esas sayısı karar sayısı  tarihli ve sayılı kolluk gözetim komisyonu kurulması hakkında kanunun maddenin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ile maddenin ikinci fıkrasının anayasaya aykırılığı kolluk gözetimi ile kolluğun taraf olduğu şikayetlerin sivil yapılar tarafından izlenmesi ve denetlenmesi amaçlanmaktas demokratik ve hesap verebilir bir kolluk hizmetinin işleyişi hedeflenmektedir kolluk hakkındaki şikayetlerin bağımsız ve etkin bir biçimde ortaya konup denetlenmesi halkın kolluk güçlerine güven ve inancını pekiştirmenin yanı sıra görevi suistimal veya kötü muamelenin cezasız kalmamasını temin etmesi bakımından önemlidir bireylerin sahip oldukları insan hakları ulusal ve uluslararası mevzuatta ayrıntılı olarak düzenlenmiştir birleşmiş milletler düzeyinde kişisel ve siyasal haklar uluslararası sözleşmesi maddesi ile devletlere sözleşmede tanınan hakları kendi ülkesinde yaşayan ve yetkisi altında bulunan bütün bireylere ırk renk cinsiyet dil din siyasal ya da başka fikir ulusal ya da toplumsal köken mülkiyet doğum ya da başka bir statü bakımından hiçbir ayırım gözetmeksizin sağlamak ve bu haklara saygı göstermek yükümlülüğünü düzenlemiştir aynı maddenin ikinci ve üçüncü fıkrası ise devletin almakla yükümlü olduğu yasama ve diğer tedbirleri düzenlemiştir sözleşme ile tanınan hakları ve özgürlükleri ihlal edilmiş olan her şahsın bu ihlal resmi sıfatla görev yapan kişiler tarafından gerçekleştirilmiş olsa bile etkin şekilde telafi edilmesi bu kapsamda güvence altına alınmıştır böyle bir telafi talebinde bulunan herkesin haklarının yetkili yargı yürütme ya da yasama organlarınca ya da devletin yasal sisteminde öngörülen başka bir yetkili organ tarafından karara bağlanmasını ve yargısal telafi olanaklarının sağlanması da sözleşmede güvence altına alınmıştır birleşmiş milletler tarafından kabul edilen i̇şkence ve diğer zalimane gayri i̇nsani veya küçültücü muamele veya cezaya karşı sözleşmenin inci maddesinde sözleşmeye taraf devletlerin yetkisi altındaki ülkelerde işkence olaylarını önlemek için etkili kanuni idari adli veya başka tedbirleri alacağı düzenlenmiştir aynı sözleşmenin ıncı maddesinde de benzer bir ifadeye yer verilmiştir türkiye söz konusu sözleşmeye taraf bir ülkedir sözleşmenin ek i̇htiyari protokolün üncü maddesinde de her bir taraf devlet ulusal düzeyde işkence ve diğer zalimane gayri insani veya küçültücü muamele veya cezanın önlenmesi için bir ya da birden çok bundan böyle ulusal önleme mekanizması olarak anılacak ziyaretçi birim kurar ya da idame ettirir ifadesine yer verilmiştir türkiye söz konusu protokolü de kabul etmiştir i̇şkence ve diğer zalimane gayri i̇nsani veya küçültücü muamele veya cezaya karşı sözleşmenin maddesinde her taraf devletin yetkisi altındaki ülkelerde bir işkence eyleminin işlendiğine inanmak için ciddi sebepler mevcut olan her halde yetkili mercilerin derhal ve tarafsız soruşturma yürütmelerini sağlama zorunluluğunu düzenlemiştir sözleşmenin maddesinde ise her taraf devletin kendi yetkisi altındaki ülkelerde işkenceye maruz kaldığını iddia eden herhangi bir şahsın yetkili mercileri şikayet hakkını ve davasının bu mercilerle hemen ve tarafsızca incelenmesini sağlama yükümlülüğü düzenlenmiştir birleşmiş millletler nezninde kişisel ve siyasal haklar uluslararası sözleşmesinin yanı sıra ekonomik sosyal ve kültürel haklara i̇lişkin uluslararası sözleşme kadınlara yönelik her türlü ayrımcılığın önlenmesi sözleşmesi çocuk haklarına dair sözleşme her türlü irk ayrımcılığının