esas sayısı karar sayısı i̇ptal ve yürürlüğün durdurulmasi i̇stemleri̇ni̇n gerekçesi̇ i̇ptal ve yürürlüğün durdurulması istemlerini içeren dava dilekçesinin gerekçe bölümü şöyledir i olay yasama organlarının içtüzükleri yasama erkinin kullanılmasına ilişkin yöntemleri yasama organlarının çalışma düzenini gösterir ve yasama erkinin etkin ve verimli bir biçimde kullanılmasını sağlar demokratik rejimlerde içtüzüklerin bir başka işlevi de milletvekillerinin ve özellikle muhalefetin yasama sürecine katkısını kolaylaştırmak ve güvence altına almak yasama organında çoğunluğun azınlık üzerinde baskı kurmasını engelleyerek meclis içi dengeyi sağlamaktır i̇çtüzük hükümlerinin içeriklerinin bütün hukuk kuralları gibi uygulamada tereddüt yaratmayacak bir açıklık ve kesinlik taşıması genel soyut objektif ve sürekli nitelikte olması ve öngörülebilirlik sağlaması gerekir türkiye büyük millet meclisinin içtüzük düzenleme yetkisi kaynağını tc anayasasının inci maddesinden almaktadır ve kuşkusuz bu yetki anayasaya ve hukukun genel ilkelerine uygun biçimde kullanılmalıdır ancak türkiye büyük millet meclisi i̇çtüzüğünde temel kanunları ve içtüzüğü kapsamlı olarak değiştiren tasarı ve tekliflerin genel kurulda farklı bir yöntemle görüşülmesini ve oylamasını sağlamak için yapılan çeşitli tarihlerdeki düzenlemeler anayasaya ve hukukun genel ilkelerine uygunlukları bakımından birtakım tartışmalara yol açmıştır temel kanunlar için genel kurulda farklı bir görüşme prosedürünün uygulanabilmesine olanak tanıyan ilk düzenleme tarihli ve sayılı tbmm kararıyla yapılmış ve inci madde olarak içtüzüğe eklenmiştir temel kanunlar başlıklı bu düzenlemeye göre temel kanunları ve içtüzüğü bütünüyle veya kapsamlı olarak değiştiren veya yürürlüğe koyan tasarı veya tekliflerin genel kurulda görüşülmesinde uygulanacak özel görüşme ve oylama usulü tespitine hükümetin esas komisyonun veya grupların teklifi danışma kurulunun önerisi üzerine genel kurulca karar verilebilir bu düzenleme herhangi bir iptal davasına konu olmamıştır inci maddedeki bu düzenleme tarih ve sayılı tbmm kararı ile değiştirilmiş ve madde temel kanunları içtüzüğü ve ülkenin ekonomik ve teknolojik gelişimi ile doğrudan ilgili yeniden yapılanma kanunlarını bütünü ile veya kapsamlı olarak değiştiren veya yürürlüğe koyan tasarı veya tekliflerin genel kurulda görüşülmesinde uygulanacak özel görüşme ve uygulama usulü ile maddeler üzerinde önerge verilip verilmeyeceğinin tespitine hükümetin esas komisyonun veya grupların teklifi danışma kurulunun önerisi üzerine genel kurulca karar verileceği gibi danışma kurulunda oy birliği sağlanamaması halinde siyasi parti gruplarının önerisi üzerine genel kurulca üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun oyu ile de karar verilebilir şeklinde yeniden düzenlenmiştiresas sayısı karar sayısı sayılı kararla getirilen bu düzenleme bir iptal davasına konu olmuş ve anayasa mahkemesi bu düzenlemeyi oybirliği ile almış olduğu tarihli k sayılı kararı ile iptal etmiştir mahkeme iptal kararının gerekçesinde dava konusu inci maddeyle temel kanunları içtüzüğü ve ülkenin ekonomik ve teknolojik gelişimi ile doğrudan ilgili yeniden yapılanma kanunlarını bütünüyle veya kapsamlı olarak değiştiren veya yürürlüğe konan tasarı ve tekliflerin genel kurulda görüşülmesinde uygulanacak özel görüşme ve oylama usulünün çerçevesi çizilip esasları belirlenmemiş bunun tasarı ve tekliflerin her biri için özel olarak genel