esas sayısı karar sayısı  normun suçta ve cezada kanunilik i̇lkesi yönünden değerlendirilmesi anayasanın maddesinde kimse işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz kimseye suçu işlediği zaman kanunda suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez normuyla suçun kanuniliği üçüncü fıkrasında da ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur kuralıyla cezanın kanuniliği ilkesi güvence altına alınmıştır türkiye cumhuriyetinin taraf olduğu i̇nsan hakları avrupa sözleşmesi i̇hasnin maddesinde ve yine medenî ve siyasî haklara i̇lişkin uluslararası sözleşmenin maddesinde de benzer biçimde suçta ve cezada kanunilik ilkesine yer verilerek temel hak ve özgürlüklerin teminata kavuşturulması amaçlanmıştır anayasa mahkemesi kararlarında da suçta ve cezada kanunilik ilkesinin cezalandırmanın temel haklara etkisinden kaynaklanan özel önemi nedeniyle zaman içinde bir ceza hukuku kavramı olarak alt ilkeler de içerecek şekilde geliştiği açıklanarak aleyhe kanunun geçmişe uygulanması yasağı ile lehe kanunun uygulanması ilkesine dikkat çekilmiştir nitekim yüksek mahkemenin tarih ve sayılı kararındaki şu ifadeler önemlidir sonraki kanunun fiili suç olmaktan çıkarması veya daha hafif bir ceza öngörmesi durumunda lehe kanundan söz edilir aleyhe kanunun geçmişe uygulanması yasağından farklı olarak lehe kanunun uygulanması ilkesine ilişkin bir hükme anayasanın maddesinde açıkça yer verilmemiştir ceza yargılamasında lehe kanunun uygulanmasının anayasanın maddesinde düzenlenen suçta ve cezada kanunilik ilkesi kapsamında anayasal bir zorunluluk olduğu sonucuna ulaşılmaktadır ceza kanunlarının birbirini izlemesi konusunda temel ilke fiil tarihindeki kanunun esas alınması ve geçmişe uygulanmazlıktır lehe düzenleme getiren ceza kanunu ise geçmişe uygulama istisnasını oluşturmaktadır katoğlu ceza kanunlarının zaman bakımından uygulanması ankara görülmekte olan davada sanık hakkında uygulanma imkanı olan basit yargılama usulüne ilişkin cmknin maddesi mahkumiyet kararı verilmesi durumunda sanık hakkında dörtte bir oranında ceza indirimi uygulanmasını öngörmektedir bu itibarla anılan normun lehe kanun niteliğinde olduğu ve tcknin maddesi gereğince sanık hakkında geçmişe uygulama istisnası kapsamında derhal uygulanması gerektiği ortaya çıkmıştır anayasa mahkemesinin tarih ve sayılı kararında da uyuşmazlığa konu cmknin maddesindeki dörtte bir oranındaki ceza indirimine ilişkin kurala ilişkin olarak ceza miktarının üzerinde fail lehine bir etki oluşturan ceza muhakemesi kurallarının da geçmişe uygulanması suçta ve cezada kanunilik ilkesinin bir gereği olduğu vurgulanmıştır bu itibarla cmkde yer verilmiş bulunmasına rağmen kanunun maddesindeki dörtte bir oranındaki ceza indirimine ilişkin normun uygulanma şartlarını belirleyen cmk geçici madde ddeki iptali istenen normun maddi ceza hukuku kuralı niteliğinde olduğu belirlenmiştir dolayısıyla maddi ceza hukuku normu niteliğindeki bu kuralın suçta ve cezada kanunilik ilkesi ve onun bir alt ilkesi olan lehe kanununesas sayısı karar sayısı uygulanması ilkesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği konusunda kuşkuya yer bulunmamaktadır bu bağlamda değerlendirildiğinde dairemizce uygulanması gerekli olan cmk geçici madde in fıkrasının bendindeki tarihi itibarıyla hükme bağlanmış dosyalarda basit yargılama usulü uygulanmaz normunun maddi ceza hukuku kuralı niteliğinde olup tcknin maddesi gereğince uygulanması gerekli olan cmk maddesinin uygulanmasına engel olduğu aşikardır i̇ptali istenen norm cmknun maddesinin uygulanmasını devam eden muhakemeler yönünden zaman bakımından sınırlamaktadır cmk geçici madde ile getirilen kural söz edilen iptal kararı sonrasındaki yürürlükteki haliyle dahi belirli bir tarihten önce hükme bağlanmış dava dosyalarında basit yargılama usulünün yani lehe kanunun uygulanmasını engellemektedir halbuki maddi ceza hukuku kuralları yönünden suçta ve cezada kanunilik ilkesi ve onun bir alt ilkesi olan lehe kanunun uygulanması ilkesi anayasanın ve i̇hasin maddesindeki güvenceler kapsamındadır anayasanın