esas sayısı karar sayısı i̇ptal ve yürürlüğün durdurulmasi i̇stemleri̇ni̇n gerekçesi̇ cumhurbaşkanı ahmet necdet sezer tarafından verilen günlü dava dilekçesinin gerekçe bölümü şöyledir iii i̇ptal i̇stemi̇ni̇n gerekçesi̇ i̇ptal isteminin gerekçelerine iptali istenen her madde için ayrı ayrı değil topluca aşağıda yer verilmiştir bunun nedeni yasa koyucunun kimi maddeleri dava konusu yapılan sayılı yasa ile yeni bir il özel idaresi sistemi yaratmayı amaçlamasıdır yeni sistem ve bununla yaratılan modelin anayasaya aykırılığı ancak iptali istenen maddelerin birlikte değerlendirilmesiyle ortaya çıkmaktadır kuşkusuz bu gerekçeler aynı zamanda yeni sistemin oluşmasına katkıda bulunan dava konusu her madde için de geçerlidir sayılı i̇l özel i̇daresi yasasının ve maddelerinde i̇l özel yönetimlerine ilk kez idari ve mali özerklik getirilmekte il özel yönetimleri merkezi yönetimin onayına bağlı olmadan gerçek ve tüzel kişilere izin ve ruhsat vermek yasak koymak ve uygulamak taşınır ve taşınmaz malları almak satmak kiralamak kiraya vermek takas etmek bunlar üzerinde sınırlı ayni hak tesis etmek i̇ç ve dış borç almak özelleştirme yapmak yurt içi ve dışındaki yerel yönetimler ve birlikleri ile işbirliği yapmak sermaye şirketleri kurmak bütçeyi kabul etmek gibi görev ve yetkilerle donatılmakta valiliğin organlar içindeki yeri son sıraya düşürülüp valilerin il genel meclisi başkanlığı görevine son verilmekte il genel meclisi tek karar organı olarak düzenlenip başkanını kendi üyeleri arasından seçmesi meclis gündemini başkanın belirlemesi yılda iki kez yerine her ay toplanması öngörülmekte meclis kararlarının kesinleşmesi için vali onayıesas sayısı karar sayısı zorunluluğu kaldırılmakta valinin hazırladığı yıllık etkinlik raporunun yetersiz görülmesi durumunda yetersizlik kararının gereği yapılmak üzere i̇çişleri bakanlığına gönderileceği belirtilerek özerklikten öte bağımsız niteliğe kolayca dönüşebilecek yerel bir meclis oluşturulmakta i̇l özel yönetimi örgütlenmesinde genel sekreterlik oluşturulup il özel yönetimi hizmetlerinin genel sekreterce yürütüleceği genel sekreterin valiye karşı sorumlu olacağı il encümenine valinin bulunmaması durumunda genel sekreterin başkanlık yapacağı vurgulanarak merkezi yönetimin diğer temsilcisi olan vali yardımcılarının yerel organlardaki yetkisi kaldırılmakta bütçenin ve kesinhesabın kabulünde ve kesinleşmesinde il genel meclisi kararı yeterli görülmekte i̇l özel yönetimleri genel yetkili organlara dönüştürülmektedir i̇l özel yönetimlerinin yapılanması ve işleyişine yönelik köklü değişiklikler getiren bu düzenlemelerin anayasal kurallara uygun düşüp düşmediğinin değerlendirilmesi gerekmektedir bunun için türkiye cumhuriyeti devleti yönetiminin yapılanmasında esas olan anayasal ilkeleri ortaya koymak ulus devletin düşünsel temellerine ve tekil devlet modelinde örgütlenmeye egemen olan merkeziyetçilik ve yerinden yönetim ilkeleriyle bunları tamamlayan idarenin bütünlüğü ve idari vesayet kavramları üzerinde durmak gerekli görülmüştür anayasanın başlangıç bölümünde anayasanın yüce türk devletinin bölünmez bütünlüğünü belirlediği hiçbir etkinliğin türk ulusal çıkarları türk varlığı devleti ve ülkesiyle bölünmezliği esası karşısında koruma göremeyeceği belirtilmiş maddesinde türkiye cumhuriyetinin başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan bir devlet olduğu vurgulanmış maddesinde de türk ulusunun bağımsızlığını ve bütünlüğünü ülkenin bölünmezliğini korumak devletin temel amaç ve görevleri arasında sayılmıştır bu kurallar anayasada tekil devlet modelinin kabul edildiğini göstermektedir tekil devlet modeli merkeziyetçi yapıyı ve ancak onun denetim ve gözetiminde merkez dışı örgütlenmeyi olanaklı kılmaktadır anayasada hem yasama yürütme ve yargı erki merkeze bağlanarak siyasal hem de yönetim düzeneğinde merkez esas alınarak yönetsel yönden merkeziyetçilik benimsenmiştir anayasanın maddesinde yönetimin kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayandığı kuralına yer verilmiştiresas sayısı karar sayısı merkezi yönetim anayasanın yerel yönetimler ise maddelerinde düzenlenmiştir maddeye