esas sayısı karar sayısı  sayılı ceza muhakemesi kanunu ve bazı kanunlarda değişiklik yapılmasına dair kanunun maddesiyle sayılı pasaport kanununun üncü maddesinin fıkrasına üçüncü paragraftan sonra gelmek üzere eklenen paragrafta yer alan haklarında tarihli ve sayılı türk ceza kanununun i̇kinci kitap dördüncü kısım dördüncü beşinci altıncı ve yedinci bölümünde tanımlanan suçlar ile tarihli ve sayılı terörle mücadele kanunu kapsamına giren suçlardan dolayı soruşturma veya kovuşturma bulunmaması kaydıyla ibaresinin anayasaya aykırılığı sayılı kanunun maddesi ile sayılı pasaport kanununun maddesinin fıkrasına eklenen paragraf ile bazı koşulları sağlamaları halinde serbest avukatlara hususi pasaport verilmesi konusu düzenlenmiştir buna göre baro levhasına yazılı olan ve en az on beş yıl kıdemi bulunan avukatlara haklarında tarihli ve sayılı türk ceza kanununun i̇kinci kitap dördüncü kısım dördüncü beşinci altıncı ve yedinci bölümünde tanımlanan suçlar ile tarihli ve sayılı terörle mücadele kanunu kapsamına giren suçlardan dolayı soruşturma veya kovuşturma bulunmaması kaydıyla hususi damgalı pasaport verilebilecektir böylece getirilen düzenleme ile yıl kıdemi olan ve haklarında belirli suçlardan soruşturma ya da kovuşturma bulunmayan avukatlara hususi yeşil pasaport verilebileceği öngörülmüştür buna göre hususi pasaport hakkından yararlanabilmesi için avukatların iki koşulu sağlaması gerekmektedir bunlardan ilki kıdem şartı olup avukatın en az yıllık kıdemi olması aranacaktır i̇kinci olarak ise söz konusu kıdemdeki avukatlar hakkında belirli suç tiplerinden soruşturma ya da kovuşturma bulunmaması gerekmektedir söz konusu koşullar umumi pasaport alınması için aranan koşullar arasında bulunmamaktadır her ne kadar yıllık kıdem ölçütü objektif bir nitelik taşısa ve anayasa açısından bir sorun taşımasa da düzenleme kullanılan ikinci ölçüt itibariyle anayasaya aykırıdır söz konusu ikinci ölçüt ilgili hakkında belirli suçlarla ilgili olarak soruşturma veya kovuşturma bulunmamasını hususi damgalı pasaport verilmesine ilişkin bir koşul addetmektedir öngörülen bu koşul izah edileceği üzere anayasanın aşağıda sayılan maddelerine aykırıdır anayasanın maddesine aykırılık anayasanın maddesinin dördüncü fıkrasında suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz denilmektedir masumiyet karinesi olarak nitelenen bu ilke hukukun evrensel ilkelerinden birisidir i̇nsan hakları evrensel beyannamesi kişisel ve siyasal haklara i̇lişkin uluslararası sözleşme ve avrupa i̇nsan hakları sözleşmesi söz konusu ilkeyi ifade eden başlıca uluslararası hak koruma belgeleridir ai̇hsnin maddesinin fıkrasına göre bir suç ile itham edilen herkes suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar masum sayılır türkiye anayasasına göre savaş seferberlik ve olağanüstü hallerde dahi bu ilkeye istisna getirilmesi mümkün değildir anayasa mahkemesinin ifade ettiği üzere ceza hukukunun temel ilkelerinden olan suçsuzluk karinesi hakkında suç isnadı bulunan bir kişinin adil bir yargılama sonunda suçlu olduğuna dair kesin hüküm tesis edilene kadar masum sayılması gerektiğini ifade etmekte ve hukuk devleti ilkesinin de bir gereğini oluşturmaktadır aym kt rg iii yine aymye göre masumiyet karinesi kişinin suç işlediğine dair kesinleşmiş bir yargı kararı olmadan suçlu olarak kabul edilmemesini güvence altına alır bunun sonucu olarak kişinin masumiyeti asıl olduğundan suçluluğu ispat külfeti iddia makamına ait olup kimseye suçsuzluğunu ispat mükellefiyeti yüklenemez ayrıca hiç kimse suçluluğu hükmenesas sayısı karar sayısı sabit oluncaya kadar yargılama makamları ve kamu otoriteleri tarafından suçlu olarak nitelendirilemez ve suçlu muamelesine tabi tutulamaz aym kürşat eyol kararı no § nasıl ki aym masumiyet karinesinin kamu otoritelerini bağladığını ifade ediyorsa ai̇hm de masumiyet karinesinin ihlalinin bir hâkim veya mahkemeden kaynaklanabileceği gibi başka kamu otoritelerinden de gelebileceğine dikkat çekmektedir ai̇hm allenet de ribemont fransa şubat