esas sayısı karar sayısı l îtiraz yoluna başvuran mahkemenin gerekçesi inceleme konusu sayılı devlet personeli sendikaları yasasının devlet personeli teşekküllerinin yasak faaliyetlerini düzenleyen maddesinin fıkrasında grev teşebbüs ve faliyetlerini destekleyici davranışlarda bulunamazlar denmektedir dayanılan anayasa hükümleri mahkememizin gerekçesine dayanak anayasanın konu ile ilgili hükümleri şöyledir başlangıç maddesi i̇nsan hak ve hürriyetlerini millî dayanışmayı sosyal adaleti ferdin ve toplumun huzur ve refahını gerçekleştirmeyi ve teminat altına almayı mümkün kılacak demokratik hukuk devletini bütün hukukî ve sosyal temelleriyle kurmak için madde türkiye cumhuriyeti insan haklarına ve başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan millî demokratik lâik ve sosyal bir hukuk devletidir madde temel hak ve hürriyetler anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak ancak kanunla sınırlanabilir kanun kamu yararı genel ahlâk kamu düzeni sosyal adalet ve millî güvenlik gibi sebeplerle de olsa bir hakkın ve hürriyetin özüne dokunamaz madde çalışanlar ve işverenler önceden izin almaksızın sendikalar ve sendika birlikleri kurma bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten ayrılma hakkına sahiptirler i̇şçi niteliği taşımayan kamu hizmeti görevlilerinin bu alandaki hakları kanunla düzenlenir sendika ve sendika birliklerinin tüzükleri yönetim ve işleyişleri demokratik esaslara aykırı olamaz madde i̇şçiler işverenlerle olan münasebetlerinde iktisadî ve sosyal durumlarını korumak veya düzeltmek amacı ile toplu sözleşme ve grev haklarına sahiptirler grev hakkının kullanılması ve istisnaları ve işverenlerin hakları kanunla düzenlenir öncelikle grevin çalışanlar için bir hak olup olmadığı sorununun çözümlenmesi gerekir anayasamızın grev hakkı ile ilgili madde sinin gerekçesinde grev hakkı ise artık anayasalara giren bir sosyal ve iktisadî hak olanak genel surette kabul edilmektedir memleketimizde de gerek siyasî partiler gerek basın ve ilim muhiti grev hakkını prensip itibariyle demokratik nizamın zarurî kıldığı bir hak olarak tanımaktadır denmektedir bu maddenin görüşülmesi sırasında komisyon sözcüsü muammer aksoy ise grev hakkının tanınması başkadır kötüye kullanılması başkadır grev hakkını tanımak her gün grev yapılmasını istemek anlamına gelemez grev hakkı bir vasıtadır vasıtanın gayesi hakkaniyete uygun ücret temin etmek kollektif mukaveleleri mümkün kılabilmektiresas sayısı karar sayısı maddede belirtildiği üzere bir hak veya hürriyetin özünü zedelemeye imkân vermez işte düzenlemeler onbirinci maddenin ışığı altında olacaktır arkadaşlarımız grev hakkı mevzuunda memurları kastederek niçin çalışanlar denmemiş de işçiler denmiş dediler muhterem arkadaşlar memurlar için de grev hakkını anayasa teminatı altına almak adımını henüz atamadık şartların henüz buna elverişli olduğuna kani değiliz bu demek değildir ki kanun koyucu ileride böyle bir hakkı benimseyemez maddede bu hakkın memurlara tanınmıyacağını ifade eden bir kayıt yoktur ama bu hak memurlara dahi anayasa ile teminat altına alınmış değildir memurlara grev hakkı tanınmazsa anayasa mahkemesine müracaat edilerek anayasa ihlâl ediliyor denilmiyecektir ama kanun koyucu onlara grev hakkını tanırsa buna mani yoktur nihayet belirteyim ki memurlara bu hakkı anayasaca sağlamayışımız aşırı bir sınırlama sayılamaz avukat kâzım öztürk c anayasası anakara bu gerekçe ve açıklamalar grevin bir hak olduğunu kanıtlamaktadırlar bu durum grevi sosyal ve iktisadî haklar arasında düşünmemizi gerektirmektedir sosyal haklar iktisaden zayıf olanları korumak için tanınmış olan haklardır sosyal bir hukuk devleti sosyal