esas sayısı karar sayısı i i̇ptal ve yürürlüğün durdurulmasi i̇stemleri̇ni̇n gerekçesi̇ iolay çeşitli kanunlarda ve maliye bakanlığının teşkilât ve görevleri hakkında kanun hükmünde kararnamede değişiklik yapılması hakkında kanun tarihinde türkiye büyük millet meclisinde kabul edilmiş ve sayılı kanun olarak temmuz tarih ve sayılı resmî gazetede yayımlanmıştır tarih ve sayılı kanunun geçici madde sinin birinci fıkrasında uncu maddesinin sayılı kanuna eklediği geçici madde in birinci fıkrasında ve uncu maddesinin değiştirdiği tarih ve sayılı kanunun inci maddesinin birinci ikinci üçüncü dördüncü ve beşinci fıkralarında anayasaya aykırı hükümler yer almaktadır bu nedenle söz konusu hükümlerin iptali için anayasa mahkemesinde dava açılması gerekli görülmüştür i̇ptali̇ i̇stenen hükümler tarih ve sayılı kanunun uncu maddesinin sayılı kanuna eklediği geçici in birinci fıkrası söz konusu geçici madde in birinci fıkrası şöyledir tarihli ve sayılı bakanlar kurulu kararı uyarınca gemi yapım sanayi bölgesi olarak tespit edilen i̇stanbul i̇li tuzla i̇lçesinde bulunan hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazlar ile devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerler üzerinde bu karar uyarınca tersane ve benzeri tesisler kurmak amacıyla adlarına kamu arazisi tahsis edilerek lehlerine irtifak hakkı tesis edilen veya kullanma izni verilen ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce ilgili bakanlıkların iznine tâbi işlemleri izinsiz olarak gerçekleştiren veya sözleşmelerine aykırı davranan yatırımcılar hakkında açılan davalardan tahsise konu taşınmazın emlak vergisi asgari metrekare vergi değerleri esas alınarak hesaplanan değerin yüzde biri ile dava masraflarını defaten ödemeleri sözleşmeden doğan mali yükümlülüklerini yerine getirmeleri yatırımcıların açtıkları davalardan vazgeçmeleri ve ilgili bakanlıklar ile yeniden sözleşme yapmaları kaydıyla vazgeçilir bu şartların yerine getirilmesi kaydıyla dava açılması gerekenler için ise dava açılmaz ve tahsisleri devam eder tarih ve sayılı kanunun geçici madde sinin birinci fıkrası söz konusu ‘geçici madde nin birinci fıkrası şöyledir kanunları uyarınca turizm yatırımı yapılmak amacıyla adlarına kamu arazisi tahsis edilen ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce ilgili bakanlıkların iznine tâbi işlemleri izinsiz olarak gerçekleştiren veya sözleşmelerine aykırı davranan yatırımcılar ve işletmeciler hakkında açılan davalardan cari yıl proje maliyet bedelinin ile dava masraflarını defatenesas sayısı karar sayısı ödemeleri sözleşmeden doğan mali yükümlülüklerini yerine getirmeleri ve ilgili bakanlıklar ile yeniden sözleşme yapmaları kaydıyla vazgeçilir bu şartların yerine getirilmesi kaydıyla dava açılması gerekenler için ise dava açılmaz ve tahsisleri devam eder tarih ve sayılı kanunun uncu maddesinin değiştirdiği tarihli ve sayılı tapu kanununun inci maddesinin birinci fıkrası söz konusu inci maddenin birinci fıkrası şöyledir karşılıklı olmak ve kanunî sınırlamalara uyulmak kaydıyla yabancı uyruklu gerçek kişiler ile yabancı ülkelerde bu ülkelerin kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketleri türkiye cumhuriyeti sınırları içinde taşınmaz edinebilirler karşılıklılık ilkesinin uygulanmasında yabancı devletin taşınmaz ediniminde kendi vatandaşlarına veya yabancı ülkelerde bu ülkelerin kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketlerine tanıdığı hakların türkiye cumhuriyeti vatandaşlarına veya ticaret şirketlerine de tanınması esastır tarih ve sayılı kanunun uncu maddesinin değiştirdiği tarihli ve sayılı tapu kanununun inci maddesinin i̇kinci fıkrası inci maddenin ikinci fıkrası şöyledir türkiye cumhuriyeti ile arasında karşılıklılık olmayan devlet vatandaşlarının kanunî miras yoluyla edindikleri taşınmazlar ile kanunî kısıtlamalara tâbi alanlardaki taşınmazlar intikal işlemleri yapılarak tasfiye edilir ve bedele çevrilir tarih ve sayılı kanunun uncu maddesinin değiştirdiği tarihli ve sayılı tapu kanununun inci maddesinin üçüncü fıkrasının birinci tümcesi inci maddenin üçüncü fıkrasının birinci tümcesi şöyledir yabancı