başvuru no § buna karşın anayasanın maddesine ve aymnin açık içtihatlarına rağmen iptali istenen düzenleme uyarınca haklarında iptali istenen düzenlemede sayılan suçlara ilişkin olarak soruşturma veya kovuşturma yapılmakta olup da suçlulukları hükmen sabit olmayan yıl ve üzeri kıdeme sahip avukatlar kamu otoriteleri tarafından suçlu muamelesine maruz bırakılmaktadır zira diğer açılardan hususi damgalı pasaport alma koşullarını dolduran kişiler yalnızca haklarında belirli suçlarla ilgili bir soruşturma ya da kovuşturma bulunması sebebiyle söz konusu haktan mahrum bırakılmaktadırlar burada kişi açısından kanunla temellenen ve somut olaylarda idari işlemle cisimleşebilecek olan kanunla tanınan bir haktan yaratılan istisna suretiyle mahrum kalmak şeklinde maruz kalınan bir muamele bir başka deyişle ilgili birey açısından bir müeyyide söz konusudur kanunkoyucunun tanıdığı bu hakkın kişi bakımından uygulanırlığına ratione personae getirdiği sınırlamanın da anayasaya aykırı olmaması gerekirdi oysa bizatihi soruşturma ve kovuşturmanın varlığını kanunen tanınan bir haktan mahrum bırakılma sebebi addetmek masumiyet karinesine aykırı şekilde hakkında mahkumiyet kararı bulunmayan kişiye suçluymuş gibi muamelede bulunmak anlamına gelmektedir kişilerin kendileriyle özdeş koşullardaki meslektaşlarına kanunen tanınan bir avantajdan haklarında bir suç şüphesi olduğu gerekçesiyle mahrum bırakılmaları bir başka deyişle salt suç şüphesine kişi açısından haktan mahrum bırakılma sonucunun izafe edilmesi anayasanın maddesinde düzenlenen masumiyet karinesini ihlali anlamına gelmektedir düzenlemede avukatlara hususi pasaportun verilmesine engel olan soruşturma ve kovuşturma yalnızca ceza kanunundaki ve terörle mücadele kanunundaki sınırlı sayıdaki suça ilişkindir bu suçlara ilişkin kanuni tipoloji şöyledir tck bünyesinde yer alan devletin güvenliğine karşı suçlar i̇kinci kitap dördüncü kısım dördüncü bölüm anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar i̇kinci kitap dördüncü kısım beşinci bölüm milli savunmaya karşı suçlar i̇kinci kitap dördüncü kısım altıncı bölüm devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk i̇kinci kitap dördüncü kısım yedinci bölüm ile terörle mücadele kanunu bünyesinde yer alan suçlar görüldüğü üzere ihtilaflı düzenleme avukatların hususi damgalı pasaport alması hakkı açısından yalnızca devlete topluma ve anayasal düzene yönelik tehditleri tanımlayan bir suç tipolojisine ilişkin olarak hakkında soruşturma ve kovuşturma bulunmaması istisnasını getirmiştir masumiyet karinesine bu şekilde anayasaya aykırı şekilde getirilen seçici istisnalar söz konusu istisnaların bu mahiyeti ya da önemiyle izah bulamaz zira masumiyet karinesinin geçerliliği itham konusu suç fiilinin mahiyetine göre koşullanmaz devletin devlete topluma ve anayasal düzene yönelik suç faillerine hususi damgalı pasaport vermemesi anlaşılabilir olabilmekle beraber salt bu tür mahiyetteki suçlara ilişkin soruşturma ya da kovuşturmanın varlığı anayasanın maddesinin üstün norm niteliğini bertaraf ederek hak sınırlama temeli olarak dikkate alınamaz haklarında soruşturma ya da kovuşturma olan ve düzenlemenin iptali halinde kendilerine hususi damgalı pasaport verilebilecek kişilerden kimilerinin ileride suçluluklarının sabit olması elbette ihtimal dahilindedir ancak devlet tarafından belirli durumlarda tanınan bir ayrıcalık olan hususi damgalı pasaportun verileceği durumlara ilişkin hukuk politikasındaki tedbirlilik ve titizlik düşüncesi anayasanın amir hükümlerinin ve bu arada anayasal haklarınesas sayısı karar sayısı yok sayılması noktasına varamaz aymnin ifade ettiği üzere masumiyet karinesi kural olarak hakkında bir suç isnadı bulunan ve henüz mahkûmiyet kararı verilmemiş kişileri kapsayan bir ilkedir aym kürşat eyol kararı no § avrupa i̇nsan hakları mahkemesinin ifade ettiği üzere bir kişinin yargılama sonunda suçlu bulunması ve mahkum olması onun başlangıçta sahip olduğu suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar masum sayılma