esas sayısı karar sayısı i̇ptal i̇stemi̇ni̇n gerekçesi̇ günlü dava dilekçesi olduğu gibi aşağıya alınmıştır günü tbmmde kabul edilen sayılı seçimlerin temel hükümleri ve seçmen kütükleri hakkında kanun ile siyasi partiler kanunu ve milletvekili seçimi kanununda değişiklik yapılmasına i̇lişkin kanun gün ve mükerrer sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir seçim sistemini düzenleyici nitelikteki üç temel yasada değişiklikler yapan sayılı yasa hem gün ve sayılı yasa ile yapılan anayasa değişikliklerinde getirilmiş yeni anayasal düzenin gerektirdiği hakların kullanımını sağlayacak düzenlemeleri içermediği ve bazı anayasal hakların kullanımını engelleyerek bir seçim yapılmasını öngördüğü hem de anayasanın çeşitli maddelerinde düzenlenen ilkelere ters düştüğü için anayasaya aykırıdır dilekçemiz siyasal tercih ve tartışmalara hiç girmeden tümüyle hukuksal gerekçelere dayandırılmıştır ama hukuksal kararların bazen siyasal sonuçlar doğurması doğaldır zaten anayasa yargısının temel amacı da siyasal sürecin anayasaya uygun çerçevede cereyanını sağlamaktır sayılı yasanın anayasaya aykırı maddeleri ve anayasaya aykırılık nedenleri aşağıda ayrıntılarıyla sunulmuştur anayasaya uyum yasalarının çıkarılmamış olmasından i̇leri gelen genel nitelikteki anayasaya aykırılık bilindiği gibi siyasal katılımın genişletilmesi amacıyla tarihli yasa ile anayasa değişiklikleri yapılmış bu kapsamda anayasanın başlangıçının yanısıra ve maddeleri değiştirilmiş maddesi kaldırılmış ve böylelikle özellikle siyasal partiler ile bunların dernek sendika kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları vakıflar kooperatifler ile ilişkileri alanında yeni düzenlemeler getirilmiştir bu aşamadan sonra yapılan değişiklikler anayasal güvenceye alınan hakların korunabilmesi için ilgili ondokuz yasada değişiklik yapma zorunluluğu doğmuştur bu yasalar şunlardır dernekler kanunu vakıflar kanunu sendikalar kanunu devlet memurları kanunu seçimlerin temel hükümleri ve seçmen kütükleri hakkında kanun milletvekili seçimi kanunu siyasi partiler kanunu mahalli i̇dareler ile mahalle muhtarlıkları ve i̇htiyar heyetleri seçimi hakkında kanun yükseköğretim kanunu kooperatifler kanunu veteriner hekimliği mesleğinin i̇crasına türk veteriner hekimleri birliği ile odalarının teşekkül tarzına ve göreceği i̇şlere dair kanun avukatlık kanunu türk mühendis ve mimar odaları birliği kanunu türk tabipler birliği kanunu ziraat odaları ve ziraat odaları birliği kanunu türk diş hekimleri birliği kanunu türk eczacılar birliği kanunu ticaret ve sanayi odaları ticaret odaları sanayi odaları deniz ticaret odaları ticaret borsaları ve türkiye ticaret sanayi deniz ticaret odaları ve ticaret borsaları birliği kanunu esnaf ve küçük sanatkârlar kanunuesas sayısı karar sayısı başka bir ifade ile bu yasalarda değişiklik yapılması artık bir anayasa emri haline gelmiştir bu zorunluluk yerine getirilmeden genel seçimlere gidilmesi olsa olsa anayasanın maddesi gereği beş yıllık süre sonunda genel seçimlerin yapılması anayasanın maddesi gereği günün ötesinde hükümetsizliğin önlenememesi nedeniyle cumhurbaşkanınca seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi gibi iki istisnai halde gündeme gelebilir ama ikinci durumda bile cumhurbaşkanının siyasal katılım ve seçim ortamını anayasaya uygun hale getirecek uyum yasalarının çıkarılmasını tbmmden istemesinin gerektiği ileri sürülebilir ancak genel seçimlerin yasal tarihinden erkene alınarak yapılması yukarıda aktarılan iki durumdaki zorunluluklardan değil düpedüz siyasal nedenlerden kaynaklanmıştır dolayısıyla yeni anayasa değişikliklerinin gerekli kıldığı uyum yasaları çıkarılmadan genel seçimlere gidilmesini öngören sayılı yasa aşağıda açıklanan diğer aykırılık nedenleri yanında bu bakımdan anayasanın ve maddelerine yasaların anayasaya aykırı olamayacağını belirten maddesine demokratik hukuk devletini düzenleyen maddesine egemenliği ulus adına kullanmaya yetkili kılınan hiçbir kuruluşun hürriyetçi demokrasinin icaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağını belirten başlangıç bölümünün paragrafına aykırıdır başka türlü