kurulca saptanması öngörülmüştür böylece sözü edilen tasarı ve tekliflerin tümü veya maddeleri hakkında görüşme yapılıp yapılmayacağı soru cevap işlemine olanak sağlanıp sağlanmayacağı ne kadar süre ile konuşma yapılacağı önerge verilip verilmeyeceği tasarı veya teklifin tümünün oylanmasından önce maddelerin oylanıp oylanmayacağı gibi hususlar genel kurulca karara bağlanacak ve bu hususlar sadece belirli bir tasarı veya teklifin görüşme ve oylama usulü için geçerli olacaktır anayasanın inci maddesinde belirtilen hukuk devleti siyasal iktidarı sınırlamak ve devlet faaliyetlerini kurallara bağlamakla istikrara da hizmet eder bu istikrarın özü ise hukuki güvenlik ve öngörülebilirliktir bunu gerçekleştirmenin başlıca yolu ise kural konulmasını gerektiren durumlarda bunların genel soyut anlaşılabilir ve sınırlarının belirli olmasını sağlamaktır öte yandan milletvekillerinin anayasanın nci maddesinde belirtilen görevlerini yerine getirebilmeleri ve yetkilerini kullanabilmeleri yasama faaliyetlerine etkili biçimde katılmaları ile olanaklıdır bunu sağlamanın ön koşulu ise meclis çalışmalarını düzenleyen içtüzük kurallarının belirlilik genellik soyutluk ve öngörülebilirlik özelliklerine sahip olmasıdır dava konusu inci maddede belirtilen temel kanun ve ülkenin ekonomik ve teknolojik gelişimi ile doğrudan ilgili yeniden yapılanma kanunlarının kapsamına açıklık getirilmemesi pek çok yasanın bu kapsam içinde düşünülmesine neden olabilecektir ayrıca maddede öngörülen her tasarı veya teklife özgü biçimde uygulanacak görüşme ve oylama usulü önceden bilinemeyeceğinden objektiflik sağlanamayacaktır bu durumda dava konusu kural belirlilik genellik soyutluk ve öngörülebilirlik özellikleri taşımaması nedeniyle yasama yetkisinin amacına uygun biçimde kullanılmasına elverişli olmadığı gibi hukuk devleti ilkesiyle de bağdaşmamaktadır açıklanan nedenlerle kural anayasanın ve nci maddelerine aykırıdır i̇ptali gerekir denilmiştir anayasa mahkemesinin söz konusu kararı ile yürürlükten kalkan inci madde tarihli ve sayılı tbmm kararıyla yeniden düzenlenmiş ve bu düzenlemede temel kanunları ve içtüzüğü bütünüyle veya kapsamlı olarak değiştiren veya yürürlüğe koyan tasarı veya tekliflerin genel kurulda bölümler halinde görüşülmesine ve her bölümün hangi maddelerden oluşacağına hükümetin esas komisyonun veya grupların teklifi danışma kurulunun önerisi üzerine genel kurulca üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu ile genel kurulca karar verilebileceği gibi danışma kurulunda oy birliği sağlanamaması halinde siyasi parti gruplarının önerisi üzerine genel kurulca üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun oyu ile de karar verilebilir bu takdirde bölümler maddeler okunmaksızın ayrı ayrı görüşülür ve oylanır bölümler üzerinde verilen önergelerin kabulü halinde bölüm kabul edilen önergeler ile birlikte oylanır bölümlerin görüşülmesinde maddelerin görüşülmesine ilişkin hükümler uygulanır hükmü getirilmiştiresas sayısı karar sayısı sayılı kararla getirilen bu düzenleme de iptal davasına konu olmuş ve anayasa mahkemesinin tarihli k sayılı kararı ile oybirliği ile iptal edilmiştir i̇ptal kararında şu hususlara yer verilmiştir istikrarın özü hukuki güvenlik ve öngörülebilirliktir hukuki güvenlik ve öngörülebilirlik sağlanabilmesi ise kuralların genel soyut açık ve anlaşılabilir olmasına bağlıdır meclis çalışmalarını düzenleyen içtüzük kurallarının da bu nitelikleri taşıması