esas sayısı karar sayısı i̇ti̇razlarin gerekçeleri̇ i̇tiraz yoluna başvuran yargıtay hukuk dairesinin başvuru kararının gerekçe bölümü şöyledir davacılar vekili davalı türk hava kurumu derneği aleyhine açtığı tarihli davada davacıların üyesi delegesi ve organlarında görevli bulundukları ve sayılı kanunla düzenlemeye alınan türk hava kurumu derneği thkd tarihinde türk tayyare cemiyeti adı altında kurulan ve tarihli bakanlar kurulu kararı ile kamu yararına çalışan dernek sayılan ve yılında gerçekleşen büyük genel kurulu kararı ile adını türk hava kurumu derneği olarak değiştiren ve aynı yapılanma ve büyük genel kurulu tarafından kabul edilip yine bakanlar kurulunun gün ve sayılı kararıyla onaylanmış ve gün ve sayılı resmi gazetede yayımlanmış tüzüğünün maddesi uyarınca sayılı dernekler kanununa tabi özel hukuk tüzel kişisidirthkd tüzük md dy sayılı kanuna benzer bir düzenleme daha önce bakanlar kurulunun tarih ve sayılı tc resmi gazetede yayımlanan tarih ve sayılı kararıyla türk hava kurumu tüzüğünün yürürlükten kaldırılmasına dair tüzük şeklinde yürürlüğe konulmuş ve bu tüzüğün maddesinde tarih ve sayılı bakanlar kurulu kararıyla yürürlüğe konulan türk hava kurumu derneği tüzüğünün yürürlükten kaldırıldığı geçici maddesinde türk hava kurumu derneğinin yürürlükten kaldırılan tüzüğünde belirtilen organların görevlerinin bu tüzüğün yürürlüğe girmesiyle sona ereceği söz konusu organların görevlerinin başbakanlıkça belirlenecek bir başkan ve iki üyeden oluşan üç kişilik bir kurul tarafından yerine getirileceği bu kurulun en geç altı ay içinde türk hava kurumu derneğinin yeniden yapılandırılmasına ilişkin tüzüğü hazırlayarak bakanlar kuruluna sunacağı belirtilip böylece oluşturulan üç kişilik kurula atama yapılmasına ilişkin başkanlığın gün ve sayılı işlemlerin iptali ve yürütülmesinin durdurulması istemiyle danıştay onuncu dairesinde açılan esas no ve sayılı davalarda sayılı kanunun maddesindeki bakanlar kurulunca tüzüğün onaylanacağı hükmünden hareketle özel hukuk tüzelkişisinin yetkili organının yerine geçerek ve kanunun vermediği bir yetki kullanılmak suretiyle türk hava kurumu tüzüğünün bakanlar kurulu kararı ile yürürlükten kaldırılmasında kurum organlarının görevlerinin sona erdirilmesinde sona erdirilen organların görevlerinin yerine getirecek üç kişilik kurul oluşturulmasında ve bu kurula yeni tüzük hazırlama görevi verilmesinde mevzuata uyarlık bulunmamaktadır gerekçesiyle verilen ve tarihli kararlarla dava konusu anılan idari işlemlerin yürütülmesinin durdurulması mahkemece kararlaştırılmış ve kararlar davalı başkanlığına tebliğ edilmiş ve ayrıca davacılar vekili olarak tarafımızdan davalı idareye dilekçe verilerek anayasanın ve sayılı i̇dari yargılama usul yasasının maddeleri hükümleri uyarınca anılan yürütmeyi durdurma kararlarının icaplarına göre gecikmeksizin işlem ve eylem tesis edilerek uygulanması istenmişken bakanlar kurulu söz konusu yürütmeyi durdurma kararını uygulamamak için dava konusu düzenlemesinin aynını ve aynı içerikle bu defa kanun tasarısı biçiminde türkiye büyük millet meclisi başkanlığına sunmuş ve bu tasarı yürütmeyi durdurma kararının uygulanması için tanınan otuz günlük sürenin i̇yuym dolduğu son gün tbmmce kabul edilip sayıyla kanunlaşmış ve daha önce görevden uzaklaştırılan türk hava kurumu derneği organlarınınesas sayısı karar sayısı görevlerini yapmak üzere başbakanlıkça atanan ve bu atama işlemlerinin yürütmesi durdurulan aynı kişiler bu görevlerinden hiç ayrılmayarak ve yeni yasal düzenleme gerekçe gösterilerek başbakanlığın tarih ve bmüs sayılı işlemiyle yeniden görevlendirilmiştir sayılı kanunla getirilen bu düzenleme yukarıda açıkladığımız yapılış sürecine bakıldığında her şeyden önce bir amaç saptırması yönünden anayasaya aykırı olmakla karşı karşıyadır aym çünkü anayasanın son hükmü yasama ve yürütme organları ile idare mahkeme kararlarına uymak zorundadır bu organlar idare mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez kuralını içermektedir oysa bakanlar kurulu ve tbmm danıştay kararına uymak yerine danıştayın mevzuata aykırı bulduğu karar konusu hükümleri aynı içerikle bu kez