esas sayısı karar sayısı i̇ptal ve yürürlüğün durdurulmasi i̇stemleri̇ni̇n gerekçesi̇ cumhurbaşkanı ahmet necdet sezerin dava dilekçesinin gerekçe bölümü şöyledir iii i̇ptal i̇stemi̇ni̇n gerekçesi̇ sayılı yasanın maddesi ile gerçek ve tüzel kişilerin idarenin her türlü eylem işlem tutum ve davranışlarıyla ilgili yakınmalarını türkiye cumhuriyetinin anayasada belirtilen nitelikleri çerçevesinde adalet anlayışı içinde insan haklarına saygı hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek araştırmak ve idareye önerilerde bulunmak üzere kamu denetçiliği kurumu oluşturulmaktadır görüldüğü gibi yasanın amacı kamu denetçiliği kurumu aracılığıyla idarenin denetlenmesidir yasanın maddesinde kamu denetçiliği kurumu türkiye büyük millet meclisi başkanlığına bağlı kamu tüzelkişiliğini haiz özel bütçeli merkezi ankarada bulunan bir kurum olarak düzenlenmiştir kurumda bir başdenetçi en çok on denetçi bulunacak kurum başdenetçi tarafından yönetilip temsil edilecektir kurum türkiye büyük millet meclisi başkanlığı ile ilişkilendirildiği için yasanın maddesinde kurumun türkiye büyük millet meclisi başkanlığına bağlı olduğu belirtilmekte ve maddelerinde başdenetçi ve denetçilerin seçimi ve görevden alma yetkisi türkiye büyük millet meclisi genel kuruluna verilmekte maddesinde başdenetçi ve denetçilerin türkiye büyük millet meclisi genel kurulunda andiçerek göreve başlayacakları belirtilmekte maddesinde kurulun her yıl sonunda etkinlikleri ve önerileri içeren bir rapor hazırlayarak türkiye büyük millet meclisi dilekçe komisyonu ile i̇nsan hakları i̇nceleme komisyonu üyelerinden oluşan bir karma komisyona sunması öngörülmekte maddesinde kurumun geliri türkiye büyük millet meclisi bütçesine bu amaçla konulacak ödenekten oluşturulmakta maddesinde başdenetçi ve denetçilerin göreve bağlı suça ilişkin ceza soruşturma ve kovuşturması türkiye büyük millet meclisi başkanının iznine bağlanmakta maddesinde yasanın başdenetçi ve denetçilerin seçim ve görevden alınmaları ile ilgili kurallarının yürütme görev ve yetkisi türkiye büyük millet meclisine verilmektediresas sayısı karar sayısı yasa koyucunun kuşkusuz hukukun evrensel ilkelerine ve anayasaya uygun olmak koşuluyla her konuda yasal düzenleme yapma yetkisi vardır bu nedenle her şeyden önce anayasal sistemin türkiye büyük millet meclisi başkanlığına bağlı bir kamu denetçiliği kurumu kurulmasına elverişli olup olmadığının incelenmesi gerekmektedir anayasanın başlangıç bölümünde ve maddesinde ulus istencinin mutlak üstünlüğü ve egemenliğin kayıtsız koşulsuz türk ulusunun olduğu türk ulusunun egemenliğini anayasanın koyduğu ilkelere göre yetkili organları eliyle kullanacağı hiçbir kimse ya da organın kaynağını anayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanamayacağı belirtilmiştir devlet organları türk ulusu adına egemenliği kullanırken karmaşa yaratılmaması ve düzenin bozulmaması için tüm çağdaş parlamenter demokrasilerde olduğu gibi erkler ayrılığı ilkesi benimsenmiş erkler ayrılığının belli devlet yetki ve görevlerinin kullanılmasından ibaret ve bununla sınırlı uygar bir işbölümü olduğu vurgulanmış egemenliği kullanan devlet organları arasında üstünlük bulunmadığı üstünlüğün anayasa ve anayasaya uygun olmak koşuluyla yasalarda olduğu belirtilmiştir anayasamıza göre egemenliği türk ulusu adına kullanacak üç erk yasama yürütme ve yargıdır bu erklerden her biri ulus egemenliğini kendi görev alam ile sınırlı biçimde kullanacaktır nitekim anayasanın ve maddelerinde yasama yürütme ve yargı organlarının görev ve yetki alanı net olarak belirlenmiştir anayasanın maddesinde yasama yetkisinin türk ulusu adına türkiye büyük millet meclisinin olduğu bu yetkinin devredilemeyeceği maddesinde yürütme yetki ve görevinin cumhurbaşkanı ve bakanlar kurulunca anayasa ve yasalara uygun olarak kullanılıp yerine getirileceği maddesinde yargı yetkisinin türk ulusu adına bağımsız mahkemelerce kullanılacağı belirtilmiştir anayasa koyucu erklerin özellikle yasama ve yürütme erklerinin anayasada yer verilen işbirliği ve denetime ilişkin kurallar dışında görev ve yetki yönünden kesin ayrılıklarını