esas sayısı karar sayısı  sayılı karayolları trafik kanununun sayılı kanunla maddesini değiştiren md bu kanun çerçevesinde hazırlanan genel şartlarda öngörülen usul ve esaslara tabidir ve genel şartlarda ibareleri yönünden değerlendirme kural olarak ölüm ve bedensel zararlar nedeniyle sigorta şirketlerine karşı açılacak tazminat davalarında uygulanacak kanun trafik kanununun değiştirilen maddeleri değil özel kanun niteliğindeki türk borçlar kanunudur burada maddeye getirilen genel şartlar ibaresi hukuki sonuçları itibariyle incelendiğinde esasen temel bir ilke olan sözleşme özgürlüğü ilkesi temel haklar arasındadır sözleşme özgürlüğü anayasanın güvencesi altındaki temel özgürlüklerden biridir tc anayasası fk bu özgürlük en başta sözleşme yapmak veya yapmamak konusunda serbest olmayı kapsar bunun yanında hukukun belirlediği sınırlar içinde kalmak koşuluyla sözleşmenin içeriğinin taraflarca serbestçe belirlenmesi imkânı da sözleşme özgürlüğünün temel özelliklerinden biridir ancak sigorta sözleşmeleri alanında bu sayılan anlamda mutlak nitelik taşıyan bir özgürlük ortamı yoktur örneğin iş bu itiraza konu zorunlu sigortalarla ilgili sigortacı zorunlu sigortaları yapmaktan kaçınamaz öte yandan sigortacı esas içeriği hazine müsteşarlığı tarafından belirlenen sigorta genel şartları temelinde sözleşmeler kurmakla yükümlüdür sigortacılık kanunu fk aynen şöyledir sigorta sözleşmelerinin ana muhtevası müsteşarlıkça onaylanan ve sigorta şirketlerince aynı şekilde uygulanacak olan genel şartlara uygun olarak düzenlenir ancak sigorta sözleşmelerinde işin özelliğine uygun olarak özel şartlar tesis edilebilir bu hususlar sigorta sözleşmesi üzerinde ve özel şartlar başlığı altında herhangi bir yanılgıya neden olmayacak şekilde açık olarak belirtilir denmiştir genel şartların aynı zamanda genel işlem şartı niteliğinde olup olmadığı tartışmalıdır tbk de ise genel işlem koşulları bir sözleşme yapılırken düzenleyenin ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla önceden tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu sözleşme hükümleri olarak tanımlanmıştır türk borçlar kanunu da genel şartlar hakkında uygulanması gereken sigortacının hareket alanını sınırlayan hükümler içermektedir borçlar kanunu yargının genel işlem koşullarına ilişkin yetkilerini bu koşulların ne zaman bağlayıcı olacağını ve hangi durumlarda haksız şart sayılarak yazılmamış işlemi göreceğini düzenlemektedir uygulamada ancak çoğu zaman bu şartlar bizzat kullanan tarafından hazırlanmadığından başkalarının hazırladığı metinler kullanıldığından bu durumlarda bu kelimeler borçlar kanunu konuyla ilgili hükümlerinin uygulanmaması tehlikesini ortaya çıkarmaktadır esasen genel işlem koşulu nitelendirilmesinde bulunurken metni kimin hazırladığına bakılmaksızın sözleşmenin kuruluşunda hizmet veren konumunda bulunanın hizmet alan daha zayıf komumda olana dayattığı sözleşme koşullarının var olup olmadığı asıl önem taşır bu sebeple genel işlem koşullarının kamusal bir makam tarafından onaylanmış veya hazırlanmış olması da onun bu niteliğini ortadan kaldırmamaktadır yukarıda da itiraza konu olan ve kaynağı sigortacılık kanunu olan f e göre hazine müsteşarlığınca düzenlenmesi ve bütün sigorta şirketlerinin bunları kullanmak mecburiyetinde olması durumu nedeniyle bu defa fiiliyatta hazineesas sayısı karar sayısı müsteşarlığı tarafından düzenlenen genel şartların emredici kanun hükmü gibi işlem görmesine neden olmaktadır esasen genel şartlar hukuki niteliği itibariyle adsız düzenleyici işlemler denilen hazine müsteşarlığı idaresince çıkarılmış normlar hiyerarşisine göre tebliğ niteliğini haiz genel