esas sayısı karar sayısı i̇ptal ve yürürlüğün durdurulmasi i̇stemleri̇ni̇n gerekçesi̇ dava dilekçesinin gerekçe bölümü şöyledir gerekçeler tarihli ve sayılı gümrük kanunu ile bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair kanunun inci maddesiyle sayılı gümrük kanununa inci maddeden sonra gelmek üzere eklenen maddesinin anayasaya aykırılığı sayılı gümrük kanununa eklenen maddesiyle gümrük ve ticaret bakanlığına tarihli ve sayılı bazı yatırım ve hizmetlerin yap i̇şlet devret modeli çerçevesinde yaptırılması hakkında kanun uyarınca yaptırarak işletme hakkını verdiği gümrük kapıları veveya lojistik merkezlerini işletme süresi bittikten sonra yılı geçmemek üzere tarihli ve sayılı özelleştirme uygulamaları hakkında kanunun inci maddesinde belirtilen kiralama veveya işletme hakkının verilmesi yöntemleri ile sayılı kanun ve bu kanunun uygulanmasına ilişkin ikincil mevzuattaki görevlendirme usullerini kıyas yoluyla uygulayarak devretme yetkisi verilmekte ve devirlerin yöntemini değer tespit komisyonu ve görevlendirme komisyonu üyelerini bu komisyonların çalışma usul ve esasları ile diğer hususları belirlemeye gümrük ve ticaret bakanı yetkili kılınmaktadır türkiyenin gümrük kapıları veveya lojistik merkezleri tarihli ve sayılı bazı yatırım ve hizmetlerin yap i̇şlet devret modeli çerçevesinde yaptırılması hakkında kanun hükümlerine göre özel sektör işletmelerine birçoğu türkiye odalar ve borsalar birliğine yap i̇şlet devret modeli çerçevesinde işletme hakkının yıl süreyle devredilmesini öngören özel hukuk sözleşmeleriyle yaptırılmıştır sayılı kanunun süre başlıklı nci maddesinde sözleşmelerin süresinin yıldan fazla olamayacağı belirtilirken devir başlıklı uncu maddesi bu kanuna göre sermaye şirketi veya yabancı şirket tarafından yapılan yatırım ve hizmetler sözleşmenin sona ermesi ile birlikte her türlü borç ve taahhütlerden ari bakımlı çalışır ve kullanılabilir durumda bedelsiz olarak kendiliğinden idareye geçer şeklinde kurallaştırılmıştır bu hükümlere göre sayılı kanun hükümlerine göre yap işlet devret modeli kapsamında yaptırılan gümrük kapıları veveya lojistik merkezlerinin sözleşmelerinde belirtilen işletme süresinin sona ermesi ile birlikte her türlü borç ve taahhütlerden ari bakımlı çalışır ve kullanılabilir durumda bedelsiz olarak kendiliğinden gümrük ve ticaret bakanlığına geçmesi hukuksal bir zorunluluktur mülkiyeti kendiliğinden gümrük ve ticaret bakanlığına geçecek gümrük kapıları veveya lojistik merkezlerindeki kamu hizmetlerinin kamu personeli eliyle kamu hukukuna tabi süreçlerde yürütülmek yerine yürütülen kamu hizmetinin kiralama veya işletme hakkının devredilmesi suretiyle özelleştirilmesi düşünülüyorsa bunun esas ve usulleri sayılı özelleştirme uygulamaları hakkında kanunda eksiksiz bir şekilde düzenlenmiş bulunmaktadıresas sayısı karar sayısı gerçekten de sayılı kanunun kamu hizmetlerinin gördürülmesinin özelleştirilmesi başlıklı inci maddesi kamu hizmeti gören kuruluşların mülkiyet devri suretiyle özelleştirilmesine ilişkin konularda bu kanunun inci maddesinde öngörülen ayrı kanunlarla düzenleme yapılmasına ilişkin şartlar saklı kalmak kaydıyla genel ve katma bütçeli idarelerle bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşların mal ve hizmet üretim birimleri ve varlıklarının baraj gölet otoyol yataklı tedavi kurumları limanlar ve benzeri diğer mal ve hizmet üretim birimleri bu kanunun inci maddesinin bendinde belirtilen ve kamu hizmeti gören tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri üreten kamu iktisadi kuruluşları ile bunların müessese bağlı ortaklık işletme ve işletme birimlerinin i̇şletme haklarının verilmesi veya kiralanması ve mülkiyetin devri dışındaki benzeri diğer yöntemlerle özelleştirilmesi bu kanun hükümleri çerçevesinde yapılır genel ve katma bütçeli idarelerle bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşların sadece tekel niteliğindeki mal ve hizmet üretim faaliyetleri ile kamu iktisadi kuruluşlarının temel kuruluş amaçlarına uygun mal ve hizmet üretim faaliyetleri imtiyaz addolunur bunların dışındakiler imtiyaz sayılmaz