esas sayısı karar sayısı  i̇tiraz konusu kural anayasaya aykırıdır şöyle ki i̇dare hukukumuza göre idari işlemler hukuka uygunluk karinesinden yararlan makta olup idari işlemlerin hukuka aykırı oldukları yargı yerlerince tespit edilmelerine kadar idari işlemler bu karineden yararlanmakta ve herhangi ikinci bir irade olmaksızın hukuk aleminde etki doğurmaya devam etmektedirler buna rağmen bu karine idari iş lemlerin hukuka aykırı oldukları iddiasıyla yargıya başvurulmasını engellememekte olup anayasanın maddesi hükmüne göre idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır bu şekilde dava edilen idari işlemlerin hukuka uygun olup olmadıkları yönünden yapılacak bir muhakeme sonucunda ilk derece yargı mercilerince verilecek olan kararlar da herhangi ikinci bir iradeye gerek duymaksızın hukuk aleminde etki doğururlar ancak kural olarak ilk derece mahkemelerince verilen nihai kararlara karşı temyiz ya da itiraz yoluyla bir üst yargı merciine başvurulması mümkündür zira bu demokratik hukuk sis temlerinin bir gereği olduğu gibi anayasanın maddesinde danıştay idari mah kemelerce verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı karar ve hüküm lerin son inceleme merciidir denmek suretiyle de genel geçer bu kural anayasal bir hal de almıştır buna göre kural olarak ilk derece idari yargı mercileri tarafından verilen kararla rına karşı istinaf veya temyiz yolu açık olmalıdır bu şekilde ilk derece mahkemelerinin vermiş olduğu kararların hukuka uygun olup olmadıklarının denetiminin yapılmasının sağlanmasının yanı sıra ülke çapında bir içtihat birliği de sağlanmaya çalışılmakta en azından birbirine aykırı çok fazla sayıda içtihat olmaması sağlanarak vatandaşların hangi durumda hangi hukuki sonuca muhatap olacaklarını en azından yaklaşık olarak bilmeleri sağlanmaya çalışılmaktadır fakat bu durum ilk derece mahkemelerinden verilen her türlü kararın mutlaka temyiz ya da istinaf yolunun açık olması gerektiğini aksi bir durumun her halde ana yasaya aykırı olduğunu göstermez nitekim hukukumuzdaki kural yukarıda belirtildiği gibi olsa da istisnai bazı durumlarda bazı mahkemelerce bazı konular hakkında verilecek olan kararların kesin olacağına dair kanuni düzenlemeler de mevcuttur bu düzenlemeler ise ekseriyetle parasal olarak belirlenmekte bazen de yabancılar hukuku gibi vatandaş ları doğrudan etkilemeyen konularda olmaktadır parasal miktar dikkate alınarak yapılan düzenlemelerde ise ortalama bir vatandaşın bir şekilde ödemek zorunda kalması halinde maddi olarak çok fazla etkilenmeyeceği miktarları aşmayan davalarda ilk derece mahke melerince verilen kararların kesin olduğu yönünde düzenlemeler yapılabilmektedir bu şekilde yoğun iş yükü altında olan üst yargı mercilerinin iş yükü hafifletilmeye çalışıla rak daha büyük miktarlı bireyi ve dolayısıyla da toplumu etkileme kabiliyeti daha büyük olan davaların temyizi veya istinafının daha hızlı ve daha verimli bir şekilde karara bağ lanmasının sağlanması suretiyle toplumun hukuku ile bireyin hukuku arasındaki adil denge bu şekilde de tesis edilmeye çalışılmaktadır ancak itiraz konusu kural sayılı kanunun maddesine göre verilen nispi yani miktarı önceden kestirilemeyen olaydan olaya miktarı değişkenlik gösteren idari para cezaları hakkında açılacak davalarda verilecek kararların kesinliğini öngörmekte olup bunun yukarıda belirtilen hukuk ve anayasa