uyruklu gerçek kişiler ile yabancı ülkelerde bu ülkelerin kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketlerinin otuz hektardan fazla taşınmaz edinebilmesi bakanlar kurulunun iznine tâbidir tarih ve sayılı kanunun uncu maddesinin değiştirdiği tarihli ve sayılı tapu kanununun inci maddesinin üçüncü fıkrasının i̇kinci tümcesi inci maddenin üçüncü fıkrasının ikinci tümcesi şöyledir kanunî miras yoluyla intikal eden taşınmazlar için bu hüküm uygulanmaz tarih ve sayılı kanunun uncu maddesinin değiştirdiği tarihli ve sayılı tapu kanununun inci maddesinin üçüncü fıkrasının üçüncü tümcesi inci maddenin üçüncü fıkrasının üçüncü tümcesi şöylediresas sayısı karar sayısı yabancı uyruklu gerçek kişilerin kanunî miras dışında ölüme bağlı tasarruflar yoluyla otuz hektardan fazla taşınmaz edinebilmesi de bakanlar kurulunun iznine bağlıdır tarih ve sayılı kanunun uncu maddesinin değiştirdiği tarihli ve sayılı tapu kanununun inci maddesinin dördüncü fıkrası inci maddenin dördüncü fıkrası şöyledir yabancı uyruklu gerçek kişiler ile yabancı ülkelerde bu ülkelerin kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketleri lehine taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak tesis edilmesi halinde karşılıklılık şartı aranmaz tarih ve sayılı kanunun uncu maddesinin değiştirdiği tarih ve sayılı tapu kanununun inci maddesinin beşinci fıkrası söz konusu inci maddenin beşinci fıkrası şöyledir kamu yararı ve ülke güvenliği bakımından bu maddenin uygulanmayacağı yerleri belirlemeye bakanlar kurulu yetkilidir tarih ve sayılı kanunun uncu maddesinin değiştirdiği sayılı büyükşehir belediyelerinin yönetimi hakkında kanun hükmünde kararnamenin değiştirilerek kabulü hakkında kanunun inci maddesinin son fıkrasının i̇kinci tümcesi sayılı kanunun sayılı kanunun değiştirdiği inci maddesinin son fıkrasının ikinci tümcesi şöyledir bu payın doğrudan ilgili belediye hesabına yatırılır kalan ise büyükşehir belediyelerine nüfuslarına göre dağıtılır hesaplama ve dağıtım işlemleri maliye bakanlığınca yapılır iiigerekçe tarih ve sayılı kanunun uncu maddesinin sayılı kanuna eklediği geçici madde in birinci fıkrasının anayasaya aykırılığı söz konusu geçici madde in birinci fıkrasında tarihli ve sayılı bakanlar kurulu kararı uyarınca gemi yapım sanayi bölgesi olarak tespit edilen i̇stanbul ili tuzla ilçesinde bulunan hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazlar ile devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerler üzerinde bu karar uyarınca tersane ve benzeri tesisler kurmak amacıyla adlarına kamu arazisi tahsis edilen veya kullanma izni verilen ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce ilgili bakanlıkların iznine tabi işlemleri izinsiz olarak gerçekleştiren veya sözleşmelerine aykırı davranan yatırımcılar hakkında açılan davalardan tahsise konu taşınmazın emlak vergisi asgari metrekare değeri esas alınarak hesaplanan değerin yüzde biri ile dava masraflarını defaten ödemeleri sözleşmeden doğan mali yükümlülüklerini yerine getirmeleri yatırımcıların açtıkları davalardan vazgeçmeleri koşuluyla vazgeçileceği bu koşulların yerine getirilmesi kaydıyla dava açılması gerekenler için dava açılmayacağı yolunda bir hüküm yer almaktadıresas sayısı karar sayısı bu hüküm söz konusu fıkrada tanımlanan tahsise konu taşınmazın emlak vergisi esas alınarak hesaplanacak değerinin ile mahkeme masraflarını defaten ödeyebilenlerin belirtilen koşulları da yerine getirmeleri halinde haklarında açılan davalardan vazgeçilmesini veya dava açılmamasını sağlamaktadır söz konusu hükmün davalılar için dava yoluyla takipten kurtulabilme olanağını diğer koşulların yanısıra yapacakları belli miktardaki bir ödeme koşuluna da bağlı tutması bu miktarı ödeyebilenlerle ödeyemeyenler arasında eşitsizlik yaratmaktadır böyle bir eşitsizliği anayasanın uncu maddesinde yer alan kanun önünde eşitlik ilkesi ile bağdaştırmak mümkün değildir sayılı kanuna eklenen geçici madde in birinci fıkrasında ifade edildiği gibi belli koşulların gerçekleşmesi halinde açılmış davadan vazgeçilmesi veya dava açılmaması hukuk düzeninin işlemesini ve yaptırımların uygulanmasını