düzenleyici işlemlerdendir tebliğ niteliğindeki bu düzenlemelerle genel soyut objektif hukuk kuralları uyarınca sigorta hukukuna ilişkin sözleşmelere genel çerçeve ya da sınırlandırmalar getirilmektedir yani burada tıpkı bankacılık sözleşmelerinde olduğu gibi sözleşmenin güçlü olan tarafı sigorta şirketinin önceden tek taraflı ve kendi lehine olarak sözleşme şartlarını hazırlayıp sigortalıya ya da sigorta ettirene dayatması söz konusu değildir zorunlu trafik sigortası genel şartları sözleşme dışı idare hazine müsteşarlığı tarafından kanunun vermiş olduğu yetkiye dayanılarak belirlenmiş düzenleyici işlemlerdendir bu nedenle sigorta genel şartlarının genel işlem koşulu olarak nitelendirilmesi tbknın ve devamı maddelerindeki kısıtlamaya tabi olması gerektiği yönündeki görüşe iştirak etmiyoruz hiç şüphesiz ki sigorta genel şartları kanunların emredici hükümlerine aykırı olarak düzenlenmiş ise uygulamada yargısal makamlarca kanunların emredici hükümleri daima üstün tutulması riski söz konusudur zira yukarıda da belirttiğimiz üzere sigorta genel şartları hukuki niteliği itibariyle tebliğ niteliğinde olup normlar hiyerarşisine göre emredici kanun hükümlerinden üstün değildir trafik kanununun değiştirilmeden önceki maddesinde maddi tazminatın biçimi ve kapsamı ile manevi tazminat konularında borçlar kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır denilmekte iken yapılan değişiklikle madde tazminatlar genel şartlarda öngörülen usul ve esaslara tabidir biçimini almış olup bu düzenleme ile hazine müsteşarlığının istenildiği biçimde düzenleyip yürürlüğe koyacağı genel şartlarla trafik kazalarından zarar görenler yönünden hukuk güvenliğini zedeleyecek sürpriz değişikliklere neden olacağı açıktır tek yanlı genel işlem şartı tbkm niteliğindeki sigorta genel şartlarına kanunların üstünde bahşedilerek bu defa kaza sonucu mağdurlar ile zorunlu mali sigorta şirketleri arasında eşitsizliğe neden olacağı anlaşılmıştır öte yandan haksız eylem ve hukuka aykırı olaylar trafik kazaları ve sigorta sorumluluklarından ibaret değildir ölüm ve bedensel zararlar nedeniyle tazminat istemlerini haklı kılan olaylar ve kanuna dayanakları pek çok ve çeşitlidir bir hukuk sisteminde bunların hepsi için ortak ve bir örnek tazminat hesaplama yöntemlerinin uygulanması gerekir örneğin trafik kazalarında uygulanacak hesaplama yöntemleri ile iş kazalarında ve başka haksız fiil sorumluluklarında uygulanacak tazminat hesaplama ilke ve yöntemleri bir ve aynı olmalıdır eğer trafik kazaları nedeniyle açılacak davalarda ve sigorta ödemelerinde sigorta genel şartlarındaki hesaplama yöntemlerinin uygulanmasında ısrar edilirse genel şartlar iş kazalarına uygulanamayacağına göre aynı biçimde gerçekleşen ölüm ve beden gücü kaybı zararları için farklı hesaplama sonuçları ortaya çıkacaktır çeşitli deneyimlerle kökleşmiş yargıdaki uygulamalar ve yüksek yargı kararları trafik kanununun sayılı kanun ile değiştirilen maddesindeki tazminatların genel şartlara göre hesaplanacağına ilişkin hükmüne göre biçimlendirilmeye sigorta genel şartları eklerindeki kurallara göre tazminat hesaplanmaya başlanıldığı takdirde yargıtayın uzun yılları aşan ilkeleşmiş kararlarını sorumluluk hukukunun evrensel kurallarını öğretideki kökleşmiş görüşleri hukukun temel normlarını kanunlardakiesas sayısı karar sayısı emredici hükümleri genel şartlar edeniyle bertaraf edilmesi anlamına gelecektir i̇nsan zararlarında önceden belirlenmiş sabit tarifeler yoktur zarara uğrayanın kişisel özelliklerine zararın türüne süresine kusur durumuna beden gücü kayıp oranına veya desteğin yaşam süresi ile destekleme biçimine ve destekten