esas sayısı karar sayısı sayılı kanuna ilişkin sıra sayılı güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması kanunu teklifinin türkiye büyük millet meclisinde görüşmeleri sırasında gerçekleşen fahiş barizaşıkâr usulsüzlükler dolayısıyla kanunun tümü anayasaya aykırıdır bu usulsüzlükle rin ağırlığı dolayısıyla kanunun öncelikle hukuken yok hükmümde olduğunun tespit edilmesi gerekir zira i̇çtüzüğün maddesine göre türkiye büyük millet meclisi tarafından reddedil miş olan kanun teklifleri ret tarihinden itibaren bir tam yıl geçmedikçe türkiye büyük millet meclisinin aynı yasama dönemi içinde yeniden verilemez aşağıda ayrıntılı olarak açıklanacağı gibi sıra sayılı teklifin tbmm genel kuru lunda görüşüldüğü tarihli birleşiminde teklifin maddelerine geçilmesi reddedil miştir i̇çtüzüğün maddesinin beşinci fıkrasına göre maddelerine geçilmesi kabul edilmeyen kanun teklifleri genel kurulca reddedilmiş olur yine i̇çtüzüğün maddesinde göre tbmm tarafından reddedilmiş olan kanun teklifleri ret tarihinden itibaren bir yıl geçmedikçe yeniden verilemez buna rağmen sıra sayılı teklif i̇çtüzüğün pek çok hükmü ihlal edilerek tarihli oturumda yeniden gündeme alınmış maddelere geçilmesi bir kez daha oylanmış görü şülmüş ve kabul edilmiş ve tarihli resmî gazetede yayımlanmıştır bu şekilde yayımlanan kanun üç farklı nedenle anayasaya aykırıdır öncelikle geçerli bir teklif olmadan kabul edilen kanun hukuken yok hükmündedir ikinci olarak maddelerine geçilmesi kabul edilmeyerek reddedilen kanun teklifinin yeniden gündeme alınarak görüşül mesi ve oylanması için i̇çtüzüğün pek çok hükmü yok sayılmış ve ihlal edilmiştir bu nedenle eylemli i̇çtüzük değişikliği suretiyle kabul edilen kanun anayasaya aykırıdır nihayet geçerli bir teklif olmadan görüşülerek kabul edilen kanun şekil bakımından da anayasaya aykırıdır hal böyle olunca önce kanunun yok hükmünde olduğunun tespitine karar verilmesi gerekir bu talebimizin reddedilmesi halinde eylemli i̇çtüzük değişikliği ve şekil bakımından anaya saya aykırılık dolayısıyla kanunun iptaline karar verilmesi gerekir burada öncelikle sıra sayılı teklifin tarihli birleşimde reddedilmiş ol ması açıklanacaktır daha sonra sırasıyla yokluk eylemli i̇çtüzük değişikliği ve şekil bakımın dan anayasaya aykırılık argümanları açıklanacaktır sıra sayılı güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması kanunu teklifi tbmm tarafından reddedilmiştir sıra sayılı teklifin tbmm genel kurulunda görüşüldüğü tarihli bir leşimde teklifin maddelerine geçilmesi reddedilmiştir oylama işaret yoluyla yapılmış ve tek lifin maddelerine geçilmesi için yeterli oy sağlanamamıştır oylama sırasında ya da sonrasında oylamaya ilişkin olarak i̇çtüzüğe uygun bir itiraz yapılmamıştır oylamadan sonra genel ku rula ara verilmiş ve genel kurul verilen aralardan sonra tekrar açılmış ve oturumu yöneten başkan ikinci sırada yer alan sıra sayılı kanun teklifinin görüşmelerine başlayacağız diyerek gündemin diğer maddesine geçmiştir tbmm i̇çtüzüğünün maddesinin fıkrasında maddelerine geçilmesi veya tümü kabul edilmeyen kanun teklifleri genel kurulca reddedilmiş olur hükmü yer almaktadır do layısıyla sıra sayılı teklif tbmm gündeminden düşmüştür genel kurulun kararı gere ğince tbmm başkanlığınca hazırlanan genel kurulun tarihli birleşimi gündemindeesas sayısı karar sayısı de sıra sayılı güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması kanunu teklifine yer verilme miştir birleşimin teklifin görüşülmesine kadarki bölümünde zaman zaman toplantı yeter sayısı bulunmasında zorluklar yaşanmıştır birleşimi yöneten başkan toplantı yeter sayısı bu lunmadığından birleşime iki kez ara vermek zorunda kalmıştır teklifin maddelerine geçilmesine ilişkin oylamada ise ret oyları kabul oylarından fazla çıkmıştır gerçekleştirilen oylamaya i̇çtüzükte belirlenmiş usullere uygun olarak herhangi bir itiraz yapılmamıştır i̇çtüzüğün maddesinde i̇şaretle oylama üyelerin el kaldırması tered düt halinde ayağa kalkmaları beş üyenin ayağa kalkarak teklif etmesi halinde de salonda olumlu ve olumsuz oy verenlerin ikiye bölünerek sayılmaları suretiyle yapılır