esas sayısı karar sayısı i i̇ptal i̇stemi̇ni̇n gerekçesi̇ dava dilekçesinde öne sürülen iptal isteminin gerekçesi şöyledir konunun açıklanması sayılı diyanet i̇şleri başkanlığı kuruluş ve görevleri hakkındaki kanunun bazı maddelerinin değiştirilmesine ve bu kanuna geçici madde eklenmesine dair sayılı kanun anayasanın üncü maddesine dayanılarak cumhurbaşkanı tarafından mayıs tarih ve sayılı yazı ile bir daha görüşülmek üzere millet meclisi başkanlığına geri gönderilmiştir sayılı kanun geri gönderme gerekçesinin kapsamı dışında kalan değişiklikler yapılarak ve sayılı diyanet i̇şleri başkanlığı kuruluş ve görevleri hakkındaki kanunun bazı maddelerinin değiştirilmesine ve bu kanuna geçici madde eklenmesine dair sayılı kanun olarak tbmm ce kabul edilerek yayımlanmak üzere nisan tarih ve sayılı yazı ile cumhurbaşkanlığına gönderilmiştir sayılı kanun sayılı kanunun geri gönderme gerekçesinin kapsamı dışında kalan değişiklikler yapılarak kabul edilmiş olması nedeniyle yeni bir kanun olarak telâkki edilerek cumhurbaşkanınca anayasanın üncü maddesi hükmüne göre bir daha görüşülmek üzere mayıs tarihinde sayılı yazı ile millet meclisi başkanlığına geri gönderilmiştir tbmm nin sayılı kanun nedeniyle nisan tarihinde aldığı karara dayanılarak sayılı diyanet i̇şleri başkanlığı kuruluş ve görevleri hakkındaki kanunun bazı maddelerinin değiştirilmesine ve bu kanuna geçici madde eklenmesine dair nisan tarih ve sayılı kanun yayımlanmak üzere millet meclisi başkanlığının nisan tarih ve sayılı yazısiyle cumhurbaşkanlığına gönderilmiştir söz konusu kanun tbmm kararına dayanılarak nisan tarih ve mükerrer sayılı tc resmî gazetede yayımlanmış ancak anayasanın üncü maddesiyle cumhurbaşkanına tanınan yetkinin anayasa mahkemesince açıklığa kavuşturulması için yüksek mahkemeye başvurulması zorunluluğu hasıl olmuştur tbmm nin nisan tarihli kararında bir daha görüşülme isteğinin kapsamı dışında kalan hususlarda ve maddelerde tbmm ce değişiklik yapılsa dahi cumhurbaşkanının anayasanın üncü maddesine göre bir kanunu bir kez daha görüşülmek üzere bir defadan fazla geri gönderemiyeceği kararlaştırılmış bulunmaktadır nisan tarihli tbmm kararı bu davanın açılışının ana nedenlerinden birini teşkil etmektedir bu nedenle söz konusu kararın verilmesine neden olan karar ve işlemlerin kronolojik bir sıra içinde açıklanması davanın aydınlığa kavuşması bakımından yararlı olacaktır nisan tarihli tbmm kararı kronolojik bir sıra içinde aşağıda arzedilen işlem ve kararlardan sonra oluşmuşturesas sayısı karar sayısı cumhurbaşkanı tarafından bir kez daha görüşülmek üzere anayasanın üncü maddesine göre tbmm ne geri gönderilen bir kanun bazı değişiklikler yapılarak kabul edilmiş ise ikinci kanun metninde ilk kanunun metninde mevcut olmayan ve cumhurbaşkanının geri gönderme gerekçesinin kapsamı dışında kalan değişiklikler yapılmış olsa dahi cumhurbaşkanının bir kanunu bir daha görüşülmek üzere ikinci kez geri göndermesinin mümkün olamıyacağı millet meclisi anayasa komisyonunun haziran tarih ve sayılı raporu ile karara bağlanmıştır millet meclisi genel kurulunun temmuz tarihli birleşiminde komisyonun bu görüşü kabul edilmiştir cumhurbaşkanı tarafından anayasanın üncü maddesine göre bir kez daha görüşülmek üzere gönderilen bir kanunun tbmm de kabulü sırasında kanun metninde cumhurbaşkanının geri gönderme gerekçesinde değinilen hususlar ve maddeler dışında bazı değişiklikler yapılmışsa cumhurbaşkanının bu kanunu bir kez daha görüşülmek