esas sayısı karar sayısı i̇ptal ve yürürlüğün durdurulmasi i̇stemi̇ni̇n gerekçesi̇ dava dilekçesinin gerekçe bölümü şöyledir ii i̇ptali̇ i̇stenen maddeleri̇n anayasaya aykirilik gerekçeleri̇ i̇ptali istenen maddelerin anayasaya aykırılık gerekçelerine yer verilmeden önce parlamentonun ortaya çıkışı hukuk sistemleri ve diğer ülkelerdeki sayıştaylar ile tc sayıştayının anayasal konumu ve işlevleri hakkında genel açıklamalara yer verilmesi uygun olacaktır parlamento ve bütçe hakkı parlamentolar savurgan ve keyfi harcamalarda bulunan yürütme makamlarına karşı vergi mükelleflerinin temsilcileri olarak doğmuş ve bu işlevlerini kabul ettirerek var olabilmişlerdir günümüzün temsili demokrasilerinin temelinde halkın temsilcilerinin kamu gelir ve giderlerinin saptanmasında söz ve karar sahibi olabilmek için yürütme makamlarına karşı sürdürdükleri mücadele yatmaktadır klasik örneği yılında i̇ngiltere kralı yurtsuz jonh ile papa iii innocent ve baronlar arasında imzalanan büyük özgürlükler sözleşmesi magna carta libertatumdir i̇ktidar odağı egemenler arasında imzalanan sözleşmenin temel özelliği kralın sorgulanamaz kabul edilen yetkilerinin sınırlandırılması ve vergi toplama yetkisinin ise kilise ile baronların ortak kararına bağlanmasıdır bu kararı alacak olan heyet parlamentonun ilk nüvesidir i̇lk nüvenin uç vererek parlamentonun ortaya çıkmasıyla birlikte i̇ngilterede yılında petition of rights ile dolaysız vergilerin yılında bill of rights ile bütün vergi harç ve resimlerin ihdası parlamentonun kabulü şartına bağlanmış yılında ise kamu gelirlerinin harcanması parlamentonun kontrolüne tabi kılınmıştır halkın siyasal bir aktör olarak sürece dahil olması fransız ulusal meclisinin ağustos tarihinde açıkladığı i̇nsan ve yurttaş hakları bildirgesi declaration des droits de ihomme et du citoyen ile gerçekleşmiştir söz konusu bildirgenin üncü ve üncü maddelerinde tüm yurttaşların bizzat ya da temsilcileri aracılığıyla yurttaşların tamamından olanakları ölçüsünde eşit olarak alınacak vergilerin cinsini miktarını matrahını tahakkuk biçim ve tahsil sürelerini belirlemeğe vergi gelirlerinin kullanılmasını gözlemeğe hakları olduğu belirtildikten sonra inci maddesinde aynen toplumun tüm kamu görevlilerinden görevleriyle ilgili olarak hesap sorma hakkı vardır denilmiştir bildirgenin ülkemiz gündemi açısından bir başka önemli özelliği ise bildirgenin ncı maddesinde hakların güven altına alınmadığı kuvvetler ayrılığının yapılmadığı bir toplumda anayasahukuk yoktur denilmiş olmasında yatmaktadır sayıştaylar ise parlamentoların ortaya çıkarak bütçe hakkının parlamentolara geçmesiyle birlikte yürütmeye bütçe kanunlarıyla tahsis edilen kaynakların parlamento adına denetlenmesi ihtiyacından doğmuş uzman kuruluşlardır hukuk sistemleri ve devlet örgütlenmesiesas sayısı karar sayısı dünya uygulamasına bakıldığında dünyada kıta avrupası ve anglo sakson olmak üzere iki farklı hukuk sistemi buna dayalı olarak da iki farklı devlet örgütlenmesi ve iki farklı sayıştay tipi bulunmaktadır sanayi devrimi i̇ngilterede başlamıştır sanayileşme sürecine sonradan katılan özellikle almanya fransa ve i̇talya gibi ülkeler i̇ngiliz sanayi mamullerinin rekabeti karşısında korumacı politikalara yönelmek zorunda kalmışlar ve endüstriyel dönüşümün gerçekleştirilerek i̇ngiliz sanayi mamulleriyle rekabet edebilir bir ekonominin kurulması görevini devlete vermişlerdir devlete verilen bu görev özel hukuk kamu hukuku ayrımına dayanan roma hukuku geleneği ile birleşerek kıta avrupası hukuk sistemini ortaya çıkarmıştır buna göre yurttaşlar arasındaki eşitler arası uyuşmazlıklarda özel hukuk yurttaşların kamuyla ve kamu kuruluşlarının birbirleriyle olan kamunun ve dolayısıyla kamu yararının üstün olduğu uyuşmazlıklarda ise kamu hukuku kurallarının uygulanması öngörülmüştür özel hukuk kamu hukuku ayrımından adli yargı idari yargı ayrımı doğmuş ve adli yargının meslekten yargıçlar tarafından idari yargının ise üst düzey idari görevler yürüten veya bu görevlerden gelen kamu hizmeti bilgi ve deneyimine sahip yüksek memurlar tarafından yürütülmesi esası