hükmü yer al maktadır i̇çtüzüğün i̇şaretle oylamada usul başlıklı maddesi şöyledir i̇şaret oyuna başvurulması gereken hallerde başkan oylama yapılacağını bildirerek önce oya sunulan hususu kabul edenlerin sonra kabul etmeyenlerin el kaldırmasını ister kâtip üyeler kendi oylarını genel kuruldaki oyların sayımı bittikten sonra başkana bildirirler oylama sonucu başkan tarafından genel kurula kabul edilmiştir veya kabul edil memiştir denmek suretiyle ilân olunur i̇şaretle oylama sırasında oya sunulan hususun lehinde ve aleyhinde el kaldıranları baş kan ile kâtip üyeler beraberce sayarak tespit ederler aralarında anlaşamadıkları veya oyları tespit edemedikleri hallerde başkan oylamanın ayağa kalkmak suretiyle tekrarlanacağını bil dirir ayağa kalkmak suretiyle oylamaya başvurulmasından hemen sonra bir arada ayağa kal kan beş milletvekili sonucun açıkça anlaşılmadığı gerekçesiyle oylamanın tekrarlanmasını is terlerse oylama salonda ikiye bölünmek suretiyle yeniden yapılır buna göre başkanlık divanı üyeleri arasında anlaşmazlık olması durumunda oylama nın ayağa kalkmak suretiyle tekrarlanması gerekmektedir tutanakların incelenmesinde ne baş kanlık divanı üyelerinin ne de milletvekillerince usulüne uygun bir itiraz yapılmadığı görül mektedir tutanaklara sadece sakarya milletvekili ve mhp grup başkanvekili levent bül bülün başkanım biz fazlayız şeklinde itirazı ile denizli milletvekili ve akp grup başkan vekili cahit özkan ise el kaldırıyor el şeklindeki itirazı yansımıştır her iki itirazın da i̇çtüzükte aranılan şartları karşılamadığı açıktır i̇şaret oylamasında başkan tarafından açıklanan sonuca diğer üyelerden herhangi bir iti raz gelmemiş dolayısıyla divanda anlaşmazlık çıkmamıştır tbmm üyelerinden beş kişinin ayağa kalkarak oylamanın tekrarlanmasını istemeleri de söz konusu olmamıştır dolayısıyla oylama sonucu başkan tarafından kabul edi̇lmemi̇şti̇r şeklinde açıklanmış ve otu ruma ara verilmiştir yukarıda belirtildiği gibi aradan sonra da oturumu yöneten başkan günde min ikinci sırasında yer alan sıra sayılı teklifin görüşmelerine geçildiğini açıklamıştır do layısıyla genel kurulda sıra sayılı teklifin maddelerine geçilmesi kabul edilmemiş ve i̇ç tüzüğün maddesine göre teklif reddedilmiş ve genel kurulun bu yöndeki kararı kesinleş miştiresas sayısı karar sayısı i̇çtüzüğün maddesine göre türkiye büyük millet meclisi tarafından reddedilmiş olan kanun teklifleri ret tarihinden itibaren bir tam yıl geçmedikçe türkiye büyük millet mec lisinin aynı yasama dönemi içinde yeniden verilemez birleşimin kapanmasından sonra akp grup başkanvekili cahit özkan ile birle şimde katip üye olarak görev yapan i̇stanbul milletvekili rumeysa kadak ve mardin milletve kili şeyhmus dinçel i̇çtüzüğün maddesi uyarınca oylama sırasındaki yanlışlığın giderilmesi talebiyle tbmm başkanlığına başvurmuşlardır tbmm başkanı ise i̇çtüzüğün maddesine aykırı bir şekilde başkanlık divanını toplantıya çağırmıştır bu çağrı itirazlar aynı birleşik içinde yapılmadığından tbmm i̇çtüzüğünün maddesine aykırıdır tbmm i̇çtüzüğünün maddesinin fıkrasında genel kuruldaki oylamalarda ve seçimlerde önemli bir yanlışlık olduğu iddia edilirse başkan usul görüşmesi açabilir ve gere kirse oya başvurarak düzeltme yapar yanlışlık birleşimden sonra anlaşılırsa meclis başkanı divanı toplayarak takip edilecek yolu kararlaştırır hükmü yer almaktadır kâtip üye rumeysa kadak dilekçesinde oturumu yöneten başkanın milletvekillerin den gelen itirazlar üzerine sayalım dedikten sonra sayım yapmayarak hızlıca hareket ederek kabul edilmemiştir dediğini ve kâtip üye olarak kendisinin itirazlarını da dikkate almadığını belirtmektedir akp grup başkanvekili cahit özkan da özetle oturumu yöneten başkanın kâtip üye lerinin itirazlarını dikkate almadığını belirtmektedir her iki dilekçedeki iddiaların sonucunda tbmm başkanlık divanının ta rihli toplantısında sıra sayılı güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması kanunu tekli finin maddelerine geçilmesine ilişkin oylamanın yeniden yapılmasına oy çokluğu ile karar ve rilmiştir oylamaya ilişkin her iki dilekçede yer alan iddiaların