esas sayısı karar sayısı i̇ti̇razin gerekçesi̇ danıştay i̇dari dava daireleri genel kurulunun günlü esas sayılı itiraz başvurusunun gerekçe bölümü aynen şöyledir ds vekili av hc tarafından üniversitelerarası kurul başkanlığına karşı günlü sayılı işlemin iptali istemiyle açılan davada danıştay sekizinci dairesince verilen ve davanın reddine ilişkin bulunan günlü sayılı karar sayılı i̇dari yargılama usulü kanununun sayılı kanunun ncı maddesiyle değişik maddesinin inci fıkrası hükmüne dayanılarak davacı vekilince temyiz edilmiştir danıştay sekizinci dairesinin günlü sayılı kararının yürütülmesinin durdurulması istemini de içeren temyiz dilekçesi sayılı i̇dari yargılama usulü kanununun sayılı kanunun nci maddesiyle değişik inci maddesinin inci bendi hükmü uyarınca ve sayılı danıştay kanununun sayılı kanunun ncı maddesi ile değişik inci maddesinin bendi hükmüne göre görevli danıştay i̇dari dava daireleri genel kuruluna gönderilmiştir temyiz isteminde bulunan davacı vekilinin yürütmenin durdurulmasına yönelik istemi danıştay nöbetçi dairesince karara bağlandıktan ve dosya sayılı i̇dari yargılama usulü kanununun sayılı kanunun nci maddesiyle değişik inci maddesine göre tekemmül ettirildikten sonra i̇dari dava daireleri genel kurulu temyiz istemini incelemek üzere toplanmış danıştay dava dairelerinden ilk derece mahkemesi olarak verilen kararlara karşı temyiz yolunu açan buna bağlı olarak incelemeyi yapmakla görevli ve yetkili yargı yerini belirleyen temyiz incelemesinin usullerini düzenleyen ve bu temyiz incelemesi sırasında davacının temyiz başvurusunda bulunabilme imkanından başlayarak i̇dari dava daireleri genel kurulunca aşama aşama uygulanacak olan yasal kuralların anayasaya uygun olup olmadıkları resen incelenmiştir sayılı danıştay kanununun danıştayın görevleri ile ilgili üncü maddesinde sayılı kanunun üncü maddesi ile yapılan değişiklik sonucunda danıştayın ilk derece mahkemesi olarak danıştayda görülen davalarla ilgili tararlara karşı temyiz istemlerini inceleyerek karara bağlayacağı sayılı kanunun inci maddesi ile değişik inci maddesinde ilk derece mahkemesi olarak danıştayda görülen davalarla ilgili nihai kararların danıştayda temyiz yoluyla incelenip karara bağlanacağı saydı i̇dari yargılama usulü kanununun ncı maddesinde sayılı kanunun ncı maddesi ile yapılan değişiklikle danıştay dava daireleri kararlarının başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi danıştayda temyiz edilebileceği sayılı danıştay kanununun sayılı kanunun ncı maddesi ile değişik inci maddesinin lb bendi hükmü uyarınca i̇dari dava daireleri genel kurulunun i̇dari dava dairelerinden ilk derece mahkemesi olarak verilen kararları temyizen inceleyeceği hükme bağlanmaktadır i̇dari dava daireleri genel kurulunun i̇dari dava dairelerinin ilk derece mahkemesi olarak verdikleri kararların temyiz yoluyla incelenmesindeki toplantı biçimi ve toplantı yeter sayısı ile ilgili oluşum kuralları saydı danıştay kanununun nci maddesine sayılı kanunun inci maddesiyle eklenen üncü fıkrasında belirlenmiş temyiz yolu ve incelemesi ile ilgili usul kuralları ise sayılı i̇dari yargılama usulü kanununun nci maddelerinde sayılı kanunla yapılan değişikliklerle düzenlenmiştiresas sayısı karar sayısı ve sayılı kanunlarda ve sayılı kanunlarla yapılan değişildik sonucunda danıştay dava dairelerinin ilk derece mahkemesi olarak baktıkları davalarda verdikleri nihai kararlara karşı temyiz yolunu açan ve bu yolun esas ve usullerini belirleyen kanun hükümlerinin sayılı türkiye cumhuriyeti anayasasının danıştay kenar başlıklı inci maddesi ile duruşmaların açık ve kararların gerekçeli olması kenar başlıklı inci maddesinin son fıkrası hükmüne aykırılıkları aşağıda incelenmiştir sayılı tc anayasasının üçüncü kısımüçüncü bölümünde yüksek mahkemeler arasında yer verilen danıştayla ilgili inci maddenin birinci fıkrasında danıştay i̇dari mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir i̇dari yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar hükmü yer almış takibe den fıkralarda danıştayın görevleri danıştay üyelerinin danıştay başkanı başsavcısı