hakkını ortadan kaldırmaz ai̇hm matijašević sırbistan eylül başvuru no § ai̇hm nešťák slovakya şubat başvuru no yıl kıdemi bulunan avukatların haklarındaki soruşturma veya kovuşturma sona erdikten sonra söz konusu imkandan yararlanabilecek olmaları soruşturma ve kovuşturma devrelerinde haklarında masumiyet karinesinin ihlal edilmemesi gereğini ve bu itibarla ihtilaflı düzenlemenin iptali ihtiyacını ortadan kaldırmaz bir hakka daha sonra erişilebilecek olunması imkânı hakka ilişkin anayasaya aykırı bir sınırlamanın daha önceki devreye ilişkin olarak yarattığı hak ihlalini telafi etmez kanunkoyucunun genel bir düzenlemeyle ülke dışına çıkma hürriyetini sınırlayabilmesi de mümkün değildir gerçekten de anayasanın maddesinin beşinci fıkrasına göre vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabilir görüldüğü üzere anayasa bizatihi suç soruşturması ve kovuşturmasının varlığının yurtdışına çıkma özgürlüğünün sınırı olamayacağını bu açıdan ayrıca hâkim kararının da gerektiğini ifade etmektedir anayasa madde salt suç soruşturma ve kovuşturmasını dahi yurt dışına çıkma özgürlüğünün sınırı olarak görmeyerek ve yurt dışına çıkış yasağı için ayrıca hâkim kararı gerektiğini vurgulayarak bireyin seyahat özgürlüğünün değerini suç soruşturma ve kovuşturmasının var olduğu durumlar açısından dahi vurgulamıştır bu çerçevede anayasa madde ile madde ün sistematik yorumu belirli suçlar açısından yalnızca soruşturma ya da kovuşturmanın varlığını diğer ilgili objektif koşulları karşılayan avukatlara hususi damgalı pasaportun verilmesine mani bir ölçüt olarak öngören kanuni düzenlemenin anayasaya aykırılığını ortaya koymaktadır esasen iş adamlarına hususi damgalı pasaport verilebilmesine ilişkin pasaport kanununun maddesinin fıkrasının yedinci paragrafında öngörülen sınır burada iptali talep edilen avukatlarla ilgili düzenlemedeki anayasaya aykırılığı içermemektedir söz konusu düzenleme kanunkoyucunun hususi damgalı pasaport verilebilmesine ilişkin daha önce yaptığı bir düzenlemede sınırlama öngörürken anayasaya uygunluğu nasıl sağlayabilmiş olduğunu göstermesi bakımından burada anılabilir yıllık ortalama ihracat değerlerine göre yapılan sınıflandırmada son üç yılda yıllık ortalama ihracat tutarı cumhurbaşkanının belirleyeceği değerin üzerinde olan firma yetkililerine türk ceza kanununun üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar zimmet rüşvet hırsızlık dolandırıcılık sahtecilik güveni kötüye kullanma hileli iflas ihaleye fesat karıştırma edimin ifasına fesat karıştırma suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamaları kaydıyla cumhurbaşkanınca belirlenen esaslara göre iki yıl süreyle hususi damgalı pasaport verilebilir görüldüğü üzere firma yetkililerine hususi damgalı pasaport verilebilmesine ilişkin söz konusu düzenleme ilgili hakka erişim koşulu olarak belirli suçlardan mahkûm olmama gereğini öngörmektedir kanunkoyucu hususi damgalı pasaportun verilmesini anayasal masumiyetesas sayısı karar sayısı karinesine aykırı şekilde belirli suçlardan hakkında soruşturma ya da kovuşturma bulunmaması koşuluna değil hakkında mahkumiyet kararı bulunmaması koşuluna bağlamıştır pasaport kanununun maddesinin alıntılanan kısmı belirli suç tipleri açısından masum olmadıkları mahkeme kararıyla tespit edilmiş kişileri hususi damgalı pasaportun verilebileceği firma yetkilileri kapsamı dışında bırakması itibariyle anayasanın maddesiyle uyumlu aynı kanunun aynı maddesinin burada iptal davası konusu olan dördüncü fıkrasıysa haklarında yalnızca belirli suç tipleri açısından soruşturma ya da kovuşturma bulunan avukatları kapsamı dışında bırakması itibariyle anayasanın maddesiyle uyumsuzdur esasen kanunkoyucunun avukatlara ilişkin olarak iptali istenen düzenlemede sayılı suçlardan mahkumiyet kararı bulunmaması koşulunu belirtmesine gerek dahi yoktu zira avukatlık kanununun maddesi uyarınca aynı kanunun maddesinin bendinde yazılı suçlardan kesin olarak hüküm giyen avukatların ruhsatnameleri baro yönetim kurullarınca geri alınarak