doğruluğu kabul edilse bile tbmm i̇çtüzüğünün maddesi yeniden oylama yapılmasına hukuki dayanak oluşturmamak tadır genel kuruldan yapılan itirazlar tbmm tutanaklarına yansımıştır yukarıda da yer ve rilen tutanağa geçen itirazlar i̇çtüzüğün maddesinde yer alan şartları karşılamamaktadır bu itirazlar üyenin ayağa kalkarak itirazda bulunması şeklinde yapılmamış sadece grup başkanvekilinin birbirinden farklı konulardaki görüşlerini ifade etmeleri şeklinde yapılmıştır i̇çtüzüğün maddesi uyarınca birleşim tamamlanmadan bu konuda bir usul tartışması açılması ve düzeltme yapılmasının talep edilebilmesi olanaklı iken usul tartışması istenmemiş tir aynı şekilde kâtip üyeler de itirazlarını aynı birleşim içerisinde yapabilecek iken bir usul tartışması talep edilmemesi böyle bir itirazın da yapılmamış olduğunu ortaya koymaktadır dolayısıyla i̇çtüzüğün maddesi uyarınca birleşim tamamlanmadan bu konuda bir usul tartışması talep edilmemesi genel kurul salonunda muhalefet partilerinin milletvekillerinin çoğunlukta olduğunu göstermektedir i̇çtüzüğün maddesinde yanlışlığın birleşimden sonra anlaşılması durumunda tbmm başkanlık divanına bir görev ve yetki verilmektedir i̇tiraz dilekçelerinde yapılan oy lamaya ilişkin birleşimin kapanmasından sonra ortaya çıkan yeni bir duruma yer verilmemiştir i̇ddia edilen durumların aynı birleşim içinde ortaya konulmamasının hiçbir tutarlı ve makul bir açıklaması yoktur hem sayın kâtip üyeler hem de sayın grup başkanvekili birleşim sı esas sayısı karar sayısı rasında genel kurulda bulunmaktadırlar zaten dilekçelerde sonradan ortaya çıkan yeni bir du rum da yer verilmiş değildir dolayısıyla başkanlık divanının bu konudaki kararı hukuken yok hükmündedir tbmm başkanlık divanının yeniden oylama yapılmasına ilişkin tarihli sa yılı kararı tbmm genel kurulunun tarihli birleşiminde oylanmış ve teklifin görüşmelerine kaldığı yerden devam edilmiştir tbmm i̇çtüzüğünün maddesinde aynen şu hükme yer verilmiştir başkanlıkça lüzum görülen hallerde nci kısımdaki işlerin görüşme sırası danışma kurulunca genel kurula teklif olunabilir esas komisyonlar ve kanun teklifi sahiplerinin bu konu ile ilgili istemleri de danışma kurulunda görüşülür danışma kurulunun bu konudaki görüşü genel kurulun onayına sunulur başkan birleşimi kapatırken gündemde bulunan hususlardan hangilerinin gelecek bir leşimde veya birleşimlerde görüşüleceğini genel kurula bildirir bu husus ayrıca elektronik ilan panosunda ilan edilir danışma kurulunun görüşü alınıp genel kurulca kararlaştırılmadıkça başkan tarafın dan görüşüleceği önceden bildirilmeyen hiçbir husus genel kurulda konuşulamaz birleşimi yöneten başkan kanun teklifleriyle komisyonlardan gelen diğer işleri sıra sıyla görüşmek üzere birleşimi kapatmıştır tbmm başkanlığının bir örneği ekte yer alan tbmm genel kurulunun birleşimine ilişkin bastığı gündemde sıra sayılı güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması kanunu teklifi yer almamaktadır tbmm başkanlık divanı toplantı sona erdikten sonra anılan teklifin gündemin sırasına alınmasına ilişkin bir danışma kurulu talebinde de bulunmamıştır buna karşın teklifin genel kurulda görüşmelerine tarihinde devam edilmesi de eylemli bir i̇çtüzük ihlali niteliğindedir haliyle tbmm i̇çtüzüğünün maddesi ihlal edilmiştir sayılı kanun yok hükmündedir bilindiği üzere bir hukukî işlemin hukuk düzeninde varlık kazanabilmesi için şekil konu amaç sebep ve yetki unsurları bakımından hukuka uygun olması gerekmektedir aksi halde hukukî işlemin varlığı tartışmalı hâle gelir başka bir değişle bir işlemin kurucu un surlarının yokluğu işlemin de hukuken doğmamış olması yok keenlemyekûn sayılması sonucunu beraberinde getirir yokluk ve i̇ptal farklı kavramlardır yokluk nullité işlemin başından beri hü kümsüz sayılması anlamına gelmektedir anayasa mahkemesi bugüne kadar bir normun yok luğunu tespit etmemiş olmakla birlikte bazı kararlarında yokluk konusundaki görüşlerini açıklamıştır örneğin yılında verdiği bir kararda özetle yönetim hukukunda yokluk bir hukuksal işlemin hiç doğmamış hukuk alemine çıkmamış sayılması sonucunu doğurur bu bağlamda anayasa