esas sayısı karar sayısı i̇ptal ve yürürlüğün durdurulmasi i̇stemleri̇ni̇n gerekçesi̇ günlü dava dilekçesinin gerekçe bölümü şöyledir tarih ve sayılı kanunun üncü maddesi ile değiştirilen tarih ve sayılı maden kanunun nci maddesinin birinci fıkrasının anayasanın nci ncı nci inci üncü inci ncı üncü ıncı ve inci maddeleri ile milletlerarası sözleşmelere dolayısıyla anayasanın ıncı maddesine aykırılığı madencilik sektörünün önemli bir özelliği de ne kadar bilimsel yöntemler kullanılırsa kullanılsın rezervlerin miktarında ve kalitesinde daima bir yanılmanın söz konusu olabilmesidir üretimde mevcut olan bu risk ürünlerin uluslararası pazarlanması yönünden de mevcuttur bu sektörde faaliyet gösteren bazı firmalar dünya çapında monopol durumuna gelmiş olup stratejik önemdeki madenlerin arama ve işletme ruhsatlarını ele geçirdikleri gibi dünya pazarlarında da üretim ve fiyat politikalarını diledikleri gibi düzenleyebilmektedirler bu dev monopollerin özellikle azgelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin madencilik sektörü üzerinde doğrudan veya dolaylı açık veya gizli baskı ve kontrolları vardır bu durum bütün ülkelerde kamuoyunun madencilik sektörü ile ilgili hukuki ve kurumsal düzenlemeler karşısında çok duyarlı olmasına neden olmuşturbu duyarlık anayasamıza da yansımış tabii servetlerin ve kaynakların aranması ve işletilmesi ile ilgili inci maddesinde tabii servetler ve kaynaklar devletin hüküm ve tasarrufu altındadır bunların aranması ve işletilmesi hakkı devlete aittir devlet bu hakkını belli bir süre için gerçek ve tüzelkişilere devredebilir hangi tabii servet ve kaynağın arama ve işletmesinin devletin gerçek ve tüzelkişilerle ortak olarak veya doğrudan gerçek ve tüzelkişiler eliyle yapılması kanunun açık iznine bağlıdır bu durumda gerçek ve tüzelkişilerin uyması gereken şartlar ve devletçe yapılacak gözetim denetim usul ve esasları ve müeyyideler kanunda gösterilir hükmüne yer verilmiştir geçmiş birikimin geleceğin yaratılmasında en önemli kaynak olarak değerlendirilmesi yaşamsal bir zorunluluktur kişilikli bir toplum olarak gelişebilmek için ulusların kültürel kimliklerini yeni yaşam çevreleriyle entegre etmeleri önem kazanmaktadır mimarlıkta ve şehircilikte ulusal ve tarihsel değerleri dikkate almadan gerçekleştirilen modern oluşumlar toplumda yabancılaşmayı süratlendirmektedir farklı kültürlerin kültürel mirasını aynı dikkat ve saygınlık içinde korumak globalleşen dünyada barış ve kardeşlik duygularının kökleşmesini sağlayacak hem de farklı kültürlerin birbirlerine olan etkileşimi ile zengin ve çok renkli bir kültür mozağinin gelişmesinde itici bir güç oluşturacaktır ülkemizde bu güne kadar adet arkeolojik sit adet doğal sit adet kentsel sit adet tarihi sit olmak üzere adet sit alanı ile adet korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı tescil edilmiştir li yıllardan beri uluslararası platformlarda yoğunlaşarak sürdürülen çabalarda ülkemiz de yerini almıştır yukarıda numaralı başlık altında değinilen unescoya üye ülkelerle birlikte ülkemizin de yılında benimsediği dünya kültürel ve doğal mirasının korunması sözleşmesi hükümlerine göre taraf devletler toprakları dahilindeki kültür ve doğa varlıklarının korunmasını taahhüt etmiştir ülkemizden de pamukkale göreme kapadokya i̇stanbul boğazköy nemrut dağı xanthos letoon patara ve divriği ulu camii ve darüşşifası kültürel miras olarak dünya kültürel miras listesine alınmıştır avrupa konseyi üyesi devletler veesas sayısı karar sayısı türkiye cumhuriyeti devleti tarafından yılında imzalanan avrupa mimari mirasının korunması sözleşmesi gün ve sayılı kanun ile yürürlüğe girmiştir akdenizin kirletilmesine karşı korunması barselona sözleşmesi gereğince akdenizde ortak öneme sahip tarihi sitin içinde ülkemizden de adet sit korumaya alınmıştır türkiyede günümüze kadar sürdürülen tarihsel ve kültürel çevre koruma politikalarının başarılı olduğunu söylemek olası değildir özellikle sonrası yaşanan kırsal alandan kentlere yaşanan göç ve hızlı kentleşme sonrası ikinci konut ve turizm amaçlı kıyı yağması ile sonrası doğu ve güney doğu anadolu bölgesinden güvenlik ve ekonomik nedenlerle