esas sayısı karar sayısı  genel açiklamalar olağanüstü yönetim biçimleri bir hukuk rejimidir ancak bu rejimin uygulanması yürütme organına i̇stediğini yapma olanağı tanıyan keyfi bir rejim değildir kasım tarihli ve mükerrer sayılı resmi gazetede yayımlanan sayılı olağanüstü hal kapsamında alınması gereken tedbirler ile bazı kurum ve kuruluşlara dair düzenleme yapılması hakkında kanun hükmünde kararnamenin değiştirilerek kabul edilmesine dair kanun tarihinde ve sayılı bakanlar kurulu kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında darbe teşebbüsü ve terörle mücadele çerçevesinde alınması zaruri olan tedbirler ve bunlara ilişkin usul ve esasların belirlenmesini amaçlamıştır çağdaş demokrasilerde olağanüstü yönetim usulleri devletin ya da ulusun varlığına yönelmiş olağanüstü bir tehdit ve tehlike ile bu tehdit ve tehlikenin olağan dönemlerde alınacak tedbirlerle ortadan kaldırılamayacak büyüklükte olması durumunda bu tehdit veya tehlikeyi ortadan kaldırmayı ve olağan düzene dönmeyi amaçlayan rejimlerdir bir başka ifadeyle olağanüstü yönetimler anayasal düzeni korumak ve savunmak amacı taşıyan rejimlerdir bütün olağanüstü yönetim usulleri gibi olağanüstü hal de çağdaş anayasal demokrasilerde geçici nitelikte olan hukuki ve anayasal bir rejimdir bunun anlamı olağanüstü halin yürütme organına istediğini yapma olanağını tanıyan keyfi bir rejim olmamasıdır olağanüstü hal anayasal demokratik rejimlerin istisnai hallerde askıya alınması değil devletin ve ulusun varlığına yönelik bulunan büyük bir tehdit veya tehlikenin ortadan kaldırılması ve olağan hukuk düzenine dönmek amacıyla geçici bir süreyle yürütme organının yetki alanının olağan dönemlere göre genişletilebilmesi ve temel hak ve özgürlüklerin daha geniş ölçüde sınırlandırılabilmesi olanağını verir ancak bu yetki genişlemesi yürütme organının hukuk devleti dışına çıkabilmesi sonucunu doğurmaz yürütme organı olağanüstü hallerde de çerçevesi ve sınırları anayasa ve kanunlarla çizilen sınırlar içinde hareket etmek zorundadır nitekim anayasa mahkemesi de tarihli kararlarında demokratik ülkelerde olağanüstü yönetim usulleri hukuku dışlayan keyfi bir yönetim anlamına gelmez olağanüstü yönetimler kaynağını anayasada bulan anayasal kurallara göre yürürlüğe konulan yasama ve yargı organlarının denetiminde varlıklarını sürdüren rejimlerdir ayrıca olağanüstü hal yönetimlerinin amacı anayasal düzeni korumak ve savunmak olmalıdır bu nedenle olağanüstü yönetim usulleri yürütme organına önemli yetkiler vermesine hak ve özgürlükleri de önemli ölçüde sınırlandırmasına karşın demokrasilerde sonuçta bir hukuk rejimi dir kt rg e kt rg diyerek olağanüstü hal rejiminin hukuki ve sınırlı aynı zamanda da anayasal düzeni askıya almayı değil korumayı ve savunmayı amaçlayan bir yönetim biçimi olduğunu vurgulamıştır olağanüstü hal rejimi kısa süre içinde olağan hale dönmek içindir anayasal sistemi ve hukuk düzenini değiştirmenin aracı olamaz olağanüstü hallerin amacı olağanüstü hal ilanına neden olan durumu en kısa sürede ortadan kaldıracak tedbirleri almak ve olağanüstü hal ilanı öncesi döneme geri dönmektir olağanüstü hal yönetimini anayasal düzeni ve hukuk sistemini yeniden düzenlemenin bir aracı olarak kullanmak olağanüstü hal yönetiminin mahiyetiyle bağdaşmaz sayılı olağanüstü hal kapsamında alınan tedbirlere i̇lişkin kanun hükmünde kararnamenin değiştirilerek kabul edilmesine dair kanunda yer alan ve iptali iş bu dilekçemiz ile talep edilen hükümler olağanüstü halin gerektirdiği nitelikte tedbirler değildiresas sayısı karar sayısı anayasası çağdaş anayasal demokrasilere uygun olarak olağanüstü yönetim usullerini ve bunların sınırlarını maddeler arasında olağanüstü hal sıkıyönetim seferberlik ve savaş hali olarak belirlemiştir olağanüstü hal tabii afet ve ağır ekonomik bunalım md ile şiddet olaylarının yaygınlaşması ve kamu düzeninin ciddi şekilde bozulması md sebepleriyle cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan bakanlar kurulu tarafından yurdun bir ya da birden fazla bölgesinde ya da tamamında süresi altı ayı aşmamak