benimsemiştir bu konu anayasanın madde gerekçesinde şöyle anlatılmaktadır anayasası bu felsefeye sadık kalarak yürütmeyi devletin yönetiminde bütün faaliyetlerinde yasama kuvvetine bağlı yasamaya tabi bir kuvvet olarak düzenlemiş idi halbuki modern hayatta yürütme kuvveti devletin beyni hareket gücünün kaynaklandığı motorudur bundan dolayıdır ki ilâ arasındaki devrede karar almak kudretinden yoksun hükümetler görülmüştür i̇şte bu duruma son vermek için yürütme yasamaya tabi bir organ olmaktan çıkarılmış her iki kuvvetinesas sayısı karar sayısı devlet faaliyetlerinin düzenlenmesinde eşitlik ve denklik içinde işbirliği yapmalarını öngören parlamenter hükümet sistemi bütün gerekleriyle uygulanmaya konmuştur bu nedenle yürütme anayasasında olduğu gibi bir görev olmaktan çıkartılmış yürütme gerekli yetkilere sahip ve kanunların kendisine verdiği görevleri yerine getiren bir kuvvet olarak düzenlenmiştir yürütme organı siyasal niteliği ile hükümeti teknik niteliği ile de idareyi kapsamaktadır yürütmenin siyasal kanadı olan hükümet izlenecek genel politikayı belirlemekte ve bununla ilgili kararlar almakta teknik kanadı olan idare ise bu kararları somutlaştırmakta teknik ve günlük gereksinimleri giderecek biçimde görev yapmaktadır anayasanın üçüncü kısmında cumhuriyetin temel organları düzenlenmekte bu kısmın birinci bölümünde yasamaya ikinci bölümünde de yürütmeye ilişkin düzenlemelere yer verilmektedir yasama bölümünde türkiye büyük millet meclisinin kuruluşu görev ve yetkileri etkinlikleri bilgi edinme ve denetim yolları seçimler ve milletvekillerine ilişkin düzenlemeler bulunmaktadır yürütme bölümünde ise cumhurbaşkanı bakanlar kurulu ve idareye ilişkin kurallara yer verilmiştir i̇dare yukarıdaki açıklamalara uygun biçimde anayasanın yürütme bölümünde yer almıştır bu açıklamalardan da anlaşılacağı gibi anayasal sistem türkiye büyük millet meclisine bağlı idarenin eylem işlem tutum ve davranışlarını inceleyip araştıran bir kurum oluşturulmasına olur vermemektedir öte yandan yasamanın yürütmeyi denetlemesi yalnız siyasal denetimi kapsamakta ve denetim yolları anayasanın yasama bölümünün maddelerinde düzenlenmektedir bunun dışında türkiye büyük millet meclisi başkanlığına bağlı bir kamu denetçiliği kurumu oluşturulması anayasaya göre olanaklı değildir ayrıca anayasanın maddesinde idarenin eylem ve işlemlerinin incelenip araştırılması türkiye büyük millet meclisinin görev ve yetkileri arasında sayılmamıştır üstelik anayasanın yargı bölümünde bulunan maddesinde idarenin her türlü eylem ve işlemleri yargı denetimine bağlı tutulmuştur i̇darenin eylem ve işlemlerinin yargısal denetim dışında incelenip araştırılması ancak yürütmenin kendi içinde oluşturacağı denetim kurum ya da birimleriyle olanaklıdır yasama organına bağlı idarenin işleyişini denetleyecek bir kurum öngörülmesi anayasal sistemde değişiklik gerektirmektedir ki bunun yasayla yapılamayacağı açıktır yukarıda yer verilen açıklamalar karşısında bugünkü anayasal sistemin türkiye büyük millet meclisine bağlı bir kamu denetçiliği kurumu kurulmasına olanak vermediği sonucuna ulaşılmaktadır bu nedenle sayılı yasanın tümü erkler ayrılığı ilkesi ile anayasal sisteme uygun düşmemekte anayasanın ve maddelerine aykırı içerik taşımaktadıresas sayısı karar sayısı sayılı yasanın tümünün anayasaya aykırı bulunmaması durumu gözetilerek kimi maddelerinin anayasaya uygunluk yönünden incelenmesinde yarar görülmektedir yasanın geçici ve maddeleri yukarıda bölümde açıklanan gerekçelerle yine anayasanın erkler ayrılığı ilkesine anayasa ile düzenlenen örgütlenme ilkelerine anayasanın ve maddelerine aykırı kurallar içermektedir yasanın maddesinde kurum idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine türkiye cumhuriyetinin anayasada belirtilen nitelikleri çerçevesinde idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını adalet anlayışı içinde insan haklarına saygı hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir ancak cumhurbaşkanının tek başına yaptığı işlemler ile resen imzaladığı kararlar ve emirler yasama yetkisinin kullanılmasına ilişkin işlemler yargı faaliyetlerine