esas sayısı karar sayısı i̇ptal ve yürürlüğün durdurulmasi i̇stemleri̇ni̇n gerekçesi̇ i̇ptal istemini içeren cumhurbaşkanı ahmet necdet sezer tarafından verilen günlü dava dilekçesinin gerekçe bölümü şöyledir iii i̇ptal i̇stemi̇ni̇n gerekçesi̇ sayılı sosyal sigortalar ve genel sağlık sigortası kanunu ile devlet memurları ve diğer kamu görevlileri hizmet akdine dayalı ücretle çalışanlar tarımsal işlerde ücretle çalışanlar kendi hesabına çalışanlar ve tarımsal alanda kendi hesabına çalışanları kapsayan beş ayrı emeklilik rejiminin aktüeryal olarak hak ve yükümlülüklerin eşit olacağı tek emeklilik rejiminde buluşturulması amaçlanmaktadır yasa sosyal sigortalar ile genel sağlık sigortasından yararlanacak kişileri işverenleri sağlık hizmeti sunucularını bu yasanın uygulanması yönünden gerçek kişiler ile her türlü kamu ve özel hukuk tüzelkişilerini ve tüzelkişiliği olmayan diğer kurum ve kuruluşları kapsamaktadır yasada sosyal sigortalar ile genel sağlık sigortası yönünden kişileri güvenceye alacak düzenlemeler yapılmakta bu bağlamda sigortalardan yararlanacak kişiler ve sağlanacak haklar bu haklardan yararlanma koşulları finansman ve karşılanma yöntemleri belirlenmekte sosyal sigortaların ve genel sağlık sigortasının işleyişine ilişkin ilke ve yöntemlere yer verilmektedir sayılı yasanın kimi maddelerinin ya da bu maddelerin kimi kurallarının anayasanın sosyal devlet ve eşitlik ilkeleri ile sosyal güvenlik hakkı yönünden incelenmesi gerekmektedir anayasanın sözkonusu kuralları yukarıda anılan maddeler yönünden ortak gerekçe oluşturacağından öncelikle sosyal devlet ve eşitlik ilkeleri ile anayasada herkes için öngörülen sosyal güvenlik hakkı üzerinde durulması gerekmektedir anayasanın maddesinde türkiye cumhuriyetinin toplumun huzuru ulusal dayanışma ve adalet anlayışı içinde insan haklarına saygılı atatürk milliyetçiliğine bağlı başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan demokratik laik ve sosyal bir hukuk devleti olduğu belirtilmiş sosyal devlet niteliği türkiye cumhuriyetinin temel nitelikleri arasında sayılmıştır madde gerekçesinde belirtildiği gibi sosyal devlet çalışan ancak çalışması karşılığı elde ettiği ürün ile mutlu olabilmek için tasarladığı maddi ve manevi değerlere ulaşamayan kişilere yardımcı olmayı ilke edinen devlettir sosyal devlet bireyin huzur ve gönencini gerçekleştiren ve güvenceye alan kişi ve toplum arasında denge kuran emek ve sermaye ilişkilerini dengeli olarak düzenleyen çalışanların insanca yaşaması ve çalışma yaşamının kararlılık içinde gelişmesi için sosyal ekonomik ve mali önlemleri alarak çalışanları koruyan işsizliği önleyici ve ulusal gelirinesas sayısı karar sayısı adalete uygun biçimde dağılmasını sağlayıcı önlemleri alan adaletli bir hukuk düzeni kuran ve bunu sürdürmeye kendini yükümlü sayan hukuka bağlı devlettir anayasa mahkemesinin konuya ilişkin tüm kararlarına egemen olan görüşe göre de sosyal devletin görevi kişinin doğuştan sahip olduğu onurlu bir yaşam sürdürmesini maddi ve manevi varlığını bu yönde geliştirmesi için gerekli koşulları güçsüzleri güçlüler karşısında koruyarak gerçek eşitliği yani sosyal adaleti sosyal gönenci sosyal güvenliği ve toplumsal dengeyi sağlamaktır nitekim anayasanın maddesinde kişilerin ve toplumun gönenç huzur ve mutluluğunu sağlamak kişinin temel hak ve özgürlüklerini sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak biçimde sınırlayan siyasal ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmak insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli koşulları hazırlamak devletin temel amaç ve görevleri arasında sayılmıştır sosyal devlette sosyal güvenlik sistemi yalnızca aktüeryal dengeye dayalı bir düzenek olarak oluşturulamaz sosyal güvenliği salt aktüeryal denge olgusu düşüncesiyle oluşturmak sosyal devlet ilkesini savsaklamak anlamına gelir ki bunu anayasanın maddesiyle bağdaştırmak olanaksızdır devletin sosyal niteliği aktüeryal denge ile sosyal devlet ilkesi arasında uyum sağlanmasını sosyal güvenlik sisteminden kaynaklanan açıkların başka bir deyişle sosyal güvenlik yükünün gerektiğinde devletçe karşılanmasını zorunlu kılar ayrıca hukuk devletinin