yargısında yasama işlemlerinin yok sayılabilmesi ancak yetki ve görev gaspı ya da çok ağır biçim eksikliği durumlarında söz konusu olabilir demiştir aymk k kt dolayısı ile anayasa mahkemesi iptalden daha ileri bir tartışma yapabilmek için iptal sebeplerinden daha ağır hukuka aykırılık sebebi aranacağını belirterek bunun yaptırımının yokluk olacağına işaret etmiştiresas sayısı karar sayısı tarihli bir kararında da mahkeme yokluk bir normun var olmadığının ifadesidir yasalar bakımından parlamento iradesinin olmaması cumhurbaşkanının yayımlama iradesi nin bulunmaması resmî gazetede yayımlanmaması gibi bir normun varlığının zorunlu koşul ları bulunmadığı sürece varlıktan söz etmek olanaksızdır ancak bunun dışındaki sakatlıklar denetime tabi oldukları sürece anayasal denetimin konusunu oluşturabilirler şeklindeki açık lamalarda bulunmuştur aymk k anayasa mahkemesi nin bu kararına göre normu oluşturan temel unsurlarda noksanlık bulunması durumunda yok luğa hükmedilmesi gerekmektedir başka bir deyişle bir norma vücut veren ya da yürürlüğe koyan iradelerin bulunmaması halinde normun yokluğuna karar verilmesi gerekmektedir anayasa mahkemesi tarihli bir kararında ise yokluğa ilişkin daha kapsamlı bir açıklamaya yer vermiştir buna göre yokluk bir normun var olmadığının ifadesidir bir normun varlığı ise normun yü rürlüğe girmesi ve uygulanmasına bağlı bulunmamaktadır varlık yürürlük ve uygu lanma kavramları birbirinden farklı olup varlık bir normun hukuk âleminde vücut bulmasını ve geçerlik kazanmasını ifade etmektedir hukuk âleminde geçerlik kazanması ise normun hukukun öngördüğü usul ve esaslar çerçevesinde çıkarılması anlamını taşımaktadır bununla birlikte bir normun hukuka aykırı olması mutlak olarak normun yokluğu sonucunu doğurma maktadır yokluk sonucunun ortaya çıkabilmesi için söz konusu hukuka aykırılığın normun hukuk âleminde hiçbir zaman varlık kazanamamasına yol açacak ağırlıkta ve açıklıkta olması gerekir bir kanunun yokluğundan söz edilebilmesi ise yasama organının bu yönde bir iradesinin olmaması ya da anayasal düzende yasama organına verilmeyen bir yetkinin fonksiyon gaspı suretiyle kullanılması gibi hukuk âleminde hiçbir zaman varlık kazanamayacak olan durum larda mümkündür kuvvetler ayrılığı ilkesi gereğince yasama yürütme ve yargı fonksiyonlarını yerine getiren yasama yürütme ve yargı organlarından birinin diğerinin yerine geçmesi sonu cunu doğuracak şekilde karar almaları fonksiyon gaspına yol açacağından yasama organının yasama fonksiyonu kapsamında yer almayan hususlarda kanun adı altında yapacağı düzenle melerin hukuk âleminde varlık kazanabilmesi mümkün olmayacaktır belirtilen haller dışında kalan kanunların veya kanun hükümlerinin anayasaya uygunluk denetimi kapsamında ince lenmesi gereken hususlarda anayasaya aykırılığının saptanması ise ilgili kanun veya kanun hükümlerinin yokluğunu değil iptalini gerekli kılar aym k kt yukarıda açıklandığı gibi sayılı kanuna ilişkin sıra sayılı teklif türkiye bü yük millet meclisi genel kurulunun tarihli birleşiminde maddelere geçilmesi nin kabul edilmemesi suretiyle reddedilmiştir tbmm i̇çtüzüğünün maddesine göre redde dilen bir teklifin aynı yasama döneminde tekrar getirilebilmesi için en az bir takvim yılı geçmesi gerekmektedir buna rağmen meclis başkanlık divanı akp ve mhp mensubu üyelerin oyla rıyla i̇çtüzüğe aykırı bir şekilde aldıkları bir kararla genel kurulda reddedilmiş olan teklifi gün deme alarak yeniden oylatmışlardır muhalefet partilerine mensup milletvekilleri tarafından ya pılan itirazlar göz ardı edilerek açıkça i̇çtüzük ve anayasa ihlal edilmek suretiyle olmayan ve bir yıl süreyle yeniden verilmesi mümkün olmayan bir teklif iktidar milletvekillerinin oylarıyla kabul edilmiştir tbmm iradesinin oluştuğundan söz edebilmek için öncelikle ortada geçerli bir teklifin bulunması gerekir geçerli bir teklif yokken ve i̇çtüzük aynı teklifin tekrar verilmesini bir yılesas sayısı karar sayısı boyunca yasaklamışken genel kurulda bulunmayan iktidar çoğunluğunun başkanlık diva nındaki çoğunluk oylarına dayanarak i̇çtüzüğü yok sayması yok hükmündeki bir işlemi geçerli