hukuk devletinin bir gereği olduğu kadar kuşkusuz milletvekillerinin anayasanın nci maddesinde belirtilen görevlerin yerine getirebilmeleri ve yetkilerini kullanabilmelerinin de ön koşuludur dava konusu inci maddede sözü edilen temel kanunları ve içtüzüğü bütünüyle veya kapsamlı olarak değiştiren veya yürürlüğe koyan yasalar için diğer yasalarınkinden farklı özel bir görüşme ve oylama usulü öngörülmüş ancak temel kanunlarla hangi tür yasaların anlatılmak istendiği konusuna açıklık getirilmemiştir inci madde ile temel kanunlara ilişkin tasarı ve tekliflerin görüşülme ve oylanmasında özel bir usul benimsenerek genel kurulda bölümler halinde görüşülmesi ve her bölümün hangi maddelerden oluşacağı hususunun genel kurulun kararına bağlı tutulmasının öngörülmesi bu tasarı ve tekliflerin nitelik ve nicelik bakımından geniş kapsamlı olduğunu göstermektedir bu bağlamda bir hukuk dalını sistematik olarak bütünüyle veya kapsamlı olarak değiştirebilecek biçimde genel ilkeleri içermesi kişisel veya toplumsal yaşamın büyük bir bölümünü ilgilendirmesi kendi alanındaki özel kanunların dayandığı temel kavramları göstermesi özel kanunlar arasında uygulamada ahenk sağlanması düzenlendiği alan yönünden bütünlüğünün ve maddeler arasındaki bağlantının korunması zorunluluğunun bulunması öncelikle yasalaşma evrelerinde de özel görüşme ve oylama usulüne bağlı tutulması gibi özellikleri taşıması bir yasanın temel yasa olarak kabulünün göstergesidir bu tür kapsamlı yasal düzenlemelere ilişkin tasarı ve tekliflerin madde sayılarının fazlalığı nedeniyle genel kurul çalışmalarının aksamadan yürütülebilmesi için özel görüşme ve oylama usulüne bağlı tutulmalarına gerek duyulabilir belirtilen durumlar dışında özel görüşme ve oylama usulünün yaygınlaştırılmasına neden olabilecek düzenlemeler ise milletvekillerinin yasama etkinliklerine gereği gibi katılmalarına olanak vermeyeceğinden demokratik hukuk devleti anlayışı ile bağdaşmayacağı gibi anayasanın türkiye büyük millet meclisinin görev ve yetkileri ile ilgili nci maddesi yönünden de sakıncalar doğurur bu tür anayasal sorunlara neden olunmaması için özel görüşme ve oylama usulüne ilişkin esasların açıklıkla belirlenmesi gerekir öte yandan dava konusu düzenleme ile kimi tasarı ve tekliflerin bölümler halinde oylanması öngörülerek maddelerin ayrı ayrı oylanması engellenmektedir böylece milletvekillerinin bir bölüm içinde yer alan kimi maddeler için red ya da kabul yönünde oy kullanmalarına olanak tanınmamaktadır oysa oy kullanma yetkisi demokratik olmayan yöntemlerle sınırlandırıldığında yasama işlevinin amacı doğrultusunda yerine getirildiğinden söz edilemez anayasa mahkemesince iptal edilen i̇çtüzüğün inci maddesinin yerine tarih ve sayılı türkiye büyük millet meclisi kararı ile yeni bir düzenleme yapılmıştır ancak tarih ve sayılı türkiye büyük millet meclisi kararının çerçeve inci maddesi ile yapılan düzenlemede anayasa mahkemesi kararlarında işaret edilen noksanların giderilmesine çalışılmıştır ancak bu noksanları gidermek için sadece düzenleme yapılmasının yetmeyeceği bu düzenlemenin de anayasaya uygun olması gerektiği hususu göz ardı edilmiştir bu nedenle söz konusu düzenleme anayasaya ve hukukun genel ilkelerine aykırı bir nitelik taşımaktadır bunun sonucunda getirilen yeni inci madde düzenlemesi için anayasa mahkemesinde iptal davası açılmasına gerek duyulmuştur i̇ptali̇ ve yürürlüğünün durdurulmasi i̇stenen hükümleresas sayısı karar sayısı