amaç edindiği kişinin korunması da toplumda sosyal güvenliğin sosyal gönencin ve sosyal adaletin sağlanmasıyla gerçekleştirilebilmektedir cumhuriyetin nitelikleri arasında yer verilen sosyal hukuk devleti ilkesi uyarınca toplumda yoksul ve gereksinim duyan insanlara devletçe yardım yapılarak onlara insan onuruna yaraşır asgari yaşam düzeyinin sağlanması böylece sosyal adaletin ve sosyal devlet ilkesinin gerçekleşmesine elverişli ortam yaratılması gerekmektedir sosyal devletin görevleri arasında yer alan insan onuruna yaraşır asgari yaşam düzeyinin sağlanması herkese çalışma olanağı yaratılması çalışanlara adaletli ve dengeli ücret verilmesi ve çalışamayacak durumda olanların sosyal güvenlik önlemleri ile korunması anlamını taşımaktadır sosyal güvenliğin de içinde bulunduğu sosyal hakların devletçe tanınmış olması yeterli değildir bu hakların gerçekleşmesi için devletin olumlu edimde bulunması sosyal güvenlik alanında oluşturulacak kural ve kurumların da anayasanın sözüne ve özüne bu bağlamda sosyal hukuk devleti ilkesine uygun olması zorunludur uluslararası hukuk belgelerinde ve çağdaş anayasalarda olduğu gibi anayasamızda da sosyal güvenlik hakkına temel haklar ve ödevler bölümünde sosyal ve ekonomik haklar arasında yer verilmiştir anayasanın maddesinde herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip olduğu devletin bu güvenliği sağlayacak gerekli önlemleri alıp örgütü kuracağı belirtilmiştiresas sayısı karar sayısı maddede sosyal güvenlik bireyler yönünden hak devlet yönünden ödev olarak öngörülmüştür anayasa koyucu devleti yalnızca sosyal güvenliği sağlayacak önlemleri almak ve gerekli örgütü kurmakla görevlendirmemiş aynı zamanda bunu devletin yükümlülüğü olarak görmüştür sosyal güvenlik hakkının yurttaşlarının sosyal durumu ve gönenciyle ilgilenen onlara insanlık onuruna yaraşır asgari yaşama düzeyi sağlayan sosyal devletin gereği ve zorunlu sonucu olduğu tartışmasızdır sosyal güvenlik geliri ne olursa olsun bireylere belirli sosyal riskler karşısında ekonomik güvence sağlanmasını onun kimi zararlara uğrama olasılığına karşı korunmasını sosyal zararların tehlikeleri karşısında bireyin ekonomik yönden güçlü kılınmasını gerektirmektedir çağdaş toplumlarda bu niteliği ile sosyal güvenliğin sağlanması bireylerin geleceklerini güvence altına almaya mutluluğunu huzurunu ve gönencini sağlamaya yönelik etkinliklerin en önemlilerinden biri olarak kabul edilmektedir sosyal güvenliğin işlevlerinin yerine getirilmesini amaçlayan kurallar ve kurumların tümü sosyal güvenlik sistemini oluşturmaktadır toplumsal dayanışmanın kurumsal duruma getirilmesini anlatan sosyal güvenlik sistemi devletin anayasanın maddesi gereğince kurmakla görevli ve yükümlü olduğu sosyal güvenlik örgütü ile yine devletin sosyal güvenliği sağlamak için alacağı önlemlerin tümünü kapsamaktadır anayasanın maddesinde devletin sosyal ve ekonomik alanlarda anayasa ile belirlenen görevlerini bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getireceği belirtilmiştir ancak bu kural devlete anayasa mahkemesi kararlarında da vurgulandığı gibi yurttaşlar için hak kendisi için ödev olan sosyal güvenliği sağlama görevini yerine getirirken sosyal sigortacılığın teknik gereklerine uygun kimi sınırlamalar yapma hakkı tanımakta sosyal güvenlik hakkını kullanılamayacak duruma getiren önlemler alma yetkisi vermemektedir nitekim maddede devlete sosyal hakları mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde gerçekleştirme olanağı tanınırken bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözetme koşulu da konulmuştur yine anayasa mahkemesinin günlü k sayılı kararında belirtildiği gibi sosyal güvenlik sisteminde yapılan değişikliklerin hukuk devletinde olması gereken hukuk güvenliğini zedelemeyecek biçimde adil makul ve ölçülü olması zorunludur bu yaklaşım emekli olabilmek için öngörülen prim ödeme gün sayısı prime esas aylık tutarı ve prim oranı emekliliğe hak kazanabilme ile emekli aylığına hak kazanmada yaş sınırları yaşlılık aylığı bağlama oranı yaşlılık aylığı hesaplama yöntemi aylıklarda sağlanacak yıllık artış tutarı ve sağlık gibi konularda getirilen kuralların adil makul ve