maddesinde kanunilik ilkesine genel bir prensip olarak yer verilerek anayasal güvenceye bağlanmış ilkenin kapsamı ise kanunlarla ve yargı kararlarıyla ortaya konulmuştur tcknin maddesinde kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için kimseye ceza verilemeyeceği ve güvenlik tedbiri uygulanamayacağı maddesinde suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise failin lehine olan kanunun uygulanacağı ve infaz olunacağı normlarına yer verilerek alt ilkeler ortaya konulmuştur bu bağlamda lehe kanunun uygulanması ilkesinin muhakemede hüküm kesinleşinceye kadar uygulanması gerekliliği güvenceye alınmıştır bu itibarla cmk geçici madde ile kabul edilen kuralın özel norm ve sonraki norm niteliğinde olmakla birlikte tcknin maddesi ile çatıştığı görülmektedir kanun koyucu tcknin özel kanunlarla ilişki başlıklı maddesindeki bu kanunun genel hükümleri özel ceza kanunları ve ceza içeren kanunlardaki suçlar hakkında da uygulanır kuralıyla kanunun genel hükümlerinde yer verdiği ilkelerin ceza hükmü içeren özel kanunlar bakımından da uygulanması isteğini açıkça ortaya koymuştur bu bağlamda tcknin maddesindeki kanunilik ilkesi ve onun alt ilkesi olan lehe kanunun uygulanması ilkesi kaynağını anayasanın maddesinden almakla tcknin maddesi bağlamında da özel bir öneme sahip gözükmektedir düşüncemize göre söz edilen anayasal ilke ve tck genel hükümlerine aykırı bir şekilde özel bir kanunla cmk geçici madde örneğinde olduğu gibi lehe kanunun uygulanması ilkesi adeta yok sayılamayacak temel haklara ilişkin belirtilen güvenceler ortadan kaldırılamayacaktır anayasa mahkemesinin tarihli ve sayılı kararında söz edilen anayasal ilke kanunilik ilkesi doğrultusunda düzenlenen tarihli ve sayılı türk ceza kanununun zaman bakımından uygulama başlıklı maddesinin numaralı fıkrasında lehe kanunun uygulanması ilkesi suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur şeklinde ifade edilmiştir düşüncesine yer verilmiştir böylelikle ceza muhakemesinde hükmün kesinleşmesine ve cezanın infazına kadar olan evrelerde lehe kanunun uygulanmasının anayasanın maddesindeki kanunilik ilkesinin gereği olduğu yüksek mahkemece de benimsenmiştir tcknin genel hükümleri arasında yer verilen anılan normların tcknin veya özel ceza kanunlarının ve haliyle inceleme konusu olanesas sayısı karar sayısı cmk geçici madde karşısında üstün norm olmadığı kuşkusuzdur ancak anayasanın maddesinde güvence altına alınan kanunilik ilkesi ve bunun alt ilkesi olan lehe kanun ilkesi karşısında inceleme konusu normun belirtilen ilkelere uygun kurallar benimsemesi gereklidir bu anlamda cmk geçici madde ile getirilen tarihi itibarıyla hükme bağlanmış dosyalarda seri muhakeme usulü uygulanmaz normu ceza indirimi getiren cmknin maddesinin uygulanmasını engellediğinden anayasanın maddesindeki kanunilik ilkesi ile lehe kanunun uygulanması ilkesine aykırı olduğu değerlendirilmektedir belirlilik ilkesi yönünden iptali istenen norm irdelendiğinde hükme bağlanmış ibaresinin belirli olmadığı ortaya çıkmaktadır sözü edilen ibare belirsiz olması sebebiyle farklı yorumlanabilecek ve bundan dolayı farklı uygulamalara yol açabilecek niteliktedir hükme bağlanmış ifadesinin sadece ilk derece mahkemesince verilen hükümleri mi yoksa kanunyolu denetiminde istinaf mahkemeleri ya da yargıtay tarafından verilen hükümleri mi kapsadığı belirsizdir şöyle ki istinaf mahkemesince kanunyolu denetimi sırasında ilk derece mahkemesinin hükmü kaldırılarak yeniden hüküm kurulmuşsa cmk md ya da yargıtayca davanın esasına hükmedilen hallerin varlığı söz konusuysa cmk md muhakemede hüküm kurulmuş olmaktadır temyiz denetimi sonucunda bozma kararı verilmişse cmk yargıtay bozma kararına karşı uyma kararı verilmesi durumunda ilk derece mahkemesince verilen ilk hüküm ortadan kalkacaktır yargıtay bozma ilamına uyan ilk derece mahkemesi uyuşmazlık hakkında yeniden hüküm kuracaktır belirtilen ilk hükmün ortadan kalktığı durumlarda yargıtay bozma ilamı üzerine henüz hüküm verilmemişse bu durum hükme bağlanmış olarak kabul edilecek midir i̇stinaf kanunyolu denetimi