i̇ptali ve yürürlüğünün durdurulması istenen türkiye büyük millet meclisi i̇çtüzüğünün türkiye büyük millet meclisinin tarih ve sayılı türkiye büyük millet meclisi içtüzüğünün değiştirilmesi hakkında kararının çerçeve inci maddesi ile yeniden düzenlenen inci maddesinin bendinin birinci fıkrasının birinci cümlesi aynen şöyledir bir hukuk dalını sistematik olarak bütünüyle veya kapsamlı olarak değiştirecek biçimde genel ilkeleri içermesi kişisel veya toplumsal yaşamın büyük bir bölümünü ilgilendirmesi kendi alanındaki özel kanunların dayandığı temel kavramları göstermesi özel kanunlar arasında uygulamada ahenk sağlaması düzenlediği alan yönünden bütünlüğünün ve maddeler arasındaki bağlantıların korunması zorunluluğunun bulunması önceki yasalaşma evrelerinde de özel görüşme ve oylama usulüne bağlı tutulması gibi özellikleri taşıyan kanunları ve i̇çtüzüğü bütünüyle veya kapsamlı olarak değiştiren veya yürürlüğe koyan tasarı veya tekliflerin genel kurulda bölümler halinde görüşülmesine ve her bölümün en çok otuz maddeyi geçmemek kaydıyla hangi maddelerden oluşacağına hükümetin esas komisyonun veya grupların teklifi danışma kurulunun oybirliği ile önerisi üzerine genel kurulca karar verilebilir bendinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi aynen şöyledir bu takdirde bölümler maddeler okunmaksızın maddenin görüşülmesindeki usule göre ayrı ayrı görüşülür ve bölümdeki maddeler ayrı ayrı oylanır bendinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesi aynen şöyledir milletvekilleri tarafından anayasaya aykırılık önergeleri dahil her madde için iki önerge verilebilir bendinin üçüncü fıkrası aynen şöyledir bölümler üzerindeki soru cevap süresi onbeş dakika ile sınırlıdır bendinin dördüncü fıkrası aynen şöyledir inci maddenin diğer hükümleri saklıdır bendi aynen şöyledir danışma kurulunda oybirliği sağlanamaması halinde siyasi parti gruplarının önerisi üzerine de bendinde belirtilen yasama yönteminin uygulanmasına genel kurulca karar verilebilir iii gerekçe i̇çtüzüğün inci maddesinin bendinin birinci fıkrasının i̇kinci fıkrasının i̇kinci cümlesinin üçüncü fıkrasının ve dördüncü fıkrasının anayasaya aykırılık gerekçeleri inci maddenin bendinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde özel görüşme ve oylama usulüne bağlı tutulabilecek kanun tasarı ve teklifleri ile ilgili bir tanıma yer verilerek daha önce yapılmış benzer düzenlemelerde anayasa mahkemesinin üzerinde durduğu bir anayasaya aykırılık hususu giderilmeye çalışılmış ancak bunda başarı sağlanamamıştır anayasa mahkemesi tarihli sayılı ve tarihli sayılı kararlarında hangi yasaların özel görüşme ve oylama usulüne tabi tutulabileceğinin açıklığa kavuşturulmasına düzenlemenin taşıması gereken belirlilik soyutluk genellik açıklık öngörülebilirlik ve anlaşılabilirlik unsurları bakımından gerekli görmüştüresas sayısı karar sayısı söz konusu inci maddenin bendinin birinci fıkrasının ilk cümlesinde yapılan düzenlemede bu gereği karşılamak amacıyla getirilen tanımlamanın ise en az aynı maddeyle ilgili olarak daha önce yapılmış ve iptal edilmiş düzenlemelerdeki tanım ve terimler kadar esnek ve belirsiz olduğu görülmektedir kişisel veya toplumsal yaşamın büyük bir bölümünü ilgilendirmek kişiye göre farklı biçimlerde değerlendirilebilecek bir niteliktir evlenme yaşı boşanmanın koşulları zinanın suç olarak düzenlenmesi veya suç olmaktan çıkarılması çeşitli konulardaki özel veya genel aflar gibi