esas sayısı karar sayısı i̇ptal ve yürürlüğün durdurulmasi i̇stemleri̇ni̇n gerekçesi̇ i̇ptal ve yürürlüğün durdurulması istemlerini içeren dava dilekçesinin gerekçe bölümü şöyledir tarih ve sayılı dernekler kanununun nci maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesinin anayasaya aykırılığı sayılı dernekler kanununun yürürlükten kaldırdığı sayılı dernekler kanununun inci maddesinin birinci ve ikinci fıkraları gün ve sayılı kanunun inci maddesiyle değiştirilmişti yapılan değişiklikle bakanlar kurulu türkiye kızılay derneği ve türk hava kurumunun denetlemeye yetkili mercilerin raporları üzerine organlarının görevlerine son vermeye ve bunların görevlerini yerine getirmek üzere geçici kurullar oluşturmaya tüzüklerini değiştirmeye yürürlükten kaldırmaya ve yeniden düzenlemeye yetkili kılınmıştı danıştay onuncu dairesi türkiye kızılay derneği genel merkez kurulu merkez yönetim kurulu ve genel merkez denetçiler kurulu üyelerinin görevlerine son verilmesine ve bu organların görevlerini yerine getirmek üzere geçici kurulların oluşturulmasına ilişkin günlü sayılı bakanlar kurulu kararının iptali istemiyle açılan davada itiraz konusu kuralın anayasaya aykırılık iddiasını ciddi bularak anayasa mahkemesine iptali için başvurmuştu ayrıca türk hava kurumu tüzüğü ile tarihinde yapılan genel kurul toplantısında alınan kararın iptali için açılan davada verilen kararın temyiz edilmesi sırasında anayasaya aykırılık savını ciddi bulan yargıtay hukuk dairesi ile günlü sayılı bakanlar kurulu kararının ve bu kararla yürürlüğe konulan türk hava kurumu tüzüğünün iptali için açılan davada anayasaya aykırılık savını ciddi bulan danıştay onuncu dairesi itiraz konusu kuralların iptalleri için anayasa mahkemesine başvurmuşlardı anayasa mahkemesi bu iki başvuru ile ilgili k sayılı ve k sayılı kararları oluşturmuştur anayasa mahkemesi dernekler kanununda değişiklik yapan bu düzenlemenin anayasaya aykırı olduğuna ve iptaline karar vermiştir anayasa mahkemesinin söz konusu kararlarında özetle şöyle denilmekte idi i̇tiraz konusu kurallarla türk hava kurumunun yetkili organlarının iradeleri dışında bu organların görevlerine son vermeye ve bunların görevlerini yerine getirmek üzere geçici kurullar oluşturmaya tüzüklerini değiştirmeye yürürlükten kaldırmaya ve yeniden düzenlemeye yürütmenin yetkili kılınması ve organların görevlerine son verilmesi anayasanın üncü maddesinin güvence altına aldığı dernek kurma özgürlüğü alanına yapılmış açık bir müdahale niteliğindedir açıklanan nedenlerle itiraz konusu kurallar anayasanın üncü ve üncü maddelerine aykırıdır ve iptalleri gerekir kısaca ifade etmek gerekirse sayılı dernekler kanununun sayılı kanunla değiştirilmesiyle bakanlar kurulu türkiye kızılay derneği ve türk hava kurumunun denetlemeye yetkili mercilerin raporları üzerine organlarının görevlerine son vermeye ve bunların görevlerini yerine getirmek üzere geçici kurullar oluşturmaya tüzükleriniesas sayısı karar sayısı değiştirmeye yürürlükten kaldırmaya ve yeniden düzenlemeye yetkili kılınmış ancak bu düzenleme anayasa mahkemesince iptal edilmiştir şimdi sayılı dernekler kanununun nci maddesiyle sadece türk hava kurumu ve türkiye kızılay derneği için değil tüm kamuya yararlı dernekler hakkında düzenleme yapılmıştır fakat bu düzenleme daha önceki düzenlemeden nitelik olarak farklıdır sayılı yasa ile getirilen düzenlemede anayasa mahkemesinin iptal kararı verdiği düzenlemede olduğu gibi yetkili organların görevlerine son verilmemekte ağır hapis veya ağır para cezası verilmesini gerektiren suçların işlendiğinin tespit edilmesi halinde kamu yararına çalışan derneklerin organlarında görev alan üyeler veya görevli personel geçici olarak görevden uzaklaştırılmaktadır ağır hapis veya ağır para cezası verilmesini gerektiren suçların işlendiğinin tespit edilmesi halinde kamu yararına çalışan derneklerin organlarında görev alan üyelerin veya görevli personelin geçici olarak görevden uzaklaştırılması kamu yararı ile