sonucunda bozma kararı verilmişse cmk md ef istinaf kararına karşı ilk derece mahkemesince direnme kararı verilemeyeceğinden istinaf mahkemesinin bozma kararı ilk derece mahkemesine gönderildikten sonra duruşma açıldığında ilk derece mahkemesince verilen hüküm ortadan kalkacaktır cmknin maddesine göre duruşmanın sona erdiği açıklandıktan sonra verilen uyuşmazlığı sona erdiren son kararlar hüküm niteliğindedir bu anlamda ister ilk derece mahkemesince ister istinaf mahkemesince verilsin duruşma devresinin sonunda verilen ve uyuşmazlığı esastan çözümleyen son kararlar hükümdür dolayısıyla yukarıda örnekleri verilen istinaf veya temyiz incelemesi sonrası durumlarda henüz hüküm verilmemişse davanın hükme bağlanmış olarak kabul edilmesi hukuken mümkün gözükmemektedir somut örneklerden de görüleceği gibi iptali istenen normdaki hükme bağlanmış ibaresinin belirsiz olması itibariyle hangi hukuksal durumdakiler için lehe olan kuralın uygulanmasını öngördüğü açıkça anlaşılamamaktadır dolayısıyla farklı uygulamalara yol açabilecektir bu sebeple anılan norm ile cmknin maddesinde ifade edilen muhakemenin yürüyüş şemasına aykırı bir hukuksal durum oluşturulmaktadır hakimlerin dahi belirlemekte tereddüt edebilecekleri bir normun içeriğini bireylerin bilebilmesi öngörebilmesi beklenemeyecektir kısacası iptali istenen norm lehe kanunun uygulanması bakımından bireyler yönünden de öngörülemeyecek hukuki durumlar oluşturmakla kanunilik ilkesinin bir alt unsuru olan belirlilik ilkesine aykırılık oluşturmaktadır normun eşitlik i̇lkesi yönünden değerlendirilmesi anayasa mahkemesinin haziran tarihli kararıyla cmk geçici madde ddeki kovuşturma evresine geçilmiş ibaresinin iptal edilmesiyle kovuşturma evresine geçilmiş davalar yönünden basit yargılama usulünün uygulanması mümkün hale gelmiştir i̇ptali istenen normun yürürlükteki haliyle hükme bağlanmış dava dosyaları yönünden lehe kanun ilkesinin uygulanmasını engellediği gözetildiğinde haklarındaki davalar muhakemeninesas sayısı karar sayısı farklı devrelerinde bulunan bireyler sanıklar yönünden yapılan bu sınırlamanın anayasanın maddesinde güvenceye bağlanan eşitlik ilkesine uygunluğu irdelenmelidir eşitlik ilkesine anayasanın kanun önünde eşitlik kenar başlıklı maddesinde yer verilmiş maddenin beşinci fıkrasında ise devlet organları ve idare makamlarının bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorunda oldukları güvenceye bağlanmıştır doktrinde eşitlik ilkesi açıklanırken en sık kullanılan ilkeler kanun önünde eşitlik equality before the law olmak üzere kanunların eşit koruması equal protection of the laws eşit haklar equal rights ve ayrım yapmama non discrimination şeklinde dört farklı formülasyondan söz edilmektedir evans benign discrimination and the right to equality federal law review volume httpclassic austlii edu auaujournalsfedlawrw html erişim tarihi eşitlik ilkesi normların içerikleri itibariyle herkes bakımından aynı olmalarını zorunlu kılmamakta ancak yapılacak bir farklılaştırma veya sınıflandırmanın da akla uygun sınırlandırma ölçütü çerçevesinde yapılmasını gerektirmektedir öden amerikan doktrinindeki reasonable classification ilkesi olarak ifade edilen ölçüte göre yalnızca akla uygun yani makul kanuni sınıflandırmaların eşitlik ilkesi ile bağdaşabileceğini akla uygun olmayan sınıflandırmaların ise eşitlik ilkesi ile çelişeceğinden bahisle geçersiz sayılmaları gerektiğini yerinde olarak ifade etmektedir öden merih türk anayasa hukukunda eşitlik i̇lkesi ankara belirtilen temel ilkeler çerçevesinde iptal olunan kovuşturma evresine geçilmiş ile iptal istemimizin konusunu oluşturup halen yürürlükte bulunan hükme bağlanmış terimleri arasında farkın ne olduğu yapılan farklılaştırmanın sebepleri ile bunun eşitlik ilkesine uygunluğunu ceza muhakemesinin yürüyüş şeması bakımından değerlendirelim cmkye göre ceza muhakemesi soruşturma ve kovuşturma olmak üzere iki evreden oluşmakta olup kovuşturma evresi iddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar geçen evreyi ifade etmektedir cmk md f kovuşturma evresi duruşma