göre türkiye merkezi yönetim kuruluşu yönünden coğrafya durumuna ekonomik koşullara ve kamu hizmetlerinin gereklerine göre illere iller de diğer kademeli bölümlere ayrılmakta i̇llerin yönetimi yetki genişliği esasına dayanmaktadır maddeye göre de yerel yönetimler il belediye ya da köy halkının yerel ortak gereksinimlerini karşılamak üzere kuruluş ilkeleri yasayla belirlenen yasada gösterilen karar organları seçmenlerce seçilerek oluşturulan kamu tüzelkişileridir yerel yönetimlerin kuruluş ve görevleri ile yetkileri yerinden yönetim ilkesine uygun olarak yasayla düzenlenecektir merkezi yönetim yerel yönetimler üzerinde yerel hizmetlerin yönetimin bütünlüğü ilkesine uygun biçimde yürütülmesi kamu görevlerinde birliğin sağlanması toplum yararının korunması yerel gereksinimlerin gereği gibi karşılanması amacıyla yasada belirtilen esas ve usuller çerçevesinde idari vesayet yetkisine sahiptir görüldüğü gibi anayasada tekil devlet modelinin yönetsel örgütlenmedeki temel ilkeleri merkezden yönetim yerinden yönetim ve bunları tamamlayan idarenin bütünlüğü olarak belirlenmiştir ayrıca yönetsel örgütlenme merkez taşra ilişkisi yönünden yetki genişliği merkezi yönetim yerel yönetim ilişkisi yönünden idari vesayet ilkelerine dayanmaktadıresas sayısı karar sayısı merkezi yönetim ve yerel yönetimler devlet iktidarının örgütlenmesinde hizmeti ve coğrafyayı esas alarak iki temel parçayı oluşturmaktadır bu iki parçalı yapının yönetsel örgütlenmede farklı sonuçlara yol açmaması için anayasada yerinden yönetim devletin ülkesi ve ulusuyla bölünmezliği ve idarenin bütünlüğü ilkeleriyle sınırlandırılmıştır i̇darenin bütünlüğü ilkesi tekil devlet modelinde yönetim alanında öngörülen temel ilkedir bu ilke yönetsel işlev gören ayrı hukuksal statülere bağlı değişik kuruluşların bir bütün oluşturduğunu anlatmaktadır tekil devlet modelinde tek bir egemenlik vardır ve devlet tek yetkilidir devletin örgütsel yapısı parçalı bir görünüm sergilese ve devlet yetkisini kullanan birçok kamu tüzelkişisi olsa da bunların arasındaki birlikteliği idarenin bütünlüğü ilkesi sağlamaktadır parçalı yapıda olan yönetimde bütünlüğü sağlamaya yönelik iki hukuksal araç yetki genişliği ve idari vesayettir hiyerarşiyi de içeren yetki genişliği ilkesi tek tüzelkişilik içinde yer alan merkezi örgüt ve birimler idari vesayet ise merkezi yönetim ile yerinden yönetim kuruluşları arasındaki bütünleşmeyi sağlamakta ayrışmayı farklılaşmayı ve kopmayı önlemektedir i̇darenin bütünlüğü ilkesi merkezin denetimi ve gözetimi ile yaşama geçirilmektedir genel yönetimin taşra örgütlenmesi üzerindeki denetimi hiyerarşik denetim yerinden yönetimler üzerindeki denetimi ise vesayet denetimidir yerinden yönetimin en önemli sakıncası devletin birliğini ve kamu hizmetlerinin tutarlılığını bozabilmesidir bu sakıncayı önlemek için devlete ve onu temsil eden merkezi yönetime yerinden yönetim kuruluşlarının eylem ve işlemlerini denetlemek ve gerektiğinde bozabilmek yetkisi tanınmıştır bu yetki idari vesayet kavramı ile anayasada yerini almıştır i̇dari vesayeti kamu düzenini ve ülke bütünlüğünü sağlamak için kamu yaran amacıyla yasaların verdiği yetkiye dayanarak merkezi yönetim örgütünün yerel yönetim ile kamu hizmeti yönetimi tüzelkişilerinin organları işlemleri ve parasal kaynaklan üzerindeki denetimi olarak tanımlamak olanaklıdır bu yönüyle idari vesayet yetkisi yerinden yönetim kuruluşlarına tanınan özerkliğin ayrıklığını oluşturmaktadır anayasanın maddesine göre idari vesayet hukuksallık denetimi yanında yerindelik denetimini de içermektedir i̇dari vesayet yetkisi il özel yönetimlerinin tüm eylem işlem ve etkinliklerinin merkezi yönetimin denetiminde olmasını bu bağlamda yasada belirtilen il genel meclisi kararlarının valinin onayına bağlı tutulmasını gerektirmektedir sayılı yasayla il özel yönetimindeki yetkileri zayıflatılan vali devletin ve hükümetin ildeki temsilcisi olmasına karşın gücünü ve etkisini yitirmektedir ayrıca türkiye büyük millet meclisince bir kez daha görüşülmesi için geri gönderilen kamu yönetiminin temel i̇lkeleri ve yeniden yapılandırılması hakkında yasada merkezi yönetimin