kişiye özel bir hale getirecektir böyle bir durum ise anayasanın nci maddesinde ifade edilen hukuk devleti ilkesine aykırıdır diğer yandan davadan vazgeçilmesi için gerekli koşullardan birisinin de ‘ilgili bakanlıklarla sözleşme yapmak olması kişileri davadan kurtulabilmek için sözleşme yapmaya ve koşulları ne olursa olsun sözleşmeyi kabule zorlayacaktır böyle bir durumun ise anayasanın inci maddesinde yer alan sözleşme hürriyetinin ilgili maddede gösterilen sınırlandırma nedenlerine uyulmaksızın ölçüsüz adaletsiz ve dolayısıyla anayasanın üncü maddesine aykırı bir biçimde sınırlandırılması anlamına geleceği açıktır üzerinde durulması gereken bir başka husus da söz konusu birinci fıkranın anayasanın ncı maddesi karşısındaki durumudur anayasanın ncı maddesinde hak arama hürriyeti düzenlenerek herkesin meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu ifade edilmektedir hak arama hürriyeti kişilere davadan vazgeçme dava açma açmama konularında özgür iradesi ile karar verebilme hakkını da sağlamaktadır geçici madde in birinci fıkrasında getirilen düzenleme ile belirtilen koşulların yerine getirilmesi halinde davacı veya dava açabilecek konumundaki idarenin elinden bu konudaki seçim hakkı dolayısı ile irade özgürlüğü alınmakta açılmış davadan vazgeçmesi zorunlu hale getirilmekte henüz açılmamış davaları açma olanağı ise yok edilmektedir halbuki bu konuda anayasanın ncı maddesine uygun bir düzenleme ortaya çıkabilmesi için belirlenen objektif koşulların yerine getirilmesi halinde dahi idareye nasıl davranacağına özgür iradesi ile karar verebilme olanağının tanınması gerekmektedir geçici madde in birinci fıkrasında yer alan düzenleme idareye bu olanağı tanımadığı için anayasanın ncı maddesinde yer alan hak ve özgürlüğü ihlal etmekte ve sınırlandırma nedeni ve ölçüsü bakımından anayasanın üncü maddesinde yer alan ilkelere aykırı bir biçimde sınırlandırmaktadıresas sayısı karar sayısı anayasanın çeşitli ilkelerine aykırı bir düzenlemenin anayasanın nci maddesinde yer alan hukuk devleti ve inci maddesinde yer alan anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkeleri ile bağdaşması da düşünülemez sayılı kanunun uncu maddesinin sayılı kanuna eklediği geçici madde in yukarıda açıklanan nedenlerle anayasanın ve inci maddelerine aykırı olan birinci fıkrasının iptal edilmesinin gerektiği düşünülmektedir tarih ve sayılı kanunun geçici madde sinin birinci fıkrasının anayasaya aykırılığı sayılı kanunun geçici madde sinin birinci fıkrasında kanunları uyarınca turizm yapılmak amacıyla adlarına kamu arazisi tahsis edilen ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce ilgili bakanlıkların iznine tabi işlemleri izinsiz olarak gerçekleştiren veya sözleşmelerine aykırı davranan yatırımcılar ve işletmeciler hakkında açılan davalardan cari yıl proje maliyet bedelinin ile dava masraflarını defaten ödemeleri sözleşmeden doğan mali yükümlülüklerini yerine getirmeleri ve ilgili bakanlıklar ile yeniden sözleşme yapmaları kaydıyla vazgeçileceğine bu şartların yerine getirilmesi kaydıyla dava açılması gerekenler için dava açılmayacağına ve tahsislerinin devam edeceğine ilişkin bir hüküm yer almaktadır bu hüküm birinci fıkrada belirlenen koşulların yerine getirilmesi halinde idare için açılmış davadan vazgeçmeyi ve açılacak davaları açmamayı zorunlu hale getirmektedir anayasanın ncı maddesinde düzenlenen hak arama hürriyeti kişiye dava açma açmama açılan davayı sürdürme veya vazgeçme konularında özgür iradesi ile karar verme hakkını da vermektedir geçici madde nin birinci fıkrasında yapılan düzenleme ise idarenin elinden böyle bir olanağı almakta ve belirtilen koşulların yerine getirilmesi halinde açılmış davadan vazgeçilmesini açılacak davaların da açılmamasını zorunlu kılarak anayasanın ncı maddesindeki özgürlüğü ihlal etmekte özünden zedeleyerek sınırlandırma nedenleri ve sınırlandırmanın ölçüsü bakımından anayasanın üncü maddesinde ifade edilen ilkelere aykırı bir biçimde sınırlandırmaktadır diğer yandan geçici nci maddenin birinci fıkrasındaki düzenleme açılmış davadan vazgeçilmesi ve açılacak davaların açılmaması için gerekli