hazırlığı duruşma sonuç çıkarma hüküm ve kanun yolu devrelerinden oluşmaktadır öztürk tezcan erdem sırma gezer saygılar kırıtalan akcanözaydın erden tütüncü altınok vıllemın tok nazari ve uygulamalı ceza muhakemesi hukuku güncellenmiş baskı ankara ceza muhakemesinin ikinci ve son evresi olan kovuşturma evresi iddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar devam etmektedir gerçekten sayılı cmk ile kanun yolu da kovuşturma evresine dâhil edilerek kovuşturma evresi genişletilmiştir geniş anlamda kovuşturma evresi centel zafer ceza muhakemesi hukuku yenilenmiş ve gözden geçirilmiş bası i̇stanbul cmk geçici madde ddeki iptal edilen kovuşturma evresine geçilmiş ibaresinin cmk md fdeki ilkeye uygun şekilde yorumlandığında hükmün kesinleşmesine kadar olan aşamayı da kapsadığı düşünülebilecektir ancak norm yapma tekniği anlamında tartışmaya girişmeksizin kanun koyucunun hata yapmayacağı ön kabulünden hareketle değerlendirildiğinde iptali istenen normda yer verilen kovuşturma evresine geçilmiş ifadesinden sonra kendi içindeki söz dizimine uyumlu şekilde hükme bağlanmış terimine yer verilmesinin bilinçli bir tercih olduğu ve kovuşturma evresine dahil olan duruşmadan sonuç çıkarma hüküm devresinin sonundaki hükmün verilmesini ifade ettiği kabul edilmelidir hüküm yargılama makamının önüne getirilmiş olan uyuşmazlığı çözen diğer bir ifadeyle doğrudan doğruya yargılayan kararıdır kunter yenisey nuhoğlu muhakeme dalı olarak ceza muhakemesi hukuku bası i̇stanbul ekim duruşmadan sonuç çıkarma devresinin sona erdiğinin dış dünyaya yansıyan ifadesi hüküm olmaktadır duruşmadan sonuç çıkarma devresinin sona ermesi uyuşmazlığın konusunu oluşturan fiil veesas sayısı karar sayısı bu fiili gerçekleştirdiği iddia edilen fail hakkında yargılama makamı tarafından hukuki olarak değer yargısı içeren bir sonuca ulaşıldığı anlamındadır hükmün verilmesiyle duruşmadan sonuç çıkarma hüküm devresi tamamlanmış olmaktadır i̇ptal istemine konu normdaki hükme bağlanmış teriminin duruşmadan sonuç çıkarma devresi tamamlanmış anlamında kullanıldığı açıktır anılan normun kovuşturma evresine geçilip de duruşmadan sonuç çıkarma devresi tamamlanmış yani hüküm verilmiş olan davalarda basit yargılama usulünün uygulanmasını engelleyici nitelikte olduğu görülmektedir bir diğer deyişle kovuşturma evresinde olup da henüz hüküm kurulmamış olan davalarla hüküm kurulmuş davalar arasında farklı hukuki sonuçlar oluşturucu mahiyettedir halde hüküm verilmiş dava dosyaları yönünden oluşturulan bu farklılık eşitlik ilkesine uygunluk bağlamında makul bir sebebe dayanmalı ve meşruiyet temelleri bulunmalıdır i̇ptali istenen normu bu bakımdan değerlendireceğiz i̇lk olarak tâbi olacakları muhakeme usulü basit yargılama usulünün uygulanması ve ceza indiriminden yararlanma bakımından henüz hüküm kurulmamış dava ile hükme bağlanmış dava arasında ceza muhakemesi hukukunda bir fark bulunmamaktadır henüz hüküm kesinleşmemiş olduğundan her iki muhakeme devresinde bulunan davada da kovuşturma evresi devam etmektedir yukarıda açıkladığımız üzere hükmün verilmiş olması ceza muhakemesinde uyuşmazlığın çözümlenmesi için gerekli ancak tek başına yeterli değildir hukuk düzeninde uyuşmazlığın yargıya bağlanmış kısacası çözümlenmiş hale gelmesi için hükmün kesinleşme olarak tanımlanan aşamaya gelmesi gerekmektedir bir hüküm ancak kesinleşmiş ise ceza muhakemesinin maddi gerçeğe ulaşmak amacının ifadesi olabilecek yargı niteliği kazanarak dış dünyada hukuksal etkilerini gösterebilecektir eremin ifadesiyle kesin hüküm ile dava münasebeti sona ermiş olmakta artık infaz münasebeti başlamaktadır erem ceza usulü hukuku genişletilmiş beşinci bası ankara kesin hükümle birlikte infaz aşamasına geçilmiş olmakla hüküm taraflar hakkında uygulanarak hukuki sonuçlar doğuracaktır hüküm kesin hale gelmekle değişmez olmuş bu değişmezlikten gelen şu sonuçlar ortaya çıkmıştır zorunluluk kesin hükme uyma gerekliliği infaz ve non bis in idem erem kısacası dış dünyada hukuki sonuç doğurabilecek yargı olarak nitelendirilebilecek infaz edilebilecek olan hükmün