esas sayısı karar sayısı başvuru kararının gerekçe bölümü şöyledir davacı vekili tarafından gün ve sayılı belge ile sınıfı sigorta eksperi olarak görev yapmakta iken mesleğine bir süre ara veren davacının yeniden aktif sigorta eksperliği görevine dönmek amacıyla yaptığı başvurunun reddine dair davalı idarenin gün ve sayılı işleminin iptali ve yürütmenin durdurulma istemiyle hazine müsteşarlığına karşı açılan davada davacı tarafından ileri sürülen anayasaya aykırılık itirazı ciddî bulunarak işin gereği görüşüldü türkiye cumhuriyeti anayasasının inci maddesinin ikinci fıkrasında kanunların anayasaya aykırı olamayacağı belirtilmiş nci maddesinde de bir davaya bakmakla olan mahkeme uygulanacak bir kanun veya kanun hükmünde kararnamenin hükümlerini anayasaya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa anayasa mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır mahkeme anayasaya aykırılık iddiasını ciddi görmezse bu iddia temyiz merciince esas hükümle birlikte karara bağlanır anayasa mahkemesi işin kendisine gelişinden başlamak üzere beş ay içinde kararını verir ve açıklar bu süre içinde karar verilmezse mahkeme davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır ancak anayasa mahkemesinin kararı esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar gelirse mahkeme buna uymak zorundadır anayasa mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının resmî gazetede yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz hükmüne yer verilmiştir anayasanın nci madde hükmüne göre bir davaya bakmakta olan mahkemenin itiraz yoluyla bir kanun hükmünün iptali için anayasa mahkemesine başvurabilmesi için iptali istenen kuralın davada uygulanacak nitelikte bir kural olması gerekir davacının faal sigorta eksperi olarak çalışmasını engelleyen sayılı sigortacılık kanununun nci maddesinin nolu fıkrasının son tümcesinin ise bakılan davada uygulanacak bir kural niteliğinde olduğu açıktır dava dosyasının incelenmesinden davacının gün ve sayılı belge ile sınıfı sigorta eksperi olarak görev yapmakta iken mesleğine bir süre ara verdiği sırada tarihli resmî gazetede yayımlanan sayılı yeni sigortacılık kanununun yürürlüğe girdiği anılan kanunun geçici ncı maddesi uyarınca süresi içerisinde ruhsatını değiştirme şartını yerine getirdiği ancak aynı kanunun maddesinde yer verilen sigorta şirketlerinin sigorta acentelerinin ve brokerlerin ortakları yönetim ve denetiminde bulunan kişiler ve bunlar adına imza atmaya yetkili olanlar ile mesleki faaliyette bulunan şirket çalışanları sigorta eksperliği yapamaz tüzel kişi sigorta eksperlerinin yönetim ve denetim kurullarında görev alamaz imzaya yetkili olarak çalışamaz bunlara ortak olamaz ve bunlardan ücret karşılığı herhangi bir iş kabul edemez bu sınırlandırmalar söz konusu kimselerin eş ve velayeti altındaki çocukları için de geçerlidir hükmü gerekçe gösterilerek hâlen eşi sigorta aş ege bölge müdürlüğünde bölge müdür yardımcısı olarak görev yapan davacının yeniden aktif sigorta eksperliği görevine döndürülmesi ve bu doğrultuda türkiye odalar ve borsalar birliği tobb bünyesinde tutulan aktif olarak görev yapan sigorta eksperlerini gösteren levhaya kaydolunması isteğiyle yaptığı başvurunun reddi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadıresas sayısı karar sayısı davacı sayılı kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce sigorta eksperliği yapmaya hak kazandığını eski yasal düzenlemede