esas sayısı karar sayısı i̇ptal i̇stemi̇ni̇n gerekçesi̇ dava dilekçesinde açıklanan iptal gerekçesi özetle şöyledir konunun analizi konuya sayıştayı onun işlevi ve niteliğini inceleyerek yaklaşalım sayıştayı düzenleyen anayasanın inci maddesi anayasanın cumhuriyetin temel organlarını düzenleyen üçüncü kısmın yargiyı düzenleyen üçüncü bölümünde yer almıştır görülüyor ki sayıştay bir yüksek yargı organı olarak düşünülmek suretiyle yargıtay danıştay askeri yargıtay uyuşmazlık mahkemesi hakimler ve savcılar yüksek kurulu gibi yargısal organlarla aynı bölümde düzenlenmiştir nitekim daha sonra dilekçemizin diğer ilgili bölümlerinde daha da ayrıntılı biçimde sunacağımız gibi anayasanın inci maddesine göre sayıştayın kesin hüküm verme ve denetim gibi iki temel görevi vardır sayıştay genel ve katma bütçeli dairelerin bütün gelir ve giderleri ile mallarını tbmm adına denetleyecektir bunun yanında sorumluların hesap ve işlemlerini hükme bağlayacaktır yine anayasanın inci maddesinin sayıştay kararları aleyhine idari yargı yoluna başvurulamayacağı hakkındaki hükmü sayıştayca verilen kararların bir yüksek yargı organı kararı olmasının doğal bir sonucudur sayıştay inci maddenin gerekçesinde de belirtildiği gibi bir hesap mahkemesidir aynı maddenin gerekçesinde ancak kuruluşun yüksek mahkemelerin kuruluşuna benzememekle beraber bazı hesap konularında kesin hüküm verdiği için yüksek mahkeme olarak kabul edilmiştir silahlı kuvvetlerin elinde bulunan devlet mallarının tbmm adına denetlenmesi hizmetin gerektirdiği gizlilik gözönüne alınarak ayrı bir usule tabi tutulmuştur denilmektedir sayıştayın bu nitelikleri nedeniyledir ki yine aynı maddede yani inci maddede sayıştayın başkan ve üyelerinin teminatı kanunla düzenlenir denmektedir bütün bu sunulan nedenler karşısında hiç kuşkusu yok ki yargıyla ilgili genel hükümler yargı bağımsızlığı yargıç güvencesi gibi esasları düzenleyen anayasanın ve inci maddelerindeki ilkeler sayıştay ve onun başkan ve üyeleri için de geçerlidir mahkeme bağımsızlığının iki ana unsuru vardır bunlardan birincisi yargı bağımsızlığı diğeri ise yargıç güvencesidiresas sayısı karar sayısı bu kavramlardan her biri bağımsızlık müessesesinin birer yüzünü oluşturmaktadır yargı bağımsızlığı ile yargıcın objektif bağımsızlığı yargıç güvencesi ile de yargıcın kişisel bağımsızlığı ifade edilmektedir bu iki kavram biribirini tamamlayan kavramlardır bunlardan biri olmadan diğerinin varlığından söz edilemez yargıç güvencesi yargıcın kişiliğini iradesini iç dünyasını her türlü dış etkiden masun kılmayı amaçlamaktadır yargıcın anayasaya kanuna hukuka uygun olarak vicdani kanaatine göre karar vermesi ancak bu masuniyeti gerçekleştirmekle mümkün olabilecektir esasen vicdani kanaat tabiri yargıç güvencesinin sübjektif içeriğe sahip olduğunu yargıcın moral dünyasını kişiliğini iradesini iç dünyasını ilgilendirdiğini çok açık bir şekilde belirlemektedir yargıçların azledilememeleri emekliye sevk edilememeleri aylık ve ödeneklerinden yoksun kılınamamaları yargıçların başka bir görev yapamamaları rızaları dışında görevlerinin ve görev yerlerinin değiştirilememesi görülmekte olan bir dava dolayısıyla yasama meclislerinde yargı yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaması ve görüşme yapılamaması yargıcın vereceği kararlarda korkuya kuşkuya ve etkiye kapılmamasını sağlamaya daha doğrusu yukarıda arzedilen masuniyeti sağlamaya yönelik esaslardır kuşkusuz mahkeme bağımsızlığını yargıç güvencesini zedeleme başka bir ifadeyle yargıcı etki altında tutma belli olaylarla sınırlı değildir bu nedenle yargıcın iç dünyasını iradesini iç alemini etkileyecek onun anayasaya kanuna hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre karar vermesini engelleyecek veya sakatlayacak her etken yargıç güvencesini zedeleyecek onu tahrip edecek ve hatta ortadan kaldırabilecektir nedenle yargıç güvencesini gerçekleştirmek buna ilişkin olayların ve etkenlerin bir bölümünü değil bu etkenlerin tümünü dikkate almakla mümkündür hukuk devleti ilkesi ancak anlamlı ve yaratıcı bir tutumla uygulandığı zaman vatandaşa bir güvence sağlayabilir onun içindir ki mevcut