yoksun kalanların kişisel özelliklerine ve konumlarına göre ayrıntılı hesaplamalar yapılması gerekir kanun ile değiştirilen maddelerdeki bu sınırlamaların yine trafik kanununun maddesine göre trafik kazalarından zarar görenler yönünden bağlayıcı değildir çünkü anılan maddeye göre sigorta sözleşmesinden veya sigorta sözleşmesine ilişkin kanun hükümlerinden doğan ve tazminat yükümlülüğünün kaldırılması veya miktarının azaltılması sonucunu doğuran haller zarar görene karşı ileri sürülemez bu hükme göre maddenin yollamada bulunduğu sigorta genel şartları ve ekleri trafik kazalarından zarar görenlere uygulanamaz çünkü genel şartlarda tazminat miktarlarını azaltıcı ve sınırlayıcı hükümler bulunmaktadır örneğin hesaplamada vergilendirilmiş kazançların esas alınacağı koşulu getirilmiştir bu ise tazminatı kısıtlama niteliğinde olup yukarıda açıklanan maddenin açık hükmüne aykırıdır tüm haksız fiillerde özel kanun borçlar kanunudur ölüm ve bedensel zararlara nedeniyle tazminat davalarında uygulanması zorunlu kanun trafik kanunu değil borçlar kanunudur ayrım yapılmaksızın tüm haksız fiillerden kaynaklanan ölüm ve bedensel zararlara borçlar kanununun ilgili hükümlerinin uygulanması zorunludur mahkemeler tüm haksız fiillerde özel kanun niteliğindeki türk borçlar kanunu hükümlerini uygulamak zorundadırlar özellikle ölümlerde tbknun maddesine bedensel zararlarda maddesine ve tazminat hesaplamalarında maddesine göre değerlendirme yapılması gerekmektedir tarihinde yürürlüğe konulan trafik sigortası genel şartlarında yukarıda açıklanan formül ve hesaplama yöntemleriyle yetinilmemiş anayasanın ve inci maddelerine sayılı tbknun maddelerine sayılı ttknun maddesine ve hmk maddesine aykırı olarak yargıtayın uzun yıllara yayılan ilkeleşmiş kararları öğretideki kural ve kuramlar sorumluluk hukukunun evrensel kuralları bütün bunlar bertaraf edilerek sayılı kanun ile değiştirilen ktknun maddesine tazminatlar genel şartlarda öngörülen usul ve esaslara tabidir hükmü konularak tek tip kriter getirilmesi tazminat hukukunun esas ilklerine aykırıdır sigorta genel şartları ekinde hazine müsteşarlığına her zaman yeni kurallar koymak gibi sınırsız yetki tanıyan bir düzenleme ile hukuka ve yargıtayın ilkeleşmiş kararlarına aykırı kurallar konulmuştur genel şartlarla düzenleme yapılan hususlara örnek vermek gerekirse genel şartlar ekinde tazminat hesabına esas kazançların belirlenmesi ile ilgili olarak belgelendirilmiş olması durumunda hesaplamalarda ölen kişinin vergilendirilmiş geliri dikkate alınır vergilendirilmiş gelir tutarı için herhangi bir belge sunulamaması durumunda hesaplama asgari ücret kullanılarak yapılır şeklinde getirilen düzenleme koşulu yargıtayın ücret bordroları ve vergi bildirimleri gerçeği yansıtmıyorsa bunların dikkate alınmayacağına gerçek kazançların araştırılacağına işçi ücret bordrolarını koşulsuz imzalamış olsa dahi yaptığı işin özelliğine kıdemine ve ustalık derecesine göre gerçek kazançlarının araştırılıp tazminat hesabının ona göre yapılacağına tüm resmiesas sayısı karar sayısı belgelerde yazılı sözleşmelerde sigorta hesap cetvellerinde vizite kağıtlarında müfettiş raporlarında yer alan ücretler gerçeği yansıtmıyorsa aksinin kanıtlanması durumunda geçersiz sayılacağına tüccar ve sanayiciler ile serbest meslek sahiplerinin vergi bildirimlerini düşük göstermeleri durumunda da vergi kamu düzeniyle ilgili olup kişinin gelirini düşük göstermesinin gerçeğe aykırı bildirimde bulunmasının vergi mevzuatı ile ilgili olduğuna kazanç kaybının hesabında vergi bildirimlerinin dikkate alınmayacağına ve gerçek kazançların araştırılacağına ilişkin yargıtayın uzun yıllara