esas sayısı karar sayısı i̇ptal ve yürürlüğün durdurulmasi i̇stemleri̇ni̇n gerekçesi̇ i̇ptal ve yürürlüğün durdurulması istemlerini içeren dava dilekçesinin gerekçe bölümü şöyledir olay türkiye büyük millet meclisinin tarih ve sayılı türkiye büyük millet meclisi i̇çtüzüğünde değişiklik yapılması hakkında kararının çerçeve üncü maddesiyle türkiye büyük millet meclisi i̇çtüzüğünün anayasa mahkemesinin tarih ve sayılı kararı ile iptal edilmiş bulunan inci maddesi yeniden düzenlenmiştir söz konusu çerçeve üncü madde ile yapılan yeni düzenlemenin de anayasaya aykırı olduğu ve anayasa mahkemesinin konuyla ilgili iptal kararında değindiği aykırılıkları gideremediği görülmektedir bu nedenle bir i̇çtüzük düzenlemesi niteliğini taşıyan ve bu niteliği ile anayasanın inci maddesi ve anayasa mahkemesinin kuruluşu ve yargılama usulleri hakkında kanun hükümlerine göre anayasa mahkemesinin denetim alanı içerisine giren sayı ve tarihli türkiye büyük millet meclisi kararının çerçeve üncü maddesiyle yeniden düzenlediği türkiye büyük millet meclisi i̇çtüzüğünün inci maddesi hakkında iptal ve yürürlüğü durdurma istemiyle anayasa mahkemesinde iptal davası açılmasına gerek görülmüştür i̇ptali̇ ve yürürlüğünün durdurulmasi i̇stenen hüküm i̇ptali ve yürürlüğünün durdurulması istenen türkiye büyük millet meclisi i̇çtüzüğünün türkiye büyük millet meclisinin tarih ve sayılı türkiye büyük millet meclisi i̇çtüzüğünün değiştirilmesi hakkında kararının çerçeve üncü maddesiyle yeniden düzenlenen inci maddesi şöyledir madde temel kanunları ve i̇çtüzüğü bütünüyle ve kapsamlı olarak değiştiren veya yürürlüğe koyan tasarı veya tekliflerin genel kurulda bölümler halinde görüşülmesine ve her bölümün hangi maddelerden oluşacağına hükümetin esas komisyonun veya grupların teklifi danışma kurulunun önerisi üzerine genel kurulca karar verilebileceği gibi danışma kurulunda oy birliği sağlanamaması halinde siyasî parti gruplarının önerisi üzerine genel kurulca üye tam sayısının beşte üç çoğunluğunun oyu ile karar verilebilir bu takdirde bölümler maddeler okunmaksızın ayrı ayrı görüşülür ve oylanır bölümler üzerinde verilen önergelerin kabulü halinde bölüm kabul edilen önergeler ile birlikte oylanır bölümlerin görüşülmesinde maddelerin görüşülmesine ilişkin hükümler uygulanır iii i̇ptal ve yürürlüğü durdurma i̇stemleri̇ni̇n gerekçesi̇ genel olarakesas sayısı karar sayısı yasama organlarının içtüzükleri yasama erkinin kullanılmasına ilişkin yöntemleri yasama organlarının çalışma düzenini gösterir ve yasama erkinin etkin ve verimli bir biçimde kullanılmasını sağlarlar demokratik rejimlerde içtüzüklerin bir başka işlevi de muhalefetin yasama sürecine katkısını ve denetimini kolaylaştırmak ve güvence altına almaktır i̇çtüzük hükümlerinin içeriklerinin bütün hukuk kuralları gibi uygulamada tereddüt yaratmayacak bir açıklık ve kesinlik taşıması genel soyut ve sürekli nitelikte olması ve öngörülebilirlik sağlaması gerekir türkiye büyük millet meclisinin içtüzük düzenleme yetkisi kaynağını tc anayasasından almaktadır ve kuşkusuz bu yetki anayasaya uygun biçimde kullanılmalıdır türkiye büyük millet meclisi i̇çtüzüğünün inci maddesinde temel kanunları ve içtüzüğü bütünüyle veya kapsamlı olarak değiştiren veya yürürlüğe koyan tasarı ve teklifler için getirilmiş olan ve daha önce anayasaya uygunluk denetiminden hiç geçmemiş bulunan düzenlemenin tarih ve