düzenlemelerin kişisel veya toplumsal yaşamın büyük bir kısmını ilgilendirmediğini kim iddia edebilir özel kanunlar arasında uygulamada ahenk sağlanması kimi zaman bir yürürlük maddesiyle gerçekleştirilebilecek bir husus değil midir birden fazla maddeden oluşan her kanunun eğer yasama tekniğine aykırı olarak çıkarılmış torba kanun olarak adlandırılan türden değil ise maddeleri arasında bağlantı ve düzenlediği alan bakımından bir bütünlük zaten yok mudur kapsamlı değişiklikler nedir bir kanunun kaç maddesini içeren bir değişikliğe kapsamlı denilebilir kimi zaman maddelik bir kanunun sadece bir maddesinde yapılan bir değişiklik kapsamlı olarak tanımlanabilecek yani kanunun bütününü etkileyebilecek nitelik taşıyamaz mı bu sorulara yanıt aradığımız zaman bendinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde bir tanım ortaya koymak veya belirlilik sağlamak için getirilen düzenlemenin belirlilik açıklık genellik soyutluk ve öngörülebilirlik niteliklerinden ne kadar uzak olduğu anlaşılmaktadır çünkü hemen her türden tasarı ve teklifin bu tanımın kapsamında görülmesi mümkündür anayasa mahkemesi yukarıda belirtilen kararlarında böyle bir durumu anayasanın ve nci maddelerine aykırı bulmuştur çünkü hukuk devletinde hukuk düzeninden beklenen istikrarın özü hukuki güvenlik ve öngörülebilirliktir bunun sağlanabilmesi ise kuralların genel soyut açık ve anlaşılabilir olmalarına bağlıdır diğer yandan bu özellikleri taşımayan bendinin birinci fıkrasının birinci cümlesindeki gibi tanımlamalar özel görüşme ve oylama usulünün yaygınlaştırılmasına neden olabileceği için milletvekillerinin yasama etkinliklerine gereği gibi katılmalarına olanak vermeyecek böylece demokratik hukuk devleti anlayışı ile bağdaşmayacak durumlara yol açacak ve yasama işlevinin anayasanın nci maddesine uygun biçimde yerine getirilmesine imkan bırakmayacaktır inci maddenin bendinin birinci fıkrasının birinci cümlesindeki yapılan tanım kapsamındaki tasarı veya tekliflerin genel kurulda bölümler halinde görüşülmesine ve her bölümün en çok maddeyi geçmemek koşuluyla hangi maddelerden oluşacağına hükümetin esas komisyonun veya grupların teklifi danışma kurulunun oy birliği ile önerisi üzerine genel kurulca karar verilmesine imkan tanıyan düzenleme danışma kurulunda oy birliği koşulunuesas sayısı karar sayısı aramasına ve böylece gruplar arasında bir uzlaşma esasına dayanmasına rağmen tanımdaki esneklik ve belirsizlik bakımından her kanun için uygulanabilmeye ve böylece yaygınlaştırılmaya imkan tanıdığı için anayasanın yukarıda açıklanan nedenlerle ve nci maddelerine aykırı düşmekte ve iptal edilmesi gerekmektedir inci maddenin bendinin ikinci cümlesine gelince burada bölüm esasına dayalı bir görüşme yönteminin düzenlendiği görülmektedir birinci cümlede belirtildiği gibi özel yöntemle görüşülüp oylanacak tasarı ve teklifler belirtilen esaslara göre maddeyi geçmemek üzere bölümlere ayrılacak bölümler maddeler okunmaksızın maddenin görüşülmesindeki usule göre ayrı ayrı görüşülecek ve bölümdeki maddeler ayrı ayrı oylanacaktır bunun anlamı içtüzük hükümlerine göre maddelerin görüşülmesindeki usul çerçevesinde ar maddelik bölümler için görüşmelerin grup adına ar dakika şahıslar adına ise er dakika ile sınırlı tutulmasıdır yani maddelik bir bölüm için grup sözcüleri her maddeye düşecek yarım dakikalık şahsı adına söz alan milletvekilleri ise her maddeye düşecek saniyelik süre içinde görüş değerlendirme ve eleştirilerini