ölçülü olmasını gerektirmektedir öte yandan anayasanın maddesinde herkesin dil ırk renk cinsiyet siyasal düşünce felsefi inanç din mezhep ve benzeri nedenlerle ayırım gözetilmeksizin yasa önünde eşit olduğu belirtilmiştiresas sayısı karar sayısı anayasa mahkemesinin birçok kararında da açıklandığı gibi yasa önünde eşitlik hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur eşitlik ilkesi ile eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmektedir eşitlik ilkesinin amacı aynı durumda bulunan kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasa karşısında ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir bu ilkeyle aynı durumda bulunan kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin zedelenmesi önlenmiştir durum ve konumlarındaki özellikler kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları gerektirebilir aynı hukuksal durumlar aynı ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa anayasada öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmiş olmaz ancak nitelikleri ve durumları özdeş olanlar için değişik kurallar konulamaz anayasa mahkemesinin günlü k sayılı kararında belirtildiği gibi anayasanın ve maddeleri uyarınca devletçe sosyal güvenliğin ve sosyal adaletin sağlanmasına elverişli ortamın yaratılması ve bu anlamda sosyal güvenlik alanında getirilecek bir haktan aynı sosyal güvenlik kurumu içinde yer alan ve temelde birbirine yakın konumda bulunan tüm sigortalıların dengeli ve makûl ölçüler içinde yararlanmalarını öngören düzenlemelerin gerçekleştirilmesi gerekmektedir yine bu kararda aynı sosyal güvenlik sistemi içinde bulunan aynı sosyal risklere karşı asgari ölçüde güvence altına alınan ve aynı kurallara bağlanan sigortalıların aynı hukuksal statü içinde özdeş durumda bulunan kişiler olduğu aynı durumdaki kişilerin yasanın öngördüğü haklardan aynı esaslara göre yararlandırılmalarının ise eşitlik ilkesinin gereği bulunduğu açıklanmıştır bu açıklamalardan sonra sayılı yasanın kimi maddeleri ya da bu maddelerin kimi kurallarının sosyal hukuk devleti ve eşitlik ilkeleri sosyal güvenlik hakkı yönünden incelenmesi bu kurallarda adil makul ve ölçülü olma ölçütünün gözetilip gözetilmediğinin ortaya konulması gerekmektedir sayılı yasanın maddesinin ikinci fıkrasında i̇lk defa bu kanuna göre sigortalı sayılanlara kadın ise erkek ise yaşını doldurmuş olmaları ve en az gün malûllük yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması şartıyla yaşlılık aylığı bağlanır a bendinde belirtilen yaş şartıesas sayısı karar sayısı ilâ tarihleri arasında kadın için erkek için ilâ tarihleri arasında kadın için erkek için ilâ tarihleri arasında kadın için erkek için ilâ tarihleri arasında kadın için erkek için ilâ tarihleri arasında kadın için erkek için ilâ tarihleri arasında kadın için erkek için tarihinden itibaren ise kadın ve erkek için olarak uygulanır geçici maddesinin yedinci fıkrasının bendinde de aylık bağlama şartları bakımından bu kanunun üncü maddesinin birinci fıkrasının bendi kapsamında sigortalı sayılarak aylık bağlanacaklar için inci maddenin ikinci fıkrasının bendinde belirtilen günlük süre ilk defa ilâ tarihleri arasında sigortalı sayılanlar için gün olarak tarihinden itibaren sigortalı sayılanlar için ise her takvim yılı başında güne gün eklenmek suretiyle günü geçmemek üzere uygulanır düzenlemesine yer verilmiştir düzenlemelerde den sonra sigorta kapsamına girenlere aylık bağlanmasının koşulları kadın için erkek için yaşını doldurmuş ve en az gün prim bildirilmiş olmak biçiminde belirlenmekte yaş sınırı dan başlayarak kadınlar için erkekler için kadar artırılıp yükseltilmekte hizmet akdi ile çalışanlar için prim ödeme gün sayısı yönünden kademeli geçiş öngörülmekte yılında sigortalı olanlar için gün prim bildirme koşulu aranırken izleyen yıllarda sigortalı olanlar için bu sınırın her yıl için eklenerek bulunacağı belirtilmektedir ülkemizde ortalama yaşama süresinin yıl olduğu gelecek yıl içinde bu yasa ile koşulları iyileştirilemeyecek çalışanlar yönünden bu sınırın çok fazla yükseltilemeyeceği gözetildiğinde yasa ile tüm sigortalılar yönünden emekli aylığı bağlama yaş sınırının zaman içinde de