üzere geri gönderebileceği cumhuriyet senatosu anayasa ve adalet komisyonunun haziran tarih ve sayılı raporunda karara bağlanmıştır komisyon kararında bu gibi durumlarda aynı kanunun cumhurbaşkanı tarafından ikinci kez geri gönderilmesinden söz edilemiyeceği bunun ikinci kez geri gönderme değil fakat ilk kez geri gönderme olarak kabul edilmesi gerektiği ve anayasanın üncü maddesi hükmüne aykırı olmadığı görüşü benimsenmiştir cumhuriyet senatosu genel kurulu haziran tarihli birleşiminde bu görüşü aynen kabul etmiştir aynı konu hakkında millet meclisi genel kurulunun temmuz tarihli birleşiminde aldığı karar ile cumhuriyet senatosu genel kurulunun haziran tarihli birleşiminde aldığı karar arasında görüş ayrılığı doğduğu için bu görüş aykırılığını çözüme bağlamak üzere millet meclisi genel kurulunun ocak ve ocak tarihli birleşimlerinde karma komisyon kurulmasına karar verilmiştir cumhuriyet senatosu genel kuruluda haziran tarihli birleşiminde bu görüşü kabul etmiştir millet meclisi ve cumhuriyet senatosunun bu kararlarından sonra anayasanın ve millet meclisi i̇çtüzüğünün üncü maddesi uyarınca bir karma komisyon kurulmuştur bu karma komisyon bir kanunun cumhurbaşkanının yeniden görüşülme isteğinin kapsamı dışında kalan maddelerinde tbmm ce değişiklik yapılmışsa bu değişikliğin yeni bir kanun niteliğinde olacağı cumhurbaşkanının bu değişiklikleri uygun bulmadığı takdirde değiştirilen kuralların bir daha görüşülmesini isteyebileceği cumhurbaşkanının bu değişikliklere ilişkin bir daha görüşme talebinin aynı kanunu tbmmne ikinci defa geri gönderme olarak nitelendirilemiyeceği aksi görüşün anayasanın üncü maddesi ile cumhurbaşkanına tanınan yetkiyi sınırlandırıcı nitelikte olacağı ve anayasayla bağdaşmayacağına oybirliği ile karar vermiştir millet meclisi genel kurulu karma komisyon raporunda oybirliği ile belirtilen görüşün aksine olarak bir daha görüşülme isteğinin kapsamı dışında kalan hususlarda ve maddelerde tbmmce değişiklik yapılsa dahi cumhurbaşkanının anayasanın üncüesas sayısı karar sayısı maddesine göre bir kanunu bir kez daha görüşülmek üzere bir defadan fazla geri gönderemiyeceğini nisan tarihinde kararlaştırmıştır i̇ptal gerekçesi sayılı kanun sayılı kanunun cumhurbaşkanının geri gönderme gerekçesinin kapsamı dışında kalan değişiklikler yapılarak kabul edilmiştir sayılı kanunun inci maddesi sayılı kanundaki inci maddesi hükmü değiştirilerek kabul edilmiştir sayılı kanunun nci maddesinin aa bendi sayılı kanunun nci maddesinin aa bendi hükmü değiştirilerek kabul edilmiştir sayılı kanunun inci maddesinin bendi sayılı kanunun inci maddesinin bendi hükmü değiştirilerek kabul edilmiştir sayılı kanunun inci maddesi sayılı kanunun inci maddesi hükmü değiştirilerek kabul edilmiştir yukarıda numaralı kısımlarda açıklandığı üzere sayılı diyanet i̇şleri başkanlığı kuruluş ve görevleri hakkındaki kanunun bazı maddelerinin değiştirilmesine ve bu kanuna geçici madde eklenmesine dair sayılı kanun daha evvel cumhurbaşkanınca bir kez daha görüşülmek üzere tbmmne gönderilmiş olan sayılı kanunun metninden niteliği itibariyle farklı olan hükümleri kapsamaktadır ayrıca bir daha görüşülmek üzere tbmmne geri gönderilen sayılı kanun metninde sayılı kanun kabul edilirken yapılan bu değişiklikler cumhurbaşkanının geri gönderme gerekçesinin de kapsamı dışında kalmaktadır tbmmnin nisan tarihli kararı kanun hükmüne eşdeğer ve kanun hükmü etkisinde bir kural ihdası niteliğindedir anayasanın değişik