koşullardan birisi olarak cari yıl proje maliyet bedelinin ile dava masraflarının defaten ödenmesini göstermektedir bu durum bu ödemeyi yapabilecek mali güce sahip olanlarla olmayanlar arasında söz konusu birinci fıkrada sunulan olanaktan yararlanmak bakımından anayasanın uncu maddesinde yer alan kanun önünde eşitlik ilkesine aykırı servete dayalı bir ayırım yapılması anlamına gelmektedir bunun yanısıra belirlenen miktarda bir paranın ödenmesinin de içinde yer aldığı koşulların gerçekleşmesi halinde açılmış bir davadan vazgeçilmesi ve açılacak davaların açılmaması hukuk düzenini bozacak ve yaptırımların uygulanmasını kişiye özel bir hale getirecektir böyle bir durum ise anayasanın nci maddesinde ifade edilen hukuk devleti ilkesine aykırıdır geçici madde nin birinci fıkrasında yer alan davadan vazgeçilmesi için gerekli koşullardan birisinin de ilgili bakanlıklarla sözleşme yapmak olması kişileri dava yoluylaesas sayısı karar sayısı takipten kurtulabilmek için sözleşme yapmaya ve koşullar ne olursa olsun sözleşmeyi kabule zorlayacaktır böyle bir durumun ise anayasanın inci maddesindeki sözleşme hürriyetini zedeleyeceği ve bu hürriyetin ilgili maddesinde gösterilen sınırlandırma nedenlerine uyulmaksızın ölçüsüz ve dolayısı ile anayasanın üncü maddesi ile bağdaşmayacak bir biçimde sınırlandırılması anlamına geleceği açıktır söz konusu geçici madde nin birinci fıkrası bu nedenlerle anayasanın inci ve üncü maddelerine aykırıdır anayasanın pek çok hükmüne aykırı bir düzenlemenin anayasanın nci maddesindeki hukuk devleti ve inci maddesindeki anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkeleri ile de bağdaştığı düşünülemez sayılı kanunun geçici madde sinin yukarıda açıklanan gerekçelerle anayasanın ve inci maddelerine aykırı olan birinci fıkrasının iptalinin gerekli olduğu düşünülmektedir sayılı kanunun uncu maddesinin değiştirdiği tarihli ve sayılı tapu kanununun inci maddesinin birinci fıkrasının anayasaya aykırılığı yabancı gerçek ve tüzel kişilerin ülkemizde taşınmaz mal edinme haklarının tarihsel gelişimine ve bunların esaslarına bakıldığında osmanlı i̇mparatorluğunda yabancı tüzel kişilere ülkede mülk edinme hakkının tanınmadığı yabancı gerçek kişilere de söz konusu hakkın sefer haziran tarihli tebaaye ecnebiyenin emlake mutasarruf olmaları hakkındaki kanunla verildiği görülmektedir türkiye cumhuriyeti döneminde ise lozan barış antlaşmasıyla sefer tarihli kanunun kabul ettiği tebaaya temsil sistemi yerine tam bir ahdi mütekabiliyet sistemi getirilmek suretiyle yabancının ülkede mülk edinme imkanı kısmen sınırlanmıştır sözü edilen antlaşmayla ahdi mütekabiliyet sistemini kabul eden türkiye cumhuriyeti bu antlaşmadan yedi ay kadar sonra çıkardığı köy kanununda yabancı gerçek ve tüzel kişilerin köyde gayrimenkul edinmelerini yasaklamıştır böyle bir yasağın yeni kurulan devlette milli birlik ve beraberliğin korunması amacıyla ve bilhassa sosyal ve kültürel açıdan gelişmemiş ve devlet denetiminin istenilen etkinlikte görülemediği yörelerin yabancı unsurlara açık tutulmasının yaratabileceği bir takım sakıncalardan duyulan endişe nedeniyle getirildiğinden kuşku yoktur bugün de söz konusu amaç ve nedenlerin önem ve değerini kaybettiği söylenemez köy kanunu ile yapılmış olan bu sınırlamayı tapu kanununun ve ncı maddelerindeki sınırlama izlemiştir mevzuatımızda sayılı kanun yürürlüğe girinceye kadar yabancı tüzel kişilere ülkemizde taşınmaz mal edinme hakkını tanıyan genel bir hukuk kuralı olmamış türk hukuk öğretisinde de anayasa mahkemesinin k sayı ve tarihli kararının gerekçesinde belirttiği gibi ilke olarak yabancı şirketlerin türkiyede taşınmaz mal edinemeyecekleri konusunda görüş birliği oluşmuştur genel hukuk öğretisinde de yabancı kamu hukuku tüzel kişilerinin özellikle devletlerin bir başka devlet ülkesinde taşınmaz mal edinmelerine imkan tanınması uygunesas sayısı karar sayısı görülmemekte bir devletin başka bir devlet ülkesinde taşınmaz mal edinmesinin devletin siyasi bütünlüğü ilkesine aykırı düşeceğine ve siyasi anlaşmazlıklara yol açacağına dikkat çekilerek bazı istisnalar dışında bu konuda mütekabiliyet esasının