esas sayısı karar sayısı  tarihli ve sayılı sağlıkla i̇lgili bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair kanunun maddesinin anayasaya aykırılığı i̇ptali talep edilen düzenleme tarihli ve sayılı tababet ve şuabatı sanatlarının tarzı i̇crasına dair kanuna terör örgütlerine veya millî güvenlik kurulunca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı oluşum veya gruplara üyeliği mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek ilgili mevzuat çerçevesinde kamu görevinden çıkarılan veya güvenlik soruşturması sonucuna göre kamu görevine alınmayan tabiplerden devlet hizmeti yükümlüsü olanlar çıkarılma veya göreve alınmama kararının verildiği tarihten itibaren tarihli ve sayılı sağlık hizmetleri temel kanununun ek üncü maddesinin birinci fıkrasında üçüncü grup ilçe merkezlerine bağlı yerleşim yerleri ile dördüncü grup ilçe merkezleri için belirlenen devlet hizmeti süresinin sonunda mesleklerini icra edebilirler devlet hizmeti yükümlülüğünü yerine getirirken kamu görevinden çıkarılanların hizmet süreleri bu süreden düşülür şeklinde ek yapmaktadır özetle yaptırım işleminin bir yargısal karar olmayışı bir yana icrai nitelikte bir idari karar özelliği bile bulunmamaktadır i̇ptal talebinin konusunu oluşturan madde birçok bakımdan anayasaya ve türkiyenin taraf olduğu uluslararası normlara aykırılık teşkil etmektedir i̇ptali talep edilen düzenleme ile öncelikle devlet hizmeti yükümlüsü olan tabiplerden terör örgütlerine veya millî güvenlik kurulunca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı oluşum veya gruplara üyeliği mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek ilgili mevzuat çerçevesinde kamu görevinden çıkarılan veya güvenlik soruşturması sonucuna göre kamu görevine alınmamış olanların kamu görevinden çıkarılmaları veya göreve alınmamalarına ilişkin kararı müteakip mesleklerini icra etmeleri hüküm altına alınmaktadır ayrıca iptali talep edilen düzenleme uyarınca devlet hizmeti yükümlülüğünü yerine getirirken kamu görevinden çıkarılanların hizmet süreleri bu süreden düşülecektir bir başka deyişle iptali talep edilen düzenleme terör örgütlerine veya millî güvenlik kurulunca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı oluşum veya gruplara üyeliği mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek ilgili mevzuat çerçevesinde kamu görevinden çıkarılan hekimlerden devlet hizmeti yükümlüsü olanlar ile güvenlik soruşturması sonucuna göre kamu görevine alınmayan hekimlerden devlet hizmeti yükümlüsü olanlara ilişkindir bu hekimlerin görev yapabilmelerine ilişkin kapsamının ne olduğu belirsiz olan ilgili mevzuat doğrultusunda çıkarılma veya göreve alınmama kararının verildiği tarihi esas alınarak görev yapmaları düzenlenmektedir aşağıda ayrıntılı olarak açıklayacağımız gerekçelerimiz öncelikle olağanüstü hal dönemi ile hukuk düzenimize giren defaten yüce mahkemenize itiraz ettiğimiz belirsiz kavramlar ile usuli güvencelerden yoksun olarak yapılan ihraç kararlarının esas alınması ile başlamaktadıresas sayısı karar sayısı akabinde yine hukuk düzenimizde devlet memurları kanununa da eklenen güvenlik soruşturması hususu ile ilgili mevzuat kavramının belirsizliğinin evrensel hukuka ve anayasamıza aykırılığı ve bu hususların yaratacağı telafisi mümkün olmayan zararlar aktarılacaktır i̇ptali talep edilen düzenleme ile terör örgütlerine veya milli güvenlik kurulunca devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı oluşum veya gruplara üyeliği mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen tabiplere ilişkin başka hiçbir işleme gerek kalmaksızın kamu görevinden çıkarılma veya güvenlik soruşturması sonucuna göre göreve alınmamasına ilişkin kararın esas alınarak mesleklerini icra edebilmeleri düzenlenmiştir terör örgütlerine veya milli güvenlik kurulunca devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı oluşum veya gruplara üyeliği mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı kavramı temmuz darbe girişiminin ardından mevzuatta yer verilen ve en çok kullanılan ibare olmuştur bu ibare olağanüstü hal süresince her meslek grubu için