hale getirmeyecektir i̇ktidar grupları görüşmeler sırasında meclis çoğunluğunu oluşturacak sayıda milletve kilini genel kurulda bulunduramamış usule uygun olarak yapılan oylamada teklif reddedil miştir bunun farkında olan iktidar gruplarına mensup divan üyeleri i̇çtüzüğe uygun bir itirazda bulunmamış ve bu şekilde oturum kapanmıştır sonraki oturumda da yeni gündeme geçilmiştir genel kurulun ertesi günkü gündemi de buna göre yapılmış ve gününün günde minde sıra sayılı teklif yer almamıştır ancak birleşim sona erdikten sonra iktidar par tisine mensup kâtip üyeler başkanlığa dilekçe vermişlerdir bu da i̇ktidar gruplarının genel kurulda yeterli çoğunluklarının bulunmadığının pekâlâ farkında olduklarını göstermektedir dolayısıyla birleşimde tbmm genel kurulunun iradesi teklifin reddi şeklinde ger çekleşmiştir i̇ktidar çoğunluğunun bu iradeyi yok sayarak ve i̇çtüzüğü açıkça ihlal ederek ol mayan bir teklifi aradan saat geçtikten sonra başkanlık divanı müdahalesiyle kabul etmesi tbmmnin iradesi olarak kabul edilemez bu nedenle bir kanundan söz edebilmek için gerekli tbmm iradesinin yokluğu kabul edilen normun da yokluğu sonucunu doğuracağı açıktır i̇çtüzüğün ve maddelerini açık bir şekilde ihlal eden bir teklifin anayasanın maddesine göre geçerli bir teklif olmadığı gibi i̇çtüzüğe aykırı görüşmelerin de anayasanın maddesini ihlal ettiği açıktır açıklanan nedenlerle sayılı kanun yok hükmündedir ve anayasa mahkemesince bu yokluğun tespitine karar verilmesi gerekir sayılı kanunun kabulünde ortaya çıkan eylemli i̇çtüzük değişikliklerinin ana yasa mahkemesi denetimine tabi olması anayasanın maddesine göre anayasa mahkemesi i̇çtüzük değişikliklerini denet leme yetkisine sahiptir anayasa mahkemesi anayasanın maddesiyle kendisine verilmiş olan i̇çtüzüğün anayasaya şekil ve esas bakımından uygunluğunu denetleme yetkisini kullanır ken yalnızca ilgili işlemin tasarrufta bulunan organ tarafından nasıl nitelendirildiğine nasıl ad landırıldığına veya bu işlemin nasıl bir yöntem izlenerek yapıldığına bakmakla yetinmeyerek yapılış yöntemi ve adı ne olursa olsun hukuksal niteliği etkisi ve doğurduğu sonuçları da gö zetir buna uygun olarak anayasa mahkemesi hukuksal nitelikleri etkileri ve meydana getir dikleri sonuçlar bakımından anayasaya uygunluk denetimine tabi tutulan kanun khk ve tbmm i̇çtüzüğü ile eşdeğerde bulunan ve bu nedenle de belirtilen işlemlere özgü yöntem ve isimlerle tesis edilip hukuki varlık kazanması gereken bazı yasama tasarrufları farklı yöntem ve isimlerle hukuk sistemine dahil edilerek anayasaya uygunluk denetiminin kapsamı dışına çıkarılabilir endişesiyle adı yeni bir i̇çtüzük düzenlemesi veya değişikliği olmadığı ve i̇çtüzük yapılması ve değiştirilmesindeki yöntem uygulanmadığı halde değer ve etkisi bakımın dan birer i̇çtüzük kuralı niteliğinde olan tbmm kararları anayasal denetime bağlı tutulabilir saptamasını yapmıştır k kt anayasa mahkemesinin günlü ve ve sayılı kararında anayasanın maddesi uyarınca sadece tbmm üyelerinin yasama dokunulmazlıklarının kal dırılmasına ya da üyeliklerinin düşmesine ilişkin tbmm kararlarının denetiminin yapıldığı vurgulandıktan sonra aynen şu yoruma yer verilmiştir dava dilekçesinde günlü tbmm kararının iptali istenildiğine ve bu karar dokunulmazlığın kaldırılması ya da üyeliğinesas sayısı karar sayısı düşürülmesiyle ilgili olmadığına göre iş bir içtüzük düzenlemesi niteliğinde ise kuşkusuz ana yasa mahkemesince denetlenebilecektir bu durumda anılan kararın içeriğinin içtüzük düzen lemesi niteliğinde olup olmadığının incelenmesi gerekmektedir tbmm kararının i̇çtüzük dü zenlemesi niteliğinde sayılabilmesi için kararın meclisin çalışmasıyla ilgili yöntem ve esas lara ilişkin olması gerekir anayasa mahkemesinin yerleşik içtihatları da bu doğrultudadır buna göre çalışma yöntem ve esaslarına ilişkin konuları içeren kararlar içtüzük düzenlemesi niteliğinde olup bunun dışındakiler ise bu nitelikte değildir kararın devam eden bölümünde ise şu kayıtlar yer almaktadır i̇çtüzüğün yasa tasarı larının görüşülmesine ilişkin öngördüğü yöntemden farklı bir biçimde oluşturulan dava konusu tbmm kararı