bu madde gereğince imtiyaz sayılan faaliyetlerle ilgili olarak yapılacak anlaşma ve sözleşmeler imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri niteliğinde olup diğer kanunların bu hususları düzenleyen özel hükümleri saklıdır bu madde gereğince işletme hakkı verilmesi kiralama veya benzeri diğer yöntemlerle kullanma hakkının devri süresi yılı geçemez şeklinde kurallaştırılmış özelleştirme yöntemleri değer tespiti ve ihale yöntemleri ise inci maddesine konu oluşturmuştur kamu hizmetine özgülenmiş mal ve hizmet üretim birimleri ile varlıklarının işletme hakkının devri veya kiralanması yoluyla özelleştirilmesi sayılı kanunda düzenlenirken sayılı bazı yatırım ve hizmetlerin yap i̇şlet devret modeli çerçevesinde yaptırılması hakkında kanunda ise kanunda sayılan yatırım ve hizmetlerin yap i̇şlet devret yöntemiyle sözleşmede öngörülen süre içinde yaptırılması ve sözleşmede öngörülen süre içinde işletildikten sonra idareye devrine ilişkin düzenlemelere yer verilirken gerek sayılı kanunda gerekse sayılı bkk ile yürürlüğe giren sayılı bazı yatırım ve hizmetlerin yap i̇şlet devret modeli çerçevesinde yaptırılması hakkında kanunun uygulama usul ve esaslarına i̇lişkin kararda kamu hizmetine özgülenmiş mal ve hizmet üretim birimleri ile varlıkların işletme hakkının devri veya kiralanması yoluyla özelleştirilmesine ilişkin olarak doğrudan ya da kıyas yoluyla uygulanacak herhangi bir hukuksal düzenlemeye yer verilmemiştir bu bağlamda tarihli ve sayılı kanunun inci maddesiyle sayılı gümrük kanununa inci maddeden sonra gelmek üzere eklenen maddesindeki düzenlemeler herhangi bir hukuksal ihtiyacı karşılamadığı gibi herhangi bir hukuksal ihtiyaçtan da kaynaklanmamakta düzenleme sayılı bazı yatırım ve hizmetlerin yap i̇şlet devret modeli çerçevesinde yaptırılması hakkında kanun uyarınca yaptırarak işletme hakkı verilen ve işletme süresi bittikten sonra mülkiyeti kendiliğinden gümrük ve ticaret bakanlığına geçen gümrük kapıları veveya lojistik merkezlerindeki kamu hizmetlerinin kiralama veya işletme hakkının devredilmesi suretiyle özelleştirilmesine ilişkin sayılı kanunda özelleştirme yüksek kurulu md ve ile özelleştirme i̇daresi başkanlığına verilen md görev ve yetkilerin bertaraf edilerek işletme hakkının devri veya kiralamaesas sayısı karar sayısı yoluyla özelleştirme uygulamaları hakkında sayılı kanun ve bu kanunun uygulanmasına ilişkin ikincil mevzuatta kıyas yoluyla uygulanacak herhangi bir hüküm bulunmamasına rağmen sayılı kanun ve bu kanunun uygulanmasına ilişkin ikincil mevzuatta görevlendirme usullerinin kıyas yoluyla uygulanması görüntüsüörtüsü altında tamamen gümrük ve ticaret bakanının keyfi uygulamalarına bırakılması tercihine hukuksallık kazandırmak amacıyla yasalaştırılmıştır anayasanın nci maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem ve işlemleri hukuka uygun olan insan haklarına saygılı bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan yargı denetimine açık yasaların üstünde yasakoyucunun da uyması gereken temel hukuk ilkeleri ve anayasa bulunduğu bilincinde olan devlettir hukuk devleti siyasal iktidarı hukukla sınırlayarak ve devlet etkinliklerinin düzenle sürdürülebilmesi için gerekli olan hukuksal alt yapıyı oluşturarak aynı zamanda istikrara da hizmet eder bu istikrarın özü hukuki güvenlik ve öngörülebilirliktir hukuki güvenlik ve öngörülebilirlik sağlanabilmesi ise kuralların genel soyut açık ve anlaşılabilir olmalarına bağlıdır kamu hizmetine özgülenmiş mal ve hizmet üretim birimleri ile varlıklarının işletme hakkının devri veya kiralanması yoluyla özelleştirilmesine ilişkin kuralların da bu nitelikleri taşıması hukuk devletinin bir gereği olduğu kadar idarenin işlemlerini hukuka uygun bir şekilde nasıl yapılması gerekeceğinin de bir gereğidir hukuk devletinde yargı denetiminin sağlanabilmesi için yönetimin görev ve yetkilerinin sınırının yasalarda açıkça gösterilmesi de bir zorunluluktur öte yandan hukuk devleti olabilmenin bir başka göstergesi de yasalarda genellik ilkesine uyulmasıdır yasaların genelliği ilkesi özel aktüel ve geçici bir durumu gözetmemeyi