e sayısı sayısı i i̇ptal davasinin gerekçesi̇ davacı cumhuriyet halk partisi iptal nedenlerini aşağıdaki gibi açıklamaktadır i̇ptali istenen hükümler ve açıklamalar sayılı yasanın üncü maddesinin bendi üniversitelerin öğrencilerini hangi nitelikte yetiştireceğini düzenleyen maddenin bendinde öğrencilerin başka nitelikleri yanında örf ve âdetlerine bağlı milliyetçi vatandaşlar olarak yetiştirilmesi hükmü de yer almaktadır yasanın bu hükmünün üniversitelere yüklediği öğrencilerini örf ve âdetlerine bağlı milliyetçi kişiler olarak yetiştirme görevi anayasanın cumhuriyetin niteliklerini saptayan hükümlerine olduğu kadar eğitim ve öğretimin niteliklerini saptayan hükümlerine de aykırıdır anayasanın maddesine göre türkiye cumhuriyeti başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan bir devlettir bu temel ilkeler arasında türk milliyetçiliği yurtta sulh cihanda sulh ve atatürk devrimlerine bağlılık ilkeleri yer almaktadır atatürk devrimlerine bağlılık anayasal bir ilke olmadan önce de türkiye cumhuriyetinin temel dayanaklarından biri idi ve cumhuriyet dönemi millî eğitiminin ana politikası atatürk devrimlerine bağlı kuşaklar yetiştirmek olmuştur ve anayasanın yürürlüğe girmesinden sonra atatürk devrimlerine bağlılık anayasal bir buyruk olmuştur buna rağmen sayılı yasa üniversitelere örf ve adetlerine bağlı öğrenciler yetiştirme görevini vermiştir bilindiği gibi örf ve adet çok uzun zamanlardan beri uygulanan meydana çıkan toplumsal davranış kurallarının bütününden oluşur küçük toplumlarda bu toplumların tümüne yaygın örf ve adet kuralları bulunabileceği halde büyük toplumlarda bu kurallar ya bölgesel başlık parası gibi ya meslekî ortakçılık yarıcılık gibi nitelikte ortaya çıkar ister genel ister bölgesel olsun örf ve adetin en önemli niteliği naklî olması yani aklın süzgecinden geçmeden kuşaktan kuşağa nakledilmesi geçmesidir bu tür kurallara bağlılığı geliştirmeyi öngören bir yasa kuralının atatürk devrimlerine bağlılık ilkesi ile bağdaştırılması mümkün değildir zira anayasa mahkemesinin esas ve karar sayılı kararında da belirtildiği üzere çağdaş batı uygarlığının ve atatürk devrimi ilkelerinin gereği her işte ve işlemde aklın ve müsbet ilmin kılavuz olmasıdır diğer taraftan anayasa ve nci maddelerinde eğitim öğretim ve öğrenimin çağdaş bilim ve teknolojinin gerçeklerine göre yürütülmesini istemektedir yapılan açıklamaların da gösterdiği gibi sayılı yasanın üniversitelerimize verdiği öğrencilerini örf ve adetine bağlı olarak yetiştirmek görevini anayasanın buyrukları ile bağdaştırmak olanağı yokture sayısı sayısı bu bakımdan sayılı yasanın üncü maddesinin bendinde yer almış olan örf ve adetlerine bağlı deyiminin iptali gerekir yukarıda belirtildiği üzere türkiye cumhuriyetinin niteliklerini saptayan temel ilkeler arasında türk milliyetçiliği ve yurtta sulh cihanda sulh ilkeleri de yer almıştır buna rağmen sayılı yasanın üncü maddesinin bendinde üniversitelerimize hiç bir niteleme yapılmaksızın milliyetçi vatandaşlar yetiştirme görevi verilmiştir milliyetçilik kavramı herhangi bir nitelemeye tabî tutulmadığı vakit gayet geniş ve her türlü karışıklığa yol açabilecek bir kavramdır nasyonal sosyalizm ve faşizm gibi anayasamızın reddettiği totaliter rejimlerin milliyetçilik anlayışı ile turancılık gibi anayasanın başlangıç kısmında yer almış olan yurtta sulh cihanda sulh ilkesi ile çatışacak milliyetçilik de aynı kelime ile ifade edilebilir milliyetçilik teriminin çok çeşitli yoruma müsait olmasından endişe eden anayasa koyucu bu nedenle nci maddede türkiye cumhuriyeti başlangıç kısmının üncü fıkrasında türk milliyetçiliğinden söz etmiş ve üncü maddenin inci fıkrasında kimlere türk denileceğini türk devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes türktür hükmü ile belirtmiştir anayasasının hazırlanmasına ilişkin kurucu meclis tutanakları incelendiğinde bazı temsilciler meclisi üyeleri ile bazı millî birlik komitesi üyelerinin cumhuriyetin niteliklerini saptayan nci maddeye milliyetçi deyiminin eklenmesini istedikleri uzun süren tartışmalardan sonra yakanda kısaca değinilen tehlikeler nedeni ile milliyetçilik deyiminin