esas sayısı karar sayısı  olağanüstü yönetim biçimleri bir hukuk rejimidir ancak bu rejimin uygulanması yürütme organına i̇stediğini yapma olanağı tanıyan keyfi bir rejim değildir sayılı olağanüstü hal kapsamında alınan tedbirlere i̇lişkin kanun hükmünde kararnamenin değiştirilerek kabul edilmesine dair kanun tarihinde ve sayılı bakanlar kurulu kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında darbe teşebbüsü ve terörle mücadele çerçevesinde alınması zaruri olan tedbirler ve bunlara ilişkin usul ve esasların belirlenmesini amaçlamıştır çağdaş demokrasilerde olağanüstü yönetim usulleri devletin ya da ulusun varlığına yönelmiş olağanüstü bir tehdit ve tehlike ile bu tehdit ve tehlikenin olağan dönemlerde alınacak tedbirlerle ortadan kaldırılamayacak büyüklükte olması durumunda bu tehdit veya tehlikeyi ortadan kaldırmayı ve olağan düzene dönmeyi amaçlayan rejimlerdir bir başka ifadeyle olağanüstü yönetimler anayasal düzeni korumak ve savunmak amacı taşıyan rejimlerdir bütün olağanüstü yönetim usulleri gibi olağanüstü hal de çağdaş anayasal demokrasilerde geçici nitelikte olan hukuki ve anayasal bir rejimdir bunun anlamı olağanüstü halin yürütme organına istediğini yapma olanağını tanıyan keyfi bir rejim olmamasıdır olağanüstü hal anayasal demokratik rejimlerin istisnai hallerde askıya alınması değil devletin ve ulusun varlığına yönelik bulunan büyük bir tehdit veya tehlikenin ortadan kaldırılması ve olağan hukuk düzenine dönmek amacıyla geçici bir süreyle yürütme organının yetki alanının olağan dönemlere göre genişletilebilmesi ve temel hak ve özgürlüklerin daha geniş ölçüde sınırlandırılabilmesi olanağını verir ancak bu yetki genişlemesi yürütme organının hukuk devleti dışına çıkabilmesi sonucunu doğurmaz yürütmeorganı olağanüstü hallerde de çerçevesi ve sınırları anayasa ve kanunlarla çizilen sınırlar içinde hareket etmek zorundadır nitekim anayasa mahkemesi de tarihli kararlarında demokratik ülkelerde olağanüstü yönetim usulleri hukuku dışlayan keyfi bir yönetim anlamına gelmez olağanüstü yönetimler kaynağını anayasada bulan anayasal kurallara göre yürürlüğe konulan yasama ve yargı organlarının denetiminde varlıklarını sürdüren rejimlerdir ayrıca olağanüstü hal yönetimlerinin amacı anayasal düzeni korumak ve savunmak olmalıdır bu nedenle olağanüstü yönetim usulleri yürütme organına önemli yetkiler vermesine hak ve özgürlükleri de önemli ölçüde sınırlandırmasına karşın demokrasilerde sonuçta bir hukuk rejimi dir kt rg e kt rg diyerek olağanüstü hal rejiminin hukuki ve sınırlı aynı zamanda da anayasal düzeni askıya almayı değil korumayı ve savunmayı amaçlayan bir yönetim biçimi olduğunu vurgulamıştır olağanüstü hal rejimi kısa süre içinde olağan hale dönmek içindir anayasal sistemi ve hukuk düzenini değiştirmenin aracı olamaz olağanüstü hallerin amacı olağanüstü hal ilanına neden olan durumu en kısa sürede ortadan kaldıracak tedbirleri almak ve olağanüstü hal ilanı öncesi döneme geri dönmektir olağanüstü hal yönetimini anayasal düzeni ve hukuk sistemini yeniden düzenlemenin bir aracı olarak kullanmak olağanüstü hal yönetiminin mahiyetiyle bağdaşmaz sayılı olağanüstü hal kapsamında alınan tedbirlere i̇lişkin kanun hükmünde kararnamenin değiştirilerek kabul edilmesine dair kanunda yer alan ve iptali iş bu dilekçemiz ile talep edilen hükümler olağanüstü halin gerektirdiği nitelikte tebdirler değildir anayasası çağdaş anayasal demokrasilere uygun olarak olağanüstü yönetim usullerini ve bunların sınırlarını maddeler arasında olağanüstü hal sıkıyönetimesas sayısı karar sayısı seferberlik ve savaş hali olarak belirlemiştir olağanüstü hal tabii afet ve ağır ekonomik bunalım md ile şiddet olaylarının yaygınlaşması ve kamu düzeninin ciddi şekilde bozulması md sebepleriyle cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan bakanlar kurulu tarafından yurdun bir ya da birden fazla bölgesinde ya da tamamında süresi altı ayı aşmamak üzere ilan edilebilir anayasanın maddesine göre olağanüstü hal ilan edilebilmesi için cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan bakanlar kurulunun milli güvenlik kurulunun görüşünü alması gerekir söz konusu karar türkiye büyük millet meclisinin onayına sunulur anayasası maddesinde olağanüstü hallerde maddesinde sıkıyönetimde yürütme organına özel bir yetki vermekte cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan bakanlar kurulunun kanun hükmünde kararname çıkarabilmesine olanak tanımaktadır anayasa ve maddelerinde olağanüstü dönemlerde çıkarılacak kanun hükmünde kararnameleri bakanlar kurulunun olağan zamanlarda sahip olduğu kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisinden bazı açılardan farklı düzenlemektedir olağanüstü hallerde kanun hükmünde kararnameler cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan bakanlar kurulu tarafından çıkarılır bu kanun hükmünde kararnameler bir yetki yasasına dayanmaz bu kanun hükmünde kararnameler anayasanın maddesinde olağan dönemlerdeki kanun hükmünde kararnameler için getirilmiş konu sınırlamasına bağlı değildir söz konusu düzenlemelerden olağanüstü hallerde yürütme organının kanun hükmünde kararnameler yoluyla yetki alanını sınırsız bir biçimde genişlettiği sonucu elbette çıkarılamaz çıkarılmamalıdır kanun hükmünde kararnamelerin kanun haline dönmesi bakımından da aynı husus geçerlidir parlamentodaki yasalaşma sürecinde sayısal çoğunluk yapılan siyasi denetimin önemini azaltmakta eleştirilerin dikkate alınarak yanlışlıkların düzeltilmesi sonucunu sağlamamaktadır anayasası anayasal demokrasiye dayalı hukuk devleti ilkesini benimsemiştir anayasayı yorumlama tekeline sahip anayasa mahkemesi de çok sayıda kararında anayasasının bu özelliğini vurgulamaktadır bir düzenlemenin olağanüstü halin gerekli kıldığı bir konu olup olmadığı anayasanın konuyla ilgili bütün maddeleri md vb gözönünde bulundurularak yapılmalıdır olağanüstü halde sınırlama amacı ile bu amaca ulaşmak için seçilen araç arasında hakkaniyete uygun bir denge yoksa hak ihlali vardır anayasanın maddesinde yer alan ve kanun hükmünde kararnamelerin konu öğesini olağanüstü halin gerekli kıldığı konularla sınırlandıran hükümü ölçülülük ilkesine karşılık gelir ölçülülük ilkesi anayasa mahkemesinin çok sayıdaki kararında da ifade ettiği gibi sınırlama amacı ile bu amaca ulaşmak için seçilen araç arasında hakkaniyete uygun bir dengenin bulunmasını önlemin sınırlama amacına ulaşmaya elverişli olmasını amaç ve aracın ölçülü bir oranı kapsamasını ve sınırlayıcı önlemin demokratik toplum düzeni bakımından zorunluluk taşımasını gerektirir k rg e rg e rg ölçülülük denetimi ulaşılmak istenen amaçtan yola çıkılarak bu amaca ulaşılmak için seçilen aracın denetlenmesidir rg dolayısıyla anayasanın maddesi olağanüstü hal kararnamesiyle başvurulacak araçlar ile olağanüstü hal ilanına yol açan tehlikeleri giderip olağan duruma geri dönmek amacı arasında uygun bir ilişkinin varlığını da şart koşmaktadır sayılı kanunda iş bu dilekçemiz ile iptalini talep ettiğimiz hususlar olağanüstü halin gerektirdiği konularla ilgili olmamasının yanı sıra düzenlenen hükümle ulaşılmak istenen amaç arasında hakkaniyete uygun bir denge bulunmamaktadıresas sayısı karar sayısı anayasanın maddesine göre savaş seferberlik sıkıyönetim veya olağanüstü hallerde milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlâl edilmemek kaydıyla durumun gerektirdiği ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullanılması kısmen veya tamamen durdurulabilir veya bunlar için anayasada öngörülen güvencelere aykırı tedbirler alınabilir bu hükme göre olağanüstü halde alınacak önlemler hem ölçülülük ilkesine hem de milletlerarası hukuktan doğan yükümlülüklere aykırı olmamalıdır i̇ptalini talep ettiğimiz düzenlemeler türkiye cumhuriyeti devletinin milletlerararası hukuktan doğan yükümlülüklerimizi de ihlal eder niteliktedir nitekim anayasa mahkemesine göre milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler olağanüstü halde alınacak tedbirlerin hukukun genel ilkelerine ve avrupa i̇nsan hakları sözleşmesi birleşmiş milletler kişisel ve siyasal