yapmaya çalışacaklardır böyle bir düzenin meclis iradesinin sağlıklı oluşumuna olanak vermeyeceği ortadadır halbuki tasarı ve teklifler görüşülürken iktidar muhalefet diyalogu içinde yasama faaliyetlerine siyasi partilerin hükümetin komisyonların ve üyelerin katılımlarının sağlanması için yapılan konuşmaların yasanın konusu kapsamı madde sayısı maddelerinin içeriği fıkra ve bent gibi yapısal özellikleri gözetilerek meclis iradesinin sağlıklı oluşumuna olanak verecek bir süre içinde olması gerekir bkz anayasa mahkemesinin tarihli k sayılı kararı i̇ptali istenen düzenlemedeki süre ise milletvekillerinin anayasanın nci maddesinde türkiye büyük millet meclisine verilen görevleri gereğince yerine getirmelerine elverişli değildir temsili demokrasinin temel unsurlarından birisi parlamentonun varlığıdır siyasi parti gruplarının ve milletvekillerinin parlamento çalışmalarına katılımını göstermelik düzeye indirgeyecek türdeki sınırlandırmalar parlamentoyu işlevsizleştirir ve demokrasiyi zedeler demokrasi suskun milletvekili ve suskun parlamento anlayışı ile bağdaşacak bir rejim değildir böyle bir suskunlaştırma girişimi cumhuriyetimizin anayasanın nci maddesinde belirtilen demokratik hukuk devleti niteliğine aykırı düşer diğer yandan bölümlerdeki maddelerle ilgili görüşme yapılmaması yöntemi de anayasaya aykırıdır çünkü anayasanın inci maddesi kanun tasarı ve tekliflerinin türkiye büyük millet meclisinde görüşülme usul ve esaslarının içtüzükle düzenleneceğini belirtirken tasarı ve tekliflerin genel kurulda görüşüleceğini de ifade etmiş olmaktadır anayasa mahkemesine göre kanun tasarı ve teklifleri maddelerden oluşuresas sayısı karar sayısı maddelerin üzerinde görüşme açılmamışsa kanun tasarı ve teklifi yönünden görüşülme gereği yerine getirilmiş sayılmaz bkz tarih ve ek sayılı karar anayasa mahkemesi tasarı ve tekliflerin maddeleri üzerinde görüşme açılmasının yasaklanarak engellenmesinin ve sadece görüşmesiz oylamaya imkan tanınmasının demokratik hukuk devleti çerçevesinde yasama yetkisinin amacına uygun olarak gerektiği biçimde kullanılamaması sonucunu doğuracağını ve anayasanın nci maddesine aykırı düşeceğini de k sayı ve tarihli kararında belirtmiştir bütün bu açıklamalar iptali istenen ikinci cümledeki düzenlemenin anayasanın nci maddesindeki demokratik hukuk devleti ilkesine ve nci maddesine aykırı olduğunu ortaya koymaktadır inci maddenin bendinin ikinci fıkrasına gelince burada birinci cümlede milletvekillerinin esas komisyonun veya hükümetin önerge verebileceği belirtilmiş ancak iptali istenen ikinci cümlede milletvekilleri için önerge sayısı sınırlanarak önerge vermek bakımından milletvekilleri ile esas komisyon ve hükümet arasında makul nedene dayanmayan bir eşitsizlik yaratılmıştır halbuki milletvekillerinin yasama çalışmalarına katkı bakımından esas komisyon ve hükümetin gerisinde tutulmaması demokrasinin bir gereğidir bu gereğe aykırı olarak esas komisyon ve hükümete sınırsız milletvekillerine ise sınırlı sayıda önerge imkanı getiren düzenlemeler anayasanın nci maddesinde ifade edilen demokratiklik niteliği ile bağdaşmaz diğer yandan milletvekillerinin verebileceği önerge sayısının anayasaya aykırılık önergeleri dahil her madde için önerge ile sınırlandırılması anayasanın nci maddesine de aykırı düşer anayasa mahkemesi bu hususu k sayılı ve tarihli kararında şöyle açıklamıştır dava konusu düzenleme uyarınca önerge sayısının komisyon ve hükümet için