sayılı türkiye büyük millet meclisi kararının çerçeve inci maddesiyle değiştirilmesi hukuk sistemimizde bir tartışmaya yol açmıştır anayasa mahkemesinin söz konusu çerçeve inci madde ile değiştirilen i̇çtüzüğün inci maddesi hakkında verdiği k ve tarihli iptal kararı bu konuya açıklık kazandırmış ve belirleyici olmuştur anayasa mahkemesinin söz konusu inci maddeye ilişkin olarak oy bi̇rli̇ği̇ ile verdiği bu iptal kararının olayla ilgili kısmı aynen şöyledir dava konusu inci maddede belirtilen temel kanunun kapsamına açıklık getirilmemesi pek çok yasanın bu kapsam içinde düşünülmesine neden olabilecektir bu durumda dava konusu kural belirlilik genellik soyutluk ve öngörülebilirlik özellikleri taşımaması nedeniyle yasama yetkisinin amacına uygun biçimde kullanılmasına elverişli olmadığı gibi hukuk devleti ilkesi ile de bağdaşmamaktadır açıklanan nedenlerle kural anayasanın ve nci maddelerine aykırıdır i̇ptali gerekir türkiye büyük millet meclisinin sayı ve tarihli kararının çerçeve inci maddesiyle değiştirilen i̇çtüzüğün inci maddesinin anayasa mahkemesince iptali üzerine ortaya çıkan boşluğu doldurmak üzere tarih ve sayılı tbmm kararının çerçeve üncü maddesi ile inci madde için yeniden yapılan düzenleme de anayasanın başlangıcına ve ve üncü maddelerine aykırıdır bu düzenlemenin çağdaş katılımcı ve çoğulcu demokrasi anlayışı ile bağdaşmadığı keyfiliğe ve belirsizliğe yol açtığı muhalefetin yasama çalışmalarına katkı olanaklarını sınırlandırdığı ve milletvekillerinin anayasada gösterilen yasama görevlerini gereğince yerine getirmesine imkân bırakmadığı yürütmenin fiilen yasama üzerinde egemenlik kurmasını ve yasama yetkisinin yürütmeye geçmesini kolaylaştırdığı görülmektedir çerçeve üncü madde ile i̇çtüzüğün inci maddesi için yeniden yapılan düzenlemede anayasa mahkemesinin konuyla ilgili kararında değindiği hususların da dikkate alınmadığı anlaşılmaktadır i̇çtüzüğün çerçeve üncü maddeyle yeniden düzenlenen ve bu nedenlerleesas sayısı karar sayısı anayasaya açıkça aykırı olan inci maddesinin iptali uygulanmasının giderilmesi ve onarılması olanaksız yasal hukuksal sorunlar ve olumsuzluklar yaratmaması için de iptal kararı verilinceye kadar yürürlüğünün durdurulması gerekmektedir çerçeve üncü maddede i̇çtüzüğün inci maddesi için yapılan yeni düzenlemede anayasa mahkemesinin konuyla ilgili iptal kararında anayasaya açıkça aykırı gördüğü hususlarda ısrar edilmesi hukuksuzluğun sürdürüleceğinin belirtisidir tbmmnde çoğunluğu tek başına elinde bulunduran iktidar partisi yürürlüğün durdurulması için geçecek kısa süreden ve anayasadaki iptal kararları geriye yürümez hükmünden yararlanarak peş peşe pek çok uzun yasayı temel yasa adı altında maddeleri dahi görüştürmeden yasalaştırma hazırlığı ve kararlılığı içerisinde olduğunu sergilemektedir bu durumun çarpıcı başka göstergeleri de vardır örneğin tbmm anayasa komisyonu başkanı sayın burhan kuzu temel kanun kavramını açıklarken uzun kanunu bu kavramın kapsamında görmüştür öte yandan tbmm başkanı bülent arinç çerçeve üncü madde ile getirilen düzenlemenin bir benzeri olan iptal edilmiş eski düzenleme hakkında tarihinde tbmm genel kurulunda parti grubunun adına konuşurken bu teklifte hâkim olan unsur ifrat ve tefrit arasında bocalamaktır değerli arkadaşlarım ben kendi şahsım adına böyle bir zillete tahammül edemem vicdanlarınıza sesleniyorum böyle bir ayıptan