hukuk kurallarını hukuk devleti ilkesini gerçekleştirmek iddiası ile uygulayanlar ve bu iddia ile yeni hukuk kuralları oluşturanlar büyük bir sorumluluk duygusuyla davranmak zorundadırlar sayıştay yasasında bu yasa ile yapılan değişiklikler mahkeme bağımsızlığını yargı bağımsızlığını ve yargıç güvencesini zedeleyen değişikliklerdir sayıştayı ve sayıştayın yargıç görevi yapan başkan ve üyelerini iktidar partisinin etkisine güdümüne sokabilecek onları bir siyasal partiye bağımlı ve siyasi partinin etki alanına girmeye özendirecektir siyasi partinin sayıştayda görev yapacak insanları kendi yandaşları arasından seçmesine olanak verecek bir düzenlemedir yukarıda sunulduğu gibi sayıştayın bir görevi de genel ve katma bütçeli dairelerin bütün gelir ve giderleri ile mallarını tbmm adına denetlemektedir bu denetim yürütmenin idaredeki işlemlerinin denetimidir hem de sonuçta hükme esas olabilecek bir denetimdir başka bir ifadeyle bu denetim iktidarın denetimidiresas sayısı karar sayısı i̇ktidarın denetiminin iktidar partisinin belirleyeceği insanlar eliyle yapılması denetimden bekleneni sağlaması her zaman kuşkuludur böyle bir denetim ancak iktidar karşısında bağımsız ve tarafsız olan insanlar eliyle yapıldığında anlamlı ve geçerlidir şimdi biraz da sayıştay başkan ve üyelerinin seçiminde önemli bir işleve sahip kılınan komisyonu anayasamız karşısında görev yetki ve fonksiyonuna bir göz atalım yasama meclisi komisyonları genel olarak içtüzük hükümleri uyarınca kimi hallerde de istisnai olarak anayasa hükümleri uyarınca kurulurlar komisyonlar onları kuran ve onlara görev ve yetkiler veren meclise bağlı olup tâbi bağımlı bir durumdadırlar asli bir takım yetkilere sahip bulunmamaktadırlar çünkü komisyonların yetkileri işlevleri nedeniyle bağlı bulundukları meclisten kaynaklanır yasama meclisi komisyonlarının temel işlevi yasama faaliyetinde meclise yardımcı olmaktır bir kanun tasarı ve teklifinin önce komisyonlarda incelenmesi bir yandan bunların meclis genel kurulunda daha süratli görüşülebilmelerini kolaylaştırdığı gibi öte yandan da komisyonu oluşturan üyelerin belli konulardaki bilgi birikim ve uzmanlıklarından yararlanarak yasa metninin oluşturulmasında açıklığın ve giderek de düzenlemelerin hukuk tekniğine uygun olarak kaleme alınmasını sağlamaktır kısaca komisyonlar yasama meclisi genel kurul görüşmelerine temel olacak metni geliştirmek amacıyla ön çalışmalar yapan ve meclise bağlı ve bağımlı kuruluşlardır nitekim fransız kamu hukukçularından joseph bartheelemynin de belirttiği gibi komisyonlar her mecliste meclisin üyelerinden belli bir bölümünün seçilmeleriyle kurulan ve kural olarak rapor sunma yoluyla meclis çalışmalarını hazırlayan organizmalardır türk anayasa mahkemesi de değişik tarihlerde verdiği kararında komisyonların çalışmalarının kanun tasarı ve tekliflerini meclislerin genel kurulları adına inceleyerek düşüncelerini belirtmekten başka bir anlamı ve etkisi olmadığı sonunda konuya meclislerin tamamen hakim oldukları ve kendi iradelerine göre tam bir serbestlik içinde işi karara bağladıkları görüşündedir bkz kt anayasa mahkemesi kararlar dergisi sayı aynı yönde bkz kt anayasa mahkemesi kararlar dergisi sayı anayasada öngörülen md ve md bütçe komisyonu da bütçe kanunu tasarısı ile kesin hesap kanunu tasarılarını olgunlaştırıp genel kurula sunmakla yetkilendirilmiş bir komisyon olup işlevsel açıdan kanun tasarısını inceleyip meclis genel kuruluna bunu sunmakla yetinir anayasada öngörülmüş olan bütçe komisyonunun yetkileri de bu işlevi ile sınırlıdır bu bakımdan komisyonlara ve bütçe komisyonuna yasa ile de olsa tbmm ne ait bir yetkinin verilmesi söz konusu olamaz zira sayıştaya üye seçimi maddi anlamda yasama faaliyeti olmayıp idari nitelikte bir işlemdir ve tbmm nin istisnai olarak kullandığı bu yetkinin kendine bağlı ve bağımlı olan bir kuruluşa yani plan ve bütçe komisyonuna devretmesi hukuken mümkün değildir zira anayasa uyarınca any md hiçbir kimse veya organ kaynağını anayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanamazesas sayısı karar sayısı tarih ve sayılı sayıştay kanununun değişiklik öncesi ve ncı