başkanvekilleri ve daire başkanlarının seçim usulleri düzenlenmiş son fıkrasında da danıştayın kuruluşunun işleyişinin başkan başsavcı başkanvekilleri daire başkanları ile üyelerinin niteliklerinin ve seçim usullerinin i̇dari yargının özelliği mahkemelerin bağımsızlığı ve hakimlik teminatı esaslarına göre kanunla düzenleneceği belirtilmiştir anayasada konumuzla ilgili olarak danıştay için belirlenen ilkeleri şöylece sıralayabiliriz danıştay yüksek mahkemedir danıştay i̇dari mahkemelerce verilen karar ve hükümlerin son inceleme merciidir danıştay kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar danıştayın kuruluşu işleyişi ve meslek mensuplarının nitelikleri ve seçim usulleri mahkemelerin bağımsızlığı ve hakimlik teminatı esaslarına ve i̇dari yargının özelliklerine göre yasa ile düzenlenir anayasanın inci maddesinden çıkan bu ilkelerden şu sonuçlara varmak mümkündür inci maddenin birinci fıkrasının ilk cümlesinden anlaşılacağı üzere ülkemizde i̇dari yargı düzeninde genel yetkili mahkemeler i̇dare mahkemeleri bu mahkemelerin verdiği karar ve hükümlerin son inceleme mercii ise danıştaydır anayasanın son inceleme deyimi ile temyiz yolu ile incelemeyi ifade ettiği tartışmaya yer vermeyecek kadar açıktır şu halde i̇dari yargı düzenimizde danıştay esas itibariyle temyiz mahkemesidir tik cümlenin metninden açıkça anlaşılacağı üzere danıştayın son inceleme yani temyiz incelemesi görevi sadece i̇dare mahkemelerinden verilen karar ve hükümlerle sınırlıdır son inceleme görevinin i̇dare mahkemeleri dışındaki yargı yerlerinden verilen kararlara taşırılması anayasa ile belli sınırlar içinde verilen son inceleme görevinin kapsam olarak genişletilmesi sonucunu doğurur ki bu durum anayasaya aykırılık oluşturur inci maddenin birinci fıkrasının ikinci cümlesine göre danıştay kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakaresas sayısı karar sayısı bu hükmün anlamını ortaya koyabilmek için cümlede yer alan bazı kavramlara açıklık getirmek gerekmektedir inci maddenin birinci fıkrasındaki görevler için yani i̇dare mahkemelerinin kararlarını temyiz yolu ile incelemek ve belli davalara ilk ve son derecede bakmakla danıştay görevli kılınmıştır yine aynı maddenin ikinci fıkrasında anayasasının inci maddesinin ikinci fıkrasında olduğu gibi danıştayın görevlerinden söz edilmektedir anayasada sözü edilen daniştay özellikle yargısal işlevini yerine getirirken nasıl bir kuruluştur yapısal özellikleri nelerdir bunun cevabını seneden beri süre gelen uygulamada ve bu uygulamaya hem kaynaklık eden hem de onu aynen sürdüren kuruluş yasalarında aramak gerekmektedir anayasadan önce tarihinde yürürlüğe girmiş olan ve anayasanın i̇dari yargı ile ilgili düzenlemelerine örneğin maddeler kaynak teşkil eden sayılı danıştay kanununa göre danıştay anayasal ve yasal görevlerini bünyesinde yer alan organlar vasıtasıyla yerine getiren yüksek i̇dare mahkemesi danışma ve inceleme merciidir yargısal işlevinin yerine getirilmesinde bu organlar daireler ve kurullardır dairelerin kendi aralarında ve dairelerle kurullar arasında ast üst mahkeme ilişkisi olmayıp bunların hepsi de yüksek mahkemedir bunların tümü danıştay adına ve ona izafeten karar verirler dolayısıyle bunların vermiş olduğu kararların herbiri birbiri ile eşit hukuki değere ve güce sahiptir bu kararların her biri danıştay kararıdır başka bir anlatımla nasıl ki anayasanın uncu ve sayılı yasanın inci maddelerinin birinci fıkralarına göre oluşan yüksek mahkeme yargısal işlevi bakımından anayasa mahkemesi ise danıştayda yargısal karar veren daire ve kurulların her biri de yüksek i̇dare mahkemesidir danıştaydır aradaki fark i̇dari davaların nicelik ve nitelik yönünden çok ve birbirinden farklı olması ve görülen işlerin uzmanlığı gerektirmesi nedenleriyle kuruluşta yargı görevi ifa eden birden fazla yüksek mahkemeye yer verilmiş olmasıdır hatırlamak gerekir ki danıştayın dairelere ve kurullara ayrılması ve görevini bunlar eliyle yerine getirmesi kuruluştan beri benimsenen ve uygulanan bir ilkedir örneğin günlü sayılı danıştay kanununun inci maddesinin ikinci fıkrasında danıştayın üçü i̇dare ve