve sayılı yasalar tarihe kadarki sendikal mevzuatı esaslı biçimde değiştirmiş yasanın maddesinde i̇şçi sendikaları işkolu esasına göre bir işkolunda ve türkiye çapında faaliyette bulunmak amacı ile bu işkolundaki işyerlerinde çalışan işçiler tarafından kurulur ve meslek ve işyeri esasına göre işçi sendikası kurulamaz kurallarına yer verilmiştir böylece meslek ve işyeri sendikaları yasa yolu ile açıkça yasaklanırken sayılı kanun ile getirilen bir sendikanın toplu iş sözleşmesi yapabilmesi için işkolundaki işçilerin en az yüzde unun üyesi olması zorunluluğu ile fiili olarak da işyeri ve meslek sendikalarının faaliyet gösterebilmesi engellenmiştiresas sayısı karar sayısı dolayısıyla ve sonuç olarak işkolu barajı ile pekiştirilmiş tek tip işkolu sendikacılığı sayılı yasanın maddesinin madde gerekçesinde belirtildiği üzere endüstri ilişkileri sisteminin benimsediği ve uyguladığı bir biçim değil eylül askeri darbesinin ardından yönetime el koyan milli güvenlik konseyi tarafından çıkarılan ve anayasanın geçici maddesi nedeniyle li yılların sonuna kadar anayasaya aykırılığı dahi öne sürülemeyen ve sayılı kanunların getirdiği bir sınırlama ve dayatmadır dolayısıyla halkın iradesini temsil etmeyen bir askeri cuntanın sendikal mevzuatta getirdiği sınırlamaları türkiye endüstri ilişkileri sistemine mal etmek mümkün olmayacağı gibi sayılı yasanın bu sınırlamayı esas alarak tek tip işkolu sendikacılığında ısrar etmesi türkiyenin tarafı ve uymakla yükümlü olduğu ilo sözleşmelerine aykırıdır ve türkiye cumhuriyeti anayasası ile de güvence altına alınmış olan sendikal hakların özünü zedelemekte sendikal haklara ölçüsüz ve demokratik toplum düzenine aykırı sınırlamalar getirmektedir tek tip işkolu sendikacılığının sendikacılığı güçlendirmediği de somut bir biçimde ortadadır sendika çokluğu ve serbestinin benimsendiği koşullarda li yılların sonuna gelindiğinde sendikalı işçi sayısının milyona yaklaştığı ancak tek tip işkolu sendikacılığının dayatıldığı günümüzde sendikalı işçi sayısının milyonun altına düştüğü ve bunlarla birlikte sendikalaşabilir işçi nüfusunun döneminde yaklaşık katına çıktığı göz önünde bulundurulduğunda sayılı yasa ile sürdürülen tek tip işkolu sendikacılığı uygulamasının anayasanın ve maddeleri ile güvence altına alınmış olan sendikal hak ve özgürlükleri geliştirmediği ve yaygınlaştırmadığı aksine bu hak ve özgürlüklerin kullanılmasını sınırladığı aşikârdır ilo denetim organlarının emsal kararlarında da görüldüğü üzere sendikaların hangi biçimde kurulacağının ve faaliyet göstereceğinin sendikalara bırakılması meslek sendikası işyeri sendikası ve işkolu düzeyini aşan düzeydeki sendikaların kurulabildiği ve faaliyet gösterebildiği koşullarda güçlü bir sendikal hareketin yaratılmasının sorumluluğunun yine sendika serbestisi ve sendika çokluğu ilkelerinin benimsendiği koşullarda işçilere ve sendikalara bırakılması bu hususta ne gerekçe ile olursa olsun bir sınırlamaya gidilmemesi türkiye cumhuriyeti anayasası bakımından da sorumludur öte yandan anayasanın maddesinde temel hak ve özgürlüklere ilişkin olarak belirtilen demokratik toplum düzeni ilkesi sabit durağan tarihten ve mekândan bağımsız bir ilke değildir söz konusu ilke dünya ölçeğinde yaşanan değişim ve dönüşümlere duyarlı çağdaş ve demokratik bir toplum düzenini öngörmektedir özellikle son yılda ekonomide teknolojide istihdam ve üretim ilişkilerinde ve endüstriyel ilişkilerde yaşanan dönüşüm ve bu dönüşümün sonuçları göz önünde bulundurulmadan sendikal örgütlenme biçimlerinin sınırlanması şüphesiz demokratik toplum düzeni ilkesine aykırıdır zira son yıllarda yeni işler ve yeni iş ilişkileri ortaya çıkmış üretim teknolojileri ve üretim süreçlerinin örgütlenmesi değişmiş hizmetler sektörü istihdamın başat alanı haline gelmiştir bu süreçte gerek geleneksel olarak var olan ancak