ilişkin işlemler ile yargı mensuplarının işlem ve eylemleri türk silâhlı kuvvetlerinin salt askerî hizmete ilişkin faaliyetleri kurumun görev alanı dışındadır denilerek maddenin fıkrasında kamu denetçiliği kurumunun görevlerine yer verilmiş fıkrasında da kurumun görev alanı dışında tutulan işlem eylem ve etkinlikler düzenlenmiştir maddenin fıkrasına göre idarenin her türlü eylem ve işlemi ile tutum ve davranışına ilişkin yakınmalar kurumun görev alanına girmektedir anayasa incelendiğinde merkezi yönetim ve yerinden yönetim örgütlerinden oluşan idarenin yürütme erki içinde onun siyasal olmayan kamu görevinin yürütülmesi için örgütlenen bölümünü oluşturduğu görülmektedir dolayısıyla yasama ve yargı erklerinin işlem eylem ve etkinlikleri hem idare kapsamında olmadığından hem de anayasal sistem izin vermediğinden kurumun görev kapsamına girmemektedir ayrıca anayasanın ve maddelerinde yargı denetimi dışında tutulan işlem karar ve emirlerin yasa ile kamu denetçiliği kurumunun görev kapsamına alınması anayasal kuralların özüne ters düşmektedir cumhurbaşkanının anayasal konumu devletin ve yürütmenin başı sıfatı işlem emir ve kararlarının yasa kapsamına alınmasına engel oluşturmaktadır anayasal düzen ve kurallar nedeniyle yasa kapsamına alınamayacak konuların yasa kapsamında izlenimi verecek biçimde istisna olarak düzenlenmesi hukuk devleti ilkesininesas sayısı karar sayısı önemli konularından olan yasa yapma tekniği ile bağdaşmamakta dolayısıyla anayasanın maddesine aykırı düşmektedir sayılı yasanın maddesinde başdenetçi veya denetçilerden birinin görev süresinin bitmesinden doksan gün önce bu görevlerin herhangi bir sebeple sona ermesi halinde ise sona erme tarihinden itibaren onbeş gün içinde durum kurum tarafından başkanlığa bildirilir başkanlık tarafından ilân edilen başvuru süresi içinde uncu maddede yazılı nitelikleri taşıyanlardan başdenetçi veya denetçi aday adayı olmak isteyenler başkanlığa başvuruda bulunurlar komisyon başdenetçi seçiminde başvuruda bulunan aday adayları arasından üç adayı denetçi seçiminde başvuruda bulunan aday adayları arasından seçilecek denetçi sayısının üç katı kadar adayı başvuru süresinin bittiği tarihten itibaren otuz gün içinde belirleyerek genel kurula sunulmak üzere başkanlığa bildirir genel kurul bildirim tarihinden itibaren otuz gün içinde başdenetçi ve denetçi seçimlerine başlar başdenetçi veya denetçi üye tam sayısının üçte iki çoğunluğu ile seçilir birinci oylamada bu çoğunluk sağlanamadığı takdirde ikinci oylamaya geçilir ikinci oylamada üye tam sayısının salt çoğunluğunun oyunu alan aday seçilmiş olur bu oylamada üye tam sayısının salt çoğunluğu sağlanamadığı takdirde en çok oy alan adaylardan seçilecek aday sayısının iki katı kadar aday ile seçime gidilir üçüncü oylamada karar yeter sayısı olmak şartıyla en fazla oy alan aday seçilmiş olur birden fazla denetçi seçimi yapılacağı durumlarda adaylar için birleşik oy pusulası düzenlenir adayların adlarının karşısındaki özel yer işaretlenmek suretiyle oy kullanılır seçilecek üyelerin sayısından fazla verilen oylar geçersiz sayılır seçim kurumun başkanlığa başvuruda bulunduğu tarihten itibaren en geç doksan gün içinde sonuçlandırılır bu madde hükmü denetçi sayısının ondan az olması ve denetçi sayısının yetmediğinin başdenetçi tarafından başkanlığa bildirilmesi hâlinde de uygulanır bu maddede yer alan süreler türkiye büyük millet meclisinin tatilde olması veya araverme sırasında işlemez maddesinde başdenetçinin veya denetçilerin uncu maddede sayılan nitelikleri taşımadıklarının sonradan anlaşılması veya seçildikten sonra kaybetmeleri halinde bu durumun komisyon tarafından tespit edilmesini takiben başdenetçi veya denetçinin görevinin sona ermesine genel kurul tarafından görüşmesiz karar veriliresas sayısı karar sayısı seçilmeye engel bir suçtan dolayı kesin hüküm giyen veya kısıtlanan başdenetçi veya denetçi hakkındaki kesinleşmiş mahkeme kararının genel kurulun bilgisine sunulmasıyla başdenetçi veya denetçi sıfatı sona erer geçici maddesinde i̇lk başdenetçi ve en az beş denetçinin seçimi ile kamu denetçiliği kurumu kurulur bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren otuz gün sonra başkanlık tarafından başdenetçi ve beş denetçi seçimi için aday adaylığı başvuru süreci başlatılır ve inci maddede öngörülen usûle uyularak seçim sonuçlandırılır düzenlemelerine yer verilmiştir yasanın ve geçici maddelerinde başdenetçi ve denetçilerin türkiye büyük millet meclisi genel kurulunca seçilmesi öngörülmüş maddesinde de başdenetçi ve denetçilerin türkiye büyük millet meclisi genel kurulunca görevden alınabileceği belirtilmiştir kurumun asli ve sürekli görevlerini yerine getirecek başdenetçi ve denetçilerin türkiye büyük millet meclisi genel kurulunca seçilmesi konusunun anayasanın maddesi yönünden değerlendirilmesi gerekmektedir anayasanın değişik maddesinde türkiye büyük millet meclisinin görev ve yetkilerinin yasa koymak değiştirmek ve kaldırmak bakanlar kurulunu ve bakanları denetlemek bakanlar kuruluna belli konularda yasa gücünde kararname çıkarma yetkisi vermek bütçe ve kesinhesap yasa tasarılarım görüşmek ve kabul etmek para basılmasına ve savaş ilânına karar vermek uluslararası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun kararı ile genel ve özel af ilânına karar vermek anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak ve görevleri yerine getirmek olduğu belirtilmiştir görüldüğü gibi türkiye büyük millet meclisinin görev ve yetkileri maddede tek tek sayılmıştır anayasada öngörülen bu görev ve yetkilerin dışına çıkılarak türkiye büyük millet meclisine yasayla görev ve yetki verilmesi olanaklı görülmemektediresas sayısı karar sayısı nitekim maddenin gerekçesinde anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkileri kullanma ve görevleri yerine getirme şeklindeki hükümlerin genel nitelikteki görevleri düzenleyen bu maddeye alınması uygun görülmüştür zira bu türkiye büyük millet meclisinin anayasada gerek bu maddede gerek diğer maddelerinde düzenlenmiş olan bütün görev ve yetkilerini kapsayacak şekilde düşünülmüştür denilerek tüm görev ve yetkilerin bu maddede düzenlendiği belirtilmiştir bu durumda anayasada türkiye büyük millet meclisinin görev ve yetkileri arasında sayılmayan kamu görevlisini seçme ya da atama yetkisinin yasa ile verilmesinin uygun olup olmadığının tartışılması gerekmektedir günlü sayılı sayıştay kanununun bazı maddelerinin değiştirilmesine ve bu kanuna bir ek madde eklenmesine dair kanunun kimi maddelerinin iptali istemiyle açılan dava sonunda verilen anayasa mahkemesinin günlü sayılı kararı bu konuya ışık tutacak niteliktedir söz konusu kararda sayıştay yasasının başkan ve üyelerin seçimine ilişkin ve maddeleri anayasanın maddesi yönünden incelenirken anayasanın tbmmnin görev ve yetkilerini belirleyen maddesi ile sayıştayın görev ve yetkilerini düzenleyen maddesinde sayıştay başkan ve üyelerinin seçimleri ile ilgili herhangi bir hüküm getirilmemiştir anayasada türkiye büyük millet meclisinin görevleri arasında sayılmayan bir konunun bir yasa ile meclise verilmesinin anayasaya uygun olup olmayacağı öncelikle belirlenmelidir aa anayasanın maddesinde sayıştayın türkiye büyük millet meclisi adına denetleme yapacağı öngörülmüştür tbmm ile sayıştay arasındaki bu ilişki sayıştayın kuruluşunu üyelerinin seçimini denetiminin kapsamını ve böylece hukuksal yapısını belirler anayasa sayıştay başkan ve üyelerinin seçimi konusunda açık bir kural koymamıştır ancak bu konuda yasa ile yapılacak düzenlemenin de sayıştaya ilişkin anayasanın maddesi ile tbmmnin görev ve yetkilerini sayan maddesinin özüne ve sözüne uygun olması gerekir türkiye büyük millet meclisi adına denetim yapan anayasal bir organın başkan ve üyelerinin seçimi anayasada gösterilmemiş ise de bu seçimlerin tbmmgenel kurulunca yapılması anayasal sistemin diğer bir anlatımla tbmm ile sayıştay arasındaki doğal ilişkinin sonucudur yargısına varılmıştır anayasa mahkemesinin bu kararında türkiye büyük millet meclisinin görev ve yetkilerinin anayasanın maddesinde tek tek sayıldığı bu görev ve yetkiler arasında yasama dışındaki organlara üye seçme görev ve yetkisinin bulunmadığı böyle bir görev ve yetkinin yasa ile verilmesinin de ancak organla türkiye büyük