kanunla düzenleyerek amaç saptırması yoluyla danıştay kararını etkisiz hale getirmektedir böylece sayılı kanun öncelikle yapılış amacı bakımından anayasanın son hükmüne ters düşmektedir öte yandan sayılı dernekler kanununun kamu yararına çalışan dernek sayılma başlıklı maddesinin fıkrası uyarınca bir derneğin kamu yararına çalışan derneklerden sayılması ilgili bakanlıkların görüşü alınarak i̇çişleri bakanlığının önerisi danıştay i̇dari i̇şler kurulunun kararı ve bakanlar kurulunun onayına bağlıdır bu düzenlemeye paralel olarak aynı kanunun özel durumlar başlıklı maddesinin fıkrasında türk hava kurumu bakanlar kurulunca onaylanmış tüzüğüne ve kanunların verdiği görev ve yetkilere göre teşkilatlanır ve yönetilir hükmü yer almaktadır anayasanın maddesinde herkesin önceden izin almaksızın dernek kurma hakkına sahip olduğu dernek kurma hürriyetinin kullanılmasında uygulanacak şekil şart ve usullerinin kanunda gösterileceği belirtilmiştir anayasanın bu amir hükmü gereği sayılı dernekler kanunu kabul edilmiş ve tarihinde resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe konulmuştur türk hava kurumunun da özel durumlar dışında sayılı kanunun genel hükümlerine tabi kamu yararına çalışan bir dernek olduğundan kuşku bulunmamaktadır sayılı dernekler kanunu türk hava kurumu bakımından maddedeki özel durumlarla birlikte uygulanması gereken kanundur maddedeki özel durumlar da türk hava kurumunun bakanlar kurulunca onaylanmış tüzüğüne ve kanunların verdiği görev ve yetkilere göre teşkilatlanacağı ve yönetileceği kurumun mal ve paralarının devlet malı sayılacağı bunlara karşı suç işleyenlerin devlet memuru gibi cezalandırılacağıdır bu durum karşısında türk hava kurumu tüzüğünün değiştirilmesi sayılı kanunun maddesinin numaralı bendine göre kurum genel kurulunun kararına bağlıdır kanunun maddesiyle bakanlar kurulana tanınan yetki türk hava kurumu tüzüğünün bakanlar kurulunca onaylanmasından ibarettir tüzüğü onaylama yetkisi onaylamamayı da kapsar ancak kurumun amaçlarına ve bu arada kamu yararına aykırılık nedeniyle onaylanmama halinde onaylamama nedenlerinin giderilmesi de kurum genel kuruluna aittir yukarıda belirtildiği gibi türk hava kurumu derneğinin tüzüğü bu derneğin büyük genel kurulu tarafından kabul edilerek bakanlar kurulunun tarih ve sayılı kararı ile onaylanmış ve tarih ve sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir bu tüzüğün değiştirilmesi veya tamamen yürürlükten kaldırılarak yeni bir tüzüğün yürürlüğe konulması için onama yöntemine paralel bir yöntem izlenerek usulde paralellik ilkesi özellikle yetki ve şeklide paralellik medeni yasanın dernekler yasasının maddeleriyle kurum tüzüğü uyarınca dernek yetkili organının büyük genel kurul kararı i̇lgili bakanlığın görüşünün alınması i̇çişleri bakanlığının önerisi danıştay i̇dari i̇şler kurulunun kararı ve bakanlar kurulunun onama kararı vermesi süreçlerinin izlenmesi zorunludurdy md esas sayısı karar sayısı sayılı yasayla yıllarca önce usulüne uygun olarak yürürlüğe konulmuş birel işlem durumundaki türk hava kurumu tüzüğünün bakanlar kurulunca veya oluşturduğu bir kurul aracılığıyla yürürlükten kaldırılması dernek kurma ve üyelik haklarında eşitlikle çoğulcu özgürlükçü çağdaş toplum düzeniyle bağdaşmaz kısıtlamalar getirilmesi hukukun temel kurallarından olan idari istikrar kazanılmış hak ve hukuk güvenliği ilkelerine aykırı olacaktır gerçekten anayasanın maddesinde yer alan hukuk devletinin bir gereği olan hak ve özgürlüklerin ve toplumun huzur ve refahının güvenlik altına alınması ancak hukuki durumlarda kararlılık sağlamakla olabilir öte yandan kararlılık da hukuk devleti ilkesinin gereklerinden biri olarak kazanılmış hak kavramının benimsenmesiyle gerçekleşebilir anayasa mahkemesi k rg anayasanın maddesinde türkiye cumhuriyetinin bir hukuk devleti olduğu açıkça belirtilmiştir hukuk devleti olmak idare edilenlere hukuk güveni sağlayan bir düzen kurmaktır böyle bir düzen kurulması yasama ve yargı yetkileri ile yürütme alanına giren bütün faaliyetlerin hukuk kuralları içinde kalması temel hak ve özgürlüklerin değiştirilmesi ve aykırı davranılması kolay olmayan