üzere ilan edilebilir anayasanın maddesine göre olağanüstü hal ilan edilebilmesi için cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan bakanlar kurulunun milli güvenlik kurulunun görüşünü alması gerekir söz konusu karar türkiye büyük millet meclisinin onayına sunulur anayasasının maddesinde olağanüstü hallerde maddesinde sıkıyönetimde yürütme organına özel bir yetki vermekte cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan bakanlar kurulunun kanun hükmünde kararname çıkarabilmesine olanak tanımaktadır anayasanın ve maddelerinde olağanüstü dönemlerde çıkarılacak kanun hükmünde kararnameleri bakanlar kurulunun olağan zamanlarda sahip olduğu kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisinden bazı açılardan farklı düzenlemektedir olağanüstü hallerde kanun hükmünde kararnameler cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan bakanlar kurulu tarafından çıkarılır bu kanun hükmünde kararnameler bir yetki yasasına dayanmaz bu kanun hükmünde kararnameler anayasanın maddesinde olağan dönemlerdeki kanun hükmünde kararnameler için getirilmiş konu sınırlamasına bağlı değildir söz konusu düzenlemelerden olağanüstü hallerde yürütme organının kanun hükmünde kararnameler yoluyla yetki alanını sınırsız bir biçimde genişlettiği sonucu elbette çıkarılamaz çıkarılmamalıdır kanun hükmünde kararnamelerin kanun haline dönmesi bakımından da aynı husus geçerlidir parlamentodaki yasalaşma sürecinde sayısal çoğunluk yapılan siyasi denetimin önemini azaltmakta eleştirilerin dikkate alınarak yanlışlıkların düzeltilmesi sonucunu sağlamamaktadır anayasası anayasal demokrasiye dayalı hukuk devleti ilkesini benimsemiştir anayasayı yorumlama tekeline sahip anayasa mahkemesi de çok sayıda kararında anayasasının bu özelliğini vurgulamaktadır bir düzenlemenin olağanüstü halin gerekli kıldığı bir konu olup olmadığı anayasanın konuyla ilgili bütün maddeleri md vb gözönünde bulundurularak yapılmalıdır olağanüstü halde sınırlama amacı ile bu amaca ulaşmak için seçilen araç arasında hakkaniyete uygun bir denge yoksa hak ihlali vardır anayasanın maddesinde yer alan ve kanun hükmünde kararnamelerin konu öğesini olağanüstü halin gerekli kıldığı konularla sınırlandıran hükmü ölçülülük ilkesine karşılık gelir ölçülülük ilkesi anayasa mahkemesinin çok sayıdaki kararında da ifade edildiği gibi sınırlama amacı ile bu amaca ulaşmak için seçilen araç arasında hakkaniyete uygun bir dengenin bulunmasını önlemin sınırlama amacına ulaşmaya elverişli olmasını amaç ve aracın ölçülü bir oranı kapsamasını ve sınırlayıcı önlemin demokratik toplum düzeni bakımından zorunluluk taşımasını gerektirir k rg e rg e rg ölçülülük denetimi ulaşılmak istenen amaçtan yola çıkılarak bu amaca ulaşılmak için seçilen aracın denetlenmesidir rg dolayısıyla anayasanın maddesi olağanüstü hal kararnamesiyle başvurulacak araçlar ile olağanüstü hal ilanına yol açan tehlikeleri giderip olağan duruma geri dönmek amacı arasında uygun bir ilişkinin varlığını da şart koşmaktadır sayılı kanunda iş bu dilekçemiz ile iptalini talepesas sayısı karar sayısı ettiğimiz hususlar olağanüstü halin gerektirdiği konularla ilgili olmamasının yanı sıra düzenlenen hükümle ulaşılmak istenen amaç arasında hakkaniyete uygun bir denge bulunmamaktadır anayasanın maddesinde savaş seferberlik sıkıyönetim veya olağanüstü hallerde milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlâl edilmemek kaydıyla durumun gerektirdiği ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullanılması kısmen veya tamamen durdurulabilir veya bunlar için anayasada öngörülen güvencelere aykırı tedbirler alınabilir hükmüne yer verilmiştir bu hükme göre olağanüstü halde alınacak önlemler hem ölçülülük ilkesine hem de milletlerarası hukuktan doğan yükümlülüklere aykırı olmamalıdır i̇ptalini talep ettiğimiz düzenlemeler türkiye cumhuriyeti devletinin milletlerarası hukuktan doğan yükümlülüklerimizi de ihlal eder niteliktedir nitekim anayasa mahkemesine göre milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler olağanüstü halde alınacak tedbirlerin