olabileceğini düşenmek her durumda siyasal yaşamla ve seçimlerle doğrudan ilişkili fakat anayasa gereklerine uygun duruma getirilmemiş yasalarla rastgele bir tarihte genel seçimlere gidilebileceği anlamına gelir ki demokratik bir hukuk devletinde bu düşünülemez örneğin maddede yapılan anayasa değişiklikleri partilerin kadın gençlik ve benzeri yan kollar kurma yurt dışında örgütlenme ve faaliyette bulunma yasağını kaldırmış ancak bu konudaki yasal düzenlemeler yapılmamıştır bu nedenle örneğin yurt dışındaki vatandaşlara tanınan oy hakkının kullanılmasına ilişkin yasal düzenleme yapılmış olsaydı bile yurt dışındaki parti örgütlenmesine ve faaliyetlerine ilişkin düzenlemeler yapılmadıkça bu hakkın kullanılması da fazla bir anlam taşımayacaktı anayasa değişiklikleri ile güvenceye alınan hakların kullanımını düzenleyen mevcut yasalarda gerekli değişiklikler yapılmadığı sürece bu hakların anayasa ile tanınmış olmasının bir anlamı kalmayacaktır çünkü kullanılmayan hak hak olarak değerlendirilemez yapılan anayasa değişiklikleri çerçevesinde üniversite öğrencileri siyaset yapabilir ama bu hakkı kullanmaları yasaya göre suçtur anayasaya göre partiler gençlik ve kadın kolu kurulabilirler ama yasaya göre bu yasaktır dernekler sendikalar meslek örgütleri anayasaya göre siyaset yapabilirler ama önümüzdeki seçimler için bir partiye desteğini açıklayan sendikalar sayılı yasanın maddesine göre kapatılma tehlikesi ile karşı karşıyadırlaresas sayısı karar sayısı örnekler çoğaltılabilir anayasa değişiklikleri çerçevesinde değişiklik yapılması gereken yasalar zaten daha önce belirtilmiştir sonuç olarak anayasanın gerektirdiği yasal düzenlemeler yapılmadan alınmış bir seçim tarihinden hareketle seçim yapılmasının anayasaya uyar yönü yoktur çünkü seçim oyların sandığa atılıp sonra sayılmasından ibaret mekanik bir işlem değildir demokratik anlamda bir seçimden söz edilebilmesi için bütün düzenlemeleriyle gerçek bir seçim platformunun oluşmuş olması gerekir anayasaya uygunluk düzenlemeleri yapılmadığı için bu platform henüz yoktur çünkü hukuk devleti istekler ve hesaplar değil haklar düzenidir demokratik hukuk devleti bu hakları yalnız anayasasında güvenceye almakla veya saymakla yetinmeyen bu hakların her yurttaş ve kurum tarafından kullanılması için gerekli yasal düzenlemeleri yapan ve hakların kullanılma koşullarını yaratan devlet demektir sonuç olarak sayılı yasanın geçici maddesi anayasanın gerektirdiği geçerli yasal düzenlemeleri yapmadan ve böylelikle anayasa güvencesindeki hakların kullanımını engelleyerek veya erteleyerek anayasal zorunlulukların hiçbirinin olmadığı bir dönemde seçim tarihi belirlediği için anayasanın egemenliği ulus adına kullanmaya yetkili kılınan hiçbir kuruluşun hürriyetçi demokrasinin icaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağını belirten başlangıç bölümünün paragrafına demokratik hukuk devletini düzenleyen maddesine yasaların anayasaya aykırı olamayacağını belirten maddesine aykırıdır ülke seçim çevresi milletvekilliği konusundaki düzenlemenin anayasaya aykırılığı sayılı yasanın maddesiyle ülke seçim çevresi milletvekilliği adıyla yeni bir milletvekilliği kategorisi getirilmiştir yasanın ve geçici maddesinde düzenlenen ülke seçim çevresi milletvekilliğinin anayasa değişiklikleri sırasında da gündeme geldiği ancak ilk tur görüşmelerde tbmmde yeterli çoğunluğu sağlayamadığı için reddedildiği ve daha sonra anayasa komisyonu tarafından değişiklik metninden çıkarıldığı bilinmektedir ülke seçim çevresi milletvekilliğinin anayasal konumu ülke seçim çevresi milletvekilliği sayılı yasanın maddesiyle sayılı yasanın maddesine eklenmiştir madde şöyledir milletvekili sayısı dir bunun ülke seçim çevresi milletvekili olarak seçilir ülke seçim çevresinden seçilen milletvekilleri her parti bakımından her il için birden fazla olmamak kaydıyla partinin yetkili kurulları kararıyla belirli iller ile ilişkilendirilir buna göre milletvekili genel seçimlerinde illerin nüfuslarına göre belirlenen toplam milletvekilinin yanısıra milletvekili de ülke seçim çevresi milletvekili olarak seçilecek bunların hangi illeri temsil edeceği