olsa yükseltilmesinin sürekli çalışma olanağı işverenin inisiyatifinde bulunanesas sayısı karar sayısı sigortalılar yönünden de prim ödeme gün sayısının çıkarılmasının gelecek kuşakların emeklilik hakkına kavuşmasını olanaksız kılacağı bu niteliği ile adil makul ve ölçülü olmadığı açıktır ayrıca hizmet akdi ile çalışanlar yönünden prim ödeme gün sayısının den çıkarılması türkiye gerçekleriyle bağdaşmadığı gibi esnek çalışmanın sendikasızlaştırmanın kayıtdışı çalıştırmanın ve yoğun işsizliğin yaşandığı ülkemizde gerçekçi de görünmemektedir üstelik emekli olabilme yaşı ile aylık bağlama yaşı arasındaki kimi durumlarda uzun yılları içeren fark da ölçüsüzlüğün bir başka göstergesidir örneğin gününde yaşında iken sosyal sigorta kapsamına giren yaşında emekli olma hakkı kazanan bir sigortalı ancak yıl sonra yaşında aylığa hak kazanabilecektir yukarıda da belirtildiği gibi yasanın maddesinde emeklilik yaşının gününden sonra ilk kez sigortalı olacaklar yönünden kadın için erkek için olarak belirlenmesine karşın bu yaş koşulu yılından başlayarak kademeli olarak artırılmakta ve emeklilik yaşı yükseltilmektedir bu düzenlemeye göre kadın için erkek için yaşını gününden önce dolduramayan sigortalılar emeklilik yaşını kademeli olarak yükselten kurala bağlı olacak ve bunun sonucunda kendisine emekli aylığı bağlanabilmesi için kadar uzanan yaşları beklemek zorunda kalacaklardır ayrıca yine bu durum nedeniyle aynı gün işe başlayan ve prim ödeme süreleri eşit olan farklı yaşlardaki sigortalılar yaşlılık aylığına aynı yılda hak kazanamayacaklardır başka bir anlatımla yasanın maddesinin ikinci fıkrasının bendinde den sonra ilk kez sigortalı olanlar için öngörülen kadın için erkek için yaş sınırı ancak sırasıyla ve yaşlarında göreve başlayanlar yönünden geçerlidir yaş küçüldükçe yılından sonra artırılan yaş sınırı nedeniyle bekleme süresi artmaktadır örneğin de sigorta kapsamına giren bir kadın sigortalı yaşında ise yaşına ulaştığı yılında yaşında ise yaşına ulaştığı yılında yaşlılık aylığına hak kazanabilecektir sayılı yasanın maddesinin birinci ikinci ve üçüncü fıkralarında yaşlılık aylığına hak kazanan sigortalıların aylığı aşağıdaki hükümlere göre belirlenecek ortalama aylık kazancı ile aylık bağlama oranının çarpımı sonucunda bulunan tutardır ortalama aylık kazanç sigortalının her yıla ait prime esas kazancının kazancın ait olduğu yıldan itibaren aylık talep tarihine kadar geçen yıllar için her yıl gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenerek bulunan kazançlar toplamının itibarî hizmet süresi ile fiilî hizmet süresi zammı hariç toplam prim ödeme gün sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanan ortalama günlük kazancın otuz katıdır aylık bağlama oranı sigortalının malûllük yaşlılık ve ölüm sigortalarına tâbi geçen toplam prim ödeme gün sayısının her günü için yılı sonuna kadar yılıesas sayısı karar sayısı başından itibaren ise olarak uygulanır bu hesaplamada günden eksik süreler orantılı olarak dikkate alınır ancak aylık bağlama oranı geçemez maddesinin birinci fıkrasında sigortalı olarak çalıştığı işten ayrılan veya işyerini kapatan ve yaşlılık aylığı bağlanması için gerekli yaş şartını doldurduğu halde malûllük ve yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanamayan sigortalıya bu kanunun üncü maddesinin birinci fıkrasının ve bendi kapsamında ise kendi adına bildirilen bendi kapsamında ise ödediği malûllük yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerinin her yıla ait tutarı primin ait olduğu yıldan itibaren yazılı istek tarihine kadar geçen yıllar için her yılın gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenerek toptan ödeme şeklinde verilir maddesinin fıkrasında güncelleme katsayısı üncü madde kapsamında sigortalı sayılanların her yılın kasım ayına ait kanunî süresi içinde verilen belgelerindeki prim tahakkukları üzerinden bulunacak ortalama prime esas günlük kazancın bir önceki yılın aynı ayına ait ortalama prime esas günlük kazanca göre değişim oranı ile her yılın aralık ayına göre türkiye i̇statistik kurumu tarafından açıklanan en son temel yıllı tüketici fiyatları genel indeksindeki değişim oranının