dahi geçerli sayılamayacağı belirtilmektedir bkz anayasa mahkemesinin k sayı ve tarihli kararının gerekçesi başka ülkelerde de yabancıların mülk edinmelerine bakış açısının türkiyeden pek farklı olmadığı görülmektedir yabancıların klasik insan hak ve özgürlüklerinden vatandaşlar gibi yararlandırılması günümüzde genellikle bütün hukuk sistemlerince kabul edilmiş bir genel ilke niteliğinde ise de yerine göre kamunun çok yönlü çıkarları açısından vatandaşlar bakımından sınırlanabilen söz konusu hakların yabancılar yönünden de sınırlandırılması demokratik esaslara aykırı görülmemektedir nitekim i̇nsan hakları evrensel beyannamesinde de yabancıyı ülkesinde barındıran devlete bu imkan açıkça tanınmış bulunmaktadır i̇nsan hakları evrensel beyannamesinin tanıdığı bu sınırlandırma imkanının devletler tarafından yabancıların ülkelerinde taşınmaz mal edinme hakları konusunda yaygın biçimde kullanıldığı görülmektedir günümüzün küreselleşen dünyasında iktisadi ve ticari nedenler ülkede yabancıların taşınmaz mal edinmesini bir gereksinim haline getirmiş olsa bile yabancılara böyle bir hakkın tanınmasından doğan bir takım karmaşık sorunlar devletleri bu sorunları çözmek üzere yabancılar hukukunda çeşitli sistemler geliştirmeye ve bu hakkı kendi ulusal çıkarlarına uygun esas ve yöntemleri benimseyerek sınırlamaya yöneltmektedir kimi devletlerde sınırlama arazinin türü bakımından yapılmakta örneğin tarım arazilerinde yabancılara mülk edinme hakkı verilmemektedir kimi devletlerde ise sınırlamanın taşınmaza komşu mülk taşınmazın kullanılma amacı veya stratejik bölgeler esas alınarak yapıldığı görülmektedir kimi devletler ise yabancının uyruğunda olduğu devlete göre bir sınırlamaya gitmekte belli bir devletler topluluğunun üyelerine topraklarında mülk edinme hakkı tanırken bunların dışındakilere böyle bir hak vermemektedir bu bağlamda dünya ülkelerine bakıldığında örneğin litvanyada avrupa birliği üyeleri hariç yabancılara tarım arazilerinde taşınmaz mal edinmek hakkı verilmediği rusya federasyonunda yabancı uyruklu gerçek kişilerle yabancı ticaret şirketlerine ulusal sınırlara bitişik yerlerde ve tarım arazilerinde mülk edinmek hakkı tanınmadığı ve yabancıların edinebilecekleri mülkün azami ve asgari büyüklüğü ile ilgili sınırlar da bulunduğu görülmektedir ukrayna yabancılara tarım arazilerinde taşınmaz mal edinmek hakkını tanımamakta tarım arazisi olmayan alanlarda ise yabancı gerçek kişilere sadece halen yabancı bir gerçek kişiye ait olan mülke bitişik taşınmaz malları satın almak hakkını vermektedir ukraynada yabancı tüzel kişilerin ancak bina inşa etmek üzere ve halen bir yabancı tüzel kişiye ait olan mülke bitişik mülkü satın alma hakları vardır i̇spanya ise kural olarak ülkesinin ziraat alanlarında sadece avrupa birliği üyesi devletlerin vatandaşlarına mülk edinme hakkı vermektediresas sayısı karar sayısı avusturya da aynı şekilde sadece avrupa birliği üyesi devletlerin vatandaşlarına ülkesinde taşınmaz mal edinme hakkı tanımakta diğer yabancı devletlerin vatandaşlarının bu haktan yararlanmasını izne bağlamaktadır danimarkada danimarka dışında yaşayan yabancılar yazlık ev edinmek hakkına sahip değildir i̇sveç ve i̇sviçre yabancıların tarım arazisinde taşınmaz mal edinmesine imkan tanımamaktadır slovenyada ülkenin tarım arazileri ile bunların dışında kalan kısımlarında yalnız avrupa birliği ülkesi üyelerinin vatandaşları üç yıldır slovenyada oturuyor olmak koşuluyla taşınmaz mal edinebilmektedir estonyada yabancı tüzel kişilere her türlü arazinin devri idari makamların iznine bağlıdır avrupa birliği ülkelerinde genellikle yabancıların taşınmaz mal edinme hakkına arazinin niteliği bakımından bir sınırlama getirilerek yurdun her bölgesinde yabancıların mülk edinmesine imkan tanınmamasının yaygın bir uygulama olduğu ve sınırlamanın da tarım arazileri bakımından yapıldığı görülmektedir bu sınırlamaların nedeni ülkede yabancının arazi ve emlak edinmesinin salt bir mülkiyet sorunu gibi değerlendirilmemesidir toprak devletin vazgeçilmesi olanaksız asli maddi unsuru egemenlik ve bağımsızlık simgesidir ülke olmadan devlet olmaz ülke devlet