il örgütlerinin çoğunun kaldırılması kimilerinin de yerel yönetimlereesas sayısı karar sayısı devredilmesi öngörülerek valinin il genel yönetimindeki egemenliği ve yetkileri azaltılmaktadır bu düzenlemeler anayasada öngörülmeyen bir yönetim sistemine geçilmesine neden olabilecek niteliktedir çünkü sayılı yasanın iptali istenen maddeleriyle tekil devlet modeli yerine idari vesayet zayıflatılarak yerel ağırlıklı devlet modeline geçilmesine olanak sağlanmakta yetki genişliğine dayanan güçlü merkezi yönetim yerine görev ayrılığına dayalı güçlü yerel yönetimlere yer verilmekte i̇l özel yönetimleri mali ve idari özerkliğe kavuşturularak merkezi yönetimin denetim ve gözetimi kaldırılmaktadır bu içerikleriyle anılan maddeler anayasada öngörülen tekil devlet yapısına idarenin bütünlüğü yetki genişliği ve idari vesayet ilkelerine aykırı düşmektedir her ne kadar demokratik kitle partisinin kapatılmasına ilişkin anayasa mahkemesinin günlü spk sayılı kararında davalı parti programındaki yerel yönetimleri daha etkili duruma getirmeye dönük anlatımların siyasi partiler yasasının maddesinde öngörülen devletin tekliği ilkesine aykırılık oluşturmadığı kabul edilmekte ise de bu kararın bir siyasal partinin anayasa değişikliğini de öngören programına dayanılarak verildiği gözetildiğinde uygulamayı doğrudan etkileyecek olan bir yasanın anayasaya uygunluk denetiminde örnek oluşturamayacağı açıktır iv sonuç yukarıda yer verilen gerekçelerle günlü sayılı i̇l özel i̇daresi kanununun ve maddelerinin anayasanın başlangıcı ile ve maddelerine aykırı olmaları nedeniyle iptallerine uygulanmaları durumunda doğacak giderilmesi güç ya da olanaksız hukuksal sonuçlar göz önünde bulundurularak söz konusu maddelerin yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesini arzederim türkiye büyük millet meclisi üyeleri ali topuz ve haluk koç ile birlikte milletvekili tarafından verilen günlü dava dilekçesinin gerekçe bölümü şöyledir iii gerekçe genel gerekçe tarih ve sayılı i̇l özel i̇daresi kanununun ve nci maddelerindeki iptalini ve iptal kararı verilinceye kadar yürürlüğünün durdurulmasını talep ettiğimiz hükümlerindeesas sayısı karar sayısı i̇l özel yönetimlerine ilk kez idari ve mali özerklik getirilmekte il özel yönetimleri merkezi yönetimin onayına bağlı olmadan gerçek ve tüzel kişilere izin ve ruhsat vermek yasak koymak ve uygulamak taşınır ve taşınmaz malları almak satmak kiralamak kiraya vermek takas etmek bunlar üzerinde sınırlı ayni hak tesis etmek i̇ç ve dış borç almak özelleştirme yapmak yurt içi ve dışındaki yerel yönetimler ve birlikleri ile işbirliği yapmak sermaye şirketleri kurmak bütçeyi kabul etmek gibi görev ve yetkilerle donatılmakta valiliğin organlar içindeki yeri son sıraya düşürülüp valilerin il genel meclisi başkanlığı görevine son verilmekte il genel meclisinin başkanını kendi üyeleri arasından seçmesi meclis gündemini başkanın belirlemesi öngörülmekte meclis kararlarının kesinleşmesi için vali onay zorunluluğu kaldırılmakta valinin hazırladığı yıllık etkinlik raporunun yetersiz görülmesi durumunda yetersizlik kararının gereği yapılmak üzere i̇çişleri bakanlığına gönderileceği belirtilerek özerklikten öte bağımsız niteliğe kolayca dönüşebilecek yerel bir meclis oluşturulmakta i̇l özel yönetimi örgütlenmesinde genel sekreterlik oluşturulup il özel yönetimi hizmetlerinin genel sekreterce yürütüleceği genel sekreterin valiye karşı sorumlu olacağı il encümenine valinin bulunmaması durumunda genel sekreterin başkanlık yapacağı vurgulanarak merkezi yönetimin diğer temsilcisi olan vali yardımcılarının yerel organlardaki yetkisi kaldırılmakta bütçenin ve kesinhesabın kabulünde ve kesinleşmesinde il genel meclisi kararı yeterli görülmekte i̇l özel yönetimleri genel yetkili organlara dönüştürülmektedir bu düzenlemeler anayasamızın üncü maddesinde belirtilen ve anayasamızın ve nci maddelerinde şekillendirilmiş olan tekil devlet modeline aykırı düşmektedir anayasamız yönetsel bakımdan merkeziyetçi bir yapıya sahip olan bir tekil devlet modelini benimsemiş merkez dışı yönetsel örgütlenmeyi ise merkezi idarenin denetim ve gözetimi altına