yaygınlık kazanan gerekse yeni ortaya çıkan iş ve hizmetlerde bağımlı ücretli çalışma ilişkileri yaygınlaşmış özellikle bazı meslek gruplarının sendikal örgütlenmeye duyduğu ihtiyaç daha da artmıştır bu gelişmeler neticesinde örneğin spor endüstrisi ve medyakültür endüstrisi kavramları ortaya çıkmış ve benimsenmiş bu alanda istihdam edilenlerin sayısı hızla artmış borçlar kanunu ve i̇ş kanununun kesişim kümesi olarak adlandırılabilecek standart dışı bağımlı çalışma ilişkileri oluşmuş ve yaygınlaşmıştıresas sayısı karar sayısı özellikle televizyon kanallarının sayısının hızla artması ve televizyon dizilerinin hızla yaygınlaşması ile birlikte daha önce sinema ile sınırlı olan bir alan televizyon dizilerini de kapsayacak bir biçimde büyümüş hem sinema ve dizi çekim ve yapım faaliyetlerinde oyuncu ve set ekibi mensubu olarak çalışanların hem de görsel sanatların diğer kollarında istihdam edilenlerin sayısı artmıştır bu artışa bu alanda yaşanan sorunların büyümesi de eşlik etmiş hali hazırda kurulu olan türkiye sinema emekçileri sendikasının yanı sıra sine sen yılında sahne perde ekran mikrofon oyuncuları sendikası oyuncular sendikası kurulmuştur söz konusu iki sendika da işkolu sendikacılığı şartı nedeni ile mülga sayılı kanuna göre numaralı sayılı kanuna göre numaralı ticaret büro eğitim ve güzel sanatlar işkolunda faaliyet göstermektedir söz konusu işkolu türkiyenin en büyük işkolu olup çalışma ve sosyal güvenlik bakanlığı tarafından yasanın tasarı aşamasında dağıtılan bilgi notuna göre bu işkolunda milyon bin işçi çalışmaktadır sayılı kanunun maddesi ve geçici maddesi uyarınca kademeli işkolu barajı sistemi bu işkoluna uygulandığında yüzde bin işçiye yüzde bin işçiye yüzde bin işçiye tekabül etmektedir bu rakamlar göz önünde bulundurulduğunda bu sendikaların söz konusu işkolu barajlarını aşması fiilen imkânsız olduğu için kendine has çalışma ilişkileri ve sorunları olan sinema perde ve ekran gibi alanlarda çalışanların söz konusu özel çalışma ilişkileri sorunları ve çözümlerine vakıf olacak bir sendikal örgütlenmeyi yaşama geçirmeleri ve bu alanın ihtiyaçlarına yanıt verecek toplu iş sözleşmeleri akdetmeleri neredeyse olanaksızdır ancak gelişmiş demokrasilerde oyuncuların ve diğer sanat emekçilerinin kendi sendikaları bulunmakta bu alanda çalışanlar kendi sendikaları aracılığı ile çalışma ilişkileri hak ve ücretlerinde toplu pazarlık ve toplu iş uyuşmazlıkları marifeti ile söz sahibi olabilmektedir örneğin amerikalı sinema ve televizyon senaristleri sendikası üyelerinin yılında gerçekleştirdiği tüm grev tüm dünyada ilgiyle izlenen dizilerin yayınının durmasına neden olmuş ve büyük yankı uyandırmış senaristler bu grevin ardından taleplerinin büyük ölçüde karşılanmasını sağlamıştır fakat sayılı kanunun öngördü işkolu barajı ile pekiştirilmiş tek tip işkolu sendikacılığı modeli çağdaş ve demokratik toplum düzeninin bir normu haline gelmiş böyle bir sendikal modele izin vermemektedir benzer bir durum sporcular için de söz konusudur bir gazete haberine de yansıdığı üzere futbolcular özellikle istenmeyen oyuncuların takım ile çalıştırılmamasına ya da zorla bir başka kulübe satılmasına karşı çıkıyor avrupanın kalburüstü liglerinde futbolcu örgütleri ücretlerinin düzenli ödenmesinden antrenman koşullarına yayın gelirlerinden pay almaktan transfer politikalarına kadar birçok konuda futbolcunun hakları için pazarlık masasına oturabiliyor dünyadaki gelişmiş demokrasilerde sporcular sendika ya da sendika işlevi gören birliklerde örgütlenerek sporcuların hak ve çıkarlarını bireysel müzakere ölçeğinden toplu müzakere ölçeğine çıkarmakta gerektiğinde toplu iş uyuşmazlıklarına başvurmaktan çekinmemektedir örneğin sezonunu açılışında i̇spanyol futbolcular birliğinin futbolcu alacaklarının ödenmemesi nedeniyle yaptığı grev nedeniyle i̇spanya ligi bir hafta