esas sayısı karar sayısı i̇ptal i̇stemi̇ni̇n gerekçesi̇ dava dilekçesinin gerekçe bölümü özetle şöyledir konunun analizi her iki kanun hükmünde kararname khknin ilk paragraflarında bunların anayasanın maddesinin üçüncü fıkrasında sözü edilen khklerden oldukları belirtilmektedir anayasanın maddesinin üçüncü fıkrasına göre çıkartılan khklere ilişkin olarak anayasanın maddesinde ancak olağanüstü hallerde sıkıyönetim ve savaş hallerinde çıkartılan kanun hükmünde kararnamelerin şekil ve esas bakımından anayasaya aykırılığı iddiası ile anayasa mahkemesinde dava açılamaz denilmektedir oysa ve sayılı khkler anayasanın maddesinin öngördüğü ve yine anayasanın maddesi ile anayasa mahkemesinin denetimi dışına çıkartılan khk niteliğini taşımamaktadırlar bunların giriş paragraflarında anayasanın maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak çıkartılmıştır denilmesi bu khklerin anayasanın maddesinin öngördüğü ve yine anayasanın maddesi ile anayasa mahkemesinin denetimi dışına çıkartılan khk niteliği kazanmalarına yetmemektedir bunlar anayasanın maddesinin tanımladığı khklerden değildir ve sayılı khkler anayasanın maddesinde öngörülenin dışında bir amacı gerçekleştirecek biçimde düzenlenmiştir khkler konu bakımından yalnızca olağanüstü hal durumunun gerektirdiği pratik önlemleri içermeleri gerekirken yasa veya khk değiştirmenin ve bunlara ekler yapmanın bir aracı olarak kullanılmışlardır khkler yalnızca olağanüstü hal rejimi uygulamasına neden olan şiddet olaylarının ortaya çıktığı bölgelerde değil olağanüstü hal durumuna tümüyle yabancı olan bu durumla ilgisi bulunmayan bölgelerde de olağanüstü durumlara ilişkin uygulamalar yapılmasını bölgelerde de temel hak ve özgürlüklerin kısmen veya tamamen durdurulabilmesi düzenlemesini getirmektedirler bu ve buna benzer durumlar nedeniyle ve sayılı khkleri anayasanın maddesinde tanımlanan ve anayasanın maddesine göre hakkında anayasa mahkemesine iptal için başvurulamayacak khkler yerine koymak olanaksızdır anayasanın maddesi anayasanın olağanüstü hallerle ilgili düzenleme başlığını taşıyan maddesinin birinci fıkrası olağanüstü hale karar verilmesi ve kararla birlikte yapılması gereken işlemleri belirlemektedir maddenin ikinci fıkrasında olağanüstü hallerin her türü için ayrı ayrı geçerli olmak üzere anayasanın inci maddesindeki ilkeler doğrultusunda temel hak ve hürriyetlerin nasıl sınırlanacağı veya nasıl durdurulacağı halin gerektirdiği tedbirlerin nasıl ve ne surette alınacağı kamu görevlilerine ne gibi yetkiler verileceği görevlilerin durumlarında ne gibiesas sayısı karar sayısı değişiklikler yapılacağı ve olağanüstü yönetim biçimleri olağanüstü hal kanununda düzenlenir denilmektedir görülüyor ki bu paragrafta ayrı ayrı açık ve net biçimde belirtilen konular ancak yasayla düzenlenebilecektir anayasanın ve maddelerini değerlendirdiğimiz zaman görüleceği gibi maddelerin metinlerinde ve gerekçelerinde belirlenen görüşler nedeniyle maddenin ikinci fıkrasında belirlenen konular maddede yasayla düzenleneceği belirtilmemiş olsaydı dahi yine de anayasanın ve madde hükümlerine göre bu konuların yasayla düzenlenmesi gerekecekti kaldıki maddede belirtilen konuların yasayla düzenleneceğinin açıkça belirtilmiş olması konuyu tartışılmaz duruma getirmiştir bu durumlar karşısında anayasanın maddesinin üçüncü fıkrasında sözü edilen khknin konusu olağanüstü halin gerekli kıldığı konular olarak saptanmış ve sınırlandırılmıştır anayasanın maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarının aynı madde içinde düzenlendiğini dikkate alarak diyebiliriz ki üçüncü fıkrada sözü edilen khk olağanüstü hal yasası çerçevesinde olayın niteliğine göre ancak somut önlemleri düzenleyecek ve saptayabilecektir anayasanın maddesindeki olağanüstü hal süresince cumhurbaşkanının başkanlığında toplanan bakanlar kurulu tarafından olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda çıkarılacak khkye başkaca işlevler tanımak olanaksızdır böyle bir durum her şeyden önce anayasanın maddesinde yasayla düzenlenecek konuların tek tek belirlenmesini tümüyle anlamsız kılacaktır ayrıca anayasanın ve maddeleri ile bunların gerekçelerinde belirtilen esasları da inkâr etmek gibi bir sonuç doğacaktır ve sayılı khkler anayasanın maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen konulan değil maddesinin ikinci fıkrasında yasayla düzenlenmesi açıklanan konuları düzenlemişlerdir bu nedenle khkler anayasanın maddesinin de üçüncü fıkrasında öngörülen kararnameler niteliğini taşımamaktadırlar anayasanın maddesinin üçüncü fıkrasında sözü edilen khknin çıkartılma yöntemi ve konusu bir bütündür khknin başlığına anayasanın maddesine göre çıkartılmıştır tümcesi yazılarak yine aynı paragrafta gösterilenlerden başka konulan düzenlemek ve böylece anayasa mahkemesinin denetiminden kaçmak olanaklı değildir khklerin anayasanın maddesinin ikinci fıkrasındaki yasayla düzenlenmesi gereken konuları içerdikleri tartışma götürmeyecek biçimde açıktır daha önce yürürlüğe konulan sayılı khknin ilk üç maddesi sayılı khk yürürlükten kaldırıldıktan sonra yeniden sayılı khkye alınmıştır bu üç madde sayılı khknin maddesi olarak düzenlenmiştir böylece olağanüstü hal yasasına eklenen bu üç madde daha sonra bu yasadan çekilerek sayılıesas sayısı karar sayısı khkye eklenmiştir öncelikle bu durum dahi sayılı khknin maddesi ile düzenlenen konuların yasayla düzenlenmesi gerekli olan konular olduğunu göstermektedir sayılı olağanüstü hal yasasının maddesi şiddet hareketlerinde alınacak tedbirler başlığını taşımaktadır yasanın bu maddesi anayasanın maddesinin ikinci fıkrasındaki yasayla düzenlenmesi öngörülen konulardan halin gerektirdiği tedbirlerin nasıl ve ne surette alınacağı biçimindeki bölümün gösterdiği konuları içermektedir bir başka deyişle sayılı yasamam maddesi anayasanın maddesinin ikinci fıkrası gereği olarak düzenlenmiştir gereği karşılamak üzere çıkartılmıştır tamamen anayasanın maddesinin ikinci fıkrasındaki konu yasanın maddesindeki düzenleme ile karşılanmış ve gerçekleştirilmiştir görüldüğü gibi sayılı khknin maddesi sayılı yasanın maddesini doğrudan ilgilendirmektedir bu nedenler karşısında görülmektedir ki sayılı khk anayasanın maddesinin üçüncü fıkrasında belirlenenler dışında ve yasayla düzenlenmesi zorunlu olan konuları düzenlemiştir sayılı khknin maddesi sayılı khkde değişiklikler yapmaktadır i̇şin gerçeğinde sayıl khknin düzenlediği konular da yasayla düzenlenmesi gereken konulardır bu konular olağanüstü yönetim usullerine ilişkin olup anayasanın maddesinin ikinci fıkrasında yasayla düzenlenmesi öngörülen konuları kapsamaktadır alınması gereken önlemlerin çerçevesini çizmek belli konularda olağanüstü hal yönetimini yetkilendirmek yetkinin konularını ve sınırlarını çizmek ayrı bir konu bu yetkiler çerçevesinde pratikteki duruma göre yapılacak işleri somut olarak saptamak ayrı bir konudur sayılı khknin diğer hükümleri olağanüstü hal bölge valiliği ihdası hakkında kanun hükmünde kararnameye ek ve değişiklikler yaparak olağanüstü hal yönetimine verilen yetkileri belirlemektedir oysa ki anayasanın maddesinin ikinci fıkrasında kamu hizmeti görevlilerine ne gibi yetkiler verileceği görevlilerin durumlarında ne gibi değişiklikler yapılacağı ve olağanüstü yönetim usulleri olağanüstü hal kanununda düzenlenir denilmektedir görülüyor ki bu konular da yasayla düzenlenmesi gereken konulardır sayılı khknin ve maddeleri sayılı olağanüstü hal kanununda değişiklikler yapmaktadır bu değişikliklerin doğrudan doğruya yasayla yapılması gerekirdi kararnamenin maddesi sayılı khkde değişiklik yapmaktadır maddenin düzenlediği konu olağanüstü yönetim usullerine ilişkin olup anayasanın maddesinin ikinci fıkrasında yasayla