haklar uluslararası sözleşmesi cenevre sözleşmesi gibi türkiye cumhuriyetinin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ve bu sözleşmelerin kurduğu ve sözleşme hükümlerini yorumlayan yargısal ve yarı yargısal organların kararlarına aykırı düşmemesi anlamına gelir anayasa mahkemesi kararı anayasanın maddesiyle paralel olarak avrupa i̇nsan hakları sözleşmesinin maddesi de devletlerin ancak durumun gerektirdiği ölçüde ve uluslararası hukuktan doğan diğer yükümlülüklere aykırı olmamak şartıyla savaş ve diğer olağanüstü hallerde sözleşmede öngörülen yükümlülüklere aykırı önlemler alınabileceğini belirtmektedir avrupa i̇nsan hakları mahkemesi de özellikle devletlerin krizin gerektirdiği ölçüyü aşıp aşmadıklarını denetleme konusunda kendini yetkili görmektedir mahkeme bu denetim yetkisini kullanırken askıya almanın etkilediği hakların niteliği olağanüstü durumun süresi ve olağanüstü duruma yol açan nedenler gibi konuyla ilgili çeşitli etmenleri gözönünde bulundurur brannigan and mcbride birleşik krallık lawless i̇rlanda i̇rlandabirleşik krallık aksoy türkiye nuray şentürkiye birleşmiş milletler kişisel ve siyasal haklar uluslararası sözleşmesi hükümlerinin taraf devletler tarafından sınırlanmasına ve askıya alınmasına ilişkin ölçütleri belirleyen tarihli birleşmiş milletler siracusa i̇lkelerine un doc ecn annex göre devletin sözleşme hükümlerini askıya aldığı hangi bir tedbirin ulusun yaşamına karşı oluşan tehdidi ortadan kaldırmak için mutlak olarak gerekli ve tehdidin mahiyetiyle ve yaygınlığıyla orantılı olmalıdır bir başka ifadeyle anayasanın maddesinde şart koşulan ölçülülük ilkesi birleşmiş milletler kişisel ve siyasal haklar uluslararası sözleşmesi bakımından da uygulanması zorunlu bir ilkedir bu tedbirlerin durumun mutlak biçimde gerektirdiği nitelikte olup olmadığının tespitinde ulusal makamların değerlendirmesi kesin olarak kabul edilemez paragraf sayılı olağanüstü hal kapsamında alınan tedbirlere i̇lişkin kanun hükmünde kararnamenin değiştirilerek kabul edilmesine dair kanun hükümlerinin anayasaya aykırılık gerekçesi sayılı olağanüstü hal kapsamında alınan tedbirlere i̇lişkin kanun hükmünde kararnamenin değiştirilerek kabul edilmesine dair kanunun maddesinin dördüncü fıkrasının ikinci cümlesinin anayasaya aykırılığı sayılı kanunda ekli iv liste olarak yer alan yükseköğretim kurumları kapatılmıştır kapatılan yükseköğretim kurumlarında kayıtlı öğrencilerin yükseköğretim kurulu tarafından devlet üniversitelerine veya vakıf üniversitelerine yerleştirileceği öngörülmüştür i̇ptali talep edilen düzenleme eğitim gördüğü yükseköğretim kurumununesas sayısı karar sayısı kapatılması nedeniyle devlet üniversitelerine veya vakıf üniversitelerine yerleştirilen öğrencilerin mezun oluncaya kadar vakıf yükseköğretim kurumlarına ödemeleri gereken ücretleri ilgili üniversiteye ödemelerine ilişkindir anayasanın maddesinde hukuk devleti ilkesine yer verilmiştir anayasanın maddesindeki hukuk devleti eylem ve işlemleri hukuka uygun olan insan haklarına dayanan bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayıp yargı denetimine açık olan devlettir kişi ve kuruluşların devlete güven duymaları maddi ve manevi varlıklarını korkusuzca geliştirebilmeleri temel hak ve özgürlüklerden yararlanabilmeleri ancak hukuk güvenliği ve üstünlüğü sağlandığı bir hukuk devleti düzeninde gerçekleştirilebilir kişilere hukuk güvenliğinin sağlanması hukuk devletinin ön koşullarındandır hukuk devleti hukuk normlarının öngörülebilir olmasını bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerektirir hukuk güvenliğinin sağlanması bu doğrultuda kanunların geleceğe yönelik öngörülebilir belirlemeler yapılabilmesine olanak verecek kurallar içermesini gerekli kılar anayasa mahkemesi kararı e rg tarih sayı ayrıca kanunların kamu yararının sağlanması amacına yönelik olması genel objektif adil kurallar içermesi ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesi hukuk devleti olmanın gereğidir i̇ptali talep edilen düzenleme eğitim görmek için ücret ödeyen bireylerin