kuralının müsaade ettiği sınırları aştığı açıktır zira söz gelimi bir olayda kesilmesi gereken para cezası tl olabilirken başka bir olayda kesilen para cezası miktarı tl hatta daha yüksek miktar içerebilmektedir nitekim mahkememizde açılan benzer pek çok dava bulunup bunların her birindeki ceza miktarı birbirinden farklıdır diğer yandan anılan maddenin sayılı kanunla değişmeden önceki başlığı denetim faaliyetinin durdurulması ve izin belgesinin iptali şeklindeyken ve içeriği de yapı denetim kuruluşlarından bu kanunda öngörülen esaslara göre denetim görevini yerine getirmedikleri anlaşılanların veya son üç yıl içerisinde üç defa olumsuz sicil alan ların veyahut üncü maddenin son fıkrası ile ncı maddenin birinci fıkrası hükümlerine aykırı hareket ettiği belirlenenlerin denetim faaliyeti yapı denetim komisyonunun teklifi üzerine bakanlıkça bir yıla kadar durdurulur ve belgesi geçici olarak geri alınır durdurma kararı resmî gazetede ilan edilir ve sicillerine işlenir denetim faaliyetinin geçici olarak durdurulmasına neden olan yapı denetim kuruluşunun mimar ve mühendisleri bu süre içerisinde başka ad altında dahi olsa hiçbir denetim faaliyetinde bulunamaz geçici dur durmaya neden olan mimar ve mühendisler bakanlıkça ilgili meslek odasına bildirilir meslek odaları bu kişiler hakkında kendi mevzuatına göre işlem yapar faaliyeti üç defa durdurulan yapı denetim kuruluşunun denetim faaliyetine son verilir ve izin belgesi bakanlıkça iptal edilir i̇zin belgesi iptal edilen yapı denetim kuruluşunun kusurları mahkeme kararı ile kesinleşen mimar ve mühendisleri başka bir yapı denetim kuruluşunda görev almaları halinde görev aldıkları bu kuruluşa izin belgesi verilmez verilmişse iptal edilir denetim faaliyeti geçici olarak durdurulan veya izin belgesi iptal edilen yapı de netim kuruluşu hakkındaki bu karar ilgili idareye bildirilir ve denetimini üstlendiği yapı ların devamına izin verilmez bu durumda yapım faaliyetine devam edilebilmesi için yapı sahibince başka bir yapı denetim kuruluşunun görevlendirilmesi zorunludur şek lindeyken sayılı kanunun maddesiyle madde başlığı i̇dari müeyyideler ve teminat şeklinde içeriği de yapı denetim kuruluşlarından bu kanunda ve ilgili mevzu atta öngörülen esaslara göre denetim görevini yerine getirmedikleri tespit edilenlere tes pit edilen fiil ve hâllerin durumuna göre aşağıdaki idari yaptırımlar uygulanır denetim personelinin görevi başında bulunmaması veya yapı denetim kurulu şunun denetim personeline görevi ile ilgili yazılı olarak bilgi vermediğinin anlaşılması mevzuatın öngördüğü evrakın tanziminde eksiklik veya kusur bulunması nci maddenin dördüncü fıkrasının veya bendinde belirtilen görevlerin yerine getirilmemesi hâllerinde tespite konu yapının yapı denetimi hizmet sözleşmesi bedelinin u kadar idari para cezası hataların yapının taşıyıcı sistemini etkilememesi kaydı ile nci maddenin dör düncü fıkrasının veya ile bentlerinde belirtilen görevlerin yerine getirilmediği nin tespiti hâlinde tespite konu olan yapı denetimi hizmet sözleşmesi bedelinin si kadar idari para cezası verilir nci maddenin dördüncü fıkrasının veya veya veya bentlerinde belirtilen görevlerin yerine getirilmediğinin tespiti hâlinde tespite konu yapının yapı de netimi hizmet sözleşmesi bedelinin u kadar idari para cezası verilir yapı denetim kuruluşlarına denetim sorumluluğunu üstlendiği