almıştıresas sayısı karar sayısı anayasanın üncü maddesinde idarenin kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu merkezden ve yerinden yönetim esaslarına dayandığı açıklanmış ncı maddede merkezi yönetime nci maddede de yerel yönetime ilişkin ilkelere yer verilmiştir anayasanın ncı maddesine göre türkiye merkezi yönetim kuruluşu yönünden coğrafya durumuna ekonomik koşullara ve kamu hizmetlerinin gereklerine göre illere iller de diğer kademeli bölümlere ayrılmakta i̇llerin yönetimi yetki genişliği esasına dayanmaktadır anayasanın nci maddesine göre de yerel yönetimler il belediye ya da köy halkının yerel ortak gereksinimlerini karşılamak üzere kuruluş ilkeleri yasayla belirlenen yasada gösterilen karar organları seçmenlerce seçilerek oluşturulan kamu tüzelkişileridir yerel yönetimlerin kuruluş ve görevleri ile yetkileri yerinden yönetim ilkesine uygun olarak yasayla düzenlenecektir merkezi yönetim yerel yönetimler üzerinde yerel hizmetlerin yönetimin bütünlüğü ilkesine uygun biçimde yürütülmesi kamu görevlerinde birliğin sağlanması toplum yararının korunması yerel gereksinimlerin gereği gibi karşılanması amacıyla yasada belirtilen esas ve usuller çerçevesinde idari vesayet yetkisine sahiptir görüldüğü gibi anayasada tekil devlet modelinin yönetsel örgütlenmedeki temel ilkeleri merkezden yönetim yerinden yönetim ve bunları tamamlayan idarenin bütünlüğü olarak belirlenmiştir ayrıca yönetsel örgütlenme merkez taşra ilişkisi yönünden yetki genişliği merkezi yönetim yerel yönetim ilişkisi yönünden idari vesayet ilkelerine dayanmaktadır merkezi yönetim ve yerel yönetimler devlet iktidarının örgütlenmesinde hizmeti ve coğrafyayı esas alarak iki temel parçayı oluşturmaktadır bu iki parçalı yapının yönetsel örgütlenmede farklı sonuçlara yol açmaması için anayasada yerinden yönetim devletin ülkesi ve ulusuyla bölünmezliği ve idarenin bütünlüğü ilkeleriyle sınırlandırılmıştıresas sayısı karar sayısı i̇darenin bütünlüğü ilkesi tekil devlet modelinde yönetim alanında öngörülen temel ilkedir bu ilke yönetsel işlev gören ayrı hukuksal statülere bağlı değişik kuruluşların bir bütün oluşturduğunu anlatmaktadır tekil devlet modelinde tek bir egemenlik vardır ve devlet tek yetkilidir devletin örgütsel yapısı parçalı bir görünüm sergilese ve devlet yetkisini kullanan birçok kamu tüzelkişisi olsa da bunların arasındaki birlikteliği idarenin bütünlüğü ilkesi sağlamaktadır parçalı yapıda olan yönetimde bütünlüğü sağlamaya yönelik iki hukuksal araç yetki genişliği ve idari vesayet tir hiyerarşiyi de içeren yetki genişliği ilkesi tek tüzelkişilik içinde yer alan merkezi örgüt ve birimler idari vesayet ise merkezi yönetim ile yerinden yönetim kuruluşları arasındaki bütünleşmeyi sağlamakta ayrışmayı farklılaşmayı ve kopmayı önlemektedir i̇darenin bütünlüğü ilkesi merkezin denetimi ve gözetimi ile yaşama geçirilmektedir genel yönetimin taşra örgütlenmesi üzerindeki denetimi hiyerarşik denetim yerinden yönetimler üzerindeki denetimi ise vesayet denetimi dir yerinden yönetimin en önemli sakıncası devletin birliğini ve kamu hizmetlerinin tutarlılığını bozabilmesidir bu sakıncayı önlemek için devlete ve onu temsil eden merkezi yönetime yerinden yönetim kuruluşlarının eylem ve işlemlerini denetlemek ve gereğinde bozabilmek yetkisi tanınmıştır bu yetki idari vesayet kavramı ile anayasada yerini almıştır i̇dari vesayet kamu düzenini ve ülke bütünlüğünü sağlamak için kamu yararı amacıyla yasaların verdiği yetkiye dayanarak merkezi yönetim örgütünün yerel yönetim ile kamu hizmeti yönetimi tüzelkişilerinin organları işlemleri ve parasal kaynakları üzerindeki denetimi olarak tanımlamak olanaklıdır bu yönüyle idari vesayet yetkisi yerinden yönetim kuruluşlarına tanınan özerkliğin ayrıklığını oluşturmaktadır anayasanın nci maddesine göre idari vesayet hukuksallık denetimi yanında yerindelik denetimini de içermektedir i̇dari vesayet yetkisi il özel yönetimlerinin tüm eylem işlem ve etkinliklerinin merkezi yönetimin denetiminde olmasını bu bağlamda yasada belirtilen il genel meclisi kararlarının valinin onayına bağlı tutulmasını gerektirmektedir sayılı