otoritesinin geçerli olacağı alanı belli eder devlet sahip olduğu üstün kudretine dayanmak suretiyle ülkede yerleşik olan ve devletin diğer asli maddi unsurunu oluşturan insan topluluğunun güvenliğini ve yararını kollamak ve gözetmek durumundadır bu asli görevi nedeniyledir ki ülke üzerinde egemenliğe dayalı üstün bir hakka sahiptir toprak ile alakalı konuda insan haklarına saygılı ölçülü adil bir sınırlama devlet için bir nefsi müdafaa tedbiri niteliğindedir devletin böyle bir tedbirden vazgeçebilmesi genellikle düşünülemez yurdun belli bölgelerinde toprak alacak yabancıların bölgelerde çoğunluk sağlayarak etkinlik kazanmaları bu yöndeki gelişmelerle yabancılar tarafından mülk edinilen ülke topraklarının ülkeden kopma noktasına gelmesi akıldan çıkarılmaması gereken ve yakın tarihte örnekleri bulunan olasılıklardır i̇nsan hak ve özgürlüklerini vatandaş gibi yabancıya da tanımış bulunan anayasamız da ncı maddesinde temel hak ve hürriyetler yabancılar için milletlerarası hukuka uygun olarak kanunla sınırlanabilir ilkesini getirmiştir anayasanın ncı maddesinde belirtilen kanunla sınırlamanın genel biçimde tapu kanunu ile köy kanununda yapıldığı görülmektedir tapu kanununun inci maddesinde yabancı gerçek kişilerin karşılıklı olmak ve kanuni sınırlamalarla ilgili hükümler saklı kalmak koşuluyla türkiyede taşınmaz mal edinebileceği yolunda bir hüküm yer almaktadır tapu kanununun ncı maddesinde yabancı gerçek kişilerin bir köye bağlı olmayan müstakil çiftliklere ve köy sınırları dışında kalan arazinin hektardan çoğuna ancak hükümetin izniyle sahip olabileceği bildirilmiştir kanuni miras bu hükmün dışında tutulurkenesas sayısı karar sayısı adı geçen çiftliklere ve arazinin hektardan fazlasına vasiyet yoluyla veya mensup mirasçı sıfatıyla yabancı gerçek kişilerin sahip olabilmesi de hükümetin iznine bağlanmış iznin verilmemesi halinde bu fazla miktarın tasfiye suretiyle bedele çevrilmesi öngörülmüştür köy kanununun nci maddesi ise yabancı gerçek kişilerin ve şahıs hükmünde olan dernek ve şirketlerin köylerde arazi ve emlak almalarını yasaklamıştır anayasanın ncı maddesinin gözetilmesini zorunlu gördüğü husus temel hak ve özgürlükler konusunda yabancılar yönünden getirilecek sınırlamaların milletlerarası hukuka uygun bulunması ve her halde bu sınırlamanın ancak kanunla yapılmasıdır milletlerarası hukuku da devletlerin taraf oldukları iki veya çok taraflı antlaşmalar milletlerarası teammüller örf ve adetler medeni milletlerce kabul edilen ve temel hukuk prensiplerinden bulunan iyi niyet ahde vefa kazanılmış haklara saygı devletler hukukunun iç hukuka üstünlüğü ilkeleri ve yardımcı kaynak sayılan ilmi ve kazai içtihatlar oluşturmaktadır türk yabancılar hukukunun temel ilkelerinden en önde geleni karşılıklılıktır karşılıklılık mütekabiliyet esası öğretide en az iki devlet arasında uygulanan ve her birinin ülkesinde diğerinin vatandaşlarına aynı mahiyetteki hakları karşılıklı tanımalarını ifade eden bir prensip olarak izah olunmaktadır bu prensibe göre bir yabancının türkiyede bir haktan yararlanabilmesi türkiye cumhuriyeti vatandaşlarının da yabancının ülkesinde aynı tür ve nitelikte olan haklardan yararlandırılmasına bağlıdır karşılıklı muamele esası antlaşma ile ya da kanunla konulabilir anayasamızın başlangıç kısmının ikinci paragrafında yer alan dünya milletleri ailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi olarak ibaresi de yabancılar hukukunda karşılıklılık ilkesinin uygulanmasını gerekli kılmaktadır çünkü karşılıklılığın olmadığı yerde dünya milletleri ailesinin eşit haklara sahip üyeliğinin de gerçekleşmesi söz konusu olamaz yabancıların türkiyede mülk edinmesi konusunda yasalarımıza ve anayasamıza göre hukuki durum bu merkezde iken sayılı kanunun uncu maddesi ile tapu kanununun inci maddesi değiştirilmiş tapu kanununun ncı ve köy kanununun nci maddesi yürürlükten kaldırılarak yabancıların türkiyede taşınmaz mal edinmeleri hususu yeni usul ve ilkelere bağlanmıştır bu konuda yapılan yeni düzenlemede yabancı ticaret şirketlerinin bir kısmına da ülkemizde taşınmaz mal edinmek hakkı tanınmıştır bu düzenlemede ilk bakışta