hakların güvence altına alınmasını gerektirir esasen sosyal devlet fertlere yalnız klâsik hürriyetleri sağlamakla yetinmeyip aynı zamanda onların insan gibi yaşamaları için zarurî olan maddî ihtiyaçlarını karşılamalarını da kendisine vazife edinen devlettir modern anayasa asgarî geçim şartlarından sıhhî bakımdan öğrenîm imkânlarından ve hele barınacağı bir konuttan yoksun bir kişinin gerçek anlamda hür olamıyacağını kabul eden zamanımızın hukuk ve siyaset ilmine ve devlet görüşüne uygun olarak fertlere ve vatandaşlara sosyal bir takım haklar tanımak zorundadır grevin çalışanlar için bir hak olması onun anaysanın maddesinde sözü edilen bir hakkın özüne dokunulamıyacağı anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak ancak yasa ile sınırlanabileceği sonucuna götürür maddenin gerekçesinde düzenlemenin hakkın özünü tahribe kadar gidemiyeceği esası kanun koyucunun yetkisini kayıtlayan pek önemli bir kaidedir anayasa mahkemesi bu genel ölçüyü gözönünde bulundurarak herhangi bir tahdidin anayasaya aykırı olup olmadığına karar verecektir eğer sınırlama bir temel hak ve hürriyet veya dokunulmazlığın cevherini tahrip ediyorsa anayasaya aykırılığı dolayısiyle hükümsüz sayılacaktır denilmiştir bu nedenlerle çalışanlar yönünden grev hakkının tamamen ortadan kaldırılması hukuken doğru görülemez ancak bu hakkın kullanış biçimi yönünden sınırlar konulabilir halbuki iptale konu maddede memurlar bu haktan tamamen yoksun kılınmışlardır başka bir yönden bu durum yasa önünde eşitlik kavramına da aykırı düşmektedir i̇şçiler ile memurlar nitelikleri itibariyle birbirine benzemektedirler memurlara grev hakkının tanınmamasını isteyenler bu hakkın kamu düzenini sarsacağı kanısındadırlar bu gün türkiyede üniversitelerimiz danıştay ve yargıtayımıza rağmen henüz kimin işçi kimin memur olduğu konusu kesinlik kazanmış değildir öyleyse kimin kamu düzenini sarsacağı kimin sarsmayacağı da hukuk açısından pek de ispatlanmış değildir aynı devlet örgütünde çalışanların bir kısmı işçi olur bunlar grev yapabilir bu durumda kamu düzeni sarsılamaz ancak aynı devlet kurumunda çalışanlardan memur sayılanların boykot girişimleri bile kamu düzeni ile ilişkili sayılır uğur mumcu milliyet gazetesi grev ve memuresas sayısı karar sayısı memurlar hakkındaki grev yasağı kamu hizmetinin yararına bir tedbir olarak da düşünülemez kamu hizmetinin gereklerini ve memurluk psikolojisini iyi bilen kimselerin hizmetin iyi işlemesinin her şeyden önce memurun maddî manevi huzur içinde olmasının sağlanmasına bağlı olduğu sonucuna varırlar anayasamızın maddeleri çalışanların korunmasını sağlamak için konulmuştur sendika kurma toplu sözleşme ve grev yapma haklarını sağlamak devlet için bir görevdir devletin bu görevleri sosyal devlet oluşunun gereğidir anayasamızın ncı maddesi çalışanların sendika kurma hakkını güvence altına almıştır çalışanlar kavramı çalışma durumunda bulunan bütün insanları kapsar işçi sermayeci çiftçi topraklı ve topraksız memur ve öğretmen demeden hepsini içine alır sendikaların klasik görevleri bakımından bütün doktrinlerin görüş birliğine vardıkları husus şudur sendika mensuplarının ekonomik ve sosyal haklarını ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için kurulmuştur halde kamu hizmeti görevlilerine yani memurlara da bir anayasa hakkı olarak tanınmış olan sendika kurma hakkının temelindeki düşünce de bu tanım içinde yer almaktadır esasen sayılı devlet personeli sendikaları kanunu maddesinde kamu hizmeti personelinin ortak mesleki kültürel sosyal ve iktisadî hak ve menfaatlerini korumak amacile kuracakları sendikalar demek suretiyle yukarıdaki görev tanımı ve anlayışını teyîd eylemektedir şu