seçim sonrasında partilerin yetkili kurulları tarafından kararlaştırılacak ve her ile bir milletvekili verilmek suretiyle dağıtılacaktıresas sayısı karar sayısı sayılı yasa ile getirilen ülke seçim çevresi milletvekilliği ile ilgili öbür hükümler çeşitli maddelerde düzenlenmiştir bu milletvekilleri birleşik oy pusulalarında yer almayacak madde dolayısıyla seçmen bunlar için doğrudan oy yani seçme hakkını kullanamayacak partilere dağılımı yüzde onluk ülke barajını geçenler için dhondt sistemine göre yapılacak madde boşalma durumunda ise milletvekili ara seçimi sırasında yerlerine değişik bir yöntemle yenileri seçilecek madde son ve bu seçim döneminde adaylar siyasi partilerin yetkili organlarınca belirlenecektir geçici madde anayasanın maddesine aykırılık bilindiği gibi anayasanın maddesi tbmm üyelerinin seçildikleri bölgeyi veya kendilerini seçenleri değil bütün milleti temsil edeceklerini emreder bunun anlamı milletvekillerinin birer bölgeden seçilecekleridir burada bölge kavramı seçim bölgesi anlamına geldiğine da şu anki seçim sistemi açısından il olduğuna göre milletvekilleri birer ilden seçilecektir ülke seçim çevresi milletvekili olarak adlandırılan milletvekilleri ise birer ilden değil de partilerin aldıkları oy oranına göre türkiye genelinden seçileceklerdir ülke seçim çevresi milletvekillerinin iller ile ilişkilendirilmesi yasa teklifinde bulunmayan daha sonra anayasa alt komisyonu tarafından getirilen bir hükümdür nedeni de anayasaya aykırılığın bir ölçüde giderilmesidir bu yolla anayasanın maddesi gereği birer bölgeden seçilmesi gereken ama teklifteki düzenleme ile bunun dışında türkiye genelinde alınmış oylar ile seçilmesi istenen ülke seçim çevresi milletvekilleri bir ille ilişkilendirilerek madde kapsamına sokulmak istenmiştir ancak anayasaya aykırılık ülke seçim çevresi milletvekillerinin bir il ile ilişkilendirilmesiyle giderilemeyecek kadar büyüktür i̇lk olarak yapılan düzenleme ile milletvekilliği fiilen iki kategoriye ayrılmakta ve milletvekilleri içinde bir tür statü farkı yaratılmaktadır bu statü farkının varlığı yasanın ayrı maddesinde kullanılan ülke seçim çevresi milletvekilliği deyiminden bellidir bunun bir bakıma önlenmesi amacıyla getirildiği anlaşılan bir il ile ilişkilendirilmenin de bölge milletvekilleri arasındaki farkı gidermesi beklenemez çünkü milletvekilleri ile seçmen ilişkileri asıl seçim döneminde ve seçim çalışmalarında kurulan bir ilişkidir ülke seçim çevresi milletvekilleri seçim dönemi çalışmalarında doğal olarak olamayacaklardır seçim sonrası kurulacak ilişki ise her milletvekilinin yasama görevi içinde yaptığı bağlantılar ile sınırlı kalacaktır anayasanın maddesine aykırılık bunun yanı sıra ülke seçim çevresi milletvekili adaylarının birleşik oy pusulalarında yer alması engellendiği ve oy sandıklarında bu adayların listelerini bulundurma zorunluluğuna ilişkin herhangi bir düzenleme yasayla getirilmediği için seçmen hangi milletvekili adayına oy attığını bilemeyecektir çünkü seçmenin adayları öğrenmesi için gerekli koşullar yaratılmaması bir yana bilerek engellenmiştir bu da anayasanın maddesindeki seçme hakkının ve serbest oy hakkının kullanılmasını kısıtlayan bir düzenlemedir ve anayasal bir hakkın kullanımını sınırlamak anlamına geliresas sayısı karar sayısı anayasanın maddesine aykırılık ülke seçim çevresi milletvekili adaylarının belirlenmesi yetkisi partinin yetkili organlarına bırakılmıştır bu anayasanın maddesiyle getirilen parti içi düzenlemelerin demokrasi ilkelerine uygun olması kuralına aykırıdır kuşkusuz demokrasi süre ile sınırlı bir düzen değildir seçime hem de anayasal zorunluluk taşımayan bir seçime çok kısa süre kalmış olması kimseye parti içi demokrasiyi askıya alma hakkı vermez hele bu hak yasama organı tarafından hiç sınırlanamaz çünkü yasama organı anayasanın belirlediği hak ve özgürlüklerin kullanılması düzenine uymakla ve bunun gerçekleştirilmesi için gerekli koşulları hazırlamakla birinci derecede görevli organdır oysa iptali istenen düzenleme ile yasama organı bu yükümlülüğünün tam tersine siyasal partilere anayasaya aykırı bir yetkinin kullanımı için