iptal edilir ve adları bir daha yazılmamak üzere levhadan silinir anayasanın maddesine aykırılık anayasanın maddesi seyahat özgürlüğü güvence altına alınmıştır maddeye göre seyahat hürriyeti ancak suç soruşturma ve kovuşturması sebebiyle ve suç işlenmesini önlemek amacıyla hakim kararıyla sınırlanabilir dahası vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabilir i̇ptali istenen kural ile avukatların yurt dışına çıkma özgürlüğüne müdahalede bulunulmaktadır genel olarak hak sınırlaması kavramını anayasanın sistematik yorumu aracılığıyla geniş şekilde anlamak gerekir anayasanın ve maddelerine göre türkiye cumhuriyeti insan haklarına saygılı ve insan haklarına dayanan bir hukuk devletidir maddeye göre de kişinin temel hak ve hürriyetlerini sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak devletin temel amaç ve görevlerindendir ai̇hm de içtihatlarında sözleşmenin kuramsal veya hayali değil somut ve etkili hakları koruduğunu ifade etmektedir bkz ai̇hm aireyi̇rlanda ekim ai̇hsye ek nolu protokolün serbest dolaşım özgürlüğüne ilişkin maddesinin ikinci fıkrasına göre herkes kendi ülkesi de dahil herhangi bir ülkeyi terk etmekte serbesttir hak sınırlama usullerine ilişkin genel bir tipoloji dahilinde hakkın kapsamına ilişkin sınırlamayla hakkın uygulanmasına ilişkin sınırlama birbirinden ayrılabilir i̇ptali istenen düzenleme kanunla tanınan bir hakkın kapsamına kişi bakımından uygulanırlığa ratione personae ilişkin bir sınırlama getirmiştir hak öznesi bakımından söz konusu kurala getirilen bu istisna kanunla yıllık kıdemi olan avukatlara tanınan hususi damgalı pasaport alma hakkının uygulanmasına ilişkin değil kapsamına dair bir sınırlamadır kanunda kıdemli avukatlar açısından öngörülen hususi pasaport hakkına ilişkin bu kapsam sınırlaması ilişkin olduğu seyahat hakkı bakımından ise hakka bir müdahale oluşturmaktadır her ne kadar hususi damgalı pasaport sahibi olmaya ilişkin bir insan hakkı bulunmasa da kanun bir kez anayasal yurt dışına çıkma hakkının icrasına ilişkin bir hususi pasaport hakkı tanıdıktan sonra hakka sahip olmaya ilişkin objektif ölçütlere uygunluk sağlayan kişilerden bir kısmının ek bir istisna kaydıyla bu haktan mahrum bırakılmaları artık kişilerin seyahat hakkına bir müdahale niteliği taşıyacaktır zira hususi damgalı pasaport sahibi olmak umumi pasaporta kıyasla türkiye cumhuriyeti yurttaşlarına pek çok ülkeye vizesiz seyahat imkânı tanımaktadır dolayısıyla ilgililerin hususi pasaport hakkından mahrum bırakılması bazı ülkelere seyahat etmeyi çok zorlaştıracak hatta bazı durumlardaesas sayısı karar sayısı imkansız hale getirebilecektir öte yandan umumi pasaporta vize almak için hususi damgalı pasaportla seyahat varsayımına kıyasla fazladan zaman ve para harcanması gerekmektedir bu itibarla yıllık kıdemi olup da haklarında iptali istenen düzenlemede belirtilen suçlardan birisiyle ilgili soruşturma ya da kovuşturma bulunan avukatların kendi kıdemlerindeki avukatlara tanınan bu hususi damgalı pasaport alma hakkından mahrum bırakılmaları yurt dışına seyahat haklarının kullanımını güçleştirmekte zorlaştırmakta pahalı ve yorucu hale getirmekte ve hatta kimi durumlarda imkansız kılabilmektedir ayrıca ifade edilmelidir ki hususi damgalı pasaport hakkı yıl kıdemi olan avukatlara ilişkin olarak tanınmıştır hususi damgalı pasaport hakkı ölçütünün meslek ve kıdem olması itibariyle kanunkoyucunun yurt dışına seyahat kolaylığı imkânını avukatlara mesleki seyahatlerini de öngörerek tanıdığı düşünülebilir gerçekten de avukatların zaman zaman mesleki sebeplerle avrupa i̇nsan hakları mahkemesine veya başka uluslararası kuruluşlara gitmek ya da meslek örgütleri toplantıları ile meslekle ilgili bilimsel toplantılara katılmak üzere yurt dışına çıkmaları gerekmektedir bu durum en az on beş yıllık kıdemi olan tecrübeli ve mesleklerinde belirli bir aşamaya gelmiş avukatlar açısından öncelikle böyledir haklarında iptali istenen düzenlemede sayılan suçlarla alakalı soruşturma veya kovuşturma olan avukatlar da yurt dışına