üçü dava işlerine bakan altı daireye ayrıldığı danıştayın görevi başlıklı ld maddesinde danıştayın i̇dari davaları niyet ve halledeceği belirtildikten sonra i̇dare davalarına dördüncü beşinci ve altıncı dava daireleriyle dava daireleri genel kurulunda bakılacağı bu daireler ve kurulun bağımsız mahkeme niteliğine ve yetkisine sahip olduğu vurgulanmıştır daha sonra yürürlüğe giren günlü sayılı danıştay kanunu maddeler ile günlü saydı danıştay kanununda a maddeler da aynı ilkeler benimsenmiş yasanın deyimi ile karar organları daireler ve kurullar olarak herbiri bağımsız yüksek i̇dare mahkemesi niteliği ile danıştay adına yargısal karar vermişlerdir vermektedirler inci maddenin birinci fıkrasının ikinci cümlesinde danıştayın kanunlarda gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakacağı açıklanmıştır cümlede yer alan ilk ve son derece kavramının fransızca enpremier et dernier ressort deyiminden esinlenilerek kullanıldığı anlaşılmaktadır fransızcada bu deyim statuer en premier et dernier ressort sur un litige bir davayı ilk ve son derecede kesin karara bağlamak la competence en premier et dernier ressort ilk ve son derecede yargılama yetkisi jugement en dernier ressort kesin yargı kararı gibi mahkemenin yargısal yetkisini ve yetkinin niteliğini belirleyici bir anlam taşımaktadır örneğin büyük fransızca türkçe sözlükte tahsin saraç adam yayınlan sh juger en dernier ressort deyimi için salt yetki ile yargılamakesas sayısı karar sayısı verdiği karar kesin olmak anlamı verilmiştir ilk ve son derece mahkemesi deyimi ister fransızca bir deyimden esinlenerek alınmış olsun ister tümüyle türkçe bir kavram olarak kabul edilsin bir davayı ilk derecede ve son ve kesin yetki ile görmek anlamını taşımaktadır inci maddenin ikinci cümlesindeki daniştay ve i̇lk ve son derece mahkemesi̇ kavramlarının belirtilen anlamlarına göre danıştay dava dairelerinden herhangi birinden ilk derecede verilen bir kararın danıştay içinde bile olsa bir başka kurulda temyizen incelenmesinin anayasaya aykırı olduğu kendiliğinden ortaya çıkmaktadır inci maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan son inceleme kavramının temyiz incelemesi anlamında kullanıldığı anlaşılmaktadır bu kavrama cümlenin anlam ve içeriği dikkate alındığında başka bir karşılık bulmak mümkün değildir belki daha yumuşak bir ifade ile yüksek mahkemelerdeki son incelemenin en azından temyiz incelemesini de kapsadığı söylenebilir ancak ana yasanın hiçbir maddesinde temyiz incelemesinin nasıl yapılacağı ve usulü hakkında bir açıklama yoktur konuya yeniden dönmek üzere önce son değişiklikle i̇dari yargılama usulünde öngörülen temyiz yolu ile inceleme usulünü konumuzu ilgilendirdiği ölçüde kısaca anlatmak gerekecektir danıştay dava daireleri ile i̇dare ve vergi mahkemelerinin nihai kararları tebliğ tarihin izleyen otuz gün içinde danıştayda temyiz edilebilir i̇yuk uncu maddeye göre temyiz incelemesi sonunda danıştay yasada belirtilen sebepler mevcut ise incelediği kararı bozar kararın bozulması halinde mahkeme dosyayı inceler ve yeniden karar verir bu noktadan itibaren yasa i̇dare mahkemeleri ile birinci derecede karar veren ve kararı ilgili kurulda temyizen incelenip bozulan danıştay dava dairesi hakkında birbirinden farklı ve çelişkili bir düzenleme getirmiştir i̇dari yargılama usulü kanununun üncü maddesine göre i̇dare mahkemesi bozmaya uymayarak eski kararında ısrar edebilir israr kararının ilgili tarafından temyizi halinde dava konusuna göre danıştay i̇dari ve vergi dava daireleri genel kurulunca incelenir aynı maddenin ncı fıkrasında ise danıştayın ilk derece mahkemesi olarak baktığı davaların temyizen incelenmesinde de bu maddenin dördüncü fıkrası hariç diğer fıkralar kıyasen uygulanacağı açıklanmıştır daha açık bir anlatımla danıştay dava dairelerinin ilk derece mahkemesi olarak baktığı davaların temyizen incelenmesinde ilgili kurulun bozma kararı vermesi halinde kararı bozulan dairenin ısrar hakkı elinden alınmıştır bu düzenlemeden ortaya çıkan hukuki sonuçlar şunlardır temyiz yolu ile inceleme kurumu öncelikle birinci derece mahkemesi temyiz mahkemesi