eğitim gördükleri kurumların kapatılması üzerine başka kurumlara yerleştirilmeleri sonucunda ödedikleri ücreti aynen ödemelerini öngörmektedir bireyler ücret ödeyerek eğitim görmeyi tercih ederken seçtikleri kurum kurumun bulunduğu yer öğretim üyesi eğitimin metodu gibi hususlarda değerlendirme yaparak karar vermektedir olağanüstü halin gerektirdiği bir tedbir olarak eğitim gördükleri kurumlar kapatılarak kurumlarda eğitim gören öğrenciler belirli bir güçlük yaşamaktadır ayrıca bu bireylerin eğitim görecekleri kurumu seçerken değerlendirdikleri kriterle belki de hiç uymayan kurumlarda eğitim görmesinin yine aynı ücreti ödeyerek sağlanmasında hem kamu yararı yoktur hem de hukuk güvenliği ilkesi ile bağdaşmaz olağanüstü hal uygulanması gerekli görülen tedbir olarak eğitim gördüğü yükseköğretim kurumunun kapatılması nedeniyle devlet üniversitelerine veya vakıf üniversitelerine yerleştirilen öğrenciler ile olağanüstü halden önce bu kurumlarda eğitim gören öğrenciler arasında eşitsiz bir durum yaratmaktadır eğitim gördüğü yükseköğretim kurumunun kapatılması nedeniyle devlet üniversitelerine veya vakıf üniversitelerine yerleştirilen öğrenciler mezun oluncaya kadar vakıf yükseköğretim kurumlarına ödemeleri gereken ücretleri ilgili üniversiteye öderken diğer öğrenciler bakımından böyle bir külfet öngörülmemektedir eğitim gördüğü yükseköğretim kurumunun kapatılması nedeniyle devlet üniversitelerine veya vakıf üniversitelerine yerleştirilen öğrenciler bu durumu kendileri tercih etmemişlerdir dolayısıyla sorumlu tutulmaları ve hatta bir nevi cezalandırılmaları kabul edilemez eğitim gördüğü yükseköğretim kurumunun kapatılması nedeniyle devlet üniversitelerine veya vakıf üniversitelerine yerleştirilen öğrenciler yeni yerleştirildikleri kurumdaki şartlara zorunlu olarak tabi olacaklardır ayrıca öğrencilerin anayasal bir hakkı olan eğitim ve öğretim özgürlükleri de ihlal edilmektedir öğrenciler koşullarını sağlayarak seçtiki eğitimi alamayacaklar amaçladıkları mesleği seçemeyeceklerdir bu nedenle anayasanın maddesinde düzenlenen hukuk devleti ilkesine ve maddesinde düzenlenen eğitim ve öğretim hürriyetine ilişkin maddelerine aykırıdır iptali gerekiresas sayısı karar sayısı anayasanın maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesi ve ayrımcılık yasağı aynı zamanda türkiyenin taraf olduğu birleşmiş milletler kişisel ve siyasal haklar uluslararası sözleşmesinin maddesi ile taraf devletlerin askıya alamayacağı maddeler arasında sayılmaktadır ayrımcılık yasağı insan hakları arasında eşstlsk sle beraber ana sütunu oluşturan ayrımcılık temellersne dasr ayrıntılı düzenlemeler sle ayrımcılık yasağı hukuku kavramının gelsşmessns sağlayan ana slke olup uluslararası hukukta avrupa i̇nsan hakları sözleşmessnde belsrlenen dsğer hakların kullanımında eşst muameleys garants eden avrupa i̇nsan hakları sözleşmessnsn maddessyle düzenlenmsştsr ayrımcılık yasağının avrupa konseys tarafından üretslen yasal belgelersn şeksllenmessnde etksss açık olup korunması gereken bsr temel özgürlük olarak görülmektedsr ayrımcılık yasağı doğrudan ve dolaylı ayrımcılık olarak iki şekilde görünür olmaktadır doğrudan ayrımcılık belli kategoride olan kişilere objektif ve makul bir neden olmaksızın veya meşru bir amaç gözetmek veyahutta da gözetilen amaçla yapılan muamele arasında orantılılık ilişkisi bulunmaksızın farklı muamelede bulunmaktadır willis paragraf dolaylı ayrımcılıkta bir koşul bir ölçüt ya da bir uygulama görünüşte tarafsız olmasına karşın yasal bir amaç tarafından nesnel olarak meşrulaştırmaksızın ırk ya da etnik köken ya da inanç engellilik cinsiyet yaş ya da cinsel yönelime mensup kişiler için dezavantaj oluşması anlamına gelmektedir bir başka deyişle dolaylı ayrımcılıkta muamele farklı değildir ama sonuç farklıdır ayrımcılık yasağı hukuku aynı durumdaks ksşslersn veya grupların farklı muamele gördüklers ve farklı durumlardaks ksşslersn veya grupların aynı şekslde muamele gördüklers tüm shtsmallers yasaklar dolaylı ayrımcılıkta görünüşte tarafsız olan