esas sayısı karar sayısı  mahkeme kararının davacı tarafından temyiz edilmesi üzerine yapılan incelemede sayılı kamulaştırma kanununun maddesinde kamulaştırmanın kesinleşmesinden sonra taşınmaz malların kamulaştırma amacına veya kamu yararına yönelik herhangi bir ihtiyaca tahsisi lüzumu kalmaması hâlinde keyfiyetin idarece mal sahibi veya mirasçılarına sayılı tebligat kanunu hükümlerine göre duyurulacağı bu duyurma üzerine mal sahibi veya mirasçılarının kamulaştırma bedelini aldıkları günden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte üç ay içinde ödeyerek taşınmaz malı geri alabilecekleri iade işleminin kamulaştırmanın ve bedelinin kesinleşmesinden sonra bir yıl içinde gerçekleşmesi hâlinde faiz alınmayacağı bu madde hükümlerine göre taşınmaz malı geri almayı kabul etmeyen mal sahibi veya mirasçılarının maddeye göre geri alma haklarının da düşeceği ve bu madde hükümlerinin kamulaştırmanın kesinleşmesi tarihinden itibaren beş yıl geçmiş olması hâlinde uygulanmayacağının kurala bağlandığı ancak maddedeki kamulaştırmanın kesinleşmesinin üzerinden yıl geçmesi hâlinde bu madde hükümlerinin uygulanmayacağı yönündeki üçüncü fıkranın anayasal güvence altında bulunan mülkiyet hakkını ihlâl ettiği ve hukuk devleti ilkesine aykırılık taşıdığı anlaşılmaktadır sayılı kamulaştırma kanununun maddesinin üçüncü fıkrası danıştay onüçüncü ve altıncı daireleri müşterek heyetince yapılacak temyiz incelemesinde uygulanması zorunlu kural olduğundan ve davacının dava konusu ihaleyle satışa çıkarılan taşınmazın kamulaştırılmasından önceki maliki olduğu anlaşıldığından anılan kanun hükmünün iptali için anayasa mahkemesine başvuru yapılması gerekli görülmüştür i̇ptali i̇stenilen kanun hükmü sayılı kamulaştırma kanununun bu madde hükümleri kamulaştırmanın kesinleşmesi tarihinden itibaren beş yıl geçmiş olması hâlinde uygulanmaz şeklindeki maddesinin üçüncü fıkrasının anayasanın ve maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle anayasa mahkemesine başvurulmaktadır i̇ptali i̇stenilen kanun hükmünün anayasaya aykırılığının değerlendirilmesi anayasanın hukuk devleti ilkesini düzenleyen cumhuriyetin nitelikleri başlıklı maddesinde türkiye cumhuriyeti toplumun huzuru millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde insan haklarına saygılı atatürk milliyetçiliğine bağlı başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan demokratik lâik ve sosyal bir hukuk devletidir mülkiyet hakkı başlıklı maddesinde herkes mülkiyet ve miras haklarına sahiptir bu haklar ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabilir mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz kamulaştırma başlıklı maddesinin birinci fıkrasında devlet ve kamu tüzelkişileri kamu yararının gerektirdiği hâllerde gerçek karşılıklarını peşin ödemek şartıyla özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını veya bir kısmını kanunla gösterilen esas ve usullere göre kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir kuralı bulunmaktadıresas sayısı karar sayısı kamulaştırma kişilerin mülkiyet hakkına yapılan bir müdahaledir anayasamızın maddesine göre herkes mülkiyet hakkına sahiptir bu hak ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabilir i̇şte kamulaştırma mülkiyet hakkına kamu yararı amacıyla kanunla getirilmiş ve dolayısıyla anayasamızın maddesine uygun bir sınırlamadır gözler kemal i̇dare hukuku mayıs bursa anayasanın kamulaştırmayı