hukukun genel ilkelerine ve avrupa i̇nsan hakları sözleşmesi birleşmiş milletler kişisel ve siyasal haklar uluslararası sözleşmesi cenevre sözleşmesi gibi türkiye cumhuriyetinin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ve bu sözleşmelerin kurduğu ve sözleşme hükümlerini yorumlayan yargısal ve yarı yargısal organların kararlarına aykırı düşmemesi anlamına gelir anayasa mahkemesi kararı anayasanın maddesie paralel olarak avrupa i̇nsan hakları sözleşmesinin maddesi de devletlerin ancak durumun gerektirdiği ölçüde ve uluslararası hukuktan doğan diğer yükümlülüklere aykırı olmamak şartıyla savaş ve diğer olağanüstü hallerde sözleşmede öngörülen yükümlülüklere aykırı önlemler alınabileceğini belirtmektedir avrupa i̇nsan hakları mahkemesi de özellikle devletlerin krizin gerektirdiği ölçüyü aşıp aşmadıklarını denetleme konusunda kendini yetkili görmektedir mahkeme bu denetim yetkisini kullanırken askıya almanın etkilediği hakların niteliği olağanüstü durumun süresi ve olağanüstü duruma yol açan nedenler gibi konuyla ilgili çeşitli etmenleri gözönünde bulundurur brannigan and mcbride birleşik krallık lawless i̇rlanda i̇rlandabirleşik krallık aksoy türkiye nuray şentürkiye birleşmiş milletler kişisel ve siyasal haklar uluslararası sözleşmesi hükümlerinin taraf devletler tarafından sınırlanmasına ve askıya alınmasına ilişkin ölçütleri belirleyen tarihli birleşmiş milletler siracusa i̇lkelerine un doc ecn annex göre devletin sözleşme hükümlerini askıya aldığı hangi bir tedbirin ulusun yaşamına karşı oluşan tehdidi ortadan kaldırmak için mutlak olarak gerekli ve tehdidin mahiyetiyle ve yaygınlığıyla orantılı olmalıdır bir başka ifadeyle anayasanın maddesinde şart koşulan ölçülülük ilkesi birleşmiş milletler kişisel ve siyasal haklar uluslararası sözleşmesi bakımından da uygulanması zorunlu bir ilkedir bu tedbirlerin durumun mutlak biçimde gerektirdiği nitelikte olup olmadığının tespitinde ulusal makamların değerlendirmesi kesin olarak kabul edilemez paragraf sayılı olağanüstü hal kapsamında alınması gereken tedbirler ile bazı kurum ve kuruluşlara dair düzenleme yapılması hakkında kanun hükmünde kararnamenin değiştirilerek kabul edilmesine dair kanun hükümlerinin anayasaya aykırılık gerekçesi sayılı kanunun maddesinin dördüncü fıkrasının anayasaya aykırılığıesas sayısı karar sayısı i̇ptali talep edilen düzenleme yalnızca olağanüstü hal ilanına neden olan darbe girişiminde bulunan ve olağanüstü hal ilan nedeninde de yer alan terör örgütüne ait olanları değil milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine aidiyeti veya iltisakı ya da bunlarla irtibatı bulunan ve ekli listelerde yer almayan özel radyo ve televizyon kuruluşlarını gazeteleri dergileri yayınevi ve dağıtım kanallarını da bakan onayıyla kapatma ve bunların taşınır ve taşınmazlarına el konmasına hükmetmektedir öncelikle milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı kavramının kapsamı ve sınırları belirsizdir bu tespitin kim ya da hangi kurum organ tarafından yapılacağı belli değildir bu hükme göre yürütme organı kapsamı sınırları belirsiz yetkiye dayanarak dilediği özel radyo ve televizyon kuruluşunu gazeteyi dergiyi yayınevini ve dağıtım kanalını kapatabilecektir bu düzenleme olağanüstü hal ilan sebebi ve amacıyla ilişkili değildir ayrıca söz konusu maddede bakana tanınan yetki ile bunların malvarlıklarına ilişkin hüküm olağanüstü halin ilan sebebi ve amacıyla ilgili bir düzenleme değildir olağanüstü hal kalktıktan sonra da etkisini sürdürecek sürekli ve kalıcı niteliktedir bu madde ile alınan tedbir ölçülü bir tedbir olarak da nitelenemez olağanüstü hal ilan sebebine neden olduğundan kuşkulanılanlar için haklarında kesin bir mahkeme kararı tesis edilinceye kadar kapatma yerine hakkı ve özgürlüğe daha dar bir müdahale olan durdurma tedbirinin alınması istenen amaca ulaşılmasını sağlardı bu nedenle tedbir ölçülülük ilkesinin orantılılık ve zorunluluk ölçütlerini karşılamamaktadır bu açıdan olağanüstü hallerde alınacak önlemlerin durumun gerektirdiği ölçüde ve milletlerarası hukuktan doğan