kanunun ve nci maddelerindeki iptali istenen hükümler ile ise i̇dari vesayet zayıflatılarak merkeziyetçi yapıdan yerel ağırlıklı bir yönetsel yapıya geçilmesine imkan verilmekte yetki genişliğine dayanan güçlü merkezi yönetim yerine görev ayrılığına dayalı güçlü yerel yönetimlere geçilmekte i̇i özel yönetimleri tam mali ve idari özerkliğe kavuşturularak merkezi yönetimin denetim ve gözetimi kaldırılmaktaesas sayısı karar sayısı böylece anayasanın ve nci maddelerinde belirtilen idarenin bütünlüğü idari vesayet yetki genişliği ilkelerine aykırı bir yapı ortaya konulmaktadır bu nedenle söz konusu hükümlerin iptal edilmesi gerekmektedir madde gerekçeleri̇ tarih ve sayılı i̇i özel i̇daresi kanununun üncü maddesinin bendinde yer alan idari ve mali özerkliğe sahip i̇baresinin anayasaya aykırılığı sayılı kanunun üncü maddesinin bendinde il özel idaresinin idari ve mali özerkliğe sahip kamu tüzelkişiliği olduğu belirtilmiş merkezi idarenin bu tüzelkişi üzerindeki vesayet yetkisinden söz edilmeyerek bu tüzelkişi vesayet denetimi dışında bırakılmıştır bu durum anayasamızın ve nci maddelerine aykırıdır anayasamızın ve nci maddelerine göre merkezi yönetim ve yerel yönetimler devlet iktidarının örgütlenmesinde hizmeti ve coğrafyayı esas alarak iki temel parçayı oluşturmaktadır bu iki parçalı yapının yönetsel örgütlenmede farklı sonuçlara yol açmaması için anayasada idarenin bütünlüğü ilkesine yer verilmiş ve yerinden yönetim devletin ülkesi ve ulusuyla bölünmezliği ve yönetimin tümlüğü ilkeleriyle sınırlandırılmıştır i̇darenin bütünlüğü ilkesi tekil devlet modelinde yönetim alanında öngörülen temel ilkedir bu ilke yönetsel işlev gören ayrı hukuksal statülere bağlı değişik kuruluşların bir bütün oluşturduğunu anlatmaktadır tekil devlet modelinde tek bir egemenlik vardır devletin örgütsel yapısı parçalı bir görünüm sergilese ve devlet yetkisini kullanan birçok kamu tüzelkişisi olsa da bunların arasındaki birlikteliği idarenin bütünlüğü ilkesi sağlamaktadır bu ilkeyi yaşama geçirmeye yönelik hukuksal araçlar ise hiyerarşi ve idari vesayet tir hiyerarşi bir başka deyişle yetki genişliği ilkesi tek bir tüzelkişilik içinde yer alan çeşitli örgüt ve birimler idari vesayet ise merkezi yönetim ile yerinden yönetim kuruluşları arasındaki bütünleşmeyi sağlamaktadır i̇darenin bütünlüğü ilkesi merkezin denetimi ve gözetimi ile yaşama geçirilmektedir genel yönetimin taşra örgütlenmesi üzerindeki denetimi hiyerarşik denetim yerinden yönetimler üzerindeki denetimi ise vesayet denetimi dir yerinden yönetimin en önemli sakıncası devletin birliğini ve kamu hizmetlerinin tutarlığını ayrılığını ve eşitliğini bozabilmesidir bu sakıncayı önlemek için devlete ve onu temsil eden merkezi yönetime yerinden yönetim kuruluşlarının eylem ve işlemlerini denetlemek ve gerektiğinde bozabilmek yetkisi tanınmıştır bu yetki idari vesayet kavramı ile anayasada yerini almıştır i̇dari vesayet kamu düzenini ve ülke bütünlüğünü sağlamak için kamu yararı amacıyla yasaların verdiği yetkiye dayanarak merkezi yönetim örgütünün yerel yönetim ile kamu hizmeti yönetimi tüzelkişilerinin organları işlemleri ve parasal kaynakları üzerindekiesas sayısı karar sayısı denetimi olarak tanımlamak olanaklıdır bu yönüyle idari vesayet yetkisi yerinden yönetim kuruluşlarına tanınan özerkliğin ayrıklığını oluşturmaktadır anayasanın nci maddesine göre idari vesayet hukuksallık denetimi yanında yerindelik denetimini de içermektedir ve anayasamızın nci maddesi il özel yönetimlerinin tüm eylem işlem ve etkinliklerinin merkezi yönetimin vesayet denetiminde olmasını gerektirmektedir üncü maddenin bendinde il özel idarelerine idari vesayet denetimi söz konusu olmaksızın idari ve mali özerklik tanınması ise bu gereğe uygun düşmemektedir böylesi bir düzenleme ile il özel idareleri üzerindeki vesayet denetiminin kaldırılması ve dolayısı ile valinin yerel yönetimler üzerindeki yetkilerinin azaltılması yasanın tümündeki valinin yetkilerini azaltan ortadan kaldıran veya yerel yönetimlere devreden düzenlemeler ile birlikte değerlendirildiğinde tekil devlet ilkesi çerçevesinde anayasada ortaya konulan