düzenleyen maddesine göre devlet ve kamu tüzel kişileri tarafından yapılabilmesi kamu yararının bulunması kamulaştırma kararının kanunda gösterilen esas ve usullerine uyulması gerçek karşılığın kural olarak peşin ve nakden ödenmesi kamulaştırmanın anayasal ögeleridir temel unsurunun kamu yararı olduğu kabul edilen kamulaştırma özel mülkiyet alanına devletin bir müdahalesidir kamulaştırma işlemi taşınmaza el koymaya zorunlu kalındığında kamu yararının özel mülkiyet hakkından üstün tutulduğu durumlarla sınırlı olarak ve anayasada belirlenen usul güvenceleri izlenerek yapıldığında hukuka uygun sayılır aym k anayasanın maddesinde öngörülen kamulaştırma anayasanın maddesinde güvence altına alınmış olan mülkiyet hakkına getirilmiş anayasal bir sınırlamadır bu itibarla maddede belirtilen kamulaştırmanın anayasal ögelerine uygun bir düzenleme maddeye bir aykırılık oluşturmayacaktır kamulaştırma anayasada özel mülkiyetin kamuya geçirilmesi konusunda başvurulabilecek bir yöntem olarak düzenlenmiş olup bir taşınmaz üzerindeki özel mülkiyet hakkının malikin rızası olmaksızın kamu yararı için ve karşılığı ödenmek koşuluyla devlet tarafından sona erdirilmesidir bu yönteme başvurulması için gereklilik ve kamu yararının varlığı koşullarının bulunması zorunludur kanun koyucu kamulaştırılacak arazi ve tesislerin tespitini ihtiyaç duyulması şartına bağlayarak gereklilik koşulunu düzenlemiştir ayrıca işlemin sayılı kanun hükümlerine tâbi olduğu belirtilerek kamulaştırma yoluna ancak kamu yararının gerektirdiği hâllerde başvurulabileceği düzenlenmiştir aym k §§  kamulaştırmanın belirgin unsuru mülkiyetin el değiştirmesinde kamu yararının bulunması ve bu yararın işlemi gerekli hâle sokmasıdır kamu yararının bulunmadığı hâllerde kamulaştırmadan da söz edilemez daha açık bir deyişle kamu yararı olmadıkça devletin değil gerçek karşılıkla bunun çok daha üstünde olan bedellerle dahi bireylerin mülkiyet hakkına el atması düşünülemez halka hizmet götürmek veya istenen ekonomik kalkınma görevini yerine getirebilmek başka bir deyişle daha yaygın bir kamu görevi yapabilmek için bireylerin özel mülkiyetinde bulunan kimi taşınmaz malların kamulaştırılması gerekli olabilir bu gibi hâllerde devlet zor alım hakkının sahibidir kamu yararı kamulaştırmayı zorunlu kılıyorsa devlet bu hakkını kullanacaktır ancak bu hakkın karşısında bireylerin de kamulaştırılan taşınmazlarının bedellerini istemek hakkı vardır mülkiyet hakkının doğal bir sonucu olarak bu bedelin taşınmaz değerinin tam karşılığı olması gerekir bir yanda devlet veya kamu kuruluşu kamu yararının zorunlu kıldığı hâllerde bireylerin rızasına bakmaksızın onların mülkiyetindeki taşınmazları alma hakkını kullanacak öte yanda bireyler kamulaştırılan taşınmazlarının tam karşılıklarını mülkiyet hakkının gereği olarak devletten istemek hak ve yetkisini ellerinde tutacaklardır aym k ve diğerleri no anayasanın maddesinde düzenlenen kamulaştırma idarelerin özel mülkiyette bulunan bir taşınmaza söz konusu taşınmazı kamu hizmetine tahsis etmek amacıyla tek taraflı bir iradeyle el koymasıdır kamulaştırmanın amacı kamu yararını gerçekleştirmektir anayasa ancak kamu yararına yönelik bir amaca tahsis edilmek şartıyla özel kişilerin mülkiyetinde bulunan taşınmaza tek taraflı bir işlemle el konulmasını meşru görmektedir dolayısıylaesas sayısı karar sayısı kamulaştırma sonucu idarelerin mülkiyetine geçen taşınmazların kamu yararı