esas sayısı karar sayısı i̇ptal ve yürürlüğün durdurulmasi i̇stemleri̇ni̇n gerekçesi̇ yürürlüğün durdurulması istemini de içeren dava dilekçesinin gerekçesi şöyledir iv gerekçe gün ve sayılı kanunun tarihli ve sayılı tapu kanununun inci maddesini değiştiren inci maddesinin inci ve inci fıkralarının inci maddesinin üncü fıkrasının inci tümcesinin anayasaya aykırılığı mülkiyet hakkının mâhiyeti ve anahatları ile karakteristik vasıfları mülkiyet hakkı şahıslara her türlü eşyaları temellük etme onlar üzerinde herkese karşı dermeyan edebilecek bir hâkimiyet kurma yetkisi verir mülkiyet hakkının tanıdığı bu yetki sayesinde şahıslar mülk sahibi olabilmekte her çeşit eşya ve araziye aralarında bölüşebilmektedirler mülkiyetten doğan bu yetkiler dolayısıyladır ki bu hakkın sosyal düzen üzerinde önemli etkileri olur i̇yi bir mülkiyet rejimi cemiyeti her bakımdan düzenli ve ahenkli hale sokar ve insanların huzur içinde yaşamasını sağlar profdrjale gakipek mülkiyet kavramı üzerine bir i̇nceleme banka ve ticaret hukuku dergisi şubat cilt sayı vd i̇yi bir mülkiyet rejiminin nasıl olması gerektiği hususundaki nazarî tartışmalar ne olursa olsun bugün özel mülkiyet hiç olmazsa batı avrupa hukuk sistemlerinin çoğunluğu tarafından benimsenmiştir yine çoğunlukla anayasalar mülkiyeti bir hak olarak fertlere tanırlar alman anayasası madde türk anayasası madde i̇nsan hakları evrensel beyannamesi madde avrupa i̇nsan hakları beyannamesi madde ve yürürlükte bulunan hukuk düzeninin öngördüğü şekilde kazanılmış olan mülkiyet hakkını genellikle korurlar yürürlükte bulunan hukuk düzeni tarafından mülkiyet hakkının muhtevâsı şümûlü çok geniş veya dar tutulmuş olabilir bu her memleketin sosyal bünye ve anlayışına göre değişecek olan bir husustur mülkiyet hakkının mahiyetini ve ana hatları ile karakteristik vasıflarını medenî kanunlar çizer bu hakkın muhtevasının şümûlünü ise daha ziyâde kamu hukuku karakterli kanunlar tayin eder çünkü anayasalar devlete anayasada gösterilen sebeplerle mülkiyet hakkını sınırlama yetkisini tanır ve hatta bazen kendileri bu hakkı sınırlar profdrjale gakipek agm hukuk kâideleri arasında en üst norm anayasadır anayasa madde bu itibarla mülkiyet hakkının sınırları öncelikle anayasaya göre tayin edilmek çizilmek gerekir diğer yandan anayasada mülkiyet hakkının şümûlü oldukça daraltılmıştır bu cihet mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına olamaz diyen ile toprak mülkiyeti başlığını taşıyan üncü maddesinden açıkça anlaşıldığı gibi anayasanın türk devletinin sosyal bir devlet olduğunu belirten nci maddesinden de çıkan bir sonuçtur bu suretleesas sayısı karar sayısı mülkiyet hakkının ferdin dilediği şekilde kullanabileceği bir hak ve sınırsız bir hürriyet niteliğinde olmadığını bu hakkın bir bakıma sosyal bir hak olduğunu göstermek isteyen anayasa bu hükümleri ile fert yararı ile toplum yararının karşılaştığı hallerde toplum yararının üstün tutulacağını anayasa mahkemesi kararı gün ve resmi gazete ve toplum yararına olarak mülkiyet hakkının sınırlanabileceğini kabul etmiş olur anayasanın inci maddesinden de zâten bu anlaşılır gerçekten mülkiyet hakkı sosyal nitelikte aynî bir haktır şu halde türk hukukunda mülkiyet hakkından doğan görevlerin asgarisinin ne olduğunu anayasa belirler başka bir deyişle mülkiyet hakkının asgarî sınırını anayasanın üncü maddesi çizer bu nedenledir ki mülkiyet hakkı sadece özel hukuk karakterli bir hak bir müessese olarak değil fakat kamu hukuku ile karışık mahiyette bir hak bir müessese olarak nazara alınmak gerekir profdrjale gakipek agm yabancı gerçek ve tüzel kişilerin ülkemizde taşınmaz edinme haklarının tarihsel gelişimi i̇ptali istenilen kanun hükümlerinin anayasa ilke ve kuralları karşısındaki durumlarının irdelenip değerlendirmesine geçilmeden önce yabancı gerçek ve tüzel kişilerin ülkemizde taşınmaz edinme haklarının tarihsel gelişimine ve bunların esaslarına bakıldığında osmanlı i̇mparatorluğunda yabancı tüzel kişilere ülkede mülk edinme hakkının tanınmadığı yabancı gerçek kişilere de söz konusu hakkın sefer haziran tarihli tebaaye ecnebiyenin emlake mutasarruf olmaları hakkındaki kanunla