türkiye büyük millet meclisini kurtarın sözlerini sarfetmesine ve içtüzüğün inci maddesi türkiye büyük millet meclisi başkanlığına içtüzük değişiklikleri ile ilgili olarak genel kurulu uyarma görevini vermiş bulunmasına rağmen içtüzük değişikliği teklifinin yapılmasından başlayarak bu konuda hareketsiz kalmıştır bu göstergeler yürürlüğün durdurulması gerekliliğini açıkça ortaya koymaktadır i̇çtüzüğün çerçeve üncü maddeni̇n yeni̇den düzenledi̇ği̇ i̇nci̇ maddesi̇ni̇n anayasanin nci̇ maddesi̇nde yer alan hukuk devleti̇ i̇lkesi̇ne ve anayasanin ve üncü maddeleri̇ne aykiriliği i̇çtüzüğün çerçeve üncü maddenin yeniden düzenlediği inci maddesi özel yasama yöntemine tabi tutulabilecek hukuk kurallarını temel kanunları ve içtüzüğü bütünüyle veya kapsamlı olarak değiştiren veya yürürlüğe koyan tasarı ve teklifler olarak sıralamıştır temel kanunlar kavramı anayasa mahkemesinin konuyla ilgili iptal kararında da vurguladığı gibi içeriği belirsiz esnek bir kavramdır çerçeve üncü madde ile yapılan yeni düzenlemede bu kavramın kapsamına açıklık getirilmemesi pek çok kanunun bu kapsam içinde düşünülmesine dolayısı ile tbmm genel kurulundaki çoğunluğun kararıyla özel yasama yöntemine tabi tutulmasına ve dolayısıyla keyfiliğe imkân tanıyacaktır aynı özellik kapsamlı değişiklik terimi için de söz konusudur getirilen düzenleme bir değişikliğin ne zaman kapsamlı olarak kabul edilebileceğini de açıklığa kavuşturmamıştır bu da her boyuttaki değişikliğin kapsamlı olarak nitelendirilmesine yol açabilecektiresas sayısı karar sayısı bu durum çerçeve üncü maddenin yeniden düzenlediği inci maddenin bir hukuk kuralında bulunması gereken belirlilik genellik soyutluk ve öngörülebilirlik özelliklerinden yoksun kalmasına ve anayasanın nci maddesinde belirtilen hukuk devleti ilkesine de aykırı düşmesine yol açmaktadır öte yandan milletvekillerinin anayasanın nci maddesinde belirtilen görevlerini yerine getirebilmeleri ve yetkilerini kullanabilmeleri yasama faaliyetlerine etkili bir biçimde katılmaları ile olanaklıdır bunu sağlamanın önkoşulu ise meclis çalışmalarını düzenleyen içtüzük kurallarının belirlilik genellik soyutluk ve öngörülebilirlik özelliklerine sahip olmasıdır bu özellikleri taşımayan içtüzük kurallarının anayasanın nci maddesine de aykırı olacağı ortadadır anayasa mahkemesi de aynı değerlendirmeyi yapmış ve sayı ve tarihli iptal kararında ifade etmiştir anayasa mahkemesinin bu kararına rağmen i̇çtüzüğün söz konusu çerçeve üncü maddenin yeniden düzenlediği inci maddesinde tekrar temel kanunlar ibaresine yer verilmesi anayasanın ve dolayısıyla inci maddeleriyle de çelişen bir tutumdur diğer yandan çerçeve üncü madde ile yeniden düzenlenen inci madde milletvekillerinin yasama sürecine katkı olanaklarını da sınırlandırmaktadır getirilen özel yasama yönteminde danışma kurulunun önerisi üzerine veya danışma kurulunda oy birliği sağlanamadığı takdirde siyasal parti gruplarının önerisi üzerine genel kurulda verilecek kararla tasarı veya teklifin maddeleri bölümlere ayrılabilecek ve yalnız bölümler üzerinde yapılabilecek görüşmelerin sonunda da bölümler bütün halinde oylanacaktır özel yasama yönteminde maddeler de okunmayacaktır bu yöntemin birbiriyle ilgisiz maddelerin bir bölümde toplanarak birlikte görüşülmesine imkân hazırlayacağı ortadadır milletvekillerine maddeler üzerinde değerlendirme yapma imkânının tanınmaması