maddede yer almamasına karar verildiği ve devletin niteliğinin millî sıfatı ile belirlenmesi ile yetinildiği görülür üniversitelerin öğrencilerini üncü maddenin bendinin öngördüğü gibi millî tarih şuuruna sahip vatandaşlar olarak yetiştirmesi ile onları milliyetçi olarak yetiştirmesi birbirinden farklı hususlardır milliyetçi vatandaşlar yetiştirme görevi milliyetçilik deyiminin hiç bir sınırlandırmaya itelemeğe tabi tutulmaksızın kullanılması neticesinde anayasamızın anladığı milliyetçiliğin dışına taşabilecek niteliktedir sayılı kanunun hazırlık çalışmaları ve tasarının çeşitli komisyonlardan geçirdiği değişiklikler milliyetçilik temirinin tehlikesini ve anayasanın sınırlarını aşan uygulamalara yol açabileceğini gösterir hükümet tarafından hazırlanıp mart tarihinde millet meclisi başkanlığına sunulan üniversiteler kanunu tasarısının üncü maddesinin bendi şu şekildedir öğrencilerini bilim anlayışı kuvvetli sağlam düşünceli aydınlar ve yüksek öğrenime dayanan mesleklerle türlü bilim ve uzmanlık kolları için iyi hazırlanmış bilgi ve tecrübe sahibi elemanlar anayasada ifadesini bulan türk devletinin ve türk devriminin i̇lkelerine bağlı ve millî karakter sahibi vatandaşlar olarak yetiştirmek millet meclisi millî eğitim komisyonunda yapılan değişikliklerden sonra aynı hüküm şu şekli almıştır öğrencilerini bilim anlayışı kuvvetli sağlam düşünceli milliyetçi millî tarih şuuruna sahip vatanına örf ve âdetlerine bağlı aydınlar ve yüksek öğrenime dayanan mesleklerde türlü bilim ve uzmanlık kolları için iyi hazırlanmış bilgi ve tecrübe sahibi sağlam karakterli vatandaşlar olarak yetiştirmek görüldüğü üzere millî eğitim komisyonu hükümet tasarısındaki anayasada ifadesini bulan türk devletinin ve türk devriminin ilkelerine bağlı ve millî karakter sahibi ibaresinie sayısı sayısı çıkarmış bunun yerine milliyetçi millî tarih şuuruna sahip vatanına örf ve âdetlerine bağlı ibaresini koymuştur bütçe plan komisyonu ise maddenin aynı bölümünü yazı tekniği bakımından düzeltmiş ve millî tarih şuuruna sahip vatanına örf ve âdetlerine bağlı milliyetçi ifadesini benimsemiş ve metin bu hali ile kanunlaşmıştır i̇leride sayılı yasanın üncü maddesinin bendini yorumlayacak bir yorumcu hükümet tasarısında yer almış olan anayasada ifadesini bulan türk devletinin ve türk devriminin ilkelerine bağlı ve milî karakter sahibi vatandaşlar yetiştirme görevinin yasama organınca benimsenmediğini anayasada türkiye cumhuriyetinin nitelikleri arasında yer almayan milliyetçilik ilkesinin bu üniversiteler kanunu yolu ile hukuk hayatımıza sokulduğu kanısına varabilecek ve milliyetçilik deyimini kendi anlayışına göre değerlendirecektir aynı yorumcu yasama organının hükümet tasarısında teklif edilen türk devriminin ilkelerine bağlı olma niteliğini de benimsemediğini onun yerine örf ve âdetlerine bağlı kişilerin yetiştirilmesi gerektiği sonucuna kolaylıkla varılabilecektir bu açıklamaların da gösterdiği gibi devletin anayasa ile saptanmış niteliklerine aykırı olan ve sayılı yasanın üncü maddesinin bendinde yer almış bulunan örf ve âdetlerine bağlı milliyetçi ibarelerinin iptali gerekir sayili yasanin yüksek öğreti̇m kurulu i̇le i̇lgi̇li̇ hükümleri̇ yasanın üncü maddesi bu madde hükmüne göre yüksek öğretim kurulu üniversitelerce çağdaş bilim ve teknolojinin gereklerine devlet kalkınma planının temel ilke ve politikalarına uygun olarak yön vermek amacı ile düzenlenmiş bir kuruluştur yasanın inci maddesi üzerindeki açıklamaların göstereceği gibi yüksek öğretim kurulu siyasal iktidarların ve çeşitli çıkar gruplarının etki alanı içinde bulunan üniversite dışı bir kuruluştur anayasanın nci maddesi ile üniversitelere verilmiş olan idari ve bilimsel özerkliğin ereği anayasa mahkemesinin çeşitli kararları ile yerleşmiş içtihat ile de kanıtlandığı üzere siyasal çevrelerin ve özellikle iktidarın üniversite çalışma öğretim ve eğitimini etkisi altında bulundurması yolunu kapamak ve üniversite çalışmaları ile öğretim ve eğitimini her türlü dış etkilerden uzak bir ortam içinde sürdürmektedir esas karar anayasanın nci maddesi hükmüne aykırı olması nedeni ile sayılı yasanın üncü maddesinin