verildiği görülmektedir türkiye cumhuriyeti döneminde ise lozan barış antlaşmasıyla sefer tarihli kanunun kabul ettiği tebaaya temsil sistemi yerine tam bir ahdî mütekâbiliyet sistemi getirilmek suretiyle yabancının ülkede mülk edinme imkânı kısmen sınırlanmıştır sözü edilen antlaşmayla ahdî mütekâbiliyet sistemini kabul eden türkiye cumhuriyeti bu antlaşmadan yedi ay kadar sonra çıkardığı köy kanununda yabancı gerçek ve tüzel kişilerin köyde gayrimenkul edinmelerini yasaklamıştır böyle bir yasağın yeni kurulan devlette millî birlik ve beraberliğin korunması amacıyla ve bilhassa sosyal ve kültürel açıdan gelişmemiş ve devlet denetiminin istenilen etkinlikte görülemediği yörelerin yabancı unsurlara açık tutulmasının yaratabileceği bir takım sakıncalardan duyulan endişe nedeniyle getirildiğinden kuşku yoktur bugün de söz konusu amaç ve nedenlerin önem ve değerini kaybettiği söylenemez köy kanunu ile yapılmış olan bu sınırlamayı tapu kanununun ve ncı maddelerindeki sınırlama izlemiştir mevzuatımızda sayılı kanun yürürlüğe girinceye kadar yabancı tüzel kişilere ülkemizde taşınmaz edinme hakkını tanıyan genel bir hukuk kuralı olmamış türk hukuk öğretisinde de anayasa mahkemesinin k sayı ve tarihli kararının gerekçesinde belirttiği gibi ilke olarak yabancı şirketlerin türkiyede taşınmaz edinemeyecekleri konusunda görüş birliği oluşmuştur genel hukuk öğretisinde de yabancı kamu hukuku tüzel kişilerinin özellikle devletlerin bir başka devlet ülkesinde taşınmaz edinmelerine imkân tanınması uygun görülmemekte biresas sayısı karar sayısı devletin başka bir devlet ülkesinde taşınmaz edinmesinin devletin siyasî bütünlüğü ilkesine aykırı düşeceğine ve siyasî anlaşmazlıklara yol açacağına dikkat çekilerek bazı istisnalar dışında bu konuda mütekâbiliyet esasının dahi geçerli sayılamayacağı belirtilmektedir bkz anayasa mahkemesinin k sayı ve tarihli kararının gerekçesi başka ülkelerde de yabancıların mülk edinmelerine bakış açısının türkiyeden pek farklı olmadığı görülmektedir yabancıların klasik insan hak ve özgürlüklerinden vatandaşlar gibi yararlandırılması günümüzde genellikle bütün hukuk sistemlerince kabul edilmiş bir genel ilke niteliğinde ise de yerine göre kamunun çok yönlü çıkarları açısından vatandaşlar bakımından sınırlanabilen söz konusu hakların yabancılar yönünden de sınırlandırılması demokratik esaslara aykırı görülmemektedir nitekim i̇nsan hakları evrensel beyannamesinde de yabancıyı ülkesinde barındıran devlete bu imkân açıkça tanınmış bulunmaktadır i̇nsan hakları evrensel beyannamesinin tanıdığı bu sınırlandırma imkânının devletler tarafından yabancıların ülkelerinde taşınmaz edinme hakları konusunda yaygın biçimde kullanıldığı görülmektedir günümüzün küreselleşen dünyasında iktisadî ve ticarî nedenler ülkede yabancıların taşınmaz edinmesini bir gereksinim haline getirmiş olsa bile yabancılara böyle bir hakkın tanınmasından doğan bir takım karmaşık sorunlar devletleri bu sorunları çözmek üzere yabancılar hukukunda çeşitli sistemler geliştirmeye ve bu hakkı kendi ulusal çıkarlarına uygun esas ve yöntemleri benimseyerek sınırlamaya yöneltmektedir kimi devletlerde sınırlama arazinin türü bakımından yapılmakta örneğin tarım arazilerinde yabancılara mülk edinme hakkı verilmemektedir kimi devletlerde ise sınırlamanın taşınmaza komşu mülk taşınmazın kullanılma amacı veya stratejik bölgeler esas alınarak yapıldığı görülmektedir kimi devletler ise yabancının uyruğunda olduğu devlete göre bir sınırlamaya gitmekte belli bir devletler topluluğunun üyelerine topraklarında mülk edinme hakkı tanırken bunların dışındakilere böyle bir hak vermemektedir bu bağlamda dünya ülkelerine bakıldığında örneğin litvanyada avrupa birliği üyeleri hariç yabancılara tarım arazilerinde taşınmaz edinmek hakkı verilmediği rusya federasyonunda yabancı uyruklu gerçek kişilerle yabancı ticaret şirketlerine ulusal sınırlara bitişik yerlerde ve tarım arazilerinde mülk edinmek hakkı tanınmadığı ve yabancıların edinebilecekleri mülkün azami ve asgari büyüklüğü ile ilgili sınırlar da bulunduğu görülmektedir ukrayna yabancılara tarım arazilerinde taşınmaz edinmek hakkını