yetki hatta yetkinin de ötesinde görev vermektedir anayasanın maddesinde ilkelerin uygulanması konusunun yasa ile düzenleneceğinin belirlenmesi yasa ile her yetkinin verilebileceği anlamını taşımaz çünkü yasalar ancak anayasal sınırlamalar içinde düzenleme yapabilirler bu nedenle ülke seçim çevresi milletvekili adaylarının belirlenmesinde partilerin yetkili organlarını yetkilendiren hüküm anayasanın maddesine aykırıdır anayasanın ve maddesine aykırılık ülke seçim çevresi milletvekillerinde boşalma olması durumunda getirilen sistem ise hem ilişkilendirme kararıyla hem de ülke seçim çevresi kavramının kendisiyle çelişkili bir durum yaratmaktadır yasanın maddesinin son fıkrası ülke seçim çevresi milletvekilliğinin boşalan üyeliklerini daha önce getirilen bir il ile ilişkilendirme hükmünün aksine ara seçim yapılan başka çevrelerin de seçimleri sırasında doldurmaktadır fıkra milletvekilliği ara seçimlerinde boşalan üyelikler sırasında ülke seçim çevresi milletvekilliklerinin de bulunması halinde ara seçim yapılan seçim çevrelerinde siyasi partilerin çıkaracağı ülke seçim çevresi milletvekillerinin sayısı bu seçim çevrelerindeki geçerli oyların toplamı üzerinden bu madde hükümlerine göre hesaplanır ayrıca seçim yapılmaz demektedir bu hükme göre tbmmye girmeye hak kazanan herhangi bir ülke seçim çevresi milletvekili partisi tarafından örneğin ankara ile ilişkilendirilecekancak herhangi bir nedenle üyeliğinin düşmesi durumunda ülke seçim çevresi kavramına da ters düşen bir biçimde türkiye seçmenlerince değil ilişkilendirmenin gereği olarak yalnız ankara çapındaki seçmenlerce de değil sınırlı sayıdaki il seçmenlerince seçilecektir milletvekili genel seçiminde partisinin yüzde onluk ülke barajını aşmasıyla seçilen ve böylece milletvekili genel seçimi sonuçlarına göre yüzde onluk ülke barajı nedeniyle partisi en az oy alması gereken bir ülke seçim çevresi milletvekilliği ara seçimesas sayısı karar sayısı yapılan illerin nüfuslarıyla sınırlı olarak üstelik yüzde onluk ülke barajı uygulanmadan ve çok daha az sayıda oy ile ülke seçim çevresi milletvekili seçilebilecektir ki bu hem eşit oy ilkesine hem de anayasa mahkemesinin daha önceki kararları gereğince bu ilkeleri kapsayan demokratik hukuk devleti ilkesine aykırıdır yasada ülke seçim çevresi milletvekili olarak tanımlanan milletvekilliği aslında oluşum biçimi bakımından nisbi temsili en iyi yansıtan sistemlerden biri olarak görülebilir ve bu açıdan da anayasanın maddesinin son fıkrasındaki temsilde adalet ilkesini gerçekleştirme bakımından olumlu bir adım olarak değerlendirilebilirdi adayların oy pusulalarında yer alması adayların iller ile ilişkilendirilmesinin seçimden önce yapılması ve böylece seçmenlerin kime oy attıklarını bilmesi adayların sırasının ön seçim ile belirlenmesi gibi yöntemlerin uygulanması soruna temsili ve hukuki bir boyut katılmasını sağlayabilirdi ancak sistem anayasaya uygun olarak düzenlenmemiştir anayasa alt komisyonu ve anayasa komisyonunda yapılan görüşmelerde dile getirilen sakıncalar giderilmemiş ve sonuçta lider partisi modeline uygun olarak aday belirleme yetkisi parti yetkili organlarına bırakıldığı için anayasanın maddesindeki parti içi demokrasi ilkesine adaylar illere önceden dağıtılmadığı için anayasanın maddesine seçmen adaylar konusunda bilgilendirilmediği için anayasanın maddesindeki serbest oy ilkesine ve seçme hakkına hele boşalan ülke seçim çevresi milletvekilliğinin ara seçimde yenilenmesi tümüyle bir hukuk ucubesi olduğu için anayasanın konuyla ilgili neredeyse tüm maddelerine aykırı bir düzenleme ortaya çıkmıştır anayasa koyucu tarafından reddedilen bir düzenlemenin yasa koyucu tarafından getirilmesinin anayasaya aykırılığı anayasa değişikliği teklifinin maddesi ile anayasanın maddesinde değişiklik yapılarak milletvekili sayısının ye çıkarılmak bunlardan tanesinin de türkiye milletvekili olarak düzenlenmek istendiği bilinmektedir ancak anayasa koyucu yalnızca milletvekili sayısının ye çıkarılmasını onaylamış türkiye milletvekilliğini ise birinci turda genel kurulda reddetmiş bunun üzerine bu düzenleme anayasa komisyonu tarafından metinden