maddeleri uyarınca sayıştay birinci başkan ve üyeleri de tbmm bütçe karma komisyonu tarafından seçiliyor ve seçim sonucunun millet meclisi ve cumhuriyet senatosunu ayrı ayrı oylamalarına sunuluyordu i̇ki ay içinde sonuç alınamazsa karma komisyon kararı kesinleşiyordu bu düzenleme biçimi tarihte yürürlükte olan anayasasının öngördüğü çift meclis sistemi uyarınca bir zorunluluktan kaynaklanıyordu zira iki meclisli bu sistemde meclislerin birlikte yapacakları toplantılar anayasasında istisnai olarak tek tek belirtilmişti bu haller dışında meclisler birleşik toplantı yapamayacakları için meclislerin her ikisine de hizmet edecek tbmm sürekli karma komisyonların kurulması öngörülmüştü dilekçe karma komisyonu kamu i̇ktisadi teşebbüsleri karma komisyonu kitaplık karma komisyonu gibi i̇şte sayıştay üyeleri seçme yetkisi de zorunluluk olarak tıpkı öteki karma komisyonlar gibi her iki meclis millet meclisi ve cumhuriyet senatosu üyelerinden oluşan bütçe karma komisyonuna verilmişti oysa haziran tarih ve sayılı di̇vani muhasebat kanunu uyarınca anayasasının tek meclis sisteminde sayıştay üyeleri doğrudan tbmm tarafından seçilmekteydi halen yürürlükte olan anayasası ile tekrar tek meclis sistemine dönülmüş olması karşısında bundan böyle sayıştay başkan ve üyelerinin seçimi de doğrudan tbmm tarafından yapılması bir zorunluluk olarak karşımıza çıkmaktadır bütçe komisyonunda iktidara anayasayla tanınan sayısal üstünlük iktidarın plan ve bütçe yapma görevini yerine getirmeyi kolaylaştırmak için öngörülmüştür ayrıca anayasaya göre bir hesap mahkemesi olan sayıştay ise bu bütçenin harcamalarını nihai olarak denetlemekle yükümlüdür gereğinde yargılama yapacaktır yasa bütçe plan komisyonundaki sayısal üstünlüğü iktidarın partizanlık emellerini gerçekleştirmek amacı dışında kötüye kullanılmasına olanak vermektedir bu yolla bütçeyi yapan organ bütçeyi denetleyecek organı seçmek hakkına kavuşturulmaktadır yasanın inci maddesinin anayasaya aykırılığı sayıştay kanununun maddesinde yapılan değişiklikten önce sayıştay kanununun başkan ve üyelerin nitelikleri başlıklı maddesinin birinci başkan ve üyelerin genel niteliklerini düzenleyen numaralı bendine göre sayıştay birinci başkanı ve üyesi olabilmek için tarih ve sayılı sayıştay kanununun bazı maddelerinin değiştirilmesine ve bu kanuna bir madde eklenmesine dair kanun rg kasım hukuk siyasal bilgiler iktisat fakülteleri ile iktisadi ve ticari ilimler akademilerinden yani hukuk ekonomi ve maliye ağırlıklı belli yüksek öğrenim kurumlarından mezun olmak mali iktisadi konularla ilgili görevlerde en az yıl başarı ile çalışmış olmak gerekiyordu sayılı kanunla bu hüküm değiştiriliyor ve sayıştay birinci başkam veya üyesi seçilebilmek için en az dört yıllık her hangi bir yüksek öğrenim kurumundan mezun olmak yeterli sayılıyor ve mali ve iktisadi konularla ilgili görevlerde en az yıl başarı ile çalışmış olmak şartları artık aranmıyor sayıştay kanununun maddesinin numaralı bendinde değişiklikten önce sayıştay birinci başkanı veya üyesi seçilebilmek için yasada sayılan görevlerde çalışmış olmak da özel olarak aranıyordu sayılı kanunun sisteminde dikkat edilmesi gereken önemli nokta sayıştay birinci başkanının kaynağı ile sayıştay üyeliğinin kaynaklarının birbirinden farklı olması idiesas sayısı karar sayısı gerçekten herhangi bir müsteşar müsteşar yardımcısı veya profesör veya genel ve katma bütçeli dairelerin genel müdürleri genel şartlara sahip olma koşulu ile sayıştay birinci başkanı seçilebileceği halde kanuna göre yalnız maliye bakanlığı kuruluşuna dahil kurumlarda müsteşar müsteşar yardımcısı ve genel müdür ve genel müdür yardımcısı görevlerinde bulunanlar sayıştay üyesi seçilebiliyorlardı nitekim sayıştay kanununun eski maddesi oranlarının hesabı ile ilgili hükmünde açıkça maliye bakanlığı kontenjanı ifadesini kullan maktadır bu suretle sayıştay ve maliye bakanlığı teşkilatında yetişmiş görevin gerektirdiği niteliklere sahip mesleğe ilişkin uygulama yeteneğini edinmiş elemanlar ve oranında sayıştay üyeliğinin tek kaynağını teşkil ediyordu sayıştay birinci başkanlığı ve sayıştay üyelerinin üçte biri için bu özel