metinler içinde anayasa ilkesi haline sokulmasıyla gerçekleşebilir anayasa mahkemesi k rg anayasa koyucu hukuk devletinin bir gereği olarak kamu yararıyla kişi haklarını bağdaştırmaya çalışmış hukuka uygun olarak kazanılmış hakları korumayı öngörmüştür demokratik hukuk devletinde hangi amaçla olursa olsun sınırlamalar belli bir özgürlüğün kullanılmasını bütünüyle kaldıracak düzeyde olamaz ve amaçla sınırlama arasında adil bir orantı mutlaka bulunur bir sınırlama ölçütü olan kamu yararı kavramı her ne kadar soyut bir kavram ise de hakkına getirilecek sınırlama cezalandırma sonucu doğuruyor ve devlete olan güveni sarsıyorsa sınırlamanın kamu yararına olduğundan söz edilemez danıştay d k danıştay dergisi sonuçta hukuk devleti olmanın da kendine özgü kuralları vardır bu kuralların başında icra organlarının yargı organlarının ve yasamanın anayasada ifadesini bulan ilke ve kurallara uygun olarak faaliyette bulunmaları gelir anayasaya uygun olarak yürürlüğe konulmuş bulunan kanunları tarafsız ve adil bir anlayış içinde uygulamak gücünü anayasadan alan yargı organlarının kararlarım tam ve eksiksiz yerine getirmek yanında hem anayasa kurallarını ve hem de yargı kararlarında yer alan ilke ve esasları göz önünde bulundurmak suretiyle hükümet etmek ve yasama faaliyetini yürütmek icra organları ile yasamanın görev ve sorumluluğundadır anayasa mahkemesi k rg böylece yinelemek gerekirse sayılı kanunla ve maddeleriyle getirilen düzenleme anayasanın maddesiyle ve bu maddeyle getirilen hukuk devleti niteliğinde yer alan hukuk güvenliği ve kazanılmış hak ilkeleriyle ve yine devletin temel amaç ve görevleri başlıklı anayasanın maddesiyle bağdaşmayacaktır anayasanın maddesinin fıkrasına ve dym l göre dernekler kanununun öngördüğü hallerde hakim kararıyla kapatılabilir veya faaliyetten alıkonulabilir ancak milli güvenliğin kamu düzeninin suç işlemesini veya suçun devamını önlemenin yahut yakalanmanın gerektirdiği hallerde gecikmede sakınca varsa kanunla bir merci derneği faaliyetten men ile yetkilendirebilir bu merciin kararı yirmi dört saat içersinde görevli hakimin onayına sunulur hakim kararını kırk sekiz saat içersinde açıklar aksi halde bu idari karar kendiliğinden yürürlükten kalkar bu biçimde faaliyetten alıkonulan derneğin maddi ve hukuki varlığının korunabilmesi için mahalli sulh mahkemesince derneğe bir kayyım tayin edilerek derneğin hak ve mali varlığının korunması sağlanır dym yine yukarıda açıklandığı gibi herhangi bir biçimde bir derneğin organları eksik olur ve başka yolla yönetimi sağlanmamış bulunursa medeni yasanın maddesinin bendi hükmü uyarınca sulh mahkemesince derneğe kayyım idare kayyımı atanıresas sayısı karar sayısı böylece bellidir ki anayasa ile teminat altına alınan kişisel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasının yasaların bu konuda getirecekleri açık hükümlerle idareyi yetkili kılmasına bağlı olduğu hukuk devleti kavramının ve kanunilik ilkesinin tabii bir sonucudur bu kuralın icabı olarak idari makamlar yasaların kendilerini yetkili kılmadığı konularda kişiler yönünden bunların haklarını sınırlayıcı işlemler tesis edemeyecekleri gibi yasalarda açıkça yer almayan bir mükellefiyetle de onları ilzam edemezler öte yandan idari makamlar yasalarla verilen yetkiye dayanarak kişilerin hak ve özgürlüklerini muvakkaten dahi olsa kısıtlayabilecek nitelikte işlem tesis ederlerken yine yasalarla saptanan usul ve esaslar dairesinde hareket etmek zorunluluğundadırlar danıştay k danıştay dergisi s kanunla i̇çişleri bakanlığına veya bakanlar kuruluna dernek kurulmasına izin verme veya kuruluşu onama gibi yetkiler tanıyan bir hükme yer verilmemiştir böyle bir yetinin verilmesi de yukarıdaki sözü edilen anayasa hükmü karşısında esasen mümkün değildir devlet idaresinde yer alan hiçbir organ kaynağını yasalarda bulmayan bir yetkiyi kullanamaz bu hukuk devleti ilkesinin tabii bir gereğidir danıştay k danıştay dergisi s keza anayasanın maddesi türk milleti egemenliğini anayasanın koyduğu esaslara göre yetkili organlar eliyle kullanır hiçbir kimse veya organ anayasada olmayan bir devlet yetkisi kullanamaz kuralını içermektedir