belli bir bakanlığı hedef almamayı aynı durumda olan tüm özelleştirmelerin aynı kurallara bağlanmasını zorunlu kılar bu bağlamda iptali istenen kural belirlilik genellik soyutluk ve öngörülebilirlik özellikleri taşımaması nedeniyle yasama yetkisinin amacına uygun biçimde kullanılmasına elverişli olmadığı gibi hukuk devleti ilkesi ile de bağdaşmamaktadır anayasa mahkemesi kararlarında vurgulandığı üzere hukuk devletinin vazgeçilmez öğeleri içinde yer alan yasaların kamu yararına dayanması ilkesiyle bütün kamusal girişimlerin temelinde bulunması doğal olan kamu yararı düşüncesinin yasalara egemen olması kamu hizmetine özgülenmiş mal ve hizmet üretim birimleri ile varlıklarının işletme hakkının devri veya kiralanması yoluyla özelleştirilmesine ilişkin kurallarda bu esası gözetmesi ve özelleştirmeye ilişkin olarak yürürlükte yasal kurallar bulunurken bu kuralları bertaraf ederek özelleştirmelerde keyfiliğe hizmet eden düzenlemelerden kaçınması gerekir yasakoyucunun kişisel siyasi ya da saklı bir amaç güttüğü durumlarda yani kamu yararına yönelik olmayan başka bir amaca ulaşmak için bir konuyu yasayla düzenlediği durumlarda bir yetki saptırması ve giderek de amaç öğesi bakımından yasanın sakatlığı ve dolayısıyla anayasanın nci maddesinde belirtilen hukuk devleti ilkesine aykırılığı söz konusu olur anayasanın nci maddesinde yasama yetkisinin türk milleti adına türkiye büyük millet meclisine ait olduğu ve bu yetkinin devredilemeyeceği kurallaştırılırken nci maddesinin üçüncü fıkrasında devletin kamu iktisadi teşebbüslerinin ve diğer kamu tüzelkişilerinin mülkiyetinde bulunan işletme ve varlıkların özelleştirilmesine ilişkin esas veesas sayısı karar sayısı usullerin kanunda gösterileceği dördüncü fıkrasında ise devlet kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişileri tarafından yürütülen yatırım ve hizmetlerden hangilerinin özel hukuk sözleşmeleri ile gerçek ve tüzel kişilere yaptırılabileceği veya devredilebileceğinin kanunla belirleneceği kurallarına yer verilmiştir anayasaya göre yürütmenin asli düzenleme yetkisi anayasanın gösterdiği ayrık haller dışında yoktur bu yetki anayasanın nci maddesinde türkiye büyük millet meclisine verilmiştir ve devredilemez yürütme ancak yasayla asli olarak düzenlenmiş alanda kural koyabilir yasayla düzenleme ilkesi düzenlenen konudan yalnız kavram ad ve kurum olarak söz edilmesini değil bunların yasa metninde kurallaştırılmasını gerekli kılar kurallaştırma ise düzenlenen alanda temel ilkelerin konulmasını ve çerçevenin çizilmiş olmasını ifade eder ancak bu koşulla uzmanlık ve teknik konulara ilişkin ayrıntıların belirlenmesi yürütme organının takdirine bırakılabilir bu bağlamda yasakoyucu belli konularda gerekli kuralları koyacak çerçeveyi çizecek eğer uygun ve zorunlu görürse onların uygulanması yolunda sınırları belirlenmiş alanlar bırakacak idare ancak alanlar içinde takdir yetkisine dayanmak suretiyle yasalara aykırı olmamak üzere bir takım kurallar koyarak yasanın uygulanmasını sağlayacaktır i̇ptali istenen düzenlemelerdeki gümrük kapıları veveya lojistik merkezlerini sayılı özelleştirme uygulamaları hakkında kanunun inci maddesinde belirtilen kiralama veveya işletme hakkının verilmesi yöntemleri ile sayılı kanun ve bu kanunun uygulanmasına ilişkin ikincil mevzuattaki görevlendirme usullerini kıyas yoluyla uygulama gibi bir usulle devretme yetkisi veren ve hiçbir ilke konulmadan ve çerçeve çizilmeden devirlerin yöntemini değer tespit komisyonu ve görevlendirme komisyonu üyelerini bu komisyonların çalışma usul ve esasları ile diğer hususları belirleme yetkisini gümrük ve ticaret bakanına veren düzenlemeler yasama yetkisinin devri sonucunu doğurduğundan anayasanın nci maddesiyle ve düzenlemelerin yasallığı ilkesiyle bağdaşmadığı için de anayasanın nci maddesine aykırılık oluşturur yukarıda açıklandığı üzere sayılı gümrük kanunu ile bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair kanunun inci maddesiyle sayılı gümrük kanununa inci maddeden sonra gelmek üzere eklenen maddesi anayasanın nci nci ve nci maddelerine aykırı olduğundan