iptali gerekire sayısı sayısı sayılı yasanın inci maddesi bu madde hükmüne göre yüksek öğretim kurulunun üyeleri arasında üniversite dışı makamlar tarafından seçilen kişiler vardır üniversite temsilcilerine gelince bunların arasında özerk üniversitelerin temsilcilerinin yanı sıra kendilerince seçilen organlar eliyle yönetilmeyen üniversitelerin temsilcileri de yer almaktadır bu üniversitelerin özel kanunları nedeni ile üniversite dışı güçlerin etkilerine açık olduğu rektörlerin doğrudan doğruya veya dolaylı olarak hükümet tarafından atandığı bilinen gerçeklerdendir yüksek öğretim kurulu gibi üniversitelerin varlıklarını etkileyebilecek yetkilerle donatılmış bir kuruluşun dış etkilere tamamen kapalı olması gerekirdi halbuki incelediğim madde bu kuruluşu tamamen dış etkilere açık bir hale getirmiştir bu nedenlerle sayılı yasanın maddesinin birinci ikinci üçüncü ve dördüncü fıkralarının iptali gerekir yasanın ncı maddesi yüksek öğrenim kurulunun görev ve vazifelerine ilişkin ncı maddenin hükümleri incelendiğinde görülür ki bu üniversite dışı kuruluşa üniversitelerin bilimsel ve idari özerklikleri ile bağdaştırılamıyacak yetkiler verilmiştir bu bakımdan ncı maddenin bendinin sonundaki ilgili kuruluşların senatolarınca tesbit edilen ideal kadrolarını dengeli bir şekilde düzenlemek ibaresinin bendinin tümünün e bendinin tümünün bendinin tümünün iptali gerekir yüksek öğretim kuruluna icrai yetki veren diğer hükümler yasanın çeşitli maddelerinin yüksek öğretim kurulu üniversitelerin yönetimine ve bilimsel çalışmalarına karışma olanağına sahip kılınmış kılınmıştır yasanın nci maddesinin birinci fıkrası bu fıkra hükmüne göre üniversitelere doçent olarak atanacaklar ancak yüksek öğretim kurulunun göstereceği kadrolara atanabileceklerdir başka deyimle bu kurulca kadro göstermezse atama mümkün olmayacak ve siyasal iktidarlar bu hükümden yararlanıp diledikleri yerde kadro gösterecekler veya gösteremiyecekler ve böylelikle üniversiteler ve onların öğretim üyeleri üzerinden etki hatta baskı yapma olanağına sahip olacaklardır bu nedenlerle yasanın maddesinin birinci fıkrasının iptali gerekir yasanın inci maddesinin birinci fıkrasıe sayısı sayısı bu fıkra hükmü ile yüksek öğretim kuruluna üniversite öğretim üye ve yardımcılarının çalışmalarına etkili olacak esasları saptama yetkisi verilmiştir bu durumu özerklikle bağdaştırmak mümkün değildir bu nedenle maddenin birinci fıkrasındaki ve esasları yüksek öğretim kurulunca tesbit edilecek belirli saatleri içinde görevleri başında bulunmakla yükümlüdür hükmünün iptali gerekir yasanın ncü maddesinin altıncı fıkrası bu fıkra hükmüne göre yeni açılacak fakültelere yapılacak ilk atamalar yüksek öğretim kurulunun talebi ile mümkün olabilecektir bu talep olmadıkça atama yapılamayacaktır bu hükmün de anayasanın maddesi ile bağdaştırılması olanağı yoktur bu nedenle üncü maddenin altıncı fıkrasının iptali gerekir yasanın maddesinin birinci fıkrası üniversitelere giriş üniversitelerarası kurul tarafından yüksek öğretim kurulunun önerileri dikkate almak suretiyle düzenlenecektir başka deyimle üniversiteler için hayati önem olan üniversiteye giriş sorunu ve özellikle öğrenci sayısı siyasal iktidarların diledikleri biçimde saptanacaktır halbuki bir üniversiteye alınacak öğrenci sayısının hükümetlerin istediklerine göre değil üniversitelerin imkânlarına göre kendilerince saptaması gerekir üniversitelerin alacakları öğrenci sayıları saptanırken onların bilimsel ve idarî özerkliklerini ortadan kaldırıcı dış müdahalelerin olmaması gerekir bu nedenle nci maddenin birinci fıkrasındaki ve yüksek öğretim kurulunun önerileri deyiminin iptali gerekir yasanın ncı maddesinin birinci fıkrası bu fıkra hükmü ile yüksek öğretim kuruluna üniversitelerin öğrencilerini ilgilendiren sosyal çalışmalar için plan ve programlara göre hareket etme yükümlülüğü getirilmiştir yüksek öğretim kurulunun bu yetkisinin üniversite yönetimine dış güçlerin müdahalesi niteliğinde olduğu açıktır bu nedenle yasanın ncı maddesinin birinci fıkrasındaki yüksek öğretim kurulunun yapacağı plan ve programlar uyarınca deyiminin iptali gerekir yasanın ncü