geç başlamış aynı dönemde i̇talyan futbolcular sendikası da aynı yıl bir grev gerçekleştirmiştir amerikan basketbol ligi nbada nba yöneticileri ile oyuncular birliği arasında gerçekleştirilen toplu iş sözleşmesi görüşmelerinde anlaşma sağlanamaması üzerineesas sayısı karar sayısı oyuncular birliği grev kararı almış ardından işverenler lokavt ilan etmiş dünyanın en çok takip edilen basketbol ligi yarım sezon geç başlamıştır türkiyede de son yıllarda kurulan iki sporcu sendikası mevcuttur spor sen ve spor emek sen geçtiğimiz günlerde yaşamını kaybeden eski milli futbolcu metin kurt yaşamı boyunca sporcuların sendikal örgütlenmesi için çaba göstermiş konuyu kamuoyunun gündemine taşımıştır benzer biçimde avrupa liglerinde de forma giyen milli futbolcu emre belözoğlunun avrupada sporcuların örgütlenmesine dikkat çekerek türkiyedeki sporcuların da sendikalı olması gerektiğine ilişkin açıklamaları kamuoyunda geniş yankı bulmuştur ancak türkiyede hâlihazırda faaliyet gösteren iki sporcu sendikası spor sen ve spor emek sen mülga sayılı kanunda yer alan ve sayılı kanunun da sürdürdüğü tek tip işkolu sendikacılığı modeli nedeniyle nolu konaklama ve eğlence i̇şleri i̇şkolunda faaliyet gösterme zorunluluğu ile karşı karşıyadır çalışma ve sosyal güvenlik bakanlığı tarafından yasanın tasarı aşamasında dağıtılan bilgi notuna göre bu işkolunda yaklaşık bin işçi çalışmaktadır sayılı kanunun maddesi ve geçici maddesi uyarınca kademeli işkolu barajı sistemi bu işkoluna uygulandığında yüzde bin işçiye yüzde bin işçiye yüzde bin işçiye tekabül etmektedir bu alandaki sendikal örgütlenmenin mevcut durumu göz önünde bulundurulduğunda söz konusu sendikaların işkolu barajlarını aşmaları ve toplu müzakere ve toplu iş uyuşmazlıkları aracılığı ile sporcuların hak ve çıkarlarını koruyup geliştirmeleri oldukça zordur dolayısıyla sayılı kanunun öngördü işkolu barajı ile pekiştirilmiş tek tip işkolu sendikacılığı modeli çağdaş ve demokratik toplum düzeninin bir normu haline gelmiş böyle bir sendikal modele izin vermemektedir yukarıda sanatçılar ve sporcular bakımından verilen örnekleri çoğaltmak mümkündür özellikle bu tür işlerde çalışanlar geleneksel işkolu sendikalarının kendi özgün istihdam alanlarına yanıt verememesi nedeniyle bağımsız sendikal örgütlenmelere başvurmakta ancak işkolu şartı ve barajı nedeniyle bir sendikanın en önemli işlevi olan toplu pazarlık ve grev haklarını kullanamamaktadır sonuç olarak belli özgün alanlar başta olmak üzere meslek sendikacılığı gelişmiş çağdaş demokratik toplum düzeninin ve ilo sözleşmeleri ve normlarının bir gereği olarak sendika kurma ve örgütlenme hakkının ayrılmaz bir parçası olup tek tip işkolu sendikacılığı modelini şart koşan ve meslek sendikacılığına açık olmasa da zımni bir yasak getiren ve bu yasağı işkolu barajı şartı ile pekiştiren sayılı kanunun ilgili maddeleri anayasanın maddesinde belirtilen demokratik toplum düzeni ilkesi ile uluslararası sözleşmelere aykırılığından dolayı anayasanın maddesine aykırıdır öte yandan bir mal üretimi için gereken hammaddenin toplanması çıkarılması ya da elde edilmesinden işlenmesine hammaddeden ürünün elde edilmesi için gereken tüm üretim süreçlerinden elde edilen ürünün depolanması taşınması pazarlanması ve satılmasına kadar geçen süreçlerde yerelden küresele uzanan üretim zincirleri oluşmuştur küresel ölçekte sendikalar bu üretim zincirinin tümünü kapsayacak bir sendikal örgütlenme gerçekleştirilmediği sürece çağın gereklerine yanıt verecek işçilerin haklarını koruyacak ve geliştirecek bir sendikal pratiğin yaşama geçirilemeyeceğini görerek üretim zincirlerinin tümünü kapsayacak sendikal strateji ve bu stratejileri yaşama geçirebilecek sendikal yapılar oluşturma yoluna gitmeye başlamıştıresas sayısı karar sayısı örneğin haziran tarihinde uluslararası metal i̇şçileri federasyonu