sayılı kanunun anayasanın hükmü ile yargı organlarına tanıdığı derneklerin hukuki varlığını sona erdirme yetkisini bakanlar kuruluna ve thk türk hava kurumu derneği için bu kanunla tbmmne tanımakla anayasanın maddesiyle de bağdaşmayan bir düzenleme getirmiştir dolayısıyla sayılı kanunun getirdiği sözünü ettiğimiz bu düzenlemeler aynı zamanda anayasanın maddesinde ve cumhuriyetin nitelikleri arasında sayılan hukuk devleti ve başlangıcın paragrafındaki kuvvetler ayrılığı ilkeleri ile de bağdaşmamaktadır hukukumuzda şirketler dışındaki sendika dernek gibi özel hukuk tüzel kişiliklerinin oluşumu izin koşuluna bağlanmamıştır dernek ve sendikalar anayasa dernekler yasası sendikalar yasası ile yapılan düzenlemeye göre ve medeni kanunda yer alan genel düzenleme gereği kuruluş belgelerinin ilgili merciye verilmesi ile tüzel kişilik kazanmaktadır anayasal ve ilgili yasal düzenlemelerde genel olarak idarenin anılan tüzel kişilikleri kuruluş ve faaliyetlerine müdahale etmemesi esası benimsenmiştir dolayısıyla anılan tüzel kişiliklerin kuruluş ve faaliyetlerine idarenin genel kolluk yetkisini kullanmak suretiyle müdahalesi mümkün değildir söz konusu özel hukuk tüzel kişilerinin faaliyetlerinin durdurulmasına kapatılmalarına ancak yetkili adliye mahkemesince karar verilebilir danıştay k danıştay dergisi bilindiği gibi anayasamız vatandaşların dernek kurmak hakkına temel haklar arasında yer vermiştir anayasamızın dernek kurma hürriyeti başlığını taşıyan maddesine göre herkes önceden izin almaksızın dernek kurma hakkına sahiptir ayrıca taraf bulunduğumuz uluslararası antlaşmalardan i̇nsan hakları evrensel beyannamesinin maddesi herkese barışçı toplanma hakkı tanınır maddesi herkes başkalarıyla birlikte dernek kurma hak ve özgürlüğüne sahiptir demek suretiyle bu hakkın bütün insanlara tanınması gerektiğini öngörmüştür anayasanın ve maddelerinde özgürlüklere ya da bunların kullanılmasına ilişkin genel sınırlamalar kurala bağlanmaktadır bu kuralların incelenmesi herkes için özgürlüğün asıl olduğunu bunların sınırlandırılmasını ise gerçekleşmesi güç koşullaraesas sayısı karar sayısı bağlandığını açıkça ortaya koymaktadır özgürlükler herkesin hatta kişinin kendisine karşı bile korunmuş yasa koyucudan gelebilecek tecavüzlere karşı anayasa mahkemesi güvencesine bağlanmıştır anayasa mahkemesi k rg öte yandan temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmasını düzenleyen anayasanın maddesi fıkrasında bu maddenin fıkrasındaki toplumsal yararları sağlamak amacıyla bir temel hak ve özgürlüğe getirilen sınırlamanın demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamayacağı ve öngördükleri amaç dışında kullanılamayacağı anayasa yargısında bilinen adıyla ölçüsüz olamayacağı amir hükmünü içermektedir oysa sayılı kanunla bakanlar kuruluna verilen derneklerin hukuki varlığını sona erdirme niteliğindeki bu yetkiler dernek hakkını tümüyle ortadan kaldırır içeriği ile ölçülü olmadığı gibi demokratik toplum düzeninin gerekleriyle de bağdaşmamaktadır özellikle kişi dokunulmazlığı ve herkesin maddi ve manevi varlığını geliştirme hakkının aym ve düşünce açıklama özgürlüğünün aym doğal uzantısını oluşturan dernek kurma hakkı kurulan derneğin özgür ve özerk bir hukuksal alanda bulunmasını gerektirecektir bu nedenledir ki anayasanın maddesinde temel hak ve hürriyetlerle ilgili genel ve özel sınırlamaların demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamayacağı ve öngördükleri amaç dışında kullanılamayacağı belirtilmiştir bu kurallar karşısında ve anayasanın üstünlüğü ilkesi ışığında itirazımıza konu sayılı kanunda ve hükümlerinde olduğu gibi dernek kurma özgürlüğünü ortadan kaldırıcı ve özünü yok edici işlemler ve bu özgürlüğün kullanılmasını kökten engelleyici düzenlemeler anayasayla bağdaşır sayılamayacaktır aym mym bym öte yandan bireylerin dernek kurma özgürlüğü hukukumuzda derneğin kendi iç düzenini üyelik hak ve yükümlerini ve etkinlik alanını belirleme serbestliği dernek özerkliği ile tamamlanır ve örgütlenme özgürlüğü örgütlerin özgürlüğü ile bütünleşir sonuçta bir tüzel kişilik olan dernekler ve şirketler için kendi tüzüğü veya