maddesinin birinci fıkrası bu fıkra hükmü ile üniversitelerde döner sermaye işletmeleri nin kurulması yüksek öğretim kurumunun onamasına bağlı tutulmuştur bu hükmünde üniversite dışı güçlerin üniversitelerin yönetimine karışması olanağını sağlamaktadır bu bakımdan üncü maddenin birinci fıkrasındaki ve yüksek öğretim kurulunun onayı deyiminin iptali gerekir iii sayili yasanin üni̇versi̇te denetleme kurulu i̇le i̇lgi̇li̇ hükümleri̇e sayısı sayısı üniversite denetim kurulu devletin gözetim ve denetimini sağlamak amacı ile kurulmuş üniversite dışı bir kuruluştur ancak anayasa mahkemesinin esas ve karar sayılı kararında belirtildiği gibi devletin denetim ve gözetim yetkisi hükümetin yönetim özerkliği bulunan bir kuruluşun yönetim işlerine karışmasını haklı göstermez çünkü yönetime üniversite dışındaki bir organ veya yerin karışması durumunda bir yandan üniversitenin kendisince seçilen organlar eliyle yönetildiğinden söz edilemiyeceği gibi öte yandan devletin gözetim ve denetiminin kabul edilmesiyle güdülen ereğin sınırları da aşılmış olur bu nedenlerle yasanın ve inci maddeleri ile inci maddesinin nci fıkrasının iptali gerekir iv sayili yasanin ncu maddesi̇ üniversitelerarası kurulun kuruluş ve işleyişine ilişkin bu maddenin iki hükmü üniversitelerin özerklikleri ile bağdaşamaz niteliktedir birinci fıkra hükmüne göre üniversitelerarası kurula bütün üniversitelerin temsilcileri katılacaktır halbuki ülkemizdeki üniversitelerin yarısına yakın bir kesimi özel kanunlarındaki hükümler nedeni ile anayasanın nci maddesi ile bütün yüksek öğretim kurumlarına tanınmış olan özerklikten anayasa mahkemesi esas karar yoksundur siyasal iktidarların etki alanı içinde bulunan bu üniversitelerin temsilcilerinin anayasanın nci maddesi ile özerklikleri güvence altına alınmış olan üniversitelerin yönetimlerine katılmasını anayasanın sözü edilen maddesi ile bağdaştırmak mümkün değildir bu bakımdan uncu maddenin birinci fıkrasındaki bütün üniversitel deyiminin iptali gerekir maddenin altıncı fıkrası millî eğitim bakanına üniversitelerarası kurulu toplantıya çağırma yetkisi vermektedir bu yetkinin üniversitelerin kendilerince seçilmiş organlar eliyle yürütüleceği yolundaki anayasal kuralla bağdaştırılması olanağı yoktur bu nedenle uncu maddenin altıncı fıkrasındaki gerekli hallerde millî eğitim bakanı veya deyiminin iptali gerekir sayili yasanin ncu maddesi̇ asistanlığa atanmada atanma şartlarına ilişkin bu maddenin iki hükmü anayasaya aykırı niteliktedir maddenin bendine göre asistanlığa atanabilmek için görev alacağı bilim dalında doktora veya tıpta uzmanlık diploması almak gerekmektedir üniversite asistanlığı dünyanın her yerinde olduğu gibi ülkemizde de üniversite öğretim üyeliği mesleğinin ilk basamağını teşkil eder ekonomik durumları ülkemizden çok ileri olan ülkelerde bile asistan olmak için doktora şartı aranmaz bunun başlıca iki nedeni vardıre sayısı sayısı doktora veya tıpta uzmanlık diploması alabilmek için yıllarca süren masraflı bir öğrenim döneminden geçmek gerekir asistanlığa atanabilmek i̇çin bu dönemin başarı ile geçirilmiş olması istenirse asistanlık lisans diploması aldıktan sonra beş altı yıl daha öğrenciliğini sürdürebilecek malî olanağa sahip kişilerin tekeli altına girecektir başka deyimle fakülteyi aynı derece ile bitirmiş yani aynı hukukî durumda bulunan ve asistan olmak isteyen iki kişiden malî durumu elverişli olan asistanlığa atanma olanağına kavuşacaktır asistanlığa atanabilmek için doktora veya tıpta uzmanlık diploması alınmış olmanın bilimsel gereği yoktur aksine lisans diploması almış ve üniversite öğretim üyesi olmak isteyen bir gencin akademik hayatına hemen başlamasında ve doktora çalışmalarını asistanlığı sırasında yapmasında büyük yarar vardır asistanların doktora çalışmalarını diğer doktora öğrencilerinden çok daha büyük bir titizlikle ve disiplin içinde yürüttükleri bir gerçektir böylelikle yasanın söz konusu edilen hükmü bir yandan eşitlik ilkesini zedelerken diğer yandan bilimsel gereklere ve kamu yararına aykırı bir durumun doğmasına sebep olmuştur anayasa mahkemesi esas karar sayılı kararında üniversitelerin kendi öğretim