yönetsel merkeziyetçi modelden uzaklaşma anlamına gelmektedir bunun ise anayasanın ve nci maddeleri ile bağdaşmayacak bir durum olduğu ortadadır anayasanın herhangi bir hükmüne aykırı bir düzenleme anayasanın nci maddesindeki hukuk devleti ve inci maddesindeki anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkeleriyle de çelişir bu nedenlerle sayılı kanunun üncü maddesinin bendindeki anayasanın ve nci maddelerine aykırı olan idari ve mali özerkliğe sahip ibaresinin iptali gerekmektedir tarih ve sayılı i̇i özel i̇daresi kanununun ncı maddesinin birinci fıkrasının bendinde yer alan sağlık tarım sanayi ve ticaret bayındırlık ve iskan toprağın korunması erozyonun önlenmesi sosyal hizmet ve yardımlar ile diğer i̇bareleri ile bendindeki çevre kültür turizm ve gençlik ve spor i̇barelerinin anayasaya aykırılığı i̇l özel idaresinin görevleri sayılı kanunun ncı maddesinde belirlenmiştir kanunda görevlerin bir bölümü belirgin ve sınırlı biçimde tek tek sayılarak değil sadece hizmet alanlarının belirtilmesi suretiyle belirlenmiştir sayılı kanunun ncı maddesindeki düzenlemeyle il özel idaresi sağlık tarım sanayi ve ticaret ilin çevre düzeni planı bayındırlık ve iskân toprağın korunması erozyonun önlenmesi sosyal hizmet ve yardımlar yoksullara mikro kredi verilmesi çocuk yuvaları ve yetiştirme yurtları ilk ve orta öğretim kurumlarının arsa temini binaların yapım bakım ve onarımı ile diğer ihtiyaçlarının karşılanmasına ilişkin hizmetleri il sınırları içinde i̇mar yol su kanalizasyon katı atık çevre acil yardım ve kurtarma kültür turizm gençlik ve spor orman köylerinin desteklenmesi ağaçlandırma park ve bahçe tesisine ilişkin hizmetleri belediye sınırları dışında yapmakla görevli ve yetkili kılınmıştıresas sayısı karar sayısı i̇l özel idaresinin yapı ve işleyişine yönelik köklü değişiklikler getiren sayılı kanun örneğin sağlık tarım sanayi ve ticaret bayındırlık ve iskan toprağın korunması erozyonun önlenmesi çevre kültür turizm gençlik ve spor sosyal hizmet ve yardımlar olarak sıralayabileceğimiz bazı hizmet alanlarında il özel idarelerini genel yetkili organa dönüştürmektedir sayılı kanuna göre il özel idaresi sağlık tarım sanayi ve ticaret bayındırlık ve iskân sosyal hizmet ve yardımlar ile ilgili görevler bakımından il sınırları içinde imar çevre kültür ve turizm gençlik ve spor ile ilgili görevler bakımından belediye sınırları dışında genel yetkili kılınmıştır i̇l özel idarelerini yukarıda sayılan görevler bakımından genel yetkili kılan bu düzenlemeye karşılık aynı il özel idareleri bazı görevler bakımından özel yetkili kılınmıştır i̇l özel idarelerine verilen görevlerden çevre düzeni planı yoksullara mikro kredi verilmesi çocuk yuvaları ve yetiştirme yurtları ilk ve orta öğretim kurumlarının arsa temini binaların yapım bakım ve onarımı ilişkin hizmetler yol su kanalizasyon katı atık acil yardım ve kurtarma orman köylerinin desteklenmesi ağaçlandırma park ve bahçe tesisine ilişkin görevler il özel idarelerine özel yetkili idare olarak verilmiştir çünkü il özel idarelerini anayasaya uygun biçimde özel yetkili kılan bu düzenlemede görevler genel ve soyut olarak değil tek tek sayılarak açık sınırları belli ve somut bir şekilde belirlenmiştir öte yandan il özel idarelerine ilk ve orta öğretim kurumlarının arsa temini binaların yapım bakım ve onarımı ile diğer ihtiyaçlarının karşılanmasına ilişkin hizmetleri il sınırları içinde yapma görevi verilmiştir i̇i özel idarelerine verilen ilk ve orta öğretim kurumlarının arsa temini binaların yapım bakım ve onarımı görevleri anayasaya uygun biçimde bu idareleri özel yetkili kılan bir görevlendirme olmakla birlikte diğer ihtiyaçları ibaresi il özel idarelerini ilk ve orta öğretim kurumlarının bütün ihtiyaçlarını karşılayabilecek şekilde genel yetkili kılan bir ibaredir sayın cumhurbaşkanının sayılı i̇i özel i̇daresi kanununu geri gönderme yazısında dile getirdiği gibi anayasanın başlangıç bölümünde bu anayasanın yüce türk devletinin bölünmez bütünlüğünü belirlediği hiçbir etkinliğin türk ulusal çıkarları türk varlığı devleti ve ülkesiyle bölünmezliği esası karşısında koruma göremeyeceği