sözleşmesine göre ve yine kendi organlarınca yönetilmek hukuk devleti niteliğinin hukuk güvenliği düşüncesinin ve kazanılmış hak ilkesinin doğal gereğidir bu nitelik düşünce ve ilkeler yargı ve bilim çevrelerince içtihat edildiği ve bu yönde ayrıca incelendiği gibi değil idari işlemlerle yasalarla bile bozulamaz değiştirilemez yargıtay hd k ykd s yargıtay hd k yasa s yargıtay hd k i̇ki̇d s çünkü tüzük derneğin anayasasıdır çünkü derneğin amacı örgütü üyeleri ile olan ilişkileri yönetim merkezi ve gelir kaynakları gibi önemli ve temel hususların hepsi daha dernek kurulurken tüzükle belirlenmiş olur bu hükümler genel mahiyette olan birtakım kurallardır zira medeni kanunun derneklerle ilgili konu ve sorunların düzenlenmesini derneklerin kendilerine bırakmıştır onlara emredici hükümlere aykırı düşmemek şartıyla bunları diledikleri şekilde düzenleme yetkisini tanımıştır my kurucuların dernek kurma iradesi derneğin tüzüğünde açığa vurulur tüzük derneğin örgütünü ve iç yaşayışını düzenleyen hükümleri içeren çok taraflı bir hukuki işlemdir tüzük önce dernek kurucu üyelerinin iradelerine daha sonra yapılacak değişikliklerde dernek genel kurulunun kararına dayanan dernek için bir objektif hukuk normu niteliğinde olan ve dernek hayatı ve üyeleri için bağlayıcı hukuk kuralları içererek dernek kurucularının veya genel kurul kararlarına katılan üyelerin kişiliklerinden bağımsız özellikli bir dernek iç yasasıdır yazılı bir hukuk kaynağıdır dym tüm bu yönleriyle tüzük dernek kurma hakkının kullanılmasını sağlayan dernek kurma iradesini açıklayan ve bu hakkı ve iradeyi somutlayan bir olanaktır myml dym derneğin kurulmasından sonra ise dernek tüzüğünde yeresas sayısı karar sayısı alan hususlardan kendi iradesi ile değişiklik yapmak hakkına sahiptir bu irade bir karar biçiminde gerçekleşir ve derneğin böyle bir kararının verme yetkisi en üst karar organı olan dernek genel kurulunundur mym dym böylece idarece oluşturulmuş bir kurulun türk hava kurumu derneği organlarının görevlerini üstlenerek dernek genel kurulu sıfatıyla hazırladığı dernek tüzüğünün yürürlüğe konulması işleminin dayanağı sayılan mart tarih ve sayılı dernekler kanununda değişiklik yapılması hakkında kanun ve bu kanununun maddesinin fıkrasındaki ve bentleri hükümleri maddesiyle konulan geçici maddesi hükümleri sırasıyla anayasanın başlangıç ve paragrafları hükümlerine aym ve ayrıca ve son maddeleri hükümlerine ve tüm özel hukuk sistemine açıkça aykırıdır kanun genel soyut ve kişisel olmayan kurallar içermelidir uygulayıcı bireysel idari işlemler ve önlemler kanunla yapılamaz kanun ancak bu konuda yapılacak işlemlerle ilgili kuralları koymakla yetinip uygulamayı yetkili idari makamlara bırakmak zorundadır i̇darenin düzenleyici işlemleri yasaların uygulanması ve bunların verdiği ödevlerin yerine getirilmesine ilişkin tüzükler ve yönetmeliklerdir aym i̇darenin bir özel hukuk tüzelkişiliğinin tüzüğünü veya yönetmeliği hazırlaması gerçek kişiler olan insanların özel yaşam alanları tanzim etmekle eşdeğerdir ve böyle bir yaklaşım anayasanın özellikle ve maddeleri hükümleriyle güvenceye alınan kişi dokunulmazlığı başta olmak üzere temel hak ve özgürlükleri kurucu tüm anayasal koruyucu haklar sistemine aykırıdır gerekçesinde türk hava kurumu yöneticileri hakkında açılan davalar ve yolsuzluk iddialarının bu kanun tasarısını gerektirdiği ifade edilmiş ve ek geçici maddeyle yasanın yürürlüğe girmesiyle bu yöneticilerin görevlerinin sona ereceği belirtilmiştir türk hava kurumu yöneticileri hakkında bu görevler sebebiyle aleyhlerine halen verilmiş bir mahkeme kararı veya açılmış bir dava yoktur bu haliyle gerekçe anayasaca güvenceye bağlanan kişi hürriyeti ve güvenliğine ve suçluluğu mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimse suçlu sayılmaz yönündeki en temel anayasal ilkeye aykırıdır ayml ayrıca yine gerekçede denetim ihtiyacının bu dernekler için böyle bir yasal düzenlemeyi gerektirdiği ifade edilmektedir oysa dernekler özel hukuk tüzelkişileri olarak iç ve dış denetime en çok açık tutulmuş ve bu konuda gerek üyelerine ve gerekse yürütme ve yargı mercilerine yasalarla çok geniş