birer milletvekilleri için anayasaya aykırılık önergeleri dahil en fazla üçle sınırlanmasının milletvekillerinin kimi konuların maddede yer alması veya maddeden çıkarılması maddenin komisyona iadesi veya reddi metne ek veya geçici madde eklenmesi gibi yasama etkinliklerinden ayrı düşünülmeyecek olan konularda önerge verme haklarını önemli ölçüde zorlaştıracağı kuşkusuzdur yasama meclisi üyelerinin görev ve yetkilerinin amacına uygun biçimde kullanılmasının aşırı derecede zorlaştırılması durumunda ise anayasanın nci maddesi çerçevesinde yasama işlevinin tam olarak yerine getirildiğinden söz edilemez bu ölçüsüz sınırlamaların anayasanın nci maddesinde belirtilen hukuk devleti anlayışıyla da bağdaşması olanaksızdır bu açıklamalar çerçevesinde bendinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinin iptal edilmesi gerekmektedir inci maddenin bendinin üçüncü fıkrasında ise bölümler üzerinde soru cevap süresi dakika ile sınırlı tutulmuş birinci fıkrada bölüm esasına dayalı görüşme esası getirildiği için maddeler üzerinde soru cevap uygulanması yapılmayacağından maddeye ulaşanesas sayısı karar sayısı bölümlerde soru cevap uygulamasının da etkin ve amacına uygun biçimde işlemesi imkansızlaştırılmıştır bu tür bir düzenlemenin de anayasanın ve nci maddeleriyle bağdaşmayacağı ortadadır anayasa mahkemesi de bu hususu k sayılı ve tarihli kararında şu sözlerle ifade etmiştir anayasanın nci maddesinde kanun koymak değiştirmek kaldırmak türkiye büyük millet meclisinin görev ve yetkileri arasında sayılmıştır çağdaş demokrasilerde siyasi tercihlerin ve kararların oluşumunun mümkün olan ölçüde geniş ve açık tartışmalarla sağlanması iktidar ve muhalefet partileri ile milletvekillerinin seçmen önündeki sorumluluklarının gereğidir bu bağlamda yasama işlevi yerine getirilirken iktidar muhalefet diyalogu içinde meclis iradesinin yansıtılmasında yapılan konuşmalar kadar bir bilgilenme ve aydınlanma aracı olan soruların da önemi yadsınamaz özellikle teknik düzenlemeler içeren tasarı ve tekliflerin konuya yabancı üyelerce anlaşılabilmesi büyük ölçüde soru cevap yoluyla sağlanabilir sınırsız bir tartışma ortamı ve sonu gelmeye soruların meclis çalışmalarını ve yasama işlevinin etkili ve sağlıklı biçimde yerine getirilmesini engelleyeceği açıktır ancak tasarı ve tekliflerin olabildiğince çabuk çıkarılabilmesi için milletvekilinden oluşan türkiye büyük millet meclisi genel kurulundaki görüşmelerde maddeler üzerinde soru sorulmasının yasaklanıp tasarı ve tekliflerin tümü üzerindeki soru cevap işleminin dakika ile sınırlandırılarak milletvekillerinin soru sorma haklarının yasama işleminin gereği gibi yerine getirilmesini engelleyecek biçimde sınırlandırılması demokratik bir hukuk devletinde kabul edilemez i̇ptali istenen düzenlemede de maddeler üzerinde soru cevap uygulamasının kaldırılarak maddeye ulaşabilecek bir bölüm için sadece dakikalık soru cevap imkanı tanınması yukarıda belirtilen anayasa mahkemesi kararı çerçevesinde anayasanın nci maddesine aykırı düşmekte yasama işlevinin gereğine uygun biçimde yerine getirilmesine imkan bırakmadığı için anayasanın nci maddesiyle çelişmekte ve iptal edilmesi gerekmektedir inci maddenin bendinin dördüncü fıkrasına gelince burada görüşme ve oylama bakımından inci maddede belirtilen hususlar dışında i̇çtüzüğün inci maddesinin diğer hükümleri saklı tutulmuştur bunlar arasında gruplar ve şahıslar adına yapılacak konuşmaların süresini gösteren hükümler