iptali gerekir tarihli ve sayılı gümrük kanunu ile bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair kanunun uncu maddesi ile değiştirilen sayılı tarım satış kooperatif ve birlikleri hakkında kanunun inci maddesinin beşinci fıkrasının i̇kinci cümlesinin anayasaya aykırılığı sayılı tarım satış kooperatif ve birlikleri hakkında kanunun kooperatif ve birliklerdeki ortaklık payları rehin veya haciz edilemeyeceği gibi başka bir kooperatif ya da birlikle birleşme hali dışında devredilemez şeklindeki fıkrası sayılı kanunun uncu maddesi ile kooperatif ve birliklerdeki ortaklık payları rehin ve haciz edilemez ortaklık paylarının devri örnek anasözleşmede belirtilen şartlarla yapılabilir şeklinde değiştirilmiştir sayılı kanunun üncü maddesi ile değiştirilen sayılı kanunun nci maddesinde ise kooperatif ve birliklerin örnek anasözleşmeleri birliklerin görüşü alınarak bakanlıkça hazırlanır bakanlıkça bu kanunda açıkça örnek anasözleşmelerde düzenleneceği belirtilen hususlara ilişkin hükümlerde birliklerin görüşü de alınarak doğrudan veya birliklerin yarıdan bir fazlasının yönetim kurullarının bu konudaki müşterek isteği ve bakanlığın oluru ile değişiklik yapılabilir denilmiştir bu düzenlemelerden de anlaşılacağı üzere iptali istenilen cümle ile ortaklık paylarının devrine imkan tanınmakta ancak bununesas sayısı karar sayısı şartları önceki düzenlemede olduğu üzere yasa ile belirlenmeyip bakanlığın iradesine bırakılmaktadır pay devri kooperatif ve birliklerin sermayeleri ile doğrudan ilişkisi olan bir işlemdir sermaye bir ticaret işinin kurulması yürütülmesi için gereken anapara ve paraya çevrilebilir malların tamamıdır kooperatif ve birlik ortakları da sahip oldukları ortaklık payları kadar sermayeyi teşkil eden anapara ve paraya çevrilebilir mallar üzerinde mülkiyet hakkına sahiptirler bu nedenle ortaklık paylarının devrinin mülkiyet hakkının kullanılması anlamına geldiği çok açıktır anayasanın inci maddesinde herkes mülkiyet ve miras haklarına sahiptir bu haklar ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabilir mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz denilerek mülkiyet ve miras hakları anayasal bir kurum olarak güvence altına alınmıştır i̇ptali istenilen cümle ile ortaklık payların devir şartlarının diğer bir anlatımla sınırlamaların kanunla yapılmayıp idarenin iradesine bırakılması anayasanın inci maddesine aykırıdır diğer taraftan sayılı kanunun inci maddesinde bu kanunun amacı tarım satış kooperatif ve birliklerini etkin ve sürdürülebilir bir şekilde özerk ve malî yönden bağımsız kılmak olarak açıklanmıştır tarım satış kooperatif ve birliklerinin sermayesiyle ve dolayısıyla mali yapısıyla doğrudan ilişkili olan ve ortaklığa bağlı hakların özellikle yönetim seçme ve seçilme haklarının kullanımı bakımından da büyük önem taşıyan pay devrinin tarım satış kooperatif ve birliklerinin özerkliğinin ve mali yönden bağımsız olmalarının temel nedeni olduğundan kanunun inci maddesinde açıklanan amaca uygun olmayıp kooperatif ve birliklerin özerlik ve bağımsızlıklarını zedelediğinden kamu yararına dayanmamaktadır anayasanın nci maddesinde belirtilen hukuk devleti her eylem ve işlemi hukuka uygun olan her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren anayasaya aykırı durum ve tutumları benimseyen hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan yasaların üstünde anayasanın ve yasakoyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri bulunduğu bilincinde olan devlettir yasaların kamu yararına dayanması gereği kuşkusuz hukuk devletinin temel değerlerinden birini oluşturmaktadır bu nedenle de iptali istenilen cümle anayasanın nci maddesine de aykırıdır açıklanan nedenlerle tarihli ve sayılı gümrük kanunu ile bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair kanunun uncu maddesi ile değiştirilen sayılı tarım satış kooperatif ve birlikleri hakkında kanunun inci maddesinin beşinci fıkrasının ikinci cümlesi anayasanın nci ve inci maddelerine aykırı olup iptali gerekmektedir tarihli ve sayılı gümrük kanunu ile bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair kanunun nci maddesi ile değiştirilen sayılı tarım satış kooperatif ve birlikleri hakkında kanunun üncü maddesinin i̇kinci fıkrasındaki ürün alım bedelini hesaplama ve ödeme şekline kredi kullanmalarına yatırımlarına gelir gider farklarının dağıtımına ve giderlerin paylaşımına i̇baresinin anayasaya aykırılığıesas sayısı karar sayısı sayılı kanunun üncü maddesinde kooperatif ve birliklerin çalışma konuları ile ürün alım ve değerlendirme işlemlerine ilişkin esasların örnek anasözleşmelerde gösterileceği belirtilmekte iken bu maddeyi değiştiren sayılı kanunun nci maddesinin ikinci fıkrasındaki iptali istenen cümle ile ürün alım bedelini hesaplama ve ödeme şekline kredi kullanmalarına yatırımlarına gelir gider farklarının dağıtımına ve giderlerin paylaşımına ilişkin usul ve esasların da örnek sözleşmelerde gösterileceği belirtilmiş dolayısıyla bu hususları düzenleme yetkisi de bakanlığa verilmiştir ürün alım bedelini hesaplama ve ödeme şekline kredi kullanmalarına yatırımlarına gelir gider farklarının dağıtımına ve giderlerin paylaşımı tarım satış kooperatif ve birliklerinin mali ve finansal konularıyla doğrudan ilişkili faaliyetler olup kooperatifler ve birliklerin özerkliğinin ve mali yönden bağımsız olmalarının temel koşulları olduğundan bu faaliyetlere ilişkin yetkilerin ellerinden alınarak idareye verilmesi sayılı kanunun inci maddesinde tanımlanan amaçla bağdaşmayıp kooperatifler ve birliklerin özerkliğinin ve mali yönden bağımsız olmalarını zedeleyen bir düzenlemedir diğer taraftan kooperatifler ve özellikle de birlikler sayılı kanunun yürürlüğe girdiği yılından bu yana ürün alım bedelini ödeme şekli kredi kullanımı yatırımlar gibi konularda piyasa koşullarına göre farklı fiyat uygulaması avans ödeme ile ürün alımı ortaklara bankalar vasıtasıyla kredi kullandırılması ekonomik koşullara göre yatırımların durdurulması gibi piyasa hareketleri karşısında risklerini azaltan finansman ihtiyaçlarına göre uygun sistemler geliştirmiş ve büyük uğraşlar sonucu bu sistemlerin ortakları tarafından benimsenmesini de sağlamışlardır bu konularda bakanlığın anasözleşmeler ile farklı uygulamalar getirmesi birliklerin ve kooperatiflerin yanında ortakları ile de büyük sorunlara neden olabilecektir bütün bu nedenler iptali istenilen i̇barenin kamu yararına dayanmadığının açık bir göstergesidir açıklanan nedenlerle tarihli ve sayılı gümrük kanunu ile bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair kanunun nci maddesi ile değiştirilen sayılı tarım satış kooperatif ve birlikleri hakkında kanunun üncü maddesinin ikinci fıkrasındaki ürün alım bedelini hesaplama ve ödeme şekline kredi kullanmalarına yatırımlarına gelir gider farklarının dağıtımına ve giderlerin paylaşımına ibaresi anayasanın nci maddesine aykırı olup iptali gerekmektedir tarihli ve sayılı gümrük kanunu ile bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair kanunun inci maddesi ile değiştirilen sayılı tarım satış kooperatif ve birlikleri hakkında kanunun üncü maddesinin birinci fıkrasının i̇lk cümlesinin anayasaya aykırılığı tarihli ve sayılı tarım satış kooperatif ve birlikleri hakkında kanunun üncü maddesinin birinci fıkrasının kooperatif ve birliklerin organları genel kurul yönetim kurulu ve denetim kuruludur şeklindeki ilk tümcesi sayılı kanunun inci maddesiyle birlik ve kooperatif organları genel kurul ve yönetim kuruludur biçiminde değiştirilerek denetim kurulu tarım satış kooperatif ve birliklerinin organları arasından çıkarılırkenesas sayısı karar sayısı inci maddesinin birinci fıkrasındaki bakanlık belirleyeceği usul ve esaslar dahilinde kooperatif ve birliklerin işlem hesap ve varlıkları ile mali tablolarını tarihli ve sayılı kanuna göre denetim yetkisine sahip bağımsız denetim kuruluşlarına denetlettirmelerini isteyebilir kuralı ise sayılı kanunun nci maddesiyle bakanlıkça ortak sayısı ve ciro gibi kıstaslar dikkate alınarak belirlenen birlikler tarihli ve sayılı türk ticaret kanununun ilgili hükümlerine göre bağımsız denetime tabidir şeklinde değiştirilerek bir yandan bakanlığın talebi bakanlıkça belirlenen