düzenlenmesi gereken konular kapsamındadır ye sayılı khklerin tüm hükümleri olağanüstü hal yasasında daha öncede düzenlenmemiş hususlardır getirilen bu hükümler olağanüstü hal dışında yeni sınırlamalar ve sistem oluşturduğu gibi yasanın öngördüğü kısıtlamalardan çok daha ağır kısıtlamaları içermektediresas sayısı karar sayısı bu durum ve sayılı khklerin düzenledikleri konuların yasayla düzenlenmesindeki zorunluluğu ortaya koymaktadır sunulan tüm bu nedenler karşısında ve sayılı khkler anayasanın maddesinde belirlenen khk niteliğini taşımadıklarından anayasa mahkemesinin denetimine bağlıdırlar anayasaya aykırılık gerekçeleri anayasanın ve maddelerine aykırılık gerekçesi yukarıda da belirtildiği her iki khknin ilk paragraflarında anayasanın maddesi ile sayılı yasanın maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak karar aştırıldığı belirtilmektedir anayasanın maddesinin üçüncü fıkrası ve sayılı yasanın maddesine göre olağanüstü hallerde kararlaştırılacak olan khknin düzenleme konusu olağanüstü halin gerekli kıldığı konulardır sayılı yasanın maddesi ile anayasanın maddesinin üçüncü fıkrası arasında konu yönünden bir farklılık yoktur yasanın maddesi anayasadaki sözcükleri aynen yinelemektedir demek ki sayılı yasanın maddesi de olağanüstü hal yönetimi ve olağanüstü hal yönetiminin yetkileri ile ilgili başkaca bir düzenleme getirmemektedir oysa ve sayılı khkler düzenlediği konular yukarıda da belirtildiği gibi anayasanın maddesinin ikinci fıkrasında belirlenen ve tümüyle olağanüstü hal yönetimi ve olağanüstü hal yönetiminin yetkileri ile bu yetkilerin genel çerçevesi ve genel kapsamı ile ilgili bulunmaktadır kaldıki sayılı yasanın maddesi anayasanın maddesinde belirlenen yetki yasası niteliğini de taşımamaktadır bu nedenle khkler anayasanın maddesine aykırı olduğu gibi anayasanın maddesine de uygun bulunmamaktadır sayılı yasanın maddesinde anayasanın maddesindeki kısıtlamalara ve usule bağlı olmaksızın sözcükleri yer almaktadır anayasanın ve maddelerinde cumhurbaşkanının başkanlığında çıkartılacak khknin bir yetki yasasına dayanmayacağı konusunda bir hüküm yoktur anayasada böyle bir hüküm bulunmadığına göre maddenin getirdiği nitelikte bir yetki yasasına dayanmayan ve sayılı khklerin maddeye aykırı biçimde oluşturulmaları nedeniyle iptal edilmeleri gerekir anayasanın maddesinin üçüncü fıkrasında sözü edilen khrun tamamen ivedi ve özel bir durumla ilgili ve anayasanın ayrı bir maddesi ile sağlanan bir yetki olması nedeniyle herhangi bir yetki yasasına dayanması gerekmediği ayrıca anayasanın maddesinde yer alan sıkıyönetim ve olağanüstü hallerde cumhurbaşkanının başkanlığında toplanan bakanlaresas sayısı karar sayısı kurulunun kanun hükmünde kararname çıkarmasına ilişkin hükümleri saklıdır biçimindeki hükmü yorumlanarak anayasanın maddesinin üçüncü fıkrasında sözü edilen kanun hükmünde kararnamenin maddeye aykırılık oluşturduğu söylenebilir durumda anayasanın maddesinin üçüncü fıkrasında sözü edilen khkyi bu ayrıklığın tüm öğelerini anayasal dayanaklarını dikkate alarak değerlendirmek gerekir anayasanın maddesinin üçüncü fıkrası anayasanın maddesindeki kararnameler resmi gazetede yayımlandıkları gün türkiye büyük millet meclisine sunulur tümcesi yerine bu kararnameler resmi gazetede yayımlanır ve aynı gün türkiye büyük millet meclisinin onayına sunulur biçimindeki bir anlatımı benimsemiştir türkiye büyük millet meclisine sunulur tümcesi ile türkiye büyük millet meclisinin onayına sunulur tümcesi birbirinden çok farklı anlam ve nitelik taşımaktadırlar onay kamu hukukunda işlemi tamamlayan işlemi gerçekleştiren bir olaydır onaydan önce yönetsel işlem meydana gelmez ve geçerlilik kazanmaz anayasanın maddesinin üçüncü fıkrasına göre çıkartılan khklerin kararlaştırılmaları öncesinde tbmmnin bir rolü ve katkısı olmadığı için yürürlüğe konduktan sonra