göç olgusu kentlerin yüzlerce yılda oluşmuş dengelerini alt üst etmiştir kentlerin önce varoşlarında başlayan yasal olmayan yapılaşma gecekondu giderek imar aflarıyla kentleri bir kanser gibi sarmış ve günümüzdeki başlıca kentsel sorunlardan biri haline gelmiştir drmehmet tuncer kent ve çevre bilim doktoru türkiyede tarihsel ve kültürel çevreleri koruma olgusu hal böyle iken şimdi ve sayılı kanunun üncü maddesi ile değiştirilen tarih ve sayılı maden kanunun nci maddesinin birinci fıkrasında yapılan düzenleme ile yukarıda belirtilen milletlerarası sözleşmelerle üstlenilen yükümlülüklerin çiğnenip yok sayılması pahasına orman muhafaza ormanı ağaçlandırma alanları özel koruma bölgeleri milli parklar tabiat parkları sit alanları tarım alanları su havzaları ve benzeri doğal ve kültürel zenginlikleri olan ve bu sebeple koruma altına alınmış alanlar madencilik faaliyetine açılmaktadır ülkemizde hektar alanlı milli park hektar alanlı tabiat parkı hektar alanlı tabiatı koruma alanı ve hektar alanlı tabiat anıtı olmak üzere toplam hektar alan koruma altındadır dünya doğayı koruma birliği iucn verilerine göre dünya yüzeyinin inden fazlası korunan alan olarak ayrılmış koruma konusunda duyarlı olan ülkelerde bu oran lara kadar çıkmaktadır bizde ise bu oran ülkenin yaklaşık te idir şimdi maden kanununun değişik nci maddesinin iptali istenilen birinci fıkrası ile bütün bu alanlar da rant için madencilik faaliyetlerine açılmaktadır diğer taraftan iptali istenilen fıkrada bu gibi alanlarda madencilik faaliyetinin tabi olacağı çevresel etki değerlendirme çed ve gayri sıhhi müessese gsm değerlendirmesinin çıkarılacak yönetmelikle yapılacağını belirmiş olması da korunması gereken doğal ve kültürel zenginliklerimiz üzerinde mevcut çed ve gsm yönetmeliklerinden farklı bir yönetmelikle madencilik faaliyetinin sürdürüleceğini anlamını taşımaktadır oyca mevcut çed yönetmeliğinde rg sa madencilik faaliyetine açılan doğal ve kültürel varlıklarımız ülkemiz mevzuatı ve taraf olduğumuz uluslararası sözleşmeler uyarıca korunması gerekli görülen duyarli yöreler olarak tanımlanmıştır mevcut mevzuat ve ülkemizin taraf olduğu uluslar arası sözleşmeler gereğince korunması zorunlu olan doğal ve kültürel zenginliklerin bulunduğu alanlarda madencilik faaliyetine izin verilmesi açıklanan uluslararası sözleşmelere aykırıdır anayasanın ıncı maddesinde usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir denildikten sonra bunların anayasaya aykırılığının iddia edilemeyeceği bildirilmiştir anayasadaki bu düzenleme kurallar hiyerarşisinde andlaşmaların ulusal yasalardan daha üstün olduğu görüşüne dayanak oluşturmuşturesas sayısı karar sayısı anayasaya aykırılığı ileri sürülemediği için uluslararası andlaşmalar ulusal yasaların üstünde ve anayasal normlara yakın konumda görülmüştür bu düşünce uluslararası andlaşmalardan doğan yükümlülüklere de anayasal bir üstünlük tanındığının öne sürülmesine yol açmış ve bu üstünlük ahde vefa ilkesinin bir gereği olarak tanımlanmıştır diğer yandan anayasanın ıncı maddesinde yapılan son değişiklik te insan haklarına ilişkin andlaşmalarla kanunların aynı konuda yaptığı düzenlemelerde çatışma olması halinde andlaşma hükümlerinin uygulanacağı yolundadır ancak sayılı kanunun yaptığı düzenlemede bu hususlar gözetilmemiş uluslararası andlaşmalara uyulmamıştır milletlerarası andlaşmalara dolayısıyla anayasanın ıncı maddesine aykırı olan söz konusu birinci fıkra hükmü anayasanın üncü maddesi gereğince kıyılardan yararlanmada öncelikle kamu yararının gözetileceği hususuna anayasanın inci maddesi gereğince devletin tarım arazileri ile çayır ve meraların amaç dışı kullanımının önlenmesine ilişkin ödevlerine anayasanın ncı maddesi gereğince sağlıklı ve dengeli çevrede yaşama hakkına ve devletin çevreyi geliştirme ve çevre sağlığını koruma ödevine anayasanın üncü maddesi gereğince devletin tarih kültür ve tabiat varlıklarının korunmasını sağlama ödevine anayasanın inci maddesi gereğince tabii servetler ve kaynakların devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğu ve araştırma ve işletmecilikte devlete öncelik tanındığı kuralına anayasanın uncu maddesi