milletvekillerinin yasama görevine etkin biçimde katılmasını engelleyecek bölüm esasına dayalı oylama bölümde yer alan maddelerin bir kısmını olumlu diğer kısmını ise olumsuz yönde değerlendiren milletvekillerinin iradelerini tam anlamıyla oylarına yansıtmalarına ve tasarılarla teklifleri anayasanın öngördüğü biçimde görüşmelerine fırsat vermeyecektir nitekim anayasa mahkemesi de tarih ve ek sayılı kararında kanun tasarı ve teklifleri maddelerden oluşur maddelerin üzerinde görüşme açılmamışsa kanun tasarı veya teklifi yönünden görüşülme gereği yerine getirilmiş sayılamaz diyerek bölüm esasına dayalı görüşme ve oylama yönteminin anayasa karşısındaki aykırılığını ortaya koymuştur diğer yandan tc anayasasının maddeler üzerinde görüşmeye dayalı bir yasama sistemi kabul etmiş olması nedeniyle çerçeve üncü maddeyle yeniden düzenlenen inci maddede getirilen özel yasama yönteminin uygulamada anayasanın inci maddesiyle de çelişecek şekil aykırılıklarına ve bir takım sorunlara yol açabileceği görülmektedir örneğin anayasa değişikliği yapan kanunların görüşülmesinde söz konusu inci madde hükmü uygulanırsa son oylama olarak hangi oylamanın kabul edileceği sorusunaesas sayısı karar sayısı yanıt bulunamayacaktır veya içinde genel veya özel afla ilgili bir hüküm bulunan bölümün afla ilgisi olmayan hükümlerinin de üye tam sayısının çoğunluğu ile kabul edilmesi zorunlu hale gelecektir bu açıdan da söz konusu inci madde ile getirilen düzenlemenin anayasanın nci maddesindeki hukuk devleti ilkesine ve inci maddeye aykırı olduğunun söylenmesi gerekmektedir i̇çtüzüğün çerçeve üncü maddeni̇n yeni̇den düzenledi̇ği̇ i̇nci̇ maddesi̇ni̇n anayasanin başlangiçinda yer alan demokrati̇kli̇k ni̇teli̇ği̇ne aykiriliği milletvekillerinin irade özgürlüğü ve iradelerini serbestçe oluşturup açıklayabilmeleri demokratik yapının olmazsa olmaz koşulları arasında yer almaktadır demokratik rejimlerde milletvekillerinin yasama sürecine katılımı asıldır ve engellenemez söz konusu inci maddede madde üzerinde görüşme ve oylama uygulamasının kaldırılması bölüm üzerinde görüşme ve oylama yönteminin getirilmesi bir yandan milletvekillerinin yasama sürecine katılma olanaklarını sınırlandırırken diğer yandan da onları maddelerinin bir kısmını olumlu bir kısmının olumsuz buldukları bölümlerin oylamasında bölümün bütününü kabul veya red seçenekleri arasında sıkıştırmakta ve iradelerini oylarına aslına uygun biçimde yansıtmalarına olanak tanımamaktadır bunun milletvekillerinin iradelerini baskı altına sokmakla eş anlamlı olduğu yadsınamaz bu düzenleme ile getirilen yöntem tbmmndeki çoğunluğun milletvekillerinin ve özellikle muhalefetin yasama sürecine katkı olanaklarını sınırlandırarak onlar üzerinde tahakküm kurmasına ve yasama sürecini kendi uygun gördüğü biçimde yönlendirmesine de imkan hazırlayacaktır böylesi bir yöntemin yasama çalışmalarında iktidar muhalefet uzlaşmasına önem veren muhalefetin çalışma olanaklarını özenle güvence altına alan milletvekillerinin iradelerini özgür biçimde oluşturmaları ve açıklamalarıyla işlerlik kazanan çağdaş katılımcı ve çoğulcu demokrasi anlayışı ile ve dolayısıyla anayasamızın başlangıçında ve nci maddesinde belirtilen demokratiklik niteliği ile bağdaşması mümkün değildir nitekim anayasa mahkemesi de tarih ve ek sayılı kararında maddelerin üzerinde görüşme açılmadan bir tasarı veya teklif yönünden görüşme gereğinin