mesleki seyahatler yapmak ihtiyacında olabilir ve kendilerini dışlayan istisna sebebiyle mesleki seyahatlerini gerçekleştirmekte de ek zorluklar yaşayabilirler belirtmek gerekir ki iptali istenen düzenlemedeki türden bir soruşturma ya da kovuşturmanın varlığı avukatlık mesleğini icra etmeye engel değildir avukatlık kanununun maddesine göre ruhsatnamenin baro yönetim kurulunca geri alınarak iptali ve ilgilinin adının bir daha yazılmamak üzere levhadan silinmesi kanunun maddesinin bendinde yazılı suçlardan kesin olarak hüküm giyme halinde söz konusu olabilmektedir keza avukatların zaman zaman farklı ülkelerde gerçekleştirilen mesleki akademik toplantılara ve eğitim faaliyetlerine katıldıkları kendilerini mesleki açıdan bu tür uluslararası çalışma ve bilgi paylaşımı ortamlarında geliştirdikleri bilinen bir olgudur bu açıdan avukatların mesleki ve eğitimsel seyahatleri aracılığıyla kendilerini geliştirmelerinin adil yargılamanın temel koşullarından olan avukatlık müessesesinin ülkedeki genel niteliğinin yükseltilmesi yönünde fayda sağladığı da kuşkusuzdur i̇ptali istenen düzenlemedeki suçlardan birisiyle ilgili bir soruşturma ya da kovuşturmanın varlığı sebebiyle kendisine hususi pasaport imkanı tanınmayan bir avukatın mesleki akademik toplantılara ve eğitim faaliyetlerine katılımının güçleşeceği ve bundan son tahlilde türkiyede yargı kalitesinin olumsuz etkileneceği de açıktır görüldüğü üzere kıdem itibariyle sahip olunması gereken hususi damgalı pasaport alma hakkına yönelik bu kapsam sınırlaması avukatların seyahat hakkının kullanımına ilişkin farklı ağırlık ve derecede zorluklar yaratması sebebiyle seyahat hakkı açısından bir sınırlama oluşturur söz konusu sınırlama meşru bir amaç izlememektedir zira haklarında suç şüphesi bulunan kişiler anayasanın maddesi uyarınca suçlulukları hükmen sabit oluncaya kadar suçlu sayılamazlar suçluluğu sabit olmayan bir kişi kategorisine ilişkin olarak somut bir yargılama sürecine ilişkin özel koşulları dikkate alan bir hâkim kararı da olmadan getirilen bir hak sınırlaması anayasaya uygun herhangi bir meşru bir kamu düzeni amacına yönelik addedilemez özellikle ifade edilmelidir ki iptal davası konusu düzenleme ceza soruşturma ya da kovuşturmasının sağlıklı şekilde işleyebilmesi amacıyla tamamen ilgisizdir kuşkusuz ki kişinin suçluluğu mahkeme kararıyla sabit bulunmadan önce de hukuk düzeninde kişi özgürlüğünü etkileyen belirli tedbirler alınabilmektedir ancak bu tedbirler kişiyi cezalandırmaya yönelik olmadığı gibi bunlar olayın özgül koşullarında masumiyet karinesini ihlal etmeyecek somut kanuni koşullara uygun olarak ve hâkim kararıyla alınabilirler bu açıdan ceza muhakemesi kanunu belirli koşullarda bir koruma tedbiri olarak tutuklamayıesas sayısı karar sayısı mümkün kılmaktadır cmk yine ceza muhakemesi kanununun maddesinin fıkrası uyarınca bir adli kontrol tedbiri olarak hâkim kararıyla kişinin yurt dışına çıkışının yasaklanması mümkündür şu halde zorunlu olduğunda anayasaya uygun şekilde ve yargı kararıyla yıllık kıdem itibariyle hususi pasaport almış bir avukatın tutuklanması ya da yurt dışına çıkış yasağına ilişkin adli kontrol tedbirine maruz kalması hukuken zaten mümkündür bu itibarla iptali istenen düzenlemenin ceza soruşturma ve kovuşturmasının sağlıklı şekilde işleyebilmesi ya da suç faillerinin kaçmasına mani olmak meşru amaçlarıyla bağlantısı bulunmamaktadır her halükarda seyahat özgürlüğüne getirilen söz konusu sınırlama demokratik bir toplum düzeninin gereklerine uygun değildir anayasanın maddesine göre temel hak ve hürriyetler özlerine dokunulmaksızın yalnızca anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir bu sınırlamalar anayasanın sözüne ve ruhuna demokratik toplum düzeninin ve lâik cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz aym de ai̇hm içtihatlarıyla uyumlu şekilde temel hak ve özgürlüklere yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılaması ve orantılı bir müdahale olması gerekir müdahaleyi oluşturan