doğrudan meclisin çalışma yöntem ve esası ile ilgili bulunmakta ve mad deyi değiştirir nitelik taşımaktadır böyle bir uygulamanın içtüzük değişikliği olarak görülme mesi tbmmnin çalışmalarında içtüzükteki kurallara uyma zorunluluğunu giderek zayıflatacak ve bu da eylemli uygulamaların yerleşik duruma geçmesine neden olacaktır anayasa mah kemesi bu saptamasından hareketle tbmm kararının eylemli bir içtüzük değişikliği niteli ğinde olduğuna karar vermiştir dolayısıyla anayasa mahkemesi eylemli bir içtüzük değişik liği niteliğinde olan tbmm kararlarının anayasa mahkemesinin denetimi kapsamında oldu ğuna karar vermiştir anayasa mahkemesinin meclis kararlarının denetimine dair verdiği bir başka kararda açıkça kurul iradesinin meclis kararı örtüsü altında gerçekleştirilmesi hukuk devleti ve özgür lükler bakımından kimi zararlar doğurabilir denmekte ve meclis kararlarının bu nitelikleri haiz olduğu hallerde denetlenme zorunluluğunun altı çizilmektedir böylelikle mahkeme kendi ifa desiyle anayasayı dolanma girişimlerinin hukuksal korumadan faydalanma imkânının önüne geçmek istemiştir k kt anayasa mahkemesi bu görüşü anayasası döneminden beri benimsemiştir mahkeme görev hususunu değerlendirirken bu nokta üzerinde durmaktadır mahkemenin bu açık içtihadı karşısında bir kanun teklifinin oylama usulü oylama so nucu reddedilen bir teklifin yeniden verilmesi tbmm genel kurulunun gündeminin belirlen mesi gündemin değiştirilmesi gibi hususların tbmm çalışmalarına ilişkin usul ve esaslarla ilişkili olduğunda kuşku bulunmamaktadır dolayısıyla i̇çtüzüğe uygun olarak yapılan bir oy lama sonucu yeterli kabul oyu alamadığı için reddedilen bir teklifin i̇çtüzük hükümleri yok sa yılarak yeniden gündeme alınarak görüşülmesi ve oylanmasının birden çok açıdan eylemli iç tüzük değişikliği teşkil ettiği açıktır eylemli içtüzük değişikliği doğası gereği içtüzükte öngörülen tüzük değişikliği kuralla rına uyulmadan yapılan –haliyle hukuk dışı fiili bir uygulama anlamına gelmektedir bu şe kilde alınan kararların anayasaya aykırı olması halinde bunu denetlemek ve iptaline karar ver mek anayasa mahkemesinin yetkisi kapsamında olup mahkeme geçmişte bu yetkisini kulla narak iptal kararları vermiştir aynı şekilde sayılı kanuna ilişkin teklif reddedilmiş ol masına rağmen i̇çtüzüğün pek çok hükmü ihlal edilerek iktidar gruplarınca yeniden gündeme alınarak görüşülmesi ve kabul edilmesi anayasayı dolanma girişimi anlamına gelmektedir haliyle yüksek mahkemenin bu eylemli i̇çtüzük değişikliklerini denetlemesi ve bu çerçevede sayılı kanunun tümünün iptaline karar vermesi gerekir yukarıda açıklandığı gibi sayılı kanuna ilişkin sıra sayılı teklif i̇çtüzüğün maddesine göre maddelerine geçilmesi kabul edilmediğinden reddedilmiştir söz konusu oy lama sırasında ne i̇çtüzüğün maddesine uygun olarak beş milletvekilinin ayağa kalkması suretiyle sayıma itiraz edilmiş ne de i̇çtüzüğün maddesine göre divan üyeleri arasındaesas sayısı karar sayısı herhangi bir uyuşmazlık çıktığı tutanağa geçmiştir dolayısıyla sıra sayılı teklifin madde lerine geçilmesine ilişkin oylama sonucu kesinleşmiştir nitekim buna uygun olarak oylamadan sonra verilen aranın ardından açılan oturumda gündemin sonraki sırasında yer alan sıra sayılı teklifin görüşülmesine geçilmiştir aynı şekilde genel kurulun günlü birleşiminin gündeminde sıra sayılı teklifin görüşülmesine ilişkin bir madde konulmamıştır buna rağmen akp grup başkan vekili ve bir kâtip üye tarafından i̇çtüzüğün mad desine dayanarak meclis başkanlığına dilekçeler sunulmuştur i̇çtüzüğün maddesine göre genel kuruldaki oylamalarda ve seçimlerde önemli bir yanlışlık olduğu iddia edilirse başkan usul görüşmesi açabilir ve gerekirse oya başvurarak düzeltme yapar yanlışlık birleşimden sonra anlaşılırsa meclis başkanı divanı toplayarak takip edilecek yolu kararlaştırır görül düğü gibi oylamada yanlışlık iddiası varsa yapılacak şey başkan tarafından usul görüşmesi açılması ve gerekirse oya başvurulmasıdır birleşimde bu şekilde usul görüşmesi açılmasına yönelik bir talepte bulunulmamıştır bunun yerine başkanlık divanının toplanması yoluna gi dilmiştir