üncü maddesinde tbmmnin ödev ve yetkileri belirtilirken bunlar arasında yasama yorumuna yer verilmemiştir bu husus ayrıca anayasanın üncü maddesinin gerekçesinde ve bu madde ile ilgili kurucu meclis müzakereleri esnasında açıkça ortaya konulmuştur anayasanın üncü maddesinin üncü fıkrasının son cümlesine göre de hiçbir kimse veya organın kaynağını anayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanması mümkün değildir yasama meclislerince kabul edilen bir metnin adı kanun olmasa dahi eğer yasama meclislerince yapılan işlem veya konulan kural içeriği ve etkisi bakımından kanun hükmüne eşdeğer nitelikte sonuçlar doğuruyor ise bu işlem veya kuralın kanun niteliğinde bir düzenleme sayılarak anayasa mahkemesinin denetimine tâbi tutulmasının zorunlu olacağı tabiidir nitekim bu husus anayasa mahkemesinin tarih ve esas karar sayılı kararında da açıkça belirtilmiştiresas sayısı karar sayısı tbmmnin nisan tarihli kararı içeriği ve doğurduğu sonuçlar bakımından kanun hükmüne eşdeğer nitelikte olduğundan dolayı bu kararın kanun mahiyetinde bir düzenleme olarak kabul edilmesi gerekmektedir bu nedenle de anayasa mahkemesinin denetimine tâbi olacağı şüphesizdir tbmmnin nisan tarihli kararında anayasanın üncü maddesi ile cumhurbaşkanına tanınan yetki yasama organınca yorumlanmıştır yukarıda no lu kısımda belirtildiği gibi anayasasında mevcut olan yasama yorumu yetkisi anayasasında tbmmne tanınmamıştır bu nedenle tbmmnin bu kararı tb mmnin görev ve yetkilerini tesbit eden anayasanın üncü maddesine aykırı olduğu gibi kaynağını anayasadan almayan bir devlet yetkisinin kullanılması mümkün olamayacağından dolayı da anayasanın üncü maddesinin üncü fıkrasının son cümlesi hükmüne aykırı bulunmaktadır yukarıda arzedilen nedenlerle anayasaya aykırı olan nisan tarihli tbmm kararının anayasaya aykırılık nedeniyle iptal edilmesi gerektiği kanısındayım tbmmnin nisan tarihli kararı anayasaya aykırılık nedeniyle iptal edildiği takdirde bu karara dayanılarak yayımlanan sayılı diyanet i̇şleri başkanlığı kuruluş ve görevleri hakkındaki kanunun bazı maddelerinin değiştirilmesine ve bu kanuna geçici madde eklenmesine dair sayılı kanun da yok sayılarak iptal edilmesi gerekecektir tbmmnin nisan tarihli kararı ve bu karara dayanılarak sayılı kanunun görüşülerek kabul edilmiş sayılması hem kanunların tbmmnde görüşülmesi ve kabul edilmesi ile ilgili anayasa kurallarına aykırıdır hem de anayasaya aykırı bir içtüzük kuralı ihdası niteliğindedir tbmmnin nisan tarihli kararı ve bu karara dayanılarak sayılı kanunun görüşülerek kabul edilmiş sayılması kanunların görüşülmesi ve kabulüyle ilgili olan anayasanın nci maddesi hükmüne aykırı bir durum ortaya çıkarmaktadır bu nedenle de hukuken geçersiz sayılmak gerekir tbmmnin bu kararı aynı zamanda kanunların görüşülmesi ve kabulüyle ilgili olarak millet meclisi ve cumhuriyet senatosu i̇çtüzüklerinde mevcut olan hükümlere aykırı bir içtüzük kuralı ihdası niteliğinde olup hukuken geçersizdir ayrıca tbmmnin söz konusu kararı ile ihdas edilen içtüzük kuralı kanunların görüşülmesi ve kabulüyle ilgili olarak anayasanın nci maddesinde öngörülen esaslara aykırı bir durum ortaya çıkarmaktadır bu nedenle söz konusu kararın anayasaya aykırılık sebebiyle iptal edilmesi gerektiği kanısındayım tbmmnin nisan tarihli karan anayasaya aykırılık nedeniyle iptal edildiği takdirde bu karara dayanılarak yayımlanan sayılı diyanet i̇şleri başkanlığı kuruluş ve görevleri hakkındaki kanunun bazı