kesinleşmesinin şart olduğu muhakkaktır açıklanan sebeplerle hüküm kurulmamış dava ile hükme bağlanmış davanın her ikisi de henüz kovuşturma evresindedir bu sebeple aynı muhakeme kurallarına ve dolayısıyla aynı cezalara tabi tutulmalıdır konumuz itibariyle söz edilen dava türleri arasında tabi olacakları muhakeme usulü ve cezalar bakımından bir farklılık oluşturulması haklı bir nedene dayanmamakla iptali istenen normla oluşturulan durumun eşitlik ilkesine uygun olmayacağı değerlendirilmektedir i̇kinci olarak henüz hüküm kurulmamış dava ile hükme bağlanmış dava arasında yargılanan süjenin sanığın hukuki durumu statüsü bakımından da bir farklılık bulunmamaktadır kovuşturma evresi tamamlanıncaya kadar suç isnadı altında olan birey sanık statüsünde olup davanın hükme bağlanmış olması bu statüyü değiştirmemektedir sanık statüsünün değişerek hükümlü statüsüne geçme ancak hükmün kesinleşmesi ile gerçekleşebilecektir şunu hatırlayalım ki hakkında mahkumiyet hükmü verilen sanık için uygulamada hüküm özlü sıfatı kullanılmakta ise de bunun hukuksal ve düşünsel temelleri ve ayrı bir hukuki sonucu bulunmamaktadır kısacası hakkındaki hüküm kesinleşmedikçe kovuşturma evresinde suç isnadı altında bulunan kişinin sanıklık statüsü hüküm verilmiş olsa dahi devam etmektedir oluşturulan farklılık bu yönüyle de makul sebebe dayanmamaktadır sanık statüsünde bulunmanın en önemli sonuçlarından birisi suçsuzluk masumiyet karinesinden yararlanmaktır i̇nsan hakları evrensel bildirgesinde i̇hasde ve anayasanınesas sayısı karar sayısı maddesinde güvence altına alınan bu karine uyarınca suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamayacaktır suçluluğun hükmen sabit olması suç isnadı altında bulunan birey hakkındaki hükmün kesinleşmesi yani yargı haline gelmesi anlamındadır hakkındaki muhakeme kovuşturma evresinde devam eden birey hakkındaki dava ister hükme bağlanmış olsun isterse hükme bağlanmamış olsun hüküm kesinleşmedikçe hiçbir hukuki sonuç doğmayacaktır her iki durumda da birey sanık statüsünde olup masumiyet karinesinden yararlanacaktır bu itibarla aynı hukuki durumda olan bireyler hakkında farklı sonuçlar öngörülerek farklı hukuki durumlar oluşturulması makul bir sebebe dayanmadığı gibi masumiyet karinesini ihlal edici yönü de dikkate alındığında eşitlik ilkesine aykırılık oluşturacağı değerlendirilmektedir üçüncü olarak ceza muhakemesi pratiği perspektifinden ele alındığında muhakemenin belirli bir tarih itibariyle hangi evrede bulunduğunun belirlenmesi bakımından aynı durumdaki bireyler bakımından bir farklılık bulunmamaktadır gerçekten muhakemenin zaman bakımından yürüyüşü hangi evreye hangi sürede geçildiği gibi hususlar sanığın iradesi ve inisiyatifi ile belirlenmeyip onun dışında adli bir organ olan savcılığın ve yargılama makamının işlemleriyle gerçekleşmektedir kısacası muhakemenin bulunduğu evrenin belirlenmesi bakımından sanıklar yönünden bir fark bulunmamakla haliyle yapılacak bir ayrımı da makul ve akla uygun bir sebebe dayandırmak imkansız gözükmektedir somutlaştıracak olursak aynı tarihte benzer fiili işleyen kişilerden birisi hakkında belirli bir tarih itibariyle soruşturma devam ederken birisi hakkında duruşma devresi devam etmekte bir başka kişi hakkında ise hüküm verilmiş hatta kesinleşerek infaz edilmiş dahi olabilir kişinin muhakemeye yansıyan kendi hal ve davranışlarından kaynaklanmayan onun inisiyatifi dışında iddia ve yargılama makamlarının ceza muhakemesini yürütme biçimlerinden kaynaklanan geciktirici faktörler ortaya çıkması olağandır i̇ptali istenen norma göre aynı tarihte aynı fiili işleyen kişilerden birisi hakkında henüz dava açılmadığı veya hüküm verilmediği için basit yargılama usulü uygulanabilecek hakkındaki dava derhal açılıp hüküm verilen kişi hakkında ise bu usul ve haliyle ceza indirimi uygulanamayacaktır suç şüphesi altındaki kişi hakkında davanın ne zaman açılacağı hangi tarihte hüküm verileceği bireyin inisiyatifi dışında gerçekleşeceği ve hatta adli mercilerden kaynaklanabilecek olası gecikmelerin makul sürede yargılanma hakkını da ihlal edeceği