kamudan ihraç veya kamu hizmetine alınmamanın gerekçesi olarak müteaddid defa kullanılmıştır bu sebeple iptali talep edilen düzenlemenin geride kalan olağanüstü hal süreci ile bütüncül değerlendirilmesi gerekmektedir ohal sürecinde çok sayıda anayasal hak ihlal edilmiş avrupa i̇nsan hakları sözleşmesi gibi türkiyenin uymakla yükümlü olduğu uluslararası düzenlemeler geçici süreli askıya alınmıştır bu süreçte en yaygın ve kapsamlı olarak ihlal edilen haklardan biri çalışma hakkı olmuştur sağlık emekçileri ve hekimler bu hak ihlalinden yoğun şekilde etkilenen meslek grubudur ohal döneminde çıkartılan khk ek listelerinde adlarına yer verilerek görevden uzaklaştırılan hekim sayısı si sağlık bakanlığından si tıp fakültelerinden olmak üzere toplam dür ayrıca güvenlik soruşturması nedeniyle atanmayan kadar yeni mezun tıp doktoru bulunmaktadır güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması ön şartı devam ettiği sürece bu sayının daha da artacağı öngörülmektedir aşikar olduğu üzere anayasanın maddesine göre olağanüstü hal süresince olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda khk çıkarılabilir ve bu nitelikteki khkler tbmm tarafından onaylanabilir yurttaşların kamudan ihraçlarına veya göreve başlatılmamalarına ilişkin düzenlemeler ohal khksi niteliği taşımadığı gibi olağan dönemde de alınması gereken ölçülü bir tedbir değildir nitekim iptali talep edilen düzenleme suç ve cezaların geçmişe yürütülemezliği ilkesi ve masumiyet karinesini de ihlal etmektedir suç ve cezaların geçmişe yürütülemezliği ilkesini ve masumiyet karinesi anayasanın maddesinde olağanüstü hallerde dahi dokunulamayacak haklar arasında sayılmaktadır buna rağmen olağan dönemde anılan güvencelerin ortadan kaldırılması kabul edilemez düzenlemenin olağanüstü halde bile belirlenen sınırları olağan dönemde aştığının bir diğer göstergesi de anayasanın maddesinde kendini göstermektedir yukarıdaki paragrafta belirtilen nedenleri açıklamak gerekirse öncelikle anayasanın maddesine göre khk ile alınacak tedbirlerin olağanüstü halin neden ve amacıyla sınırlı olması gerekir cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan bakanlar kurulu tarafından tarihinde anayasanın maddesi ile sayılı olağanüstü hal kanununun maddesinin bendine göre ülke genelinde tarihinden itibaren doksan gün süreyle olağanüstü hal ilan edilmesine milli güvenlik kurulunun tarihli ve sayılı tavsiye kararı göz önünde bulundurularakesas sayısı karar sayısı karar verilmiştir bu karar tarihli resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir tbmm olağanüstü halin ilanına ilişkin sayılı söz konusu bakanlar kurulu kararını tarihli birleşiminde onaylamıştır tbmm kararı tarihli resmi gazetede yayımlanmıştır daha sonra ohal yedi kez uzatılmıştır olağanüstü hal ilanının temmuz tarihinde fethullahçı terör örgütünün yaptığı belirtilen darbe girişimi nedeniyle şiddet olaylarının yaygınlaşması ve kamu düzeninin bozulması karşısında hukuk devletine vatandaşların hak ve özgürlüklerine yönelik olarak ortaya çıkan tehditlerin ortadan kaldırılması amacıyla karara bağlandığı anlaşılmaktadır anayasanın ve maddeleri uyarınca ohal döneminde çıkarılacak kanun hükmünde kararnamelerin amaç ve kapsamı sayılı bakanlar kurulu kararıyla ilan edilen olağanüstü hal ilan sebebine uygun olmalı bu sebebi ortadan kaldırarak en kısa sürede olağan yönetime dönmeyi amaçlamalıdır bakanlar kurulunun sayılı kararıyla olağanüstü hal ilan edilmesinin sebebi ve amacı her türlü terörle mücadeleyi olağanüstü hal rejimi altında yürütmek değil fethullahçı terör örgütünün yaptığı belirtilen darbe girişimi sonucunda bozulan kamu düzenini yeniden tesis etmektir bir başka ifadeyle olağanüstü hal başarısız darbe girişimine katılan bunu düzenleyen ve destekleyenlere karşı etkili ve hızlı önlem alma amacıyla ilan edilmiştir ohal khklerinin ana maddelerinden biri kamudan ihraçları ekli liste usulü düzenlenmesiydi ohal khkleri ve devamında bu khklerin kanunlaşmasıyla ilgili kanun maddelerinin de iptal istemlerinde belirtildiği üzere ilgili düzenlemelerde darbe girişimine katılan bunu düzenleyen ve