ortadan kaldırılmasına i̇lişkin uluslararası sözleşme işkence ve kötüesas sayısı karar sayısı muamele gibi kolluk tarafından işlenebilecek suçlara ilişkin hükümler içermektedir türkiye cumhuriyeti devleti yasal olarak bağlayıcı hükümler içeren birleşmiş milletler sözleşmelerine taraftır ayrıca alınan ilke kararları ve deklerasyonlarda da bağlayıcı nitelikteki sözleşmelerin uygulanmasında taraf devletlere yön göstermektedir birleşmiş milletler genel kurulunun aralık tarih ve sayılı yasaların uygulanmasında sorumlu olanlar i̇çin davranış kuralları kolluğun gözetimi konusunda en önemli belgedir ayrıca genel kurul yılında sayılı kararı ile yasaların uygulanmasında sorumlu olanlar i̇çin davranış kurallarının etkin uygulanabilmesi için rehberi kabul etmiştir ayrıca uluslararası hukukta kanunların uygulanışı esnasında güç kullanımının kurallarını belirleyen ve güvenlik kuvvetlerinin güç kullanımına başvurmadan önce mümkün olduğunca şiddet içermeyen araçları uygulamasını sağlayan birleşmiş milletler kolluk güçleri görevlileri tarafından kuvvet ve ateşli silah kullanılması hakkında temel i̇lkelerinde de kolluğun fiilleri ile denetim hususlarının çerçevesi belirlenmiştir kolluğun taraf olduğu yargısal süreçlere aktarılan hak ihlalleri yaşam hakkı ihlalleri işkence ve kötü muamele uygulama kişinin maddi ve manevi bütünlüğüne yönelen müdahaleleler ifade özgürlüğü özel yaşamın gizliliği ile kişisel verilerin ihlali alanlarında yoğunlaşmıştır kolluğun işlemiş olduğu iddia edilen suç teşkil eden fiiller de dahil olmak üzere bireylerin şikayet etmesine ilişkin sistemin taşıması gereken belirli ilkeler bulunmaktadır şikayet sisteminin görünür olması ve erişilebilir nitelikte olmalıdır şikayetin bildirilmesi kayıt altına alınması ve gerekli prosedürün belirlenmesi ve yapılacak tahkikat neticesinde şikayetin sonuca ulaştırılması zorunludur avrupa i̇nsan hakları sözleşmesi uyarınca oluşturulan sözleşmeye taraf olan devletlerin yargılama yetkisini kabul ettiği avrupa i̇nsan hakları mahkemesinin kararlarına türkiye cumhuriyeti devleti uymakla yükümlüdür ai̇hm kararları ile sözleşme metnini günün ve çağın şartlarına uyumlu hale getirmekte bir başka deyişle güncellemektedir ai̇hm avrupa i̇nsan hakları sözleşmesinin ve maddeleri bağlamında etkin bir şekilde soruşturulması için avrupa i̇nsan hakları mahkemesi içtihatları dahilinde bağımsızlık yeterlilik sürat kamu denetimi ve mağdurun sürece katılımı olmak üzere beş ilke oluşturmuştur bu ilkelerden ilki bağımsızlıktır ai̇hm kararları uyarınca bağımsızlık soruşturmayı yürütenlerle hakkında şikayette bulunulan polis memuru arasında kurumsal veya hiyerarşik bir bağlantı olmaması ve ayrıca pratikteki uygulamanın da bağımsız olması anlamına gelmektedir ai̇hmin konu ile ilgili kararları için ramsahai hollanda davası başvuru no mayıs tarihli karar batitürkiye davası başvuru no ve haziran tarihli kararı bu ilkelerden ikincisi yeterliliktir ai̇hm kararları uyarınca yeterlilik yapılan soruşturmanın polisin şikayet konusu davranışının yasalara uygun olup olmadığını belirleyecek ve sorumluları tespit edip cezalandıracak delilleri toplama yeteneğine sahip olmalısı olarak tanımlanmaktadır ai̇hmin konu ile ilgili kararları için nachova bulgaristan davası başvuru no ve temmuz tarihli kararı aksoytürkiye davası aralık tarihli kararı bu ilkelerden üçüncüsü sürattir ai̇hm kararları uyarınca sürat hukukun üstünlüğüne olan güvenin sürdürülebilmesi için soruşturmanın derhal ve süratle yürütülmesi anlamına gelmektedir