düzenlemensn ölçüt veya uygulamanın korunan bsr grubu bells bsr dezavantaja sokması anlamındadır düzenleme uluslararası sözleşmelerde güvence altına alınan eşitlik ilkesine ayrımcılık yasağına ve avrupa i̇nsan hakları mahkemesinin kararlarına aykırılık teşkil etmektedir bu sebeple anayasanın maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesi ile maddesine aykırılık taşımaktadır açıklanan nedenlerle iptali talep edilen düzenleme anayasanın ve maddelerine aykırılık teşkil etmektedir iptali gerekir sayılı olağanüstü hal kapsamında alınan tedbirlere i̇lişkin kanun hükmünde kararnamenin değiştirilerek kabul edilmesine dair kanunun maddesinin ikinci fıkrası anayasaya aykırılığı sayılı kanunun maddesi yürütülen soruşturmalarda alınacak önlemleri belirlemektedir maddenin birinci fıkrası uyarınca millî güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlarla irtibatı nedeniyle haklarında idari işlem tesis edilenler ile aynı gerekçeyle haklarında suç soruşturması veya kovuşturması yürütülenler işlemi yapan kurum ve kuruluşlarca ilgili pasaport birimine derhal bildirilmekte ve bildirim üzerine ilgili pasaport birimlerince pasaportlar iptal edilmektedir i̇ptali talep edilen ikinci fıkra düzenlemesi ise millî güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlarla irtibatı nedeniyle haklarında idari işlem tesis edilenler ile aynı gerekçeyle haklarında suç soruşturması veya kovuşturması yürütülen kişilerin eşlerine ait pasaportların da genel güvenlik açısından sakıncalı görülmesi halinde aynı tarihte i̇çişleri bakanlığınca iptal edilebileceği düzenlenmiştir anayasanın maddesinin fıkrasında ceza sorumluluğu şahsidir denilerek bireylerin ancak kendi eyleml ve işlemlerinden sorumlu olacağı kabul edilmiştir aynı maddenin üçüncü fıkrasındaceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur denilerek suçun ve cezanın kanuniliği esası benimsenmiştir öncelikle şunu belirtmek gerekir ki maddede yapılan suç örgütleri ile iltisaklı irtibatlı olarak kabul edilenesas sayısı karar sayısı kişi hakkında kesin bir mahkeme kararı ya da idari yargı kararı bulunmamaktadır i̇dari amir kararı ile suçluluğuna vehmedilen farz edilen sanılan bir birey vardır böyle bir kişi tutuklanmış ya da kamu görevinden ihraç edilmiş bile olsa bu işlemler yargı önüne çıkarılamadıkları için hukuken pasaport iptaline yol açacak hukuki bir sonuç yaratmazlar tutuklu yönünden mahkeme ancak salıverilmesi durumunda yurt dışına çıkma yasağı koyabilir bu karar pasaportunun iptali anlamına gelmez pasaport iptali idari ya da yargı kesin kararının sonucunda mümkün olabilir bu durumda bir suç isnadı ile karşı karşıya olan kişiler yönünden dahi pasaport iptali kararı hukuksuz bir karardır anayasanın fıkrasında korunan ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur hükmüne ve aynı maddenin fıkrasında yer alan suçluluğu hükmen sabit oluncaya dek kimse suçlanamaz düzenlemesine açıkça aykırıdır eşin pasaportunun iptal edilebililiğine ilişkin düzenleme yönünden de aynı hukuksuzluklar sözkonusudur ancak kendisine yönelik bir suç isnadı olmayan eşin suçlu sayılması ayrıca bir anayasanın maddesinde korunan cezaların şahsiliği ilkesinin ihlalini gündeme getirir i̇ptalini istediğimiz maddede cezalandırmada kollektif sorumluluk ilkesi cezada şahsilik ilkesinin yerine geçmiştir cezada şahsilik kavramı kusurluluk ilkesi ile yakından ilgilidir yüzyılda cezalandırmada kusurun önem kazanmasıyla birlikte şahsilik ilkesi de ön plana çıkmaya başlamıştır fransız ihtilali sonrasında şahsilik ilkesi hukukumuza yansımıştır evrensel bir ceza hukuku normu olan şahsilik ilkesinin korunması için kanun koyucu suçludan başkasına ceza öngören kanun yapmamak ya da bu tür düzenlemeleri kanunlardan çıkartmakla görevlidir ceza sorumluluğunun şahsiliği yukarıda değindiğimiz üzere ceza hukukunun temel kurallarındandır cezaların şahsiliğinden amaç bir kimsenin işlemediği bir fiilden dolayı cezalandırılmamasıdır diğer bir anlatımla bir kimsenin başkasının fiilinden sorumlu tutulmamasıdır anayasa mahkemesinin