gereğince ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade edilemez amir hükmüne de aykırı düşmektedir anayasa mahkemesinin tarih ve k sayılı kararındaki kamu yararının bulunması ve zorunluluk hallerinde devlet ormanları üzerinde ancak irtifak hakkı tesisine olanak tanınabilir şeklindeki tümcesi ile kastedilen koşul orman ekosisteminde gerçekleştirilmek istenilen etkinliğin daha büyük kamu yararı yarattığının ortaya konulmasıdır esasen sayılı kanun ile doğal ve kültürel zenginliklerin korunmasındaki kamu yararı genel amacı madencilik faaliyeti yürütecek belli bir grupların özel çıkarı için ihlal edilmektedir diğer taraftan i̇ptali istenilen bu fıkrada madencilik faaliyetlerinin çevresel etki değerlendirmesi gayri sıhhî müesseseler ile ilgili hususlar dahil madencilik faaliyetlerinin nasıl yürütüleceğinin ilgili bakanlıkların görüşü alınarak bakanlar kurulu tarafından çıkartılacak bir yönetmelikle düzenleneceği öngörülmüştür yukarıda bu sektörde faaliyet gösteren bazı firmaların dünya çapında monopol durumuna geldikleri stratejik önemdeki madenlerin arama ve işletme ruhsatlarını ele geçirdikleri dünya pazarlarında üretim ve fiyat politikalarını diledikleri gibi düzenleyebildikleri bu dev monopollerin özellikle azgelişmiş ve gelişmekteesas sayısı karar sayısı olan ülkelerin madencilik sektörü üzerinde doğrudan veya dolaylı açık veya gizli baskı ve kontrolları bulunduğu açıklanmış ve böyle bir durumun bütün ülkelerde kamuoyunun madencilik sektörü ile ilgili hukuki ve kurumsal düzenlemeler karşısında çok duyarlı olmasına neden olduğu açıklanmış ve bu duyarlığın anayasanın inci maddesi ile yapılan düzenlemede de görüldüğü nitekim bu maddede gerçek ve tüzelkişilerin uyması gereken şartlar ve devletçe yapılacak gözetim denetim usul ve esasları ve müeyyideler kanunda gösterilir hükmüne yer verildiğine işaret edilmiştir durum bu iken ve anayasa buyruğu tabii servet ve kaynakların aranması ve işletilmesi konusunun kanunla düzenlemesine amir iken madencilik faaliyetlerinin düzenlenmesinin bakanlar kurulunun çıkaracağı bir yönetmeliğe bırakılması anayasanın inci maddesine kanunla yapılması gereken böyle bir düzenleme yönetmeliğe bırakıldığı için anayasanın yasama yetkisinin devredilemeyeceğine dair olan nci maddesine de aykırıdır böyle bir yetki anayasadan kökenlenmediği için anayasanın ncı maddesi ile de çelişir anayasaya aykırı bir hükmün hukuk devleti anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkeleri ve dolayısıyla anayasanın ve inci maddeleriyle bağdaşmayacağı da açıktır tarih ve sayılı kanunun üncü maddesi ile değiştirilen tarih ve sayılı maden kanunun nci maddesinin açıklanan nedenlerle milletlerarası sözleşmeler ile anayasanın nci ncı nci inci üncü inci ncı üncü ıncı ve inci maddelerine aykırı olan birinci fıkrasının iptal edilmesi gerekmektedir tarih ve sayılı kanunun üncü maddesi ile değiştirilen tarih ve sayılı maden kanunun nci maddesinin sekizinci fıkrasının anayasanın nci ncı nci inci inci üncü ve inci maddelerine aykırılığı i̇ptali istenilen sekizinci fıkrada kamu yatırımları ile madencilik projeleri çatıştığında anlaşmazlığı çözmek üzere başbakanlık müsteşarı başkanlığında oluşturulacak kurulun teşkili çalışma usulü karar alma şekli ve diğer hususlar enerji ve tabii kaynaklar bakanlığınca çıkarılacak bir yönetmeliğe bırakılmaktadır anayasanın inci maddesinde memurların ve diğer kamu görevlilerinin niteliklerinin atanmalarının görev ve yetkilerinin hakları ve yükümlülüklerinin aylık ve ödenekleri ile diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği ilkesi yer almaktadır anayasanın üncü maddesinde ise idarenin kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu ve kanunla düzenleneceği ifade edilmiştir durum bu iken söz konusu kurulun teşkili dahil tüm diğer hususlara ilişkin ilkelerin kanunda düzenlenmeyerek anayasanın ve inci maddelerine aykırı biçimde yönetmeliğe bırakıldığı görülmektedir kanunla bu alanda herhangi bir düzenleme yapılmadığı için enerji ve tabii kaynaklar bakanlığına verilen yetki asli bir düzenleme yetkisidir halbuki anayasanın inci maddesine göre yürütmenin anayasada gösterilen ayrık haller