amacına uygun bir hizmete tahsis edilmemesi durumunda malikin mülkiyet hakkından yoksun bırakılmasının hukuki meşruiyeti ortadan kalkmaktadır aksi takdirde kamu yararı amacı taşınmazın kamulaştırılabilmesi için oluşturulması gereken bir gerekçeden öte hiçbir anlam taşımaz bu bağlamda anayasanın başlangıçta kamu yararı amacının varlığını yeterli gördüğü ve bir şekilde kamulaştırılan bir taşınmazın idarece istenildiği biçimde kullanılabilmesine izin verdiği düşünülemez kamulaştırılan arazinin kamu yararına dönük bir amaca tahsisinin mümkün olamayacağının anlaşılması durumunda malike iadesi zemininin yaratılması mülkiyet hakkının bir gereğidir nitekim anayasa mahkemesinin tarihli ve k sayılı kararı da bu yöndedir aym k  kamulaştırma tarihinde kamu yararının soyut olarak bulunması yeterli olmayıp ayrıca bu doğrultuda kamulaştırma amacının somut olarak gerçekleştirilmesi de beklenmektedir kamulaştırma ile bireylerin rızası dışında mülklerinden yoksun bırakılmalarına yol açılmakta olup bunun ise ancak somut bir kamu yararı amacının varlığı hâlinde anayasanın ve maddelerine uygun düşeceği kuşkusuzdur bu bağlamda devletin kamulaştırılan taşınmazı genel bir reform çalışması veya daha baskın bir sosyal ihtiyacın karşılanması şeklindeki belirli istisnai durumlar dışında sadece gelir elde edilmesi veya diğer özel kişilere menfaat sağlanması gibi amaçlarla kullanması kamu yararına dayalı meşru bir amacının bulunmadığını gösterir aksi takdirde bireylerin rızası dışında yoksun bırakıldıkları taşınmazların mülkiyetinin kamu yararı amacı olmaksızın başka özel kişilere devrine veya bu taşınmazların spekülatif amaçlarla elde tutulması gibi sonuçlara yol açıldığı gibi elde edilen mülkün oluşturduğu artı değerden ise mülk sahibi yoksun bırakılmış olur bunun yanında taşınmazın makul sayılamayacak bir süre kamulaştırma amacı doğrultusunda kullanılmamasının taşınmazın değerinde bu sürede yaşanan artış karşısında mülkün oluşturduğu artı değerden mülk sahibinin yoksun bırakılmasına sebebiyet verdiğinden mülk sahibine aşırı bir külfet yüklediği açıktır nitekim kanun koyucu da kamulaştırma amacına veya kamu yararına yönelik herhangi bir ihtiyaca tahsisine lüzumu kalmaması hâlinde taşınmazın kamulaştırılmasından vazgeçilerek mülk sahibine iade edilmesini sağlayan çeşitli düzenlemeler yapmıştır buna göre sayılı kanunun maddesinde idarenin kamulaştırmadan vazgeçmesiyle taşınmazın devri ve mülk sahibine iadesine ilişkin hükümler düzenlenmiş maddede de mal sahibinin geri alma hakkı hüküm altına alınmıştır bkz §§ derya alpdoğan ve diğerleri no anayasanın maddesine göre kişilerin mülkiyet hakları ancak kanunun öngördüğü usullerle ve kamu yararı gereği sınırlandırılabilir anayasanın maddesinde yer alan ölçülülük ilkesi gereği kişilerin mülkiyet haklarının sınırlandırılması hâlinde elde edilmek istenen kamu yararı ile bireyin hakları arasında adil bir dengenin kurulması gerekmektedir bu adil denge başvurucunun şahsi olarak aşırı bir yüke katlandığının tespit edilmesi durumunda bozulmuş olacaktır  mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin bireyin çıkarları ile kamunun genel yararı arasında bulunması gereken adil dengeyi bozmaması gerekmektedir arif güven no sayılı kanunun vazgeçme iade ve devir başlıklı maddesinde kamulaştırmanın kesinleşmesinden sonra taşınmaz malların kamulaştırma amacına veya kamu yararına yönelik herhangi bir ihtiyaca tahsisi lüzumu