belirtilmiş nci maddesinde türkiye cumhuriyetinin başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan bir devlet olduğu vurgulanmış inci maddesinde de türk ulusunun bağımsızlığını ve bütünlüğünü ülkenin bölünmezliğini korumak devletin temel amaç ve görevleri arasında sayılmıştır bu kurallar anayasada tekil devlet modelinin kabul edildiğini göstermektedir tekil devlet modeli merkeziyetçi yapıyı ve ancak onun denetim ve gözetiminde merkez dışı örgütlenmeyi olanaklı kılmaktadır anayasada hem yasama yürütme ve yargı erki merkeze bağlanarak siyasal hem de yönetim düzeneğinde merkez esas alınarak yönetsel yönden merkeziyetçilik benimsenmiştir anayasanın üncü maddesinde yönetimin kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayandığı kuralına yer verilmiştir merkezi yönetim anayasanın ncı yerel yönetimler ise nci maddelerinde düzenlenmiştir ncı maddeye göre türkiye merkezi yönetim kuruluşu yönünden coğrafya durumuna ekonomik koşullara ve kamu hizmetlerinin gereklerine göre illere iller de diğer kademeli bölümlere ayrılmakta illerin yönetimi yetki genişliği esasına dayanmaktadır nci maddeye göre de yerel yönetimler il belediye ya da köy halkının yerel ortak gereksinimlerini karşılamak üzere kuruluş ilkeleri yasayla belirlenen yasada gösterilen karar organları seçmenlerce seçilerek oluşturulan kamu tüzelkişileridir yerel yönetimlerin kuruluş ve görevleri ile yetkileri yerinden yönetim ilkesine uygun olarak yasayla düzenlenecektir merkezi yönetim yerel yönetimler üzerinde yerel hizmetlerin yönetimin bütünlüğü ilkesine uygun biçimde yürütülmesi kamu birliğin sağlanması toplum yararınınesas sayısı karar sayısı korunması yerel gereksinimlerin gereği gibi karşılanması amacıyla yasada belirtilen esas ve usuller çerçevesinde idari vesayet yetkisine sahiptir görüldüğü gibi anayasada tekil devlet modelinin yönetsel örgütlenmedeki temel ilkeleri merkezden yönetim yerinden yönetim ve bunları tamamlayan idarenin bütünlüğü olarak belirlenmiştir ayrıca yönetsel örgütlenme merkez taşra ilişkisi yönünden yetki genişliği merkezi yönetim yerel yönetim ilişkisi yönünden idari vesayet ilkelerine dayanmaktadır merkezi yönetim ve yerel yönetimler devlet iktidarının örgütlenmesinde hizmeti ve coğrafyayı esas alarak iki temel parçayı oluşturmaktadır bu iki parçalı yapının yönetsel örgütlenmede farklı sonuçlara yol açmaması için anayasada idarenin bütünlüğü ilkesine yer verilmiş ve yerinden yönetim devletin ülkesi ve ulusuyla bölünmezliği ve yönetimin tümlüğü ilkeleriyle sınırlandırılmıştır i̇darenin bütünlüğü ilkesi tekil devlet modelinde yönetim alanında öngörülen temel ilkedir bu ilke yönetsel işlev gören ayrı hukuksal statülere bağlı değişik kuruluşların bir bütün oluşturduğunu anlatmaktadır tekil devlet modelinde tek bir egemenlik vardır ve devlet tek yetkilidir devletin örgütsel yapısı parçalı bir görünüm sergilese ve devlet yetkisini kullanan birçok kamu tüzelkişisi olsa da bunların arasındaki birlikteliği idarenin bütünlüğü ilkesi sağlamaktadır parçalı yapıda olan yönetimde bütünlüğü sağlamaya yönelik iki hukuksal araç hiyerarşi ve idari vesayet tir hiyerarşi başka bir deyişle yetki genişliği ilkesi tek bir tüzelkişilik içinde yer alan çeşitli örgüt ve birimler idari vesayet ise merkezi yönetim ile yerinden yönetim kuruluşları arasındaki bütünleşmeyi sağlamaktadır i̇darenin bütünlüğü ilkesi merkezin denetimi ve gözetimi ile yaşama geçirilmektedir genel yönetimin taşra örgütlenmesi üzerindeki denetimi hiyerarşik denetim yerinden yönetimler üzerindeki denetimi ise vesayet denetimi dir anayasamız idari örgütlenmede merkezi yönetimi konu yönünden genel yerel yönetimleri ise özel görevli kılmıştır anayasanın ve nci maddelerine göre illerde merkezi yönetimin uzantısı olan ve yetki genişliği esasına göre oluşturulan il genel yönetimi ile bir yerel yönetim örgütlenmesi olan ve idari vesayet ilkesine göre oluşturulan il özel yönetimi bulunmaktadır i̇i halkının ortak yerel gereksinmelerinin karşılanması il özel idaresinin il halkının ortak yerel gereksinmeleri dışında kalanlar ile il in tüm hizmetlerinin karşılanması da il genel yönetiminin görev