denetim olanakları tanınmış kuruluşlardır ancak bu düzenlemeyle idare yine yukarıda değerlendirdiği gibi denetlemek değil yargıç güvencesini aşarak düşünce ve dernek özgürlüğünde bir alana doğrudan müdahale emsali yaratma ve giderek bu alanları idari işlemlerle düzenlemek istemektedir i̇dare sayılı dernekler kanununun ve maddeleriyle öngörülen ve izinle bir derneğe üye olan devlet memurlarının milli savunma bakanlığının tarih ve sayılı resmi gazetede yayımlanan tebliğinde doğrulandığı ve duyurulduğu gibi bu derneklerin yönetim ve denetim kurullarında görev alamayacağına ilişkin amir hükme rağmen böyle bir devlet memuru olan bir silahlı kuvvetler mensubu kişinin başkanlığında dava konusu dernek organlarının görevini yapacak bir kurul oluşturmuştur görülüyor ki idare somut olay ve işlem bağlamında da hukuk kurallarına özenle yaklaşmama amacında ve tavrında ısrar etmektedir üstelik dava konusu genel kurul adlı toplantı da aynı tavır yinelenmiş anılan yasal nedenlerle dernek yöneticisi olamayacak silahlı kuvvetler mensubu kişiler davalı derneğin genel başkanlığında ve organ üyeliklerine aday olmuşlar ve seçilerek sayılı dernekler kanununun ve maddeleriyle öngörülen ve izinle bir derneğe üye olan devlet memurlarının bu derneklerin yönetim ve denetim kurullarında görev alamayacağına ilişkin amir hükümlerine aykırı kararlar alınmıştır biçiminde açıklamalarından sonra esas sayısı karar sayısı mart tarih ve sayılı dernekler kanununda değişiklik yapılması hakkında kanun ve bu kanunun maddesinin fıkrasındaki ve bentleri hükümleri ile maddesiyle konulan geçici maddesi hükümleri sırasıyla anayasanın başlangıç ve paragrafları hükümlerine aym ve ayrıca ve son maddeleri hükümlerine açıkça aykırı olup uygulanmaları durumunda sonradan giderilmesi güç ve olanaksız zararlara yol açacaklarından bu yoldaki itirazımızın kabulüyle denetimleri ve iptalleri için yürürlüğün durdurulması istemli olarak anayasanın maddesi uyarınca konunun anayasa mahkemesine intikal ettirilmesine tarih ve sayılı yasanın geçici maddesi hükmüyle görevleri sona erdirilen davalı türk hava kurumu derneğinin organlarının görevlerini yerine getirmek üzere başbakanlığın tarih ve bmüs sayılı işlemiyle oluşturulan kurulun davalı derneğin organı olan genel kurulu sıfatıyla dernekler yasası hazırlayarak tarih ve mükerrer sayılı resmi gazetede yayımlanan türk hava kurumu derneği tüzüğünün tamamının bu tüzükün anayasanın medeni yasanın dernekler yasasının ve maddelerine aykırılığı yukarıda özellikle belirtilen madde ve hükümlerinin yine özellikle medeni yasanın maddesi ve ilgili yasa hükümleri uyarınca geçersizliklerinin tesbitine ve iptaline davalı türk hava kurumu derneğinin büyük genel kurulu adı altında mayıs tarihinde ankarada yapılan toplantının ve bu toplantının çağrısı dahil toplantıda alınan tüm karar ve işlemlerin hukuka aykırılıklarının ve geçersizliklerinin tesbitine ve iptaline ve öncelikle bu karar ve işlemler ileride giderilmesi güç zararlar doğuracağından hyuym gereğince uygulanmalarının ihtiyati tedbir yoluyla durdurulmasına yargılama giderleriyle avukatlık ücretinin de davalı idareye yükletilmesine karar verilmesini istemiştir davalı dernek cevabında ulu öder atatürkün yol göstericiliğinde türk gençliğine fevkalade teknik bir konu olan havacılığın sivil ve askeri alanlardaki büyük önemini anlatmak havacılığı tanıtmak sevdirmek vatan savunmasında amatör havacılığın katkısını artırmak ana amacıyla şubat tarihinde kurulan türk hava kurumu thk milletimizin maddi ve manevi desteğinde yaşamaktadır ağustos tarihinde bakanlar kurulu kararıyla kamu yararına çalışan dernekler arasına alınmıştır aynı zamanda dernekler arasında sadece kızılay gibi mal varlığı devlet malıdır yılından beri ana amacını yerine getirmek için diğer derneklerden farklı olarak gelirini kanunlarda sağlanan haklarla sağlamaktadır bu nedenle denetimin yönetimin de diğer derneklerden farklı olması mecburiyeti vardır diğer derneklerde vuku bulan aksaklıklar milletimizi maddi ve manevi açıdan yaralamayabilir ancak thk için bunu söyleyebilmek mümkün görülmemektedir diğer önemli bir konu ise fevkalade teknik bir