kalmaması hâlinde keyfiyet idareceesas sayısı karar sayısı mal sahibi veya mirasçılarına sayılı tebligat kanunu hükümlerine göre duyurulur değişik ikinci ve üçüncü cümleler md bu duyurma üzerine mal sahibi veya mirasçıları kamulaştırma bedelini aldıkları günden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte üç ay içinde ödeyerek taşınmaz malı geri alabilir i̇ade işleminin kamulaştırmanın ve bedelinin kesinleşmesinden sonra bir yıl içinde gerçekleşmesi hâlinde kamulaştırma bedelinin faizi alınmaz mülga dördüncü cümle md ek fıkra md bu madde hükümlerine göre taşınmaz malı geri almayı kabul etmeyen mal sahibi veya mirasçılarının üncü maddeye göre geri alma hakları da düşer ek fıkra md bu madde hükümleri kamulaştırmanın kesinleşmesi tarihinden itibaren beş yıl geçmiş olması hâlinde uygulanmaz ancak kamulaştırılan taşınmaz mala kamulaştırmayı yapan idare dışında başka bir idare kamulaştırma yoluyla gerçekleştirebileceği bir kamu hizmeti amacıyla istekli olduğu takdirde yukarıdaki fıkra hükmü uygulanmayarak bu kanunun uncu veya sayılı muhasebei umumiye kanununun üncü maddesine göre işlem yapılır kuralı yer almaktadır anayasal hak olan mülkiyet hakkının sınırlandırılmasına ilişkin olarak yine anayasayla düzenlenen bireylerin rızası dışında mülklerinden yoksun bırakılmalarına yol açan kamulaştırma işleminde kamulaştırma amacının soyut olarak bulunması yeterli olmayıp somut olarak da gerçekleşmesi gerekmekte olup ancak somut bir kamu yararı amacının varlığı hâlinde kamulaştırma anayasanın ve maddelerine uygun olacaktır kamulaştırmada belirlenen somut yararın gerçekleşmemesi durumunda idarece taşınmaza ihtiyaç kalmadığı önceki malike bildirilerek taşınmazı geri alıp almayacağının sorulması gerekmektedir bu usulün uygulanmaması kamulaştırma işlemini taşınmazın özel kişilere devri suretiyle idare yararına gelir sağlayıcı mülkiyet transferine dönüştürecek veya idarece taşınmazın spekülatif amaçlarla elde tutulması gibi sonuçlara yol açabilecek ve her iki durumda da taşınmazda oluşan artı değerden taşınmaz sahibi yoksun bırakılarak aşırı bir külfet yüklenecektir bunların önüne geçilebilmesi adına sayılı kanunun ve maddelerinde bu doğrultuda düzenlemeler yapılmıştır hukuk devleti ilkesi gereğince devletin üstün gücü dolayısıyla vatandaş ile arasında bulunan eşitsizliğin en aza indirilebilmesi amacıyla devlet ve vatandaş arasındaki adil dengenin sağlanması gerekmektedir dolayısıyla kamulaştırma işlemlerinde kamu yararı ile mal sahiplerinin mülkiyet hakkının korunması arasındaki adil dengenin sağlanması önem arz etmektedir bu bağlamda sayılı kanunun vazgeçme iade ve devir başlıklı maddesinde kamulaştırmanın kesinleşmesinden sonra taşınmaz malların kamulaştırma amacına veya kamu yararına yönelik herhangi bir ihtiyaca tahsisi lüzumunun kalmaması hâlinde keyfiyetin taşınmazın önceki sahibine veya mirasçılarına geri alma haklarını kullanabilmeleri için duyurulması gerekliliği kanun koyucu tarafından idareye yükümlülük olarak yüklenerek taşınmazın önceki sahibinin mülkiyet hakkının korunması yönünde düzenleme yapılmıştır ancak tarih ve sayılı kanunla yapılan değişiklikle maddeye üçüncü fıkra olarak eklenen düzenleme ile bu madde hükümlerinin kamulaştırmanın kesinleşmesi tarihinden itibaren yıl geçmesi hâlinde uygulanamayacağı yönünde kuralesas sayısı karar sayısı getirilerek idarelerin bildirim yükümlülükleri kamulaştırmanın kesinleşmesinden itibaren