bir işe yönelik ya pılacak tespitler doğrultusunda yukarıdaki bentlerde belirtilen idari müeyyidelerden bir den fazla cezanın verilmesinin gerekmesi hâlinde işe ait yapı denetim hizmet sözleşme sinin en fazla si kadar idari para cezası verilir aşağıda belirtilen denetim hizmetinin bu kanunda yazılı asgari hizmet bedelinden düşük bir be del ile üstlenildiğinin tespit edilmesi yapı sahibinden veya vekilinden yapı denetim hesabına yatırılmaksızın yapı denetimi hizmet bedeli alındığının tespit edilmesi hâllerinde üstlenilen denetim işlerinin tamamına ait yapı denetimi hizmet sözleş mesi bedelleri toplamının ü kadar idari para cezası verilir ncı maddenin birinci fıkrası hükmüne aykırı hareket edilmesi hâlinde üstleni len denetim işlerinin tamamına ait yapı denetimi hizmet sözleşmesi bedelleri toplamı nın si kadar idari para cezası verilir aşağıda belirtilen hataların yapının taşıyıcı sistemini etkilemesi hâlinde nci maddenin dördüncü fıkrasının veya ile bentlerinde belirtilen görevlerin yerine getirilmemesi üncü maddenin beşinci fıkrasının birinci cümlesi hükmüne aykırı hareket edilmesi yapı denetim kuruluşuna son bir yıl içinde üç defa idari para cezası uygulan ması hâllerinde cezayı gerektiren fiil ve hâlin yetkililer tarafından yapılan inceleme ve denetimlerle tespit edilip öğrenilmesinden veya son idari para cezasının tebliğinden iti baren i̇l yapı denetim komisyonunun teklifi üzerine bakanlıkça bir yıl yeni iş almaktan men cezası verilir yeni iş almaktan men yönünde verilen ilk cezanın ilan edilmesinden sonra yeni iş almaktan men yönünde cezayı gerektiren ikinci bir fiilin işlenmesi ve bundan dolayı ceza verilip ilan edilmesinden sonra üçüncü defa yeni iş almaktan men yönünde ceza vermeyi gerektiren bir fiilin işlenmesi ve bundan dolayı da ceza verilip ilan edilmesi hâlinde son ilan tarihinden itibaren merkez yapı denetim komisyonunun teklifi üzerine bakanlıkça yapı denetim kuruluşunun izin belgesi iptal edilerek faaliyetine son verilir ve teminatı irat kaydolunur yapı denetim kuruluşunun üncü maddenin beşinci fıkrasının ikinci cümlesi hük müne aykırı hareket eden veya yapı denetim kuruluşunda görevli iken laboratuvar kuru luşlarında da görev alan mimar ve mühendislerine i̇l yapı denetim komisyonunun teklifi üzerine çevre ve şehircilik i̇l müdürlüğünce türk lirası idari para cezası verilir i̇dari para cezası cezayı gerektiren fiil ve hâlin yetkililer tarafından yapılan ince leme ve denetimlerle tespit edilmesini müteakip yapı denetim kuruluşunun ve ilgililerin savunmaları alınarak verilir ve yazılı olarak tebliğ edilir i̇dari para cezasına karşı on beş gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz edi lebilir bu süre içinde itiraz yoluna başvurulmaması hâlinde idari para cezası kesinleşir i̇tirazlar zaruret olmayan hâllerde evrak üzerinde incelenerek en kısa süre içinde karara bağlanır i̇tiraz üzerine verilen mahkeme kararları kesindir yeni iş almaktan men ve faaliyetine son verme cezalarına dair işlemler resmî gazetede ilan edilir yeni iş almaktan men cezası yapı denetim kuruluşunun denetimindeki diğer işle rin devamına mani değildir ancak yapı denetim kuruluşuna yeni iş almaktan men cezası verilmesine esas olan yapım işinin devam edebilmesi için yapı sahibi tarafından başka bir yapı denetim kuruluşu görevlendirilmedikçe ilgili idare tarafından işin devamına izin verilmez