şartlar sayılı kanunla çok önemli derecede değiştirildi sayıştay kanununun maddenin ab bendine bakanlık ve valilikte ac bendine herhangi bir kamu kurumunda genel müdürlük veya başkanlık ve ba bendine sayıştay savcı yardımcılığı görevlerinde bulunmuş olmak eklenmek ve af bendi ad bendi olarak tamamen değiştirilerek herhangi bir bakanlığın teftiş kurulu veya maliye ve gümrük bakanlığı hesap uzmanları kurulup başkanlığı yapmış olmak yeterli sayılmak suretiyle kaynak maliye bakanlığı dışına kaydırıldı ve görevin gerektirdiği niteliklere ve mesleğe ilişkin uygulama yeteneklere sahip oldukları şüpheli yeni çevrelere yönelerek kaynak önemli ölçüde genişletildi öte yandan maddenin ae cc bentleri kaldırılmak suretiyle vergiler temyiz komisyonu başkanlığı daire başkanlığı ve üyeliği her ne kadar vergiler temyiz komisyonu sayılı kanunun inci maddesinin nci bendi ile kaldırılmış ise de bu komisyonun başkanları daire başkanları üyeleri vergi mahkemeleri yargıcı olarak görev yaptıkları için sayıştay birinci başkanı veya üyesi seçilmek niteliğini kazanmışlardı ai bendi değiştirilmek suretiyle maliye ve gümrük bakanlığı tetkik kurulu başkanlığın bankalar yeminli murakıplığı kurulu başkanlığı bd ve cd bentleri kaldırılmak suretiyle de maliye ve gümrük bakanlığı başmüfettişliği başhesap uzmanlığı bankalar yeminli başmurakıplığı cb bendi değiştirilmek suretiyle de maliye ve gümrük bakanlığı teşkilatına dahil genel müdür yardımcılığı görevlerinde bulunanların sayıştay birinci başkanı veya üyesi seçilme olanakları kaldırıldı başka bir ifade ile görevin gerektirdiği niteliklere sahip ve mesleğe ilişkin uygulama yeteneklerine sahip olanlar kaynak dışında bırakıldı bu durum artık hukuk veya siyasal bilgiler fakültelerinden mezun olmuş ve hatta yıl mali ve ekonomik konularla ilgili görevlerde çalışmış bir maliye ve gümrük bakanlığı başmüfettişi sayıştay üyeliğine seçilemeyeceği halde eğitim fakültesi mezunu bir milli eğitim bakanlığı müsteşar yardımcısı veya ilahiyat fakültesi mezunu bir genel müdür veya daha fenası spor akademisi mezunu bir genç eski bakan sayıştay üyesi ve sayıştay birinci başkanı seçilebileceklerdir sayıştayın bir yüksek mahkeme olup olmadığı olabilip olamayacağı anayasasının bu düzenleme şekline göre bile bir yüksek mahkeme sayılıp sayılmayacağı ve hatta anayasanın düzenleme şeklinin doğruluğu ve yerindeliği konusundaki tartışmalara girmeden sayıştayın anayasasından farklı olarak anayasanın yargı bölümünde düzenlenmiş olması inci maddeninesas sayısı karar sayısı birinci fıkrasında sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamak kanunlarla verilen hükme bağlama hakkında karar düzeltilmesi isteminde bulunabilirler bu kararlar dolayısıyla idari yargı yoluna başvurulamaz ifadeleri i̇kinci fıkrasının tamamı üçüncü fıkrasının mensuplarının nitelikleri başkan ve üyelerinin teminatı ifadesi nazarı itibara alındığında anayasasının sayıştayı denetleme ve inceleme mercii olmak yanında aynı zamanda bir yargı mercii olarak da örgütlediği kabul edilebilir konumuz bakımından önemi sebebiyle belirtelim ki bir merciin kaza organı olarak vasıflandırılabilmesi için kazai bir usul uygulamasından başka üyelerinin de bağımsız olması ve hakim niteliğini haiz ve hakim statüsünde bulunması da şarttır sayıştayın bir yargı mercii olduğu kabul edilince üyelerinin de bağımsız olması hakim niteliğini haiz ve hakim statüsünde olmaları gerekir bu sebepledir ki anayasanın maddesi sayıştayın kuruluşu işleyişi sayıştay mensuplarının nitelikleri ve başkan ve üyelerinin teminatının kanunla düzenler meşini öngörürken kanunkoyucuya geniş bir takdir yetkisi vermiş değildir gerçekten anayasasının sistematiğine göre sayıştay yargı bölümünde yer aldığına göre kanunkoyucu bu düzenlemeleri yaparken sayıştayın fonksiyonunun gerektirdiği zorunluluklar dışında nitekim anayasanın maddesinde i̇dari yargının özellikleri ve maddelerinde askerlik hizmetlerinin gereklerinin gözönünde tutulacağını öngörmüştür başka bir ifade ile bütçe yargısının özellikleri veya hesap mahkemesi olmanın gerekleri dışında anayasanın yargı bölümünün genel hükümlerini özellikle ve maddelerini gözönünde