başka bir deyimle alt mahkeme üst mahkeme ilişkilerini gerektirir eğer bir danıştay dava dairesinin ilk derecede verdiği bir karar bir başka kurulda temyiz yolu ile incelenebiliyorsa danıştayın dairesi alt mahkeme temyiz incelemesi yapan kurul da üst mahkeme durumundadır oysa yukarda iia bölümünde açıklamaya çalıştığımız gibi danıştayın yargı kararı veren daireleri ve kurulları arasında ast üst mahkeme ilişkisi bulunmadığı gibi bunların herbiri türk milleti adına yüksek i̇dare mahkemesi olarak karar verirler bunun sonucu olarak da ilk derecede karar veren danıştay dava dairesinin kararı başka bir yargı yerinde temyiz yolu ile incelenemez uncu maddenin altıncı fıkrası kararı bozulan danıştay dava dairesine ısrar hakkı tanımamış bu maddenin diğer fıkralarının kıyasen uygulanacağını belirtmekle beraber bozma kararından sonra ilgili dava dairesinin ne yünde karar vereceği konusunda ne fıkranın kendi içinde ne de maddenin gönderme yapılan diğer fıkralarında herhangi bir açıklamaesas sayısı karar sayısı yapılmamıştır danıştay dava dairesine ısrar hakkı vermeyen hükmün karşıt anlamından kararı bozulan dava dairesinin bu karara uymak zorunda olduğu gibi bir sonuca varılmaktadır tik derece mahkemesi olarak kararı bozulan i̇dare mahkemelerine ısrar hakkı tanınan bir yargı düzeninde bu durum her biri yüksek i̇dare mahkemesi olan danıştay dava dairelerinin bırakınız yüksek mahkeme sıfatını mahkeme sıfatını dahi tartışmalı hale getirmektedir kuşkusuz bu çelişkili durum i̇dari yargılama usulünün doğasına aykırı ve yapay olarak getirilmiş olan bir düzenlemenin sonucu olarak ortaya çıkmaktadır çünkü danıştay dava dairesinin ısrarı ve ısrar kararının temyizi halinde bu isteği inceleyecek yargısal bir mercii bulunmamaktadır kararı bozulan danıştay dava dairesinin ısrar hakkını açıkça ortadan kaldıran yasanın adalet komisyonu raporunda yer alan ısrar hakkına ilişkin görüşleri uncu maddenin gerekçesinden yorumsuz olarak aynen sunuyoruz sayılı kanunun uncu maddesinin numaralı fıkrası temyiz incelemesi sonunda maddi vakıalar hakkında edinilen bilgi yeterli görülürse veya uyuşmazlık sadece hukuki noktalara ilişkin ise karar bozulmakla beraber işin esası hakkında da karar verilmesini amirdir bu fıkranın uygulamasında danıştay dosyanın incelenmesi sırasında maddi vakalar hakkında edinilen bilgiyi yeterli görürse veya uyuşmazlık sadece hukuki noktalara ilişkin ise kararı bozmakla beraber işin esasını karara bağlamaktadır bu durumda mahkemeye maddenin numaralı fıkrası ile tanınmış olan danıştayın bozma kararına uymayarak eski kararında ısrar edebilme hakkı fiilen ortadan kalkmış olmaktadır halbuki yargılama hukukunda esas olan kararı veren mahkemeden başka mahkeme veya dairede incelenme imkanının tanınması suretiyle adli hataların önlenmesidir bu sebeple dairenin bozma kararına mahkemenin ısrar edebilmesine işlerlik kazandırmak amacıyla tasarının çerçeve uncu maddesiyle değiştirilen sayılı i̇dari yargılama usulü kanununun uncu maddesinin numaralı bu fıkrada yapılan değişikliğin tabii sonucu olarak numaralı tasarının çerçeve nci maddesinde yapılan değişiklik sebebiyle de numaralı fıkralarında gerekli değişiklikler yapılmıştır dönem yasama yılı tbmm sayısı ye ek adalet komisyonunun günlü sayılı kararı sh iii inci maddenin son fıkrası hükmü danıştayın kuruluşunun işleyişinin meslek mensuplarının niteliklerinin ve seçim usullerinin yasa ile düzenlenmesinde mahkemelerin bağımsızlığı ve hakimlik teminatı esasları yanında i̇dari̇ yarginin özelli̇ği̇nin de gözönünde bulundurulmasını buyurmuştur i̇dari yargının bazı özelliklerini kısaca ve satır başlan ile belirtmeden önce özel hukuk işlemi ile kamu hukuku işlemlerinin ve bunlara bağlı olarak oluşan i̇dari yargının işlevi ile özel hukuk alanındaki yargı işlevinin niteliklerine ve farklılıklarına değinmek gerekecektir çünkü bunlar i̇dari yargının özelliklerinin belirleyici unsurlarıdır özel hukuk alanındaki yargı işlevinin konusu ve amacı ile boyutlarını belirleyen özel hukukda kural olarak eşit iradelerin söz konusu olması ve kamu düzenine ilişkin yönlerin sınırlı sayıda bulunmasıdır özel hukuk