yabancılar hukukumuzun temel ilkesi olan karşılıklılığın korunmaya çalışıldığı görülmektedir sayılı kanunun uncu maddesinin değiştirdiği sayılı tapu kanununun inci maddesinin birinci fıkrasının birinci tümcesinde karşılıklı olmak ve kanuni sınırlamalara uyulmak kaydıyla yabancı uyruklu gerçek kişiler ile yabancı ülkelerde bu ülkelerin kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketlerinin türkiye cumhuriyeti sınırları içinde taşınmaz mal edinebileceği ilkesi getirilmiştir birinci fıkranın ikinci tümcesinde ise karşılıklılık ilkesinin uygulanmasında yabancı ülkelerde bu ülkelerin kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketlerine tanıdığı hakların türkiye cumhuriyeti vatandaşlarına veya ticaret şirketlerine de tanınmasının esas olacağı hükmüne yer verilmiştir söz konusu birinci tümcede yer alan yabancı ülkelerde bu ülkelerin kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketleri ibaresine bakıldığında bu ibarede belirtilen şirket niteliklerinin türkiye cumhuriyeti vatandaşlarına veya ticaret şirketlerine ülkesinde taşınmazesas sayısı karar sayısı edinmek hakkını tanımayan bir devletin vatandaşlarının türkiye cumhuriyeti vatandaşlarına ve ticaret şirketlerine taşınmaz mal edinme hakkını tanıyan bir devletin ülkesinde ve bu devlet kanunlarına tabi bir ticaret şirketi kurmak suretiyle bu şirket aracılığı ile türkiyede mülk edinmelerine imkan tanıdığı anlaşılmaktadır karşılıklılık ilkesinin sözde kalmasına yol açabilecek böyle bir düzenlemenin anayasamızın başlangıç kısmının ikinci paragrafı ile bağdaşmayacağı ortadadır anayasamızın başlangıç kısmının ikinci paragrafında yer alan dünya milletleri ailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi olarak ibaresi milletlerarası hukuk ilişkilerimizde karşılıklılık ilkesinin esas alınacağını göstermektedir söz konusu inci maddenin birinci fıkrasının birinci tümcesindeki yabancı ticaret şirketleri ile ilgili nitelikleri ortaya koyan ibarenin türk ticari şirketlerine ülkesinde taşınmaz mal edinmek hakkını tanımayan bir devletin vatandaşlarının türk ticaret şirketlerine bu hakkı tanıyan bir ülkede ticaret şirketi kurarak türkiyede taşınmaz mal edinmelerine imkan vermesi karşılıklılık ilkesinin zedelenmesine ve anayasanın başlangıç kısmının ikinci paragrafına aykırı bir görünümün ortaya çıkmasına yol açmaktadır inci maddenin birinci fıkrasının birinci tümcesindeki söz konusu ibarenin anayasamızın başlangıç kısmının birinci paragrafında yer alan yüce türk devletinin bölünmez bütünlüğü ilkesine de aykırı olduğu görülmektedir çünkü karşılıklılık şartının aşılmasına elverişli bir tanım çerçevesinde yabancı ticaret şirketlerine türkiyede taşınmaz mal edinmek hakkını tanımak toprak ülke unsuru bakımından devletin bölünmez bütünlüğünü tehlikeye düşürecek bir husustur ayrıca avrupa birliği üyelerinin hemen hemen tümünde yabancıların tarım arazilerinde taşınmaz mal edinmesine imkan verilmezken birinci tümcedeki düzenleme ile ülke topraklarının tümünün yabancıların mülk edinmesine açık tutulması birinci tümcedeki karşılıklılık koşulunun sadece sözde kaldığını ve içinin boşaltılmış olduğunu göstermektedir karşılıklılık ilkesi mülkiyet bakımından yalnız ülkelerin karşılıklı olarak birbirlerinin gerçek ve tüzel kişilerine ülkelerinde mülk edinmek hakkının tanınması anlamına gelmemekte fakat bu hakkın ediniminde uyulacak sınırlar bakımından da ülkeler arasında bir paralellik bulunmasını gerektirmektedir ülkeler arasında böylesi bir paralellik kurulmadan veya aranmadan yabancılara ülkede taşınmaz mal edinme hakkının kural olarak ülkenin bütünü üzerinde tanınması karşılıklılık ilkesine aykırı olacağı gibi ülkenin bölünmez bütünlüğünü de tehlikeye atar çünkü bu şekilde ülke toprakları yabancılar tarafından kolayca satın alma yoluyla ele geçirilebilir taşınmaz mal edinmek hakkının tanınacağı ticaret şirketinin aynı zamanda bir kamu hukuku tüzel kişiliği taşıması bu tehlikenin boyutlarını daha da genişletecek bir durumdur kaldı ki ulusumuza ve ülkemize bir katkı örneğin belli ölçekte bir yatırım veya faaliyet alanı bakımından taşınmaz mal edinilmesinin gerekliliği gibi