artık tbmmnin kesin onayına gereksinim vardır bu khklerin kararlaştırılıp yayımlanmasından sonra tbmmnin iradesinin devreye sokulmaması durumunda khkler yasa hükmünde ve bağlayıcı olma niteliği kazanamaz işte bu nedenlerle tbmmnin onayına sunulur esası getirilmiştir yine anayasanın maddesinin üçüncü fıkrasında bunların meclisçe onaylanmasına ilişkin süre ve yöntemin içtüzükte belirleneceği öngörülmektedir ayrıca maddede yetki kanunları ve bunlara dayanan kanun hükmünde kararnameler türkiye büyük millet meclisi komisyonları ve genel kurulunda öncelikle ivedilikle görüşülür denilmesine karşın anayasanın maddesinin üçüncü fıkrası bu maddeye göre çıkartılacak khklerin onaylanmasını sağlayacak ve bu onayın belli bir süre içerisinde gerçekleştirilmesini olanak verecek özel bir yöntem öngörmektedir bu yöntem temel hak ve özgürlükler yönünden son derece önem taşıyan bir düzenlemenin tbmmnce en kısa zamanda karara bağlanmasına olanak vermek amacıyla oluşturulan tamamen özel bir yöntemdir bunların mecliste onaylanmasına ilişkin süre kuşkusuz bu onaylanmayı gerçekleştirmeye yeterli bir süre olacaktır ancak ve sayılı khklerin onay işlemlerinin gerçekleşmesini sağlayacak uygun süre çoktan aşılmıştır ve sayılı khkler doğrudan tbmmnin onayına sunulacağı yerde tbmmnin i̇çişleri komisyonuna sevk edilmek suretiyle diğer khk yöntemine bağlı tutulması ve halen komisyonlarda bekletilmesi anayasanın maddesinin üçüncü fıkrasında öngörülen yöntem ve amaca olayın özelliğine ve niteliğine tümüyle aykırıdır tüm bu nedenlerle anayasanın ve maddelerine her koşulda aykırı düşen ve sayılı khklerin iptaline karar verilmesi gerekir anayasanın ve maddelerine aykırılık gerekçesi anayasanın maddesinden açıkça anlaşılacağı üzere olağanüstü hal bölgesi anayasa ile kurulan hür demokrasi düzenini veya temel hak ve hürriyetleri ortadan kaldırmayaesas sayısı karar sayısı yönelik yaygın şiddet hareketlerine ait ciddi belirtilerin ortaya çıktığı veya şiddet olayları sebebiyle kamu düzeninin ciddi şekilde bozulduğu bölgelerdir yaygın şiddet hareketlerinin ortaya çıkmadığı bir bölgede olağanüstü hal rejimi uygulamasının ne gerekçesi ne de hukuksal dayanağı vardır anayasanın maddesinde ayrıca yurdun bir veya birden fazla bölgesinde veya bütününde denilerek olağanüstü hal rejiminin duruma göre coğrafi sınırları da çizilmektedir anayasanın maddesinin üçüncü fıkrasında olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda denilerek alınacak önlemleri bir bakıma olağanüstü hal bölgesi ile sınırlanacağını belirlemektedir olağanüstü hal rejiminin olağanüstü hal taşımayan bölgelere uygulanması böyle bir durumun sözde neden sayılarak ülkenin tümünü olağanüstü hal rejimi ile yönetmek kapısını açar ki bu durum anayasaya aykırılıktan öte doğrudan doğruya anayasayı bozma niteliğini kazanır böyle bir yetkinin anayasal dayanağı olduğu biçiminde bir savda bulunmaya olanak yoktur nedenle böyle bir durum hiç bir kimse veya organ kaynağını anayasadan almayan bir devlet yetkisini kullanamaz denilen anayasanın maddesine de aykırıdır anayasanın devletin temel amaç ve görevleri başlığım taşıyan maddesi devlete cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak görevini vermiştir oysa yukarıda sunulan anlayış demokrasiyi korumak değil her olanaktan yararlanarak demokrasiden uzaklaşmayı adeta amaçlamıştır bu nedenle böyle bir durum anayasanın maddesine de aykırıdır sayılı khk olağanüstü hali yaratan şiddet hareketlerinin ortaya çıktığı veya şiddet olayları sebebiyle kamu düzeninin ciddi şekilde bozulduğu ve bu nedenle olağanüstü hal uygulaması yapılan bölge dışında da olağanüstü hal kurallarını uygulama esasını getirmektedir khk mücavir alan diye bir bölge yaratmaktadır oysa anayasa olağanüstü hal rejimi uygulaması yapılacak bir mücavir alan öngörmemiştir mücavir alan kuşkusuz şiddet hareketlerinin ortaya