dışında kural olarak asli düzenleme yetkisi olmayıp yürütme anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılan ve yerine getirilen bir yetki ve görevdir asli düzenleme yetkisi anayasanın nci maddesine göre tbmmnindir ve devredilemez devredildiği taktirde bu yetki kökenini anayasadan almayan bir yetki görünümüne gireresas sayısı karar sayısı bu nedenle bakanlığa verilen söz konusu yetki anayasanın nci ve inci maddelerine aykırı olduğu gibi anayasadan kökenlenmediği için anayasanın ncı maddesi ile de çelişmektediranayasaya aykırı bir hükmün hukuk devleti anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkeleri ve dolayısıyla anayasanın ve inci maddeleriyle bağdaşmayacağı da açıktır açıklanan nedenlerle sayılı kanunun üncü maddesi ile değiştirilen sayılı maden kanunun nci maddesinin sekizinci fıkrası anayasanın nci ncı nci inci inci üncü ve inci maddelerine aykırı olduğundan iptali gerekir tarih ve sayılı kanunun inci maddesi ile tarih ve sayılı maden kanunun uncu maddesine eklenen altıncı fıkranın anayasanın nci inci maddelerine ve inci maddesinde yer alan kanunilik ilkesine aykırılığı i̇ptali istenilen altıncı fıkrada uyarma ve hak mahrumiyeti cezalarının verilmesi öngörülen gerçek dışı ve yanıltıcı beyanlar ın yönetmelikte tarif edilmesi yani suç teşkil eden bu fiillerin neler olduğunun belirlenmesi yönetmeliğe bırakılmıştır anayasanın suç ve cezalara ilişkin esaslar başlıklı inci maddesinin konuyla ilgili fıkrasıkimse işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz kimseye suçu işlediği zaman kanunda suç için konulmuş olan cezadan daha ağır ceza verilemezhükmünü taşımaktadır bu maddenin gerekçesinde de birinci fıkra herkesçe bilinen kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesini koymuştur demektedir anayasamızın inci maddesinde yer alan kanunilik ilkesi türk ceza kanununun inci maddesinde tekrarlanmaktadır i̇lkenin amacı devletin ve yargıcın keyfiliğini önlemektir suçlar ve cezalar kanunla açıkça ve belirli olarak gösterilmelidir maden kanunun uncu maddesine sayılı kanunun inci maddesi ile eklenen altıncı fıkrası düzenlemeyi yönetmeliğe bıraktığı ve suçlarla ilgili belirsizliğe yol açtığı için anayasanın inci maddesinde yer alan kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesine açıkça aykırıdır anayasaya aykırı bir hükmün hukuk devleti anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkeleri ve dolayısıyla anayasanın ve inci maddeleriyle bağdaşmayacağı da açıktır açıklanan nedenlerle maden kanunun uncu maddesine sayılı kanunun inci maddesi ile eklenen altıncı fıkra anayasanın nci inci ve inci maddelerine aykırı olduğu için iptali gerekmektedir tarih ve sayılı kanunun uncu maddesi ile değiştirilen sayılı maden kanunun ncı maddesinin son fıkrasının ikinci cümlesinin anayasanın inci ve inci maddelerine aykırılığı sayılı kanunun uncu maddesi ile değiştirilen maden kanununun ncı maddesinin son fıkrasının ikinci cümlesine göre kazanılmış haklar korunmak kaydı ile ayrı grup ruhsatların birbiri üzerine verilebilmesi mümkün kılınmakta buna ilişkin usul ve esasların yönetmelikle belirleneceği öngörülmektediresas sayısı karar sayısı arzın içinde bulunan madenin çıkarılması iki evrede gerçekleşmektedir sayılı maden kanununa göre bu evreler arama i̇şletme evreleridir arama evresi dahi önemli bir işlemdir burada madenin durumunu ve hacmini teknik şartlarını işletme imkanlarını araştırmak için arz üzerinde devamlı bir takım işlemler yapılması ve hatta bunun için tesisler inşa edilmesi gerekir bu esnada bir kısım madenler de çıkarılabilir maden kanununun sayılı kanunun inci maddesi ile değişik nci maddesinde arama döneminde görünür rezervin una kadar maden üretim ve satış izni verilebileceği belirtilmektedir bu işlemler arza arz malikine ve madene ve hatta civar madenlere bir takım zararlar verebiliraynı zamanda bir takım masrafları ve külfetleri gerektiren belirli bir safhada tekel de kapsayan yani evrede yalnız bir gerçek veya tüzelkişi arama yapabilecek ve bu arama sonucunda bir takım hukuki hükümler de doğacaktırordprofdr sıddık sami onar i̇dare hukukunun umumi esasları bası shf gerçekten bir çok madenin alan