yayılan yerleşik ve ilkeleşmiş kararlarına aykırıdır yargıtayın kanunlara ve hukukun evrensel kurallarına göre oluşturduğu kökleşmiş ve ilkeleşmiş kararlarına aykırı bir düzenleme olduğu aşikardır bu sebeple her ne kadar trafik kanununun bazı maddeleri zarar gören aleyhine değiştirilmiş ise de aynı kanunun maddesine göre sigorta sözleşmesinden veya sigorta sözleşmesine ilişkin kanun hükümlerinden doğan ve tazminat yükümlülüğünün kaldırılması veya miktarının azaltılması sonucunu doğuran haller zarar görene karşı ileri sürülemez hükmü dikkate alınarak trafik kanununun değişen maddelerine ve sigorta genel şartlarına göre değil ölüm ve bedensel zararlarda özel kanun olan borçlar kanunu hükümlerine göre karar verilmeli tbknun maddesindeki destekten yoksun kalma zararları ile bedensel zararların bu kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanacağına ilişkin emredici nitelikteki hükmü uygulanmalıdır ölenin veya sakat kalanın vergilendirilmiş gelirine göre tazminat hesaplanacağı belge sunulmamışsa asgari ücretin uygulanacağı koşuluna yer verilmiş olup bu koşul gerçek belli iken varsayımlara dayanılamaz evrensel hukuk ilkesine aykırıdır yargıtay bu evrensel kural uyarınca ölen veya bedensel zarara uğrayan kişilerin gerçek kazançlarının araştırılması gerektiği yönünde kararlar oluşturmuştur örneğin vergi kayıtlarının gerçek kazançları yansıtmayacağı çünkü kişinin kazancını düşük göstermesinin vergi mevzuatını ilgilendireceği vergi kayıtlarının tazminat hesaplarında dikkate alınmayacağı yönünde kararlar verilmiştir aynı biçimde yargıtayın uzun yılları kaplayan çok sayıda kararlarında işçinin ücret bordrolarını koşulsuz imzalaması durumunda dahi yaptığı işe uzmanlığına ustalığına ve kıdemine göre gerçek kazançlarının araştırılacağı yönünde kararlar verilmiş verilmektedir uygulamada işverenlerce gerçek ücretin bordro ya da resmi kayıtlara banka ödemelerine gerçek ücretleri yansıtmadıkları gerçeği karşısında çoğu zaman işçi konumunda olan kaza mağduru kişiden ayrıca bu şekilde gerçek ücretini yazılı kayıtla ispat yükü getirmek hakkaniyet ve gerçeklerle bağdaşmayacaktır genel şartlarda bütün bu yerleşik kararların uygulanabilirliği ortadan kalkmış bulunmaktadır genel şartlar ekinde ikinci değinecek husus destek süresi ile aktif ve pasif çalışma süresi hazine müsteşarlığının belirleyeceği esaslara göre hesaplanır denilmiş olmasıdır tarihinde hazine müsteşarlığınca yürürlüğe konulan yeni sigorta genel şartlarının teminat türleri başlıklı maddesinde destekten yoksun kalma ve sakatlık tazminatının genel şart ekinde yer alan esaslara göre belirleneceği açıklanmış olup eklerdeki açıklamalara göre yine genel şartlar eklerinde tazminat hesaplama yöntemlerinin kazanç artış ve iskonto oranlarının destek sürelerinin aktif ve pasif dönemlerin formüllerin ve hesaplamaya esas standartların hazine müsteşarlığı tarafından belirleneceği hususu sorumluluk hukukunun evrensel kurallarının öğretidekiesas sayısı karar sayısı görüşlerin yargıdaki uygulamaların ve yargıtay kararlarının gözardı edildiği mağdur ile sigortacı arasında eşitsizliğe neden olacağı anlaşılmıştır diğer bir düzenleme ise yaralamalı trafik kazasından kaynaklanan iş gücü kaybı tazminatı için kaza sonucu oluşan gerçek zararın belirlenebilmesi açısından zarar görendeki maluliyet oranının usulüne uygun şekilde belirlenmesi gerekmektedir kurul olarak maluliyete dair alınacak raporların tarihinden önce sosyal sigorta sağlık i̇şlemleri tüzüğü tarihi ile tarihleri arasında çalışma gücü ve meslekte kazanma gücü kaybı oranı tespit i̇şlemleri yönetmeliği tarihinden sonra ise maluliyet tespiti i̇şlemleri yönetmeliğine