tümüyle çıkarılmıştır bu noktada tbmmnin yasama organı olduğu yasaları da anayasa değişikliklerini de yapanın tbmm olduğu ve anayasa değişiklikleri sırasında kabul edilmemiş olsa bile yasa ile böyle bir düzenleme yapmaya yetkili olduğu ileri sürülebilir ancak yalnızca tbmmnin yasa koyucu olarak toplantı ve karar yeter sayısı ile anayasa koyucu olarak toplantı ve karar yeter sayısının ayrıca yasama süreçlerinin farklı olduğunun hatırlanması ikisinin aynı şey olmadığını kanıtlamaya yeter ayrıca yasa koyucu olarak tbmm anayasanın emrettiği yasaları çıkarmak ve diğer yasal düzenlemeleri de anayasaya uygun biçimde yapmakla yükümlüdür eğer tbmmnin anayasa koyucu olarak kullandığı yetki ile yasa koyucu olarak kullandığı yetki aynı olsaydı ne anayasaya ne yasama sürecine ilişkin kurallara ne de bir işlevi olmayacağı için anayasa yargısına gerek kalırdı tbmm anayasayı da yasaları da dilediği biçimde düzenler yasaların anayasaya aykırı olmaması için de gerektiğinde anayasayı değiştirirdiesas sayısı karar sayısı nitekim anayasanın maddesi tbmmnin genel görev ve yetkileri arasında ilk sırada kanun koyma değiştirme ve kaldırmayı saymış anayasanın değiştirilmesini ise maddede özel biçimde düzenlemiştir bu nedenle anayasa değişiklikleri sırasında reddedilen bir düzenlemenin yasa ile getirilmesi başta anayasanın maddesindeki demokratik hukuk devleti ilkesi olmak üzere başlangıç bölümünün paragrafındaki egemenliği millet adına kullanmaya yetkili kılınan hiçbir kişi ve kuruluşun bu anayasada gösterilen hürriyetçi demokrasi ve bunun icaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağı ilkesine maddeye ve maddedeki hiçbir kişi veya organın kaynağını anayasadan almayan bir yetkiyi kullanmayacağı hükmüne aykırıdır bu nedenle sayılı yasanın maddesi ile değiştirilen sayılı yasanın maddesinin birinci cümlesinden sonraki bunun ülke seçim çevresi milletvekili olarak seçilir ülke seçim çevresinden seçilen milletvekilleri her parti bakımından her il için birden fazla olmamak kaydıyla partinin yetkili kurulları kararıyla belirli iller ile ilişkilendirilir cümleleri ile yasanın diğer maddelerindeki bununla bağlantılı hükümlerin anayasaya aykırı olduğu için iptali istenmektedir sonuç olarak sayılı yasada ülke seçim çevresi milletvekilliğini düzenleyen hükümlerden a maddedeki bunun ülke seçim çevresi milletvekili olarak seçilir ülke seçim çevresinden seçilen milletvekilleri her parti bakımından her il için birden fazla olmamak kaydıyla partinin yetkili kurulları kararıyla belirli iller ile ilişkilendirilir hükmünün anayasanın ve maddelerine maddenin fıkrasının son cümlesinin anayasanın ve maddelerine maddenin son paragrafının anayasanın maddesine geçici maddenin anayasanın maddesinin ilk paragrafına aykırı olduğu diğer hükümler ise bunların iptali halinde uygulanmasına imkan kalmayacağı için anayasa mahkemesi kanununun maddesinin paragrafının yüce mahkemeye verdiği yetkiyle tümünün anayasa koyucu tarafından reddedilmiş bir düzenlemeyi yasa koyucu tarafından getirdiği için anayasanın başlangıçının paragrafı ile ve maddelerine aykırılığı nedeniyle iptali istenmektedir bağımsız milletvekilliğini düzenleyen hükümlerin anayasaya aykırılığı sayılı yasa ile sayılı yasada bağımsızların aday olma seçim çalışmalarını yürütme ve seçilmesine ilişkin hükümlerde çeşitli değişiklikler yapılmıştır bağımsız adaylar ile siyasal partiler arasında ciddi eşitsizlikler yaratan bu değişikliklerin anayasaya aykırı yönleri aşağıda sunulmuşturesas sayısı karar sayısı bağımsız adayların oy pusulalarında yer almaması ve kendi oy pusulalarını kendilerinin bastırması sayılı yasanın maddesinin fıkrası ile bağımsız adaylar birleşik oy pusulasından çıkarılmış ve bağımsız adayların oy pusulalarını yüksek seçim kurulunun tayin edeceği ebat şekil ve miktarda kendilerinin bastırarak ilan edilen süre içerisinde il seçim kurallarına teslim edecekleri hükmü getirilmiştir bu hüküm en başta bağımsız adaylara eşitliği bozucu ek bir maddi külfet getirirken ayrıca oy kullanma sırasında da çeşitli güçlükler doğuracak siyasal partilerin veya bağımsız adayların lehine veya aleyhine yasal olmayan