benimsenmiştir devlete teknolojik dönüşümün gerçekleştirilerek kalkınmanın sağlanması görevinin verilmesi ve hukukun yazılı metinlerden oluşması erken dönemde kameralizm olarak prusyada sonrasında ise fransada kamu hukuku çizgisinde ilerleyen ve siyaset bilimi ile kesişen yönetim bilimi kürsülerinin doğmasına yol açmıştır üniversitelerin bu kürsülerinde kamu hizmetlerinin kapsam ve nitelikleri ile verimli ve etkin yürütülmesini sağlayacak teşkilatlanma modelleri hizmet üretme süreçleri ve personel istihdam sistemleri konularında bilimsel çalışmalar yapılmıştır bu çalışmalar bir yandan siyasal karar organlarına yasama ve yürütme hukuk oluşturma sürecinde kaynaklık ederken diğer yandan idari yargının doktriner esasta gelişmesini sağlamıştır kamu hizmetlerinin kapsam ve niteliği yanında verimli yürütülmesinin esas ve usulleri siyasal karar organları tarafından kanun tüzük ve yönetmeliklerde en ince ayrıntısına kadar düzenlenerek yazılı hukuk metinleri haline getirilmiş ve kamu hizmetlerinin verimli ve kamu yararına yürütülmesine güvence oluşturmak üzere ise liyakat uzmanlık ve kariyer ilkelerine dayanan ve tarafsız çalışması güvence altına alınan personel sistemleri öngörülmüştür nitekim bu ilke i̇nsan ve yurttaş hakları bildirgesinin ncı maddesinde tüm yurttaşlar yasa önünde eşit olduklarından yeteneklerine göre her türlü kamu görevi rütbe ve mevkiine eşit olarak kabul edilirler bu konuda yurttaşlar arasında erdem ve yeteneklerinden başka bir ayırım gözetilmez biçiminde yer almıştır hukukun siyasal karar organları tarafından oluşturulması kamu örgütü kamu hizmeti ve kamu faaliyetleri ile bunların teşkilatlanma çalışma ve yürütülme süreçlerinin anayasa yasa tüzük yönetmelik ve genelgelerle en ince ayrıntısına kadar yazılı hukuk metinleri haline getirilmesi kamu hukuku özel hukuk ayrımına dayalı olarak idari yargı adli yargı ayrımına gidilmesi özel çıkara karşı kamu yararının üstün tutulması ve sayıştaylara kamunun mali hesap ve işlemleri üzerinde yargı yetkisi tanınması kıta avrupası hukuk sisteminin temel özellikleridiresas sayısı karar sayısı hukukun örf ve adetlerle mahkeme içtihatlarından oluştuğu anglo sakson hukuk sistemi ise yargı birliğine dayanır kamu hukuku özel hukuk idari yargı adli yargı ayrımı ve sayıştayların yargı yetkisi yoktur kamu yararına üstünlük tanınması söz konusu değildir mahkemelerde davacı iddiasını ispatla yükümlüdür ve hakimin gerçeği araştırma gibi bir yetki ve sorumluluğu bulunmamaktadır sayıştaylar ülkelerin tabi oldukları hukuk sistemine göre dünyada yargı tipi ve ofis tipi olmak üzere iki farklı tür sayıştay bulunmaktadır sayıştaylara yürütmenin yasamaya hesap verme sorumluluğu çevriminde ülkelerin tabi oldukları hukuk sistemine göre farklı görev ve işlevler yüklenmiştir fransa belçika i̇spanya portekiz i̇talya yunanistan gibi kıta avrupası hukuk sisteminin geçerli olduğu ülkelerin yargı tipi sayıştaylarının başlıca iki görevi vardır birincisi parlamentonun yürütmeye bütçe kanunlarıyla tahsis ettiği kamu fonlarının parlamento adına denetlenmesi ve bütçe uygulama sonuçlarının parlamentoya raporlanması ikincisi ise yürütmenin bütçe ödeneklerini teslim ettiği kamu görevlilerinin hesap ve işlemlerinin önceden belirlenmiş kurallara mali mevzuata uygunluğunun hesap yargılaması yoluyla karara bağlanmasıdır i̇ngiltere abd avustralya kanada yeni zelanda i̇sveç gibi anglo sakson hukuk sisteminin geçerli olduğu ülkelerin ofis tipi sayıştayları ise parlamentonun bütçe kanunlarıyla yürütmeye tahsis ettiği kaynakların denetimi ve denetim bulguları ile bütçe uygulama sonuçlarının parlamentoya raporlanması görevlerini yapmaktadır sayıştaylar arasında hukuk sisteminden kaynaklanan bu farklılık örgütlenme modelinden denetim metodolojisine uzanan bir dizi farklılığa yol açmıştır kıta avrupası hukuk sisteminin yargı tipi sayıştaylarında yüksek mahkemeler esas alınarak sayıştayın işleyişinden sorumlu başkan idari görevlerinde başkana yardımcı olan genel sekreter ve karar organı olarak yargısal kurullar şeklinde bir örgütlenmeye gidilirken anglo sakson hukuk sisteminin ofis tipi