destekleyenlerden söz edilmemekte terör örgütleriyle veya milli güvenlik kurulunca devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı oluşum veya gruplara üyeliği mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olan kişilerden söz edilmektedir dolayısıyla getirilen bu düzenlemelerin kapsamı olağanüstü halin ilan edilme amacından çok daha geniş tutulmuştu olağanüstü halin ilan edilme amacını aşan bir düzenlemenin olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda çıkarıldığını söylemeye olanak bulunmamaktaydı bu nedenle kural anayasanın maddesine aykırılık taşımaktaydı diğer taraftan olağanüstü hal geçici süreli bir yönetim biçimi olup olağanüstü hal khkları ile alınan önlemlerin sadece olağanüstü hal süresince geçerli olması geçici yönetimin doğası gereğidir ancak kişiler hakkında alınan önlemler ohal süresiyle sınırlı olmamış aksine bu kişilerin ömür boyu statüsünü etkileyeceği anlaşılmıştır olağanüstü hal sona erdikten sonra da etkisini devam ettirecek bu tedbirleri düzenleyen kuralların olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda çıkarıldığını söylemeye olanak bulunmamaktadır bu nedenle de anayasanın maddesine aykırıdır diğer taraftan ohal khkleri ile alınan önlemlerin ölçülü olması yani kamu düzeni için oluşan tehdidi ortadan kaldırmaya yönelik ve bu tehdidi ortadan kaldırmak için zorunlu olması gerekir alınan önlemlerin mevcut tehlikeyi ortadan kaldırmaya elverişli ve daha hafif başka bir tedbir ile tehlikeyi bertaraf etmenin mümkün olmaması gerekir yukarıda belirtildiği gibi düzenleme kapsamına alınan kişilerin darbe teşebbüsü ile ilgisinin bulunması aranmadığı gibi kamu düzeni için herhangi bir tehdit oluşturacak görevlerde bulunmayan akademisyen doktor öğretmen imam ebe hemşire müstahdem hizmetli şoför teknisyen vb meslekleri icra edenlerde düzenlemeesas sayısı karar sayısı kapsamında kamu görevinden çıkarılmış ve ömür boyu kamu görevinde ve kamu hizmetinde çalışmaları yasaklandığı gibi pek çoğu için özel sektörde çalışmak da imkânsız hale gelmiştir belirtilen nedenlerle alınan önlemler ölçülülük ilkesini oluşturan üç öğeye aykırılık oluşturmaktadır önlem için müdahalenin zorunlu olması amaca ulaşmak için elverişli araç kullanılması ve kullanılan araç ile amaç arasında orantılı bir dengenin bulunması objektif tarafsız ve şeffaf bir soruşturma yapmadan ve ilgili kişilere savunma hakkı tanınmadan hangi ölçü ve delillere dayalı olarak alındığı belli olmayan bir karara dayalı olarak kişiler hakkında uygulanan bu yaptırımların kişilerin hayatını sürdürmesini olanaksız hale getirdiği açıktır ne kamu görevinden çıkarmaların ne de iadelerin hangi ölçülere göre yapıldığı nasıl bir usul uygulandığı bilinmemektedir hal böyle iken iptali talep edilen düzenlemede bu kararların esas alınması kabul edilemez i̇ptali istenen kural ile söz konusu kişilerin pek çok temel hakkına sınırlama getirildiği görülmektedir başta anayasanın maddesinde düzenlenen kamu hizmetine girme hakkı olmak üzere anayasanın maddesinde güvence altına alınan maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı ile insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağına maddede güvence altına alınan özel ve aile hayatına saygı hakkı maddede güvence altına suç ve cezaların geçmişe yürümezliği ve masumiyet karinesi ve maddelerde güvence altına alınan çalışma ve sözleşme özgürlüğüne doğrudan ya da dolaylı olarak sınırlamalar getirilmiştir ayrıca dolaylı olarak hak arama özgürlüğü ve adil yargılanma hakkına da önemli kısıtlamalar getirilmiştir i̇ptali istenen düzenleme terör örgütlerine veya millî güvenlik kurulunca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı oluşum veya gruplara üyeliği mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek ilgili mevzuat çerçevesinde kamu görevinden çıkarılan veya güvenlik soruşturması sonucuna göre kamu görevine alınmayan tabiplerden devlet hizmeti yükümlüsü olanlar çıkarılma veya göreve alınmama kararının verildiği tarihi esas alarak belirlenen süreler doğrultusunda devlet hizmeti süresinin sonunda mesleklerini icra edebilecekleri düzenlenmektedir