faaliyete son verme cezası verilen hâllerde de yapı denetim kuruluşunun de netimini üstlendiği yapıların devamına yeni yapı denetim kuruluşu görevlendirilmedikçe ilgili idare tarafından izin verilmez yeni iş almaktan men cezası alan yapı denetim kuruluşunun ortakları ceza süresi içinde faaliyete son verme cezası alan yapı denetim kuruluşunun ortakları ise üç yıl süre içinde herhangi bir yapı denetim veya laboratuvar kuruluşunda idari veya teknik bir görev alamaz ve başka bir yapı denetim veya laboratuvar kuruluşunun ortağı da olamaz yapı denetim kuruluşuna üç defa idari para cezası verilmesine sebep olduğu anla şılan denetçi mimar ve denetçi mühendislerin belgeleri merkez yapı denetim komisyo nunun kararı ile iptal edilir bu suretle belgesi iptal edilen denetçi mimar ve denetçi mü hendisler üç yıl süre ile herhangi bir yapı denetim veya laboratuvar kuruluşunda idari veya teknik bir görev alamaz ve başka bir yapı denetim veya laboratuvar kuruluşunun ortağı da olamaz yapı denetim kuruluşuna üç defa idari para cezası verilmesine sebep olduğu anla şılan teknik personel üç yıl süre ile herhangi bir yapı denetim veya laboratuvar kurulu şunda idari veya teknik bir görev alamaz ve başka bir yapı denetim veya laboratuvar ku ruluşunun ortağı da olamaz laboratuvar kuruluşlarının personel tesis makine teçhizat ve kalite kontrol sis teminde olumsuz yönde bir değişiklik olduğunun veya gerçekleştirilen deneylerin belir lenmiş teknik kritere uygun olmadığının veya bu kanunda ve ilgili mevzuatta belirtilen hükümlere aykırı hareket edildiğinin tespit edilmesi hâlinde tespit edilen fiil ve hâllerin durumuna göre i̇l yapı denetim komisyonunun teklifi üzerine çevre ve şehircilik i̇l mü dürlüğünce laboratuvarların kalite sistemine ilişkin idari ve teknik şartlar bakımından tes pit edilen aykırılıklar için uyarma cezası verilen ilk uyarma cezasının tebliğ edilmesinden sonra aynı türden cezayı ge rektiren ikinci bir fiilin işlenmesi ve bundan dolayı ceza verilip tebliğ edilmesinden sonra üçüncü defa uyarma cezası vermeyi gerektiren bir fiilin işlenmesi ve bundan dolayı da ceza verilip tebliğ edilmesi hâlinde laboratuvar kuruluşuna türk lirası idari para cezası alet ve cihaz kalibrasyonlarının zamanında yaptırılmaması veya kür havuzla rında veya kür odalarında kür şartlarına uyulmaması veya şantiye mahallinde alınan taze beton numunelerinin zamanında toplanmaması veya karot numunesi alınması sırasında laboratuvar denetçisinin hazır bulunmaması veya laboratuvar kuruluşunun deney kapsam listesindeki deneyler hariç olmak üzere deney raporlarında bakanlık logosunun kullanıl ması veya numune kayıt ve rapor defterinde boşluklar bulunması hâllerinde laboratuvar kuruluşuna türk lirası idari para cezası verilir bu fıkranın bendine göre verilen ilk cezanın tebliğ edilmesinden sonra aynı türden cezayı gerektiren ikinci bir fiilin işlenmesi ve bundan dolayı ceza verilip tebliğ edilmesinden sonra üçüncü defa aynı cezayı vermeyi gerektiren bir fiilin işlenmesi ve bundan dolayı da ceza verilip tebliğ edilmesi hâlinde i̇l yapı denetim komisyonunun teklifi üzerine bakanlıkça bir yıl yeni iş almaktan men cezası verilir aşağıda belirtilen bu fıkranın bendine göre verilen cezanın ilan edilmesinden sonra aynı tür den cezayı gerektiren ikinci bir fiilin işlenmesi ve bundan dolayı ceza verilip ilan edilme sinden sonra üçüncü defa aynı