tanımamakta tarım arazisi olmayan alanlarda ise yabancı gerçek kişilere sadece halen yabancı bir gerçek kişiye ait olan mülke bitişik taşınmaz malları satın almak hakkını vermektedir ukraynada yabancı tüzel kişilerin ancak bina inşa etmek üzere ve halen bir yabancı tüzel kişiye ait olan mülke bitişik mülkü satın alma hakları vardır i̇spanya ise kural olarak ülkesinin tarım alanlarında sadece avrupa birliği üyesi devletlerin vatandaşlarına mülk edinme hakkı vermektedir avusturya da aynı şekilde sadece avrupa birliği üyesi devletlerin vatandaşlarına ülkesinde taşınmaz edinme hakkı tanımakta diğer yabancı devletlerin vatandaşlarının bu haktan yararlanmasını izne bağlamaktadır i̇sveç ve i̇sviçre yabancıların tarım arazisinde taşınmaz edinmesine imkân tanımamaktadır slovenyada ülkenin tarım arazileri ile bunların dışında kalan kısımlarında yalnız avrupa birliği ülkesi üyelerinin vatandaşları üç yıldır slovenyada oturuyor olmak koşuluylaesas sayısı karar sayısı taşınmaz edinebilmektedir estonyada yabancı tüzel kişilere her türlü arazinin devri idarî makamların iznine bağlıdır avrupa birliği ülkelerinde genellikle yabancıların taşınmaz edinme hakkına arazinin niteliği bakımından bir sınırlama getirilerek yurdun her bölgesinde yabancıların mülk edinmesine imkân tanınmamasının yaygın bir uygulama olduğu ve sınırlamanın da tarım arazileri bakımından yapıldığı görülmektedir bu sınırlamaların nedeni ülkede yabancının arazi ve emlâk edinmesinin salt bir mülkiyet sorunu gibi değerlendirilmemesidir toprak devletin vazgeçilmesi olanaksız aslî maddî unsuru egemenlik ve bağımsızlık simgesidir ülke olmadan devlet olmaz ülke devlet otoritesinin geçerli olacağı alanı belli eder devlet sahip olduğu üstün kudretine dayanmak suretiyle ülkede yerleşik olan ve devletin diğer aslî maddî unsurunu oluşturan insan topluluğunun güvenliğini ve yararını kollamak ve gözetmek durumundadır bu aslî görevi nedeni iledir ki ülke üzerinde egemenliğe dayalı üstün bir hakka sahiptir toprak ile alakalı konuda insan haklarına saygılı ölçülü âdil bir sınırlama devlet için bir nefsi müdâfaa tedbiri niteliğindedir devletin böyle bir tedbirden vazgeçebilmesi düşünülemez yurdun belli bölgelerinde toprak alacak yabancıların bölgelerde çoğunluk sağlayarak etkinlik kazanmaları bu yöndeki gelişmelerle yabancılar tarafından mülk edinilen ülke topraklarının ülkeden kopma noktasına gelmesi akıldan çıkarılmaması gereken ve yakın tarihte örnekleri bulunan vâkıâlardır osmanlı i̇mparatorluğunda yabancı tüzel kişilere ülkede mülk edinme hakkının tanınmadığı yabancı gerçek kişilere de söz konusu hakkın sefer haziran tarihli tebaayı ecnebiyenin emlake mutasarrıf olmaları hakkındaki kanunla verildiği görülmektedir temmuz tarihinde imza edilmiş bulunan lozan barış antlaşması türkiyede yabancılar hukuku açısından yeni bir dönemin başlangıcıdır i̇mparatorluk döneminde kişi ve kurum olarak yabancılar hukukunun önemli bir kesimini kapitülasyonlar oluşturuyordu osmanlı devleti türlü gâilelere neden olan kapitülasyonlardan kurtulmak için birinci dünya savaşının çıkmasını fırsat sayarak ekim tarihinden itibaren kapitülasyonlar ve daha sonra yapılan antlaşmalar ve temin edilen teâmüller ve bunların tefsirleri ile avrupa devletler umumî hukukuna muhalif olan bütün yabancı imtiyazları kaldırdığını ve bu tarihten itibaren yabancı devletler tebaası hakkında avrupa devletler umumî hukuku hükümlerinin uygulanacağını ilân etmişti ne var ki kapitülasyonlara sahip olan devletler tek taraflı olarak yapılan ilgâ işlemini kabul etmediler zaten bu tarihten çok kısa bir süre sonra ittifak devletleri safında savaşa katılan ve yenik düşerek mondros mütarekesini ve bunu izleyen sevr antlaşmasını imzalamak durumunda kalan osmanlı devletinin kapitülasyonlar konusundaki kararının da bir anlamı kalmamıştır osmanlı i̇mparatorluğu döneminde münferit irade ve fermanlarla yapılmış olan padişah ihsanları bir yana bırakılırsa yabancı tüzel kişilerin osmanlı ülkesinde mülk edinmelerine asla izin verilmemiş ve bu dönemde yabancıya mülk edinme imkânı veren herhangi bir antlaşma da yapılmamıştır yabancı gerçek kişilerin mülk