kıstaslara dönüştürülürken diğer yandan sayılı kanuna göre yapılacak bağımsız denetim bakanlıkça belirlenen birlikler ile sınırlandırılarak bakanlığın belirlemesinin dışında kalan birlikler ile kooperatifler bağımsız denetim yanında kooperatif ve birlik organı denetim kurulu denetiminin de dışına çıkarılarak denetimsiz kooperatif ve birlikler yaratılmaktadır anayasanın inci maddesinde devlete milli ekonominin yararlarını dikkate alarak öncelikle üretimin artırılmasını ve tüketicinin korunmasını amaçlayan kooperatifçiliğin gelişmesini sağlayacak tedbirleri alma görevi verilmiştir anayasanın devlete verdiği bu görev bağlamında yürürlüğe konulan sayılı tarım satış kooperatif ve birlikleri hakkında kanunun inci maddesinin ikinci fıkrasında üreticilerin karşılıklı yardım dayanışma ve kefalet suretiyle meslekî faaliyetleri ile ilgili ihtiyaçlarını sağlamak ürünlerini daha iyi şartlarla değerlendirmek ve ekonomik menfaatlerini korumak amacıyla aralarında sınırlı sorumlu değişir sayıda ortaklı ve değişir sermayeli tüzel kişiliği haiz tarım satış kooperatifleri kurabilecekleri belirtilirken dördüncü fıkrasında kooperatiflerin sermayelerinin ortak üreticilerin birliklerin sermayelerinin ise ortak kooperatiflerin taahhüt edecekleri ortaklık paylarından oluşacağına yer verilmiş üncü maddesinin birinci fıkrasında ise kooperatif ve birliklerin ortakların ve gerektiğinde diğer üreticilerin ürünlerini daha iyi şartlarla değerlendirmek meslekî faaliyetleri ile ilgili ihtiyaçlarını karşılamak ve ekonomik menfaatlerini korumak konularında çalışacakları kurala bağlanmıştır bu bağlamda tarım satış kooperatifleri üreticiler arasında karşılıklı yardım ve dayanışma ile mesleki ihtiyaçların karşılanması ve ürünlerin daha iyi şartlarda değerlendirilerek ekonomik menfaatlerin korunması amacıyla sermayesini üretici ortakların koyduğu sermayesiyle sorumlu değişir ortaklı ve değişir sermayeli tüzel kişilerdir diğer yandan sayılı kanunun inci maddesinin ikinci fıkrasında sayılı kanunun sayılı kooperatifler kanununun ayrılmaz bir parçası olduğu belirtildikten sonra tarım satış kooperatif ve birlikleri hakkında sırasıyla sayılı kanun sayılı kanunda açıkça örnek anasözleşmelerde düzenleneceği belirtilen hususlarda örnek anasözleşmeler sayılı kooperatifler kanunu ve türk ticaret kanununun anonim şirketlerle ilgili hükümlerinin uygulanacağı kurala bağlanmış sayılı kanunun uncu maddelerinde denetçiler düzenlenmiş inci maddesinde genel kurulun denetleme organı olarak en az bir yıl için bir veya daha fazla denetçi ile yedek denetçiler seçeceği denetçiler ile yedeklerinin kooperatif ortakları arasından olmasının şart olmadığı ve denetçilerin genel kurul namına kooperatifin bütün işlem ve hesaplarını tetkik edeceği belirtilmiştir tarım satış kooperatif ve birlikleri ortaklarının mesleki ihtiyaçlarını karşılamak ürünlerini daha iyi şartlarda değerlendirerek ekonomik çıkarlarını korumak amacıyla ortaklarının koyduğu sermayeyle kurulan ve organlarında ortaklarının oylarıyla görev alınan demokratik kitle örgütleridiresas sayısı karar sayısı anayasanın nci maddesinde demokratik devlet ilkesi cumhuriyetin temel nitelikleri arasında sayılmış inci maddesinde ise devlete kooperatifçiliğin gelişmesini sağlayacak tedbirleri alma görevi verilmiştir demokratik devlet ilkesi yönetimin hesap verebilirliğinin sağlanmasını gerektirir kooperatif ve birliklerde ortakların seçimiyle oluşan yönetim kurullarının hesap ve işlemleri ile faaliyetlerinin ortakların seçimiyle oluşan denetim kurulları tarafından ortaklar adına denetlenmesi ve yönetimin hesap verebilirliğinin sağlanması demokratik devlet ilkesinin gereğidir i̇ptali istenen birlik ve kooperatif organları genel kurul ve yönetim kuruludur düzenlemesiyle birlik ve kooperatiflerin denetim kurulları ortadan kaldırılarak birlik ve kooperatif yönetim kurullarının hesap ve işlemleri ile faaliyetlerinin birlik ve kooperatiflerin oylarıyla seçilen denetim kurulları tarafından genel kurulları adına denetlenmesinin önüne geçilmekte ve böylece genel kurula genel kurul tarafından seçilmiş denetim