tarih ve sayılı kararı bu ilkeye göre asli ve feri failden başka kişilerin bir suç nedeniyle cezalandırılmaları olanaklı değildir öte yandan anayasa ve ceza hukukunun temel kuralları uyarınca kişilere ceza verilebilmesi için hukuka aykırı eylemin kanunda belirtilmiş olması ve bu eylemin kişi tarafından gerçekleştirilmiş olduğunun kanıtlanması gerekmektedir olağanüstü hal bu sorumluluğu bertaraf etmez nitekim anayasanın maddesiyle türkiye cumhuriyetinin demokratik hukuk devleti olduğu güvence altına alınmıştır hukuk devleti eylem ve işlemleri hukuka uygun insan haklarına dayanan bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan yargı denetimine açık olan devlettir millî güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlarla irtibatı nedeniyle haklarında idari işlem tesis edilenler ile aynı gerekçeyle haklarında suç soruşturması veya kovuşturması yürütülen kişiler ile evlenmiş olmak cezalandırma için yeterli değildir hukukun genel ilkeleriyle de bağdaşmazfail olduğu ileri sürülen kişiler ile ilgili dahi kesinleşmiş mahkumiyet kararı bulunmazken eşlerine yaptırım uygulanması anayasanın ve maddelerine aykırıdır yukarıda sunduğumuz nedenlerle dava konusu düzenleme anayasanın ve maddelerine aykırıdır iptali gerekiresas sayısı karar sayısı sayılı olağanüstü hal kapsamında alınan tedbirlere i̇lişkin kanun hükmünde kararnamenin değiştirilerek kabul edilmesine dair kanunun maddesinin birinci fıkrasının bendinde yer alan otuz günü ibaresi anayasaya aykırılığı kişi gözaltına alındığında fiilen özgürlüğü kısıtlandığından bunun belirli bir süreyle yapılması gerekir gözaltı sürelerinin uzun olması keyfi uygulamaları beraberinde getireceği gibi kişi özgürlüğünü de ihlal eder bu sebeple soruşturmanın tamamlanması amacına matuf yapılan gözaltı işlemi belirli sürelere dayanmalıdır ceza muhakemesi kanununa göre gözaltı süresi şüphelinin yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç yakalama anından itibaren yirmidört saati geçemez yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilme için zorunlu süre oniki saatten fazla olamaz bu sürenin oniki saati geçmesi durumunda geçen her süre gözaltı süresinden işleyecektir tarih ve sayılı yasanın üncü maddesi ile getirilen düzenleme uyarınca suçüstü hâlleriyle sınırlı olmak kaydıyla kişi hakkında ceza muhakemesi kanunu inci maddenin üncü fıkrasında bentler halinde belirtilen suçlarda mülki amirlerce belirlenecek kolluk amirleri tarafından yirmi dört saate kadar şidddet olaylarının yaygınlaşarak kamu düzeninin ciddi şekilde bozulmasına yol açabilecek toplumsal olaylar sırasında ve toplu olarak işlenen suçlarda kırk sekiz saate kadar gözaltına alınma kararı verilebilir toplu olarak işlenen suçlarda ise delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle cumhuriyet savcısı gözaltı süresinin her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün süreyle uzatılmasına yazılı olarak emir verebilir uygulamamızda gözaltı sürelerine riayet konusunda süregelen bazı sıkıntıların bulunduğu bilinen bir gerçektir tatbikatımızda gözaltı süresinin otomatik şekilde uzatıldığı herhangi bir soruşturma işlemi yapılmaksızın sürenin geçirildiği çoğu kez şüphelinin savunmasının son gün sürenin dolmasına az bir zaman kala alındığı uygulamalara rastlanmıştır eğer sürenin uzatılması makul geçerli bir sebebe dayanmıyor ise gözaltı tedbirinin sürdürülmesi hukuka aykırıdır bu hukuka aykırılığın kişi hürriyetini sınırlaması sebebiyle birey üzerinde oluşan psikolojik baskı yasak sorgu yöntemi olarak kabul edilecektir i̇fadenin hakim karşısında alınmış olması da durumu değiştirmemektedir çünkü bu gibi haller koruma tedbirinin doğasından kaynaklanan katlanma yükümlülüğünün dışında kalmaktadır i̇ptali talep edilen iş bu düzenleme ile gözaltı süresi güne çıkarılmaktadır anayasa mahkemesi aynı konuya ilişkin olarak verdiği tarihli bir kararında bir sanığın hâkim önüne çıkarılmaksızın otuz gün gözetim altında tutulması sıkıyönetim gereklerini ve gereksinmelerini aşan olağanüstü deyimiyle de tanımlanamıyacak bir