muhakkaktır belirtilen durumlarda adli makamların kendi fiillerinden kaynaklanan gecikmeye bağlı olarak bireylere farklı yargılama usullerinin uygulanması gündeme gelecektir ki böyle bir durum öncelikle dürüst muhakeme ve hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmayacak ve eşitlik ilkesine de aykırılık oluşturabilecektir dördüncü olarak kanunilik ilkesinin bir alt unsuru olan ceza kanunlarının zaman bakımından uygulanmasında temel ilkenin suçun işlendiği tarihin esas alınması olduğu ancak böylelikle aynı hukuksal durumda bulunan aynı tarihte aynı fiili işleyen kişiler hakkında eşitlik ilkesine uygun şekilde benzer hukuksal sonucun doğmasının mümkün hale geldiği gözetilmelidir halbuki iptali istenen kuralın maddi ceza hukuku normu olup lehe kanun niteliğinde oluşu gözetilmeksizin ocak gibi kanunun yürürlük tarihinden sonraki bir tarihin belirlenmesi ve bunun da tarihte muhakemenin bulunduğu evre ve devrelere bağlı tutulması ceza kanununun zaman bakımından uygulanmasına dair temel ilkelere de aykırılık oluşturmaktadır bu yönüyle anılan norm yukarıda açıkladığımız gerekçelerle iddia ve yargılama makamının soruşturmaları farklı sürelerde tamamlamasına ve davayı hükme bağlamasına ilişkin olası gecikmelerin sorumluluğunu adeta faile yüklemekte oluşabilecek gecikme durumunda fail hakkında lehe kanunun uygulanmasını yasaklamaktadır dolayısıyla iptali istenen normun aynı tarihte aynı fiili işleyen kişiler yönünden kanunilik ilkesine aykırıesas sayısı karar sayısı olarak farklı uygulamaları kabul etmesinin makul ve haklı bir sebebe dayanmamakla eşitlik ilkesine aykırı olacağı düşünülmektedir açıklanan gerekçelerle iptali istenen norm kovuşturma evresinde olup da henüz hüküm kurulmamış olan davalarla hüküm kurulmuş davalar arasında farklı hukuki sonuçlar oluşturucu mahiyettedir ancak oluşturulan bu farklılık eşitlik ilkesine uygunluk bağlamında değerlendirildiğinde kanun önünde eşitlik kanunların eşit koruması eşit haklar ve ayrım yapmama ölçütlerinden hiçbirisine uygun düşmemekte bir diğer yaklaşımla makul ve haklı bir sebebe dayanmamaktadır bu itibarla anayasanın maddesindeki eşitlik ilkesine aykırı olduğu değerlendirilmektedir iii sonuç ve karar açıklanan gerekçelerle dairemizde görülmekte olan davada cmknin maddesinin uygulanabileceği ancak tarihli ve sayılı kanunla değişik cmk geçici madde ddeki normun belirli bir tarihten önce hükme bağlanmış davalarda lehe kanun niteliğindeki basit yargılama usulünün uygulanmasını engellediği belirlenmiştir bu itibarla açıkladığımız gerekçelerle cmk geçici madde in fıkrasının bendinin tarihi itibarıyla hükme bağlanmış dosyalarda basit yargılama usulü uygulanmaz ibareleri yönünden anayasanın maddesindeki eşitlik ilkesine ve maddesindeki suçta ve cezada kanunilik ilkesi ve bunun alt ilkeleri olan lehe kanunun uygulanması ile belirlilik ilkesine aykırı olduğu kanaatine ulaşılmakla cmk geçici madde in fıkrasının bendinin tarihi itibarıyla hükme bağlanmış dosyalarda basit yargılama usulü uygulanmaz ibareleri yönünden anayasaya aykırılığı görülmekle somut norm denetimi yoluyla iptali için anayasa mahkemesi̇ne başvurulmasina gerekçeli başvuru kararının aslı iddianame ile dosyanın ilgili bölümlerinin onaylı örneklerinin dizi listesine bağlanarak sayılı kanunun maddesi gereğince karara eklenmesine i̇tiraz başvurusunun anayasa mahkemesine ulaşmasından itibaren beş ay içinde bir karar verilinceye kadar temyi̇z davasinin i̇ncelenmesi̇ni̇n geri̇ birakilmasina belirtilen süre içinde karar verilmezse davanın yürürlükteki hükümlere göre sonuçlandırılmasına gerekçesi dairemiz üyesi dr i̇hsan baştürk tarafından kaleme alınmak suretiyle ekim tarihinde oy birliğiyle karar verildiesas sayısı karar sayısı  hukuki açıklamalar anayasa mahkemesi eşitlik ilkesiyle demokrasi ve hukukun üstünlüğü arasındaki ilişkiye işaret eder hukuk devleti hukukun üstünlüğü temeli üzerine oturur yasa önünde eşitlik bu temelde vazgeçilmesi olanağı bulunmayan bir ilkedir böyle bir ilke her türlü ayrıcalığı reddeder eşitlik ilkesi demokratik rejimde en önemli ilkelerden