toplamının yarışma tam sayısının ilave edilmesi sonucunda bulunan değeri ifade eder geçici maddesinin birinci fıkrasının b ve bentlerinde bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce tarihli ve sayılı tarihli ve sayılı tarihli ve sayılı bu kanunla mülga tarihli ve sayılı tarihli ve sayılı kanunlara ve tarihli ve sayılı kanunun geçici nci maddesine tâbi sandıklara tâbi olanlara bağlanacak yaşlılık aylıkları aşağıdaki şekilde hesaplanır sigortalının veya iştirakçinin bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar geçen sürelerdeki prim ödeme gün sayılarına veya fiilî hizmet süresine ait aylık bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceki kanun hükümlerine göre aylık talep tarihindeki toplam prim ödeme gün sayısı veya fiilî hizmet süresi üzerinden bu kanunun yürürlük tarihi itibarıyla hesaplanacak aylığının bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadarki prim ödeme gün sayısı veya fiilî hizmet süresi ile orantılı bölümü aylık başlangıç tarihine kadar geçen yıllar için her yıl gerçekleşen güncelleme katsayısı ile çarpılarak hesaplanır sigortalının veya iştirakçinin bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra geçen sürelerdeki prim ödeme gün sayılarına ait aylığı aylık talep tarihindeki toplam prim ödeme gün sayısı üzerinden uncu madde hükümlerine göre hesaplanacak aylığının bu kanunun yürürlük tarihinden sonraki prim ödeme gün sayısına orantılı bölümü kadardır aylık ve bentlerine göre hesaplanan kısmî aylıkların toplamından oluşur aylıklar ayrıca uncu maddenin son fıkrasına göre artırılarak belirleniresas sayısı karar sayısı tarihli ve sayılı kanunun ek inci maddesi ile ek inci ek üncü ve tarihli ve sayılı kanunun ek inci maddesi ve ilgili diğer maddeleri esas alınarak hak edilen makam veya yüksek hâkimlik temsil veya görev tazminatları ve ek göstergeler bu maddenin bendinde belirtilen kısmî aylıkların hesabında dikkate alınır ancak bendine göre yapılacak hesaplama açısından bu hükmün uygulanması sonucu daha yüksek ek göstergeye hak kazanılmış olması tarihli ve sayılı kanunun ek inci maddesinin birinci fıkrasının bendinin uygulanmasında esas alınacak ek göstergelerin yükseltilerek uygulanması hakkını doğurmaz düzenlemelerine yer verilmiştir görüldüğü gibi maddenin birinci fıkrasında yaşlılık aylığının ilgilinin ortalama aylık kazancı ile aylık bağlama oranının çarpımıyla hesaplanacağı belirtilmiş i̇kinci fıkrasında da ortalama aylık kazanç sigortalının her yıla ilişkin prime esas kazancının kazancın ilişkin olduğu yıldan başlayarak aylık istem gününe kadar geçen yıllar için her yıl gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenerek bulunan kazançlar toplamının itibarî hizmet süresi ile fiilî hizmet süresi zammı dışında toplam prim ödeme gün sayısına bölünmesiyle hesaplanan ortalama günlük kazancın katı olarak tanımlanmıştır yaşlılık aylığının hesaplanmasında ortalama aylık kazançın esas alınması bugün için sosyal sigortalar kurumuna bağlı sigortalılar yönünden önemli yenilik getirmemektedir sosyal sigortalar kurumu sigortalıları yönünden eski ve yeni sistem arasındaki fark ilkinde prime esas kazanç her takvim yılı itibariyle türkiye i̇statistik kurumunca açıklanan tüketici fiyatları indeksindeki artış oranı ve gayrisafi yurt içi hasıla sabit fiyatlarla gelişme hızı kadar ayrı ayrı arttırılarak emekli olunan güne kadar güncelleştirilmekte iken bu kez güncelleşme işinin güncelleştirme katsayısı esas alınarak yapılmasından ibarettir getirilen kural bağ kur sigortalıları ve özellikle tc emekli sandığı iştirakçileri yönünden önemli yenilik içermektedir yasayla bağ kura bağlı sigortalılar yönünden basamak sistemi kaldırılarak bunların prime esas günlük kazanç alt sınırı ile üst sınırı arasında kendilerinin bildireceği günlük kazancın prime esas alınması öngörülmüş dolayısıyla bunların yaşlılık aylıklarının hesaplanması yöntemi de değiştirilmiştir yaşlılık aylığının hesaplanması yönteminde en köklü değişiklik tc emekli sandığı iştirakçileri yönünden yapılmıştır tc emekli sandığı iştirakçilerinin emekli aylıklarının nasıl hesaplanacağı sayılı yasanın ve ek maddelerinde gösterilmektedir bu maddelere