eşinin sigorta şirketinde imza yetkilisi olarak çalışmasının kendisinin sigorta eksperliği yapmasına engel teşkil ettiğine dair bir hüküm bulunmadığı çıkarılan yeni yasanın kendisinin müktesep hak niteliğindeki mesleğini yapmaya engel teşkil etmesinin kanunların geriye yürümezlik ilkesine ve çalışma hürriyetine aykırı olduğunu ileri sürerek sayılı kanunun nci maddesinin nolu fıkrasının anayasaya aykırı olduğu itirazında bulunmuştur sigorta eksperlerinin çalışma usûl ve esaslarını düzenleyen mülga sayılı sigorta murakebe kanununun inci maddesinin birinci fıkrasında sigorta hasar eksperi sigorta edilen rizikoların gerçekleşmesi sonucunda ortaya çıkan kayıp ve hasarların miktarını nedenlerini ve niteliklerini tespit ile mutabakatlı kıymet ön ekspertiz ve gözetim gibi işlemleri mutad meslek hâlinde yapan kişiler olarak tanımlanmış ikinci fıkrasında sigorta hasar eksperliği yapabilecek kişilerin nitelikleri çalışma usûl ve esasları ile sigorta hasar eksperliği mesleğinin düzenlenmesine ilişkin diğer hususların yönetmelikle tespit edileceği belirtilmiş dördüncü fıkrasında ise sigorta hasar eksperlerinin taraflardan birisi ile arasında tarafsızlığını şüpheye düşürecek önemli nedenler veya taraflardan biri ile hukuk usûlü muhakemeleri kanununun inci maddesinin ve numaralı bentlerinde yazılı derecelerde akrabalığı veya bir iş ortaklığı varsa eksperlik görevini kabul edemeyecekleri hükme bağlanmıştır mülga sayılı kanuna dayanılarak çıkarılan ve resmî gazetenin gün ve sayılı nüshasında yayımlanarak yürürlüğe konulan mülga sigorta eksperleri yönetmeliği ile sigorta eksperlerinin nitelikleri çalışma şekilleri ve şartları ile tâbi olacakları denetim esasları belirlenmiştir md anılan yönetmeliğin maddesinde hazine müsteşarlığı nezdinde bir sigorta eksperleri sicili tutulması öngörülmüş üncü maddesinin birinci fıkrası ile nci maddesinde de ancak bu sicile kaydolunan gerçek ve tüzel kişilerin sigorta eksperliği yapabilecekleri sigorta eksperleri siciline kayıtlı olmayan kişilerin sigorta eksperliği yapamayacakları ifade edilmiştir eşleri sigorta şirketlerinin yönetim ve denetiminde bulunan kişiler ve bunlar adına imza atmaya yetkili olanların sigorta eksperliği yapamayacağına ilişkin herhangi bir düzenleme içermeyen sayılı sigorta murakebe kanunu tarihinde kabul edilen ve gün ve sayılı resmî gazetede yayımlanan sayılı sigortacılık kanunu ile yürürlükten kaldırılmış ve bu kanuna dayanılarak da yeni bir sigorta eksperleri yönetmeliği rg yürürlüğe konulmuştur sayılı kanunun ğ maddesinde kanunda geçen levha deyiminin sigorta eksperleri ve sigorta acenteleri için türkiye odalar ve borsalar birliği tarafından ayrı ayrı düzenlenecek faal olarak çalışanlara ilişkin kayıtları gösterir levhayı ifade ettiği belirtilmiş aynı maddenin bendinde sigorta eksperi sigorta konusu risklerin gerçekleşmesi sonucunda ortaya çıkan kayıp ve hasarların miktarını nedenlerini ve niteliklerini belirleyen ve mutabakatlı kıymet tespiti ön ekspertiz ve hasar gözetimi gibi işleri mutat meslek olarak yapan tarafsız ve bağımsız kişi olarak tanımlanmış maddesinde sigorta eksperliği yapmak isteyen kişilerin müsteşarlıktan sigorta eksperlik ruhsatı alması ve levhaya yazılı olması gerektiği hükme bağlanmış aynı maddenin nolu fıkrasında sigorta eksperi unvanı sigorta eksperliği ruhsatnamesinin alınmasından sonra kazanılır sigorta eksperliği yapacaklar ruhsatnamelerini aldıktan sonra levhaya kayıt olmak için