uygun olarak düzenlenmesi gerekir ancak tarihinde hazine müsteşarlığınca yürürlüğe konulan yeni sigorta genel şartlarının a maddesinin bendinde sürekli sakatlık tazminatına ilişkin sakatlık oranının belirlenmesinde sakatlık ölçütü sınıflandırılması ve özürlülere verilecek sağlık kurulu raporlarına ilişkin mevzuat doğrultusunda hazırlanacak sağlık kurulu raporu dikkate alınır denilerek yargıtay uygulamalarında ve mevzuatta daha önce yer verilmeyen yeni bir maluliyet belirleme kriteri getirilmiştir beden gücü kayıplarının belirlenmesinde ülkemizde uzun yıllar sayılı kanunun maddesi fıkrasına göre hazırlanıp yürürlüğe konulan sosyal sigorta sağlık i̇şlemleri tüzüğü ssi̇t uygulanmış iken sayılı sosyal sigortalar ve genel sağlık sigortası kanununun yürürlüğe girmesinden sonra çalışma gücü ve meslekte kazanma gücü kaybı oranı tespit i̇şlemleri yönetmeliği yürürlüğe konulmuş daha sonra bunu maluliyet tespiti i̇şlemleri yönetmeliği izlemiştir bunların dışında bir de işlevi ve amacı sakatların ve engellilerin korunması vergi indiriminden yararlanmaları ve sakatlık kontenjanından işe alınmaları olan özürlülük ölçütü sınıflandırması ve özürlülere verilecek sağlık kurulu raporları hakkında yönetmelik yürürlüğe konulmuş olup trafik kazaları nedeniyle sigorta ödemelerinde bu yönetmeliğe göre özürlü sağlık kurullarından alınan raporlar kullanılmakta ise de bu raporlarda dava konusu olaydan kaynaklanan beden gücü kayıpları ile doğuştan veya sonradan bünyesel rahatsızlıklar birbirinden ayrılmadığı için tazminat davalarında yanlış ve yanıltıcı sonuçlara neden olunmaktadır sonuç olarak beden gücü kayıplarının tespitinde yargıtay kararlarında da belirtildiği üzere sağlık kurullarının sosyal sigorta sağlık i̇şlemleri tüzüğüne veya çalışma gücü ve meslekte kazanma gücü kaybı oranı tespit i̇şlemleri yönetmeliğine göre rapor düzenlemeleri gerekmektedir genel şartlar ekinde değinecek diğer husus geçici iş göremezlik talebinin teminatın kapsamı husussunda olup klonuyla ilgili genel şartlarda yapılan değişiklikle teminat türleri başlıklı maddesi bendinde kaza nedeniyle mağdurun tedavisine başlanmasından itibaren mağdurun sürekli sakatlık raporu alana kadar tedavi süresince ortaya çıkan bakıcı giderleri tedaviyle ilgili diğer giderler ile trafik kazası nedeniyle çalışma gücünün kısmen veya tamamen azalmasına bağlı giderler sağlık gideri teminatı kapsamındadır denilmiş ve sağlık giderlerinin sosyal güvenlik kurumunun sorumluluğunda olduğu ve sayılı ktk inci maddesindeki değişiklikle sigorta şirketinin sorumluluğunun sona erdiği açıklanmış ise de bu doğru değildir çünküesas sayısı karar sayısı yargıtay hukuk dairesinin bu konuda istikrarlı şekilde verdiği kararlarda sağlık hizmet bedelleri sosyal güvenlik kurumu tarafından ödenecek ise de kazazedelerin bunun dışında kalan bakıcı veya tedaviye bağlı sair harcamaları önceden olduğu gibi sigorta şirketleri tarafından karşılanmaya devam edilecektir denilmiştir ayrıca yargitay hukuk dai̇resi̇ sayılı emsal içtihadında da sayılı karayolları trafik kanununun maddesinde i̇şletenlerin bu kanunun maddesine göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunludur maddesi yer almaktadır karayolları zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartlarının maddesinde de sigortacı bu poliçede tanımlanan motorlu aracın işletilmesi sırasında bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına veya bir şeyin zarara uğramasına sebebiyet vermesinden dolayı sayılı karayolları trafik kanununa göre işletene düşen hukuki sorumluluğu zorunlu sigorta limitlerine kadar temin eder şeklinde ifade edilmiştir yukarıda açıklanan madde