alanındaki hukuki işlemlerin kurucu unsurları arasında ehil irade ile mümkün ve meşru konudan başka aranan ve uyuşmazlık durumunda yargı yoluyla belirlenecek başka bir husus yoktur şekil kamu düzeni ile ilişkisi oranında aranır sebep maksat ise kamu düzeni ile doğrudan bağlantılı olmadığı sürece özel hukuk işlemini ilişkisini etkileyen yargı yolu ile araştırılacak bir unsur değildiresas sayısı karar sayısı kamu hukuku alanında ehil iradenin karşılığı olan yetki ise yasal bir unsurdur özel hukuk alanında ehil irade mümkün ve meşru her konuda tasarrufta bulunabilir kamu hukuku alanında ise yetki ancak yasanın ya da yasaya dayanan düzenleyici tasarrufun saptadığı makam tarafından verildiği konu için ve belirlenmiş usullere uygun olarak kullanılabilir yine kamu hukukunda şekil ve usul ve sebep unsurları önceden bellidir sebebi yasada belirtilmemiş işlemlerde i̇dari makamın yetkisini hizmet gereklerine ve kamu yararına uygun biçimde kullanması gerekir kamu hukukunda maksat unsuru daima kamu yarandır yetki kamu yaran amacı dışında kullanılamaz genelleştirilerek söylemek gerekirse i̇dari işlemlerin unsurları hukuki metinlerle genellikle önceden belirlenmiş ve i̇dari işlemlerin amacı daima kamu yaran olduğu başka bir anlatımla i̇dare kamu yaran dışında kişisel siyasi felsefi dini vs amaçlarla işlem yapamayacağı için i̇darenin her türlü işlemlerinde bu kurallara uygun hareket etmesi gerekir bu nedenle i̇dari yargıda ağırlıklı olarak yer alan iptal davalarının amacı hukuka uygunluğun sağlanmasıdır ve i̇dari yargının işlevi i̇dari işlemleri yargısal yolla denetleyerek i̇darenin hukuk alanında yaptığı ihlalleri saptamak ve gidermek i̇dareyi hukuk alanı içinde tutmaktır toplumun ekonomik kültürel ve siyasal yönlerden gelişmesi ve değişmesi teknolojinin artan biçimde günlük yaşama girmesi bireysel hakların giderek ön plana çıkması i̇darenin görev ve sorumluluklarını da artırmış i̇darenin bu gelişmeye ayak uydurabilmesi için dinamik bir yapıya kavuşması karar işlem ve eylemlerinde süratli eşit ve ölçülü davranması güvenilir ve kararlı olması gereği ortaya çıkmıştır bu arada i̇darenin takdir yetkisi de doğal olarak artmıştır kamu hukuku işlemlerinin bu arada i̇dari işlemlerin yukarıda açıklanan hukuki yapılan öte yandan yüklendiği görevlerin i̇darede bulunmasını gerekli kılan nitelik ve özellikleri doğal olarak i̇dari yargıya da yansımış ve onu diğer yargı düzenlerinden farklı bir yapıya kavuşturmuştur örneğin i̇dari yargıda mahkemelerin gerektiğinde tarafların iddia ve savunmaları ile bağlı kalmayarak resen araştırma yapma yetkisi doğrudan iptal davalarının amacı hukuka uygunluk denetimi ile ilgilidir iptal davası açılmış olmasının dava konusu işlemin yürütülmesini etkilememesi ve iptal davası ile temyiz istemi süresinin çok kısa tutulması böylece i̇dari işlemlerin uzun süre dava tehdidi altında bırakılmaması i̇darede ve işlemlerinde istikrar ilkesi ile çok yakından ilgili olduğu gibi i̇dareye güveni sağlama amacını da gütmektedir şüphesiz istikrar ve güvenilirlik ilkeleri iptal davalarının süratle incelenip sonuçlandırılması da zorunlu kılar çünkü bir çok hallerde iptal kararlarının uygulanması üçüncü kişileri ilgilendiren ya da onların sübjektif haklarını ihlal edebilecek yeni i̇dari işlemlerin yapılmasını gerektirebilir örneğin bir atama emekliye sevk işleminin iptali kararının uygulanması yani atanan ya da emekliye sevk edilen kişinin eski görev yerine atanması kadroyu halen işgal eden kişinin başka bir göreve verilmesini giderek üçüncü kişilerin de görev yerlerinin değişmesini zorunlu kılabilir bir imar planının iptali kararının uygulanması beldede yine çok sayıda kişiyi doğrudan veya dolaylı ilgilendiren yeni düzenlemeleri gerektirebilir bu nedenle iptal davalarının kısa sürede açılması kadar kısa sürede incelenerek karara bağlanması i̇dari̇ yarginin özelli̇ği̇nin zorunlu bir sonucudur bu noktada yeni düzenleme ile yani danıştay dava dairelerinin birinci derecede inceledikleri davalarda verdikleri yürütmenin durdurulması kararma karşı itiraz iptal kararlarına karşı temyiz yolu ile konusuna göre i̇dari dava daireleri