edinmelerine imkân sağlayan sefer tarihli kanunun çıkarılmasında osmanlı devletinin tarihlerde içinde bulunduğu sıkıntılar ve kapitülasyonlarla yabancıların himâyesini üstlenmiş bazı batılı devletlerin etkisi yadsınamazesas sayısı karar sayısı bilindiği üzere kapitülasyonlar millî kurtuluş savaşı sonunda temmuz tarihinde imzalanmış bulunan lozan barış antlaşmasının inci maddesiyle kaldırılabilmiştir sözü edilen antlaşmaya ekli i̇kamet ve selahiyeti hakkındaki mukavelenamenin üncü maddesiyle yabancıların türkiyede mal ve mülk edinme haklarına ilişkin olarak türkiyede diğer akide tebaasının kavanin ve nizamatı mahalliyeye tevfikan her türlü emvali menkule ve gayrimenkuleyi ihraza tasarrufa ve devre ve ferağa hakları olacaktır tebaai mezkûre bilhassa beyi ve mübadele ve hibe vasiyet ile yahut diğer her suretle emvali mebhuseyi tasarruf edebilecekleri gibi ber mucibi kanun veraset tarikiyle veya hibe veyahut vasiyet suretiyle emvali mezkureye malik olabileceklerdir hükmü getirilmiş aynı mukavelenin maddesinde ise i̇şbu fasılda münderiç ahkamdan her birinin türkiyede diğer düveli akide tebaa ve şirketlerine tatbiki düveli mezkure arazisinde türk teba ve şirketleri hakkında tam bir muamelei mütekabile tatbiki şartı sarihine muallaktır denilerek sefer tarihli kanunun benimsediği tebaayı temsil sistemi yerine türkiyenin âkit devletlerle tam eşitliğinin bir tezahürü olarak siyasi ahdî mütekâbiliyet esası benimsenmiştir lozan barış antlaşmasıyla misâkı millî hudutları içerisinde özgür ve bağımsız bir devlet olarak varlığı tanınan türkiye cumhuriyeti millî mevzuatını düzenleme çalışmalarının hemen başında lozan barış antlaşmasından yedi ay kadar sonra mart tarihinde yürürlüğe konulan sayılı köy kanununun nci maddesinde türkiye cumhuriyeti tâbiiyetinde bulunmayan gerek şahıslar ve gerek şahıs hükmünde olan cemiyet ve şirketlerin eşhası hususiye ve hükmiye köylerde arazi ve emlak almaları memnudur şeklinde yer alan hükümle yabancılara lozan barış antlaşmasıyla verilmiş bu konudaki haklara oldukça kapsamlı bir sınırlama getirilmiştir köy kanunu ile yapılmış olan bu sınırlamayı tapu kanununun inci ve ncı maddelerindeki sınırlama izlemiştir türkiye cumhuriyetinin dünya milletler ailesine bağımsız bir devlet olarak kabulünün uluslararası belgesi lozan barış antlaşmasıdır bu antlaşmaya ekli i̇kamet ve selahiyeti adliye hakkındaki mukavelenamede yabancıların ülkede mülk edinmeleri konusunda mütekâbiliyet şartı öngörülmüş bu tarihten sonra düzenlenen konu ile ilgili yasalarda ve yapılan bir çok antlaşmada mütekâbiliyet şartı getirilmek suretiyle karşılıklı muâmele esası gerek antlaşmalar hukuku gerek mevzuu hukuk olarak türk yabancılar hukukunun genel ilkelerinden biri haline dönüştürülmüştür yabancıların türkiyede mülk edinebilmeleri konusunda lozan barış antlaşmasına bağlı i̇kamet ve selahiyeti adliye hakkında mukavelename ile kabul edilmiş ahdî mütekâbiliyet esası sözü edilen mukâvelenameye taraf olmayan devletler bakımından tapu kanunu ile kanunî mütekâbiliyet esâsına bağlanmış ve söz konusu hakka yeni bir takım sınırlamalar daha getirilmiştir tapu kanununun inci maddesinde yer alan tahdidi mutazammın kanunî hükümler yerinde kalmak ve karşılıklı olmak şartıyle yabancı hakiki şahıslar türkiyede gayrımenkul mallara temellük ve tevarüs edebilirler şeklindeki hükümle yabancı gerçek kişilere ülkede taşınmaz edinme hakkı tanınmıştır söz konusu hakkın kullanımı için kanunun aradığı koşullardan birincisi kanun ile getirilmiş kısıtlayıcı hükümlere uymak diğeri ise karşılıklılık mütekâbiliyet ilkesidiresas sayısı karar sayısı böylece tapu kanununun sayılı kanunla yapılan değişiklikten önceki inci maddesindeki karşılıklılık mütekâbiliyet ilkesi ve köy kanununun nci maddesindeki yasaklayıcı hükümler sayesinde bugüne kadar ülke topraklarının ve özellikle tarım kültür arazilerinin büyük ölçüde yabancılar eline geçmesi önlenebilmiştir karşılıklılıkmütekâbiliyet esâsını ülkemiz açısından önemli kılan sebepler yabancıların ülkemizde mülk edinmelerine ilişkin mevzuatımız esaslarını yabancı gerçek ve tüzel kişiler yararına sonuçlar doğuracak biçimde değiştiren sayılı kanunun