göre emekli aylığı bağlanmasına esas aylık memur aylık katsayısı ile emekli olunan günde bulunulan emeklilik keseneğine esas derece ve kademe göstergesi ve çalışma yaşamı boyunca elde edilen en yüksek ek gösterge çarpımından oluşmakta emeklilere ayrıca her ay kıdem aylığı taban aylığı zam ve tazminat ödemesi karşılığında yasada gösterilen oranın en yüksek devlet memuru aylığının brüt tutarına uygulanması suretiyle hesaplanan emeklilik tazminatı ödenmektediresas sayısı karar sayısı sayılı yasanın ek maddesine göre de makam tazminatı ile yüksek yargıçlık tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde bulunduktan sonra emekliye ayrılanların bulundukları en üst görevin makam yüksek yargıçlık temsil ve görev tazminatları emekli aylıklarına eklenmektedir özetle tc emekli sandığı iştirakçilerinin emekli aylıklarının hesaplanmasında iştirakçinin bulunduğu en son görevinin aylığı ve yapılan ödemelerin brüt tutarları gözönünde buldurulmakta böylece çalışırken her ay ele geçen tutar ile emekli olunduğunda alınacak tutar arasındaki fark çok azaltılmış bulunmaktadır oysa sayılı yasada tc emekli sandığı iştirakçileri yönünden de yukarıda açıklanan yöntem benimsenmiştir bu yöntem uyarınca devlet memurunun göreve başladığı yıllarda daha düşük olan aylık öğeleri üzerinden hesaplanan prime esas kazançları yaşlılık aylığının belirlenmesinde de dikkate alınacak ve sonuca etkili olacaktır bu durumun yaşlılık aylığı bağlama oranının da düşürüldüğü göz önünde bulundurulduğunda kamu görevlilerine bağlanacak yaşlılık aylıklarının bugüne göre daha düşük olmasına yol açacağı ve çalışırken ele geçen toplam tutar ile emekli olunduğunda alınacak toplam tutar arasındaki farkın yeniden artacağı ortadadır günümüzde uygulanan emekli aylıklarının insan onuruna yaraşır asgari yaşama düzeyini sağlamaktan uzak olduğu gözetildiğinde bu tutarları daha da azaltan yeni kuralın adil makul ve ölçülü olmadığı emeklilerin ulusal gelirden hak ettikleri payı almalarını önleyeceği açıktır ayrıca yasanın geçici maddesinde çalışanların gününe kadar sosyal güvenlik kurumlarına bağlı geçen süreleri için yaşlılık aylıklarının eski kurallara bu günden sonraki sürelerine ilişkin yaşlılık aylıklarının yasa kurallarına göre hesap edilerek her iki tutarın toplamının yaşlılık aylığını oluşturacağı belirtilmiştir ki bu konunun özellikle aynı görevde çalışmış ve çalışmakta olanların emekli aylıkları ile ölenlerin dul ve yetimlerinin aylıkları arasında fark oluşturacağı bu farkın eşitlik ilkesine aykırı olduğu ve adaletsizlik yaratacağı ortadadır öte yandan yasanın maddesinin üçüncü fıkrasında aylık bağlama oranının toplam prim ödeme gün sayısının her günü yani her yıl için yılı sonuna kadar yılından başlayarak olduğu belirtilmiştir yine maddede aylık bağlama oranının geçemeyeceği de kurala bağlanmıştır bugün için aylık bağlama oranı sosyal sigortalar kurumu ile bağ kura bağlı sigortalılar yönünden her yıl için ortalama tc emekli sandığı iştirakçileri yönünden ise yıl için yıllık sonraki yıllar için yıllık dir ayrıca bugünkü sistemde tc emekli sandığı iştirakçileri yönünden aylık bağlama oranında üst sınır dür aylık bağlama oranının düşürülmesinin daha az emekli aylığı anlamına geleceği bu durumun çalışanların emeklilik statüsü yönünden olumsuz bir gelişme yaratacağı açıktır sayılı yasanınesas sayısı karar sayısı maddesinin ikinci fıkrasında bu kanuna göre bağlanan gelir ve aylıklar her yılın ocak ve temmuz ödeme tarihlerinden geçerli olmak üzere bir önceki altı aylık döneme göre türkiye i̇statistik kurumu tarafından açıklanan en son temel yıllı tüketici fiyatları genel indeksindeki değişim oranı kadar artırılarak belirlenir maddesinin son fıkrasında yukarıdaki şekilde hesaplanan aylığın başlangıç tarihinin yılın ilk altı aylık dönemine rastlaması halinde inci maddenin ikinci fıkrasına göre ocak ödeme dönemi için gelir ve aylıklara uygulanan artış oranı kadar artırılarak yılın ikinci altı aylık dönemine rastlaması halinde ise öncelikle ocak ödeme dönemi daha sonra temmuz ödeme dönemi için gelir ve aylıklara uygulanan artış oranları kadar artırılarak sigortalının aylık başlangıç tarihindeki aylığı hesaplanır