açısından çok büyük yer kaplaması ve bazı madenlerin işlenmesinin yarma gerektirmesi nedeniyle belli bir alanda arama ve işletme ruhsatı sahibi için ruhsat süresi içinde tekel durumunun korunması yasal bir zorunluluktur aynı alanda ayrı grup ruhsatların bir biri üzerine verilmesi halinde hiçbir surette önceki ruhsat sahibinin kazanılmış hakkının korunması mümkün olamayacaktır halbuki kazanılmış hakların korunması hukuk devleti adı verilen yönetim biçiminin temel unsurlarından birisidir kazanılmış hakları güvence altına almayan bir düzenleme anayasanın nci maddesinde ifade edilmiş olan hukuk devleti ilkesi ile çelişir anayasanın herhangi bir hükmüne aykırı bir düzenlemenin anayasanın inci maddesindeki anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkesi ile bağdaşması da mümkün değildir tarih ve sayılı kanunun uncu maddesi ile değiştirilen sayılı maden kanunun ncı maddesinin son fıkrasının ikinci cümlesi hukuk devletinin en önemli ögesi olan kazanılmış hakları zedeleyeceğinden anayasanın nci ve inci maddelerine aykırı olup iptali gerekmektedir tarih ve sayılı kanunun nci maddesi ile tarih ve sayılı maden kanunun ncı maddesine eklenen onuncu fıkranın anayasanın ve inci maddelerine aykırılığı i̇ptali istenilen onuncu fıkra hükmü ile devletin özel mülkiyetindeki veya hüküm ve tasarrufu altındaki arazilerin madencilik faaliyetinde bulunacaklara bu kanunun yürürlük tarihinden sonra kira ecrimisil alınmaz denilerek bedelsiz tahsisi öngörülmektedir alanında dünyanın en liberal ve en eski yasası olan abd madencilik yasasında bile kamu arazilerinde madencilik yapılabilmesi için dönüm başına usd ücret alınması gerekli görülürken ve bu ücretin azlığı son yıllarda alabildiğine eleştirilirken ülkemizde bunun bedelsiz olması yolunda bir düzenleme yapılmaktadır bir taraftan tanınacak teşvikler yanında ürettiği madeni yurt içinde ve kendi tesisinde işleyenlerden bu tesislerde üretimde değerlendirilen maden miktarı için devlet hakkının sinin alınmayacağı belirtilirken diğer yandan madencilik faaliyetinde bulunulacak arazinin ki bu arazi devletin hüküm ve tasarrufu altındaki orman ağaçlandırma alanları özel koruma bölgeleri kıyı alanları ve sahil şeritleri kültür ve turizm koruma ve geliştirme bölgeleri ve dahi sit alanları olabilir bu araziye verilebilecek zararlar da dikkate alınmayıp bedelsiz verilmesinde kamu yararı bulunduğunu söylemek mümkün değildiresas sayısı karar sayısı anayasa mahkemesi kararlarında vurgulandığı üzere hukuk devletinin vazgeçilmez ögeleri içinde yer alan yasaların kamu yararına dayanması ilkesiyle bütün kamusal girişimlerin temelinde bulunması doğal olan kamu yararı düşüncesinin yasalara egemen olması ve özellikle bir ülkenin en önemli doğal yaşam alanı olan ormanların korunması için yasakoyucunun bu esası gözardı etmemesi ve bunu en iyi şekilde yansıtması zorunludur günümüzde kamu yararı kavramı yanında toplum yararı ortak çıkar genel yarar gibi birbirinin yerine kullanılan kavramlarla anlatılmak istenen tümünün bireysel çıkar dan farklı onun üstünde ya da dışında ortak bir yararın amaçlanmasıdır anym k yasama erkinin kamu yararı amacına yönelik olarak kullanılmaması halinde yasama yetkisinin saptırılması olayı ortaya çıkar yasaların kamu yararına dayanmadığı bir yönetim ve bu alanda yetki saptırılması durumu hukuk devleti adı verilen yönetimle ve hukuk devletini cumhuriyetin nitelikleri arasında sayan anayasanın nci maddesi ile bağdaşmaz anayasanın herhangi bir hükmüne aykırı bir düzenleme anayasanın inci maddesinde ifade edilen anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkeleriyle de çelişir sayılı kanunun nci maddesinin sayılı maden kanununun ncı maddesine eklediği uncu fıkranın yukarıda açıklanan nedenlerle anayasanın ve inci maddelerine aykırı olduğu için iptal edilmesi gerekmektedir tarih ve sayılı kanunun üncü maddesi ile değiştirilen tarih ve sayılı maden kanunun ek inci maddesinin birinci fıkrasının anayasanın nci ve inci maddelerine aykırılığı zonguldak havzasında bulunan taşkömürü yataklarının işletilmesi hakkı sayılı maden kanununa değil sayılı kanun ile özel bir düzenlemeye tabi kılınmıştır havzai fahmiye