yükümlülüklere uygun olmasını emreden anayasanın maddesine aykırıdır milletlerarası yükümlülüklere aykırılık anayasanın maddesini de ihlal eder nitelik taşımaktadır nitekim anayasanın maddesi temel hak ve özgürlüklere ilişkin düzenlemeler bakımından usülüne göre onaylanmış bir başka deyişle taraf olunmuş uluslararası belgeyi esas almaktadır i̇ptali talep edilen düzenleme uluslararası hukuka aykırılık teşkil etmesinden bahisle anayasanın maddesine de aykırıdır iptali gerekir kapatılması öngörülen özel radyo ve televizyon kuruluşları gazeteler dergiler yayınevi ve dağıtım kanallarının taşınır ve taşınmazlarına el konulması anayasanın inci maddesinde yer alan genel müsadere cezası verilemez hükmüne aykırılık oluşturmaktadır bu açıdan düzenleme hem genel müsadere cezasını yasaklayan anayasanın maddesine hem de mülkiyet hakkını tamamen ortadan kaldırılması nedeniyle anayasanın maddesine aykırıdır bir kişinin işlediği iddia edilen suçu oluşturan eylemi ile ilgisi olup olmadığından bağımsız olarak tüm malvarlığına elkonulması çağdaş ceza hukukunda haklı görülmemektedir günümüzde ceza hukuku suç ve suçlu ile ilgili eşyanın müsaderesini kabul etmekte suçlunun bütün malvarlığını veya bir kısmını kapsayan genel müsadereyi kabul etmemektedir anayasa mahkemesi de böyle bir nitelik taşıyan düzenlemeleri anayasaya aykırı bularak iptal etmektedir rg öte yandan anayasanın uncu maddesi kanuna uygun şekilde basın işletmesi olarak kurulan basımevi ve eklentileri ile basın araçları suç aleti olduğu gerekçesiyle zapt ve müsadere edilemez veya işletilmekten alıkonulamaz hükmünü içermektedir getirilen düzenleme basın araçlarının basımevlerinin zapt ve müsadere edilmesini sonuçladığından uncu maddeye de aykırıdır söz konusu düzenleme kişilerin ifade basın ve haber alma ile sureli ve süresiz yayın hakkını demokratik bir toplumda zorunlu olmayan bir ölçüde sınırlamaktadır bu nedenle düzenleme anayasanın herkes düşünce ve kanaatlerini söz yazı resim veya başka yollarlaesas sayısı karar sayısı tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir bu hürriyet resmî makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar diyen maddesine basın hürdür sansür edilemez basımevi kurmak izin alma ve malî teminat yatırma şartına bağlanamaz devlet basın ve haber alma hürriyetlerini sağlayacak tedbirleri alır diyen maddesine aykırıdır anayasanın maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti eylem ve işlemleri hukuka uygun insan haklarına dayanan bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan yargı denetimine açık olan devlettir krg ayrica söz konusu düzenleme adil olması gereken hukuk düzenini zedelemesi hukukun üstün kurallarını gözeterek hak ve özgürlükleri koruyucu değil ortadan kaldırıcı bir nitelik taşıması ve anayasaya aykırı bir düzenleme olması bakımından anayasanın insan haklarına dayalı demokratik hukuk devletini düzenleyen maddesine de aykırıdır açıklanan bu sebeplerle iptali talep edilen iş bu düzenleme anayasanın ve maddelerine aykırıdır iptali gerekir sayılı kanunun maddesinin birinci fıkrasının bendinde yer alan otuz günü ibaresinin anayasaya aykırılığı kişi gözaltına alındığında fiilen özgürlüğü kısıtlanmaktadır özgürlüğünden yoksun kalmanın belirli bir süreyle yapılması gerekir gözaltı sürelerinin uzun olması keyfi uygulamaları beraberinde getireceği gibi kişi özgürlüğünü de doğrudan ihlal eder bu sebeple soruşturmanın tamamlanması amacına matuf yapılan gözaltı işlemi belirli sürelere dayanmalıdır ceza muhakemesi kanununa göre gözaltı süresi şüphelinin yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç yakalama anından itibaren yirmidört saati geçemez yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilme için zorunlu süre oniki saatten fazla olamaz bu sürenin oniki saati geçmesi durumunda geçen her süre gözaltı süresinden işleyecektir tarih ve sayılı yasanın üncü maddesi ile getirilen düzenleme uyarınca suçüstü hâlleriyle sınırlı olmak kaydıyla kişi hakkında ceza muhakemesi kanunu inci maddenin üncü fıkrasında bentler halinde belirtilen suçlarda mülki