inci maddesinin iptalini talep ettiğimiz hükümlerinin anayasa ilkeleri yönünden değerlendirilmesine girmeden önce konuyla ilgili olarak genellikle yabancılar hukukunda benimsenmiş sistemler bu konuda anayasada yer alan temel ilkeler ile türk yabancılar hukukunun bir bölümünü oluşturan ikili ve çok taraflı antlaşmalarda gözetilen genel ilkelerden biri durumunda bulunan karşılıklılık mütekâbiliyet esâsı üzerinde bilhassa bu iptal sebebine hasren kısaca durmak gerekmiştir yabancıların klasik insan hak ve özgürlüklerinden vatandaşlar gibi yararlandırılması günümüzde genellikle bütün hukuk sistemlerince kabul edilmiş genel bir ilke niteliğine ise de yerine göre kamunun çok yönlü çıkarları açısından vatandaşlar bakımından sınırlanabilen söz konusu hakların yabancılar yönünden de sınırlandırılmasının demokratik esaslara aykırı görülmemesi gerektiği yönündedir nitekim i̇nsan hakları evrensel beyannamesinde yabancıyı ülkesinde barındıran devlete bu imkân açıkça tanınmış bulunmaktadır i̇nsan hak ve özgürlüklerini vatandaş gibi yabancıya da tanımış bulunan anayasanın ncı maddesinde temel hak ve hürriyetler yabancılar için milletlerarası hukuka uygun olarak kanunla sınırlanabilir ilkesini getirmiştir anayasanın bu ilke ile gözettiği husus temel hak ve özgürlükler konusunda yabancılar yönünden getirilecek sınırlamaların milletlerarası hukuka uygun bulunması ve her halde bu sınırlamanın ancak kanunla yapılmasıdır milletlerarası hukukun kaynaklarını da devletlerin taraf oldukları iki veya çok taraflı antlaşmalar milletlerarası teâmüller örf ve adetler medenî milletlerce kabul edilen ve temel hukuk prensiplerinden bulunan iyiniyet ahde vefâ kazanılmış haklara saygı devletler hukukunun iç hukuka üstünlüğü ilkeleri ve yardımcı kaynak sayılan ilmî ve kazaî içtihatlar oluşturmaktadır anayasanın başlangıç kısmının nci paragrafı milletlerarası ilişkilerde geçerli olması gereken en önemli unsurun eşitlik ilkesi olduğunu göstermektedir eşitliği sağlayacak hususların en başta geleni ise karşılıklılıkmütekâbiliyet esasıdır türk yabancılar hukukunun genel ilkelerinden olan karşılıklı muâmele mütekâbiliyet esası öğretide en az iki devlet arasında uygulanan ve her birinin ülkesinde diğerinin vatandaşlarına aynı mahiyetteki hakları karşılıklı tanımalarını ifade eden bir prensip olarak izah olunmaktadır bu prensibe göre bir yabancının türkiyede bir haktan yararlanabilmesi türklerin de yabancının ülkesinde aynı tür ve nitelikte olan haklardan yararlanmasına bağlıdır karşılıklı muamele esası antlaşma ile ahdî veya siyasî ya da kanunla kanunî veya fiilî olabilir hukukumuzda kanunî karşılıklı muâmele yabancı gerçek kişilerin ülkemizde taşınmaz edinme ve miras hakları konusunda da aranmaktadır yabancının klasik insan hak ve özgürlüklerinden bazılarından vatandaş gibi yararlandırılmamasının bu hakların kimi sınırlama ya da kısıtlamalara tabi tutulmasının nedenlerini devleti korumak onun devamlılığını sağlamak gibi düşüncelerde aramak gerekiresas sayısı karar sayısı devletler arasında ticari iktisadî askerî ve kültürel ilişkilerin olabildiğince arttığı insancıl düşüncelerin son derece yaygınlaştığı günümüzde aynı mülâhazaların büsbütün gücünü yitirdiği söylenemez tarih boyunca devletler ülkelerindeki yabancı unsurlara kuşku ile bakmışlar bazı hakları onlardan esirgemişler bazılarını ise kimi koşullara bağlamak suretiyle sınırlamışlardır sınırlamaya tâbi tutulan hakların başlıcalarından biri mülk edinme hakkıdır zirâ bu hak ülke denilen yurt toprağıyla ilgilidir ülke devletin aslî ve maddî unsurlarından biridir ülke olmadan devlet olmaz ülke devlet otoritesinin geçerli olacağı alanı belli eder devlet sahip olduğu kurucu unsur niteliğini taşıyan üstün kudretine dayanmak suretiyle ülkede yerleşik olan ve devletin diğer aslî maddî unsurunu oluşturan insan topluluğunun güvenliğini ve yararını kollamak ve gözetmek durumundadır devlet bu aslî görevi nedeniyledir ki ülke üzerinde egemenliğe dayalı üstün bir hakka sahiptir anayasanın nci maddesine göre türkiye cumhuriyeti başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan bir devlettir görüldüğü gibi anayasanın nci