günü toplanan başkanlık divanı akp ve mhpli üyelerin oylarıyla sayılı kararı alarak sıra sayılı teklifin yeniden oylanmasına karar verilmiştir oysa mad denin açık hükmüne göre bu yola ancak yanlışlığın birleşimden sonra anlaşıldığı hallerde baş vurulabilecektir yukarıda ayrıntılı olarak açıklandığı gibi birleşimde sıra sayılı teklifin oylan masıyla ilgili sonradan anlaşılmış bir yanlışlık söz konusu değildir dolayısıyla bu konuda baş kanlık divanının bir yetkisi bulunmamaktadır başkanlık divanı i̇çtüzük tarafından kendisine tanınmayan bir yetki kullanmıştır bu şekilde alınan kararın eylemli içtüzük değişikliği teşkil ettiği açıktır yine i̇çtüzüğün maddesine göre başkan birleşimi kapatırken gündemde bulunan hususlardan hangilerinin gelecek birleşimde veya birleşimlerde görüşüleceğini genel kurula bildirir bu husus ayrıca elektronik ilan panosunda ilan edilir danışma kurulunun görüşü alınıp genel kurulca kararlaştırılmadıkça başkan tarafın dan görüşüleceği önceden bildirilmeyen hiçbir husus genel kurulda konuşulamaz günlü birleşimi kapatırken başkan sonraki birleşimde sıra sayılı teklifin görüşüleceğini açıklamadığı gibi elektronik ilan panosunda da bu konuda herhangi bir ilan yapılmamıştır dolayısıyla zaten reddedilmiş olan sıra sayılı teklifin günlü birleşim gündeminde yer almadığı açıktır i̇çtüzüğün maddesinin son fıkrasına göre de gündemde olmayan bir hususun genel kurulda görüşülebilmesi için danışma kurulunun görüşünün alınıp genel kurulca kararlaştı rılması gerekmektedir oysa tarihli birleşimde sıra sayılı teklifin görüşülmesi için danışma kurulunun görüşü alınmadığı gibi bu yönde bir genel kurul kararı da alınma mıştır dolayısıyla bu bakımdan da eylemli içtüzük değişikliği söz konusudur bu şekilde ey lemli içtüzük değişikliği niteliğindeki işlemlerin anayasada i̇çtüzük değişikliği usulü için ön görülen kurallara aykırı olduğu ve denetlenmesi gerektiği açık olduğu gibi bu şekilde kabulesas sayısı karar sayısı edilen sayılı kanun anayasanın ve maddelerine aykırıdır ve tümünün iptali gere kir aksi halde anayasayı dolanma girişimine hukuksal koruma sağlanmış olacaktır sayılı kanun şekil bakımından anayasaya aykırıdır anayasanın maddesine göre kanunların şekil bakımından denetlenmesi son oy lamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı anayasa değişikliklerinde ise teklif ve oy lama çoğunluğuna ve ivedilikle görüşülemeyeceği şartına uyulup uyulmadığı hususları üze rinde yapılır ancak anılan anayasa maddesinde belirtilen şekil denetiminin işlemin yetki unsuru bakımından geçerliliğini denetleme hususunu dışta bırakmış olduğu düşünülemez anayasa mahkemesinin şekil denetimi yetkisinin özünde işlemi öncelikle yetki unsuru bakımından denetlemek yetkisi saklıdır zirâ teklif ve oylama çoğunluğuna ulaşılıp ulaşılmadığı ancak hukuken geçerli bir işlemle ilgili olarak değerlendirilebilir bu nedenle şekil denetimi kapsa mında öncelikle işlemde yetki unsuru bakımından sakatlık olup olmadığının araştırılması gerekir yetki unsuru bakımından sakatlık işlemi şekil unsuru bakımından da sakatlar sağ lıklı ve hukuken geçerli bir işlem olarak doğmasına imkân bırakmaz yukarıda ayrıntılı olarak açıklandığı gibi sayılı kanuna ilişkin sıra sayılı teklif genel kurulun günlü birleşiminde reddedilmiştir ve i̇çtüzüğün maddesine göre aynı teklifin bir takvim yılı geçmeden tekrar verilmesi söz konusu olamaz buna rağmen yukarıda açıklandığı gibi yine i̇çtüzüğün ve maddelerine aykırı olarak söz konusu teklif sonraki birleşimde gündeme alınmış ve yapılan bütün itirazlara rağ men iktidar çoğunluğunun oylarıyla kabul edilmiştir ancak yine yukarıda açıklandığı gibi yok hükmündeki bir teklifin yani yetki unsuru gerçekleşmeyen bir teklifin son oylaması ile tbmmnin iradesinin geçerli bir şekilde ortaya çıkması mümkün değildir anayasanın maddesinde şekil denetiminin oylama ve teklif çoğunluklarına ulaşıl mış olup olmadığı hususları ile sınırlandırılmış olduğunu ve bu denetimin kapsamında yetki unsurunda sakatlık olup olmadığını araştırmanın bulunmadığını söylemek anayasanın kabul edemeyeceği sonuçlara yol açar yasama yetkisinin saptırılmasına