uygulamalar veya baskılar için de zemin yaratacaktır örneğin birleşik oy pusulası ile bağımsız adayın oy pusulası arasında oy zarfının ağırlığı ve görüntüsü bakımından kaçınılmaz olarak bir kalınlık farkı olacak bu oy kullanan seçmenin gizli olması ve kalması bir zorunluluk olan tercihinin orada bulunanlar tarafından anlaşılmasına yol açacaktır ayrıca bağımsız adaylarca yskya yatırılacak paranın oy pusulalarının basılmasında bağımsız adaylıklar yüzünden ortaya çıkabilecek gider farklılıklarını karşılamaya yönelik olduğu düşünülürse böyle bir düzenlemenin anayasanın maddesindeki eşitlik ilkesine aykırılığı kendiliğinden ortaya çıkar bu ve benzeri durumlar anayasanın maddesindeki gizli oy ilkesinin zedelenmesi sonucunu doğuracağı için de anayasaya aykırıdır bunun yanında anayasa mahkemesinin tarih ve sayılı resmi gazetede yayımlanan esas sayılı kararında da belirtildiği gibi serbest oy esasına göre yapılan seçim seçmenin oyunu baskıya kanun dışı bir müdahaleye uğramadan kullanabildiği seçimdir ancak bir eylemin serbest oy esasını zedelemesi için baskının mutlaka fiili ve maddi olması gerekmez serbestlik ilkesi aynı zamanda seçmen iradesine dolaylı yollardan müdahalede bulunacak veya etki yapacak bir engel ve tedbirin seçmen karşısına çıkarılmamasını da zorunlu kılar bağımsız adayların birleşik oy pusulalarında yer almayıp ayrı oy pusulalarının olması örneğin pusulanın bitmesi gelmemesi kalmaması az gelmesi ya da kime oy attığının seçim kurulu oradaki vatandaşlar ve parti görevlileri tarafından anlaşılması ya da oy pusulalarının sandık kurulu tarafından oy kullanılan bölmeye konulması durumunda pusulaların çalınması atılması yırtılması gibi oy kullanmayı etkileyici durumlar yaratabilecektir ki bu serbestlik ilkesine aykırıdır bağımsızların aday olma koşullarının güçleştirilmesi sayılı yasanın maddesinin fıkrasında oy pusulalarının ysk tarafından bastırılacağının açıkça belirtilmesine karşın fıkrasında bundan vazgeçilmesinin bağımsız adaylığın güçleştirilmek istenmesinden başka bir anlamı olamaz yukarıda aktarılan ve anayasaya aykırılığı açıklanan hüküm dışında maddede getirilen bir hüküm ile bağımsız adayların aldıkları oy oranı ne olursa olsun seçilemedikleri takdirde aday olmak için yatırdıkları paranın hazineye gelir olarak aktarılacağı belirtilmiştiresas sayısı karar sayısı bilindiği gibi sayılı yasanın maddesinin önceki hali yatırılan paranın hazineye gelir olarak aktarılması için alınan oy miktarının seçim çevresinin geçerli oy sayısının seçilecek milletvekili sayısına bölünmesinden çıkan rakamın üçte birinden az olması koşulunu arıyordu ve bu düzenleme seçilme şansı olsun olmasın rastgele herkesin milletvekili adayı olmasını önlemek ve adaylığa bir ciddiyet getirmek gibi belki makul görülebilecek bir anlayışla izah ediliyordu ancak bu kez bu koşuldan da vazgeçilmiş ve bağımsız aday milletvekilliğini bir oyla da kaybetse yatırılan paranın hazineye aktarılması hükmü getirilmiştir ki bu bağımsızların aday olmasını güçleştiren bir düzenlemedir ve anayasanın eşitlik ilkesine aykırıdır ancak bağımsızların aday olmalarını güçleştirici düzenlemeler bununla sınırlı kalmamaktadır ayrıca bağımsızların seçim propagandası yapmaları olanaksız hale getirilmiştir yasanın geçici maddesi ile propaganda çalışmalarına getirilen sınırlamalar içine teklifte bulunmamasına karşın sonradan yapılan bir değişiklikle seçim bürolarıda alınmıştır yasa teklifinde propaganda amacıyla bayrak flama ve benzeri malzemelerin asılabileceği yerler içinde seçim irtibat binalarının önleri de sayılmışken sonradan çıkarılmış ve böylece bağımsız adaylar kendi seçim bürolarının önlerine bile propaganda malzemesi asamaz duruma getirilmişlerdir ki bu anayasanın maddesindeki bağımsız siyasi faaliyette bulunma hakkına aykırıdır bağımsızların aday olmasını güçleştirici düzenlemelerin son örneği sayılı yasanın maddesiyle sayılı yasanın maddesinin değiştirilerek bağımsız adayların başvuru süresinin daraltılmasıdır daha önce bağımsızların adaylık başvurusu önseçim gününden on gün sonra iken yapılan düzenleme ile önseçim gününden bir gün önceye alınmıştır bu yolla partilerden yalnız