olarak isimlendirilen yaklaşık kmlik alanda taşkömürü işletme hakkı sadece türkiye taşkömürü kurumuna aittir kurum bu yetki çerçevesinde ana kömür yataklarını kendisi işletmektedir sayılı maden kanununa ek madde hükmü gün ve sayılı kanunun inci maddesi ile eklenmiştir ve sadece ereğli kömür havzasının küçültülmesi sonucunda serbest kalan bölgenin aramalara açılmasını düzenlemektedir şimdi sayılı kanunun üncü maddesi ile değiştirilen sayılı maden kanununun ek inci maddesinin birinci fıkrası ile bu havzanın tamamının kendine özgü yapısı gözetilmeden maden kanunu kapsamına alınmasında kamu yararı bulunmamaktadır havzadaki taşkömürü dışındaki diğer madenlerin aranması işletilmesi ve ülke ekonomisine kazandırılması amacıyla kmolan havza sınırları tarihinde kmye düşürülmüştür türkiye taşkömürü kurumunun terk ettiği bu alan günümüze kadar herhangi bir maden arama ve işletmeye açılmamıştır maden tetkik arama enstitüsü raporlarına göre de havzada ekonomik değeri olan ve ülke ekonomisine katkıda bulunacak taşkömürü dışında önemli bir maden yoktur türkiye taşkömürü kurumu için özel çıkarılan sayılı kanunun amacı en önemli enerji kaynağı olan taşkömürünün bu konumundan dolayı hukuksal ve bürokratik engeller olmaksızın ülke ekonomisine kazandırılmasıdır oysa kurum maden kanunu kapsamınaesas sayısı karar sayısı alınmakla birçok hukuksal ve bürokratik kısıtlamalarla karşı karşıya bırakılmış hayati önemi bulunan kaynağı ekonomiye kazandırmada büyük güçlüklerin içine itilmiştir li yıllardan itibaren zonguldakta kaçak kömür çıkarma işlemleri yapılmaktadır kaçak kömür çıkarma işlemi ttknun bıraktığı az miktarda ve ekonomik olmayan mostraya yeryüzüne yakın damarların basit işlemlerle alınması şeklidir alınan tedbirlerle kaçak kömür çıkarma işlemi zaman zaman azalarak devam etmiş sorun çözümsüz bir noktaya geldikten sonra yapılan teknik incelemelerde bu sahalara yasal bir yapı kazandırmak istenmiştir kurum yetkilileri yılından başlayarak ttkya ait bu sahaları rödevans ihale ile kiraya verme sistemi ile üçüncü şahıslara vermeye başlamıştır bu uygulamadaki amaç kömür kaçakçılığının önlenmesi ve ttk tarafından işletilmesinin ekonomik olmadığı rezervlerin değerlendirilmesiydi danıştay birinci dairesi tarih ve sayılı kararıyla ttknın havzadaki taşkömürünün çıkarılması ve işletilmesi yönünden maden kanununa değil kendi özel mevzuatına tabi olduğundan rödovans uygulamasının iptal edilmesi gerektiği görüşünü bildirmesi nedeniyle söz konusu uygulamaya yasal dayanak oluşturmak için bu düzenlemenin yapıldığı anlaşılmaktadır ancak havzanın kendine özgü yapısını gözetilmeden sorunun kaynağına inilip nedenlerini araştırılmadan yapılan hukuksal düzenlemeler yeni sorunlara yol açacaktır ki̇tlerin küçültülmesi yeterli gerekli yatırımların yapılmaması ve işçilik maliyetleri gerekçesi ile rödevans sisteminin ilk amacı aşılarak türkiye taşkömürü kurumunun yatırım ve alt yapı için trilyonlar harcanmış sahaları rödevans sözleşmesi ile üçüncü şahıslara verilmeye başlanmıştır rödevans uygulamasına ilk amacı doğrultusunda toplumun yararına bir işlem niteliğinin kazandırılabilmesi için havzanın kendine özgü yapısı da dikkate alınarak kendi özel mevzuatı içinde düzenleme yapılması bir zorunluluktur sayılı kanun ile yapılan değişiklik ile ttknın verimlilik ve karlılık ilkeleri doğrultusunda faaliyette bulunması için gerekli hiçbir düzenleme getirilmemiştirbu da düzenlemede kamu yararı gözetilmediğinin bir kanıtıdır anayasa mahkemesi kararlarında vurgulandığı üzere hukuk devletinin vazgeçilmez ögeleri içinde yer alan yasaların kamu yararına dayanması ilkesiyle bütün kamusal girişimlerin temelinde bulunması doğal olan kamu yararı düşüncesinin yasalara egemen olması ve özellikle bir ülkenin en önemli tabii servet ve kaynaklarının aranması ve işletilmesi için yasakoyucunun bu esası gözardı etmemesi ve bunu en iyi şekilde yansıtması zorunludur günümüzde kamu yararı kavram yanında toplum yararı ortak çıkar genel yarar gibi birbirinin yerine kullanılan kavramlarla anlatılmak istenen tümünün bireysel çıkar dan farklı onun üstünde ya da dışında ortak bir yararın amaçlanmasıdıranym k söz konusu uncu