üyeleri ile yardımcılarının görevlerini bu görevlerin gerektirdiği nitelikleri kendisi tespit edebilmeli demektedir sayılı yasanın hazırlanması sırasında çeşitli üniversitelerimizin senatoları kamu oyuna açıkladıkları görüşlerinde asistanlığa atanabilmek için lisans diplomasının yeterli olduğunu oybirliği ile savunmuşlardır bu bakımlardan sayılı yasanın anayasanın eşitlik ilkesine olduğu kadar üniversitelerin bilimsel özerkliklerine de aykırı olan uncu maddesinin bendinin iptali gerekir maddenin bendi öğrenciliği sırasında disiplin cezası almış kişilerle haklarında disiplin cezası verilmemiş hatta kovuşturma yapılmış bazı kişilerin asistanlığa atanmaları önlenmektedir maddenin bendinin öngördüğü kişilerin devletin herhangi bir görevine bu arada akademilerde asistanlığa veya asistanlık kademesinden geçmeden üniversite öğretim üyeliğine atanması mümkün iken üniversite asistanlığına atanmamasını makul gösterecek bir sebep bulmak zordur üniversiteleri diğer kamu tüzel kişilerden daha kötü duruma düşüren bu hüküm disiplin cezası almış kişiyi aynı suçundan dolayı ikinci defa cezalandırmakta ve üniversiteye asistan olmak isteyen kişi ile akademiye asistan olmak isteyen kişi arasında eşitlik ilkesine aykırı bir durumun doğmasına sebep olmaktadır bu nedenlerle yasanın ncu maddesinin bendinin iptali gerekir vi sayili yasanin maddesi̇ni̇n i̇ki̇nci̇ fikrasi bu fıkra hükmüne göre asistanlığa atanan kişinin hiç bir devlet memuriyetinde olmadığı şekilde bir tür mukaveleli personel imişcesine ikişer yıllık sürelerle atanacağı hükme bağlamıştıre sayısı sayısı bu hükme göre iki yıllık sürenin sonunda asistan yeniden atanmayabilecek ve böylelikle görevine kanun hükmü ile son verilmiş olacaktır yine bu hüküm nedeni ile asistan doçent olana kadar yeniden atanamama kuşkusu içinde diğer devlet memurlarının ve bu arada akademi asistanlarının sahip oldukları güvenceden yoksun olarak çalışmalarını sürdürmek zorunda kalacaktır böyle bir baskı altında bulunan üniversite asistanının anayasanın nci maddesinin dördüncü fıkrasının öngördüğü şekilde serbestçe araştırma ve yayın yapabileceğini düşünmek bile mümkün değildir bu nedenlerle yasanın uncu maddesinin ikinci fıkrasının iptali gerekir vii sayili yasanin nci̇ maddesi̇ni̇n dördüncü fikrasi bu fıkra öğretim üyelerine resmi çalışma saatleri dışında serbest meslek icra edebilme imkânını sağlamaktadır ancak bu imkânı düzenleyen hüküm kişilerin kanun önünde eşit olmalarını sağlayan anayasal kuralı bazı öğretim üyelerinin aleyhine zedelemiştir örnek olarak tıp ve hukuk fakültelerinin öğretim üyelerinin inci maddenin dördüncü fıkrasından yararlanma imkânları incelenecek olursa şöyle bir durum ortaya çıkacaktır tıp fakültesi öğretim üyeleri resmî çalışma saatleri dışında öğleden sonra ve gece muayenehanelerinde özel hastalarını kabul edebilecekler gerekli konsültasyonlara katılabilecekler ameliyat yapabilecekler hasılı mesleklerinin bütün icaplarını yerine getirebileceklerdir hukuk fakültesi öğretim üyeleri ise aynı şekilde serbest meslek icra etmek istedikleri takdirde mesleklerinin uygulanmasının en önemli bölümünü teşkil eden duruşmaya çıkma imkânından ve dolayısiyle nci maddenin dördüncü fıkrasının öğretim üyelerine sağladığı serbest meslek icrası imkânından fiilen mahrum kalacaklardır böylelikle aynı hukuki statüye tabi olan öğretim üyeleri arasında kanun önünde eşitlik ilkesine aykırı bir durum ortaya çıkmıştır bu nedenle yasanın nci maddesinin dördüncü fıkrasının iptali gerekir viii sayili yasanin ncü maddesi̇ni̇n üçüncü fikrasi bu madde hükmüne göre bir üniversite içindeki fakülte yüksek okul ve okulların kurulması birleştirilmesi veya kaldırılması millî eğitim hakanının onamına bağlanmıştır yukarıda belirtilen işlemler üniversitelerin bilimsel gereklere göre yapacakları idarî işlemlerdir bu işlemlerin geçerliliğini millî eğitim bakanının onanıma tabi kılmak üniversitelerin bilimsel ve idarî özerklikleri ile bağdaştırılamaz bu nedenle yasanın ncü maddesinin üçüncü fıkrasının iptali gerekir ix sayili yasanin nci̇ maddesi̇ bu madde öğrencilere ucuz kitap sağlamak amacı ile düzenlenmiş lâkin bu amaç aşılarak