ai̇hmin konu ile ilgili kararları için isayevarusya davası başvuru no ve şubat tarihli kararı aydıntürkiye davası eylül tarihli kararı ai̇hmin belirlediği ilkelerden dördüncüsü kamu denetimidir kamu denetiminden anlaşılması gereken süreçle ilgili usuller ve karar verme hesap verebilirliği mümkün kılacak şekilde açık ve saydam olması anlamına gelmektedir ai̇hmin konu ile ilgiliesas sayısı karar sayısı kararları için ognyanovabulgaristan başvuru no şubat tarihli kararı chitayevrusya davası başvuru no ocak tarihli kararı ai̇hmin belirlediği ilkelerden beşincisi mağdurun sürece katılımıdır mahkemenin perspektifine göre şikayet sahibi meşru çıkarlarını koruma amacıyla şikayet sürecine katılmalıdır türkiyenin bu uluslararası mevzuat ve uymakla yükümlü olduğu içtihatları dikkate alarak ulusal mevzuatını düzenlemesi gerekir sayılı kanun yukarıda ayrıntılı açıklanan uluslararası sözleşmeler ve içtihatlarlarla uyumsuzdur nitekim sayılı kanunun iptali talep edilen komisyon i̇çişleri bakanlığı bünyesinde sürekli kurul olarak görev yapar hükmü komisyonun hiyerarşik ve organik bakımdan içişleri bakanlığına bağlı olduğunu işaret etmektedir uluslararası hukukta bağımsızlık ve tarafsızlık kolluğun gözetiminde ilk unsurdur bu sebeple düzenleme anayasanın maddesine aykırlık teşkil etmektedir ve iptal edilmesi gerekir i̇ptali talep edilen bir diğer düzenleme ise kuruluş başlıklı maddenin ikinci fıkrasındaki komisyonun kompozisyonudur komisyon üyeleri yürütmede belirli bir görevde olmalarından kaynaklı veya içişleri ile adalet bakanlarının önerileri üzerine bakanlar kurulunca belirlenmektedir bir başka deyişle tamamı yürütme tarafından belirlenecek bürokratlar ve hukukçulardan oluşacak komisyonun bağımsız olduğu ileri sürülemez bağımsızlık kanunun maddesinin birinci fıkrasında yazıldığı üzere kağıt üzerinde kalabilecek bir ilke değildir bağımsızlık yürütmeye bağlı kolluğun işlediği iddia edilen suçlardan dolayı etkin soruşturulmasını sağlayabilecek yegane güvencedir bu güvencenin müsteşarın başkanlığında türkiye i̇nsan hakları ve eşitlik kurumu başkanı kurul başkanı bakanlık hukuk müşaviri adalet bakanlığı ceza i̇şleri genel müdürü üniversitelerin ceza ve ceza usul hukuku ana bilim dallarında görevli öğretim üyeleri arasından bakanın teklif edeceği üç aday ile baro başkanı seçilme yeterliğine sahip serbest avukatlar arasından adalet bakanının teklif edeceği üç aday arasından bakanlar kurulunca seçilecek birer üyeden oluşan kurulun sağlaması mümkün değildir üyelerin kompozisyonu hakkında şikayette bulunulan kolluk güçleri bakımından da önemlidir sistem ve yapı şikayetler ve şikayetlerin nasıl ele alınacağı iddianın ciddiyetine ve hakkında şikayette bulunulan polis açısından yaratacağı muhtemel sonuçlara göre tasnif edilmelidir kolluk güçlerinin hiyerarşik olarak bağlı oldukları yapıların bu sistematik yaklaşımı sergilemesi beklenemez kaldı ki şikayette bulunanlar ve onların temsilcileri kolluk hizmetleri polis hizmeti sorumluluğu olan merkezi ve yerel yönetimler savcılar polis hizmetleriyle ilgili çalışmaları olan toplum kuruluşları ve sivil toplum örgütleri düzenlemede hiçbir şekilde yer almamıştır kolluğun gözetimi ai̇hsnin madde ve ü ile ilişkilidir ai̇hsnin madde ve ü temel maddeler olup avrupa konseyini oluşturan demokratik toplulukların temel değerlerini içermektedirler mccanni̇ngiltere davası şubat tarihli karar selmounifransa davası başvuru no temmuz tarihli karar avrupa i̇nsan hakları mahkemesinin polisle ilgili şikayetlerin soruşturulmasına