geçici maddesinin beşinci fıkrasında bağlanmış aylık ve gelirler inci maddenin ikinci fıkrasına göre artırılır düzenlemelerine yer verilmiştir yasanın maddesinin ikinci fıkrasında bu yasaya göre bağlanan gelir ve aylıkların her yılın ocak ve temmuz ödeme günlerinden geçerli olmak üzere bir önceki altı aylık döneme göre türkiye i̇statistik kurumunca açıklanan en son temel yıllı tüketici fiyatları genel indeksindeki değişim oranı kadar artırılarak belirleneceği vurgulanmış maddesinin son fıkrasında bağlanacak yaşlılık aylığında madde kuralının nasıl dikkate alınacağı belirtilmiş geçici maddenin beşinci fıkrasında da bu kuralın sayılı yasanın yürürlüğe girmesinden önce bağlanmış aylık ve gelirler için de uygulanması öngörülmüştür oysa sayılı yasanın ek maddesinin birinci fıkrasında yasalarla yapılacak değişiklikler sonunda aylık tutarlarında oluşacak yükselmelerin aynı rütbe kadro unvanı ve dereceden bağlanmış bulunan emekli adî malûllük vazife malûllüğü dul ve yetim aylıklarına da uygulanması esası getirilmiştir bu düzenleme günlü sayılı yasanın maddesiyle değiştirilerek yasanın yürürlüğe girdiği dan önce emekli adî malûllük vazife malûllüğü ile dul ve yetim aylığı alanların bu aylıklarının yasanın yürürlüğe girdiği günden yasanın yürürlüğünden sonra bağlanacak emekli adî malûllük vazife malûllüğü ile dul ve yetim aylıklarının ise bağlandığı günden sonraki ilk memur aylık artış gününden başlayarak her ay bir önceki aya ilişkin türkiye i̇statistik kurumunca açıklanan en son temel yıllı kentsel yerler tüketici fiyatları indeksi değişim oranına göre belirlenmesi öngörülmüştür görüldüğü gibi önceki ve sonraki emekliler arasındaki gelir farkını giderecek düzenlemeye sayılı yasa döneminde olduğu gibi sayılı yasada da yer verilmemiştir bu durum bir yandan emeklilerin ulusal gelirden hak ettikleri payı almalarına engel olacak öte yandan da aynı görevi yapmış önceki ve sonraki emekliler arasında hakkaniyete aykırı biçimde gelir farkı yaratacaktır anayasa mahkemesinin sayılı yasaya ilişkin günlü sayılı kararındaesas sayısı karar sayısı sayılı yasanın ek maddesinin birinci fıkrasının değişikliğinden önce eski emeklilerle yeni emekliler arasında herhangi bir eşitsizlik doğması engellenmiş iken yeni düzenlemeyle emekli aylıklarındaki artışın gösterge ve ek göstergelerdeki artışa göre hesaplanması esasından vazgeçilerek aylığın enflasyon oranındaki artışa göre hesaplanması kabul edilmiş böylece çalışan memurların maaş artışı ile emekli memurların maaş artışı arasında olduğu gibi daha önce aynı görevlerde bulunan eski ve yeni emeklilerin maaşları arasında da büyük farkların ortaya çıkmasına neden olacak bir sistem getirilmiştir bu durum anayasanın maddesindeki eşitlik ilkesini zedelemektedir eşitlik temeline dayanan adil bir hukuk düzeni kurmak hukuk devletinin en önemli işlevlerinden biri olduğundan hukuksal eşitlik sağlanmadan hukuk devleti ilkesinin gerçekleşmeyeceği açıktır gerekçesine yer verilerek sayılı yasanın sayılı yasanın ek maddesini değiştiren kuralı anayasanın ve maddelerine aykırı görülerek iptal edilmiştir bunun üzerine sayılı yasanın ek madde kuralının yeniden yasalaştırılması ya da benzer bir yasal düzenleme yapılması gerekirken sayılı yasanın maddesinde sayılı yasa benzeri bir kurala yer verilmiştir bu durum madde kuralının anayasanın ve maddelerine açıkça aykırı olduğunu göstermektedir yasanın geçici maddesinde madde kuralının bağlanmış aylık ve gelirlere de uygulanmasının öngörülmesi sonuca etkili değildir çünkü bu düzenleme yalnızca eski ve yeni emekli aylıklarının aynı esasa göre enflasyon oranında artırılmasına ilişkin olup anayasa mahkemesi kararında belirtilen ve aynı görevde çalışan memurlar ile bu görevlerden emekli olanların aylık artışları arasındaki farkı giderecek sayılı yasanın ek maddesine benzer bir içerik taşımamaktadır yasada emekli aylıklarının yasal kesin ölçütler yerine piyasa koşullarına dayanan yönetsel keyfi ölçütlerle artırılmasının öngörülmesi de hukuk devleti ilkesine aykırılık oluşturmaktadır ayrıca emekli aylıklarının yalnızca yıllık tüfe oranı kadar artırılması ulusal gelirdeki artış payının başka bir deyişle gönenç payının