seçilemeyecek yer veya sırada aday gösterilenlerin değil hiç aday gösterilmeyenlerin de bağımsız aday olma hakkı sınırlanmış olmaktadır bu da anayasanın maddesindeki bağımsız siyasi faaliyette bulunma hakkına ayrıca maddedeki otuz yaşını dolduran her türkün milletvekili seçilebileceği hükmüne aykırıdır çünkü milletvekili olabilmek için önce aday olabilmek gerekir bağımsızların aday olabilmesindeki sınırlanma bu hakkın kullanımını da sınırlamaktadır sonuç olarak sayılı yasanın bağımsız adaylığı düzenleyen hükümleri anayasanın eşitliği düzenleyen bağımsız siyasi faaliyette bulunmayı düzenleyen ve herkesin milletvekili olabileceğini düzenleyen maddelerine aykıdır sayılı yasanın maddesinin anayasaya aykırılığı sayılı yasanın maddesinin fıkrası her ilin çıkaracağı milletvekili sayısının bulunmasında son genel nüfus sayımının esas alınacağını belirtmiştir bilindiği gibi devlet i̇statistik enstitüsü başkanlığın kuruluş ve görevleri hakkında sayılı kanun hükmünde kararnamede şubat tarihinde sayılı khk ileesas sayısı karar sayısı yapılan bir değişiklikle daha önce beş yıl arayla yapılan nüfus sayımı süresi yıla çıkarılmıştır türkiyede yerel yönetimlere dağıtılan paylardan milletvekili sayısı hesaplamalarına kadar bir çok şeyin nüfusa göre yapıldığı da bilinmektedir nüfus sayımı süresini beş yıldan yıla çıkaran yasa sırasında nüfus sayımlarının bu kadar uzun aralıklarla yapılmasının yaratacağı sakıncalar yanıtlanırken dünyanın pek çok ülkesinde yurttaşları evlerine hapsederek sayım yapılması yönteminin terk edildiğinden söz edilmiş ve avrupa birliği abne tam üyelik başvurusu yapan türkiyenin nüfus sayımlarını ve sürelerini de ab standartlarına ulaştırması gereği khknin gerekçesinde belirtilmiştir devlet i̇statistik enstitüsü di̇e başkanlığının kuruluş ve görevleri hakkında kanun hükmünde kararnamede de di̇enin görevleri arasında genel nüfus sayımı yapmanın dışında nüfus analizlerine imkan verecek konularda anketler yaparak istatistiki bilgileri derlemek değerlendirmek ve yayımlamak madde ile ara sayımlar yapmak sayılmıştır buna gör di̇e sayımlardan önce deneme sayım ve anketler yapabileceği gibi sayımlarla birlikte ve iki sayım devresi arasındaki devrede ara sayımlar da yapar madde nitekim di̇enin bilimsel yöntemlerle tahminlerde de bulunduğu ve bunların isabet oranının çok yüksek olduğu bilinmektedir ve bu husus anayasa komisyonu görüşmeleri sırasında çeşitli komisyon üyeleri tarafından da dile getirilmiştir ayrıca di̇e tahminleri değişik bilimsel etkenlere göre yapılmakta ve hesap yöntemleri ayrı ayrı belirtilmektedir bu nedenle di̇enin bir nüfus sayımı yapılmadan da illerin nüfuslarını hattâ son yıllarda türkiyenin yaşadığı iç göçler gibi olağan dışı nüfus hareketlerini de göz önünde tutarak tahmin etmesi mümkündür buna karşın yasa illere düşecek milletvekili sayısının hesaplanmasında nüfus sayımının esas alınması ilkesini getirerek bazı illerin kendine düşenden fazla bazılarının da daha az milletvekili çıkarmasına yol açacak bir düzenleme yapmıştır sonuç olarak illere düşecek milletvekili sayısının hesaplanmasında son nüfus sayımı verilerinin esas alınacak olması bazı illerin lehine bazı illerin de aleyhine bir durum yaratmaktadır milletvekilliklerinin illere nüfuslarına göre dağıtılmasının nedenleri bilinmektedir nüfusu az olan ile daha az nüfusu çok olan ile daha çok milletvekilliği verilerek bir milletvekiline düşen oy oranında bir adalet sağlanmaya çalışılmaktadır yapılacak seçimde illerin milletvekili sayısının hesaplanmasında nüfus sayımının esas alınması bazı illerde kullanılan oyları daha ağırlıklı hale getireceği için hem anayasanın maddesinde düzenlenen eşit oy ilkesine hem de yine aynı maddede tanınan seçme hakkına aykırıdır çünkü anayasanın maddesinde belirtilen demokratik devletin gerçek biçimde tesisi seçme hakkının bu hakka sahip herkes tarafından eşit biçimde kullanılabilmesiyle mümkündür i̇ptali istenen madde bunu olanaksız kıldığı için anayasaya aykırıdır nitekim maddenin bu biçimiyle anayasaya aykırı olacağı anayasa alt komisyonunda da anayasa komisyonunda da dile getirilmiş ve alt komisyonun bazı üyeleri