tedbirin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığının kabul edilebilmesi için amaca ulaşmaya elverişli olması başvurulabilecek en son çare ve alınabilecek en hafif önlem olarak kendisini göstermesi gerekmektedir orantılılık ise bireyin hakkı ile kamunun menfaatleri veya müdahalenin amacı başkalarının haklarını korumak ise diğer bireylerin hak ve menfaatleri arasında adil bir dengenin kurulmasına işaret etmektedir demektedir aym ayşe çelik kararı başvuru no kt mayıs rg § esasen herhangi bir meşru amaç söz konusu olmadığı için gereklilik incelemesi dahi fuzulidir yine de iptali istenen düzenlemeyle seyahat özgürlüğüne getirilen sınırlamanın tasavvur edilebilecek herhangi zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılamadığı açıktır zira masumiyet karinesine aykırı şekilde salt soruşturma ve kovuşturmanın varlığını esas alan iptal konusu kuralın başvurulacak en son çare ve alınabilecek en hafif önlem olmadığı aşikârdır kaldı ki avukatlık kanununun maddesi ile maddesinin bendi varken kanunkoyucunun avukatlara hususi damgalı pasaport verilmesi konusun düzenlenmesi bağlamında yeni sınırlar öngörmesinin de gerekli olmadığı belirtilmelidir i̇ptali istenen düzenleme anayasal bir değer olan masumiyet karinesini yok sayması itibariyle bireyin hakkıyla kamunun menfaatleri arasında adil bir denge de kuramamaktadır bu sebeple söz konusu düzenleme anayasanın maddesine aykırıdır anayasanın maddesine aykırılık anayasanın kanun önünde eşitlik ilkesine ilişkin maddesine göre herkes dil ırk renk cinsiyet siyasi düşünce felsefi inanç din mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir sayılı kanunun maddesi ile sayılı pasaport kanununun maddesinin fıkrasına eklenen paragrafta hususi damgalı pasaporta hak kazanmak bakımından haklarında tarihli ve sayılı türk ceza kanununun i̇kinci kitap dördüncü kısım dördüncü beşinci altıncı ve yedinci bölümünde tanımlanan suçlar ile tarihli ve sayılı terörle mücadele kanunu kapsamına giren suçlardan dolayı soruşturma veyaesas sayısı karar sayısı kovuşturma bulunan ve bulunmayan en az on beş yıl kıdemi bulunan avukatlar arasında yapılan ayrım anayasanın maddesindeki kanun önünde eşitlik ilkesine aykırıdır aymye göre anayasanın maddesinde yer verilen eşitlik ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmüştür eşitlik ilkesinin amacı aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak haklı bir nedene dayanmayan ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir bu ilkeyle aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır kanun önünde eşitlik herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez durumlarındaki özellikler kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir aynı hukuksal durumlar aynı ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa anayasada öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez başka bir anlatımla kişisel nitelikleri ve durumları özdeş olanlar arasında kanunlara konulan kurallarla değişik uygulamalar yapılamaz kanunlar eşitlik ilkesine uygun bir şekilde aynı veya benzer durumda bulunanlar için haklarda ve ödevlerde yararlarda ve yükümlülüklerde yetkilerde ve sorumluluklarda fırsatlarda ve hizmetlerde eşit davranılmasını sağlayacak kurallar içermelidir aym kg rg burada anayasanın maddesi açısından incelenecek husus avukatlara hususi damgalı pasaport verilmesine ilişkin kanuni düzenlemede yapılan ayrımın haklı bir neden temelinde yapılıp yapılmadığıdır haklarında türk ceza kanunundaki bazı suçlar ile terörle mücadele kanunu kapsamına giren suçlardan dolayı soruşturma veya kovuşturma bulunan ve bulunmayan en az on beş yıl kıdemi bulunan avukatlar arasında yapılan ayrım aşağıda belirtilen üç açıdan anayasanın maddesindeki kanun önünde eşitlik ilkesine aykırıdır hakkında ihtilaflı düzenlemede sayılan suçlardan birisiyle ilgili bir soruşturma ya da kovuşturma bulunan en az on beş yıl kıdemi bulunan avukat özdeş durumda olup da hakkında söz konusu türden bir soruşturma ya da kovuşturma bulunmayan avukatla kişisel nitelikler ve durumları