genel kuruluna veya vergi dava daireleri genel kurullarına başvurma olanağı tanınmış olmasının danıştaya getirdiği iş yükünü belirlemek gerekiresas sayısı karar sayısı i̇dari dava dairelerinde son üç yılda ilk derecede açılan dava sayısı aşağıda gösterilmiştir dai̇resi̇ dai̇re dai̇re dai̇re dai̇re i̇dd gen kur toplam sayıiı danıştay kanununun üncü maddesine göre danıştay ilk derece mahkemesi olarak bakanlar kurulu kararlarına müşterek kararnamelere başbakanca alınan kararlara bakanlıkların düzenleyici işlemleri ile kamu kuruluşları veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınca çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlere danıştay i̇dari dairelerince veya i̇dari işler kurulunca verilen kararlar üzerine uygulanan eylem ve işlemlereesas sayısı karar sayısı birden çok i̇dare veya vergi mahkemesinin yetki alanına giren işlere yabancı ülkelerde görevli makamlarca alınan kararlara danıştay yüksek disiplin kurulu kararlarına yükseköğretim kurulu yükseköğretim denetleme kurulu öğrenci seçme ve yerleştirme merkezi üniversitelerarası kurul kararlarına vergi usul kanunu gereğince şikayet yoluyla vergi düzeltme taleplerinin reddine ilişkin işlemlere karşı açılacak iptal ve tam yargı davaları ile imtiyaz sözleşmelerinden doğan i̇dari davaları çözümler danıştay belediyeler ile il özel i̇darelerinin seçimle gelen organlarının organlık sıfatlarını kaybetmeleri hakkındaki istemleri inceler ve karara bağlar konuların incelenmesinden anlaşılacağı üzere danıştayda ilk derecede görülecek davalar bir kısmı düzenleyici nitelikte olmak üzere önemli ve büyük davalardır herbirinin üzerinde ayrıntılı ve titiz bir biçimde çalışmak gerekir süratli ve sağlıklı bir sonuca ulaşmak için örneğin memur hukuku ile ilgili bir tüzüğe karşı açılacak bir davada memur hukukunu ve mevzuatını bir bütün olarak bilmek zorunludur yükseköğretim kurulu yükseköğretim denetleme kurulu öğrenci seçme ve yerleştirme merkezi üniversitelerarası kurul kararlarına karşı açılan davaları süratle sonuçlandırmanın ilk şartı yönetmelikleri ve ilke kararları dahil yükseköğrenim mevzuatına bütünüyle hâkim olmaktır i̇darenin çok çeşitli alanlarda görevli olmasına bağlı olarak çok çeşitli ve değişik kararlar alması ve işlemler yapması i̇darede olduğu kadar bu kararlara karşı açılacak davalarda son merci olan danıştayda da uzmanlaşmayı gerekli kılmaktadır şimdiye kadar yürürlüğe konulmuş olan danıştayla ilgili kanunlarda bu husus gözönünde tutulmuş belli konularla ilgili davalar belli dairelere verilmek suretiyle danıştayın görevlerinin uzmanlık esasına göre paylaşılması ve yürütülmesi sağlanmıştır öte yandan yurttaşlarımızın dava yollarım sonuna kadar izleme yönündeki eğilimleri ile i̇darenin kaybettiği davaların hemen hemen tümünde kanun yollarına başvurma zorunluluğu ya da geleneği gözönüne alındığında birinci derecede incelenip karara bağlanan davaların çoğunda temyiz yoluna başvurulacağını söylemek abartma sayılmamalıdır tüm bu olgular ve değerlendirmeler birlikte ele alındığında örneğin senesinde danıştayın i̇dari dava dairelerine ilk derecede açılmış adet dava için verilecek kararlardan çok büyük bir kısmının i̇dari dava daireleri genel kurulunda temyizen inceleneceği sonucuna varılmaktadır danıştay kanununun nci maddesine sayılı kanunla eklenen fıkra uyarınca i̇dari ve vergi dava dairelerinin ilk derece mahkemesi olarak verdikleri kararların temyiz veya itiraz yoluyla incelenmesinde bu dairelerde bükme müessir olacak hukuki işlemlerin yapıldığı toplantıda bulunmuş veya karara katılmış olanlar kurulda bulunamayacaklardır işin uzmanlarının temyiz incelemesine katılamamaları ve kurulda daire görevine giren konularda yetişmiş yeterli sayıda tetkik hâkimi bulunmaması şu anda genel kurulda bir tetkik hâkimi vardır ve bu açığın kısa sürede giderilmesinin olanaksız olması şu anda danıştayda adetesas sayısı karar sayısı tetkik hâkimi açığı vardır karşısında genel kuruldaki temyiz incelemesinin uzun zaman alacağı ve ilk derecede verilen kararların temyizen incelenebilmesi için kurulun haftada en az iki üç kez toplanmak zorunda kalacağı bu durumun dairelerin