millet meclisi arasında anayasal sistemden kaynaklanan bir ilişkinin olması durumunda anayasaya uygun görülebileceği kabul edilmiştiresas sayısı karar sayısı nitekim yüksek mahkeme türkiye büyük millet meclisi ile üye seçme yetkisi verilen kurum arasında anayasal sistemden kaynaklanan bir ilişkinin bulunmaması durumunda türkiye büyük millet meclisine kuruma üye seçme yetkisi veren yasa kuralını iptal etmektedir bu bağlamda sayılı yasanın radyo ve televizyon üst kuruluna türkiye büyük millet meclisince üye seçilmesine ilişkin kuralları anayasa mahkemesinin günlü k sayılı kararıyla iptal edilmiştir anayasada kamu denetçiliği konusuna ve bu denetimi yapacak organa ilişkin özel bir düzenlemenin bulunmaması ve anayasanın maddesinde ya da diğer maddelerinde türkiye büyük millet meclisine kamu denetçiliği kurumunun başdenetçi ve denetçilerini seçmek görevinin verilmemiş olması nedeniyle türkiye büyük millet meclisi ile adı geçen kurum arasında anayasa mahkemesinin yukarıda değinilen kararında söz edildiği gibi anayasal sistemden kaynaklanan doğal ve zorunlu bir ilişki bulunmadığı açıktır gerçi sayılı yasada kurum ile türkiye büyük millet meclisi arasında çok sıkı bir bağ kurulmuştur ama bu bağın anayasal sistemden kaynaklanan bir bağ olmadığı yukarıda bölümde açıklanmıştır bu nedenlerle sayılı yasanın ve geçici maddeleri anayasanın maddesiyle bağdaşmamaktadır ayrıca yasanın maddesinde başdenetçi ve denetçilerin türkiye büyük millet meclisi genel kurulunda andiçerek göreve başlayacakları belirtilmiştir ki seçimlerinin türkiye büyük millet meclisince yapılması anayasaya uygun düşmeyen ve anayasada öngörülmeyen bir kurumu oluşturan başdenetçi ve denetçilerin türkiye büyük millet meclisi genel kurulunda yemin etmelerini de anayasa ile bağdaştırmak olanaksızdır sayılı yasanın maddesinin fıkrasında uzman yardımcılarının mesleğe alınmaları yetiştirilmeleri ve yeterlik sınavının şekli ile uzman ve uzman yardımcılarının görev yetki ve çalışmalarına ilişkin esas ve usûller yönetmelikle düzenlenir denilerek uzman ve uzman yardımcılarının görev yetki ve çalışmalarına ilişkin ilke ve yöntemlerin bir yönetsel işlemle düzenlenmesi öngörülmüştür anayasanın maddesinde devletin kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevlerin memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görüleceği memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri atanmaları görev ve yetkileri hakları ve yükümlülükleri aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin yasayla düzenleneceği belirtilmiştir bir kamu tüzelkişisi olarak oluşturulmak istenen kamu denetçiliği kurumunun yasada yer verilen kuruluş amacı ve görevleri incelendiğinde genel idare esaslarına göre kamu hizmeti gören bir kurum bu kurumda çalıştırılacak uzman ve uzman yardımcılarının da kamuesas sayısı karar sayısı hizmetinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri yerine getiren kamu görevlileri olduğunda kuşku bulunmamaktadır bu durumda kurumda çalıştırılacak uzman ve uzman yardımcılarının görev yetki ve çalışma ilke ve yöntemlerinin yasayla düzenlenmesi gerekirken bu konuların yönetmeliğe bırakılması anayasanın maddesiyle bağdaşmamaktadır öte yandan anayasanın maddesinde hiçbir kimse ya da organın kaynağını anayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanamayacağı maddesinde de yasama yetkisinin türk ulusu adına türkiye büyük millet meclisinin olduğu ve bu yetkinin devredilemeyeceği belirtilmiştir anayasada yasayla düzenlenmesi öngörülen bir konunun yasada genel ilkeleri konulmadan sınırı ve çerçevesi çizilmeden yönetmeliğe bırakılması anayasanın maddesine de aykırı düşmektedir nitekim günlü sayılı kültür yatırımları ve girişimlerini teşvik kanununun kültür ve turizm bakanlığı denetim elemanlarının görev yetki ve sorumlulukları ile çalışma ilke ve yöntemlerinin yönetmelikle düzenleneceğine ilişkin kuralı anayasa mahkemesinin günlü k sayılı kararı ile iptal edilmiştir sonuç yukarıda açıklanan gerekçelerle günlü sayılı kamu denetçiliği kurumu kanununun tümüyle anayasada öngörülen örgütlenme ilkelerine anayasanın erkler ayrılığı ilkesi ile ve