tedbir bir çeşit fiilî tutuklamadır hüküm üstelik her otuz günlük dönemin bitiminde serbest bırakılarak bir gün sonra yeniden gözetim altına alınmak yoliyle kişinin uygulanan bu işlemin nedenlerini ve hakkındaki iddiaları bilmeden hâkim önüne çıkıp kendisini savunmadan ve durumu bir mahkemede incelenmeksizin başka deyimiyle bu işlem yargısal denetime bağlı tutulmadan çok uzun bir süre en önemli bir anayasal hakkından yoksun edilebilmesine pek elverişli bir niteliktedir böylece devlet anayasanın değişik maddesinin güvencesi altında bulunan bir hakkın karşısında kendisine düşeni yani kişi güvenliğini koruma ödevini sıkıyönetim bölgelerinde belli olmayan bir süre için bırakmış işlemez duruma sokmuş olmaktadır anayasanın sıkıyönetim ve savaş haline ilişki değişik maddesinde son fıkra kanunununesas sayısı karar sayısı hürriyetleri bir ölçüde kayıtlamak veya durdurmak yoliyle sınırlayabilmesi öngörülmüş ancak devletin anayasa buyruğu ile ve kayıtsız şartsız olarak yükümlendiği kimi ödevlerini hele kişi güvenliğinin korunması gibi başta gelen ve devletlik niteliğinden ayrılmaz olan bir ödevi sıkıyönetim bölgelerinde yerine getirmesi kayıtlayacak veya durduracak bir kural gerçekten böyle bir sınırlama düşünülemiyeceği için maddede yer almamıştır sayılı kanun bu nitelikte bir hükümle kişi güvenliği gibi bir temel hakkı tüm ortadan kaldırmış olmaktadır rg diyerek hükmün anayasaya aykırı olduğu sonucuna varmıştır gözaltı süresini otuz güne kadar çıkaran hüküm bu sebeple anayasanın maddesinde düzenlenen kişi hürriyetine ve güvenliğine ilişkin güvencelere aykırılık teşkil eder anayasanın maddesi yakalanan veya tutuklanan kişinin tutulma yerine en yakın mahkemeye gönderilmesi için gerekli süre hariç en geç kırksekiz saat ve toplu olarak işlenen suçlarda ise en çok dört gün içinde hâkim karşısına çıkarılmasını öngörmektedir maddenin bu sürelerin olağanüstü hal sıkıyönetim ve savaş hallerinde uzatılabileceğine ilişkin hükmünü yasama ya da yürütme organına anayasanın tanıdığı sınırsız bir yetki olarak yorumlamak mümkün değildir bu yetkinin sınırı anayasanın ilgili diğer maddelerinde yer alan ilke ve sınırlamalara göre belirlenir bundan başka söz konusu fıkrada de yapılan değişikliğin gerekçesinde bu değişikliğin avrupa i̇nsan hakları sözleşmesinin maddesine uyum sağlamayı amaçladığı açıkça belirtilmektedir bu bakımlardan söz konusu hüküm anayasanın maddesine aykırıdır ayrıca anayasanın maddesinin avrupa i̇nsan hakları sözleşmesi ve avrupa i̇nsan hakları mahkemesinin içtihatlarına uygun olarak yorumlanması anayasa koyucunun emridir bu bağlamda tedbirin anayasanın maddesinde yer alan ölçülülük ilkesine ve milletlerarası hukuktan doğan yükümlülüklere uygun olması gerekir yürütme organının takdir yetkisinin sınırının belirlenmesinde avrupa i̇nsan hakları sözleşmesi ve avrupa i̇nsan hakları mahkemesinin ilgili kararları en başta kullanılması gereken ölçütlerdir öncelikle gözaltı ve tutukluluk sürelerinin keyfi olmaması kişi özgürlüğünün istisna değil asıl olduğuna ilişkin ilkeye uygun olarak zorunlu olmadıkça bu tedbire başvurulmaması gerekir avrupa i̇nsan hakları mahkemesinin aksoytürkiye başvurusunda davacının olağanüstü halin yürürlükte olduğu dönemde gün yargıç önüne çıkarılmadan gözaltında tutulmasını uzun süren gözaltı sırasında keyfiliğe karşı etkili güvencelerden özellikle bir avukata hekime yakınlarına ulaşma olanağından yoksun bırakılmış gözaltı halinin yasallığı konusunda bir yargıcın denetiminin sağlanamamış olması nedenleriyle sözleşmenin ihlal edildiği sonucuna varmıştır mahkeme olağanüstü hal ilan edilmesinin nedeni olan pkk terörünün vehametini kabul etmekle birlikte bu durumun bireyi gün süreyle yargıç denetiminden yoksun bırakmayı gerektirmediği bir başka ifadeyle önlemin ölçülü olmadığı sonucuna varmıştır aksoytürkiye ve ai̇hm bir başka kararında pkknın eylemleriyle türkiyenin güney doğusunda yaratılan duruma ve terörist saldırıların soruşturulmasının özelliklerini ve zorluklarını teyid etmekle birlikte aynı gerekçelerle kişinin hakim