açısından özdeş durumdadır karşılıklı durumların özdeş olmadığının kabulü için karşılaştırılan kategoriler arasında kanun önünde eşitliğin ilişkin olduğu hukuki konu açısından ilgili ve önemli bir farkın bulunması gerekir oysa hakkında belirli suçlarla ilgili soruşturma ya da kovuşturma bulunması anayasanın maddesi uyarınca kişiye suçlu muamelesi yapılmasını mümkün kılmadığı gibi mesleğe bağlı olarak bir hususi pasaport hakkı söz konusu olmakla beraber ilgili avukatın mesleğini icra etmesine de mani olmamaktadır şu halde farklı muamele gören bu iki kategori avukat temelde aynı durumdadır ve aralarında yapılan ayrımın haklı bir nedeni bulunmamaktadır haklarında ihtilaflı düzenlemede sayılan suçlardan birisiyle ilgili bir soruşturma ya da kovuşturma bulunan en az on beş yıl kıdemi bulunan avukatlar ile haklarında ihtilaflı düzenlemede sayılı olmayan ağır mahiyetteki suçlardan birisiyle ilgili bir soruşturma ya da kovuşturma bulunan en az on beş yıl kıdemi bulanan avukatlar arasında yapılan ayrım anayasanın maddesine aykırıdır i̇ptali istenen düzenleme örneğin soykırım ceza kanunu insanlığa karşı suçlar ceza kanunu gibi çok ağır suçları yer almamaktadır avukat hakkındaki soruşturma veya kovuşturmanın ilişkin olabileceği suçlardan bazılarını hususi damgalı pasaport almaya engel addetmek çok ağır suç ithamlarına ilişkin olan başka bazılarını engel addetmemek haklı nedene dayalı olmayan açıkça keyfî bir ayrım oluşturmaktadır kaldı ki haklarında herhangi bir ceza soruşturma ya da kovuşturması bulunanesas sayısı karar sayısı avukatlar arasında suç tipine bağlı olarak varlığı iddia edilebilecek her farktan daha çok önem taşıyan ve belirleyici olmak gereken özdeşlik soruşturma ya da kovuşturmaya muhatap bütün avukatlar açısından aynı şekilde anayasanın maddesindeki suçsuzluk karinesinin geçerli olmasıdır hakkında iptali istenen düzenlemede sayılan ve avukatlık kanununun kanunun maddesinin bendinde aymnin tarihli ve sayılı iptal kararı sonucu yer almayan milli savunmaya karşı suçlar devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk suçlarından birisiyle ilgili bir soruşturma ya da kovuşturma bulunan en az on beş yıl kıdemi bulunan avukatlar ile hakkında iptali istenen düzenlemede sayılan milli savunmaya karşı suçlar devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk suçlarından birisinden iki yılı aşmayan bir hapis cezasına mahkum bulunan en az on beş yıl kıdemi bulunan avukatlar arasında yapılan ayrım anayasanın maddesine aykırıdır gerçekten de iptal konusu düzenleme milli savunmaya karşı suçlar devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk suçlarından birisiyle ilgili bir soruşturma ya da kovuşturmaya muhatap olmayı kıdemli avukat sıfatıyla hususi damgalı pasaport almaya mani addetmekte ancak söz konusu suçlarla ilgili olarak avukatlık kanununun maddesinin bendindeki iki yıllık hapis cezası eşiğini aşmayacak şekilde mahkum olmuş olmayı kıdemli avukat sıfatıyla hususi damgalı pasaport almaya engel addetmemektedir buradaki hukuki garabet açıktır milli savunmaya karşı suçlar devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk suçlarından iki yılı aşmayan hapis cezasına mahkum olan kıdemli avukatlara tanınan hususi pasaport olanağı aynı suçlarla ilgili olarak yalnızca soruşturma ya da kovuşturmaya maruz kalan kıdemli avukatlardan esirgenmektedir i̇ptali istenen düzenlemeyle bu iki kategori arasındaki oluşturulan bu ayrım açıktır ki haklı bir nedene dayanmamaktadır ve anayasanın maddesini ihlal etmektedir düzenleme hakkında masumiyet karinesi geçerli olan ve suçlu muamelesi görmemesi gereken bir kategori için söz konusu hakkı tanımazken hakkında kesinleşmiş mahkumiyet kararı bulunan kişiler için kanuni bir engel öngörmemektedir buradaki çelişki açıktır ve pasaport verilmesi yasak olan hallere ilişkin pasaport kanunu madde burada yapılan kıyası hükümsüz kılmaz zira söz konusu madde milli savunmaya karşı suçlar devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk suçlarından dolayı kesinleşmiş