tutmak zorundadır kanunkoyucu anayasanın bu hükümlerine aykırı düzenlemeler yapamaz kanunkoyucu sayıştay meslek mensupları ile birinci başkan ve üyelerinin kaynağı başka bir ifade ile üyelerinin niteliklerini tayin ve tespit konusunda da geniş bir takdir yetkisine sahip bulunmamaktadır kanunkoyucu anayasanın maddesinde sözü edilen hakim niteliği kavramı ile bağlıdır kaldı ki yukarıda belirttiğimiz gibi bir kuruluşa yargı mercii diyebilmek için üyelerinin de bağımsız olması ve hakim niteliğini haiz ve hakim statüsünde bulunması da şarttır any mhk haziran kanunkoyucu nün sayıştay üyelerinin hakim niteliğini tayin ve tespit konusunda adli yargı hakimlerine göre takdir yetkisi bütçe yargısının özellikleri veya bir hesap mahkemesi olmanın gerekleri ile sınırlı bulunmaktadır gerçekten yargı organlarının görev alanları ve yapı türleri yönünden nesnel ayrılıkları yanında bu organlarda görev yapacak hakim ve savcıların öğretim eğitimleriyle yetişme düzeni bakımından ayrılıkları zaten gerekli bulunmaktadır nitekim anayasanın kamu hizmetlerine girme hakkım düzenleyen maddesine göre menfi bir şekilde ifade edilmiş olmakla birlikte kanun koyucu sayıştay üyeliğinin meliklerini tayin ve tespit ederken görevin gerektirdiği nitelikleri ayrıca aramak zorunda da bulunmaktadır gerçekten bu kimselerin görevlerini gereği gibi yerine getirebilmesi için bütün devlet görevlilerinde aranan belli yaşta ve sağlam olma koşullarından başka bir yandan ahlak ve seciye öbür yandan hukuki ve genel bilgi yönünden bir takım niteliklere sahip olmaları zorunludur any mhk kasım ve gene kanunkoyucu anayasanın maddesine göre hakimliğin bir meslek olduğunu gözönünde tutmak ve hukuki ve genel bilgi yönünden nitelikleri de belli bir genel öğrenim ve hukuk öğrenimi yapmış olma mesleğe ilişkin uygulama yeteneğini edinmiş bulunma yolunda açıklanabilecek temel kurallara uymak zorundadıresas sayısı karar sayısı sayıştay üyelerinin niteliklerini tespit ederken kanunkoyucu adliye hakimlerinin hukuk fakültesi mezunu olmaları yerine bu defa tıpkı sayılı sayıştay kanununun yukarıya açıklanan eski maddesinin numaralı bendinde veya danıştay üyeliği veya sayıştay savcısı ve savcı yardımcıları için olduğu gibi hukuk fakültesi veya programlarında hukuk bilgisine yer veren ve aynı zamanda ekonomi ve maliye alanlarında eğitim yapan iktisat ve siyasal bilgiler fakülteleri ile iktisadi ve ticari bilimler akademileri mezunu olmalarını yeterli sayacak bir takdir yetkisine sahip olabilip yeni maddede olduğu gibi herhangi bir yüksek öğrenimi yeterli göremez her ne kadar danıştay üyesi olabilmek için her hangi bir yüksek öğretim kurumundan mezun olmak yeterli görünüyorsa da danıştay kanununun maddesinin üçüncü bendine göre dava dairelerinde ayrılacak üyelerin hukuk veya hukuk bilgisine programlarında yer veren siyasal bilimler idari bilimler iktisat ve maliye alanlarında yüksek öğretim görmüş olmaları gerekir bunun gibi sayıştay üyeliği için görevin gerektirdiği niteliklerden biri olarak kabul edilmesi gereken ve sayılı sayıştay kanunu ile aranılan genel şartlardan biri olan mali ve iktisadi konularla ilgili görevlerde en az yıl başarı ile çalışmış olma şartının kaldırılması bakanlık valilik herhangi bir kamu kurumunda genel müdürlük veya herhangi bir bakanlıkta teftiş kurulu başkanlığı yapmış olmanın yeterli sayılması da mesleğe ilişkin uygulama yeteneğini edinmiş bulunma şartına da aykırı bulunmaktadır sayıştay üyeliğinin bugün üçte iki oranında asli kaynağını teşkil eden sayıştay meslek mensuplarından seçilen üyeleri sayıştayın denetim inceleme ve yargılama fonksiyonu ile uyumlu görevin gerektirdiği niteliklere sahip ve mesleğe ilişkin uygulama yeteneği edinmiş kişilerdir nitekim sayılı sayıştay kanununun dokuzuncu maddesine göre sayıştay denetçi yardımcılığına atabilmek için hukuk siyasal bilgiler iktisat fakülteleri ile iktisadı ve ticari ilimler akademilerinden birini bitirmiş olmak şart olduğu gibi yapılacak yarışma sınavını da kazanmaları şarttır adaylık döneminde mesleki eğitim de gören denetçi yardımcılarının denetçi olarak atabilmeleri için bu eğitim sonunda yapılacak sınavı da