çıkmadığı bir alandır öyle olsaydı bu alanda ela şiddet hareketleri nedeniyle olağanüstü hal ilân edilirdi ünlem düşüncesi ile de olsa şiddet hareketlerinin ortaya çıkmadığı bir bölgede olağanüstü hal rejiminin uygulanması yetkisini anayasa vermemektedir sayılı khk mücavir alanın kimler tarafından saptanacağı konusunda bir hüküm getirmiştir bunlar diledikleri her alam mücavir alan ilân ederek oralarda olağanüstü hal rejiminin uygulanmasını sağlayabilirler böyle bir durum tüm anayasal sistemi temel hak ve özgürlükleri etkisiz kılabilecek ve hiç bir güvencesi olmayan bir yöntem oluşturur sayılı khknin ve maddelerinde öngörülen olağanüstü hale ilişkin kurallar yine bu maddelere göre mücavir alanda da uygulanacaktır anayasanın maddesi yasama yetkisinin devredilmeyeceğini vurgulamaktadır oysa böyle bir içerik taşıyan khk ile ülkenin tümünde de olağanüstü hal sözkonusu olmadığı durumlarda tüm ülkeyi olağanüstü hal rejimi ile yönetmek olanağı doğacaktır bu durum ise yasama yetkisinin devredilemezliğinin anlam ve etkisini tüketebilecektiresas sayısı karar sayısı bu nedenlerle sayılı khknin ve maddeleri anayasanın ve maddelerine aykırıdır iptal edilmeleri gerekir sayılı khk olağanüstü hal bölgesinde hasınla ilgili olarak uygulanacak olağanüstü hal rejiminin ülke düzeyinde olağanüstü hal bölgesi dışında da uygulama esasını getirmektedir khknin maddesinde bunların bölge içinde veya bölge dışında basılmış olup olmadıklarına bakılmaksızın basılmalarını çoğaltılmamalarını yayımlanmalarını dağıtılmalarını süreli veya süresiz yasaklamak gerektiğinde bunları basan matbaaları kapatmak denilerek maddesiyle getirilen olağanüstü hale ilişkin uygulamaların olağanüstü hal bölgesi dışında da uygulanacağını açıkla belirlemektedir sayılı khknin maddesi bu yönden anayasanın maddelerine aykırı olduğu gibi anayasanın basın hürriyetine ilişkin ve maddesine de aykırı bulunmaktadır daha ileride de vurgulayacağımız gibi anayasanın maddesi düşünce özgürlüğü ile ilgili olarak bu tür bir khknin çıkarılamayacağını öngörmektedir basın özgürlüğü düşünce özgürlüğünün ayrılmaz bir parçasını oluşturmaktadır bu nedenle khk ile böyle bir düzenleme yapmanın anayasal bir dayanağı yoktur sayılı khknin b maddesi olağanüstü hal bölgesi dışında zorunlu yerleşim yaptırımını getirmektedir bir kimse olağanüstü hal bölgesi dışına çıkarılmış ise artık kişiye zorunlu yerleşim uygulamak olanağı kalmayacaktır artık kişiye bölgede olağanüstü hal yaptırımı ve rejimi uygulanması anayasanın temel düzeni karşısında olanaksızdır bu nedenle bu khknin maddesi de anayasanın maddelerine aykırı olduğu gibi anayasanın yerleşme seyahat hürriyeti başlığını taşıyan maddesine de aykırı bulunmaktadır tüm bu nedenler karşısında anayasaya aykırı olan bu hükmün de iptali gerekir sayılı khknin maddesi türk medeni kanunu ve borçlar kanununa göre hükmedilmedi gereken manevi tazminat miktarını olağanüstü hal için yeniden düzenlemekte bunun olağanüstü hal bölgesi dışında da uygulanması esasını getirmektedir yukarıdaki nedenler karşısında sayılı khknin maddesi de anayasanın maddelerine aykırıdır iptali gerekir sayılı khknin maddesi kimi suçlarla ilgili olarak yeni cezalar getirmekte ve bu cezaların olağanüstü hal bölgesi dışında da uygulanmalarını öngörmektedir böylece khknin maddesi yasa ile düzenlenmesi gereken bir konuda düzenleme yapmaktadır oysa ceza yaptırımı ancak ve ancak bir yasa ile olanaklıdır bütün bu nedenler karşısında sayılı khknin maddesi bu yönden de anayasanın ve maddelerine aykırılık oluşturduğu gibi anayasanın suç ve cezalara ilişkin esaslar başlığını taşıyan maddesindeki ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur hükmüne de açıkça aykırı bulunmaktadır iptali gerekir anayasanın maddesine aykırılık gerekçesiesas sayısı karar sayısı anayasanın temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması başlığını taşıyan maddesinin fıkrasında temel hak ve hürriyetler devletin ülkesi ve milletiyle bölünme bütünlüğünün milli egemenliğin cumhuriyetin milli güvenliğin kamu düzeninin genel asayişin kamu yararının genel ahlâkın ve genel sağlığın korunması amacıyla ve ayrıca anayasanın ilgili maddelerinde öngörülen özel sebeplerle anayasanın özüne ve ruhuna uygun olarak kanunla sınırlanabilir denilmektedir bu fıkra temel hak ve özgürlüklerin genel nitelikte olan sınırlama nedenlerini belirttiği gibi temel hak ve özgürlüklerin özel maddelerinde gösterilen nedenlerle de sınırlanabileceğini öngörmektedir maddenin gerekçesinde temel hak ve hürriyetler genel sınırlama nedenleri yanında ve bunlara ilâveten her bir hak veya hürriyeti mahsus özel maddede açıkça öngörülen özel sebeplerle de sınırlanabilecektir meselâ düşünce açıklama ve yayma hürriyeti genel sınırlama nedenlerine eklenmek suretiyle suçların önlenmesi meslek sırrının korunması yargılama görevinin amacına uygun olarak yerine getirilmesi nedenleriyle de sınırlanabilecektir bu maddenin birince fıkrasında yer alan korunması amacıyla ve aynı zamanda anayasanın diğer maddelerinde gösterilen özel sebeplerle ve ancak kanunla sınırlanabilir ibaresinin anlamı budur ayrıca ilâve etmek gerekir ki yukarıda belirtildiği gibi özel sınırlama sebebi yalnız bir hak veya hürriyetle ilgili maddede değil anayasanın herhangi bir maddesinde de yer alabilecektir maddenin birinci fıkrasında ancak kanunla denilmek suretiyle hak ve hürriyet sınırlamalarının münhasıran kanun konusu olduğu yani yasama tasarrufundan başka bir düzenleyici tasarrufla tüzük yönetmelik vb hak ve hürriyetlerin sınırlanmayacağı belirtilmiştir hak ve hürriyetlerin sınırlanmasında mümkün tek amaç olarak kanun yani yasama tasarruflarının seçildiğini gösteren bu hüküm dahi genel niteliktedir diğer bir deyimle hak ve hürriyetlere ait bütün maddelere sâri bir genel hükümdür bu nedenle herhangi bir hak veya hürriyete ait maddede hak ve hürriyetin kanunla sınırlanabileceğini ayrıca belirtmeye ihtiyaç yoktur ve maddelerin yazımında bu hususa sadık kalınmıştır denilmektedir ve sayılı khklerin içerdikleri konular temel hak ve özgürlüklerin kısıtlanması ile ilgili oldukları gibi bu khklerin dayanağını teşkil ettiği belirtilen anayasanın maddesi ve özellikle konumuz yününden ilgisi dolayısıyla üçüncü fıkrası esasında bir temci hak ve özgürlük sınırlandırılması yöntemi ve hükmünden ibarettir bu nedenle anayasanın maddesinin ve bu maddenin gerekçesinin belirlediği ve yukarıda sunduğumuz ilkeler anayasanın maddesinin üçüncü fıkrası ve haliyle ve sayılı khklerin konuları için de geçerlidir yine maddenin gerekçesinde maddenin fıkrası son satırı hak ve hürriyetlerin sınırlanmasında öngörülen genel ve özel nedenlerin belli amaçlara yönelik bulunduğu binnetice ancak bu amaçları gerçekleştirmek için bu nedenlerin öngörüldüğünü vurgulamaktadır öngörülen amaçlar nedenler bahane edilerek başka bir amaca ulaşmak için hak ve hürriyetler sınırlanmayacak yahut meşru amaç güdülerek sınırlanmış olsalar bile getirilen sınırlama bu amacın zorunlu yahut gerekli kıldığından fazla olmayacaktır diğer bir deyimle amaç ve sınırlama orantısı her halde korunacaktır denilmektediresas sayısı karar sayısı oysa ve sayılı khkler anayasanın maddesinin üçüncü fıkrasındaki amacı gerçekleştirmek için öngörülmüş olmasına karşın bu amacın zorunlu veya gerekli kıldığından çok fazla sınırlamalar getirilmekte amaç ve sınırlama orantısı ortadan kaldırılmaktadır yine şunu da vurgulamak gerekir ki anayasanın maddesinde genel veya özel sebeplerle yapılacak kısıtlamaları anayasanın ilgili maddelerinde öngörülen özel sebeplerle anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak yasa ile sınırlanacağını ve bu sınırlamaların demokratik toplum düdeninin gereklerine aykırı olmayacağı vurgulanmakladır