uluslararası kimya enerji maden ve genel i̇şçiler federasyonu ile uluslararası tekstil giyim ve deri i̇şçileri federasyonu birleşerek industriall tüm endüstri küresel sendikasını oluşturmuştur tüm dünyada farklı ülkede endüstrinin çeşitli alanlarında çalışan milyondan fazla işçiyi temsil eden industriall küresel sendikası çok uluslu şirketlerle işçilerin haklarını küresel ölçekte müzakere eder hale gelmiştir çağın gereklerine yanıt verebilmek için dünyanın en büyük küresel sendikası işkolu esasına göre değil endüstri düzeyinde bir örgütsel yapının benimsenmesi ile oluşmuştur türkiyedeki sendikalarda küresel ölçekte bu gelişmeleri tartışmaya başlamıştır örneğin petrol i̇ş sendikası genel başkanı mustafa öztaşkın bu hususta şunları kaydetmiştir ayrıca nihai ürün üretiminin birbirini tamamlayan üretim zinciri biçiminde yapıldığı işyerlerinde üretimin tüm aşamalarını kapsayan güçlü tek bir sendikal yapının oluşturulabilmesi için üretimin çeşitli aşamalarındaki farklı iş kollarındaki sendikaların tek çatı altında birleşmesini de gündemimize alarak tartışmalıyız ancak tek tip işkolu sendikacılığını kural olarak benimseyen sayılı yasa işkolu düzeyinin altındaki sendikal örgütlenme biçimlerine işyeri ve meslek sendikaları olanak tanımadığı gibi işkolu düzeyini aşan sendikal örgütlenme biçimlerine de olanak tanımamakta çağın gereklerine ve gerçeklerine uygun gelişmiş demokratik toplum düzeninde kabul gören ve giderek güçlenen bir yaklaşımı benimseyememekte işkolu düzeyini aşan sanayi ya da hizmetler alanının tümünü veyahut bir üretim zincirinin tümünü örgütlenmeyi hedefleyen sendikal yapılara olanak tanınamamaktadır oysa anayasa mahkemesi verdiği bir kararda sendikal özgürlük konusunu şu şekilde değerlendirmiştir sendika kurma özgürlüğü bir yandan demokrasiye dayalı düzeni oluşturan kişiliğe bağlı hak ve ödevlerdendir öte yandan da toplumsal yaşantıyı çağdaş uygarlık düzeyine eriştirme amacını güden sosyal ve iktisadi hak ve ödevlerdendir bunların yerine getirilmesinde göz önünde tutulacak başlıca temel ilkeler anayasanın ve maddelerinde gösterilmiştir eşit kullanılmayan kişilere ve kamuya huzur ve adaletli bir düzen sağlamayan sendika özgürlüğünün çağdaş uygarlık düzeyi ile ve hele batı uygarlığınca benimsenen demokrasi anlayışı ile bağdaşması olanak dışıdır toplum yararına olan özgür girişimlerde bu arada sendika alanındaki kuruluşlarda daha iyisini bulmak kişi haklarını savunmada ve gerçekleştirmede en uygun çalışma örgütlerini kurmak yarışma duygusunun oluşmasına bağlıdır yarışma duygusunun gelişmesi ve amaca ulaşabilmesi için girişimlerin tekel biçiminde değil çokluk halinde oluşması en önde gelen koşuldur sendikaların çalışma alanıyla ilgili daha kuruluşunda bazı sınırlamaların öngörülmesi sendikaların kuruluşunu yakından ve derinden etkilemesi nedeniyle hakkın özünü de zedelemektedir hakkın özüne dokunulmasını bir temel hak ve özgürlüğün kullanılmasını açıkça yasaklamanın yanında kısmen kullanılmaz duruma getirilmesi ya da amacına uygun kullanılmasını güçleştirme olarak değerlendirdiğimizde söz konusu yasal düzenlemelerin hakkın özüne dokunma yasağını ihlal ettiğini söylememiz mümkündür anayasa mahkemesi benzer bir konu ile ilgili verdiği bir başka kararda anayasada bu hakkın sadece düzenlenmesi görevinin yasa koyucuya verilmiş olduğu yapılacak düzenlemede kamu hizmeti gereklerinin zorunlu kıldığı sınırlamalar dışında hakkın gereği gibi kullanılmasına olanak sağlayacak ortamın ve koşulların belirtilmesi gerektiği düzenleme yetkisinin demokratik bir düzen içinde sendikalardan beklenen amaç ve yararların yokesas sayısı karar sayısı olmasını sonuçlandıracak nitelikteki sınırlama ve kayıtlamalara bağlı tutulamayacağı hakkın tümünü ortadan kaldırmaya veya engellemeye kadar varabilecek sınırlamaların sendikaları sadece göstermelik birer kur