sayıştaylarında ise hizmet kuruluşları esas alınarak sayıştayın faaliyetlerinden sorumlu başkan ve başkanlığı altındaki denetçilerle fiilen denetim faaliyeti yürüten başkan yardımcılarından oluşan monokratik tekçi örgütlenme modeli benimsenmiştir almanya hollanda slovakya gibi ülkelerin sayıştayları ise yargı yetkisine sahip olmamakla birlikte mahkemeler gibi kurullar şeklinde teşkilatlandıklarından ara model durumundadırlar avrupa birliği sayıştayının european court of auditors adında court mahkeme sözcüğü yer almasına rağmen yargı yetkisi bulunmamakta court sözcüğü sayıştay kararlarının mahkemeler gibi kurullar tarafından alınmasına vurgu yapmaktadır kıta avrupası ülkelerinin yargı tipi sayıştayları hesap ve işlemleri yargılama yetkisine sahip olduğundan bunlarda hukuka uygunluğu saptamaya elverişli denetim yöntem ve teknikleri öne çıkarken anglo sakson ülkelerinin ofis tipi sayıştaylarında ise işletmecilik ilkelerine uygunluğu araştırmaya yönelik denetim metodolojileri önem taşımaktadır bu farklılıklarla birlikte ister yargı tipi ister ofis tipi olsun tüm sayıştayların ortak özellikleri vardır bu özelliklerin başında sayıştayların ve mensuplarının bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile denetimin nasıl yapılacağı ve sayıştayın parlamentoya sunacağı raporlaresas sayısı karar sayısı hakkında son sözü söyleme yetkisinin sayıştayların en üst ve en yetkili karar organında olması gelmektedir en üst ve en yetkili karar organı ofis tipi sayıştaylarda başkan yargı tipi sayıştaylar ile yargı yetkisi olmamakla birlikte mahkemeler gibi kurullar şeklinde teşkilatlanan sayıştaylarda ise başkan ve üyelerin tamamından oluşan genel kuruldur ofis tipi sayıştayların işletmecilik ilkelerine uygunluğu araştırmaya yönelik denetim metodolojisinin amacın gerçekleşmesinde yetersiz ve etkisiz kalması üzerine performans denetimi olarak nitelendirilen yeni bir denetim türü ve metodolojisi ortaya çıkmıştır performans denetimi çoğu ülkede kamu kesiminin ekonomi içinde ağırlığının artarak kamusal fonların özel kesimin kullanabileceği kaynaklar üzerinde baskı yaratması üzerine lerde kendiliğinden başlamış yetki veren yasal düzenlemeler fiili duruma hukuksallık kazandırmak amacıyla sonradan gelmiştir örneğin i̇ngilterede performans denetimi lerin sonlarında başlamakla birlikte yoğunlaşması yılında ulusal denetim yasası national audit act ile yetki verilmesinden sonra olmuştur performans denetiminin süreç içinde ofis tipi yargı tipi ayrımı olmaksızın tüm sayıştaylarda yaygınlaştığı gözlenmektedir denilebilir ki günümüzde ofis tipi yargı tipi sayıştay ayrımı devam etmesine rağmen sayıştaylar tarafından parlamento adına yapılan yüksek denetimin metodolojisi arasında fark kalmamıştır bu noktaya gelinmesinde iki faktör belirleyici olmuştur bunlardan birincisi sayıştayların uluslararası ve bölgesel düzeyde örgütlenmeleri ikincisi ise yılında patlak veren enron skandalının sonuçlarının mali denetim metodolojisinde yol açtığı değişikliklerdir uluslararası sayıştaylar organizasyonu international organisation of supreme audit intosai küba sayıştay başkanı dr emilis fernandez camusun girişimi üzerine yılında kübada yapılan intosai kongresine katılan sayıştay başkanı tarafından kurulmuştur intosaiye günümüz itibariyle ülke sayıştayı üyedir intosai farklı ülkelerin sayıştayları arasında ilişkileri güçlendirerek kamu kaynaklarının denetiminde fikir ve deneyim alışverişini geliştirmek amacıyla kurulmuştur bu amaç intosainın mühründe kısa ve öz olarak şöyle ifade edilmiştir experientia muta omnibus prodests karşılıklı tecrübe herkes i̇çin yararlıdır intosai üye ülke sayıştayları arasında denetim yöntem ve teknikleri konusunda birliktelik sağlanması amacıyla yılında denetim standartları komitesi kurmuştur komite tarafından hazırlanan standartlar haziran da berlinde toplanan intosai kongresinde görüşülmüştür kongrede denetim standartlarının mahkeme şeklinde kurulmuş sayıştayların özelliklerinden kaynaklanan ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde yeniden düzenlenerek eksikliklerin giderilmesi önerilmiş ve öneriler