başarmaları ve bilgi çalışma ve ahlak bakımından elverişli görülmeleri gerekir raportör uzman denetçi başdenetçi ve denetçilerin tek kaynağı bu şekilde seçilen ve yetiştirilen denetçi yardımcılarıdır sayıştay kanununun maddesinin bendinin paragrafına göre de meslek mensuplarının sayıştay üyeliğine seçilebilmesi için birinci sınıfa ayrılmış bu sınıfa ayrılma niteliklerini daha sonra kaybetmemiş ve bu sınıfta en az dört yıl görev yapmış olmaları da gereklidir bir sayıştay meslek mensubunun sayıştay üyeliğine seçilebilmesi için belli mesleki ve ahlaki niteliklere sahip olması ve meslekte en az yıl çalışmış olması da gereklidir bunun gibi sayıştay üyeliğinin bir diğer kaynağı olan sayıştay savcısı ve savcı yardımcılarının da aynı yüksek öğretim kurumlarından mezun olduktan sonra mali ve iktisadi konularla ilgili görevlerde en az on yıl başarı ile çalışmış olmaları da şarttır sayıştay savcısı ve yardımcıları ve sayıştay üyeliğinin üçte iki oranında asli kaynağını teşkil eden sayıştay meslek mensupları hakkındaki bu düzenleme yukarıda açıkladığımız hakimlik niteliği görevin gerektirdiği nitelikler ile mesleğe ilişkin uygulama yeteneğini edinmiş bulunma temel kurallarına uygun bulunmaktadır sonuç itibariyle aynı niteliklerin sayıştay meslek mensupları dışındaki üyeler için de aranması anayasal bir zorunluk olduğu halde aramayan ve hatta bu niteliklere sahip olan bir kesimi kaynak dışına çıkaran sayılı sayıştay kanununun sayıştay birinci başkanı ve üyelerinin niteliklerini düzenleyen maddesini değiştiren sayılı kanunun maddesininesas sayısı karar sayısı anayasanın kamu hizmetlerine girme hakkını düzenleyen ve hakimlik mesleğini düzenleyen ve sayıştayı düzenleyen maddelerine aykırıdır bu nedenle iptali gerekir görevin gerektirdiği nitelik her görev her meslek ve işte aranırken sayıştaya üye seçiminde buna özen gösterilmemesi kanun önünde eşitlik ilkesine aykırıdır bu nedenle iptali gerekir sayılı sayıştay kanununun sayılı yasayla değişik maddesinde sayıştay üyesi olabilmenin genel ve özel koşulları sayılmıştır bu maddenin birinci fıkrasında sayılan yüksek öğretim kurumlarını bitirmek ve yıllık hizmeti bulunmak genel koşul olarak öngörülmüştür bu genel koşulların arasında bitirilen yüksek öğretimin süresi belirtilmemiştir bu hükme göre yüksek öğretim süresi ne olursa olsun diğer koşulları taşıyan adayların üye seçilme hakkı bulunmaktadır sayılı yasadan önce yürürlükte olan sayılı divanı muhasebat kanunu üye olabilmek için yüksek öğrenim görmüş olma koşulunu da getirmemişti bu yüzden sayılı yasanın geçici maddesine konulan bir hükümle sayılı yasa ile kazanılan haklar saklı tutulmuştur sayılı yasada belirtilen yüksek öğretim kurumlan ile denkliği milli eğitim bakanlığınca onanmış diğer yüksek öğretim kurumlarından mezun olmayı yeterli görüp ayrıca yüksek öğretimin süresi ile ilgili bir koşul getirmediği için yıldan az süreli yüksek öğretim mezunu olanlara da üye seçilme hakkı tanınmıştır örneğin yıl süreli yüksek iktisat ve ticaret okulunu bitirenler bu haktan yararlanmışlardır bu okullar sonradan yıl süreli i̇ktisadi ve ticari ilimler akademisine dönüştürülmüşlerdir yıldan az süreli yüksek öğrenim görenler sayılı yasanın verdiği hakla defalarca seçimlere katılmışlar ve üye seçilmişlerdir yapılan tarihli seçimde de bu gibiler üye olmuşlardır daha sonra sayılı yasanın maddesinde sayılı yasayla yapılan değişiklikler üye seçilebilmenin genel koşulları arasında en az yıllık yüksek öğrenimi bitirme koşulu konulmuştur bu yasakoyucunun tercih hakkının yansımasıdır değişiklikten sonra üye seçilme hakkını kazanmada bir koşul olarak öngörülmesinin hukuka aykırı bir yanı yoktur ne var ki anılan hüküm sayılı yasada bir geçici madde bulunmadığı için bu değişiklikten önce hakkı kazananlara da uygulanacaktır işte bu yüzden sayılı yasanın maddesine getirilen sözkonusu düzenleme kazanılmış hakların saklı olması dolayısıyla hukuk devleti ilkesine aykırılık oluşturmaktadır bilindiği gibi anayasa mahkemesinin yerleşik kararlarından günlü sayılı kararı rg anayasanın maddesinin hukuk devleti olmayı cumhuriyetin nitelikleri arasında saydığı devlet faaliyetlerinin