emekli aylıklarına yansıtılmaması emeklilerin ulusal gelirden aldıkları payın daha da gerilemesine neden olacaktır ki bu da sosyal hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmamaktadır sayılı yasanın maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında üncü maddenin birinci fıkrasının ve bentleri kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançlarının hesabında hak edilen ücretler ile prim ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan ay için yapılan ödemelerin brüt toplamı esas alınıresas sayısı karar sayısı ölüm doğum ve evlenme yardımları görev yollukları kıdem tazminatı iş sonu tazminatı veya kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu ödeme keşif ücreti ihbar ve kasa tazminatları emekli ikramiyesi ile bakanlıkça tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek yemek çocuk ve aile zamları özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgarî ücretin unu geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları tutarları görevin yerine getirilmesi için zorunlu olarak yapılan aynî yardımlar ile bakanlıkça belirlenecek diğer aynî yardımların asgarî ücretin unu geçmeyen kısmı prime esas kazanca tâbi tutulmaz bu kanunun üncü maddesinin birinci fıkrasının bendine tâbi sigortalılara ödenen döner sermaye katkı payları ve döner sermayelerden başka adla yapılan bu nitelikteki her türlü ödemeler ile ikramiyeler ve benzeri ödemelerden en yüksek devlet memuru aylığının ünü aşan kısmı prime esas kazanca tâbi tutulmaz yukarıdaki fıkranın ve bentlerinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemeler prime esas kazanca tâbi tutulur diğer kanunlardaki prime tâbi tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnalar bu kanunun uygulanmasında dikkate alınmaz maddesinin dördüncü fıkrasının birinci tümcesinde kamu görevlilerinin kısa ve uzun vadeli sigorta kollarının uygulaması bakımından prime esas kazançlarının tespitinde nci maddede belirtilen üst sınır aranmaz düzenlemelerine yer verilmiştir görüldüğü gibi yasanın maddesinde prime esas kazançlar düzenlenmiş tüm ödemeler keseneğe bağlı tutulacağı için tc emekli sandığı iştirakçileri yönünden önemli değişiklikler getirilmiştir maddenin birinci ve ikinci fıkralarında tc emekli sandığı iştirakçisi olanların aylık prime esas kazançlarının belirlenmesinde yapılan ödemelerin tümünün brüt tutarlarının gözönünde bulundurulacağı öngörülmektedir oysa bugünkü sistemde zam ve tazminat ödemelerinin yasada hesap biçimi belirtilen sınırlı tutarı emeklilik keseneğine bağlı tutulmaktadır ayrıca yasanın maddesinde tüm sigortalılar yönünden prime esas kazancın hesaplanmasında alt ve üst sınır getirilmişken maddesinde kamu görevlilerinin prime esas kazançlarının saptanmasında maddedeki üst sınırın aranmayacağı belirtilmiştir böylece kamu görevlilerinin tüm aylık gelirlerinden prim kesintisi yapılması olanaklı kılınmıştır bu durumda tc emekli sandığı iştirakçileri yönünden çalışanlar için prim oranı düşürülmesine karşın prime esas matrahın artması nedeniyle görev aylıklarında azalma olması kaçınılmazdır bunun içindir ki yasanın geçici maddesinin dokuzuncu fıkrasında eski ve yeni matrahlar arasındaki farka ilişkin sigorta priminin iki yıl süreyle kurumca karşılanması öngörülmüştür böylece görev aylıklarındaki azalma iki yıl ertelenmiş olmaktadıresas sayısı karar sayısı sonuç olarak yukarıda b ve bölümlerinde belirtilen gerekçelerle sayılı yasanın maddesinin fıkrası maddesinin ikinci fıkrası maddesinin birinci ikinci üçüncü ve son fıkraları maddesinin birinci fıkrası maddesinin dördüncü fıkrasının birinci tümcesi maddesinin ikinci fıkrası maddesinin birinci ve ikinci fıkraları geçici maddesinin beşinci fıkrası geçici maddesinin birinci fıkrasının b ve bentleri geçici maddesinin yedinci fıkrasının bendi anayasanın sosyal hukuk devleti ve eşitlik ilkeleri ile sosyal güvenlik hakkı kuralına aykırı düşmektedir sayılı yasanın maddesinde kimi ağır ve yıpratıcı işlerde çalışanlar için ve sayılı yasalarda öngörülen fiilî hizmet süresi zammı sosyal güvenlik kurumlarına göre farklılıkları kaldırılarak yeniden düzenlenmiştir maddede sigortalıların hizmet sürelerine fii