açıklanabilir ancak bunların yerlerine görevlendirme yapmak için de i̇çişleri bakanlığının yetkili olması temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasını sınırlandırmakta ve dernek kurma hürriyetinin özüne dokunmaktadır sayılı dernekler yasasının üncü maddesinde her derneğin bir tüzüğünün bulunacağı hükme bağlandıktan sonra maddenin ilgili bentlerinde bu tüzükte belirtilmesi gereken hususlar tek tek belirlenmiştir sayılı dernekler yasasının üncü maddesin bendine göre yönetim ve denetim kurullarının görev ve yetkileri ne suretle seçileceği asıl ve yedek üye sayısı her derneğin tüzüğünde belirtilecektir derneklerin nasıl kurulacağı dernek kurma hürriyetinin hangi sebeplerle ve ne şekilde sınırlanabileceği anayasanın üncü maddesinde hükme bağlanmış olup derneklerin kanunun öngördüğü hallerde hakim kararıyla kapatılabileceği veya faaliyetten alıkonulabileceği ancak milli güvenliğin kamu düzeninin suç işlenmesini veya suçun devamını önlemenin yahut yakalamanın gerektirdiği hallerde gecikmede sakınca varsa kanunla bir merciin derneği faaliyetten men ile yetkilendirilebileceği bu merciin kararının yirmi dört saat içinde görevli hakimin onayına sunulacağı hakimin kararını kırk sekiz saat içinde açıklamaması halinde bu idari kararın kendiliğinden yürürlükten kalkacağı öngörülmüştür türk medeni kanununun ncı maddesine göre dernekler gerçek veya tüzel en az yedi kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmek suretiyle oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kişi topluluklarıdır tüzel kişiliğe sahip olan ve dernekler kanununda belirtilen hususları tüzüklerinde göstermeleri zorunlu olan derneklerin tüzüklerinde belirlenmiş yetkilerini kullanmalarına sayılı yasa ile sınırlama getirilmiştir sayılı yasanın nci maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesiyle getirilen kısıtlama kamuya yararlı derneklerin organlarının bir kararı olmadan onların iradeleri dışında i̇çişleri bakanlığının dernek kurma hürriyetine müdahale etmesi sonucunu doğurmaktadıresas sayısı karar sayısı dernek organlarında görev alanların yerlerinin herhangi bir suretle geçici veya devamlı olarak boşalması halinde boşalan yerler için nasıl seçim yapılacağı her derneğin tüzüğünde düzenlenmesi gereken bir husustur ve zaten bu gereklilik sayılı kanunun üncü maddesinin bendinde de belirtilmiştir i̇tiraz konusu kuralla yetkili organlarının bir kararı olmadan onların iradeleri dışında i̇çişleri bakanlığının bazı şartlarda dernek organlarında görevlendirme yapmak için yetkili kılınması anayasanın üncü maddesinin güvence altına aldığı dernek kurma özgürlüğü alanına yapılmış açık bir müdahale niteliğindedir anayasanın dernek kurma hürriyeti başlığını taşıyan üncü maddesinde herkesin önceden izin almaksızın dernek kurma ve bunlara üye olma ya da üyelikten çıkma hürriyetine sahip olduğu hiç kimsenin bir derneğe üye olmaya ve dernekte üye kalmaya zorlanamayacağı dernek kurma hürriyetinin ancak millî güvenlik kamu düzeni suç işlenmesinin önlenmesi genel sağlık ve genel ahlâk ile başkalarının hürriyetlerinin korunması sebepleriyle ve kanunla sınırlanabileceği dernek kurma hürriyetinin kullanılmasında uygulanacak şekil şart ve usullerin kanunda gösterileceği derneklerin kanunun öngördüğü hallerde hâkim kararıyla kapatılabileceği veya faaliyetten alıkonulabileceği ancak millî güvenliğin kamu düzeninin suçun işlenmesini veya suçun devamını önlemenin yahut yakalamanın gerektirdiği hallerde gecikmede sakınca bulunması halinde kanunla bir merciin derneği faaliyetten men ile yetkilendirilebileceği bu merciin kararının yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulacağı hâkimin kararını kırk sekiz saat içinde açıklayacağı aksi halde bu idari kararın kendiliğinden yürürlükten kalkacağı öngörülmüştür dernek kurma özgürlüğü derneğin kuruluş sözleşmesi niteliğindeki tüzüğünü kendisinin oluşturması değiştirmesi organlarını belirleyebilmesi organlarının iradeleri dışında ancak mahkeme kararıyla kapatılabilmesi