koşullar söz konusu olmadan yabancı ticaret şirketlerinin ülkede taşınmaz mal edinmesine imkan tanımanın kamu yararı ile de ilgisi yoktur kamu yararı olmaksızın stratejik alanlar tarım alanları gibi kısımlar dışta tutulmadan ve mülk edinme hakkının sınırlarında denklik aranmadan ülke topraklarının yabancı gerçekesas sayısı karar sayısı kişilerle yabancı ticaret şirketlerinin taşınmaz mal edinmesine sözde kalmaya mahkum bir karşılıklılık koşulu çerçevesinde açılmasının anayasanın başlangıç kısmının birinci paragrafında yer alan ülkenin bölünmez bütünlüğü ilkesiyle bağdaşması da beklenemez inci maddenin birinci fıkrasının birinci tümcesinde yer alan düzenlemenin bu bakımlardan anayasanın başlangıç kısmının beşinci paragrafında yer alan türk varlığının devleti ve ülkesi ile bölünmezliği esasına da aykırı düşeceği açıktır aynı gerekçelerle inci maddenin birinci fıkrasının birinci tümcesindeki düzenlemenin anayasanın üncü maddesindeki türkiye devleti ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür ilkesine de aykırı olduğunu söylemek gerekmektedir anayasanın pek çok hükmüne aykırı olan bir düzenlemenin anayasanın inci maddesinde yer alan anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ve dolayısı ile nci maddesinde yer alan hukuk devleti ilkeleri ile bağdaşması beklenemez yukarıda açıklanan nedenlerle inci maddenin birinci fıkrasının birinci tümcesinin anayasanın ve inci maddeleri ile başlangıç kısmının ve inci paragraflarına aykırı olduğu için iptalinin gerekli olduğu düşünülmektedir inci maddenin birinci fıkrasının ikinci tümcesinde ise karşılıklılık esası yabancı devletlerin taşınmaz ediniminde kendi vatandaşlarına veya yabancı ülkelerde bu ülkelerin kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketlerine tanıdığı hakları türkiye cumhuriyeti vatandaşlarına veya ticaret şirketlerine tanıması olarak tanımlandığı ve bu tanım yukarıda birinci tümce nedeniyle açıklandığı gibi türkiye cumhuriyeti vatandaşlarına ülkesinde taşınmaz mal edinmek hakkı tanımayan bir devletin vatandaşlarının bu hakkı tanıyan bir devletin ülkesinde ticaret şirketi kurarak bu şirket adına türkiye cumhuriyeti sınırları içinde taşınmaz mal edinebilme imkanını açık tuttuğu ve dolayısı ile karşılıklılığı sözde kalmaya mahkum ettiği için söz konusu ikinci tümce anayasanın başlangıç kısmının ikinci paragrafına aykırıdır çünkü başlangıçın ikinci paragrafında dünya milletleri ailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi olarak ibaresi yer almaktadır karşılıklılığın etkisiz hale gelebildiği bir durumda ise milletlerin eşit haklara sahip olduğundan söz edilemez inci maddenin birinci fıkrasının ikinci tümcesindeki düzenlemede karşılıklılığın sadece karşılıklı hak tanıma ile tanımlandığı yukarıda değinilen diğer hususlar bakımından bir denklik gereğinden söz edilmediği görülmektedir bu açıdan da ikinci tümcedeki karşılıklılık tanımının anayasanın başlangıçının ikinci paragrafına aykırı düştüğünü söylemek gerekmektedir böyle bir düzenlemenin anayasanın üncü maddesinde yer alan ülkenin bölünmez bütünlüğü ilkesi ile bağdaşması da beklenemez çünkü böyle bir karşılıklılık kavramı tanımı ülke topraklarının gerçek bir karşılıklılık söz konusu olmadan kolayca yabancılar tarafından ele geçirilmesine imkan verir söz konusu düzenleme aynı nedenlerle anayasanın başlangıç kısmının ve inci paragraflarında yer alan ülkenin bölünmez bütünlüğü ilkesine aykırıdıresas sayısı karar sayısı anayasanın çeşitli hükümlerine aykırı bir düzenlemenin anayasanın nci maddesindeki hukuk devleti ve inci maddesindeki anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkelerine uygun düşmesi de beklenemez bu nedenlerle uncu maddenin değiştirdiği sayılı tapu kanununun inci maddesinin birinci fıkrasının ikinci tümcesinin de anayasanın ve inci maddeleri ile başlangıç kısmının ve inci paragraflarına aykırı olduğu için iptalinin gerektiği düşünülmektedir inci maddenin i̇kinci fıkrasının anayasaya aykırılığı inci maddenin ikinci fıkrasında türkiye cumhuriyeti ile arasında karşılıklılık olmayan devlet vatandaşlarının kanuni miras yoluyla edindikleri taşınmazlar ile kan