biridir çünkü gerçek demokrasilerde ikinci sınıf vatandaş olamazanayasa mahkemesi kt k aymbb ve anayasa mahkemesi kt e aymbb anayasa mahkemesi anayasanın maddesinin herkese her zaman aynı kuraların uygulanması anlamına gelmediğini vurgular maddenin eşitlik anlayışının hukuksal eşitlik olduğunu yani eşit durumdakilere eşit davranılmasını ancak eşit olmayan konumda bulunanlara da farklı davranılmasını öngördüğünü belirtir aynı statüde olanlara aynı kurallar uygulanacaktır ancak farklı statülere farklı kuralların elbette statü içindeki herkese aynı şekilde uygulanması eşitliği ihlal etmez benzer nitelik ve durumda olanlar arasında farklı uygulamayı engelleyen ayrı nitelik ve durumda olanların aynı kurallara bağlı tutulmasını zorunlu kılmayan eşitlik ilkesi hukukun üstünlüğü temeli üzerine oturan hukuk devletinde her türlü ayrıcalığı reddeden önemli bir öğedir kimi kurum ve kuruluşları statü farkı nedeniyle belli bir konuda öbürlerinden ayrı tutmak ayrı düzenlemeye bağlı kılmak ya da genel bir düzenlemenin kapsamı dışında bırakmak onlara ayrıcalık tanımak değil durumlarındaki değişiklik gereği olan bir uygulamadır anayasa mahkemesi kt k kt k kt k kt k anayasa mahkemesi kt k aymbb mahkeme kanun önünde eşitlik ilkesine ayrılığı önleyen bir haklı neden ölçütü kullanarak yasayla getirilmiş farklılıkların haklı nedene dayandığı kanaatinde olduğu hallerde farklı düzenlemeyi anayasayı ihlal olarak değerlendirmemiştir bu ölçütü ilk dönemlerinde pek de sistematik bir şekilde kullanmamış olsa da zamanla şematize ettiği söylenebilir anayasa mahkemesinin kararlarının anlam ve öneminin tüm ağırlığını taşıyan haklı neden ve kamu yararı kavramlarına öğretide eşitliği bozduğu ileri sürülen sınıflandırma ya da ayrımın anlaşilabi̇li̇r amaçla i̇lgi̇li̇ mâkul ve âdi̇l olması ölçütleriyle hukuksal biçim ve içerik kazandırılmaktadır getirilen düzenleme herhangi bir biçimde birbirini tamamlayan birbirini doğrulayan ve birbirini güçlendiren bu üç ölçütten birine uymuyorsa eşitlik ilkesine aykırı bir yön vardır denebilir çünkü eşitliği bozduğu ileri sürülen kural haklı bir nedene dayanmamakta ya da kamu yararı amacıyla yürürlüğe konulmamış olmaktadır başlangıçta varolan uyum içindeki bu koşullar zamanla aralarındaki bağın çözülmesi halinde de anayasa kurallarına aykırı hale gelebilirleranayasa mahkemesi kt e aymbb anayasa mahkemesinin ve sayılı anayasanın maddesinin birinci fıkrasında kimse işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz kimseye suçu işlediği zaman kanunda suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez denilerek suçun kanuniliği üçüncü fıkrasında da ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur denilerek cezanın kanuniliği ilkesi güvence altına alınmıştır anayasanın anılanesas sayısı karar sayısı maddesinde yer alan suçta ve cezada kanunilik ilkesi uyarınca hangi fiillerin yasaklandığının ve bu yasak fiillere verilecek cezaların hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak açıklıkta anlaşılır ve sınırları belli olarak kanunda gösterilmesi gerekmektedir kişilerin yasak fiilleri önceden bilmeleri düşüncesine dayanan bu ilkeyle temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınması amaçlanmaktadır suçta ve cezada kanunilik ilkesi temel hak ve özgürlüklerin somutlaştırıldığı uluslararası sözleşmelerde de yer almaktadır bu ilke türkiye cumhuriyetinin taraf olduğu avrupa i̇nsan hakları sözleşmesinin sözleşme kanunsuz ceza olmaz kenar başlıklı maddesinin birinci paragrafında hiç kimse işlendiği zaman ulusal veya uluslararası hukuka göre suç oluşturmayan bir eylem veya ihmalden dolayı suçlu bulunamaz aynı biçimde suçun işlendiği sırada uygulanabilir olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez şeklinde medenî ve siyasî haklara i̇lişkin uluslararası sözleşmenin maddesinin birinci paragrafında ise hiç kimse işlendiği zamanda ulusal ya da uluslararası hukuk bakımından suç sayılmayan bir fiil ya da ihmal yüzünden suçlu sayılamaz suç sayılan bir fiile işlendiği zaman yürürlükte olan bir cezadan daha ağır ceza verilemez fiilin