yıl ile sınırlandırılmış olup kamulaştırılan taşınmazın önceki sahiplerinin mülkiyet haklarının korunması yönünde olan maddede yapılan bu değişiklikle idareye getirilen yükümlülüğün sona erdirilmesi maddenin amacı ile bağdaşmamaktadır sayılı kanunun söz konusu maddesi incelenirken kanunun maddesine de değinmek gerekmektedir sayılı kanunun mal sahibinin geri alma hakkı başlıklı maddesinde kamulaştırma bedelinin kesinleşmesi tarihinden itibaren beş yıl içinde kamulaştırmayı yapan idarece veya nci maddenin dördüncü fıkrası uyarınca devir veya tahsis yapılan idarece kamulaştırma ve devir amacına uygun hiçbir işlem veya tesisat yapılmaz veya kamu yararına yönelik bir ihtiyaca tahsis edilmeyerek taşınmaz mal olduğu gibi bırakılırsa mal sahibi veya mirasçıları kamulaştırma bedelini aldıkları günden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte ödeyerek taşınmaz malını geri alabilir doğmasından itibaren bir yıl içinde kullanılmayan geri alma hakkı düşer ek fıkra md birinci ve ikinci fıkrada belirtilen süreler geçtikten sonra kamulaştırılan taşınmaz malda hakları bulunduğu iddiasıyla eski malikleri veya mirasçıları tarafından idareden herhangi bir sebeple hak bedel veya tazminat talebinde bulunulamaz ve dava açılamaz aynı amacın gerçekleşmesi için birden fazla taşınmaz mal birlikte kamulaştırıldığı takdirde bu taşınmaz malların durumunun bir bütün oluşturduğu kabul edilerek yukarıdaki fıkralar buna göre uygulanır özel kanunlarda bu maddenin uygulanmayacağına ilişkin hükümler saklıdır sayılı arsa ofisi kanununa dayanılarak yapılan kamulaştırmalarda ve bu kanunun maddesinin fıkrasında belirtilen hâllerde yapılacak kamulaştırmalarda bu madde hükmü uygulanmaz kuralı yer almaktadır maddeye göre kamulaştırma bedelinin kesinleşmesi tarihinden itibaren beş yıl içinde idarece taşınmazda kamulaştırma ve devir amacına uygun hiçbir işlem veya tesisat yapılmaz veya kamu yararına yönelik bir ihtiyaca tahsis edilmeyerek taşınmaz mal olduğu gibi bırakılırsa taşınmazın önceki sahibinin veya mirasçıların yıl içinde taşınmazı geri alabilecekleri ancak yıl geçtikten sonra bu haklarının düştüğü görülmektedir maddede ise taşınmaza ihtiyaç kalmaması durumunda önceki sahibine veya mirasçılara bildirim yapılması gerekliliği idareye yükümlülük olarak getirilmiştir kişilerin sahip oldukları hakları bilmemesi ya da haklarından vazgeçebilme durumları söz konusu olabilirken maddeye nazaran taşınmaz sahibini daha koruyucu yönde düzenlemeler içeren maddedeki idarenin tâbi olduğu kuralı uygulaması yönündeki yükümlülüğünün kaldırılmasına yönelik düzenleme hukuk devleti ilkesi ile bağdaşmamaktadır nitekim anayasa mahkemesinin tarih ve başvuru numaralı ve diğerlerine ilişkin kararında kamulaştırıldığı tarihten itibaren yıl geçmesine rağmen hiçbir zaman kamu yararı amacı doğrultusunda kullanılmayan taşınmazın ihaleye çıkarılarak satılması sonrasında açılan tazminat davasının reddi üzerine taşınmazın kamulaştırma bedelinin yaklaşık katı tutarında bir bedelle satılarak ticari kazanç elde edildiğinden bahisle mülkiyet haklarının ihlâl edildiği gerekçesiyle yapılan bireysel başvuru sonucunda esas sayısı karar sayısı sonuç olarak somut olayda kamulaştırma tarihinden bu yana geçen sürenin uzunluğu ve söz konusu taşınmazın değerinde bu sürede yaşanan artış dikkate alındığında başvurucuların mülkün oluşturduğu artı değerden yoksun bırakıldığı anlaşılmaktadır ancak derece