öğretim üye ve yardımcılarının hatta herkesin anayasa ile güvence altına alınmış olane sayısı sayısı bir takım hakları ortadan kaldırılmıştır gerçekten de nci madde öğretim üye ve yardımcılarını ders aracı olarak kullanılacak kitap ve teksirler kendi hesaplarına bastırmasını yasaklamıştır anayasanın nci maddesinin birinci fıkrası ncü maddesi ve nci maddesinin dördüncü fıkrasının hükümlerine aykırı olan yasanın nci maddesinin iptali gerekir sayili yasanin nci maddesi̇ni̇n üçüncü fikrasi bu fıkra hükmüne göre zabıta suç ve suçluların kovuşturulması için hiç bir davet izne bağlı olmaksızın üniversite binalarına ve eklerine girebilecek ve durumdan ilgili üniversitenin rektörünü veya fakültenin dekanını haberdar etmeyebilecektir gerçekten kişilere olduğu kadar özel veya kamu tüzel kişilere ait binalara zabıtanın suç ve suçluları kovuşturmak için hangi usullerle girebileceği başta anayasa olmak üzere çeşitli yasalarla belirtilmiştir bu yasalardan hiç birisinde zabıtaya ncı maddenin üçüncü fıkrasındaki kadar sınırsız keyfiliğe yol açabilecek ve baskı aracı olarak kullanılmaya elverişli hüküm yer almamıştır sözü edilen hüküm neticesinde siyasal iktidarlar diledikleri her an suç ve suçlu kovuşturma bahanesi ile zabıtayı üniversiteye sokabilecek ve bu özerk kuruluşun başında bulunan kişileri durumdan haberdar etmiyebileceklerdir buna karşılık zabıta bir kovuşturmayı yürüttüğü iddiası ile sınıflara laboratuvarlara seminer odalarına ve üniversitelere öğretim üye ve yardımcılarına çalışma odalarına girip araştırmalarda bulunabilecektir bu hükmü anayasanın ncı maddesindeki güvence ile bağdaştırmağa imkân yoktur diğer taraftan bu hüküm özerk kamu tüzel kişisi üniversite ile diğer kişiler arasında üniversite aleyhine eşitlik ilkesine aykırı bir durum ortaya çıkmıştır bu nedenlerle yasanın ncı maddesinin üçüncü fıkrasının iptali gerekir xi sayili yasanin ncu maddesi̇ sayılı yasa ile anayasaya eklenmiş olan yedinci fıkra üniversitelerle onlara bağlı fakülte kurum ve kuruluşlarda öğrenim ve eğitim hürriyetlerinin tehlikeye düşmesi ve bu tehlikenin üniversite organlarınca giderilmemesi halinde bakanlar kurulunun üniversitelerin yönetimine elkoyabileceği hükmünü getirmiştir anayasa mahkemesi esas karar sayılı kararında şöyle demektir anayasanın değişik nci maddesinin son fıkrasında öngördüğü olağanüstü durumlarda bakanlar kuruluna yönetime elkoymasına izin vermesinin ereği dahi yalnızca öğrenim ve öğretimin özgürlük ve güvence içinde çağdaş bilimin nesnel ölçüleri uyarınca gerçekleşmesini sağlamaktır bu duruma göre elkoyma ile ilgili hükümlerin anayasanın kurallarına ve yapılan değişikliğin ereğine aykırı onu aşıcı nitelikte olmaması gerekirdi halbuki aşağıda açıklanacağı üzere uncu maddenin bazı kesimleri anayasaya aykırı olarak düzenlenmiştire sayısı sayısı birinci fıkrada üniversitelerle onlara bağlı kuruluşlar ve kurumlarda veya bir üniversiteye bağlı olmayan fakültelerde öğrenim ve öğretim hürriyetlerinin tehlikeye düşmesi ve bu tehlikenin üniversite organlarınca önlenmemesi veya üniversite organlarınca alınan tedbirlerin gereken sonucu vermemesi hali el koyma sebebi olarak gösterilmiştir fıkranın ilk kesimi anayasa hükmünün dışına taşan niteliktedir zira anayasanın öğrenim ve öğretim hürriyetlerinin içine düştüğü tehlikenin üniversite organlarınca giderilmemesi halini elkoyma sebebi diye saptadığı halde yasa tehlikenin önlenmemesi halini de elkoyma sebebi olarak kabul etmiştir bu hale göre üniversitede öğrenim ve öğretim hürriyetlerinin tehlikeye düştüğü her an bakanlar kurulu yönetime tehlike önlenmediği gerekçesi ile ve üniversite organlarının herhangi bir tedbir almasına vakit bile bırakmadan yönetime elkoyabilecektir fıkranın ikinci kesiminde ise bakanlar kurulu üniversite organlarını aldığı tedbirlerin gereken sonucu vermediği kanaatına vardığı zaman yönetime elkoyabilecektir üniversitelere sayılı yasa ile verilen yetkiler içinde bir yıla kadar üniversiteyi kapama yetkisi de vardır ve üniversite makamları kapama kararı verdikleri zaman bu karar derhal en büyük mülkî amire bildirilecek ve kapatılmış olan üniversite ve fakültelerin