maddelerine bunun uygun bulunmaması durumunda geçici ve maddelerinin yine anayasada öngörülen örgütlenme ilkelerine anayasanın erkler ayrılığı ilkesi ile ve maddelerine maddesinin anayasanın maddesindeki hukuk devleti ilkesine ve geçici maddelerinin anayasanın maddesine maddesinin fıkrasının anayasanın ve maddelerine aykırı olduklarından iptallerine uygulanması durumunda doğacak giderilmesi güç ya da olanaksız hukuksal sonuçlar gözönünde bulundurularak yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesini arzederim türkiye büyük millet meclisi üyeleri haluk koç oya arasli ile birlikte milletvekilinin dava dilekçesinin gerekçe bölümü şöylediresas sayısı karar sayısı iii gerekçe tarih ve sayılı kamu denetçiliği kurumu kanunun üncü maddesinin birinci fıkrasındaki türkiye büyük millet meclisi başkanlığına bağlı i̇baresinin anayasaya aykırılığı tarih ve sayılı kamu denetçiliği kurumu kanunun iptali istenen ibareyi de içeren kuruluş başlıklı üncü maddesinin birinci fıkrası ile türkiye büyük millet meclisi başkanlığına bağlı kamu tüzel kişiliğini haiz özel bütçeli kamu denetçiliği kurumu kurulmuştur anayasa mahkemesinin gün ve k sayılı kararında anayasaya uygunluk denetimi yapılırken anayasanın konuyla ilgili tüm hükümlerinden yararlanmak zarureti vardır çünkü her yasa gibi anayasa da bir bütündür ve tek bir kuralın yeterince açıklık getirmediği durumlarda bütün metnin göz önünde tutulması başka bir anlatımla sözün de açıklık olmayınca özüne gidilmesi ve bunun için de kuralların tümünün incelenmesi öz yönünden yorum yapılırken ileriye dönük ve gerçekçi bir yolun izlenmesi gerekir denilmiştir rg sa bu çerçevede anayasanın konuyla ilgili tüm hükümleri birlikte değerlendirildiğinde böyle bir düzenlemenin anayasal sistemiz ile bağdaşmayacağı görülecektir şöyle ki egemenliğin kullanılışı yönünden anayasası ile ve anayasaları arasında fark vardır anayasasına göre millet adına egemenlik hakkını yalnız tbmm kullanabildiği halde ve anayasalarına göre millet egemenliğini anayasanın koyduğu esaslara göre yetkili organlar eliyle kullanılır böylece meclis egemenliği kullanan tek organ olmaktan çıkmış anayasada belirtilen yetkili organlardan biri durumuna gelmiştir bu durum türkiye cumhuriyeti anayasasında hukuk devletinin şeklî şartlarından olan kuvvetler ayrımı sisteminin benimsenmesinin bir sonucudur anayasanın başlangıcı ile nci ncı nci inci ve uncu maddelerinde kuvvetler ayrılığı ilkesi somutlaştırılmıştır türkiye cumhuriyeti erkler ayrılığı ilkesini temel alan laik demokratik sosyal bir hukuk devletidir devletin temel yapısını oluşturan bu niteliklerin değiştirilemeyecek olması türkiyenin evrensel değerlere bağlılığının ve çağdaş dünyayla bütünleşme kararlılığının göstergesidir anayasamıza göre egemenliği türk ulusu adına kullanacak üç erk yasama yürütme ve yargıdır bu erklerden her biri ulus egemenliğini kendi görev alanı ile sınırlı biçimde kullanacaktır nitekim anayasanın nci maddesinde yasama yetkisinin türk ulusu adına türkiye büyük millet meclisinin olduğu bu yetkinin devredilemeyeceği inci maddesinde yürütme yetki ve görevinin cumhurbaşkanı ve bakanlar kurulunca anayasa ve yasalara uygun olarak kullanılıp yerine getirileceği uncu maddesinde yargı yetkisinin türk ulusu adına bağımsız mahkemelerce kullanılacağı belirtilmiştiresas sayısı karar sayısı yürütme organı siyasal niteliği ile hükümeti teknik niteliği ile de idare yi kapsamaktadır yürütmenin siyasal kanadı olan hükümet izlenecek genel politikayı belirlemekte ve bununla ilgili kararlar almakta teknik kanadı olan idare ise bu kararları somutlaştırmakta teknik ve günlük gereksinimleri giderecek biçimde görev yapmaktadır anayasanın üçüncü kısmında cumhuriyetin temel organları düzenlenmekte bu kısmın birinci bölümünde yasama ya ikinci bölümünde de yürütme ye ilişkin düzenlemelere yer verilmektedir yasama bölümünde türkiye büyük millet meclisinin kuruluşu görev ve yetkileri etkinlikleri bilgi edinme ve denetim yolları seçimler ve milletvekillerine ilişkin düzenlemeler bulunmaktadır yürütme bölümünde ise cumhurbaşkanı bakanlar kurulu ve idare ye ilişkin kurallara yer