çalışma düzenlerini de doğrudan doğruya etkileyeceği açıktır başka bir anlatımla dava daireleri mensuplarının i̇dari dava daireleri genel kurulundaki temyiz incelemesine katılmaları nedeniyle asli görevlerini i̇dare mahkemelerinden birinci derecede verilen kararları temyiz yolu ile incelemek ve ilk derecede danıştayda açılıp görevine giren davaları karara bağlamak yerine getirmek için yeterli zamanı bulamayacaklar halen iki üç senelik birikimlerle görev yapan dairelerin dosya birikimleri daha da artacaktır özetle ve kesin bir ifade ile son düzenleme danıştaydaki yargı faaliyetini büyük ölçüde aksatacaktır i̇dari yargıdaki bu gecikme ve aksama i̇dareye de yansıyacak bir i̇dari işleme karşı açılan iptal davası ancak ortalama olarak sene gibi uzunca bir sürede sonuçlanabilecektir bu süre sonunda verilen iptal kararlarının başka bir deyimle geç ve güç gelen adaletin ilgilileri ne dereceye kadar tatmin edebileceği tartışması bir yana bunların seneler sonra infazının i̇darede yeni sorunlar yaratması iptal edilen işlemden önceki hukuki durumun sağlanması için alınan kararların yeni hak ihlâllerine yol açması kaçınılmazdır hemen belirtmek gerekir ki aslında bazı iptal kararlarının uygulanması her zaman az veya çok yeni sorunlara yol açar ancak işlemin yapıldığı tarih ile iptal kararının uygulanması arasındaki sürenin uzaması bu sorunları nicelik ve nitelik olarak artırır boyutlarını genişletir bu sorunu sadece bir yargısal işleyiş sorunu olarak ele almak mümkün değildir açıklamaya çalıştığımız nedenlerle ortaya çıkan durum i̇darede ve işlemlerinde istikrar güvenilir i̇dare ilkeleriyle çatıştığı için i̇dari yargının özelliklerine aykırı düşmekte ve anayasal bir sorun niteliği de kazanmaktadır anayasanın inci maddesinin son fıkrasında davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması yargının görevi olarak belirtilmiştir böylece davaların mümkün olan süratle sonuçlandırılması anayasal bir ilke olarak da karşımıza çıkmaktadır yargı organları kadar yasakoyucu da yargının kuruluş ve işleyişine ilişkin yasaları hazırlarken bu ilkeye uymak gereksiz yere yargılamanın uzamasına neden olacak düzenlemelerden kaçınmak zorundadır anayasa mahkemesinin günlü sayılı kararında nisan günlü sayılı rg da belirtildiği gibi anayasada bütün mahkeme kararlarının bir ayrım gözetilmeksizin üst mahkemeden geçmesini temyiz yolu ile incelemede ilk mahkeme üst mahkeme ilişkisinin bulunması gereği karşısında yüksek mahkeme pek haklı olarak üst mahkeme deyimini kullanıyor zorunlu kılan bir hüküm mevcut bulunmamaktadır esasen yargı denetiminde sonsuzluk hiçbir zaman söz konusu olamaz bir yerde kesilmesi gerekir kimi kanunlarda kanun yollan gereklere göre düzenlenmiş ve kimi kararların kesin olduğu belirtilmiştir herbiri yüksek i̇dare mahkemesi olarak görev yapan danıştay dava dairelerinin kararlarına karşı temyiz yolunu açmak ve sistem içinde zorunlu nedenlere dayansa da daireleri ısrar hakkından yoksun bırakmak yüksek mahkeme hâkimlerine güvensizliğin bir ifadesidir danıştaya bu güvensizliğin bugüne kadarki uygulaması içinde haklı hiçbir nedeni bulunmamaktadır iptalini istemiş olduğumuz hükümler danıştay kanununda ve i̇dari yargılama usulü kanununda yapılan değişikliklerin amacı ile de bağdaşmamaktadır i̇dari yargılama usulü kanununun adalet komisyonu raporundan dönem yasama yılı s sayısı alınan aşağıdaki cümleler ve bunlara uygun düzenlemeler yasanın i̇dari davaların bir an önce sonuçlandırılmasını ve i̇dari istikran sağlamayı hedef aldığını açıkça göstermektediresas sayısı karar sayısı bu tasarı i̇dari yargılama usulü kanununun davaların uzun zaman sürüncemede kalmasına ve hemen yürütülmesi lüzumlu bulunan i̇dari işlemlerin askıda tutulmasına sebep olan hükümlerin değiştirilmesi amacıyla hazırlanmıştır sh kanunun uncu maddesinin nci fıkrasında yer alan ibare uyuşmazlıkların bir an önce sonuçlanmasını ve i̇darede istikran sağlama amacıyla metinden çıkarılmıştır sh maddenin nci fıkrasında da birinci fıkraya paralel düzenleme yapılmakta altmış günlük temyiz süresi davaların bir an önce kesin sonuca bağlanması ve i̇dari istikrarın