bu düzenleme adil yargılanma hakkı açısından bir ceza normu niteliği taşımaktadır belirtmek gerekir ki iptali istenen kuralın öngördüğü işleme benzer vakalar doğu avrupa devletlerindeki ayıklama lustration uygulamaları kapsamında ai̇hmin önüne gelmiş mahkeme özellikle polonya vakalarında gerçekleştirilen işlemleri yaptırımın niteliği ve ağırlığı gibi unsurlar çerçevesinde cezai isnat kapsamında değerlendirmiştir matyjek polonya dec no para ai̇hm bu değerlendirmeyi yaparken polonya ayıklama vakalarında izlenen muhakeme usulünün ceza muhakemesine yakın olması ile birlikte işlenen suçun niteliği ve verilen cezanın ağırlığını dikkate almıştır bu davalarda başvurucular hapis cezasına mahküm edilmediği gibi para cezasına da çarptırılmamıştır ne var ki komünist geçmişi ile ilgili yalan söylediği saptanan kişiler yıla kadar kamu hizmetinde çalışma ve siyasete katılma hakkından mahrum bırakılmıştır ai̇hm bu yaptırımları diğer unsurlarla birlikte değerlendirerek yaptırımların cezai bir isnat olduğu yönünde karar vermiştir diğer taraftan anayasa mahkemesi içtihatlarına da yansıdığı gibi disiplin suç ve cezaları da anayasanın ceza normları için öngördüğü kurallara tabidirler anayasanın maddesindeki suç ve cezalara ilişkin ilkeler hem ceza hukuku hem de disiplin hukuku kapsamındaki suçlar açısından geçerlidir anayasa mahkemesi pek çok kararındaesas sayısı karar sayısı anayasanın maddesindeki ilkelerin disiplin suç ve cezaları için de geçerli olduğuna karar vermiştir bkz k kt kt i̇ptali istenen kuralda yer alan aidiyet iltisak ve irtibat kavramları yürürlükteki hukukumuza ilk defa temmuz tarihli resmi gazetede yayımlanan sayılı khknin maddesiyle girmiştir bu tarihten önce hukukumuzda bu fiiller tanımlanmadığı gibi suç ya da disiplin suçu olarak da düzenlenmiş değildir bu kavramların içeriği ne sayılı khkde ne de daha sonra çıkarılan khklerde tanımlanmamış herhangi bir kanunda da tanımlamaya yer verilmemiştir nitekim iptali istenen kuralda da tanımlanmamıştır hangi fiillerin bu kavramın kapsamına girdiğini açıklayan bir yargı kararı ya da alt bir düzenleme de bulunmamaktadır bu nedenle kurala tabi olanlar açısından hangi fiillerin yasaklanmış olduğunu öngörmek mümkün değildir bu yönüyle düzenleme kanunilik ilkesini ihlal ettiği gibi bu kurallar geçmişe yürürlü olarak da uygulanmıştır geçmişe yürürlülüğün de iki boyutu bulunmaktadır bir taraftan bu kavramlar hukukumuza ilk defa girdiği tarihinden önceki fiillere de uygulanmıştır diğer taraftan terör örgütü ya da milli güvenlik kurulunca milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı oluşum ve grupların tespiti açısından da geçmişe yürürlü olarak uygulanmıştır hukukumuzda bir örgütün terör örgütü olduğuna kesinleşmiş yargı kararı ile karar verildiği tarihten sonra üye olan ya da üyeliğini sürdürenler yaptırıma tabi tutulur aynı şekilde bir yapı oluşum veya grubun milli güvenliğe tehdit oluşturduğu milli güvenlik kurulunca tespit edildikten sonra hala bu yapılara üyeliğini devam ettirenler açısından yaptırım uygulanması gerekir bu tespit geçmişe yürürlü olarak uygulanmaz burada bir anayasal düzenlemenin yanlış kullanıma işaret etmek gerekir mgk icrai nitelikte idari karar almaya yetkili olmayıp sadece bakanlar kuruluna tavsiye niteliğinde karar almaya yetkilidir any md dolayısıyla bu kararlar uyarınca hekimlerin mecburi hizmetlerine ilişkin yapılan düzenlemeler anayasamıza aykırılık teşkil etmektedir sorunlu bir diğer alan da hakkında karar alınmış olan hekimlerin tespitinde açık bir soruşturma yürütülerek ilgililere savunma hakkı tanınmadığından bu kişilerin tespitinde sadece belirtilen tarihten sonraki fiillerin esas alınıp alınmadığı da anlaşılamamaktadır ai̇hm içtihadına göre eğer devam eden bir durum söz konusu ve kanundan önce ve sonra işlenmiş fiiller mevcut ise yargılama ve mahkûmiyetin sadece kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonraki eylemler için verildiği açıklanmamışsa maddenin ihlali ortaya çıkacaktır ecer ve zeyrektürkiye nos and para veeberestonya no no para puhkestonya no para dolayısıyla sadece belirtilen tarihten sonraki