kurulları tarafından genel kurul adına yapılmış denetim raporları temelinde hesap vermekten azade kılınmış yönetim kurulları yaratılmaktadır demokratik hukuk devletinde temel hak ve özgürlüklerin en geniş ölçüde sağlanıp güvence altına alınması ve yönetimlerin hesap verebilirliğinin sağlanması esas olduğundan birlik ve kooperatiflerin yönetim kurullarının hesap verebilirliğini ortadan kaldıran düzenleme anayasanın nci maddesindeki demokratik devlet ilkesiyle bağdaşmadığı gibi devlete anayasanın inci maddesiyle verilmiş kooperatifçiliğin gelişmesi için gerekli tedbirleri alma görevine de aykırılık oluşturur anayasa mahkemesinin bir çok kararında belirtildiği üzere anayasanın nci maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem ve işlemleri hukuka uygun olan insan haklarına dayanan bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren hukuk güvenliğini sağlayan bütün etkinliklerinde hukuka ve anayasaya uyan işlem ve eylemleri bağımsız yargı denetimine bağlı olan devlettir kanunların kamu yararının sağlanması amacına yönelik olması genel objektif adil kurallar içermesi ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesi hukuk devleti olmanın gereğidir bu nedenle kanun koyucunun hukuki düzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde adalet hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanması gerekir sayılı kanunun inci maddesiyle bir yandan denetim kurulu tarım satış kooperatif ve birliklerinin organları arasından çıkarılırken diğer yandan nci maddesiyle sayılı kanuna göre yapılacak bağımsız denetim bakanlıkça ortak sayısı ve ciro gibi ölçütlerle belirlenen birlikler ile sınırlandırılarak bakanlığın belirlemesinin dışında kalan birlikler ile kooperatiflerin tamamının bağımsız denetim yanında denetim kurullarının da denetimi dışına çıkarılarak denetimsiz kooperatif ve birlik yönetim kurulları yaratılmasında adalet hakkaniyet ve kamu yararı olduğu ileri sürülemez denetim kurullarının yasayla ortadan kaldırılması yoluyla kooperatif ve birlik yönetim kurullarının hesap ve işlemleri ile faaliyetlerinin denetim dışına taşınarak hesap verebilirliklerinin ortadan kaldırılması adalet anlayışına sığmadığı hakkaniyetle bağdaşmadığı ve kamu yararına olmadığı için iptali istenen düzenleme anayasanın nci maddesindeki hukuk devleti ilkesine aykırıdır öte yandan ortak sayısı ve ciro gibi ölçütlere göre bakanlık tarafından belirlenen birlikler sayılı kanuna göre denetlenir ve denetim giderleri birlik bütçesinden ödenirken bakanlığın belirlemesi dışında kalan birlikler ile kooperatiflerde ve ayrıca sayılı kooperatifler kanununa göre kurulan diğer kooperatif ve birliklerde sayılı kanuna göre denetim yapılmayacaktır dolayısıyla iptali istenen düzenleme sayılı kanunda ve ayrıca sayılı kanun ile sayılı kanunda hukuki konumları aynı olan birlik ve kooperatiflereesas sayısı karar sayısı farklı işlem ve mali yükümlülükler getirilmesi sonucunu doğurduğundan anayasanın uncu maddesindeki yasa önünde eşitlik ilkesine de aykırıdır yukarıda açıklandığı üzere sayılı gümrük kanunu ile bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair kanunun inci maddesi ile değiştirilen sayılı tarım satış kooperatif ve birlikleri hakkında kanunun üncü maddesinin birinci fıkrasının kooperatif ve birliklerin organları genel kurul yönetim kurulu ve denetim kuruludur şeklindeki ilk tümcesi anayasanın nci uncu ve inci maddelerine aykırı olduğundan iptali gerekir tarihli ve sayılı gümrük kanunu ile bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair kanunun inci maddesi ile değiştirilen sayılı tarım satış kooperatif ve birlikleri hakkında kanunun üncü maddesinin i̇kinci fıkrasının son cümlesinin anayasaya aykırılığı sayılı kanunun üncü maddesinde yönetim kurulunun ayda bir kez olağan olarak toplanacağı kooperatif ve birlik işlerinin zorunlu kıldığı durumlarda ise gerekçeli olarak olağanüstü toplanabileceği hükme bağlanmış ancak iptali istenen cümle ile yönetim kurulu üyelerine ayda en fazla iki toplantı için huzur hakkı ve harcırah ödenebilir denilerek yönetim kurulu üyelerinin huzur hakkı ve harcırah