maddesi cumhuriyetin niteliği olarak başlangıçta belirtilen temel ilkelere atıf gönderme yapmaktadır başlangıçta belirtilen temel ilkeleri görmeden önce kısaca başlangıç hakkında genel bir bilgi vermek gerekirse bazı anayasalar yapılış sebeplerini ve dayandıkları temel felsefeyi başlangıç dibâce preambule denen kısımlarında açıklamaktadırlar bu kısımlar çoğu zaman edebî bir uslûpla yazılır bu nedenle anayasaların başlangıçlarının genelde pozitif değer taşımadığı pozitif anayasa hükümlerinin yorumunda yol gösterici ışık tutucu bir etkiye manevî bir değere sahip oldukları ileri sürülmüştür i̇lhan arsel türk anayasa hukukunun umumî esasları birinci kitap cumhuriyetin temel kuruluşu ankara hüseyin nail kubalı anayasa hukuku dersleri genel esaslar ve siyasî rejimler i̇stanbul i̇stanbul üniversitesi hukuk fakültesi yayınları ne var ki bu görüş anayasanın ncı maddesinin ilk fıkrası karşısında geçersizdir bu fıkraya göre anayasanın başlangıç kısmı anayasa metnine dahildir dolayısıyla başlangıç da anayasanın diğer maddeleriyle aynı pozitif hukukî değere sahiptir başlangıçta belirtilen ilkelerin genel soyut edebî bir üslûpla kaleme alınması başlangıcın pozitif hukukî değerini ortadan kaldırmaz başlangıç metninin anlamını tespit etmek onu uygulayacak organa örneğin anayasa mahkemesine aittir anayasa mahkemesi başlangıçtaki bir ilkeye dayanarak bir kanunu iptal edebilir kemal gözler türk anayasa hukuku bursa nitekim anayasa mahkemesi bazı kararlarında anayasaya uygunluk denetiminde anayasanın başlangıç kısmını ölçü norm olarak kullanmıştır örneğin yüksek mahkeme yabancılara mülk satışı kararı diye bilinen haziran tarih ve k sayılı kararında denetlediği hükümleri başlangıçta belirtilen bazı ilkelere aykırı görerek iptal etmiştir anayasa mahkemesi anılan kararında şöyle demiştir başlangıcın paragrafındaki türkiye cumhuriyetinin dünya milletler ailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi olduğu ilkesiyle de devletin beşeri unsurunu oluşturan milletin diğer milletlerle hak eşitliğine sahip bulunduğu vurgulanmıştır başlangıcın paragrafında ise hiçbir düşünce ve mülahazanın türk milli menfaatlerinin karşısında korunma göremeyeceği ilkesi ile de anayasanın öngördüğü hukuk düzeni içinde milli menfaatlerin her şeyin üstünde tutulması gereği belirlenmiştiresas sayısı karar sayısı ülkede yabancının arazi ve emlak edinmesi salt bir mülkiyet sorunu gibi değerlendirilemez toprak devletin vazgeçilmesi olanaksız temel unsuru egemenlik ve bağımsızlığın simgesidir karşılıklı muamele mütekâbiliyet esası uluslararası ilişkilerde eşitliği sağlayan bir denge aracıdır başlangıcın üncü ve nci paragraflarında yer alan anayasanın yorumu ve uygulanmasında siyasal kadroların öznel değerlendirmelerini etkisiz bırakmak amacıyla getirildiği kuşkusuz bulunan temel ilkelere aykırı bulunmuştur anayasa mahkemesi gün ve k sayılı karar amkd sayı aynı gerekçe şu kararda da tekrarlanmıştır anayasa mahkemesi gün ve k sayılı karar amkd sayı anayasa mahkemesi anılan kararıyla karşılıklılıkmütekâbiliyet ilkesine başlangıç bölümünün türkiye cumhuriyetinin dünya milletler ailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi olduğunu belirten ilk şeklinin ncü paragrafı hükmünden ulaşmaktadır zirâ devletlerin kendi millî çıkarlarının gereği olarak gördükleri konularda mütekâbiliyet ilkesinden vazgeçmeleri devletlerin egemenlik bakımından eşitliği i̇lkesini bozucu nitelikte bir davranış biçimidir diğer yandan anayasanın başlangıç bölümünün ilk şeklinin nci paragrafında gün ve sayılı kanunun nci maddesiyle değişik nci paragrafında yer alan hiçbir faaliyetin türk millî menfaatlerinin türk varlığının devleti ve ülkesiyle bölünmezliği esasının karşısında koruma göremeyeceği ilkesinin anayasa mahkemesinin de isâbetle belirttiği gibi siyasal kadroların öznel değerlendirmelerini etkisiz bırakmak amacıyla getirildiğini söylemek yerinde olacaktır örneğin anayasa mahkemesi tekin özelleştirilmesi hakkında verdiği tarih ve k sayılı kararında da anayasanın başlangıç kısmına dayanarak kanunu iptal etmiş ve şöyle demiştir i̇çerdiği temel görüş ve ilkeler yönünden anayasanın öbür hükümleriyle