hükümlerinden zorunlu mali sorumluluk sigortasının motorlu bir aracın karayolunda işletilmesi sırasında bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına veya bir şeyin zarara uğramasına neden olması halinde aracı işletenin zarara uğrayan kişilere karşı olan sorumluluğunu belli limitler dahilinde karşılamayı amaçlayan ve yasaca yapılması zorunlu kılınan bir zarar sigortası türü olduğu anlaşılmaktadır buna göre nin amacı trafik kazaları sonucu kişilere verilecek zararların güvence altına alınmasıdır trafik kazası neticesi yaralanan ve geçici yada sürekli iş göremez hale gelen kişinin giderleri sadece bir sağlık kuruluşunda yapılan tedavi harcamalarından ibaret değildir trafik kazası sonucu beden bütünlüğü zarara uğrayan kişi tedavi gördüğü süre ile iyileşeceği süre içinde işlerini göremeyeceği ve bu süre içinde normal hayatını sürdüremeyeceğinden bu dönem içinde tam iş göremez olarak kabul edilip buna göre tazminat hesabı yapılacaktır geçici iş göremezlik nedeniyle hükmedilecek tazminatın kusurlu sürücü ve işletenin yanında poliçesini düzenleyen şirketin de sorumluluğu kapsamı içerisinde değerlendirilmesi gerekip mahkemece geçici iş göremezlik tazminatıyla ilgili olarak davalı sigorta aş yönünden de davanın kabulü kararı verilmesi gerekirken sayılı yasa kapsamında olmayan geçici iş göremezlik zararından sosyal güvenlik kurumunun sorumlu olduğu gerekçesiyle aleyhine açılan davanın reddedilmesi isabetli değildir şeklinde karar vererek bir anlamda genel şartla getirilen bu düzenlemenin söz konusu değişikliğin sayılı yasayı bertaraf edecek şekilde sgkyı yükümlü kılacak şekilde uygulanmamasına hükmetmiştir karayolları motorlu araçlar mali sorumluluk sigortası genel şartlarının teminat türleri başlıklı maddesinin bendinde değer kaybının tespiti bu genel şart ekinde yer alan esaslara göre yapılır cümlesi uygulamada mağdur aleyhine ciddi bir haksızlık yaratmaktadır yeni genel şartlarda yer alan madde çerçevesinde ek e göre örneğin mini onarım ile giderilebilen basit kaporta plastik tamponparça onarımları cam radyoteyp lastik hava yastığı jant mekanik elektrik elektronik ve döşeme aksamı hasarları ana iskelet ve şaside hasar olmaksızın vidalı parçalarda yapılan onarımdeğişim ile giderilebilen hasarlar değer kaybı hesaplamasında dikkate alınmayacaktır bu kısıtlama kanuna aykırıdır şöyle ki sayılı karayolları trafik kanununun maddesinin birinci fıkrası gereğince motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar yine aynı kanunun maddesinin birinci fıkrası uyarınca i̇şletenlerin sayılı kanunun inci maddesinin birinci fıkrasına göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere malî sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunludur ayrıca zmm sigortasının amacı araç işletenin araç işletmekten kaynaklanabilecek hukuki sorumluluğunuesas sayısı karar sayısı karşılamaktır araç kazalarında zarar gören araçta bir değer kaybı oluşmaktadır bu zarar gören aracın işleteni açısından maddi zarar niteliği taşımakta olup bu zararın karşılanması gerektiği son derece açıktır hukukumuzda gerçek zarar ilkesi geçerlidir ve zarar gören haksız fiil sebebiyle uğradığı gerçek zararını haksız fiil sorumluluk maddeleri çerçevesinde istenebilir bu duruma bir örnek vermek gerekirse bir trafik kazası neticesinde zarar gören araçta örneğin hava yastığının veya aracın mekaniğinin zarar görmesi aracın değerinde kayda değer bir düşmeye sebep olacağı açıktır ve bu değer kaybının tazmin edilmesi gerekmektedir ancak yeni düzenlemeye göre örneğin hava yastığı veya aracın mekaniği değer kaybı teminatı dışındadır sonuç olarak araç kazalarında zarar gören araçtaki