işlenmesinden sonra yasalarda bu fiile karşılık daha hafif bir ceza öngörülecek olursa fiili işleyene bu ikinci ceza uygulanır biçiminde düzenlenmiştir suçta ve cezada kanunilik ilkesi anayasanın maddesinde ifade edilen temel hak ve özgürlüklerin ancak kanunla sınırlanabileceğine ilişkin kuralın suç ve cezalar yönünden özel düzenlemesi olarak değerlendirilebilir suçta ve cezada kanunilik ilkesi cezalandırmanın temel haklara etkisinden kaynaklanan özel önemi nedeniyle zaman içinde bir ceza hukuku kavramı olarak alt ilkeler de içerecek şekilde gelişmiştir anayasa mahkemesinin tarihli ve k sayılı kararında anayasanın maddesinde yer alan kanunilik ilkesinin bazı alt ilkeleri gösterilmiştir bu bağlamda toplumun ihtiyaçlarına göre suç sayılan fiiller için uygulanacak cezalar nitelik ve nicelik olarak zamanla değişebilmektedir suç tarihinden sonra yürürlüğe giren kanunla bir suç için daha hafif bir ceza öngörülebileceği gibi daha ağır bir ceza da belirlenebilir hukuki belirliliğin ve hukuk güvenliğinin gereği olarak anayasanın maddesinin birinci fıkrasında yer alan kimseye suçu işlediği zaman kanunda suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez hükmüyle aleyhe kanunun geçmişe uygulanması yasaklanmıştır ceza normlarının zaman bakımından uygulanmasını düzenleyici nitelikteki bu kural kanunilik ilkesinin bir alt ilkesi olan aleyhe kanunun geçmişe uygulanması yasağı olarak ifade edilmektedir bu yasak kişi özgürlüğü lehine kabul edilmiş bir güvence niteliğindedir suç tarihinden sonra yürürlüğe giren kanunun aynı fiili suç olmaktan çıkarması veya aynı suç için daha hafif bir ceza öngördüğü durumlarda ise diğer bir alt ilke olan lehe kanunun uygulanması ilkesi gündeme gelmektedir sonraki kanunun fiili suç olmaktan çıkarması veya daha hafif bir ceza öngörmesi durumunda lehe kanundan söz edilir aleyhe kanunun geçmişe uygulanması yasağından farklı olarak lehe kanunun uygulanması ilkesine ilişkin bir hükme anayasanın maddesinde açıkça yer verilmemiştir bununla birlikte aynı maddede suç için mutlaka fiilin işlendiği zaman yürürlükte olan kanunun öngördüğü cezanın verilmesi yönünde bir kural da bulunmamaktadır fiilin işlenmesinden hükmün kesinleşmesine kadar geçen ceza muhakemesi sürecinde bir suç için fiilin işlendiği tarihte yürürlükte olan ve daha sonra yürürlüğe giren kanun olmak üzere uygulanması mümkün birden fazla kanun hükmü söz konusu olabilmektedir suç nedeniyle başta hürriyeti bağlayıcı cezalar olmak üzere uygulanan çeşitli ceza ve güvenlikesas sayısı karar sayısı tedbirleri temel hak ve özgürlüklere müdahale oluşturduğundan anayasa cezayı ağırlaştıran kanunun yürürlük tarihinden önce işlenmiş suçlara uygulanmasını açık biçimde yasaklamıştır hukuki belirliliğin ve hukuk güvenliğinin bir sonucu olan bu yasak aynı zamanda suçun işlendiği tarihteki kanuna göre lehe olan sonraki kanunun uygulanmasını da gerekli kılmaktadır zira işlendiği tarihte suç sayılan bir fiilin daha sonra yürürlüğe giren kanun ile suç olmaktan çıkarılması veya ilga edilen kanuna nazaran anılan suç fiiline daha hafif bir ceza öngörülmesi durumunda mülga kanunun aleyhe hükümlerinin uygulanmaya devam edileceğinin kabul edilmesi suçların ve cezaların ancak kanunla belirleneceğini emreden suç ve cezaların kanuniliği ilkesi karşısında bireylerin objektif olarak beklemeyecekleri dolayısıyla öngöremeyecekleri bir ceza ile cezalandırılmaları sonucunu doğuracaktır bunun ceza hukuku alanında kişilerin hukuki güvenliklerini anayasal güvenceye bağlamayı amaç edinen suç ve cezaların kanuniliği ilkesiyle bağdaştırılması mümkün değildir öte yandan lehe ceza kanununun geçmişe uygulanması hukuk devletiyle bağlantılı olarak adalet ve hakkaniyet ilkelerinin de bir gereğidir gelişen sosyal düzen ve değişen toplumsal ihtiyaçlar karşısında artık suç oluşturmadığı kabul edilen veya daha hafif ceza öngörülen bir fiilin yalnızca daha önce işlenmiş olması nedeniyle daha ağır bir yaptırıma tabi tutulması adalet ve hakkaniyet ilkeleriyle bağdaşmamaktadır anılan hususlar birlikte değerlendirildiğinde ceza yargılamasında lehe kanun