hukuk kurallarına uygun olması için kazanılmış haklara saygı duyulmasının gerektiği kabul edilmiştir yine bu kararlarda kazanılmış bir haktan söz edilebilmesi için bu hakkın yeni yasadan önce yürürlükte olan kurallara göre bütün sonuçlarıyla fiilen elde edilmiş olmasının gerektiği belirtilmiştiresas sayısı karar sayısı sayılı yasa değişikliğinden önce sayılı yasanın maddenin yüksek öğrenim koşulunda süre getirmediğine ve bu nedenle birçok dört yıldan az süreli yüksek okulu bitirenler fiilen üye seçimlerine katıldıklarına göre üye seçimine aday olabilme ve katılma hakkı son değişiklikten önce yürürlükte olan kurallara göre bütün sonuçlarıyla fiilen elde edilmiş bir hak olmaktadır hukuki ifadesiyle bu hak bir kısım sayıştay meslek mensubu için kazanılmış hak olmuştur sayılı yasanın maddeye getirdiği en az dört yıllık yüksek öğrenimi bitirmesi biçimindeki düzenleme değişiklikten önce var olan hakkı bütün sonuçlarıyla kazanmış olanların kazanılmış haklarını ellerinden almaktadır bu yüzden söz konusu düzenleme anayasanın maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesine aykırı düşmektedir bu nedenle iptali gerekir yasanın nci maddesinin anayasaya aykırılığı sorunu yukarıda sunduğumuz gibi sayıştay bir yüksek mahkeme niteliğindedir bu nedenle anayasanın maddelerindeki mahkeme bağımsızlığı yargıç bağımsızlığı yargı güvencesi yargıcın anayasaya kanunlara ve vicdani kanaatine göre karar vermesi gibi ana esaslar sayıştay ve onun yargı görevi yapan mensupları için de geçerlidir yukarıda madde ile ilgili gerekçelerimizde belirtildiği gibi yargıçlık görevinin gerektirdiği niteliklere sahip olmayanlar arasından bir siyasi partinin çoğunluğunun tekelinde olan seçimle sayıştay gibi bir mahkemeye başkan seçilmesi anayasanın ve maddelerindeki esaslarla bağdaşamaz gerek bu nedenler ve gerekse konunun analizi başlığı altında sunduğumuz bölümlerde gösterilen nedenler karşısında yasanın maddesi anayasanın belirtilen maddelerine aykırıdır iptali gerekir yine aynı madde ile birinci başkanın görev süresi dört yıl olarak belirlenmiştir birinci başkanın her dört yılda bir bir siyasi parti çoğunluğunca seçilmesi siyasi partinin seçilen başkan üzerindeki etkinliğini ve bu şahsın siyasi partiye bağımlılığını daha da arttıran ve pekiştiren bir düzenlemedir bu açıdan da yasanın bu maddesi anayasanın ve maddelerine aykırıdır iptali gerekir sayıştayın kendi başkanını kendisinin seçmesi esasını ortadan kaldırmaktadır mahkemenin kendi başkanını kendisinin seçmesi esası mahkeme ve başkan için bir teminat güvence esası oluşturmaktaydı bu madde bu esası ortadan kaldırdığı için de anayasanın ve maddelerine aykırıdır i̇ptali gerekir konunun analizi bölümünde gerekçesi ile birlikte sunulduğu gibi sayıştay hem bir yüksek mahkeme hem de yürütmenin daha doğrusu siyasal iktidarın ve ona bağlı idarenin hesaplarını denetleyen bir denetim organıdır böyle bir organın başkanının yürütme organının bir başka deyişle siyasal iktidarın karşısında bağımsız yansız ve güvenli olması gerekiresas sayısı karar sayısı yine yukarıda da sunduğumuz gibi sayıştay birinci başkanının bu yasanın maddesindeki seçim sistemi yargı görevi ve denetim görevini bağımsız yansız ve güvenli biçimde yerine getirmeyi büyük ölçüde engelleyebilecek ve hatta ortadan kaldırabilecek bir nitelik taşımaktadır bir siyasi partinin inisiyatifi ve iradesi ile seçilerek siyasi partinin partizan emelleri ve siyasal amaçlarına aykırı davranabilmek her zaman olası değildir böyle bir organın kararları her zaman kuşku ile karşılanmak durumundadır gerek bu nedenler gerekse daha yukarıki bölümlerde sunduğumuz durumlar karşısında yasanın maddesi anayasanın maddesine açıkça aykırıdır iptali gerekir bilindiği üzere anayasanın maddesi hiçbir kimse veya organ kaynağını anayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz demektedir yukarıda konunun analizi bölümünde ayrıntılı biçimde sunulduğu üzere meclis komisyonları asli birtakım yetkilere sahip bulunmamaktadırlar daha evvel çift meclisli sistemde bütçe komisyonuna böyle bir işlev verilmesinin bir zorunluluktan doğduğunu da yukarıda sunmuştuk belli bir sürede