doğrultusunda hazırlanan intosai denetim standartları intosai yönetim kurulunun ekim de washington dc de yaptığı toplantıda onaylanarak yürürlüğe girmiştir yılında mısır kahirede yapılan xv intosai kongresinde ise revize edilerek bugünkü halini almıştır yaşayan canlı bir belge niteliğindeki intosai denetim standartları tüm dünya sayıştayları tarafından benimsendiği ve üye ülke sayıştayları açısından bağlayıcı nitelikteki temel uluslararası düzenleme olduğu için üye ülkelerin denetim yöntem ve tekniklerini birbirine uyumlaştıran bir işlev görmüş ve görmektediresas sayısı karar sayısı bu uyumlaştırmalar sayesinde almanya i̇talya ve i̇spanya sayıştayları avrupa savaş uçağı programını i̇sveç i̇ngiltere ve hollanda sayıştayları ise yardım programı yönetimini birlikte denetleyebilmişlerdir öte yandan ekim de patlak veren enron skandalı tasarruf sahipleri ile kreditörler için mali tabloların tam doğru ve denk olması kadar mali tabloların dayanağını oluşturan işlemlerin hukuka uygunluğunun da vazgeçilmez derecede önemli olduğunu ortaya koymuştur karar alma süreçlerinde bağımsız dış denetim raporlarını kullanan tasarruf sahibi kreditör devlet kuruluşu alıcı ve satıcı zinciri kuran holding gibi aktörlerin talepleri özel sektör dış denetiminde otorite kabul edilen merkezi amerikada bulunan uluslararası bağımsız muhasebeciler federasyonu ifac standartlarında değişikliğe gidilmesi ve mali tabloların denetimi ile sınırlı olan malifinansal denetimin işlemlerin hukuka uygunluğunu kapsayacak şekilde genişletilmesiyle sonuçlanmıştır ifac standartlarında ki bu gelişme yargı yetkisi bulunmayan ofis tipi sayıştaylara yansımış li yıllarla birlikte ofis tipi sayıştaylar da mali denetim kapsamında hukuka uygunluk denetimi yapmaya ve denetim bulgularını parlamentoya raporlamaya başlamışlardır bu bağlamda yargı tipi sayıştaylar ile ofis tipi sayıştaylar birbirine yaklaşmış ve orijinde hukuk sistemine dayalı olarak var olan farklılıklar devam etmekle birlikte denetimin nasıl yapılacağına ilişkin farklılıklar metodolojik düzeyde büyük ölçüde ortadan kalkmıştır tc sayıştayı sayıştay türkiyenin osmanlıdan cumhuriyete uzanan köklü kurumlarından biridir mayıs tarihli arz tezkeresi ile divan ali muhasebe adıyla kurulmuş ve ilk anayasamız olan tarihli kanuni esasinin inci ncı ve nci maddelerinde anayasal bir kurum olarak düzenlenmiştir anayasasına göre hazırlanan ve sayıştayın teşkilat ve görevlerinin düzenlendiği tarihli kararname ise fransız genel muhasebe kararnamesinin sayıştaya ilişkin inci faslının inci ve onu izleyen maddelerinin çevirisinden oluşmuştur teşkilat esasiye kanununun üncü ve inci anayasasının nci ve inci anayasasının ise ıncı ve üncü maddelerinde tbmm adına denetim yapmakla görevli anayasal yüksek denetim kurumu ve hesap mahkemesi olarak düzenlenen sayıştay bu özellikleriyle kıta avrupası hukuk sisteminin yargı tipi sayıştayları arasında yer almaktadır tarihli ve sayılı anayasanın tarih ve sayılı kanunun nci maddesiyle değişik ıncı maddesine göre sayıştay merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının bütün gelir ve giderleri ile mallarını türkiye büyük millet meclisi adına denetlemek sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamak kanunlarla verilen inceleme denetleme ve hükme bağlama işlerini yapmak mahallî idarelerin hesap ve işlemlerini denetlemek ve kesin hükme bağlamakesas sayısı karar sayısı görevlerini üncü maddesine göre ise bakanlar kurulunca türkiye büyük millet meclisine sunulan kesinhesap kanunu tasarısı hakkında türkiye büyük millet meclisine genel uygunluk bildirimini sunmak görevini yapmakla görevlidir sayıştay denetimine tabi kamu idarelerinin gelir gider ve mallarının türkiye büyük millet meclisi adına denetimini yılına kadar düzenlilik denetimi metodolojisiyle sınırlı bir şekilde yapmış ve denetim sonuçlarını anayasanın üncü maddesine göre genel uygunluk bildirimi ile türkiye büyük millet meclisine sunmuştur böylece söz konusu idarelerin tbmm tarafından denetimi sayıştayın düzenlilik denetimi metodolojisi kapsamında sunduğu mali denetim sonuçlarına ilişkin