bina ve eklentileri güvenlik kuvvetlerince muhafaza altına alınacaktır madde üniversite organları gereken tedbirleri almazsa elkoyma anayasanın emri olarak uygulanacaktır lâkin gerekli tedbirler alındıktan sonra ve binalar güvenlik kuvvetlerinin muhafazasına verildikten sonra bakanlar kurulunun gerekli sonuç alınamadığı iddiası ile yönetime elkoyması anayasanın maddesinin hükmüne aykırıdır bu nedenle uncu maddenin birinci fıkrasının iptali gerekir uncu maddenin ikinci fıkrası ise üniversite ile öğrenim ve öğretim hürriyetlerinin tehlikeye düşmesi ile hiç ilgisi olmayan nedenle bakanlar kuruluna yönetime elkoyma yetkisi verilmiştir bu nedenle fıkranın anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden herhangi birisinin insan hak ve hürriyetlerinin veya türk devletinin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğünü veya dil ırk sınıf din ve mezhep ayrımına dayanarak nitelikleri anayasaca belirtilen cumhuriyeti ortadan kaldırmak kasdı ile kullanılması ibaresinin iptali gerekir anayasanın nci maddecinin yedine fıkrası elkoyma kararının hemen türkiye büyük millet meclisi birleşik toplantısının onamına sunulucağını emrettiği halde yasanın uncu maddesinin ikinci fıkrası bu onama işini elkoyma kararının resmî gazetede yayımlanmasından sonra saat içinde yapılacağını hükme bağlamıştır böylelikle bakanlar kuruluna elkoyma kararı yasama organınca onaylanmadan evvel üniversiteye müdahale etmek olanağı sağlamak istenmiştir bu durumun anayasanın nci maddesinin son fıkrası hükmü ile bağdaştırılması olanağı yoktur bu nedenle yasanın uncu maddesinin ikinci fıkrasındaki yayımlanmayı müteakip saat içinde deyiminin iptali gerekir xii sayili yasanin nci̇ maddesi̇ yukarıda xi no lu bentte belirtildiği üzere anayasanın nci maddesinin son fıkrasının ereği üniversitelerde tehlikeye düşmüş öğrenim ve öğretim hürriyetlerini bue sayısı sayısı tehlikeden kurtarıp öğrenim ve öğretimin hürriyet ve teminat içinde çağdaş bilim ve teknolojinin gereklerine uygun olarak yürütülmesini sağlamaktır elkoyma halinde bakanlar kuruluna tanınacak yetkilerin bu ereği aşmaması gerekirdi halbuki yasanın inci maddesi ile bakanlar kuruluna verilen yetkiler bu ereği aşmış ve üniversite yöneticileri ile öğretim üye ve yardımcılarını daimî bir baskı altında tutmağa yönelir iştir zira maddenin okunmasından da anlaşılacağı üzere nci maddenin hükümleri sayesinde siyasal iktidarlar hoşlanmadıkları üniversite yöneticisi veya öğretim üye veya yardımcılarını görevlerinden uzaklaştırmak olanağına kavuşturulmuşlardır yakandaki xi nolu bentte açıklandığı üzere uncu maddenin hükümlerine göre ne vakit ve hangi siyasal iktidar zamanında gerçekleşeceği önceden kestirilemiyecek elkoyma kararı sonunda olaylarla ilgili olmasalar bile gerekli görülecek üniversite mensuplarımın görevlerinden uzaklaştırılması tehlikesi mevcuttur bu daimi baskı altında bulunan öğretim üye ve yardımcılarının akademik hürriyetlerinden serbestçe araştırma ve yayın yapma olanaklarından yararlanabilmeleri bir tür kahramanlık olacaktır halbuki demokratik düzenin anayasamız ve özellikle anayasanın maddesinin kahramanlığa zorlanmadan fikirlerini bilim ve sanatı yapabilmeleri ve üniversitelerin dış etki ve baskılara kapalı olarak çalışabilmelerini sağlamaktır nci maddenin ikinci fıkrası ise bakanlar kurulunun yetkilerinin etkilerini anayasa bu yetkileri elkoyrna süresi ile sınırladığı halde elkoymanın sona ermesinden sonra da sürdürmekte ve görevinden uzaklaştırılmış olan üniversite mensuplarının görevlerine dönebilmelerini suçsuzluklarını ispat etmeleri şartına bağlamış bulunmaktadır bu nedenlerle yasanın maddesinin birinci fıkrasının b bentleri ile ikinci fıkrasının iptali gerekir xiii sayili yasanin nci maddesi̇ni̇n bendi̇ i̇le ncü maddesi̇ni̇n bi̇ri̇nci̇ fikrasi bu hükümlerle üniversite öğretiminin paralı olması esası getirilmiştir buraya millî eğitim temel kanunu dolayısiyle sunulmuş olan dilekçenin paralı yüksek öğretim le ilgili bölümünün gerekli değişikliği yapıldıktan sonra eklenmesi gerekmektedir başarılı olan fakat maddî imkânları elverişli bulunmayan öğrencilerin kayıt ücreti sınav harcı gibi her