fiillerin esas alınarak yaptırım uygulandığı açıklanmadığına göre suç ve cezaların geçmişe yürürlü uygulandığını kabul etmek kaçınılmazdır i̇kinci olarak anayasanın maddesinde güvence altına alınan suçluluğu bir mahkeme kararıyla saptanıncaya kadar kimsenin suçlu sayılamayacağı ilkesi de ihlal edilmektedir binlerce kişi ile ilgili herhangi bir soruşturma ve yargı kararı olmaksızın terör örgütü ile ilişkili oldukları şeklinde kararlar alınmıştır bu kararları esas almak haklarında hiçbir yargı kararı bulunmayan hatta pek çoğu hakkında herhangi bir idari ya da adli soruşturma olmayan kişilerin terör örgütleri ile ilişkili olmakla damgalanması anlamına gelmektedir bu şekilde masumiyet karinesine müdahale edildiği açıktıresas sayısı karar sayısı sonuç olarak anayasanın maddesinde öngörülen olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda çıkarılmamış kapsamı süresi ve konusu itibariyle olağanüstü halin gereklerini aşmış olan kamudan ihraç kararlarını esas alarak yapılan düzenleme olağanüstü dönem için bile yetkisiz dokunulamayacak haklara müdahale niteliği taşıyan bir düzenlemedir avrupa konseyi parlamenterler meclisi yılında eski komünist totaliter sistemlerin mirasını ortadan kaldırmaya yönelik tedbirlere ilişkin sayılı kararı kabul etmiştir bu çerçevede demokratik bir hukuk devletinin totaliter komünist sistemden kurtulmak için hukuk devletinin usulü gereklerine uyması gerektiği aksi halde kurtulmaya çalıştığı totaliter sistemden farkının kalmayacağına işaret edilmiştir demokratik bir hukuk devletinin suçluları cezalandırarak adaleti sağlayacak yeterli imkânlara sahip olduğu ve öç alma arayışına giremeyeceği belirtilerek hukuk devletinde yöneticilerin geçmiş rejimde kendilerine tanınmayan adil yargılanma ve savunma temel haklarını yönetimdeyken kendilerine tanımayanlara da tanımaları gerektiği vurgulanmıştır bir hukuk devletinin komünist tehlikeyle hukuk devleti ilkelerine uyarak mücadele edebileceği bunun için ceza ve idare hukuku olanaklarının yeterli olduğu ifade edilmiştir ayrıca karar ekinde yer alan dokümanda arındırma yasaları ve benzer tedbirlerin hukuk devleti gereklerine uygunluğunu sağlayacak rehber ilkelere de yer verilmiştir sayılı dokümanın paragrafında ilke yer almaktadır bu ilkelerden başlıcaları şunlardır arındırma bağımsız bir komisyon tarafından gerçekleştirilmelidir arındırma yalnızca sağlıklı bir demokrasi kurulması için tehdit oluşturan ve bulunduğu pozisyon itibariyle insan haklarını ihlal edebilecek ya da demokratikleşmeyi engelleyebilecek konumda olanları hedef almalıdır arındırma cezalandırma ya da öç veya intikam alma amacıyla kullanılmamalı geçmiş fiiller için cezalandırma ancak olağan ceza yasalarına uygun olarak tüm usulü güvencelere uyulması suretiyle mümkün olmalıdır arındırma sadece demokrasi ve insan haklarına ciddi tehdit oluşturduğuna inanmak için yeterli sebep olan makamlarla sınırlı olarak uygulanmalıdır seçimle gelinen makamlar arındırmaya tabi tutulmamalıdır özel ve yarı özel kurumlar arındırmaya tabi tutulmamalıdır arındırmaya dayalı görevden uzaklaştırma beş yıldan daha uzun olmamalıdır ciddi insan hakları ihlali fiillerini işleyenler emir verenler ya da yardım edenler kamu görevinden yasaklanabilir hiç kimse işlendiği zaman hukuka uygun bir fiil ya da hukuka uygun olarak kurulmuş bir derneğe üyelik dolayısıyla arındırmaya tabi tutulmamalıdır gönüllü işbirlikçilerin arındırması yalnızca kamu görevine fiilen katılan kişiler için söz konusu olmalıdır fiili işlediği zaman yaşın altında olanlar arındırmaya tabi tutulmamalıdır usule ilişkin güvencelere ve savunma haklarına riayet edilmeden kimse arındırmaya tabi tutulmamalıdır haziran oturum tartışma oturum kabul hukuki i̇şler ve i̇nsan hakları komitesi raporu doc httpassemblycoeintnwxmlxrefxref xmlhtml enaspfileidlangen httpassemblycoeintnwxmlxrefxh xref viewhtmlaspfileidlangenesas sayısı karar sayısı avrupa konseyi parlamenterler meclisi tarafından benimsenen bu ilkeler yılında yeni bir akpm kararıyla tekrarlanmıştır sayılı akpm kararında totaliter komünist rejimlerin suçlarının kınanmasına ilişkin kararda