raporlarla sınırlı kalmıştır oysa aynı yıllarda gelişmiş gelişmekte olan ve hatta geri kalmış birçok ülke sayıştayı parlamentolarına performans denetimi raporları da sunmaktaydılar sayılı sayıştay kanununa tarihli ve sayılı kanunun inci maddesiyle eklenen ek uncu maddeyle mümkün olabilmiştir sayıştay performans denetimi yetkisini aldıktan sonra performans denetimi raporu inceleme raporu olmak üzere toplam adet rapor üreterek tbmmye sunmuştur denetimi tamamlanmış adet performans denetimi raporu da tbmmye sunulma aşamasındadır sayıştaya performans denetimi yapma yetkisinin verildiği yılından sonra dünya bankasından sağlanan kredi sayıştay denetimini geliştirme bölümüne tahsis edilmiş bu tahsisten önce de projenin hazırlık çalışmaları için db tarafından sayıştaya bin dolarlık japon hibesi sağlanmıştır keza ab müktesebatına uyum sağlamak için sayıştayın denetim kapasitesinin güçlendirilmesi başlıklı bir eşleştirme projesi hazırlanmış ve avrupa komisyonu yönlendirme komitesinin mart tarihli koşulsuz onay kararı ile proje hukuki geçerlik kazanmıştır abnin euro fon tahsis ettiği proje mart tarihinde başlamıştır i̇ngiltere ofis tipi ve i̇spanya yargı tipi sayıştayları ile yürütülecek proje kapsamında sayıştayın stratejik gelişim planının hazırlanması mali denetim ve performans denetimi rehberlerinin geliştirilmesi pilot denetimler aracılığıyla rehberlerin test edilmesi faaliyetlerinin yapılması öngörülmüş ve proje öngörülen süre içinde tamamlanmıştır öte yandan türk sayıştayı yunanistan hollanda i̇talya malta güney kıbrıs rum yönetimi ve i̇ngiltere ile birlikte eurosai çatısı altında kararlaştırılan metodoloji ve ortak kriterler temelinde gemilerin denizleri ve limanları kirletmesini önleme ve kirlilikle mücadele etme konulu performans denetimini yürütmüş ve raporunu yılında tbmm başkanlığına sunmuştur katılımcı ülke sayıştaylarının da kendi ulusal raporlarınıesas sayısı karar sayısı parlamentolarına sunmalarının ardından hollanda sayıştayı tarafından gemilerden kaynaklanan deniz kirliliği ulusal denetimlere dayanan ortak rapor yayımlanmıştır tc sayıştayı intosai yanında eurosai avrupa sayıştayları birliği ecosai ekonomik i̇şbirliği teşkilatı ülkeleri sayıştaylar birliği ve asosai asya sayıştayları birliği üyesidir ve iki dönem ecosai bir dönem de asosai başkanlığını yürütmüştür tc sayıştayı çok yönlü uluslararası ilişkilerinden dolayı yer aldığı ortak performans denetimi projelerinin yanında performans denetimi konulu uluslararası toplantılara katılmış bildiriler sunmuş deneyimlerini paylaşmış birçok ülke sayıştayına denetçilerini göndermiş ve özellikle performans denetimi konusundaki temel dokümanları dilimize kazandırarak kamu mali yönetimi ve iç kontrol ile dış denetim alanında türkiyenin tek ve en geniş yayınına sahip kurumu özelliğini taşımaktadır sayıştayın bu çok yönlü ilişkileri sürmektedir bu açıklamalardan sonra iptali istenen hükümlerin anayasaya aykırılık gerekçelerine geçilebilir tarihli ve sayılı sayıştay kanununun nci maddesinin numaralı fıkrasının bendi ile ncı maddesinin numaralı fıkrasının anayasaya aykırılığı tarihli ve sayılı sayıştay kanununun tanımlar başlıklı nci maddesinin numaralı fıkrasının bendinde performans denetimi hesap verme sorumluluğu çerçevesinde idarelerce belirlenen hedef ve göstergeler ile ilgili olarak faaliyet sonuçlarının ölçülmesini şeklinde tanımlanırken ncı maddesinin numaralı fıkrasında ise performans denetimi hesap verme sorumluluğu çerçevesinde idarelerce belirlenen hedef ve göstergelerle ilgili olarak faaliyet sonuçlarının ölçülmesi suretiyle gerçekleştirilir denilmiştir buna karşın sayılı sayıştay kanununun amaç ve kapsam başlıklı inci maddesinde kamu idarelerinin etkili ekonomik verimli çalışması kanunun amacı arasında sayılmış sorumlular ve sorumluluk halleri başlıklı nci maddesinin numaralı fıkrasında her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar kaynakların etkili ekonomik verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden kullanılmasından muhasebeleştirilmesinden raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur bu