halde türkiyedeki memur sendikaları da normal olarak ve klasik fonksiyonları içinde mensuplarının haklarını ve menfaatlerini savunmak ve geliştirmek durumundadırlar fakat devlet personeli sendikaları kanunu getirmiş olduğu aşırı sınırlamalarla memur sendikalarım adeta fonksiyonsuz bırakmıştır alelade derneklerden farksız kılmıştır halbuki sendika hakkı ekonomik ve sosyal hakları ve menfaatleri etkin bir biçimde savunmanın bir aracıdır grev hakkı ile desteklenmeyen sendika hakkı anlamsızdır prof dr cahid talaş memurlar ve sendika hakkı milliyet gazetesi aralık demiştir anayasanın maddesine göre çalışma herkesin hakkı ve ödevidir devlet çalışanların insanca yaşaması için sosyal iktisadî ve malî tedbirlerle çalışanları korur ve çalışmayı destekler işsizliği önleyici tedbirler alır anayasanın bu açık buyruğuna rağmen devlet memurlar için öngörülen sosyal iktisadî ve malî tedbirlerden hiç birini almadığı takdirde bu haklı istekleri nasıl sağlanacaktır grev hakkı verilmeyen bir sendika mensupları bu haklarını güvence altına almak için uğraşamıyacakları ve böylece görevlerini etkili bir şekilde yerine getiremiyecekleri açıktır nitekim işçi sendikacılık hareketi bakımından dönemi ile dönemi bunun önemini ve etkinliğini göstermeğe yeterlidir çalışma alanının düzenlenmesiyle ilgili maddesi ile grev hakkı işçiler için anayasa güvenliği altına alınmasına rağmen memurlar yo nünden açık söz yoktur yüksek öğretim üyelerinden kurulu anayasa komisyonunca hazırlanan kanunla ilgili ncı madde anayasa ön tasarısında çalışmalar iktisadî ve sosyal durumlarını düzeltmek gayesiyle grev yapma hakkına sahiptirler bu hak siyasî gayeler için kullanılamaz kamu hizmetlerinde çalışanlardan hangilerinin grev hakkını kullanabileceklerini kanun gösterir biçiminde düzenlenmişti anayasa herhangi bir konuda buyurucu yahut yasaklayıcı bir ilke getirmemişse bunun düzenlemesini kanun koyucunun takdirine bırakmış demettir anayasanın verdiği bu takdir hakkının anayasaya aykırı düşmeyen bir şekilde kullanılması gereklidir gerçekten lokavt hakkı anayasa güvenliğine kavuşturulmadığı halde ve anayasa ile yasaklanmadığı haldeesas sayısı karar sayısı tarihli toplu îş sözleşmesi grev ve lokavt yasası ile işverene bu hak verilmiştir böylece aynı durumda bulunan iki haktan biri yasa ile işveren lehine tanınırken öbür yandan memurlar yönünden grev hakkının yasaklanması takdirde ağır ve adaletsiz biçimde hataya düşüldüğünü gösterir bu takdir ölçüleri anayasamızın başlangıç maddesine sosyal devlet oluşuna eşitlik ilkesine aykırı düşmektedir buradaki yasaklayıcı hükümler anayasanın verdiği takdir hakkının anayasaya aykırı düşecek bir şekilde kullanılmasından başka bir nitelik taşımaktadır grev hakkı batı demokrasilerinde demokrasinin temel kurumlarından gereklerinden biri sayılmaktadır memurlar yönünden de durum aynıdır yalnız marksist demokrasilerde grev hakkına yer verilmez başlangıçtan beri açıklandığı üzere iptale konu maddesi anayasamızın temel hak ve hürriyetler için kabul ettiği sınırlama nedenlerini aşacak biçimde anayasanın özünü teşkil eden insan haklarına başlangıçta belirtilen sosyal hukuk devleti ilkesine kamu görevlileri için tanınan sendika kurma hakkının doğal bir sonucu olan grev hakkını tamamen ortadan kaldırmasına ve böylece sendika kurma hakkı etkisiz kılınmak suretiyle bu hak üzerinde de aşırı bir sınırlama niteliği kazanmasına memurlara da anayasanın öngördüğü insanlık haysiyetine yaraşır bir yaşayış seviyesini sağlamaları için grev hakkını tanımanın gerekçede bildirildiği üzere anayasanın ruhuna uygun düşeceği ve bu hakkı tamamen ortadan kaldıran hükümlerin anayasaya aykırı olduğu sonuç ve kanısına varılmıştır