verilmiştir i̇dare yukarıdaki açıklamalara uygun biçimde anayasanın yürütme bölümünde yer almıştır yasamanın yürütmeyi denetlemesi yalnız siyasal denetimi kapsamakta ve denetim yolları anayasanın yasama bölümünün üncü maddelerinde düzenlenmektedir bunun dışında türkiye büyük millet meclisi başkanlığına bağlı bir kamu denetçiliği kurumu oluşturulması anayasaya göre olanaklı değildir ayrıca anayasanın nci maddesinde idare nin eylem ve işlemlerinin incelenip araştırılması türkiye büyük millet meclisinin görev ve yetkileri arasında gösterilmemiştir türkiye büyük millet meclisi ile adı geçen kurum arasında anayasal sistemden kaynaklanan doğal ve zorunlu bir ilişki bulunmadığı açıktır bu nedenle aşağıda numaralı başlık altında etraflıca belirtilen nedenlerle iptali istenen düzenleme anayasanın nci maddesiyle bağdaşmamaktadır öte yandan anayasanın yargı bölümünde bulunan inci maddesinde idare nin her türlü eylem ve işlemleri yargı denetimine bağlı tutulmuştur i̇dare nin eylem ve işlemlerinin yargısal denetim dışında incelenip araştırılması ancak yürütmenin kendi içinde oluşturacağı denetim kurum ya da birimleriyle olanaklıdır anayasanın inci madde gerekçesinde anayasası bu felsefeye sadık kalarak yürütmeyi devletin yönetiminde bütün faaliyetlerinde yasama kuvvetine bağlı yasamaya tabi bir kuvvet olarak düzenlemiş idi halbuki modern hayatta yürütme kuvveti devletin beyni hareket gücünün kaynaklandığı motorudur bundan dolayıdır ki ila arasındaki devrede karar almak kudretinden yoksun hükümetler görülmüştür i̇şte bu duruma son vermek için yürütme yasamaya tabi bir organ olmaktan çıkarılmış her iki kuvvetin devlet faaliyetlerinin düzenlenmesinde eşitlik ve denklik içinde işbirliği yapmalarını öngören parlamenter hükümet sistemi bütün gerekleriyle uygulanmaya konmuştur bu nedenle yürütme anayasasında olduğu gibi bir görev olmaktan çıkartılmış yürütme gerekli yetkilere sahip ve kanunların kendisine verdiği görevleri yerine getiren bir kuvvet olarak düzenlenmiştir denilmiştiresas sayısı karar sayısı bunun anlamı anayasa koyucunun erklerin özellikle yasama ve yürütme erklerinin anayasada yer verilen işbirliği ve denetime ilişkin kurallar dışında görev ve yetki yönünden kesin ayrılıklarını benimsemiş olmasıdır anayasanın konuyla ilgili tüm hükümlerinin birlikte değerlendirildiği bu açıklamalardan da anlaşılacağı üzere türkiye büyük millet meclisine bağlı idare nin eylem işlem tutum ve davranışlarını inceleyip araştıran bir kurumun kurulması kuvvetler ayrılığı ilkesiyle bağdaşmadığından anayasal sisteme aykırı düşmektedir diğer taraftan türkiye cumhuriyeti anayasasının ncı maddesi anayasanın dayandığı temel görüş ve ilkeleri belirten kısmı başlangıç kısmı anayasa metnine dahildir kuralını öngörmüştür başlangıç kısmının dördüncü paragrafında devlet organları yasama yürütme yargı organları arasındaki ilişkinin üstünlük sıralaması olmayıp belli devlet yetki ve görevinin kullanılmasından ibaret bununla sınırlı medeni bir iş bölümü ve iş birliği olduğu üstünlüğün ancak anayasa ve kanunlarda olduğu görüşünü benimsemiş olması nedeniyle anayasada gösterilen organların işlev ödev ve sorumluluklarını dışlayarak kendi alanı dışında diğer organın yetkisini üstlenerek idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri idarenin her türlü eylem işlem tutum ve davranışlarını insan haklarına saygı hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden inceleyecek araştıracak ve idareye önerilerde bulunacak kamu denetçiliği kurumunun türkiye büyük millet meclisi başkanlığına bağlanmasını öngören iptali istenen ibarenin bu nedenle de başlangıç bölümüne aykırı olduğu sonucuna varılmalıdır hukuk devleti bütün faaliyetlerinde hukuka ve anayasaya uyan devlettir anayasanın egemenliği ve bağlayıcılığı yanında yasakoyucunun uymak zorunda bulunduğu ilkeler kuvvetler ayrılığı ve evrensel hukuk kuralları da vardır kamusal yetkilerin kaynağı dayanağı ve sınırı olan anayasaya aykırı bir yasa kuralı doğal olarak hukuk devleti ilkesiyle de bağdaşmaz bu nedenle kuvvetler ayrılığı ilkesine aykırılık anayasanın nci maddesinde öngörülen hukuk devleti ilkesine de