alanına girmektedir anayasanın yerel yönetimleri düzenleyen nci maddesinde yerel yönetimlerin il halkının mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulacakları açık biçimde belirtilmiştir anayasanın ncı maddesinde merkezi yönetimin örgütlenmesine ilişkin ölçütler coğrafya durumu ekonomik koşullar ve kamu hizmetlerinin gerekleri olarak sayılmıştır maddede merkezi yönetimin görevlerini belirginleştiren ya da sınırlayan bir düzenleme yapılmamıştır buna karşın anayasanın nci maddesinde yerel yönetimlerin örgütlenmesi hem coğrafya hem de konu yönünden sınırlandırılmıştır maddeye göre yerel yönetimler ancak yöresel olarak örgütlenebilmekte ve yalnızca yerel ortak gereksinimlerin karşılanması yönünden görevlendirilebilmektedir anayasaya göre merkezi yönetim devlet iktidarını ve tüm kamu hizmetlerini ülke genelinde örgütlerken yerel yönetimler sınırlı bir coğrafyada ortak yerel gereksinimlerin karşılanması gibi sınırlı bir konuda örgütlenebilmektedir buna göre yönetsel örgütlenmede merkezi yönetim konu yönünden genel yerel yönetimler ise özel görevlidir başka bir anlatımla yasalarda merkezi yönetimin görevleri soyut ve genel yerel yönetimlerin görevleri somut ve belirgin biçimde düzenlenmelidir i̇i özel i̇daresi kanununun ncı maddesinin birinci fıkrasının bendinde sayılan hizmetlerin il sınırları içinde bendinde sayılan hizmetlerin ise belediye sınırları dışında il özel yönetimince yürütüleceği kurala bağlanarak kimi görevler yönünden yetkinin sınırları konu yönünden değil yalnızca yer yönünden çizilmektedir yapılan düzenlemede her ne kadar il özel idaresine verilen görevlerin mahalli müşterekesas sayısı karar sayısı nitelikte olması şartı aranarak konu yönünden sınır getirilmiş izlenimi yaratılmaya çalışılmış ise de bu düzenleme yine soyut olup il özel yönetimlerini genel görevli konumdan çıkarmaya yetmemektedir düzenlemenin soyutluktan çıkarılıp somut bir görünüme sokulabilmesi ve il özel idarelerinin genel görevli konumundan çıkarılıp özel görevli konumuna geçirilebilmesi için görevlerinin her birinin içeriğini ve kapsamını açıkça ortaya koyacak biçimde ifade edilmesi gerekmektedir sayın cumhurbaşkanı sayılı i̇i özel i̇daresi kanununu geri gönderme yazısında il özel idarelerinin genel yetkili kılındığını açıklığa kavuşturmak amacıyla kamu yönetiminin temel i̇lkeleri ve yeniden yapılandırılması hakkında kanun daki kurallara da kısaca değinmiştir sayın cumhurbaşkanı kamu yönetiminin temel i̇lkeleri ve yeniden yapılandırılması hakkında kanunun nci maddesinde merkezi yönetimce yürütülecek görevlerin sayılarak sınırlandırıldığını inci maddesinde ise yerel ortak gereksinimlere ilişkin tüm görev yetki ve sorumlulukların yerel yönetimlerce yerine getirileceğinin belirtildiğini hatırlatarak madde gerekçelerinde de merkezi yönetimler ile yerel yönetimlerin görev yetki ve sorumluluklarının getirilen yeni kamu yönetimi anlayışına uygun olarak ele alındığını merkezi yönetimin görev ve yetkilerinin sayılarak sınırlandırıldığı bunlar dışında kalanların yerel yönetimlerce yürütülmesinin öngörüldüğünü belirtmiştir kamu yönetiminin temel i̇lkeleri ve yeniden yapılandırılması hakkında kanunun ve inci maddeleri ile i̇i özel i̇daresi kanununun ncı maddesi birlikte değerlendirildiğinde ise yerel yönetimlerin bu bağlamda il özel idarelerinin kamu hizmetlerinin görülmesinde genel görevli örgüt durumuna getirildiği görülmektedir öte yandan i̇l özel idarelerinin görevli olduğu mahalli ve müşterek ihtiyaçların kapsamı ve sınırı bakanlar kurulunca tespit olunur kuralının iptaline ilişkin anayasa mahkemesinin k sayılı kararında da belirtildiği gibi yerel yönetimlerin kuruluş esasları karar organlarının oluşumu görev ve yetkilerinin belirlenmesi merkezî yönetimle bağ ve ilgileri bunlar üzerinde uygulanacak idarî vesayet yetkisi yasal bir düzenlemeyi gerektirmekte yasallık vazgeçilmez bir koşul olarak aranmaktadır anayasanın üncü ve nci maddeleri bu koşulu açık seçik vurgulamaktadır anayasa mahkemesinin konuya ilişkin kararında yasa koyucu genel kuralları koyarak yönetime takdir yetkisine göre düzenleyebileceği bir alan bırakırken anayasanın ö