tarafından sonesas sayısı karar sayısı nüfus genel sayımına dayalı olarak devlet i̇statistik enstitüsünün yıl sonu resmi nüfus tahminleri biçiminde değiştirilmesi önerilmiş ancak bu öneri reddedilmiştir sonuç olarak yapılacak milletvekili seçimlerinde milletvekili sayılarının illlere dağıtımında nüfus sayımı sonuçlarının esas alınmasına ilişkin maddenin fıkrasındaki ibarenin anayasanın maddesine aykırı olduğu için iptali istenmektedir sayılı yasanın maddesinin anayasaya aykırılığı sayılı yasanın maddesiyle sayılı yasanın maddesinin ikinci fıkrası değiştirilmiş maddenin ilk cümlesiyle seçim çevresinde geçerli oyların toplamının çevreden çıkacak milletvekili sayısına bölünmesiyle elde edilecek sayıdan az oy alan siyasi partilere ve bağımsız adaylara milletvekili tahsis edilmeyeceği belirtilmiş ancak böyle bir baraj iki milletvekili çıkaran yerlerde yüzde elliye üç milletvekili çıkaran seçim çevrelerinde ulaşacağı ve bunu da gerçekleştirmek çok zor olacağı için ilk bakışta olumlu gibi görünen ancak dhondt sisteminin özüne aykırı olan yüzde barajı konmuştur bilindiği gibi anayasanın maddesine gün ve sayılı yasa ile kabul edilen anayasa değişiklikleri sırasında seçim kanunlarının temsilde adalet ve yönetimde istikrar ilkelerini bağdaştıracak biçimde düzenleneceğine ilişkin hüküm eklenmiştir dhondt sisteminin temsilde adaleti en iyi yansıtan sistem olduğu öğretide kabul edilen bir husustur yapılan düzenleme ile ülke barajı dışında ikinci bir baraj getirilmektedir bu milletvekili tahsisi için geçerli oyların toplamının çıkacak milletvekili sayısına bölünmesiyle elde edilecek oy sayısıdır ki özellikle bağımsız adaylar açısından ayrı ve yüksek bir baraj anlamına gelmektedir örneğin bir milletvekiline düşen oy sayısının olduğu bir seçim çevresinde bu oyun altında kalan hiçbir parti ve bağımsız aday ilk anda milletvekili çıkaramayacak ve bu takdirde sayılı yasanın maddesinin fıkrasına göre zaten dhondt sistemi uygulanacaktır birden çok parti bu sayıyı geçtiği takdirde oylar bölünerek küçüleceği için bir veya daha çok parti oy ile birden çok milletvekili çıkaracak ve küçülen sayılar nedeniyle vd oy ile partiler milletvekilliği kazanabilecek ancak oy alan bir bağımsız aday seçilemeyecektir diğer yandan baraj oranı illerin milletvekili sayısına göre de değişecektir örneğin milletvekili çıkaracak bir seçim çevresinde baraj yaklaşık yüzde dokuza milletvekili çıkaran bir seçim çevresinde yüzde altıya inecektir ama dört milletvekili çıkaran bir seçim çevresinde yüzde beş milletvekili çıkaran bir seçim çevresinde yüzde olacaktır ki bu oyların eşitliği ilkesine aykırıdır tüm bunlara ek olarak zaten türkiyede yılından beri uygulanan bir ülke barajı vardır ve genel ülke barajları yönetimde istikrar ilkesi ile izah edilmektedir anayasa mahkemesinin yılında benzer bir hükmün zamanki seçim yasasına eklenmesi üzerine iptal kararı aldığı da bilinmektedir i̇ptal edilen hüküm şuduresas sayısı karar sayısı bir seçim çevresinde kullanılan muteber oy pusulaları toplamının çevreden çıkacak milletvekili sayısına bölünmesiyle elde edilecek sayıdan az oy alan siyasi partilere ve bağımsız adaylara milletvekilliği tahsis edilmez bu gibi hallerde milletvekilliği elde edemeyen siyasi partiler veya bağımsız adaylar ve aldıkları oylar nazara alınmaksızın milletvekilleri geriye kalan partiler ve bağımsız adaylar arasında yukarıdaki fıkra gereğince paylaştırılır şayet seçime katılan siyasi partilerden ve bağımsız adaylardan hiçbiri yukarıki fıkrada gösterilen sayı kadar oy alamamışlarsa milletvekillikleri gene ikinci fıkra hükümlerine göre paylaştırılır yüce mahkeme engelli seçim sistemi olarak adlandırdığı düzenlemeye ilişkin esas sayılı iptal kararını anayasasının maddesindeki demokratik devlet ilkesine maddesindeki seçme ve seçilme hakkına maddesindeki serbestçe siyasi faaliyette bulunma ve çok partili siyasal hayat ilkelerine maddedeki otuz yaşını dolduran her türkün milletvekili seçilebileceği kuralına dayandırmıştır anayasasında yer alan bu hükümlerin tümü hiçbir sınırlama getirilmeden anayasasında da yer almaktadır yapılan düzenleme partilere aldıkları oy oranında p