de vardır bu hükümlerin uygulanması halinde grup sözcüleri yukarıda belirtildiği gibi maddeye ulaşabilen bölümler için dakika şahsı adına konuşan milletvekilleri ise dakika içinde görüşlerini ifade etmek zorunda kalacaklardır bu süreler grupların ve milletvekillerinin yasama işlevini anayasanın ve nci maddesine uygun biçimde yerine getirmelerine elverişli değildir ayrıca bu hüküm özel yöntemle görüşülen kanunların cumhurbaşkanınca ikinci kere görüşülmek üzere iadesi halinde yapılacak görüşmenin nasıl yürütüleceğini bir sorun haline getirmekte çözümü gösterecek bir düzenleme de yapılmadığı için belirsizlik yaratmaktadır böyle bir durumun da hukuk devleti ilkesine aykırı düşeceği açıktır bu nedenlerle anayasanın ve nci maddesine aykırı olan dördüncü fıkranın iptal edilmesi gerekmektediresas sayısı karar sayısı i̇çtüzüğün inci maddesinin bendinin anayasaya aykırılık gerekçesi inci maddenin bendinde danışma kurulunun özel görüşme ve oylama yöntemi uygulanması konusunda oy birliğine varamadığı durumlarda siyasi parti gruplarının önerisi üzerine de bendinde belirtilen yasama yönteminin uygulanmasına genel kurulca karar verilebileceği hükmü yer almaktadır bu hükmün yasama organında çoğunluğu oluşturan bir siyasi parti grubunun bir başka deyişle iktidar grubunun parlamento çalışmalarını uygun gördüğü tasarı ve teklifi özel görüşme ve oylama yöntemine tabi tutmak ve böylece muhalefetin görüş bildirme imkanlarını kısıtlamak suretiyle sürdürmesine imkan tanıdığı açıktır böyle bir durumu anayasanın nci maddesinde ifade edilen demokratik hukuk devleti niteliği ile bağdaştırmak mümkün değildir böyle bir düzenleme çoğunluk grubunun olağanüstü bir görüşme yöntemini yerli yersiz kullanmak suretiyle olağanlaştırmasına imkan verebileceği için milletvekilleri ve özellikle muhalefet bakımından yasama işlevinin anayasanın nci maddesinin öngördüğü biçimde gerçekleşmesini engelleyecek ve bu bakımdan anayasanın nci maddesine de aykırı düşecektir bu nedenlerle söz konusu bendinin iptal edilmesi gerekmektedir yürürlüğü durdurma i̇steminin gerekçesi tbmm i̇çtüzüğünün yeniden düzenlenen inci maddesinin bendinin birinci fıkrasının birinci ve ikinci cümleleri bendinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesi ile üçüncü ve dördüncü fıkraları ve bendi anayasanın nci maddesinde belirtilen demokratik hukuk devleti niteliğine aykırı hükümler taşımakta ve bu hükümler yasama işlevinin anayasanın nci maddesinde öngörülen biçimde yerine getirilmesini engelleyerek nci maddeyle de çelişmektedir bu hükümlerin uygulanması halinde cumhuriyetimizin demokratik hukuk devleti olma niteliğiyle bağdaşmayacak yöntemlerle bir takım yasalar görüşülecek bu nedenle ortaya giderilmesi olanaksız bir takım hukuki durum ve zararlar çıkacaktır bu durum ve zararların önüne geçilebilmesi için söz konusu hükümlerin yürürlüğünün durdurulması gerekmektedir iv sonuç ve i̇stem tarih ve karar sayılı türkiye büyük millet meclisi i̇çtüzüğünün türkiye büyük millet meclisinin tarih ve sayılı türkiye büyük millet meclisi içtüzüğünde değişiklik yapılması hakkında kararının inci maddesiyle yeniden düzenlenen inci maddesinin bendinin birinci fıkrasının abendinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinin bendinin üçüncü fıkrasının bendinin dördüncü fıkrasınınesas sayısı karar sayısı bendinin iptallerine ve dava sonuçlanıncaya kadar yürürlülüklerinin durdurulmasına karar ilişkin istemimizi saygı ile arz ederiz