eş değer olan anayasanın başlangıç kısmının yedinci paragrafında hiçbir düşünce ve mülahazanın türk millî menfaatlerinin karşısında korunma görmeyeceği ilkesi ile de anayasanın öngördüğü hukuk düzeni içinde ulusal çıkarların her şeyin üstünde tutulması gereği belirlenmiştir bu nedenle dava konusu ek maddenin son fıkrası ile ek maddesinde herhangi bir sınır getirilmeden tekin teşebbüs kuruluş müessese bağlı ortaklık iştirak işletme ve işletme birimlerinin yabancılara satılmasına olanak sağlanması anayasanın başlangıçının yedinci paragrafındaki türk millî menfaatlerinin korunması ilkesine aykırıdır iptalleri gerekir anayasa mahkemesi aralık tarih ve k sayılı karar amkd sayı cilt karşılıklılık mütekâbiliyet esâsının sınırlı aynî hakların edinimi yönünden anlam ve değeri anayasanın başlangıç bölümünün nci paragrafında yer alan dünya milletleri ailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi olarak ibâresi yabancı gerçek ve tüzel kişilere sınırlı aynî hakların da diğer haklar gibi karşılıklılıkmütekâbiliyet ilkesi esas alınarakesas sayısı karar sayısı tanınmasını gerektirir aksi bir durum türkiye cumhuriyetinin kendi gerçek ve tüzel kişilerine yabancı bir devletin tanımadığı hakları bu yabancı devletin gerçek kişilerine veya bu yabancı devletin ülkesinde bu ülkenin kanunlarına göre kurulmuş tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketlerine tanıması anlamına gelir bu da hak tanıdığımız ülke ile eşit olmayan bir konuma girmemize yol açar bu nedenle nci maddenin dava konusu yaptığımız hükümleri anayasanın başlangıcının nci paragrafına aykırıdır çünkü nci paragrafta yer alan dünya milletleri ailesinin eşit sahip şerefli bir üyesi ibaresi diğer milletlerle ilişkilerimizde eşit haklara sahip olunması gerekliliğini ifade etmektedir yabancıların karşılıklılık koşulu aranmaksızın ülkemiz üzerinde sınırlı veya sınırsız aynî hak elde etmesi ülkenin bölünmez bütünlüğü ilkesi ile bağdaşmayacak bir durumdur çünkü karşılıklılık ilkesinin gerçekleşmesinin aranmaması ülkemizin topraklarının kolayca yabancıların eline veya kullanımına geçmesini sağlar anayasanın hükümlerine aykırı bir düzenlemenin anayasanın nci maddesindeki hukuk devleti inci maddesindeki anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkeleriyle bağdaştığı da düşünülemez konumuz açısından anayasanın başlangıç bölümünün ölçü norm olarak değeri anayasa mahkemesi anayasası yürürlüğe girdikten sonra verdiği kararlarda başlangıçtaki ilkeleri cumhuriyetin nitelikleri arasında saymanın ve onlarla özleştirmenin ötesinde bu ilkeleri cumhuriyetin niteliklerinin de dayanağı saymış ve başlangıçtaki ilkeleri anayasadaki diğer tüm ilke ve kuralların uygun yorumlanması gereken kesin buyruk olarak değerlendirilmiştir ayrıca yüksek mahkeme ve karar sayılı iki ayrı kararında yabancılara mülk satımına ilişkin sayılı kanun hükmünü başlangıçın üncü ve nci paragrafları gün ve sayılı kanunla değişiklikten sonra nci ve nci paragraflar ile bu paragraflara uygun yorum yaptığı anayasanın nci maddesine aykırı bulunurken başlangıç hükümlerinin niteliği yönünden çok önemli yorum da yapmıştır mahkemeye göre başlangıçın üncü ve nci paragraflarında yer alan temel ilkelerin anayasanın yorumu ve uygulanmasında siyasal kadroların öznel değerlendirmelerini etkisiz bırakmak amacıyla getirildiği kuşkusuzdur bu yorumu ile mahkeme başlangıçtaki ilkeler blokunun anayasa ideolojisini oluşturduğunu ifade etmiş ve bu ideolojik ilkeler blokunun anayasanın yorum ve uygulanmasında siyasal kadroların değerlendirmesini etkisiz kılmak amacı ile getirildiğini ileri sürerek başlangıçtaki ilkelerle oluşturulan anayasa ideolojisini yorumlama yetkisini sadece kendine tanımıştır başlangıçın hukukî değeri daha çok pozitif anayasa kurallarının yorumlanmasına katkısı açısından sözkonusu olabilir başlangıçın asıl hukukî değeri bu olmakla beraber içinde yeteri kadar açık doğrudan uygulanabilir nitelikte ilke ve kurallar varsa bunlara anayasanın diğer kuralları gibi doğrudan bağlayıcı hukukî değer de vermek gerekir anayasa mahkemesinin birçok kararında başlangıç bölümünün ölçü norm olarak kullanıldığı anlaşılmaktadır