sorumluluğun yerine getirilip getirilmediği türkiye büyük millet meclisine sunulacak sayıştay raporlarında belirtilir denilirken numaralı fıkrasında bakanlar kamu kaynaklarının etkili ekonomik ve verimli kullanılması ile hukuki ve mali konularda başbakana ve türkiye büyük millet meclisine karşı sorumludurlar denilmiş denetimin genel esasları başlıklı inci maddesinin numaralı fıkrasında ise denetimin genel esasları şunlardır denildikten sonra bendinde denetim kamu idarelerinin hesap mali işlem ve faaliyetleri ile iç kontrol sistemlerinin incelenmesi ve kaynakların etkili ekonomik verimli ve hukuka uygun olarak kullanılmasının değerlendirilmesidir hükmüne yer verilmiştir anayasanın nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri belirliliktir bu ilkeye göre yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık net anlaşılır uygulanabiliresas sayısı karar sayısı ve nesnel olması ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir kanunlar okuyan herkesin aynı şeyi anlayacağı açıklıkta olmalıdır yukarıda yer alan hükümler arasında bırakınız açıklığı konunun uzmanı olanlar tarafından dahi anlaşılması mümkün olmayan karmaşa tutarsızlık ve belirsizlikler vardır sayılı sayıştay kanununun maddesinde denetim düzenlilik ve performans denetimi olarak ikiye ayrılıyor ve maddesinde düzenlilik ve performans denetimini kapsayacak şekilde denetim kamu idarelerinin hesap mali işlem ve faaliyetleri ile iç kontrol sistemlerinin incelenmesi ve kaynakların etkili ekonomik verimli ve hukuka uygun olarak kullanılmasının değerlendirilmesidir şeklinde bir tanım yapılıyor ise denetimin bir türü olan performans denetimi tanımının da bu genel tanıma uygun olması veya en azından bu genel tanımdan uyarlanması gerekir öte yandan sayılı kanunun maddesine göre kamu kaynaklarının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar kaynakların etkili ekonomik ve verimli elde edilmesi ve kullanılmasından sorumlu olacaklar ve bu sorumluluğun yerine getirilip getirilmediği tbmmye sunulacak sayıştay raporlarında belirtilecek ise sayıştay tarafından yapılacak performans denetiminin idarelerce belirlenen hedef ve göstergeler ile ilgili olarak faaliyet sonuçlarının ölçülmesi şeklinde değil intosainin performans denetimi metodolojisi temelinde denetimi yürüten ekip tarafından belirlenecek kriterler eşliğinde kamu kaynaklarının etkin ekonomik ve verimli kullanılıp kullanılmadığının denetimi şeklinde yapılması gerekir bu bağlamda sayıştay tarafından performans denetimi yapılacak ise performans denetiminin üst yöneticiler ile bakanların kamusal kaynakların etkin ekonomik ve verimli elde edilmesi ve kullanılmasına ilişkin yönetsel ve siyasal hesap verme sorumluluklarına taban oluşturacak şekilde ve intosai denetim standartlarında öngörüldüğü biçimde yapılması kanunun ve maddelerinde belirtildiği biçimde yapılacak ise bu durumda da kanunun amaç ve kapsam maddesinde performans denetimi ile özdeşleşmiş bulunan etkili ekonomik verimli kavramlarından söz edilmemesi ve kanunun ve ve benzer diğer maddelerinin sayılı kanunda yer almaması gerekmektedir bunların hepsinin bir arada birlikte ve birbirinden kopuk bir şekilde yer alması karmaşa ve tutarsızlığın ötesinde sayıştayın neyi niçin ne şekilde yapacağı ve neyi neden yapmayacağıyapamayacağı konularında büyük bir belirsizliğe yol açmaktadır bu karmaşa tutarsızlık ve belirsizlik ise uluslararası denetim terminolojisi ve standartlarında performans ölçümüdeğerlendirmesi olarak nitelendirilen kavramın sayılı kanunda performans denetimi olarak tanımlanmasından kaynaklanmaktadır sayıştayımız intosainin üyesinden biridir sayıştaylar tarafından yapılacak denetimlere ilişkin uluslararası standartlar intosai yönetim kurulu tarafından yılında intosai denetim standartları adıyla kabul edilmiş ve tüm üye sayıştaylar gibi türk sayıştayı da söz konusu standartları benimsemiştir intosai denetim standartlarının nolu denetim standardı ds sayıştay denetiminin kapsamı düzenlilik ve performans denetimini içeriresas sayısı karar sayısı nolu ds düzenlilik denetimi şunları içerir sorumlu kurumların mali