aykırılık oluşturur bir yasa kuralının anayasanın herhangi bir kuralına aykırılığının tespiti onun kendiliğinden anayasanın inci maddesine de aykırılığı sonucunu doğuracaktır anayasa mahkemesinin tarih ve k sayılı kararı amkd sa shf açıklanan nedenlerle tarih ve sayılı kamu denetçiliği kurumu kanunun üncü maddesinin birinci fıkrasındaki anayasanın ruhu ve lafzı genel esasları ve kuvvetler ayrılığı ilkesiyle bağdaşmayan türkiye büyük millet meclisi başkanlığına bağlı ibaresi anayasanın başlangıcı ile nci ncı nci inci uncu inci ve nci maddelerine aykırı olup iptali gerekmektedir tarih ve sayılı kamu denetçiliği kurumu kanunun inci maddesinin üçüncü fıkrasının anayasaya aykırılığı tarih ve sayılı kamu denetçiliği kurumu inci maddesinin iptali istenen üçüncü fıkrasında kamu denetçiliği kurulunca karara bağlanacak konular ile denetçilerin başdenetçi tarafından görevlendirilecekleri konu veveya alanlara ve aralarındaki iş bölümüne ilişkin ilkeler ile bu kanunun uygulanmasına ilişkin hususların bu kurulun çıkaracağı bir yönetmelikle belirleneceği hükme bağlanmıştır yasada yönetmelikle yapılacak düzenlemeye ilişkin temel ilkeler belirlenmemiş olduğu için söz konusu fıkrada yürütmeye bırakılmış olan yönetmelikle düzenleme yetkisi asli bir düzenleme yetkisidiresas sayısı karar sayısı yürütmenin anayasada belirtilen ayrık durumlar dışında düzenleme yetkisi aslî değil ikincildir yani yasayla çizilmiş bir alandadır önce yasama bir alanı temel ilkeleriyle belirler düzenler ondan sonra da yürütme bu çerçevesi çizilmiş alanda düzenleyici birtakım işlemler yapabilir anayasanın nci maddesine göre yasama yetkisi türkiye büyük millet meclisinindir ve bu yetki devredilemez anayasanın çeşitli maddelerinde yer alan kanunla düzenlenir deyiminden neyin anlaşılması gerektiği hususuna anayasa mahkemesi kararlarıyla açıklık getirmiştir örneğin günlü k sayılı kararında konuyu şöyle belirginleştirmiştir yasa koyucu belli konularda gerekli kuralları koyacak çerçeveyi çizecek eğer uygun ve zorunlu görürse onların uygulanması yolunda sınırları belirlenmiş alanlar bırakacak idare ancak alanlar içinde takdir yetkisine dayanmak suretiyle yasalara aykırı olmamak üzere bir takım kurallar koyarak yasanın uygulanmasını sağlayacaktır esasen anayasanın inci maddesinin yürütme yetkisi ve görevinin anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir hükmünün anlamı da budur anayasa mahkemesinin tarih k sayılı kararı rg sa i̇ptali istenen kural yürütmeye asli düzenleme yapmak imkanı tanıdığı için anayasanın inci maddesine yasamaya ait olan asli düzenleme yetkisini yürütmeye devrettiği için anayasanın nci maddesine böyle bir yetki anayasaya dayanmadığı için anayasanın ncı maddesine aykırı olan bir düzenlemedir diğer taraftan anayasanın herhangi bir hükmüne aykırı bir düzenleme anayasanın nci ve inci maddelerinde ifade edilen hukuk devleti anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkeleriyle de bağdaşmaz açıklanan nedenlerle tarih ve sayılı kamu denetçiliği kurumu inci maddesinin üçüncü fıkrası anayasanın nci ncı nci inci ve inci maddelerine aykırı olup iptali gerekmektedir tarih ve sayılı kamu denetçiliği kurumu kanunun uncu maddesinin anayasaya aykırılığı tarih ve sayılı kamu denetçiliği kurumu kanunun iptali istenen uncu maddesinin birinci fıkrasında denetçiliği kurumunun görevlerine yer verilmiş ikinci fıkrasında da kurumun görev alanı dışında tutulan işlem eylem ve etkinlikler düzenlenmiştir bu kanunun birinci fıkrasına göre idare nin her türlü eylem ve işlemi ile tutum ve davranışına ilişkin yakınmalar kurumun görev alanına girmektedir kuruma tanınan böyle bir denetim yetkisinin anayasal bir dayanağının bulunduğunu söylemek olanaksızdır başlangıç kısmında nci ncı nci inci ve uncu maddelerinde kuvvetler ayrılığı ilkesini benimsemiş ve somutlaştırmış olan anayasamız tbmmnin görev ve yetkilerini düzenleyen nci maddesinde kamu denetçiliği kurumu aracılığı ile yapılacak bir denetime yer vermemiştiresas sayısı karar sayısı anayasanın üncü maddelerinde yasamanın yürütmeyi nasıl denetleyebileceği gösterilmiştir bu maddelerde yer alan düzenlemeler de