maddelerinin değiştirilmesine ve bu kanuna geçici madde eklenmesine dair sayılı kanunun da yok sayılarak iptal edilmesi gerekeceği tabiidir sayılı diyanet i̇şleri başkanlığı kuruluş ve görevleri hakkındaki kanunun bazı maddelerinin değiştirilmesine ve bu kanuna geçici madde eklenmesine dair sayılı kanun esas bakımından da anayasaya aykırı hükümleri ihtiva etmektediresas sayısı karar sayısı sayılı kanunun nci maddesinde diyanet işleri başkanlığında çalışan görevlilerin sahip olması gereken nitelikler düzenlenmiştir bu arada nci maddenin birinci fıkrasında diyanet i̇şleri başkanı ile kuruluşun bütün görevlilerinin itikadı ibadeti tavır ve hareketlerinin islâm törelerine uygunluğunun çevrelerinde bilinir olması ortak nitelik olarak öngörülmektedir diyanet i̇şleri başkanı ve diğer din görevlilerinde nci maddenin birinci fıkrasında öngörülen ortak niteliğin aranması gereklidir ancak söz konusu ortak niteliğin bunlar dışında kalan ve devlet memurları kanununun ncı maddesinde öngörülen diğer hizmet sınıflarında da aranmasının gereğini anlamaya imkân yoktur maddenin bu haliyle kalması halinde diyanet i̇şleri başkanlığındaki teknik hizmetler sağlık hizmetleri avukatlık hizmetleri ve yardımcı hizmetler sınırlarındaki görevlilerin de bu ortak niteliği haiz olmaları gerekecektir oysa bu durumda bulunan görevliler için devlet memurları kanununda öngörülen niteliklerin yeterli olması gerekir aksi takdirde anayasamızda öngörülen lâiklik ilkesine aykırı bir durum ortaya çıkacaktır anayasanın üncü maddesi hükmüne göre genel i̇dare içinde yer alan diyanet i̇şleri başkanlığının görevlerini yerine getirirken anayasanın nci maddesinde belirtilen devletin ortak niteliklerine uygun bir şekilde hareket etmesi şarttır bu ortak niteliklerden birisi de lâiklik ilkesidir diyanet i̇şleri başkanı ve diğer din görevlileri dışında kalan görevlilerde nci maddenin birinci fıkrasında öngörülen ortak niteliğin aranması halinde anayasanın nci maddesindeki lâiklik ilkesine aykırı bir durumun ortaya çıkacağı tabiidir ayrıca anayasanın uncu maddesinin üncü fıkrası hükmüne göre kimse ibadete dinî âyin ve törenlere katılmaya dinî inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz kimse dinî inanç ve kanaatlerinden dolayı kınanamaz dinayet i̇şleri başkanlığının bütün görevlilerinde nci maddenin birinci fıkrası hükmünde öngörülen niteliklerin aranması anayasanın uncu maddesi üncü fıkrası hükmüne aykırı bir durum ortaya çıkarmaktadır yukarıda belirtilen nedenlerle anayasanın ve hükümlerine aykırı olan sayılı kanunun esas bakımından da anayasaya aykırılık nedeniyle iptal edilmesi gerekecektir iii dayanılan anayasa kuralları anayasa madde iii ve ile anayasa madde iii ve iv sonuç ve i̇stek yukarıda belirtilen nedenlerle anayasanın iii ve üncü maddelerine aykırı olarak bir yasama yorumu ile kanun hükmü değer ve etkisinde bir kural ihdas eden ve aynı zamanda anayasaya aykırı yeni bir içtüzük kuralı konulması niteliğinde olan nisan tarihli tbmm kararının anayasaya aykırılık nedeniyle iptalineesas sayısı karar sayısı bu karara dayanılarak görüşülmüş ve kabul edilmiş sayıldığı için anayasanın kanunların görüşülmesi ve kabulüyle ilgili nci maddesi hükmüne ve anayasanın iii ve üncü maddeleri hükümlerine aykırı olduğu gibi esas bakımından da anayasanın iii ve üncü maddelerine aykırı bulunan sayılı kanunun anayasaya aykırılık nedeniyle yok sayılarak iptaline karar verilmesini saygılarımla rica ederim fahri̇ korutürk cumhurbaşkanı 