hesap verme sorumluluklarının mali kayıtların incelenmesi değerlendirilmesi ve mali tablolar hakkında kanaat görüş belirtilmesi de dahil olmak üzere doğrulanması tasdik edilmesi bir bütün olarak devlet yönetiminin mali hesap verme sorumluluğunun doğrulanması mali sistemlerin ve işlemlerin ilgili kanun ve düzenlemelere uygunluğunun değerlendirilmesi de dahil olmak üzere denetimi i̇ç denetimin ve iç kontrol fonksiyonlarının denetimi denetlenen kuruluşlarca alınan idari kararların doğruluk ve uygunluğunun denetimi denetimden doğan veya denetimle ilgili olan ve sayıştayca açıklanması gerekli görülen konuların rapor edilmesi nolu ds performans denetimi verimlilik etkinlik ve tutumluluğun denetimi ile ilgili olup şunları kapsar i̇dari faaliyetlerin tutumluluğunun sağlıklı idari prensip ve uygulamalar ile yönetim politikalarına göre denetlenmesi i̇nsan mali ve diğer kaynakların kullanımındaki verimliliğin bilgi sistemleri performans ölçüleri ve gözetim düzenlemeleri ve denetlenen kurumlarca belirlenen eksikleri gidermek için izlenen yöntemlerin incelenmesi de dahil olmak üzere denetlenmesini denetlenen kuruluşların hedeflerine ulaşma yönündeki performanslarının etkinliğinin ve kurum faaliyetlerinin yarattığı gerçek etkinin amaçlanan etkiyle kıyaslanmak suretiyle denetlenmesi nolu ds sayıştaylar aynı zamanda denetlenen kurumlara ölçülebilir açıkça belirlenen hedefler seçmelerini ve bu hedefler için performans hedefleri koymalarını tavsiye etmelidir nolu ds temel denetim prensipleri ‘sayıştaylar performans ölçülerinin geçerliliğini denetleyecek teknikler geliştirmelidir şartını koyar şeklindedir intosai denetim standartları komitesince hazırlanarak intosai implementation guidelines for performance auditing adıyla yılında yayınlanan ve sayıştay denetçileri derneği sayder tarafından dilimize kazandırılan intosai performans denetimi uygulama rehberinin intosaiye göre performans denetimi nedir başlığı altında performans denetimi devlethükümet faaliyetlerinin undertakings programlarının veya organizasyonlarının verimliliğinin ve etkinliğinin ekonomiklik ve iyileştirme sağlama amacı gözetilerek bağımsız bir şekilde incelenmesidir tanımı yapılırken performansesas sayısı karar sayısı denetiminin performans ölçümü ve program değerlendirmesiyle nasıl bir i̇lişkisi bulunmaktadır başlığı altında yer alan performans ölçümü kısmında ise aynen performans ölçümü genellikle program gerçekleşmelerinin özellikle de önceden belirlenmiş hedeflere doğru bir gelişme kaydetmenin izlenmesine ve raporlanmasına yönelik devamlı bir süreç anlamına gelir performans ölçüleri yürütülen program faaliyetlerinin türüne veya düzeyine süreç program tarafından sunulan ürün ve hizmetlere çıktılar veveya bu çıktıların nihai durumuna sonuçlar yoğunlaşabilir performans ölçümü bir programın ölçülebilir performans standartlarıyla ifade edilebilen hedeflerinin ya da isterlerinin gerçekleşip gerçekleşmediğine odaklanır performans ölçümü devamlılık arz eden karakteri gereği yönetim açısından erken bir uyarı sistemi ve kamuoyuna yönelik hesap verme sorumluluğunun geliştirilmesi için bir araç vazifesi görür bir hükümet programının ya da kuruluşunun belirlenmiş olan hedeflere ulaşmış olduğunun tespitine yönelik olarak devamlılık gösteren süreç dış denetçilerin değil yönetimin ve iç kontrolün meselesidir hesapların doğruluğunu teyit etmek ise performans denetçilerinin değil mali denetçilerin sorumluluğudur ancak performans ölçümü alanında yani yürütme tarafından yasama için üretilen performansa yönelik bilginin kalitesinin kontrolünde hem mali denetçiler hem performans denetçileri ayrı ya da ortak denetimlerle işin parçası olabilirler performans göstergeleri bazen tekil performans denetimlerini planlarlarken de gösterge veya referans olarak kullanılabilir performans denetiminin ele aldığı bir diğer konu da hükümetdevlet programlarındaki performans ölçüm sistemlerinin verimli ve etkin olup olmadığıdır örneğin performans göstergelerinin doğru şeyleri ölçüp ölçmediğini ya da mevcut performans ölçüm sistemlerinin güvenilir ölçülmüş sonuçlar sağlamaya