konu olan havacılığın yönetiminin ehil ellerde olması mecburiyetidir thk kuruluşundan yılına kadar günün şartlarına uygun olarak devamlı surette havacılıkta ehil olan yöneticiler tarafından yönetilmiştir anılan yöneticiler genelde hem havacılıkla ilgili yüksek okulu hem de ilave olarak pervanelijet uçuş okullarını bitirmiş ve thknu yönetmeden önce en azından thk büyüklüğünde bir uçuş birliğinin veya kurumunu yönetmişlerdir yılından itibaren ihtisasa önem verilmeden yönetilen thk müdahale edilinceye kadar kızılay çocuk esirgeme kurumu sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakfı diyanet vakfı gibi hayır kurumlarına trilyon ana para ve trilyonlarca faizi olmak üzere borçlanmıştır ayrıca henüz hesaplama çalışmaları devamesas sayısı karar sayısı eden ve tahminen trilyon olduğu değerlendirilen yılı kurban derisi borcu mevcuttur anılan borçlanmanın büyük bölümünün ihtisasa hürmetleri eksiklikten kaynaklandığı değerlendirilmektedir bu konularda ankara cumhuriyet başsavcılığınca açılan soruşturma devam ettiği için hukukun üstünlüğü esas alınarak soruşturmanın sonuçlanması beklenmektedir ancak bu arada kurum güvence kaybettikçe diğer hayır kurumlarına borçları arttıkça halkımızın yardımları da azalmış kurum gelir kaybına da uğramıştır amaçlarını yerine getirmek için gelirleri özel konularda devlet güvencesi altında türk milletinin fedakarlık ve hayırlarıyla temin edilerek mal varlığı devlet malı sayılan bütün il ve ilçelerde yurt sathına yayılmış şube başkanlığı uçak helikopter ve havacılıkla ilgili diğer müştemilatıyla birlikte üç meydanı işleten thknun gelirlerinin kanunlarla hayırsever milletimizden temin edilmesi mal varlığının devlet malı olması nedeniyle diğer derneklerden farklılık arz etmekte amaçlarını yerine getirmek için özel kanunlarla yönetilmesine ihtiyaç duyulmaktadır böyle bir kanun bulunmaması nedeniyle kurumun müflis duruma düştüğünü değerlendiren bakanlar kurulu faaliyete geçerek duruma müdahale mecburiyetinde kalmaktadır hele kurumun kurtarılması için yapılan müdahalenin anayasaya aykırı bulunması ve yürütmeyi durdurma isteği ise hiç kabul edilemeyecek bir iddiadır tersine kurumun kurtarılması için çaba gösterilmemesi millet önünde bütün ilgilileri fevkalade suçlu duruma getirir tüzük iptali istemi ile açılacak davaların çözüm yerinin hukuk mahkemeleri olmadığı tartışmasızdır ayrıca iptali istenen tüzük bakanlar kurulunun nisan günlü kararı ile yürürlüğe konulduğu için tüzük iptali davasında türk hava kurumu genel başkanlığının hasım olarak gösterilmesi de hatalıdır dava dilekçesindeki türk hava kurumu tüzüğünün iptali isteminin görev yönünden ve husumetin yönetilmesindeki hata nedeniyle reddi gerekecektir mayıs tarihinde yapılan büyük genel kurulun iptali istemi ile açılan davada sayılı dernekler kanunun sayılı kanunla değişik maddesinin fıkrası ve bentleri ile geçici maddesinin anayasanın ve maddelerine aykırı olduğu bu yüzden iptali için anayasa mahkemesine başvurulması gerekeceği iddia edildiğinden öncelikle bu iddianın tartışılıp irdelenmesi zorunlu görülmektedir anayasanın maddesine göre açılmış bir davada taraflar uyuşmazlığın çözümünde uygulanacak bir kanun hükmünün anayasaya aykırı olduğunu ileri sürebilmektedirler ancak bu iddianın mahkemece anayasa mahkemesine götürülebilmesi için mahkemenin davaya bakmaya görevli olması anayasaya aykırılığı öne sürülen hukuk kuralının davada uygulanacak olması anayasaya aykırılık iddiasının mahkemece de ciddi olduğu kanısına varılması koşullarının bir arada bulunması gereklidiresas sayısı karar sayısı yukarıda kısaca değinildiği gibi genel kurulun iptali istemi ile açılan davaya bakmaya sayın mahkeme görevli değildir dava dilekçesinde anayasaya aykırı olduğu öne sürülen sayılı kanunun maddesinin değişik fıkrası ve bentlerinde bakanlar kuruluna türk hava kurumunun organlarının görevlerine son verme bunların görevlerini yerine getirmek üzere geçici kurullar oluşturma ve tüzüklerini değiştirme yetkilerinin tanındığı görülmektedir bu bentlerde türk hava kurumunun genel kurullarının toplanmasını ve genel kurullarda alınacak kararları düzenleyen bir kural yoktur