mahkumiyeti bulunan kişilere pasaport verilmeyeceğine ilişkin kesin ve genel bir yasak içermemektedir anayasanın ve maddelerine aykırılık i̇ptal konusu düzenleme anayasanın ve maddelerine aykırıdır anayasanın maddesine göre temel hak ve hürriyetler özlerine dokunulmaksızın yalnızca anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir bu sınırlamalar anayasanın sözüne ve ruhuna demokratik toplum düzeninin ve lâik cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz anayasanın maddesinin ikinci fıkrasına göre anayasa hükümlerinden hiçbiri devlete veya kişilere anayasayla tanınan temel hak ve hürriyetlerin yok edilmesini veya anayasada belirtilenden daha geniş şekilde sınırlandırılmasını amaçlayan bir faaliyette bulunmayı mümkün kılacak şekilde yorumlanamazesas sayısı karar sayısı i̇ptali istenen düzenlemenin doğurduğu müdahalenin anayasanın maddesi anlamında meşru bir amacı bulunduğunu söylemek mümkün değildir bu açıdan düzenlemede sayılı suç tiplerinin keyfî niteliği dikkat çekicidir kamu düzenine ve kamu güvenliğine kişilerin can ve mal güvenliğine karşı işlenen suçlar hatta örneğin soykırım ve insanlığa karşı suçlar kategorisinde olduğu gibi tck çok ağır insan hakları ihlalleri oluşturan suçlar dolayısıyla soruşturma veya kovuşturma açılması hususi pasaport verilmesine engel teşkil etmezken en kolay soruşturma açılan ve siyasi düşünce suçuna dönüşme potansiyeli en yüksek suç tipleri müdahale nedeni olarak öngörülmüştür türkiyede yılda yüz binlerle ifade edilen sayıda kişi hakkında terörle ilgili suçlar dolayısıyla soruşturma açılabildiği düşünüldüğünde seçilen suç tiplerinin meşru bir amacının olduğunu söylemek mümkün değildir öyle ki bir sosyal medya mesajının paylaşılmasının hatta başkası tarafından atılmış bir mesajın beğenilmesinin bile soruşturma açılması göz altına alma ya da tutuklama için sebep olabildiği bir ortamda siyasi suça dönüşme potansiyeli en yüksek suç tiplerine ilişkin olarak açılan soruşturmaların hususi pasaport verilmesi engeli olarak düzenlenmesinin amacının avukatları hizaya getirme ve muhalif avukatları cezalandırma olduğu anlaşılmaktadır böyle bir amacın ise meşru bir amaç olarak nitelenmesi mümkün değildir aksine burada anayasanın maddesinin ikinci fıkrasında yer alan sınırlama yetkisinin kötüye kullanılması yasağının ihlali söz konusudur kanun koyucunun iptali istenen düzenlemedeki yaklaşımının keyfîliğini gösteren bir diğer husus da soruşturmayla kovuşturmayı doğurdukları hukuki sonuçlar açısından birbirinden ayırmamasıdır esasen anayasanın maddesinde öngörülen masumiyet karinesi bu iki durum açısından da aynı şekilde geçerlidir ve bu çerçevede yukarıda tespit edilen anayasaya aykırılıklar hususi pasaporta hak kazanmama sonucunu salt soruşturmanın varlığına izafe etmek açısından olduğu kadar söz konusu sonucu salt kovuşturmanın varlığına izafe etmek açısından da aynı şekilde geçerlidir ancak yine de burada kanunkoyucunun birbirlerinden belirgin şekilde farklı şüphe seviyelerine tekabül eden soruşturma ve kovuşturma evrelerini kendi otoriter ve anayasa dışı merceği bakımından dahi olsa ayırmayan yaklaşımının ne ölçüde titizlikten uzak bulunduğunu ve ne derece keyfî olduğunu tespit etmek ve bu tür bir yaklaşımın kamusal ve bireysel çıkarlar arasında bir denge sağlama arayışında bulunmadığı hususunun da altını çizmek gerekir açıklanan nedenlerle iptali istenen kural anayasanın ve maddelerine aykırıdır iptali gerekir sayılı ceza muhakemesi kanunu ve bazı kanunlarda değişiklik yapılmasına dair kanunun maddesiyle sayılı kanuna eklenen ek maddede yer alan haklarında aynı nedenlerden dolayı devam etmekte olan herhangi bir idari veya adli soruşturma veya kovuşturma bulunmayanlara kovuşturmaya yer olmadığına beraatine ceza verilmesine yer olmadığına davanın reddine veya düşmesine karar verilenlere mahkûmiyet kararı bulunanlardan cezası tümüyle infaz edilenlere veya ertelenenlere hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilenlere ve kolluk birimlerince yapılacak araştırma sonuc