sağlanması işlerin süratlendirilmesi amacıyla otuz güne indirilmektedir sh oysa iptalini istediğimiz hükümlerin öngördüğü yeni usulün yani danıştay dava dairelerinden ilk derecede verilen kararlara karşı temyiz yoluna başvurulabilme sinin danıştaya getireceği iş yükü ve bunun danıştay dava dairelerinin çalışmasına yapacağı olumsuz etkiler tam tersi sonucu doğuracak işlerin süratlenmesine değil aksamasına ve giderek durmasına neden olacaktır hukuki tasarrufların tüm unsurlarım taşıyan yasaların yargısal denetiminde anayasa mahkemesinin amaç maksat unsuru üzerinde de duracağı ve anayasaya aykırılığı saptadığında bunu itiraz edilen yasanın iptal sebebi sayacağı açıktır nitekim anayasanın bu yolda denetim yaptığım gösteren kararları mevcuttur iii bölümünde kendisinden alıntı yaptığımız karara esas olan davada kütahya iş mahkemesi say ıh hukuk usulü muhakemeleri kanununun üncü maddesinin sayılı yasa ile değişik ikinci fıkrasındaki miktar veya değeri yüzbin lirayı geçmeyen taşınır mal ve alacak davalarına ilişkin nihai kararlar kesindir hükmünün iptalini istemiş yüksek mahkeme itirazı reddetmekle birlikte kararında itiraz konusu kuralla davalarin süratlendi̇ri̇lmesi̇ ve yargitayin yükünün bi̇r ölçüde azaltilmasi amaçlanmiştir yapilan sinirlama kamu yararina yönelik bulunmaktadir ve kimi kanunlarda kanun yolları gereklere göre düzenlenmiş ve kimi kararların kesin olduğu belirtilmiştir gerekçeleri ile yasayı amaç maksat unsuru yönünden denetlemiş ve değerlendirmiştir danıştayın bir dava dairesinden yani bir yüksek i̇dare mahkemesinden son derecede verilen bir kararın anayasanın inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan ve bunların temyiz edilebilmelerine olanak tanımayan hüküm bir an için ihmal edilse bile temyizen i̇dari dava daireleri genel kurullarında görüşülmesinde yukarıda ve iii bölümünde açıkladığımız nedenlerle hiçbir kamusal yarardan ve buna bağlı olarak da yapılan düzenlemenin amaç unsuru yönünden anayasaya uygunluğundan söz edilemez yapılan değişiklik yasalaşmadan önce kamuoyu önünde yapılan değerlendirmelerde bazı çevreler söz konusu temyiz hakkının hak arama hürriyetini genişlettiğini savunmuşlar ve konuyu anayasanın hak arama hürriyetini düzenleyen ncı maddesi ile olumlu yönden ilgilendirmek istemişlerdir ncı madde salt bu yönden değerlendirildiğinde nihai kararlara karşı başvuru yollarını artırdıkça hak arama hürriyetinin genişleyeceği gibi bir sonuca ulaşılır oysa anayasa mahkemesinin de yukarıda değinilen kararında benimsediği gibi yargı denetiminde sonsuzluk söz konusu olamayacağından bunu bir yerde kesmek ve kanun yollarını gereklere göre düzenlemek zorunludur bu çerçevede bazı yargı kararlarını kanun yollarına başvuru yollarım açmadan kesin olarak nitelendirmek de mümkündür nitekim anayasa bunu kendi içinde yapmış inci maddenin birinci fıkrasında danıştayı kanunla gösterilen belli davalarda ilk ve son derece mahkemesi olarak görevlendirmek suretiyle buesas sayısı karar sayısı davalarda verdiği kararların kesin olduğunu vurgulamıştır bu hükmün inci maddede yer almaması ve konunun salt hak arama hürriyeti hizmetin gerekleri ve yasanın amaç unsuru açısından incelenmesi halinde dahi itiraz konusu hükümleri anayasa ile bağdaştırmak olanağı yoktur kısaca konunun uzmanı kıdemli yüksek yargıçlardan oluşan bir üst mahkeme kararının bu mahkemeye ısrar hakkı vermeden sayıca daha geniş ancak konunun uzmanı olmayan bir kurulda incelenmesini sağlamak hangi kamu yararını getirecektir üstelik bu incelemenin bedeli yargı düzenindeki tüm işleri olumsuz yönde doğrudan veya dolaylı olarak etkilemek düzenli çalışmasını yavaşlatmak ve durma noktasına kadar getirmek olursa iv anayasa inci maddesinde danıştayın kuruluş ve işleyişin yasa ile düzenlenmesinde i̇dari yargının özelliklerinin de gözönünde bulundurulacağını buyurduğuna göre i̇dari yargı sistemini aldığımız fransadaki durumu kısaca incelemek gerekli ve yararlıdır çünkü halen her iki ülkedeki i̇dari yargı düzeninin ve bu düzenin en üstünde yer alan daniştay ve consei̇l detatnın yapısı kuruluşu ve işleyişi ile bu kurumların i̇dari yargıda uyguladığı 