miktarlarına sınırlama getirilmiştir sayılı kanunun sayılı kanun ile değiştirilen üncü maddesinin ikinci fıkrasında birlik yönetim kurulu karar organı olarak kanun anasözleşme ve genel kurul kararları doğrultusunda birlik faaliyetlerinin yürütülmesine ilişkin ilke ve esasları saptar yıllık iş programları politika ve stratejiler ile personel politikasını belirler iş ve işlemlerin bunlara uygun yürütülmesini gözetir genel kurul ve yönetim kurulu kararlarının yerine getirilmesini denetler ve açıkça genel kurulun yetkisinde tanımlanan hususlar dışında birliğin işletme konusunun ve amacının gerçekleştirilmesi için gerekli olan kararları alır hükmüne yer verilmiş sayılı kanunun üncü maddesinde de kooperatif ve birlikler ortakların ve gerektiğinde diğer üreticilerin ürünlerini daha iyi şartlarla değerlendirmek meslekî faaliyetleri ile ilgili ihtiyaçlarını karşılamak ve ekonomik menfaatlerini korumak konularında çalışırlar denilerek birlik ve kooperatif yönetim kurullarına önemli görevler ve sorumluluklar verilmiştir bu görev ve sorumlulukların yerine getirilebilmesi için birlik yönetim kurullarının gerektiğinde ayda ikiden fazla toplanabileceği açıktır nitekim üncü maddede kooperatif ve birlik işlerinin zorunlu kıldığı durumlarda birlik gerekçeli olarak olağanüstü toplanabileceği hükme bağlanmış olması da bunun açık bir göstergesidir anayasanın inci maddesinde hiç kimsenin zorla çalıştırılamayacağı angaryanın yasak olduğu belirtilmiştir madde gerekçesinde angarya kişinin emeğinin karşılığını almadan zorla çalıştırılması olarak tanımlanmıştır anayasa mahkemesinin çeşitli kararlarında da angarya bir maldan ya da bir kişinin çalışmasından karşılıksız yararlanma olarak tanımlanmıştır angarya yasağı çalışma veya sağlanan hizmetin karşılığının mutlak surette ödenmesini gerektirir bu nedenle yönetim kurulu üyelerinin huzur hakkı ve harcırah miktarlarına sınırlama getiren iptali istenen cümle anayasanın inci maddesine aykırıdır diğer taraftan yasa koyucu düzenleme yaparken hukuk devleti ilkesinin bir gereği olan ölçülülük ilkesiyle bağlıdır bu ilke ise elverişlilik gereklilik ve orantılılık olmakesas sayısı karar sayısı üzere üç alt bileşenden oluşmaktadır elverişlilik getirilen kuralın ulaşılmak istenen amaç için elverişli olmasını gereklilik getirilen kuralın ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli olmasını ve orantılılık ise getirilen kural ve ulaşılmak istenen amaç arasında var olması gereken ölçüyü ifade etmektedir ölçülülük ilkesi nedeniyle devlet sınırlamadan beklenen kamu yararı ile bireyin hakları arasında adil bir dengeyi sağlamakla yükümlüdür i̇ptali istenen kural kamu yararı ve bireyin yönetim kurulu üyelerinin hakları arasında adil bir denge oluşturmadığından ölçülülük ilkesine ve dolayısıyla hukuk devleti ilkesine aykırılık oluşturduğu açıktır açıklanan nedenlerle tarihli ve sayılı gümrük kanunu ile bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair kanunun inci maddesi ile değiştirilen sayılı tarım satış kooperatif ve birlikleri hakkında kanunun üncü maddesinin ikinci fıkrasının son cümlesi anayasanın nci ve inci maddelerine aykırı olup iptali gerekmektedir tarihli ve sayılı gümrük kanunu ile bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair kanunun nci maddesi ile değiştirilen sayılı tarım satış kooperatif ve birlikleri hakkında kanunun inci maddesinin birinci fıkrasının anayasaya aykırılığı i̇ptali istenen ibare ile sayılı türk ticaret kanununun ilgili hükümlerine göre bağımsız denetime tabi olacak birliklerin ortak sayısı ve ciro gibi kıstaslar dikkate alınarak bakanlıkça belirleneceği belirtilmiştir bakanlığın yapacağı belirlemede birliklerin ortak sayısı ve ciro kriterine ilişkin örneğin sayı ve miktar olarak bir çerçeve çizilmediği gibi ortak sayısı ve ciro gibi kıstaslardan hangi kıstasların anlaşılması gerektiğine ilişkin bir belirleme de yapılmamış bu konuda yetki tümüyle bakanlığa bırakmıştır hukuk devletinin temel unsurlarından birisi de belirliliktir bu ilkeye göre yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık net anlaşılır ve uygul