fıkrada yer alan düzenlemede kamu yararının amaçlanmamış olması bu düzenlemeyi anayasanın nci maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesine aykırı bir görünüme sokmaktadıresas sayısı karar sayısı anayasanın herhangi bir hükmüne aykırı bir düzenleme anayasanın inci maddesinde ifade edilmiş olan anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkeleriyle de bağdaşmaz sayılı kanunun nci maddesinin sayılı maden kanununun ncı maddesine eklediği onuncu fıkranın anayasanın ve inci maddelerine aykırı olduğu için iptali gerekmektedir tarih ve sayılı kanunun inci maddesi ile tarih ve sayılı çevre kanunun uncu maddesine üncü fıkra olarak eklenen fıkranın anayasanın nci inci nci ve ncı maddeleri ile milletlerarası sözleşmelere dolayısıyla anayasanın ıncı maddesine aykırılığı sayılı kanunun inci maddesi ile sayılı çevre kanunun uncu maddesine eklenen üçüncü fıkrada petrol jeotermal kaynak ve maden arama faaliyetlerinin çevresel etki değerlendirmesi çed kapsamı dışında olduğu hükme bağlanmıştır görüldüğü gibi maden arama faaliyetlerinde artık çed aranmayacaktıroysa günümüzde dünyada hem de artık dünya bankasının da desteği ile yapılan aramalar bir yana prospeksiyonda bile sadece çed değil aynı zamanda tçed toplumsal ve çevresel etki değerlendirme istenmeye ve ayrıca bilgi verme zorunluluğu getirilmeye başlanmıştır bütün bunlarla da yetinilmemekte çevresel etki değerlendirmesiçed sürecine halkın katılması için yollar oluşturulmaya başlanmıştır ankara barosu tarafından düzenlenen panel tahir öngör jeoloji yüksek mühendisi maden yasa tasarısının getirdikleri temmuz çevre ile ilgili hukuk belgeleri çağdaş halk sağlığı anlayışını işleyen maddeler içermektedir özellikle yaşam hakkı sağlıklı çevrede yaşama hakkı risk kavramı koruyucu önlemler gibi kavramlar halk sağlığının geliştirilmesinde çevre sağlığı sorunlarının çözümünde bu alanda çalışan sağlıkçılara da ışık tutmaktadır bir insan hakkı olan çevre hakkı ilk kez de birleşmiş milletler çevre konferansı sonucunda yayımlanan stockholm bildirgesinde ifade edilmiştir ekim dünya doğa şartı ve paris sözleşmesinde çevre hakkı ile ilgili düzenlemeler yapılmıştır dünya çevre ve gelişme komisyonunun de hazırlamış olduğu ortak geleceğimiz adlı raporda nüfus beşeri kaynaklar beslenme güçlükleri canlı türleri ekosistem enerji sanayileşme barış güvenlik gelişme ve çevre politikaları konusunda yapılan öneriler yer almaktadır raporda çevre için temel bir insan hakkı dır denmekte ayrıca gelecek kuşakların da bu konudaki hakları savunulmaktadır çevre kalkınma ilişkisini bazı sözcükler çerçevesinde ortaya koyma çabasının en son ürünü sürdürülebilir kalkınma kelimesi olarak görülmektedir sürdürülebilir kalkınmayı dünya ölçeğinde popüler kılan ve soyut da olsa bir tanıma yer veren yine bu rapordur raporda sürdürülebilir kalkınma bugünün gereksinimlerini gelecek kuşakların kendi gereksinimlerini karşılama olanaklarını tehlikeye atmaksızın kalkınma şeklinde tanımlanmıştır sürdürülebilir kalkınmanın ana temasının çevrenin korunması ile kalkınma kavramlarının birbirleriyle çatışmadıkları aksine birbirlerini tamamladıkları ve birbirlerine gereksinim duydukları olduğudur kısaca söylenirse sürdürülebilir kalkınma bir denge arayışını bir uzlaşmayı yansıtmaktadır bu bağlamda bazı radikal çevrecilerin savundukları sıfır büyüme savı ile bazı gelişmekte olan ülkelerin öncelik tanımakta ısrar ettikleri kalkınmacıgeleneksel yaklaşım iki aşırı uç olarak sürdürülebiliresas sayısı karar sayısı kalkınmanın kapsamı dışında bırakılmaktadır sürdürülebilir kalkınmanın bu boyutunun bu kavrama dayanılarak küreselleşme ideolojisi çerçevesinde getirilecek dayatmalar açısından özenle değerlendirilmesi gerekir prof dr nükhet turgut çevre hukuku ankara kasım shf vd bu anlamda sürdürülebilir kalkınma ile amaçlanan ekonomide kaynakların orta ve uzun vadeli bir perspektifte etkin kullanılmasıdır bugünden yakın geleceğin kaynaklarının bilinçsiz bir şekilde tüketilmemesidir toplumsal ve ekonomik sorumluluk bunu gerektirmektedir bu nedenle kalkınma amaçlı yapılacak düzenlemelerde hiçbir şekilde çevrenin korunması ihmal edilmemeli gerekli dengenin