karşısına çıkarılmadan gün gözaltında tutulmasını nuray şen ve bir başka kararında da başvurucuların ve gün gözaltında tutulmasını demir ve diğerleritürkiye sözleşmeye aykırı bulmuştur anayasanın maddesi olağanüstü hallerde alınacak tedbirlerin ölçülülük ilkesine ve milletlerarası hukuktan doğan yükümlülüklere aykırı olmamasını emretmektedir hüküm kişi özgürlüğünü demokratik bir toplumda zorunlu olmayan orantısız biçimde sınırlandırması nedeniyle anayasanın maddesinde öngörülen ölçülü bir tedbir olarak nitelenemez ai̇hm uzun gözaltı ve tutukluluk sürelerini adil yargılama hakkının ihlali olarak değerlendirmektedir bu bağlamda ai̇hs ve ai̇hm içtihatlarına açıkça aykırı olması nedeniyle de söz konusu düzenleme anayasanın maddesine ve maddesine aykırıdıresas sayısı karar sayısı hak arama özgürlüğünü düzenleyen anayasanın maddesi yargı mercilerine davacı ve davalı olarak başvurabilme ve kişinin yargı mercileri önünde iddia savunma adil yargılanma hakkına sahip olduğu güvence altına alınmış ve özel sınırlama nedenleri öngörmemiştir hak arama özgürlüğü ve adil yargılanma hakkı bir temel haktır anayasal hak ve özgürlüklerin kullanılmasını ve korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir adil yargılanma hakkı anayasada tanımlanmadığından bu hakkın kapsamının ve sınırlarının belirlenmesinde ai̇hs ve ai̇hm içtihatlarının gözönünde bulundurması gerekir ai̇hm bu kadar uzun gözaltı ve tutukluluk sürelerini adil yargılama hakkının ihlali olarak gördüğünden söz konusu hüküm anayasanın maddesine de aykırılık oluşturur anayasanın maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti eylem ve işlemleri hukuka uygun insan haklarına dayanan bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan yargı denetimine açık olan devlettir krg söz konusu düzenleme ayrıca adil olması gereken hukuk düzenini zedelemesi hukukun üstün kurallarını gözeterek hak ve özgürlükleri koruyucu değil ortadan kaldırıcı bir nitelik taşıması ve anayasaya aykırı bir düzenleme olması bakımından anayasanın insan haklarına dayalı demokratik hukuk devletini düzenleyen maddesine aykırıdır yukarıda açıklanan nedenlerle söz konusu hüküm anayasanın ve maddelerine aykırıdır iptali gerekir sayılı olağanüstü hal kapsamında alınan tedbirlere i̇lişkin kanun hükmünde kararnamenin değiştirilerek kabul edilmesine dair kanunun maddesinin birinci fıkrasının bendinde yer alan cumhuriyet savcısının kararıyla görüşmeler teknik cihazla sesli veya görüntülü olarak kaydedilebilir tutuklu ile avukatın yaptığı görüşmeleri izlemek amacıyla görevli hazır bulundurulabilir tutuklunun avukatına veya avukatın tutukluya verdiği belge veya belge örnekleri dosyalar ve aralarındaki konuşmalara ilişkin tuttukları kayıtlara elkonulabilir veya görüşmelerin gün ve saatleri sınırlandırılabilir ibaresinin anayasaya aykırılığı müdafiin şüpheliye ve sanığa yardım hakkı esas olarak adil yargılanma hakkının temelini oluşturur müdafii yalnızca yakalama anından itibaren ve gözaltında tutukevi ve cezaevinde değil duruşma salonunda keşif mahallinde yani şüpheli veya sanık için savunma hakkının kullanıldığı her aşamada varlığını korur i̇nsan hakları avrupa sözleşmesi madde c şüpheli ve sanığın müdafiin yardımından gerektiğinde ücretsiz yararlanma hakkına sahip olduğunu ifade etmiştir ceza muhakemesi kanununun maddesine göre soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında avukatın şüpheli veya sanıkla görüşme ifade alma veya sorgu süresince yanında olma ve hukuki yardımda bulunma hakkı engellenemez kısıtlanamaz ayrıca ceza muhakemesi kanununun maddesine göre şüpheli veya sanık vekaletname aranmaksızın müdafii ile her zaman ve konuşulanları başkalarının duyamayacağı bir ortamda görüşebilir bu kişilerin müdafii ile yazışmaları denetime tabi tutulamaz ceza muhakemesi kanununun maddesi silahların eşitliği ilkesine uygun ve savunma hakkının özü ile uyumlu bir düzenlemedir suçlanan veya tutuklanan kişinin en azından kendisine hukuki yardımda bulunan ve temsil eden avukatı ile görüşmelerinin dokunulmaz olması g