yapılacak arındırmalarda sayılı karar ve eki dokümanda belirtilen ilkelere uyulması gerektiği vurgulanmıştır venedik komisyonu çeşitli ülkelerde hazırlanan arındırma yasalarıyla ilgili olarak verdiği görüşlerde yukarıda açıklanan ilkelere vurgu yaparak hazırlanan yasalarda yer alan bu ilkelere aykırı hükümlerin yasalardan çıkarılması yönünde görüş vermiştir avrupa i̇nsan hakları sözleşmesinde kamu görevine girme hakkı düzenlenmemiş olmakla birlikte ai̇hm kamu görevinden çıkarmalarla ilgili şikâyetleri sözleşmenin maddesi kapsamında incelemiştir bu çerçevede temel usulü güvencelere ve savunma haklarına saygı göstermeden gerçekleştirilen kamu görevinden çıkarma işlemlerinin sözleşmenin maddesini ihlal ettiği yönünde karar vermiştir bkz niemietzalmanya no para sidabras ve džiautaslitvanya nos ve pfeifer avusturya no para özpınartürkiye no para dmt and dkibulgaristan no oleksandr volkovukrayna no para şahin kuştürkiye no kulykov ve diğerleriukrayna nos para ai̇hm aynı şekilde arındırma uygulamalarında müdahalenin usulü güvencelere uyulmaksızın gerçekleştirilmiş olması ya da müdahalenin hukuka uygunluğunu denetletmek için gerekli yargısal olanakların etkili ve yeterli bir şekilde sağlanmamış olması dolayısıyla hakkın ihlal edildiğine karar vermiştir mesela turek slovakia davasında başvurucunun adının işbirlikçi olarak tespiti aleyhine açtığı davanın çok uzun sürmesi açtığı davada belgelere ulaşmasına olanak tanınmamış olması ve iddialarını etkili bir şekilde mahkemeler önünde dile getirmesine olanak sağlanmamış olması dolayısıyla özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir birleşmiş milletler i̇nsan hakları komitesi slovakya aleyhine yapılan birkaç başvuruya ilişkin kararında arındırma konusunu inceleme olanağı bulmuştur söz konusu başvurular slovak i̇stihbarat servisinde çalışırken yeni çıkan arındırma kanunu kapsamında yılında amirleri tarafından istifaya zorlanan kişilerce yapılmıştır komite kararında özellikle insan hakları ve demokrasiye ciddi tehdit oluşturduğu gerekçesiyle kamu görevlilerinin devletten arındırılmasının kategorik olarak uluslararası medeni ve siyasi haklar sözleşmesine aykırı olmadığını belirtmiştir ancak bu uygulamaların sözleşmeye uygun olabilmesi için belli koşulların sağlanması gerekir httpassemblycoeintnwxmlxrefxref xmlhtml enaspfileidlangen venedik komisyonu arnavutluk makedonya ve ukrayna arındırma yasalarına ilişkin görüş vermiştir bu görüşlerde sayılı akpm kararı ai̇hm içtihatları ve ulusal anayasa mahkemelerinin içtihatlarına uygun olarak görüşlerini oluşturmuştur bkz venice commission cdl ad amicus curie on the law on the cleanliness of the figure of high functionaries of the public administration and elected persons of albania opinion no october venice commission cdl ad amicus curie brief on determining criterion for limiting the exercise of public office access to documents and publishing the co operation with the bodies of the state security opinion no december venice commission cdl ad final opinion on law on government cleansing lustration law of ukraine opinion no june turek slovakia application no february esas sayısı karar sayısı buna göre bu uygulamalar ancak meşru amaca ulaşmak için objektif ve makul ölçütlere dayalı olarak adil yargılanma güvencelerine uyularak yapılacak bireysel değerlendirme sonucu yapılabilir mk et al slovakia communication no §§ avrupa konseyi i̇nsan hakları komiseri muiznieks khkler ile ilgili olarak idare ve yürütmeden sorumlu kişilere sınırsız takdir yetkisi tanındığı uygulamada erkler ayrılığı hukukun üstünlüğü ve insan hakları temel ilkelerinden ayrıldığını tespit etmiştir khklerin uygulanmasındaki keyfiliğe dikkat çeken komiser ihraçların basmakalıp ve kişisel nedenler belirtilmeden yapıldığına dikkat çekmiştir komiser khklerin uygulanması ihraçlardaki hukuksuzluk ve keyfiliğe özellikle vurgu yapmıştır memorandum on the human rights implications of the measures taken under the state of emergency in turkey by nils muižnieks council of europe commissioner for human rights commdh venedik komisyonu ohal uygulamalarını