tbmmnin komisyonda yapılan seçimi onamaması halinde komisyonda yapılan seçimin kesinleşmesi gibi bir esasın getirilmesi komisyona anayasa tarafından verilmemiş bir yetki kullandırmaktan başka bir şey değildir bu nedenle ve konunun analizi bölümünde sunduğumuz durumlar karşısında yasanın maddesi anayasanın maddesine de aykırıdır iptali gerekir yasanın maddesinin anayasaya aykırılığı yasanın maddesinde yukarıdaki bölümlerde de sunduğumuz gibi başvuru süresinin bitiminden itibaren altmış gün içinde aday seçimini sonuçlandıramadığı takdirde tbmm plan ve bütçe komisyonu sayıştay genel kurulunca aday adaylıkları kabul edilmiş olanlar arasından seçimi doğrudan yapar çalışmaya ara verme müddeti bu sürenin hesabında nazara alınmaz boş üyelik sayısının altıdan fazla olması halinde tbmm plan ve bütçe komisyonu müracaatları kabul ederek seçimi doğrudan yapar tbmm plan ve bütçe komisyonunca yapılacak seçimde birinci fıkrada belirtilen oranlar aynen uygulanır seçim madde esaslarına göre yapılır denmektedir görülüyor ki burada seçim yine bir siyasi partinin plan ve bütçe komisyonundaki çoğunluğunun tekeline bırakılmıştır belli sürede seçimin gerçekleştirilmemesi gibi bir gerekçe ile seçim yetkisi komisyona devredildiği gibi boşalan üye sayısının altından fazla olması gibi anlamsız bir gerekçe ve durum nedeniyle de seçim yetkisi doğrudan plan ve bütçe komisyonuna terk edilmektedir plan ve bütçe komisyonunca yapılan seçim tbmmnce iki ay içerisinde onaylanmadığı takdirde bu seçimin kesinleşeceği esası burada da geçerli olmaktadıresas sayısı karar sayısı a konunun analizi bölümünde ayrıntılı biçimde vurguladığımız nedenlerle sayıştay bir yüksek yargı organıdır bu nedenle gerek mahkeme bağımsızlığı ve gerekse yargı ve yargıç güvencesi yargıcın anayasaya kanunlara ve vicdani kanaatine göre karar vermesi esasları sayıştay ve onun yargı görevini yapan mensupları için de geçerlidir yasanın maddesinde ayrıntılı biçimde sunduğumuz üzere sayıştayın görev alanına giren konularda yargıçlık görevinin gerektirdiği nitelikleri taşımayan insanlar arasından doğrudan doğruya bir siyasi partinin iradesine tekeline verilen bir seçim yoluyla seçim yapılması seçileni siyasi partinin partizan emellerine ve siyasal amaçlarına her zaman karşı koymasını dürüst ve objektif yansız ve güvenli davranmasını engelleyen zaafa uğratan bir etki yapacaktır en azından kuşku uyandırarak yargıya güveni sarsacaktır gerek konunun analizi bölümünde ve gerekse bir önceki bölümde sunduğumuz gerekçeler bu bölümde sunduğumuz nedenler karşısında yasanın maddesi tümüyle anayasanın ve maddelerine aykırı sonuçlar doğuracağından maddenin iptali gerekir yasanın maddesinin anayasanın maddesine aykırılık bölümünde konunun analizi bölümünde sunduğumuz gerekçeler tümüyle burada da aynen geçerli bulunmaktadır bu şekilde bir seçim sistemi ile gelen kişi yürütme karşısında kendisinden beklenen yansızlığı bağımsızlığı ve objektif davranışı her zaman gösteremeyecektir yargı görevini yargıçlık mesleğinin gereklerine göre yerine getiremeyecektir etkili ve gerçekçi bir denetim yapma azmi ve moralini her zaman bulamayacak veya bulamama durumunda kalabilecektir konunun analizi bölümünde sunduğumuz nedenlerle yasanın maddesine ilişkin bölümde sunduğumuz durumlar ve bu bölümde gösterdiğimiz gerekçeler karşısında yasanın maddesinin tamamı anayasa nın maddesine açıkça aykırıdır bu nedenle yasanın maddesinin iptali gerekir yukarıdaki bölümlerde gerek konunun analizi ve gerekse bir önceki maddenin iptal gerekçesinde de belirttiğimiz üzere meclis komisyonları asli bir takım yetkilere sahip bulunmamaktadır sayıştay gibi bir yüksek yargı organına komisyonca seçim yapılması ve meclisce onanmaması halinde bu seçimlerin kesinleşmesi komisyona bir asli yetki verilmiş olduğunun açık göstergesini oluşturmaktadır yukarıdan beri sunulan nedenler karşısında yasanın maddesi anayasanın maddesine de aykırıdır iptali gerekir yasanın geçici inci maddesinin anayasaya aykırılığı yasanın geçici maddesi yasanın ve maddelerindeki tüm anayasaya aykırılıkları içermektedir bu aykırılık ve gerekçeleri dilekçemizin bu bölümünde de tekrarlara mey