yukarıda açıklandığı gibi anayasa mahkemesinin benzer olaylarda daha önce verdiği kararlarda da isabetle belirttiği gibi anayasanın başlangıç bölümünde geçen hiçbir faaliyetin türk millî menfaatlerinin karşısında koruma göremeyeceği ilkesine dayanarak dava konusu yaptığımız hükümleri iptal etmesi gerekmektedir zirâ anayasanın başlangıcında belirtilen ilkeler anayasaya uygunluk denetiminde ölçü norm niteliğini haizdiresas sayısı karar sayısı ölçü norm olarak anayasanın başlangıçındaki ilkelerin hukukî anlam ve değerine ilişkin öğretide değişik görüşler bulunmaktadır bunlardan bazılarına kısaca temas etmek yararlı olacaktır başlangıç anayasamızın metnine dâhildir anayasanın dayandığı temel görüş ve ilkeleri belirten bu kısımdaki prensipler anayasa metni içinde bulunmakla kanun tüzük yönetmelik ve ilh gibi bütün diğer mevzu hukuk kaidelerinden hukukî kıymet bakımından üstün durumdadır diğer kanunlar anayasaya aykırı olamayacakları gibi evleviyetle başlangıç kısmındaki prensiplere de muhalif hükümler ihtiva edemeyeceklerdir her ne şekilde olursa olsun etmiş bulunurlarsa anayasa mahkemesince iptali mümkündür yahut bu aykırılık davalar görülürken her zaman taraflarca itiraz yoluyla dermeyan edilebilir kısacası başlangıç kısmındaki hüküm ve prensiplere aykırı kanunlar kazai bir murakabe konusu teşkil edebilir ve anayasa mahkemesince iptalleri imkân dahilindedira selçuk özçeli̇k esas teşkilât hukuku i̇kinci cilt i̇stanbul anayasamızın bu alanda getirdiği asıl yenilik madde gereğince başlangıç kısmının anayasa metnine dahil olmasıdır böylece başlangıç kısmında bulunan temel görüş ve ilkelere de saygı gösterilmesi gerekmektedir bu görüş ve ilkelere de aykırı olan kanunlar hakkında anayasa mahkemesine müracaat edilebilecektir hukukî sonuçlar bakımından çok mühim olan bu yenilik başlangıç kısmını bir sembol olmaktan çıkarmakta ve anayasaya geniş gelişmek imkânları sağlamaktadır orhan aldikaçti anayasa hukukumuzun gelişmesi ve anayasası i̇stanbul anayasasında olduğu gibi anayasası da başlangıç kısmını anayasanın metnine dahil addetmiştir md bu sebeple dönemlerinin anayasa mahkemesi kararları başlangıç kısmının hukukî değer ve önemini açıklamak bakımından yararlı olma niteliğini korumaktadır gerçekten anayasa mahkemesi çeşitli kararlarında başlangıç kısmından zaman zaman bir ek gerekçe olarak yararlanmıştır anayasasının başlangıç kısmı bu bakımdan siyasî kadroların öznel değerlendirmelerini etkisiz bırakabilecek ilkeler getirmiştir kuvvetler arasında eşitliği açıkça belirtmiş anayasanın başlangıçta yer alan ilkeler doğrultusunda yorumlanıp uygulanmasını emretmiştir anayasa hukuku ders notları yıldızhan yayla i̇stanbul anayasasının başlangıç kısmına anayasanın anlaşılması ve yorumu konusunda bir anahtar görevi verilmiştir başlangıç kısmının son paragrafında da anayasanın başlangıçtaki temel ilkelere egemen olan fikir inanç ve kararla anlaşılması anayasanın sözüne ve ruhuna bu yönde saygı gösterilerek mutlak bir sadakatle yorumlanıp uygulanması gerektiği vurgulanmıştır bu ilkelerin cumhuriyetin bir anayasa değişikliği konusu yapılamayacak nitelikleri olarak geçerli kılınmaları karşısında normal siyasal bir yaşamda onlara aykırı davranılmasının söz konusu olmayacağı açıktır bu ilkeler soyut ve geniş anlamlı nitelikte oluşlarına karşın ve özel bir yasada somutlaştırılmış olmasalar bile anayasa md iiye göre sadece devlet organlarını idare makamlarını ve diğer kuruluşları değil tüm bireyleri bağlayan ve sosyal yaşamda bireyler arası ilişkilerde de tam anlamıyla riayet edilmesi gereken genel hukuk prensipleridirler anayasa hukukuna giriş zafer gören i̇zmir nitekim günlü sayılı tarihli ve sayılı tapu kanununun inci maddesi ile tarih ve sayılı köy kanununun nci maddesine birer fıkra eklenmesi hakkında kanunun ve maddelerinin iptaline ilişkin anayasa mahkemesinin tarih ve k sayılı kararı amkd sayıesas sayısı karar sayısı ankara ile yine günlü sayılı sayılı tapu kanununun inci maddesi ile sayılı köy kanununun nci maddesine i̇kişer fıkra eklenmesine dair kanunun ve maddelerinin iptaline ilişkin anayasa mahkemesinin tarih ve k sayılı kararında amkd sayı a