değerlendirdiği raporunda ohal uygulamalarında çok ileri gidildiği alınan tedbirlerin türk anayasası ve uluslararası hukukun çok ötesine geçtiği kamu görevlilerinin atılmasına ilişkin kararların doğrulanabilir kanıtlardan yoksun olduğu ihraç listelerinin hazırlanma hızının işten çıkarmalarda asgari usul teminatlarına uyulmadığına işaret ettiği tespiti yapılmıştır turkey opinion on emergency decree laws n°s adopted follo wing the failed coup of july december cdl ad tüm bu tespitlere rağmen olağanüstü hal rejiminin sona erdiği dönemde ohal dönemi kararlarını esas alarak hekimlerin görev yapmalarının engellenmesi insan haklarına saygılı hukuk devleti ile bağdaşmaz anayasanın maddesinde türkiye cumhuriyetinin bir hukuk devleti olduğu hükme bağlanmış ve maddesinde bu kuralın değiştirilmesi yasaklanmıştır hukuk devleti keyfi yönetimin karşıtı olup yönetimin hukuka tabi olması anlamına gelmektedir yöneticilerin tabi olacağı hukukun da yönetilenlere hukuki güvenlik ve öngörülebilirlik sağlayacak nitelikte olması gerekir bu çerçevede hukuk kurallarının bireyler açısından açık erişilebilir ve öngörülebilir olması hukuk devleti ilkesinin en temel gerekleri arasında yer almaktadır bu kuralın devamı olarak anayasanın maddesinde suç ve cezaların kanuniliği ilkesi düzenlenmiştir buna göre bireyler ancak işlendiği zaman yürürlükteki kanunların suç saydığı fiiller nedeniyle sorumlu tutulabilirler ve ancak fiil işlendiği zaman kanunda öngörülen ceza ile cezalandırılabilirler bu kuralın gereği olarak ceza ve ceza yerine geçen tedbirler ancak kanun yoluyla konulabilir kanun altı düzenlemeler hatta khkler ile ceza normu konamaz i̇kinci olarak suçlar ve cezalar geçmişe yürütülemezler aynı şekilde suç ve cezaların kanuniliğinden söz edilebilmesi için bunu düzenleyen yasa hükmünün bireyler açısından en azından bir hukukçunun yardımıyla anlaşılabilir olması yani bireylerin hangi fiillerin yasaklandığını ve yaptırıma tabi tutulduğunu öngörebilmesi gerekir yukarıda açıklandığı gibi iptali istenen düzenleme terör örgütlerine veya millî güvenlik kurulunca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen mk et al slovakia communication no §§ httpswwwmzvskdocumentsstanoviskovcbdboruosnprecbeuds kcaprcavaedc b bcfesas sayısı karar sayısı yapı oluşum veya gruplara üyeliği mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek ilgili mevzuat çerçevesinde kamu görevinden çıkarılan veya güvenlik soruşturması sonucuna göre kamu görevine alınmayan tabiplerden devlet hizmeti yükümlüsü olanlar çıkarılma veya göreve alınmama kararının verildiği tarihi esas alınarak görev yapmalarını düzenlemektedir bu bağlamda iptali talep edilen düzenleme anayasanın maddesini ihlal etmektedir i̇kinci olarak getirilen düzenlemenin içeriği belirsiz ve öngörülemezdir dava konusu kuralda suç olarak düzenlenmiş olan milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı oluşum ve gruplara ya da terör örgütlerine aidiyet veya iltisak ya da bunlarla irtibat fiilleri oldukça muğlâk olup bunların içeriğini öngörmek tamamen imkânsızdır hangi somut eylemlerin bu suçları oluşturduğu ve bu suçlar arasındaki farkın ne olduğunu ortaya koyan hiçbir düzenleme ya da açıklık bulunmamaktadır yine aynı şekilde ilgili mevzuat kavramı da belirsizdir oysa bir hukuk devletinde hukuk kurallarının belli ve öngörülebilir olması asgari koşuldur hangi fiilleri dolayısıyla bireylerin yaptırıma tabi tutulabileceklerini önceden öngörebilmeleri gerekir adı geçen kavramların içeriği ve ağırlığı belirli olmamakla birlikte uygulanacak yaptırımın ağırlığı bakımından da bir belirleme bulunmayıp tamamı aynı yaptırıma tabi tutulmuştur bu derece muğlâk ve belirsiz bir düzenlemenin öngörülebilir olduğunu söylemeye olanak bulunmamaktadır bu nedenle de hukuk devletine temel hakların kanunla sınırlandırılması ilkesine ve suç ve cezaların kanuniliği ilkesine aykırılık mevcuttur bir başka nokta da anayasanın maddesine göre olağanüstü hallerde temel hakları sınırlayıcı nitelikteki tedbirlerin durumun zorunlu kıldığı ölçüyü aşmaması gereğidir burada öngörülen ölçülülük ilkesi anayasanın maddesinde