türden ceza vermeyi gerektiren bir fiilin işlenmesi ve bun dan dolayı da ceza verilip ilan edilmesi laboratuvar kuruluşunun idarelere veya şahıslara verdiği deney raporlarının gerçeği yansıtmayan sonuçlar ihtiva ettiğinin tespit edilmesi hâllerinde merkez yapı denetim komisyonunun teklifi üzerine bakanlıkça labo ratuvar kuruluşunun izin belgesi iptal edilerek faaliyetine son verilir sözleşmesi feshedi lir ve teminatı irat kaydolunur üçüncü dördüncü ve beşinci fıkra hükümleri laboratuvar kuruluşu hakkında uy gulanan idari müeyyideler için de geçerlidir yeni iş almaktan men cezası alan laboratuvar kuruluşunun ortakları ceza süresi içinde faaliyete son verme cezası alan laboratuvar kuruluşunun ortakları ise üç yıl süre içinde herhangi bir yapı denetim veya laboratuvar kuruluşunda idari veya teknik bir görev alamaz ve başka bir yapı denetim veya laboratuvar kuruluşunun ortağı da olamaz laboratuvar kuruluşuna üç defa idari para cezası verilmesine sebep olduğu anla şılan denetçi mühendislerin belgeleri merkez yapı denetim komisyonu tarafından iptal edilir bu suretle belgesi iptal edilen denetçi mühendisler üç yıl süre ile herhangi bir yapı denetim veya laboratuvar kuruluşunda idari veya teknik bir görev alamaz ve başka bir yapı denetim veya laboratuvar kuruluşunun ortağı da olamaz laboratuvar kuruluşuna üç defa idari para cezası verilmesine sebep olduğu anla şılan teknik personel üç yıl süre ile herhangi bir yapı denetim veya laboratuvar kurulu şunda idari veya teknik bir görev alamaz ve başka bir yapı denetim veya laboratuvar ku ruluşunun ortağı da olamaz i̇lgili meslek odaları yapı denetim veya laboratuvar kuruluşlarına bu madde uya rınca idari yaptırım uygulanmasına sebep olan denetçi mimar ve mühendisler ile diğer mimar ve mühendisler hakkında kendi mevzuatına göre cezai işlem yaparak neticesini merkez yapı denetim komisyonuna bildirir laboratuvar kuruluşlarının veya denetçi mimar ve denetçi mühendislerin izin bel gesi alma safhasında gerçeğe aykırı belge düzenlediğinin izin belgesi verildikten sonra anlaşılması hâlinde izin belgesi derhâl iptal edilir yapı denetim kuruluşlarına denetim sorumluluğunu üstlendiği bir işte yeni bir iş almaktan men cezası almasını gerektiren nci maddenin dördüncü fıkrasının ve ile bendine aykırı hareket ettiğinin aynı anda tespit edilmesi hâlinde bir kez yeni iş almaktan men cezası verilir laboratuvar kuruluşlarına uyarı cezası vermeyi gerektiren birden fazla fiilin aynı anda tespit edilmesi hâlinde kuruluşa idari para cezasına esas olmak üzere tek bir uyarı cezası uygulanır laboratuvar kuruluşlarına idari para cezası vermeyi gerektiren birden fazla fiilin aynı anda tespit edilmesi hâlinde kuruluşa en fazla türk lirası idari para cezası verilir bu kanun kapsamında verilecek idari para cezaları i̇l yapı denetim komisyonu nun teklifi üzerine çevre ve şehircilik i̇l müdürlüğünce verilir ve verilen idari para ceza ları tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir bu kanuna göre yapı denetim izin belgesi ve laboratuvar izin belgesi verilmesi sürecinde bakanlıkça teminat alınır teminatın türü tutarı iadesi ve irat kaydedilmesine ilişkin usul ve esaslar bakanlıkça hazırlanan yönetmelik ile belirlenir şeklinde değişti rilmiştir görüleceği üzere maddenin ilk halinde para cezası müeyyidesi bulunmamakta olup maddenin ilk halinde faaliyetin geçici olarak