kurulmasına özen gösterilmelidir sayılı kanunun inci maddesi ile sayılı çevre kanunun uncu maddesine eklenen söz konusu fıkrada petrol jeotermal kaynak ve maden arama faaliyetlerinde bu dengenin kurulamadığı ve çevrenin korunmasından tümüyle vazgeçildiği görülmektedir bergen bm avrupa ekonomik komisyonu çevre ve kalkınma konferansı sonuç bildirgesi çevre hakkı kavramında önemli bir gelişmeyi beraberinde getirmiştir artık bu gibi konularda yöre halkına danışma gereği ve eğer yöre halkı istemiyorsa işletmelerin açılmaması konusu gündeme gelmiştir ayrıca gelecekte oluşabilecek risk kavramı üzerinde durularak olası risklerin bile bir işletmenin açılmaması için yeterli neden sayılabileceği ilk defa ifade edilmiştir rio toplantısında çevre sözleşmesi imzalanmıştır bu sözleşmede insanların sürekli ve dengeli kalkınmanın merkezinde olduğu ve doğa ile uyum içinde sağlıklı ve verimli bir hayata hakları olduğu belirtilmiştirjeoloji mühendisleri odası maden yasasının eleştirisi haziran türkiye cumhuriyeti anayasasının nci maddesi herkes yaşama maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir derken ncı maddesinde de herkes sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir demekte ve çevreyi geliştirmenin çevre sağlığını korumanın ve çevre kirlenmesini önlemenin hem devletin hem de vatandaşların ödevi olduğu vurgulanmaktadır dünyadaki gelişmelerin tersine petrol jeotermal kaynak ve maden arama faaliyetlerini kaldı ki sayılı kanun ile değiştirilen maden kanununun nci maddesine göre arama döneminde dahi görünür rezervin una kadar maden üretim ve satış izni verilebilecektir çevresel etki değerlendirmesi dışında bırakan düzenleme anayasanın nci ve ncı maddelerine aykırılık teşkil etmektir yine bu düzenleme birleşmiş milletlerin ilan ettiği dünya doğa şartına ve de birleşmiş milletler çevre konferansı sonucunda yayımlanan stockholm bildirgesindeki çevre hakkı na da aykırıdıranayasanın ıncı maddesinde insan haklarına ilişkin andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler taşımaları halinde andlaşmaya uyulacağının ifade edildiği göz önünde tutulduğunda uluslararası andlaşmaya aykırı bir düzenlemenin anayasanın ıncı maddesi ile çeliştiğini de söylemek gerekmektedir anayasaya aykırı bir hükmün hukuk devleti anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkeleri ve dolayısıyla anayasanın ve inci maddeleriyle bağdaşmayacağı da açıktır tarih ve sayılı kanunun inci maddesi ile tarih ve sayılı çevre kanunun uncu maddesine üncü fıkra olarak eklenen fıkranın açıklananesas sayısı karar sayısı nedenlerle anayasanın nci inci nci ve ncı maddeleri ile milletlerarası sözleşmelere dolayısıyla anayasanın ıncı maddesine aykırı olduğundan iptali gerekmektedir tarih ve sayılı kanun geçici inci maddesinin altıncı fıkrasının birinci cümlesinin anayasanın nci ve inci maddelerine aykırılığı i̇ptali istenilen sayılı kanun geçici inci maddesinin altıncı fıkrasının birinci cümlesinde bor tuzu ruhsat sahalarının rezervi görünürmuhtemel bu kanunun yürürlük tarihinden itibaren beş yıl içerisinde ilgili kamu kuruluşu tarafından belirlenir ve bu alanlar üzerine aynı grup ruhsat verilmez denilmek suretiyle eti holding aşne bor tuzu rezervlerinin belirlenmesi için yıl süre verilmektedir bir kamu kuruluşu olan eti holding aşne verilen böyle bir süre verilmesi fiilen ve hukuken mümkün değildir zira eti holding aşnin uhdesindeki kmlik alanın kmsinde henüz rezerv tespiti yapılmamıştır sayılı kanun ile kurulan idari ve mali özerkliğe sahip kamu tüzel kişisi olan ulusal bor enstitüsünün görevlerine dolaylı olarak da olsa müdahale edilmiş olunacaktır tarih ve sayılı resmi gazetede yayımlanan sayılı devletçe i̇şletilecek madenler hakkında kanun un birinci maddesinde belirli bölgelerde belirli cins madenlerin devletçe aranmasına ve işletilmesine bu madenlerle ilgili olarak daha önce gerçek kişilere özel hukuk tüzelkişilerine verilmiş arama ruhsatnameleri ve işletme hakkının geri alınmasına karar vermeye bakanlar kurulunun yetkili olduğu kaydedilmiştir tarih ve sayılı bakanlar kurulu kararında bor tuzlarının devletçe aranması ve işletilmesi bu madenle ilgili daha önce gerçek ki