olağan dönemler için öngörülen ölçülülük ilkesine göre daha sıkı kurallara tabidir zira burada zaten olağan dönemde alınamayacak tedbirler alınmaktadır aşağıda ayrıca açıklanacağı gibi bireylerin itibar özel hayat çalışma kamu görevine girme gibi pek çok anayasal hakkını esaslı bir şekilde etkileyen ve yukarıda belirtildiği gibi oldukça muğlâk ve içeriği belirsiz bir düzenleme ile bu derece ağır bir yaptırımın öngörülmesi hiç bir şekilde olağanüstü halin zorunlu kıldığı bir tedbir olmadığı gibi olağan dönem açısından da kamu yararı ile birey hakları arasında makul bir denge gözettiğini söylemeye olanak yoktur bu nedenle iptali istenen düzenleme ve bu düzenleme çerçevesinde uygulanan kamu görevinden çıkarma işlemi ölçüsüz olup anayasanın maddesine aykırıdır öte yandan yukarıda ayrıntılı olarak açıklandığı gibi iptali istenen kural ile anayasanın maddesinde öngörülen olağanüstü hallerde dahi dokunulamayacak haklara müdahale edilmiştir hem ceza normlarının geçmişe yürütülmezliği hem de masumiyet karinesine müdahale edilmiştir diğer taraftan iptali istenen kural ile anayasanın maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğü ve adil yargılanma hakkı da ihlal edilmiştir öncelikle belirtmek gerekir ki yukarıda açıklandığı gibi iptali istenen kural ile görevine son verilen ve diğer yaptırımlara tabi tutulan kişilerin yargıya başvuru hakkı ortadan kaldırılmıştır ve bu durum adil yargılanma hakkının temel unsurlarından biri olan mahkemeye erişim hakkını ihlal etmektedir diğer taraftan iptali istenen kural ile uygulanan yaptırımlar adil yargılanma hakkı kapsamında cezai yaptırım niteliği taşımaktadır avrupa i̇nsan hakları mahkemesinin sözleşmenin maddesine ilişkin içtihadına bakıldığında suç ve ceza kavramlarınınesas sayısı karar sayısı özerk yorumlandığı ve iç hukukta ceza hukuku alanında kabul edilmese bile suçlamaların niteliği uygulanan usul uygulanan yaptırımların ağırlığı vb unsurları dikkate alarak sözleşmenin ilgili güvenceleri kapsamında değerlendirdiği görülmektedir bu çerçevede kamu görevlilerinin görevine son verilmesi de suçlamanın niteliği ve yaptırımın ağırlığı dikkate alınarak sözleşmenin maddesi kapsamında değerlendirilmiştir matyjek polonya dec no para i̇ptali istenen düzenlemenin de göreve başlama süresinde esas alınacak kararların dayanağında hem suçlamanın niteliği hem de yaptırımın ağırlığı dikkate alındığında cezai nitelik taşıdığına kuşku bulunmamaktadır ancak söz konusu yaptırımlar uygulanırken ai̇hsin maddesinde yer alan ve anayasa mahkemesinin maddesi kapsamında değerlendirdiği usulü güvencelerden hiçbirine uyulmamıştır i̇lgili kişilere suçlamalar bildirilmemiş savunmaları alınmamış tarafsız ve bağımsız bir soruşturma süreci yürütülmemiş içeriği belirsiz ve muğlak ceza normu geçmişe yürütülerek uygulanmış ve sonuçta verilen karar için herhangi bir yargısal denetim olanağı tanınmamıştır bu nedenle adil yargılanma hakkı cezai boyutu yönünden bir bütün olarak ihlal edilmiştir aynı şekilde kamu görevinden çıkarma ve diğer yaptırımların sözleşmenin maddesi bağlamında kişilerin medeni haklarına müdahale teşkil ettiğinde kuşku bulunmamaktadır aynı usulü güvenceler medeni haklar bakımından da geçerli olup bu haklardan hiç birine riayet edilmemiştir bu nedenle adil yargılanma hakkı bir bütün olarak medeni haklar bakımından da ihlal edilmiştir sonuç olarak anayasanın maddesi hem mahkemeye erişim hakkı hem de medeni ve cezai yönden bir bütün halinde ihlal edilmiştir gerçek bir savunma hakkı verilmeden uygulanan işlemlerin ai̇hs ve ai̇hm içtihatlarına aykırı olduğu ve ilgili kişilerin anayasal temel haklarını ihlal ettiği açıktır sözleşmede kamu görevine girme hakkı düzenlenmemiş olmakla birlikte ai̇hm kamu görevinden çıkarmalarla ilgili şikâyetleri sözleşmenin maddesi kapsamında incelemiştir bu çerçevede temel usulü güvencelere ve savunma haklarına saygı göstermeden gerçekleştirilen kamu görevinden çıkarma işlemlerinin sözleşmenin maddesini ihlal ettiği yönünde karar vermiştir bkz niemietzalmanya no para sidabras ve džiautaslitvanya nos ve pfeifer avusturya no para özpınartürkiye no 