durdurulması ve belgenin geçici olarak geri alınmasından başlayıp giderek ağırlaşan müeyyideler öngörülmüş ve bu müeyyideler hakkında açılacak dava süreçleriyle ilgili herhangi bir kısıtlayıcı düzenleme öngörülme miştir maddenin sayılı kanunun maddesiyle değişik son halinde ise yapı denetim kuruluşları hakkındaki müeyyideler para cezasından başlatılmış ancak para ce zalarının devamında para cezalarıyla bağlantılı olarak daha çeşitli olan daha fazla kişiyi etkileyen ağır müeyyideler öngörülmüş müeyyideler hakkında açılacak davalardan para cezalarına karşı açılacak davalarda ilk derece mahkemelerince verilecek kararların kesin olduğu belirtilmiştir fakat maddede her ne kadar da müteakip müeyyideler hakkında açılacak davalarla ilgili bir kısıtlama getirilmemişse de bütün müeyyidelerin temeli olan para cezalarına karşı açılacak davalarda getirilen kısıtlamanın diğer müeyyideler hak kında açılacak davaları da etkileyeceği tabiidir dolayısıyla bir ticari faaliyetin bir meslek ve sanatın icrasının kısıtlanmasına ve hatta durdurulmasına kadar varabilen ağır sonuçlara yol açabilecek olan para cezalarına karşı açılacak davalarda verilecek kararların kesinliğine dair olan itiraz konusu kuralın anayasanın müsaade ettiği sınırları aştığı açıktır bu durumda anayasanın maddesinde türkiye cumhuriyetinin toplumun huzuru milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde insan haklarına saygılı atatürk milli yetçiliğine bağlı başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan demokratik laik ve sosyal bir hukuk devleti olduğu ifade edildiğine göre hukuk devleti de eylem ve işlemleri hu kuka uygun insan haklarına dayanan bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren her alanda eşitliği gözeten adaletli bir hukuk düzeni kurup sürdürmekle kendisini yükümlü sayan hukuk güvenliğini sağlayan bütün etkinliklerinde hukuka ve anayasaya uyan işlem ve eylemleri bağımsız yargı denetimine bağlı olan devlet olduğuna göre itiraz ko nusu kuralın doğurduğu sonuçlar itibariyle anayasanın maddesine aykırı olduğu so nucu da ortaya çıkmaktadır diğer yandan anayasanın maddesinin aktarılan hükmüne göre idari yargı sistemimiz tek dereceli bir sistem değildir dolayısıyla anayasanın maddesine ay kırı olan itiraz konusu kanun hükmünün anayasada çok dereceli öngörülen bir sistemin sonraki derecelerine ulaşma imkanını ortadan kaldırarak anayasanın herkes meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı ola rak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir şeklindeki maddesi hük müne de dolaylı olarak aykırılık teşkil ettiği açıktır vi karar açıklanan nedenlerle anayasanın ve maddesine aykırı olması sebe biyle sayılı yapı denetimi hakkında kanunun sayılı kanunun madde siyle yeniden düzenlenen maddesinin fıkrasında bulunan i̇tiraz üzerine verilen mah keme kararları kesindir şeklindeki son cümlenin iptali istemiyle anayasanın maddesi uyarınca anayasa mahkemesine başvurulmasına dava dosyasının ve dosyada bulunan tüm belgelerin onaylı suretlerinin iş bu karar aslı ile birlikte anayasa mahkeme sine gönderilmesine iş bu karar aslı ile dosya suretinin yüksek mahkemeye tebliğinden itibaren beş ay beklenilmesine beş ay içinde netice gelmezse mevcut mevzuata göre dos yanın karara bağlanmasına iş bu kararın onaylı birer örneğinin bilgi amacıyla taraflara da tebliğine tarihinde oyçokluğuyla karar verildi