türlü öğrenim giderleri burs kredi yatılılık ve benzeri yollardan sağlanır biçimindeki kuralla akçalı ayrılığın kaldırılması nasıl mümkün değilse anayasamıza aykırılık nasıl giderilmezse öğrencilerden alınacak harçların maddeye dökülmesi de yersizdir maddî imkânları elverişli olmayan öğrencilerin öğrenime başlaması devamı başarı şartına bağlanmakta maddî imkânı olanlar ise hiç bir sınırlamaya bağlı tutulmaksızın başarı şartı aranmaksızın öğrenime devam edebilmektedir eşitsizlik açıkça ortadadır harç yüzünden öğrenimi bırakmak tehlikesi de vardır i̇stenen harcı sağlayamayan öğrencinin psikolojik durumlardan maddî durumlara kadar olumsuz etkilere açık kalması kuvvetle muhtemeldir bunun başarıya yansıması mutlaktır daha başarısız ama maddî imkânı yerinde olan ise öğrenimini bunalmışız sürdürebilecektir bu nedenlerle sayılı yasanın nci maddesinin bendi ile üncü maddesinin birinci fıkrasındaki kanunun ncı maddesinin fıkrasına göre öğrencilerden alınacak ücrete sayısı sayısı ve harçlar yıllık lirayı geçmemek üzere her üniversitede kurulacak öğrenci fonuna yatırılır hükmünün iptali gerekir xiv sayılı yasanın nci maddesinin ikinci fıkrası ile üncü maddesi bu hükümler ülkemiz üniversitelerinden bazılarının anayasaya aykırı durumlarını sürdürmeğe ve adı geçen üniversitelerin yürütme organının etkisi altında çalışmalarına yol açan çeşitli yasa hükümlerinin saklı tutulmasına yönelmiştir anayasa mahkemesinin devlet mühendislik ve mimarlık akademilerine ilişkin sayılı yasanın bazı hükümlerinin iptaline i̇lişkin kararında esas karar açıklandığı gibi bir yüksek öğretim kurumunun anayasanın değişik inci maddesi kapsamına giren üniversite niteliğinde bir örgüt sayılması için kurumun benimsendiği öğretim yöntemi ve özellikle onu bitirenlere sağlanan haklar ve olanaklar bakımından üniversitelere eşit durumda olması gerekmektedir gerçekten anayasa kuyucunun üniversitelere yönetim ve bilim özerkliğini tanımak ve üniversitelerin kuruluşunu devlet tekeline almakla varılmasını istediği erek toplumunun kilit yerlerinde görev alan kişilerin herhangi bir siyasî çevrenin ve yarar topluluğunun etkisi altında kalmaksızın yalnızca çağdaş bilimin isterlerine uygun biçimde yetiştirilmiş bulunması başka deyimle toplumun kilit yerlerinde görev alarak ulusun alınyazısı üzerinde etkili işler veya işlemler yapabilecek kişilerin yansızlığı sağlanmış olmayan kurumlarda yetiştirilmesinin önlenmesidir demek ki toplumun kilit yerlerinde görev alacak kişileri yetiştirmek üzere kurulmuş olup yetiştirdiği kişilere böyle önemli yerlerde görev alma yetkisi sağlayacak olan diplomalar veren yüksek öğretim kuruluşları üniversite adını taşımasalar bile üniversite görevi yapan ve anayasanın değişik maddesinin az önce belirtilen kuruluş ereklerine göre bu madde kapsamına girmesi gereken üniversite niteliğinde örgütler sayılmalıdır bu nedenlerle üniversite adını taşıdıkları halde bazı üniversiteleri anayasanın değişik maddesinin kapsamı dışında bırakmağa yönelmiş olan sayılı yasanın maddesinin nci fıkrası ile üncü maddesinin tümünün iptali gerekir xv sayılı yasanın geçici inci maddesinin üncü fıkrası bu fıkra hükmü ile üniversiteler kanununun öngördüğü yollardan sınavlardan geçmemiş bazı kişilere dolaylı yoldan üniversite profesörü ve üniversite doçenti unvanları ve bu ünvanları sağladığı yetkiler verilmektedir anayasa mahkemesinin esas karar sayılı kararında da ayıklandığı üzere bilimsel özerklik en başta üniversitenin kendi öğretim üyelerinin ve yardımcılarının kendi olağan usulleri ve ölçülerinde yine kendisi tarafından seçilmesi temeline dayanır yasa koyucu sayılı yasanın geçici birinci maddesinin üçüncü bendi ile bilimsel özerkliğe olduğu kadar idarî özerkliğe de aykırı bir şekilde bazı kişilere üniversite profesörü ve doçenti unvan ve yetkilerini vermekle anayasanın nci maddesine aykırı bir hüküm getirmiştir odtündeki yürürlük öncesi ivedili uygulamaların fazlalığı amaca ve öze aykırı olduğu gibi geçici maddenin yapısı kazanılmış haklar da aleyhte etkilenmiştir bu nedenle yasanın geçici inci maddesinin üçüncü fıkrasının iptali gerekir xvi sayılı yasanın geçici ikinci maddesie 