türkiye odalar ve borsalar birliğine başvurur hükmüne yer verilmiş nolu fıkrasının bendinde sigorta eksperlerinin kaydının sigorta eksperliğinden ayrılmışsa levhadan silineceği kurala bağlanmış nolu fıkrasında levhadan silinmeyi gerektiren hâllerinin sona erdiğini ispat eden sigorta eksperinin levhaya yenidenesas sayısı karar sayısı yazılma hakkını kazanacağı ancak hakkında meslekten çıkarma kararı verilmiş olan kişinin bir daha levhaya yazılmasının mümkün olmadığı levhaya yeniden yazılan sigorta eksperinden kayıt ücreti alınmayacağı belirtilmiş nolu fıkrasında levhaya yeniden yazılma talebinde bulunanların levhaya yazılma şartlarının varlığının devam ettiğini ispatla zorunlu tutulabileceği kuralı yer almış nolu fıkrasında sigorta eksperi tarafsız olmak zorundadır sigorta eksperleri taraflardan birisi ile arasında tarafsızlığını şüpheye düşürecek önemli nedenler veya taraflardan birisi ile tarihli ve sayılı hukuk usûlü muhakemeleri kanununun inci maddesinin ve numaralı bentlerinde yazılı derecelerde akrabalığı veya bir iş ortaklığı varsa sigorta eksperliği görevini kabul edemez bu hüküm tüzel kişi sigorta eksperlerinin yanında çalıştırdıkları sigorta eksperleri için de geçerlidir bu hükme aykırı olarak düzenlenen raporlar geçersizdir hükmüne anayasaya aykırılık itirazının konusu olan nolu fıkrasında ise sigorta şirketlerinin sigorta acentelerinin ve brokerlerin ortakları yönetim ve denetiminde bulunan kişiler ve bunlar adına imza atmaya yetkili olanlar ile mesleki faaliyette bulunan şirket çalışanları sigorta eksperliği yapamaz tüzel kişi sigorta eksperlerinin yönetim ve denetim kurullarında görev alamaz imzaya yetkili olarak çalışamaz bunlara ortak olamaz ve bunlardan ücret karşılığı herhangi bir iş kabul edemez bu sınırlandırmalar söz konusu kimselerin eş ve velayeti altındaki çocukları için de geçerlidir hükmüne yer verildikten sonra geçici ncı maddesinde bu kanunun yayımı tarihinden önce düzenlenmiş olan eksperlik ve brokerlik ruhsatlarının müsteşarlık tarafından değiştirilinceye kadar geçerli olduğu söz konusu değiştirme işlemini bu kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren bir yıl içinde yaptırmayanların meslekî faaliyette bulunamayacağı ve sigorta eksperlerinin eksperlik faaliyetine devam edebilmesi için bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört ay içinde levhaya kaydını yaptırması gerektiği belirtilmiştir görüldüğü üzere sigorta eksperlerinin tarafsız ve bağımsızlığını sağlamak amacıyla sayılı sigortacılık kanununun maddesi ile eşi veya velayeti altındaki çocuğu sigorta şirketlerinin yönetim ve denetiminde bulunan ve bunlar adına imza atmaya yetkili olan kimselerin sigorta eksperliği yapamayacağı yönünde bir düzenleme getirmiştir anılan kanun hükmünün anayasaya aykırı olup olmadığının saptanması bakımından iki yönlü bir değerlendirme yapılması gerekmektedir bu değerlendirmenin bir yönü eski yasal düzenlemede bulunmayan bu sınırlandırmanın yeni yasada herhangi bir geçici düzenlemeye yer verilmeyerek ve hatta levhaya yeniden yazılma talebinde bulunanlar levhaya yazılma şartlarının varlığının devam ettiğini ispatla zorunlu tutulabilir denilerek md eski yasa döneminde faal sigorta eksperi olma hakkını kazanan ve hazine müsteşarlığı nezdinde tutulan sicile kaydolarak faal sigorta eksperliği yapmakta iken mesleğe bir süre ara veren kişiler hakkında da uygulanmasına yol açılması ve bu suretle davacının eski yasa döneminde elde