gibi güvenceleri kapsamaktadır nitekim sayılı dernekler kanununun üncü maddesinde her derneğin bir tüzüğü olacağı ve bu tüzükte genel kurul yönetim kurulu ile denetleme kurulunun görev ve yetkilerinin karar alma usul ve şekillerinin yönetim kurulu ile denetleme kurulunun nasıl seçileceğinin asıl ve yedek üyelerin sayısının tüzükte belirleneceği hükme bağlanmıştır derneğin tüzüğünde belirtilen usullere göre görevden uzaklaştırılan üyelerin yerine tüzükle gösterilen usullerle yenisinin belirlenmesi gerekirken öncelikle dernek üyelerinden olmak üzere i̇çişleri bakanınca görevlendirme yapılması i̇çişleri bakanının dernek işlerine ve dolayısı ile dernek kurma özgürlüğüne açıkça müdahale etmesi anlamını taşımaktadır bu bakımdan söz konusu iptali istenen cümle anayasanın üncü maddesinde düzenlenmiş bulunan dernek kurma özgürlüğüne aykırıdır diğer yandan i̇çişleri bakanına böyle bir yetki verilmesi aynı zamanda dernek kurma özgürlüğünü sınırlandırmak anlamına da gelmektedir anayasanın üncü maddesinde temel hak ve hürriyetlerin özlerine dokunulmaksızın yalnızca anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği bu sınırlamanın anayasanın sözüne ve ruhuna demokratik toplum düzeninin ve lâik cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı belirtilmiştiresas sayısı karar sayısı i̇ptali istenen düzenleme ise boş olan yerler için derneklerinin tüzüklerinde belirtilen usullere göre ve kendi iradeleri doğrultusunda üye seçmek olanağını ortadan kaldırarak dernek kurma özgürlüğünü özünden zedelemekte ve ölçüsüzce sınırlandırmaktadır böyle bir sınırlandırmanın ise anayasanın üncü maddesinde sıralanan ilkelere aykırı düşeceği ortadır cumhuriyetin nitelikleri arasında yer alan hukuk devleti bütün işlem ve eylemlerinin hukuk kurallarına uygunluğunu başlıca geçerlik koşulu sayan her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurmayı amaçlayan ve bunu geliştirerek sürdüren hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan insan haklarına saygı duyarak bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren anayasa ve hukuk kurallarına bağlılığa özen gösteren yargı denetimine açık olan yasaların üstünde yasa koyucunun da uymak zorunda olduğu temel hukuk ilkeleri ile anayasanın bulunduğu bilinci olan devlettir bu bağlamda yasaların anayasaya uygun olmaları zorunluluğunu kabul eden hukuk devletinde anayasanın herhangi bir kuralına aykırı olan yasa kuralları doğal olarak anayasanın nci maddesinde belirtilen hukuk devleti ilkesine ve anayasanın inci maddesindeki anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü ilkesin de aykırı düşerler yukarıda açıklanan nedenlerle sayılı dernekler kanunun nci maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesi anayasanın üncü maddesindeki temel hak ve özgürlüklerin özüne dokunulmaması ve ölçülülük ilkesine üncü maddesindeki dernek kurma hürriyetine nci maddesindeki hukuk devleti ilkesine ve anayasanın inci maddesindeki anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkesine aykırı olup iptali gerekir iv yürürlüğü durdurma i̇stemi̇ni̇n gerekçesi̇ tarih ve sayılı dernekler kanununun yukarıda açıklanan gerekçelerle açıkça anayasaya aykırı olan nci maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesinin uygulanması halinde giderilmesi olanaksız durum ve zararlar doğacaktır bu durum ve zararları önleyebilmek için söz konusu hükümlerin yürürlüklerinin durdurulması gerekmektedir sonuç ve i̇stem yukarıda açıklanan gerekçelerle tarih ve sayılı dernekler kanununun nci maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesinin anayasanın ve üncü maddelerine aykırı olduğu için iptaline tarih ve sayılı dernekler kanununun nci maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesi açıkça anayasaya aykırı olduğu ve uygulanması halinde giderilmesi olanaksız zarar ve durumlar doğacağı için iptal davası sonuçlanıncaya kadar yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesine ilişkin istemimizi saygı ile arz ederiz 