ilişkin beş etkin ilkenin iki ana amaçlarından biri ai̇hsnin madde ve ünün ihlal edildiğinin iddia edilmesi durumunda bireylerin etkin bir hukuk yoluna başvurmasını sağlamaktır salmantürkiye davası başvuru no haziran tarihli karar öte yandan bu ilkelerle ihlali yapanları adalete teslim edecek etkin ve yeterli bir soruşturma çerçevesi sağlayarak söz konusu temel hakların ihlaline karşı bir koruma sağlanması da amaçlanmaktadır nachovabulgaristan davası başvuru no ve temmuz tarihli karar esas sayısı karar sayısı asgari gereklilik üye ülkenin ai̇hsnin ve maddelerinin ihlali durumunda söz konusu beş temel ilkeye uyulmasını sağlayacak gerekli düzenlemeleri yürürlüğe sokmuş olmasıdır i̇nsan hakları komiserinin polisle i̇lgili şikayetlerin bağımsız ve etkin bir biçimde belirlenmesine i̇lişkin görüşü mart commdh paragraf bu amaca ulaşmak üzere i̇şkenceyi ve i̇nsanlıkdışı veya onur kırıcı muamele veya cezayı önleme komitesi cpt tam teşekküllü bağımsız bir soruşturma kurumunun oluşturulmasını kuvvetle desteklemektedir cpt standartları bölüm ix polisle i̇lgili şikayetler komisyonu adil bağımsız ve etkin bir şikayet sistemininin denetimini gerçekleştirebilme yeteneğine sahiptir bağımsızlığını ve işlevselliğini değerlendirmede birleşmiş milletlerin i̇nsan haklarının korunması ve yaygınlaştırılmasına yönelik ulusal kurumların statüsüne ve işlemesine dair prensipler paris prensipleri de bu konuyla ilgili bir referanstır i̇nsan hakları komiserinin polisle i̇lgili şikayetlerin bağımsız ve etkin bir biçimde belirlenmesine i̇lişkin görüşü mart commdh paragraf bu bakımdan kurulun yapısı bir başka deyişle üye kompozisyonu bağımsızlık ilkesiyle ve uluslararası hukuk ile çelişmektedir açıklanan bu sebeple düzenleme anayasanın maddesine aykırılık teşkil etmektedir ve iptal edilmesi gerekir yasaların uygulatılmasını sağlayan her kolluk kuvveti kurumu toplumu bir bütün olarak temsil etmeli ve toplumun talep ettiği hizmetleri sağlayarak topluma karşı hesap verebilir olmalıdır birleşmiş milletler kolluk kuvvetleri davranış i̇lkelerinin giriş bölümü kolluğun insan haklarına saygılı hukuk devleti olma ile bu bakımdan doğrudan ilintilidir ilkelerine uyacağına dair beklentiler de artmıştır hukuk devleti anayasamızın maddesinde tanımlanmış ve anayasa mahkemesinin yerleşik kararlarında hukuk devletinin kapsamını ve anlamını müteaddit defa açıklanmıştır hukuk devletinin en önemli unsuru belirliliktir belirlilik ilkesine göre yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık net anlaşılır uygulanabilir ve nesnel olması bireylerin hukuk kurallarını önceden bilmelerine davranış ve tutumlarını bu kurallara göre güvenle düzene sokabilmelerine imkan sağlaması ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir belirlilik ilkesi hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey yasadan belirli bir kesinlik içinde hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını bilmelidir birey ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlar ayrıca kanunların kamu yararının sağlanması amacına yönelik olması genel objektif adil kurallar içermesi ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesi hukuk devleti olmanın gereğidir bu nedenle kanun koyucunun hukuki düzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde adalet hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini gözönünde tutarak kullanması gerekir bkz anayasa mahkemesinin tarih ve k sayılı kararı i̇ptali talep edilen kurulun yapısına ilişkin düzenlemeler yürütmeye bağlı