bütün bu nedenler karşısında ve sayılı khkler hem içerikleri ve hem de çıkarılma yöntemleri bakımından anayasanın maddesine açıkça aykırıdır anayasanın maddesine aykırılık gerekçesi temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulması başlığını taşıyan anayasanın maddesinin birinci fıkrasında savaş seferberlik sıkıyönetim veya olağanüstü hallerde durumun gerektirdiği ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullanılması kısmen veya tamamen durdurulabilir veya bunlar için anayasada öngörülen güvencelere aykırı tedbirler alınabilir denilmektedir maddeden anlaşıldığı gibi olağanüstü durumlarda temel hak ve özgürlüklerin kısmen veya tamamen durdurulması durumun gerektirdiği ölçüde olacaktır bu durum gerekçede daha da açık anlatılmakta ve fıkra içinde öngörülen ağır tedbirlerin durdurma yahut güvencenin kaldırılması sınırı da gösterilmiş bu suretle bunların hak ve hürriyetler için dayanaksız bir tehdit teşkil etmeleri önlenmek istenmiştir ezcümle hak ve hürriyetlerin durdurulması yahut bunlar için öngörülen güvencelere aykırı tedbirler getirilmesinde durumun gerektirdiği ölçü içinde kalınacak yani istisna da orantı korunacak aynı zamanda hak ve hürriyetlere getirilecek istisnalar uluslararası hukuktan doğan yükümlülükleri ihlâl etmeyecektir denilmektedir yine maddenin gerekçesinde savaş veya sıkıyönetim veya olağanüstü hal ilanında uyulacak hükümler bu durumlarda sahip bulunulan olağanüstü yetkiler kısaca bu durumlara ilişkin temel hükümlerin anayasada ayrıntıların ise özel yasalarda gösterileceği belirtilmektedir şu hususu da önemle vurgulamanın gereğine inanmaktayız anayasa nın maddesi savaş seferberlik sıkıyönetim veya olağanüstü hal durumlarında dahi kimsenin din vicdan düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamayacağını ve bundan dolayı suçlanamayacağını belirtmektedir bunlar yani anayasanın maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen hususlar hiç bir biçimde geçilemeyecek aşılamayacak sınırları oluşturmaktadır ve sayılı khkler basın özgürlüğüne ilişkin olarak geniş kısıtlama olanakları getirdiği gibi yorum yapmayı dahi yasaklayan ve suç sayan hükümler içermektedir bütün bu durumlar karşısında ve sayılı khkler anayasanın maddesinde belirtilen şuurları da aşan düzenlemeler yaparak anayasanın maddesine açıkça aykırılık oluşturmakla ve im madde ile de çatışmaktadırlar iptal edilmeleri gerekiresas sayısı karar sayısı anayasanın maddesine aykırılık gerekçesi anayasanın cumhuriyetin nitelikleri başlığını taşıyan maddesinde türkiye cumhuriyetinin adalet anlayışı içinde insan haklarına saygılı demokratik sosyal bir hukuk devleti olduğu belirtilmektedir hukuk devleti ile bağdaşmayan düzenlemeleri anayasanın herhangi bir hükmünü şu veya bu şekilde yorumlayarak anayasaya dayalı bir işlem gibi sunmaya meşru ve geçerli kılmaya olanak yoktur hukukun temel ilkelerine dayanmayan hukuk devletinin varlığı ve aman ile bağdaşmayan ve cumhurbaşkanının başkanlığında toplanan bakanlar kurulu tarafından çıkartılan ve sayılı khkleri hukuk devletinin tasarrufu niteliğinde saymak olanaksızdır anayasa mahkemesinin hukuk devleti tanımında arıkça belirtildiği üzere hukuk devleti bütün işlem ve eylemleri yargı denetimine bağlı bulunan devlet demektir sayılı khknin maddesinde bu kanun hükmünde kararname ile içişleri bakanlığına olağanüstü hal bölge valisine ve il valilerine tanınan yetkilerin kullanılması ile ilgili her türlü karar ve tasarruflarından dolayı bunlar hakkında cezai mali veya hukuki sorumluluk iddiası ileri sürülemez ve bu maksatla herhangi bir yargı merciine başvurulamaz denilmektedir sayılı khknin maddesinde ise en kanun hükmünde kararname ile olağanüstü hal bölge valisine tanınan yetkilerin kullanılması ile ilgili idari işlemler hakkında iptal davası açılamaz denilmektedir sayılı khknin maddesinde sayılı