ettiği faal sigorta eksperliği yapma hakkı şeklindeki kazanılmış hakkının ortadan kaldırılması iken anayasaya aykırılık değerlendirmesinin bir diğer yönü ise eşi veya velâyeti altındaki çocuğu sigorta şirketlerinin yönetim ve denetiminde bulunan ve bunlar adına imza atmaya yetkili olan kimselerin sigorta eksperliği yapamayacağı yönündeki düzenlemenin anayasanın inci maddesi ile teminat altına alınan çalışma hürriyetini ölçülülük ilkesine aykırı surette sınırladığıdır aşağıda sıralanan anayasaya aykırılık gerekçeleri bu iki yönlü değerlendirme esas alınarak yapılacaktır anayasamızın nci maddesinde cumhuriyetin nitelikleri arasında sayılan hukuk devleti ilkesi en kısa tanımıyla vatandaşların hukukî güvenlik içinde bulundukları devletin eylem ve işlemlerinde hukuk kurallarına bağlı olduğu bir sistemi anlatır şüphesiz ki vatandaşların kendilerini hukukî güvenlik içinde hissetmelerinin birinci koşulu yürürlüktekiesas sayısı karar sayısı mevzuata uygun olarak ve bütün sonuçlarıyla fiilen elde edilmiş hak ve hürriyetlerin sonradan çıkarılan yasal ve idarî düzenlemeler ile ortadan kaldırılamaması anlamına gelen kazanılmış haklara saygı ilkesine riayet edilmesidir kazanılmış haklara saygı ilkesi anayasamızda açıkça belirtilmemiş ve düzenlenmemiş olmakla birlikte uygar milletlerce kabul edilmiş genel hukuk kaidelerinden biri olan bu ilke anayasa mahkemesinin yerleşik içtihadında anayasanın maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesi kapsamında anayasaya uygunluk denetiminde esas aldığı ölçü normlar anayasallık bloku arasında bulunmaktadır buna göre genel hukuk ilkelerinden biri olan kazanılmış haklara saygı ilkesine riayet etmeyen bir devletin hukuk devleti olduğu ileri sürülemeyecek böyle bir devlet düzeninde vatandaşların hukukî güvenlik içinde bulundukları ya da böyle bir düzenden devletin eylem ve işlemlerinde hukuk kurallarına bağlı olduğu bir sistem olarak bahsedilemeyecektir dava konusu olayda davacı sayılı kanunun yürürlükte olduğu dönemde aldığı belge ile sigorta eksperi olarak çalışmaya başlamış mesleğine bir süre ara vermiş olmakla birlikte sigorta eksperi unvanını koruduğundan sayılı yeni kanunun yürürlüğe girmesinden sonra tekrar sigorta eksperi olarak fiilen çalışmak istediğinde yeni yasa ile getirilen kural gerekçe gösterilerek sigorta eksperi olarak çalışması için gerekli olan levhaya kaydedilme isteği reddedilmiştir yeni yasa davacının eski yasa döneminde aldığı sigorta eksperlik ruhsatının geçersizliği ve bundan böyle hiçbir şekilde bu görevi yapamaması sonucunu doğurmamakla birlikte eski yasa döneminde fiilen yapmasına engel bulunmayan faal eksperlik görevinde bulunması yeni yasada getirilen hükümle önlenmiştir davacı eski yasa tarafından düzenlenen sigorta eksperliği statüsüne bireysel bir işlemle girerek çalışmaya başlamış ancak yeni yasanın yürürlüğe girmesinden sonra faal sigorta eksperliği görevine yeniden başlaması engellenmiştir her ne kadar davacı eski yasa döneminde elde ettiği sigorta eksperi olarak çalışma hakkını kullanmaya yine eski yasa döneminde ara vermiş ise de ara verirken de her zaman mevcut koşulları ile faal eksperlik görevine geri dönebileceği inancı ve güveniyle hareket etmiş olduğunu kabul etmek gerekmektedir bu durumda davacının eski yasa döneminde elde ettiği faal sigorta eksperi olarak çalışma hakkını eşinin imza atmaya yetkili sigorta şirketi yöneticiliğinden ayrılıncaya kadar askıya alan ve bu süreyle