amirlerce belirlenecek kolluk amirleri tarafından yirmi dört saate kadar şidddet olaylarının yaygınlaşarak kamu düzeninin ciddi şekilde bozulmasına yol açabilecek toplumsal olaylar sırasında ve toplu olarak işlenen suçlarda kırk sekiz saate kadar gözaltına alınma kararı verilebilir ceza muhakemesi kanununa göre toplu olarak işlenen suçlarda ise delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle cumhuriyet savcısı gözaltı süresinin her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün süreyle uzatılmasına yazılı olarak emir verebilir uygulamada gözaltı sürelerine kanunun açık düzenlemelerine rağmen uyulması konusunda süregelen bazı sıkıntıların bulunduğu bilinen bir gerçektir uygulamada gözaltı süresinin otomatik şekilde uzatıldığı herhangi bir soruşturma işlemi yapılmaksızın sürenin geçirildiği çoğu kez şüphelinin savunmasının son gün sürenin dolmasına az bir zaman kala alındığına rastlanmıştır eğer sürenin uzatılması makul geçerli bir sebebe dayanmıyor ise gözaltı tedbirinin sürdürülmesi hukuka aykırıdır bu hukuka aykırılığın kişi hürriyetini sınırlaması sebebiyle birey üzerinde oluşan psikolojik baskı yasak sorgu yöntemi olarak kabulesas sayısı karar sayısı edilecektir i̇fadenin hakim karşısında alınmış olması da durumu değiştirmemektedir çünkü bu gibi haller koruma tedbirinin doğasından kaynaklanan katlanma yükümlülüğünün dışında kalmaktadır sayılı kanunun maddesinde getirilen düzenleme ile gözaltı süresi güne çıkarılmaktadır gözaltı süresini otuz güne kadar çıkaran hüküm anayasanın maddesinde düzenlenen kişi hürriyetine ve güvenliğini doğrudan ihlal eder niteliktedir ayrıca anayasanın maddesinde düzenlenen ölçülülük ilkesine ve milletlerarası hukuktan doğan yükümlülüklere aykırı düşmeyecek önlemler alma şartına aykırılık oluşturmaktadır milletlerarası yükümlülüklere aykırılık anayasanın maddesini de ihlal eder nitelik taşımaktadır nitekim anayasanın maddesi temel hak ve özgürlüklere ilişkin düzenlemeler bakımından usülüne göre onaylanmış bir başka deyişle taraf olunmuş uluslararası belgeyi esas almaktadır i̇ptali talep edilen düzenleme uluslararası hukuka aykırılık teşkil etmesinden bahisle anayasanın maddesine de aykırıdır iptali gerekir anayasa mahkemesi aynı konuya ilişkin olarak verdiği tarihli bir kararında bir sanığın hâkim önüne çıkarılmaksızın otuz gün gözetim altında tutulması sıkıyönetim gereklerini ve gereksinmelerini aşan olağanüstü deyimiyle de tanımlanamayacak bir tedbir bir çeşit fiilî tutuklamadır hüküm üstelik her otuz günlük dönemin bitiminde serbest bırakılarak bir gün sonra yeniden gözetim altına alınmak yoluyla kişinin uygulanan bu işlemin nedenlerini ve hakkındaki iddiaları bilmeden hâkim önüne çıkıp kendisini savunmadan ve durumu bir mahkemede incelenmeksizin başka deyimiyle bu işlem yargısal denetime bağlı tutulmadan çok uzun bir süre en önemli bir anayasal hakkından yoksun edilebilmesine pek elverişli bir niteliktedir böylece devlet anayasanın değişik maddesinin güvencesi altında bulunan bir hakkın karşısında kendisine düşeni yani kişi güvenliğini koruma ödevini sıkıyönetim bölgelerinde belli olmayan bir süre için bırakmış işlemez duruma sokmuş olmaktadır anayasanın sıkıyönetim ve savaş haline ilişki değişik maddesinde son fıkra kanununun hürriyetleri bir ölçüde kayıtlamak veya durdurmak yoluyla sınırlayabilmesi öngörülmüş ancak devletin anayasa buyruğu ile ve kayıtsız şartsız olarak yükümlendiği kimi ödevlerini hele kişi güvenliğinin korunması gibi başta gelen ve devletlik niteliğinden ayrılmaz olan bir ödevi sıkıyönetim bölgelerinde yerine getirmesi kayıtlayacak veya durduracak bir kural gerçekten böyle bir sınırlama düşünülemeyeceği için maddede yer almamıştır sayılı kanun bu nitelikte bir hükümle kişi güvenliği gibi bir temel hakkı tüm ortadan kaldırmış olmaktadır rg diyerek hükmün anayasaya aykırı olduğu sonucuna varmıştır anayasanın maddesi yakalanan veya tutuklanan kişinin tutulma yerine en yakın mahkemeye gönderilmesi için gerekli süre hariç en geç kırksekiz saat ve toplu olarak işlenen suçlarda ise en çok dört gün içinde