değer kaybının gerçek zarar ilkesine göre karşılanması gerekirken değer kaybının tespiti genel şart ekinde yer alan esaslara göre yapılacaktır bu yeni hesaplama yöntemine göre özelikle mekanik arızalar değer kaybı dışında kabul edildiğinden zarar veren ya da sorumlular aleyhine bir tazminat çıkmayacaktır kusurlu araç işleteni aleyhine tazminata karar verilecektir zira sayılı kanunda zarara uğrayan şey geniş bir kavram olup bir kısıtlamaya gidilmemiştir bu durumda sayılı kanunun ve maddelerine açıkça aykırı bu yeni düzenleme aracın modeli markası özellikleri hasarı yapılan onarım işlemleri kilometresi olay tarihindeki yaşı davacı tarafın iddiaları davalı tarafın savunmaları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek aracın kaza öncesi hasarsız ikinci el rayiç değeri ile kaza meydana geldikten ve tamir edildikten sonraki ikinci el piyasa rayiç değeri arasındaki farka göre değer kaybı zararının belirlenmesi şeklinde uzun süreden beri yerleşik hale gelen yargıtayın fark kriteri hesaplama yöntemine de aykırıdır ticari araçların kazaya uğraması durumunda kazanç kaybı maddi zarar kapsamında olmak gerekir yeni genel şartların teminat dışında kalan haller başlıklı maddesinin bendinde gelir kaybı kâr kaybı iş durması ve kira mahrumiyeti gibi zararlar yansıma veya dolaylı zarar olarak nitelenip teminat dışı bırakılmıştır bu düzenleme özel araçlar için doğru ise de ticari araçlar için onarım süresince kazanç kaybının sigorta kapsamında olması gerektiği gerçek zarar ilkesine aykırıdır çünkü belirtilen zararlar doğrudan zarardır örneğin taksi minibüs otobüs gibi yolcu taşıyan araçlar ile emtea taşıyan kamyonlar inşaat kamyon ve iş makineleri bir trafik kazası sonucu hasarlanmış ve onarılıncaya kadar kazanç kaybına uğramış iseler zarara neden olan karşı aracın trafik sigortasından limit aşılmamak üzere kazanç kayıplarını da alabilmelidirler motorlu araçların neden oldukları zararlardan işleten üçüncü kişilere karşı sorumlu olduğuna göre ktk maddesiyle işletenin sorumluluğunu üstlenen sigortacı da bu tür zararları ödemekle yükümlü olmalıdır söz konusu hasarlanan aracın değer kaybı kabul edilmesine karşın ticari kazanç kaybının teminat dışı sayılmasını yanlış ve zarar kavramına aykırıdır son olarak destek tazminatının nasıl hesaplanacağına ilişkin genel şartlar ekinde destek süresi ile aktif ve pasif çalışma sürelerinin hazine müsteşarlığının belirleyeceği esaslara göre hesaplanacağı yer almış olup hazine müsteşarlığı tarafından hazırlanan genel şartlar içinde aktüaryel teknik ve yönteme göre maddi zarar hesabına hesaba esas alınacak üç önemli parametre bulunmaktadır teknik faiz raporun düzenlendiği tarihte bilinen son gelir üzerinden her yıl için artış ve yine her yıl için oranında iskonto yerine teknik faiz olarak kullanılması öngörülmüştüresas sayısı karar sayısı yaşam tablosu trh pmf tablosu yerine kullanılacaktır aktüaryel metod ile hesaplama da yaşam tablosu olarak trh tablosu kullanılması gerekmekte ise de trh tablosu sadece muhtemel bakiye yaşam süresinin tespitinde nazara alınmamakta olup bakiye ömür süresince her yaşın ayrı ayrı hayatta kalma ihtimali de değerlendirilmektedir hazine müsteşarlığı tarafından hazırlanan genel şartlarda açıklanan aktüaryel teknik ve yönteme göre maddi zarar hesaplamalarında gözetilecek hususlar trh yaşam tablosu ve teknik faiz esas alındığında aktüeryal hesaplama yöntemine göre tanzim olunacak bir raporu denetlemenin ve tabloları izlemenin ve rapordaki maddi hataları belirlemenin ve formüllerinin doğruluğunu basit bir çarpma bölme ile tesbit etmenin mümkün olmadığı görülmektedir diğer yandan pmf tablosu yerine trh