sınırlı olarak da olsa bu hakkını sona erdiren en azından kanunun yürürlüğe girdiği tarihte sigorta eksperi unvanını haiz kişiler bakımından bu sonuçların ortaya çıkmasını engelleyici bir geçiş hükmüne de yer vermeyen sayılı sigortacılık kanununun nci maddesinin nolu fıkrasında yer alan bu sınırlandırmalar söz konusu kimselerin eş ve velayeti altındaki çocukları için de geçerlidir tümcesi anayasanın nci maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesine aykırıdır diğer yandan anayasamızın inci maddesinin birinci fıkrasında herkes dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir hükmüne yer verilerek çalışma ve sözleşme hürriyeti temel hak ve özgürlükler arasında sayılmış anılan maddede söz konusu hürriyetin özel bir sınırlandırılma sebebine yer verilmemiş yine anayasanın gün ve sayılı kanunun nci maddesi ile değişik üncü maddesinde yer verilen temel hak ve hürriyetler özlerine dokunulmaksızın yalnızca anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir bu sınırlamalar anayasanın sözüne ve ruhuna demokratik toplum düzeninin ve lâik cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz hükmü ile de temel hak ve hürriyetlerin yalnızca anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak sınırlanabileceği ve bu sınırlamanın ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı belirtilmiştiresas sayısı karar sayısı anayasanın çalışma ve sözleşme hürriyetini düzenleyen inci maddesinde özel bir sınırlandırma sebebi sayılmadığı gibi sayılı kanunun maddesinde yer verilen hüküm davacının faal sigorta eksperi olarak çalışma hakkını ölçülülük ilkesine aykırı surette sınırlandırmaktadır şöyle ki bağımsız ve tarafsızlığını korumak amacıyla sigorta eksperlerinin çalışma koşullarına ilişkin bazı yasal sınırlandırmaların yapılması makûl ve ölçülülük ilkesine uygun olsa da yapılan sınırlandırmanın ilgilinin çalışma hayatını bir süre tamamen askıya almasının ölçülülük ilkesi yönünden değerlendirilmesini gerektirmektedir bilindiği üzere sınırlamanın sınırları olarak anılan anayasal ilkelerden biri olan ölçülülük ilkesi sınırlamada başvurulan aracın sınırlama amacını gerçekleştirmeye elverişli olmasını bu aracın sınırlama amacı açısından gerekli olmasını ve araçla amacın ölçüsüz bir oran içinde bulunmamasını ifade etmektedir buna göre bir temel hak ve hürriyetin örneğin çalışma ve sözleşme hürriyetinin sınırlandırılması ile ulaşılmak istenen amaca örneğin sigorta eksperlerinin bağımsız ve tarafsızlığını sağlama amacına daha makûl ve kabul edilebilir bir sınırlandırma aracı ile ulaşılabiliyor ise bu makûl ve kabul edilebilir düzeyi aşan sınırlandırmaların ölçülülük ilkesine ve dolayısıyla anayasaya aykırı olduğunun kabul edilmesi gerekmektedir sayılı sigortacılık kanununun muhtelif maddelerinde sigorta eksperi olarak çalışan kimselerin taraflar sigortacı ile sigorta ettiren arasında bağımsız ve yansızlığını sağlama amacına yönelik düzenlemeler bulunmaktadır bunlardan en önemlileri gerçek kişi sigorta eksperleri sigorta eksperliğini mutat meslek hâlinde yapmak zorundadır gerçek kişi sigorta eksperleri bu faaliyetlerine devam ettikleri sürede esnaf veya tacir sıfatıyla mesleğin niteliği ile bağdaşması mümkün olmayan başka bir işle uğraşamaz sigorta acenteliği ve brokerlik faaliyetinde bulunamaz hükmünü amir olan nci maddenin uncu fıkrası sigorta eksperi tarafsız olmak zorundadır sigorta eksperleri taraflardan birisi ile arasında tarafsızlığını