yerine getirilmiş sayılamayacağını belirttikten sonra görüşülmeden kabul edilen bir metnin yasama meclislerinin serbestçe oluşan iradelerinin bir ürünü olarak benimsenmesine olanak yoktur diyerek bu gerçeği açık ve kesin bir biçimde ortaya koymuştur i̇çtüzüğün çerçeve üncü maddeni̇n yeni̇den düzenledi̇ği̇ i̇nci̇ maddesi̇ni̇n anayasanin başlangiçinda yer alan kuvvetler ayriliği i̇lkesi̇ne ve nci̇ maddesi̇ne aykiriliği inci maddede getirilen düzenleme yürütmenin fiilen yasama üzerinde üstünlük kurmasına yol açacak niteliktedir yapılan araştırmaların ortaya koyduğu sayısal veriler türkiyede yasama sürecinin genellikle hükümetin girişimiyle tasarı şeklinde başladığını göstermektediresas sayısı karar sayısı yasama organında inci madde hükümleri uyarınca uygulanacak özel yasama yöntemi çerçevesinde hükümetten gelen tasarılar hızla ve yalnız bölümler görüşülüp oylanarak yasalaşabilecektir bunun ise anayasanın başlangıç ma aykırı olarak yürütmenin yasama üzerinde fiilen üstünlük kurması hâttâ anayasanın nci maddesinde düzenlenen yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesinin fiilen aşılması anlamına geleceği açıktır i̇çtüzüğün çerçeve üncü maddeni̇n yeni̇den düzenledi̇ği̇ i̇nci̇ maddesi̇ni̇n anayasanin nci maddesi̇ne aykiriliği anayasanın ncı maddesi anayasada başkaca hüküm yoksa türkiye büyük millet meclisinin üye tamsayısının en az üçte biri ile toplanacağını ve toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile karar vereceğini belirtmektedir bu hüküm içtüzükle anayasada gösterilmemiş bir başka karar yetersayısı belirlemeye olanak tanımamaktadır bu nedenle inci maddede yer alan danışma kurulunda oybirliği sağlanamaması halinde siyasî parti gruplarının önerisi üzerine genel kurulca üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu ile karar verilebileceği doğrultusundaki düzenleme anayasanın ncı maddesine aykırıdır böyle bir karar yetersayısının azınlığı korumak için getirildiği iddiası ise günümüzde yasama organında iktidar partisinin tek başına bu çoğunluğu oluşturması gerçeği karşısında geçerliğini yitirmektedir bu durumda ncı maddede belirtilen salt çoğunluk ilkesinin özel yasama yönteminin uygulanması kararı alınmasında azınlığı daha da güvencesiz bırakacağı öne sürülse bile bu sakıncanın özel yasama yönteminin kullanılmasının ancak danışma kurulunda oy birliği ile alınacak kararla genel kurula önerilebilmesi gibi çözümlerle giderilebilmesi mümkündür ancak böyle bir yola gidilmemiş ve üye tamsayısının beşte üçü olarak belirlenen karar yetersayısı muhalefetin güvencesi gibi sunulmaya çalışılmıştır daha önce de belirtildiği gibi şu andaki tbmm tablosunda beşte üç çoğunluğa iktidar partisinin tek başına sahip olması bu yetersayıyı gerçek bir güvence olmaktan çıkarmaktadır sonuç ve i̇stem yukarıda açıklanan gerekçelerle türkiye büyük millet meclisi i̇çtüzüğünün tarih ve sayılı türkiye büyük millet meclisi i̇çtüzüğünde değişiklik yapılması hakkında kararın çerçeve üncü maddesiyle yeniden düzenlenen inci maddesinin anayasanın başlangıçına ve ve üncü maddelerine aykırılığı nedeniyle iptaline anayasaya açıkça aykırı olan bu hükmün uygulanmasının ileride giderilmesi ve onarılması olanaksız yasal hukuksal sorunlar ve olumsuzluklar yaratmaması için iptal kararı verilinceye kadar yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesine ilişkin istemimizi saygı ile arz ederiz