hâkim karşısına çıkarılmasını öngörmektedir maddenin bu sürelerin olağanüstü hal sıkıyönetim ve savaş hallerinde uzatılabileceğine ilişkin hükmünü yasama ya da yürütme organına anayasanın tanıdığı sınırsız bir yetki olarak yorumlamak mümkün değildir bu yetkinin sınırı anayasanın ilgili diğer maddelerinde yer alan ilke ve sınırlamalara göre belirlenir bundan başka söz konusu fıkrada de yapılan değişikliğin gerekçesinde bu değişikliğin avrupa i̇nsan hakları sözleşmesinin maddesine uyum sağlamayı amaçladığı açıkça belirtilmektedir bu bakımlardan söz konusu hüküm anayasanın maddesine aykırıdır ayrıca anayasanın maddesinin avrupa i̇nsan hakları sözleşmesi ve avrupa i̇nsan hakları mahkemesinin içtihatlarına uygun olarak yorumlanması anayasa koyucunun emridir bu bağlamda tedbirin anayasanın maddesinde yer alan ölçülülük ilkesine ve milletlerarası hukuktan doğan yükümlülüklere uygun olması gerekir yürütme organının takdir yetkisinin sınırının belirlenmesinde avrupa i̇nsan hakları sözleşmesiesas sayısı karar sayısı ve avrupa i̇nsan hakları mahkemesinin ilgili kararları en başta kullanılması gereken ölçütlerdir yukarıda da açıkladığımız üzere avrupa i̇nsan hakları sözleşmesi ve avrupa i̇nsan hakları mahkemesinin ilgili kararlarına aykırılık anayasanın maddesine aykırılık teşkil eder öncelikle gözaltı ve tutukluluk sürelerinin keyfi olmaması kişi özgürlüğünün istisna değil asıl olduğuna ilişkin ilkeye uygun olarak zorunlu olmadıkça bu tedbire başvurulmaması gerekir avrupa i̇nsan hakları mahkemesi aksoytürkiye başvurusunda davacının olağanüstü halin yürürlükte olduğu dönemde gün yargıç önüne çıkarılmadan gözaltında tutulmasını uzun süren gözaltı sırasında keyfiliğe karşı etkili güvencelerden özellikle bir avukata hekime yakınlarına ulaşma olanağından yoksun bırakılmış gözaltı halinin yasallığı konusunda bir yargıcın denetiminin sağlanamamış olması nedenleriyle sözleşmenin ihlal edildiği sonucuna varmıştır mahkeme bireyin gün süreyle yargıç denetiminden yoksun bırakılmanın olağanüstü halde dahi gerekmediği bir başka ifadeyle önlemin ölçülü olmadığı sonucuna varmıştır başvuru numarası ve avrupa i̇nsan hakları mahkemesi bir başka kararında kişinin hakim karşısına çıkarılmadan gün gözaltında tutulmasını başvuru numarası ve bir başka kararında da başvurucuların ve gün gözaltında tutulmasını demir ve diğerleritürkiye sözleşmeye aykırı bulmuştur anayasanın maddesi olağanüstü hallerde alınacak tedbirlerin ölçülülük ilkesine ve milletlerarası hukuktan doğan yükümlülüklere aykırı olmamasını emretmektedir hüküm kişi özgürlüğünü demokratik bir toplumda zorunlu olmayan orantısız biçimde sınırlandırması nedeniyle anayasanın maddesinde öngörülen ölçülü bir tedbir olarak nitelenemez avrupa i̇nsan hakları mahkemesi uzun gözaltı ve tutukluluk sürelerini adil yargılama hakkının ihlali olarak değerlendirmektedir bu bağlamda avrupa i̇nsan hakları sözleşmesi ve avrupa i̇nsan hakları mahkemesi içtihatlarına açıkça aykırı olması nedeniyle de söz konusu düzenleme anayasanın maddesine aykırıdır hak arama özgürlüğünü düzenleyen anayasanın maddesi yargı mercilerine davacı ve davalı olarak başvurabilme ve kişinin yargı mercileri önünde iddia savunma adil yargılanma hakkına sahip olduğu güvence altına alınmış ve özel sınırlama nedenleri öngörmemiştir hak arama özgürlüğü ve adil yargılanma hakkı bir temel haktır anayasal hak ve özgürlüklerin kullanılmasını ve korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir adil yargılanma hakkı anayasada tanımlanmadığından bu hakkın kapsamının ve sınırlarının belirlenmesinde avrupa i̇nsan hakları sözleşmesi ve avrupa i̇nsan hakları mahkemesi içtihatlarının gözönünde bulundurması gerekir avrupa i̇nsan hakları mahkemesi bu kadar uzun gözaltı ve tutukluluk sürelerini adil yargılama hakkının ihlali olarak gördüğünden söz konusu hüküm anayasanın maddesine de aykırılık oluşturur anayasanın maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti eylem ve işlemleri hukuka uygun insan haklarına dayanan bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan yargı