şüpheye düşürecek önemli nedenler veya taraflardan birisi ile tarihli ve sayılı hukuk usûlü muhakemeleri kanununun inci maddesinin ve numaralı bentlerinde yazılı derecelerde akrabalığı veya bir iş ortaklığı varsa sigorta eksperliği görevini kabul edemez bu hüküm tüzel kişi sigorta eksperlerinin yanında çalıştırdıkları sigorta eksperleri için de geçerlidir bu hükme aykırı olarak düzenlenen raporlar geçersizdir hükmünü amir olan aynı maddenin üncü fıkrası ile sigorta şirketlerinin sigorta acentelerinin ve brokerlerin ortakları yönetim ve denetiminde bulunan kişiler ve bunlar adına imza atmaya yetkili olanlar ile meselâ faaliyette bulunan şirket çalışanları sigorta eksperliği yapamaz tüzel kişi sigorta eksperlerinin yönetim ve denetim kurullarında görev alamaz imzaya yetkili olarak çalışamaz bunlara ortak olamaz ve bunlardan ücret karşılığı herhangi bir iş kabul edemez hükmünü amir olan nolu fıkranın ilk tümcesidir bu durumda sigorta eksperi olarak çalışan kişilerin bağımsız ve tarafsızlığını sağlamaya yönelik olarak sayılı kanunun nci maddesinin ve fıkraları ile nolu fıkrasının ilk tümcesinde bazı sınırlandırmalar getirilmiş iken bir de üncü fıkranın son tümcesinde yer verilen hüküm ile aynı fıkranın birinci tümcesinde yer alan sınırlandırmanın bunların eş ve velâyetleri altındaki çocuklarına da teşmil edilmesinin ölçülülük ilkesine aykırı olduğu kanaatine varılmaktadır zira dava konusu somut olay bakımından düşünülecek olursa sigorta aş ege bölge müdürlüğünde imza yetkisine sahip yönetici olarak çalışan kişinin sigorta eksperi olarak çalışmasının önlenmesi ile bu şahsın eşinin sigorta aşnin taraf olduğu bir uyuşmazlıkta eksperlik görevi ifa etmesinin engellenmesinin makûl ve kabul edilebilir bir sınırlama olduğu söylenebilir ise de sigorta aşnin taraf olmadığı uyuşmazlıklarda bile davacının sigorta eksperliği yapmasına getirilen itiraz konusu sınırlandırmanın ölçülülük ilkesine aykırı olduğu açıktır başka bir ifadeyle sigorta aşde yöneticilik görevinde bulunan şahsın bizatihi kendisinin sigorta eksperliği yapmasına engel olanesas sayısı karar sayısı nolu fıkranın birinci tümcesi ve davacının eşinin yöneticilik yaptığı şirketin taraf olduğu uyuşmazlıklarda sigorta eksperliği görevi ifa etmesini engelleyen nolu fıkra bulunmakta iken nolu fıkranın ikinci tümcesi ile bir de davacının tüm sigorta uyuşmazlıklarında eksperlik yapmasına sınırlama getirilmesinde sınırlamada başvurulan aracın sınırlama ile elde edilmek istenen amacın gerçekleşmesi için gerekli olması ve araç ile amaç arasında makûl ve kabul edilebilir bir oran bulunması anlamında ölçülülük ilkesine uygunluk bulunmamaktadır açıklanan nedenlerle anayasanın nci maddesi uyarınca bakılmakta olan davada uygulanacak olan sayılı sigortacılık kanununun nci maddesinin nolu fıkrasında yer alan bu sınırlandırmalar söz konusu kimselerin eş ve velâyeti altındaki çocukları için de geçerlidir tümcesinin anayasanın ve inci maddelerine aykırı olduğu kanaatiyle anılan tümcenin iptali istemiyle anayasa mahkemesine başvurulmasına anayasa mahkemesinin konu hakkında vereceği karara kadar davanın geri bırakılmasına beş ay içinde bir karar verilmezse davanın yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırılmasına kararın birer örneğinin taraflara tebliğine işbu kararla birlikte dava dosyası ve içeriği evrakın çıkarılacak birer onaylı örneğinin anayasa mahkemesine gönderilmesine tarihinde oybirliğiyle karar verildi