değişik bir anlatımla türk hava kurumunun dava konusu yapılan genel kurulu anayasaya aykırılığı öne sürülen kurallara göre toplanmamıştır genel kurula çağrıdan başlayarak toplantı ve karar yeter sayısının belirlenmesine çeşitli kararların alınmasına ve seçimlerin yapılmasına kadar bütün işlemler dernekler kanununun genel kurul çalışmalarını düzenleyen hükümlerine ve dernek tüzüğüne göre yürütülmüştür keza geçici madde geçici kurul oluşturmayla ve yeni tüzüğün hazırlanması ile ilgili maddedir bu maddenin de genel kurulun toplanması ile ilgisi yoktur dava genel kurulun ve genel kurulda alınan kararların iptali istemi ile açıldığı için anayasaya aykırılığı öne sürülen kurallar uyuşmazlığın çözümünde uygulanan hukuk normları değildir sözü edilen maddelerin anayasaya aykırı olduğu iddiası da ciddi değildir kanunda yapılan değişiklik türk hava kurumu ile türkiye kızılay derneğinin yıpranmasına neden olan eleştirileri önlemek ve yeniden yapılandırarak halkına daha iyi hizmet vermesini sağlamak amacıyla yapılmıştır kanun koyucu bu iki derneğin çalışmasını başından beri diğer derneklerden ayrı bir statüde değerlendirmiştir her iki derneğe kanunla verilmiş görevler bulunmaktadır ayrıca bu iki derneğin mal ve paraları devlet malı sayılmaktadır bunlara karşı suç işleyenler de devlet memuru gibi cezalandırılmaktadır burada devlet kendi malına sahip çıkmıştır demiş ve davanın reddini istemiştir dava mahkemece ret edilmiş davacılar temyiz itirazlarında işlemin dayanağı olan sayılı kanunun anayasaya aykırılık iddialarının tekrarı ile anayasa mahkemesine başvurulması isteğini yenilemişlerdir sayılı kanunun maddesi bir davaya bakmakta olan mahkeme taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varmışsa tarafların bu konudaki iddia ve savunmalarını ve kendisini bu konuya götüren görüşünü açıklayan kararı dosya muhtevasından mahkemece bu konu ile ilgili görülen belgelerin tasdikli örnekleri ile birlikte anayasa mahkemesi başkanlığına gönderir mahkemenin anayasaya aykırılık iddiasını ciddi görmemesi halinde bu iddia temyiz merciince esas hükümle birlikte karara bağlanır hükmünü taşımaktadır şu halde davacıların temyiz itirazlarında ileri sürdükleri anayasaya aykırılık iddiasının öncelikle karara bağlanmasında zorunluluk vardıresas sayısı karar sayısı anayasaya aykırılık iddiasının ciddi kabulü ve işin anayasa mahkemesine götürülebilmesinin ilk koşulu söz konusu hükmün davada uygulanacak kanun hükmü olmasıdır böyle olunca davacının isteminin içeriği önem kazanmaktadır davacı yukarıda açıklandığı üzere sayılı kanunla sayılı kanuna eklenen geçici madde ile kurulmuş olan kurul tarafından oluşturulan dernek tüzüğünün hükümsüz olduğunun tesbitini söz konusu tüzüğe dayanarak oluşturulan genel kurul toplantısının ve kararlarının iptali istenmiştir söz konusu tüzüğün oluşumunda bakanlar kurulunun onayı bulunduğu idari işlemle tüzüğün tamamlandığı tüzüğün geçersizliğinin tesbitine adli yargılama yerinde karar verilemeyeceği savunulmuştur her ne kadar tüzüğün onaylanmasına dair bakanlar kurulu kararı idari nitelikte olup bu kararın iptali için danıştay dairesinde ve esas sayılı davalar açılmış ise de dairemizce incelenen bu davanın konusu işlem olmayıp işlemin öncüsü olan tüzüktür herkes önceden izin almaksızın dernek kurma hakkına sahiptir aymd dernekler ancak gerçek kişiler tarafından kurulabilir sayılı ml derneklerin tüzükleri kurucu üyeler tarafından hazırlanır sayılı m kuruluş bildirimi ve ekleri mahallin en büyük mülki amirliğine verilmekle dernek tüzel kişilik kazanır sayılı km dernek tüzüğünün değiştirilmesi dernek genel kurulunun görev ve yetkileri arasındadır sayılı km i̇stisnai bir kural gereği sayılı km davalı kurumun tüzüğü bakanlar kurulunun onayı ile yürürlüğe girer şu halde davalı kurumun tüzüğünün geçerli bir şekilde oluşup oluşmadığı sayılı kanun bu arada sayılı kanunla değiştirilen madde ile aynı kanunla eklenen geçici madde çerçevesinde tartışılacaktır esasen davalı kurumun dernekler kanuna tabi bir tüzel kişi olduğu yönünde bir uyuşmazlık da yoktur sayılı kanunun ve sayılı türk kanunu medenisinin maddeleri dikkate alındığında da