denetimine açık olan devlettir krg söz konusu düzenleme ayrıca adil olması gereken hukuk düzenini zedelemesi hukukun üstün kurallarını gözeterek hak ve özgürlükleri koruyucu değil ortadan kaldırıcı bir nitelik taşıması ve anayasaya aykırı bir düzenleme olması bakımından anayasanın insan haklarına dayalı demokratik hukuk devletini düzenleyen maddesine aykırıdır yukarıda açıklanan nedenlerle söz konusu hüküm anayasanın ve maddelerine aykırılık teşkil eder iptali gerekiresas sayısı karar sayısı sayılı kanunun maddesinin birinci fıkrasının bendinde yer alan yerinde görmezse en çok on gün içinde ibaresinin anayasaya aykırılığı tutuklama tedbiri ceza muhakemesinin amaçlarına ulaşması bakımından önemli bir yere sahiptir ancak bu tedbirin suç şüphesi altında bulunan kişinin özgürlüğünün kısıtlanması itibarıyla temel hak ve hürriyetlere ağır bir müdahale oluşturduğundan da kuşku yoktur bu tedbir hiçbir şekilde suç şüphesi altında bulunan kişinin peşinen cezalandırılması sindirilmesi baskı altında tutulması amacıyla uygulanan bir tedbir olarak görülemez ve bu gibi saiklerle uygulamaya konulamaz tutuklama tıpkı diğer koruma tedbirleri gibi ceza muhakemesinin amaçlarına hizmet eden orantılılık ilkesi göz önünde bulundurularak geçici surette uygulanan istisnai nitelikte bir tedbirdir bu tedbirin uygulanmasıyla yalnızca mahkûmiyet hükmünün kuvvetle muhtemel olduğu durumlara münhasır olarak ceza muhakemesi sürecinin sağlıklı bir şekilde yürütülmesi şüpheli ya da sanığın ceza muhakemesi işlemlerinde hazır bulundurulabilmesi delillerin tamamı toplanmamış ise elde edilmesi düşünülen delillerin karartılması gizlenmesi değiştirilmesinin önlenmesi yine tanık mağdur gibi kişilerin etkilenmemesi ve bu suretle beyanlarının sağlıklı bir şekilde alınabilmesi hedeflenir sayılı kanunun maddesinin inci fıkrasının bendinde tutukluluk kararına itiraz edilen sulh ceza hâkimliği veya mahkemenin itirazı yerinde görmesi halinde kararını düzeltmesi yerinde görmezse en çok on gün içinde itirazı incelemeye yetkili olan merciye göndermesi öngörülmektedir ceza muhakemesi kanununa göre temel kural tutuklama kararına itiraz edilen hâkim veya mahkemenin itirazı yerinde görürse kararını düzeltmesi yerinde görmezse en çok üç gün içinde itirazı incelemeye yetkili olan mercie dosyayı göndermesidir burada öngörülen sürenin amacı tutuklama tedbirine ilişkin itiraz prosedürünün bir an önce sonuçlandırılması ve haksız tutuklama kararı verilmiş ise bu haksız durumun bir an önce ortadan kaldırılmasıdır tutuklama kişi özgürlüğüne yönelik çok ağır bir tedbir olduğundan buna ilişkin verilen kararların denetiminin de olabildiğince hızlı yapılması ve eğer kişi hürriyetine yönelik müdahale haksız ise bu haksızlığın daha fazla devam ettirilmemesi gerekir tutuklama kararı verildikten sonra bunun denetiminin sürece yayılması sürüncemede bırakılması tedbirin geçicilik ve araç olma özelliğinin ortadan kalkması anlamına gelecek ve tedbir peşin bir ceza mahiyetine dönüşecektir avrupa i̇nsan hakları sözleşmesinin maddesi tutulma yasaya aykırı ise salıverilmesine hükmedecek olan bir mahkemeye başvurma hakkını tanımaktadır i̇tirazın hızlı bir biçimde sonuçlandırılması gereği bu hakka ilişkin bir ilkedir mahkemenin tutukluluk kararına itirazını en kısa sürede karara bağlamasında davanın karmaşıklığı gibi unsurlar gözönünde bulundurulur ancak mahkeme kararını verdikten sonra mahkemeye dosyayı on güne kadar elinde tutabilme olanağının sağlanması anayasanın maddesinin gerekçesinde de gönderme yapılan ceza hukukunun en eski ve temel ilkelerinden olan habeas corpus güvencesine ve avrupa i̇nsan hakları sözleşmesine aykırılık oluşturur milletlerarası yükümlülüklere aykırılık anayasanın maddesini de ihlal eder nitelik taşımaktadır nitekim anayasanın maddesi temel hak ve özgürlüklere ilişkin düzenlemeler bakımından usülüne göre onaylanmış bir başka deyişle taraf olunmuş uluslararası belgeyi esas almaktadır i̇ptali talep edilen düzenleme uluslararası hukuka aykırılık teşkil etmesinden bahisle anayasanın maddesine de aykırıdır iptali gerekir bundan