ve fonksiyon gaspına geçit verir örneğin yargısal bir işlemin teklif ve oylama çoğunluğuna uyulmak suretiyle tbmm tarafından kanun görünümünde yapılmasına ve şekil bakımından geçerli nitelik kazan masına imkân tanır böyle bir sonuca ise anayasanın izin vermiş olduğu düşünülemez çünkü bu durum hukuk devleti ve kuvvetler ayrılığı ilkeleri ile asla bağdaşmaz yetki unsuru bakımından denetim bu nedenlerle anayasa mahkemesinin ana yasanın maddesinin fıkrası anlamında yapacağı şekil denetiminin öncelikle yapılması gereken ayrılmaz içkin bir parçasıdır nitekim anayasa mahkemesi anayasası döneminde maddelerine geçilmesi i̇çtü züğe uygun olarak oylanmadan maddelerinin görüşülmesine geçilen bir kanunu şekil bakımın dan anayasaya aykırı bularak iptal etmiştir anayasa mahkemesine göre i̇çtüzüğünün kanun ların görüşülmesine ilişkin sekizinci babı hükümlerine göre kanun tasarı ve tekliflerinin önce tümü üzerinde görüşülür madde tasarı veya teklifin tümü üzerindeki görüşmeler bitince bu evrenin maddelere geçilip geçilmemesi üzerinde bir oylama ile kapatılması zorunluduresas sayısı karar sayısı madde i̇çtüzük kanun tasarı ve tekliflerinin görüşülmesindeki bu belli başlı iki evreyi birbirinden öyle kesin bir çizgiyle ayırmış ve aradaki geçiş koşuluna öylesine önem vermiştir ki maddedeki deyimle heyeti umumiye müzakeresi bittikten sonra maddelere geçil mesi reye iktiran etmeyen layiha veya teklifin reddedilmiş olacağını hükme bağlamıştır olayda sayılı yasaya ilişkin teklifin maddelerine geçilmesi usulünce kabul edil meden başka deyimle teklifin tümü üzerindeki görüşmeler evresi anayasaya ve içtüzüğe uy gun bir biçimde kapanmadan ikinci evreye maddelerin görüşülmesi ve oylanması evresine at lama gibi bir durum oluşmuş bulunmaktadır bu durum dâva konusu kanunu temelsiz ve daya nıksız bırakır maddelere geçildikten sonra da bir kanun tasan veya teklifin reddedilmesine iç tüzükte engel bir hükmün bulunmaması olgusu ileri sürülerek söz konusu kuralın bir ayrıntı hükmü imişçesine ihmal edilebileceğini savunmağa bu kuralın yukarıda açıklanan niteliği el vermez maddelerin daha sonra genel kurulca kabul edilmiş olmasıyla birinci evre sonundaki eksikliğin düzelmiş ve kapanmış sayılmasına da yine bu nitelik engeldir kanunların geçerliliği için zorunlu belli başlı birkaç usul koşulundan biri olan söz konusu kurala uyulmaksızın çıka rılmış bir kanunun akıbetine bu aykırılığın etkisi olmadığı yolunda bir görüş giderek tüm içtü zük kurallarının uygulanıp uygulanmamasını yasama meclislerinin takdirine bırakmaya varır ve anayasanın maddesinin birinci fıkrasının buyurucu hükmünü işlemez duruma getirerek uygulama dışı bırakır böyle bir tutumu haklı göstermeye ve hukuk açısından savunmaya ola nak yoktur aymk k kt her ne kadar anayasasında kanunların şekil denetimi bakımından anayasa mah kemesine daha sınırlı bir yetki verilmiş ve kanunlara ilişkin şekil denetiminin son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı hususu ile sınırlı olduğu belirtilmiş ise de bir teklifin maddelerine geçilmesine ilişkin oylamanın somut olaydaki gibi durumlarda son oylama niteliği taşıdığı açıktır zira i̇çtüzüğün maddesine göre maddelerine geçilmesi ya da tümü kabul edilmeyen kanun teklifleri genel kurulca reddedilmiş sayılır dolayısıyla maddelerine geçil mesi kabul edilmeyen teklif reddedilmiş sayılacağından böyle bir oylama son oylama niteliği taşıyacaktır günümüzde kuvvetler ayrılığı ilkesini gerçekte hayata geçiren olgu parlamentolardaki siyasi parti gruplarıdır yasama organında kanunların gerçek anlamda müzakeresi farklı siyasi parti gruplarının katılımı ile mümkün olmaktadır bu nedenle i̇çtüzükler siyasi parti gruplarının yasama faaliyetlerine katılımını sağlayacak hükümler içermektedir parlamentoda çoğunluk partilerinin içtüzük hükümlerini ihlal ederek istedikleri yasaları çıkarmaları anayasanın baş langıcında belirtilen kuvvetler ayrılığı ilkesinin yanı sıra maddede güvence altına alınan de mokratik hukuk devleti ilkesini de ihlal edecektir yukarıda açıklandığı gibi sayılı kanunun tbmm genel kurulunda görüşülmesi sırasında teklif reddedilmiş olmasına rağmen