elverişli olup olmadığını gösteren sorular hazırlanabilir denilmektedir yukarıda ilgili kısımlarına aynen yer verilen intosai denetim standartları ile intosai performans denetimi uygulama rehberine göre performans ölçümüdeğerlendirmesi bir kamu idaresinin program ya da faaliyetlerinin idarece önceden belirlenmiş ölçülebilir performans göstergeleriyle ifade edilebilen hedeflerinin gerçekleşip gerçekleşmediğinin ölçülmesi ve değerlendirilmesidir performans ölçümüdeğerlendirmesi devamlılık arz eden karakteri gereği yönetim açısından erken bir uyarı sistemi ve kamuoyuna yönelik hesap verme sorumluluğunun geliştirilmesi için bir araç vazifesi görür bu yanıyla da dış denetimin sayıştayın değil yönetimin ve iç kontrolün meselesidir bununla birlikte kamu kurumlarının devamlılık gösteren düzenli performansfaaliyet raporlarındaki bilgilerin doğruluğu üzerine görüş bildirme mali denetimin ve mali denetçilerin performans ölçüm sistemlerine yönelik derinlemesine ve özel amaçlı çalışmalar yaparak bilgilerin kalitesinin kontrolü ile performans sistemi ve ölçülerinin geçerliliğinin değerlendirilmesi ise performans denetiminin ve performans denetçilerinin işlerinin bir parçası olabiliresas sayısı karar sayısı performans denetimi ise devlethükümet faaliyetlerinin programlarının veya organizasyonlarının verimliliğinin ve etkinliğinin ekonomiklik ve iyileştirme amacı gözetilerek bağımsız bir biçimde incelenmesidir bu bağlamda bir ya da birden çok kamu kurumunun sorumluluğunda yürütülen kamu faaliyetlerini konu alan performans denetimlerinde denetim ekibinin belirlediği kriterlere ek olarak idarelerin belirlemiş oldukları performans ölçülerinin de gösterge veya referans olarak kullanılabilmesi mümkündür öte yandan idarelerin oluşturdukları performans ölçüm sistemlerinin etkinliği ve verimliliği performansın her açıdan ölçülüp ölçülmediği amaç hedef performans ölçüleri ve çıktısonuçların birbirleriyle bağlantı derecesi hedeflerin uygunluğu ve somutluğu performans bilgisinin güvenirliği performans ölçülerinin geçerliliği ve elverişliliği vb yönlerden performans denetimlerine konu oluştururlar bunun içindir ki intosai denetim standartlarının nolu standardı sayıştaylara performans ölçülerinin geçerliliğini denetleyecek teknikler geliştirme şartını temel denetim prensibi olarak ortaya koyarken nolu standart ise performans denetimleri sonucunda sayıştayların denetlenen kurumlara ölçülebilir somut uygun ve açıkça belirlenen hedefler seçmelerini ve bu hedefler için performans ölçüleri koymalarını önermesini denetim standardı olarak getirmektedir özetle sayıştay tıpkı diğer kamu faaliyetleri gibi hükümet programlarındaki performans ölçüm sistemlerinin verimlilik etkinlik ve tutumluluk ölçümü için yeterli olup olmadığını performans raporlarının kurum performansının sergilemesi için yeterli bilgi içirip içermediğini konu alan performans denetimi çalışmaları da yapabilir sayıştaylarca gerçekleştirilen performans denetimi ile kamu kurumlarının bir faaliyeti olan performans ölçümünün ilişkisi bundan ibarettir kamu kurumlarının performans ölçüm sistemlerinin ve performans raporlarının performans denetimi yoluyla incelenmesi denetimin konu seçimi çalışmaları kapsamında değerlendirilebilecek ve tıpkı diğer kamu faaliyetleri gibi performans denetimi yapılabilecek yüzlerce kamu faaliyetinden birisidir bu açıklamalar göstermektedir ki performans ölçümüdeğerlendirmesi dış denetime sayıştay denetimine değil yönetime ve iç kontrole konu oluşturmaktadır bununla birlikte kamu idarelerince düzenli olarak hazırlanarak her yıl parlamentolara sunulan performansfaaliyet raporlarındaki bilgilerin doğruluğu üzerine görüş bildirme mali denetimin konusu ve mali denetçilerin yürütmesi gereken bir iş olabilir ancak bu görüş performans denetimi metodolojisi temelinde derinlemesine yapılan incelemeler sonucunda süreçlerin sonuçların etkilerin ve etkinliğin değerlendirilmesini içeren kapsamlı bir performans denetimi sonucunda edinilen bir görüş değil idarelerin hazırladığı performans ölçü ve göstergelerine göre performansfaaliyet raporlarındaki bilgil