başka söz konusu hüküm anayasanın maddesinin öngördüğü özgürlüğü kısıtlanan kişinin kısa sürede durumu hakkında karar verilmesi yönündeki düzenlemeye veesas sayısı karar sayısı benzer bir düzenleme olan avrupa i̇nsan hakları sözleşmesinin maddesine aykırıdır anayasanın maddesi olağanüstü hallerde alınacak tedbirlerin ölçülülük ilkesine ve milletlerarası hukuktan doğan yükümlülüklere aykırı olmamasını emretmektedir hüküm hukukun genel ilkeleri ile avrupa i̇nsan hakları sözleşmesi ve avrupa i̇nsan hakları mahkemesi içtihatlarıyla açıkça uyumsuz olması nedeniyle anayasanın maddesine aykırıdır hak arama özgürlüğünü düzenleyen anayasanın maddesi yargı mercilerine davacı ve davalı olarak başvurabilme ve kişinin yargı mercileri önünde iddia savunma adil yargılanma hakkına sahip olduğu güvence altına alınmış ve özel sınırlama nedenleri öngörmemiştir hak arama özgürlüğü ve adil yargılanma hakkı bir temel haktır anayasal hak ve özgürlüklerin kullanılmasını ve korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir adil yargılanma hakkı anayasada tanımlanmadığından bu hakkın kapsamının ve sınırlarının belirlenmesinde avrupa i̇nsan hakları sözleşmesi ve avrupa i̇nsan hakları mahkemesi içtihatlarının gözönünde bulundurması gerekir avrupa i̇nsan hakları sözleşmesi ve avrupa i̇nsan hakları mahkemesi içtihatları dikkate alındığında bu düzenleme adil yargılama hakkının ihlalidir anayasanın maddesine de aykırıdır anayasanın maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti eylem ve işlemleri hukuka uygun insan haklarına dayanan bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan yargı denetimine açık olan devlettir krg söz konusu düzenleme adil olması gereken hukuk düzenini zedelemesi hukukun üstün kurallarını gözeterek hak ve özgürlükleri koruyucu değil ortadan kaldırıcı bir nitelik taşıması ve anayasaya aykırı bir düzenleme olması bakımından anayasanın insan haklarına dayalı demokratik hukuk devletini düzenleyen maddesine aykırıdır i̇ptali talep edilen düzenleme anayasanın ve maddelerine aykırılık teşkil etmektedir iptali gerekir sayılı kanunun maddesinin birinci fıkrasının bendinde yer alan dosya üzerinden ibaresinin anayasaya aykırılığı sayılı kanunun maddesinin birinci fıkrasının bendiyle tahliye taleplerinin en geç otuzar günlük sürelerle tutukluluğun incelenmesi ile birlikte dosya üzerinden karara bağlanması öngörülmektedir ceza muhakemesi kanununun inci maddesinin inci fıkrasında soruşturma evresinde şüphelinin tutukevinde bulunduğu süre içinde ve en geç otuzar günlük süreler itibarıyla tutukluluk hâlinin devamının gerekip gerekmeyeceği hususunda cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından üncü madde hükümleri göz önünde bulundurularak karar verilmesi öngörülmüştür tarihli ve sayılı kanunun ncı maddesiyle fıkrada yer alan bulundurularak ibaresinden sonra gelmek üzere şüpheli veya müdafii dinlenilmek suretiyle ibaresi eklenmiştir böylelikle çelişmeli yargı ilkesi ve silahların eşitliği ilkesine uygun bir düzenleme yapılmıştır tutuklama tedbiri kişinin özgürlüğünün geçici olarak ortadan kaldırıldığı ağır sonuçları olan bir koruma tedbiridir ceza muhakemesinde sıkı koşullara tabi tutulan bu tedbirinesas sayısı karar sayısı uygulanma koşullarının çelişmeli olarak değerlendirmeye açılması bireyin özgürlüğüne yönelik güvenceyi artırır anayasanın maddesinin fıkrası yakalama ve tutuklama yoluyla özgürlüğünden yoksun bırakılan kişiye özgürlüğünden yoksun bırakılmasının yasaya uygunluğunun özünü oluşturan usule ve esasa ilişkin koşullar ile ilgili olarak yetkili bir yargı mercine başvurma hakkı tanımaktadır hürriyeti kısıtlanan kişinin şikayetleri ile ilgili olarak yetkili yargı merciince yapılacak değerlendirmenin adli nitelik taşıması ve özgürlükten mahrum bırakılan kişilerin itirazları bakımından uygun olan teminatları sağlaması gerekir çataltürkiye a ve diğerleribirleşik krallık tutukluluğun gözden geçirilmesi esnasında yapılan inceleme sırasında çelişmeli yargı ve silahların eşitliği ilkelerine riayet edilmesi gerekir altınoktürkiye yakalanan veya tutu