olarak kurgulanan yapının uygulanacak normlarda belirsizliğe yol açacağı keyfi uygulamalara neden olacağı objektif kriterlerden yoksun olması gerekçeleri ile insan haklarına saygılı sosyal hukuk devleti olma niteliği ile çelişmekte bu sebeple anayasanın maddesine aykırılık teşkil etmektedir tüm bu açıklanan sebeplerle düzenlemeler anayasanın maddesine ve maddesine aykırılık teşkil etmektedir ve iptal edilmesi gerekir tarihli ve sayılı kolluk gözetim komisyonu kurulması hakkında kanunun maddenin onuncu fıkrasının anayasaya aykırılığıesas sayısı karar sayısı sayılı kanunun çalışma usul ve esasları başlıklı maddesinin onuncu fıkrası komisyonun faaliyetleri ve diğer ihtiyaçları ile yolluk giderleri için her yıl i̇çişleri bakanlığı bütçesine gerekli ödenek konulacağını düzenlemektedir ödenek bir başka deyişle kuruma özgülenen bütçe bağımsızlık için gerekli unsurlardandır mali bakımdan özerk olmayan bir yapı yürütmenin istekleri ve görüşleri doğrultusunda hareket etmediği takdirde ödenekleri kesilecebilecek ilgili yapı çalışamaz hale getirilebilecektir bağımsız insan haklarına dair yapılarının tamamında kurulun yapısının bağımsızlığı ve mali özerkliği zorunlu unsurlardandır birleşmiş milletlerin i̇nsan haklarının korunması ve yaygınlaştırılmasına yönelik ulusal kurumların statüsüne ve işlemesine dair prensipler paris prensipleri de mali özerklik konusunda referans belgedir ayrıca mart tarihli i̇nsan hakları komiserinin polisle i̇lgili şikayetlerin bağımsız ve etkin bir biçimde belirlenmesine i̇lişkin görüşünde de mali bağımsızlık vurgulanmaktadır açıklanan bu sebeplerle düzenleme anayasanın maddesine aykırılık teşkil etmektedir ve iptali gerekir iii yürürlüğü durdurma i̇stemi̇ni̇n gerekçesi̇ kolluk gözetim komisyonu kurulması hakkında kanun uyarınca oluşturulan bağımsız olmayan tamamen yürütmenin gözetiminde ve denetiminde oluşturulan yapı anayasaya aykırı bulunmaktadır i̇ptali istenen düzenlemeler hakkında yürürlüğü durdurma kararı verilmediği takdirde kurul tamamen yürütmeye bağlı olarak oluşturulacak evrensel insan hakları hukukuna ve anayasaya aykırı olarak şekillenmiş olacaktır sonradan giderilmesi güç ya da olanaksız zararlara yol açacağı da kuşkusuz olan bu düzenlemeler hakkında yürürlüğün durdurulması elzemdir öte yandan anayasal düzenin hukuka aykırı kural ve düzenlemelerden en kısa sürede arındırılması hukuk devleti sayılmanın en önemli gerekleri arasında sayılmaktadır anayasaya aykırılıkların sürdürülmesi özenle korunması gereken hukukun üstünlüğü ilkesini de zedeleyecektir hukukun üstünlüğünün sağlanamadığı bir düzende kişi hak ve özgürlükleri güvence altında sayılamayacağından bu ilkenin zedelenmesi hukuk devleti yönünden giderilmesi olanaksız durum ve zararlara yol açacaktır bu zarar ve durumların doğmasını önlemek amacıyla anayasaya açıkça aykırı olan ve iptali istenen hükümlerin iptal davası sonuçlanıncaya kadar yürürlüklerinin de durdurulması istenerek anayasa mahkemesine dava açılmıştır iv sonuç ve i̇stem tarihli ve sayılı kolluk gözetim komisyonu kurulması hakkında kanunun maddenin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ile maddenin ikinci fıkrasının anayasanın ve maddelerine maddesinin onuncu fıkrasının anayasanın maddesineesas sayısı karar sayısı aykırı olduklarından iptallerine ve uygulanmaları halinde giderilmesi güç ya da olanaksız zarar ve durumlar olacağı için iptal davası sonuçlanıncaya kadar yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesine ilişkin istemimizi saygı ile arz ederiz