mahkemelerince kamulaştırılan taşınmazın kamulaştırma amacına uygun kullanılıp kullanılmadığı değerlendirilmeden sadece bu taşınmazın üçüncü kişilere devredilmemesinin tazminatı gerektirmediği belirtilerek dava reddedilmiştir hâlbuki olayda başvurucuların taşınmazı kamu yararı amacına uygun kullanılmadığı gibi ilgili kanun hükümleri çerçevesinde iade de edilmemiştir dolayısıyla somut olayda aradan on bir yıl geçtiği hâlde taşınmazın kamulaştırma amacı doğrultusunda kullanılmaması nedeniyle kamu yararı amacı gerçekleştirilmemiş bu sürede taşınmazın değerinde yaşanan artış dikkate alındığında başvurucuya ödenen kamulaştırma bedelinin taşınmazın gerçek değerini yansıtmaktan uzak kaldığı anlaşılmıştır başvurucuların uğradığı zararın tazmini yoluna da gidilmediğine göre müdahalenin başvuruculara aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklemesinden dolayı kamu yararı ile başvurucuların mülkiyet hakkının korunması arasındaki adil dengenin başvurucular aleyhine bozulduğu ve mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin bu sebeple ölçüsüz olduğu sonucuna varılmıştır açıklanan gerekçelerle anayasanın maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir gerekçesiyle sayılı kanunun maddesi uyarınca kamu yararı amacına yönelik ihtiyaç kalmayan taşınmazın iadesine ilişkin olarak getirilen yükümlülüğün idarece yerine getirilmemesi mülkiyet hakkının ihlâli niteliğinde görülmüş somut olayda başvuru sahibi maddeye göre kamulaştırılan taşınmazını geri almak için başvuru yapmaması dolayısıyla kusurlandırılmayarak madde uyarınca idarenin yükümlülüğünün bulunduğu ve devam ettiğinden hareketle mülkiyet hakkının ihlâl edildiği sonucuna varılmıştır bu itibarla kamulaştırılan taşınmazın kamulaştırma amacına veya kamu yararına yönelik herhangi bir ihtiyaca tahsisi lüzumunun kalmaması durumunda taşınmazın mal sahibine iadesi yönünde idareye getirilen yükümlülüğün kaldırılmasına ilişkin düzenleme mülkiyet hakkının ihlâli niteliğinde olup hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmamaktadır bütün bu hususlar bir arada değerlendirildiğinde taşınmazın kamulaştırılmadan önceki maliki olan davacı tarafından sayılı kanunun maddesi uyarınca geri alma hakkı kullandırılmadan ihaleye çıkarılmasının hukuka aykırı olduğu iddiasıyla taşınmaz satış ihalesinin iptali istemiyle açılan davanın reddi yolundaki mahkeme kararının temyiz incelemesinin yapılmasında uygulanacak sayılı kanunun maddesinin üçüncü fıkrasının anayasanın ve maddelerine aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır açıklanan nedenlerle bir davaya bakmakta olan mahkemenin davada uygulanacak bir kanun hükmünü anayasaya aykırı görürse ilgili kanun hükmünün iptali için anayasa mahkemesine başvurabileceğini düzenleyen anayasanın ve sayılı anayasa mahkemesinin kuruluşu ve yargılama usulleri hakkında kanunun maddesinin birinci fıkrası gereğince sayılı kamulaştırma kanununun maddesinin üçüncü fıkrasının anayasanın ve maddelerine aykırı olduğu kanısına ulaşılması nedeniyle bu kuralın iptali için anayasa mahkemesine başvurulmasına iptali istenen kuralın anayasanın hangi maddelerine aykırı olduğunu açıklayan gerekçeli başvuru kararının aslının başvuru kararına ilişkin tutanağın onaylı örneğinin dava dilekçesi ile dosyanın ilgili bölümlerinin onaylı örneklerinin dizi listesine bağlanarak anayasa mahkemesi̇ başkanliğina gönderi̇lmesi̇ne tarihinde oyçokluğuyla karar verildi