kanunun ek maddesini değiştiren bölümde ek madde olağanüstü hal kanununun verdiği yetkilerin kullanılmasından dolayı tazminat görevlisine şahsi kusurdan dolayı rücu edebilmesi şalisi kusurun çok açık ve ağır olmasına tâbidir i̇çişleri bakanının uygun görüşü olmadıkça rücu davası açılamaz denilmektedir burada rücu davası kişisel kusurun çok ağır ve çok açık olmasına ve i̇çişleri bakanının uygun görüş bildirmesine bağlanmıştır kişisel kusurun çok açık çok ağır olması öznel değerlendirmeye olanak vereceği gibi i̇çişleri bakanının uygun görüş bildirmesi de takdirine bırakılmıştır bunlar rücu davası açılmasını her zaman engelleyebilecek koşullardır bu hükümle rücu davası açılması değil de sanki açılmaması öngörülmektedir sayılı khknin maddesinin bölümünde bölgedeki faaliyetleri yanlış aksettirmek veya gerçek dışı haber ve yorumlar yapmak suretiyle bölgedeki kamu düzeninin ciddi şekilde bozulmasına veya bölge halkının heyecanlanmasına neden olacak veya güvenlik kuvvetlerinin görevlerini gereği gibi yerine getirmelerini engelleyecek biçimde yayımlanan basılmış eserlerin yasaklanması öngörülmektedir maddedeki kavramlar içeriği kapsamı ve sınırlan belli olmayan öznel değerlendirmelere tamamen elverişli olan kavramlardır bu hükmün olağanüstü hal bölgesi dışında da uygulanacağı düşünülürse bunun hukuk devleti açısından tehlikesi daha da açık bir biçimde ortaya çıkacaktır böyle bir düzenleme hiç bir hukuksal esasa bağlı olmadan dilediği gibi uygulamaları yönünden yetkililere olanak verenesas sayısı karar sayısı ve tümüyle keyfiliği getiren bir düzenlemedir keyfilik hukuk devleti anlayışı ile bağdaşmaz bu nedenle bu hüküm anayasanın maddesine de aykırıdır iptali gerekir sayılı khk ile yürürlükten kaldırılan sayılı khk içerik olarak hemen hemen ve sayılı khklerle aynı hükümleri taşımakta idi sayılı khknin pek çok hükmü olağanüstü hal yasasında değişiklik veya yasaya ek yapmak için düzenlenmişti yasayla düzenlenecek konuları düzenlemesi ve getirilen hükümlerin hukuk demokrasi ve anayasa ile bağdaşmadığı dikkate alınıp sayılı khk yürürlükten kaldırılarak ve sayılı khkler oluşturulmuştur belirtilen tüm durumlar karşısında hem içerik ve hem de yöntem açısından her iki khk hukuk devletine ilişkin olarak yukarıda sunduğumuz tanımlama ve değerlendirmelere ters bulunduğundan ve sayılı khkler anayasanın maddesi ile de çelişki ve çatışmaktadır anayasanın bu maddesine de aykırıdır iptali gerekir anayasanın ve maddelerine aykırılık gerekçesi yukarıdan beri sunduğumuz durumlar karşısında görülmektedir ki khklerin gerek yöntemi ve gerekse içeriğini düzenleyen anlayış hukuk devletine hukukun üstünlüğüne ters düşen demokrasiyi yadsıyan bir anlayışın ürünüdür böylesine hukuk demokrasi ve anayasa dışı bir düzenlemeye cumhurbaşkanı imza koymuştur cumhurbaşkanı görevine başlarken anayasanın maddesine göre cumhurbaşkanı sıfatı ile anayasaya hukukun üstünlüğü demokrasiye lâik cumhuriyet ilkesine bağa kalacağına adalet anlayışı içinde herkesin insan haklarından ve temel hürriyetlerinden yararlanması ülküsünden ayrılmayacağına büyük türk milleti ve tarih huzurunda namusu ve şerefi üzerine and içmiştir cumhurbaşkanının ceza sorumluluğu yüktür ancak demokrasinin hukuk üstünlüğünün ve anayasanın temel kuralları ile bağlı bulunmaktadır diğer taraftan anayasanın görev ve yetkileri başlığını taşıyan maddesinde cumhurbaşkanı devletin başıdır anayasanın uygulanmasını devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını gözetir denilmektedir hukuk devleti yönünden içeriği ve çıkarılma yönteminin ne denli sakıncalar taşıdığı yukarıdan beri sunulan ve sayılı khklere cumhurbaşkanının imza koyması içtiği and ve yükümlü bulunduğu görevle ilgili anayasanın ve maddelerine açıkça aykırıdır belirtilen nedenlerle bu khkler anayasanın ve maddelerine aykırılık oluşturmaktadırlar iptalleri gerekir