tablosunun kullanılması bakiye ömür süresinin uzamasın sonucu tazminat miktarının da artacağı şeklinde yanlış bir algıya neden olmakta ise de aktüaryel hesaplama yönteminde bakiye yaşam süresinin uzun olması zarar görenlerin tazminatlarında herhangi bir artış etkisi yapmamakta aksine muhtemel hayat süresinin artması trh tablosunun kullanılması aynı zamanda tazminata uygulanan iskonto süresinin artması ve teknik faiz hesabı uygulaması neticesinde hesaplanan maddi tazminat zarar gören aleyhine azalmaktadır tüm bu değerlendirmeler ışığında ölüm ve bedensel zararlar nedeniyle tazminat davalarında özel kanun trafik kanunu değil türk borçlar kanunudur ayrım yapılmaksızın tüm haksız fiillerden kaynaklanan ölüm ve bedensel zararlara borçlar kanununun ilgili hükümlerinin uygulanması zorunludur sayılı ktknda sayılı kanun ile değişiklik yapılmadan önce kanunun maddesinde maddi tazminatın biçimi ve kapsamı konusunda borçlar kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır deniyordu trafik kazası nedeniyle tazminat davası açıldığında işleten ve sürücüye borçlar kanunu hükümlerinin sigortacıya ktknun değişen hükümleri ile sigorta genel şartları mı uygulanacaktır bu husus uygulamada birçok sorun yaratacaktır sayılı kanun ile değiştirilen maddelerdeki bu sınırlamaların yine trafik kanununun maddesine göre trafik kazalarından zarar görenler yönünden bağlayıcı olmadığı sonucuna varılmaktadır sigorta sözleşmesinden veya sigorta sözleşmesine ilişkin kanun hükümlerinden doğan ve tazminat yükümlülüğünün kaldırılması veya miktarının azaltılması sonucunu doğuran haller zarar görene karşı ileri sürülemez denmiştir bu hükme göre maddenin yollamada bulunduğu sigorta genel şartları ve ekleri trafik kazalarından zarar görenlere uygulanamaz çünkü genel şartlarda tazminat miktarlarını azaltıcı ve sınırlayıcı hükümler bulunmaktadır bu ise yukarıda açıklanan maddenin açık hükmüne aykırıdır genel şartlardaki bu koşul ktk maddesindeki tazminat yükümlülüğünün kaldırılması veya miktarının azaltılması sonucunu doğuran hallerdendir ve zarar görenlere karşı ileri sürülemez tüm haksız fiillerde özel kanun olan türk borçlar kanunudur ayrım yapılmaksızın tüm haksız fiillerden kaynaklanan ölüm ve bedensel zararlara borçlar kanununun ilgili hükümlerinin uygulanması zorunludur mahkemeler tüm haksız fiillerde özel kanun niteliğindeki türk borçlar kanunu hükümlerini uygulamak zorundadırlar özellikle ölümlerde tbknun maddesine bedensel zararlarda maddesine ve tazminat hesaplamalarında maddesine göre değerlendirme yapılması gerekmektediresas sayısı karar sayısı söz konusu değişikliklerle ilgili anayasaya aykırı maddeler bakımından ise anayasanın maddesinde belirtilen hukuk devleti insan haklarına saygılı olan bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren eylem ve işlemleri hukuka uygun olan her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan yargı denetimine açık olan devlettir kanunların kamu yararının sağlanması amacına yönelik olması genel objektif adil kurallar içermesi ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesi hukuk devleti olmanın gereğidir bu nedenle kanun koyucunun hukuki düzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde adalet hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanması gerekir kanun koyucu düzenlemeler yaparken hukuk devleti ilkesinin bir gereği olan ölçülülük ilkesiyle bağlıdır bu ilke ise elverişlilik gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır elverişlilik getirilen kuralın ulaşılmak istenen amaç için elverişli olmasını gereklilik getirilen kuralın ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli olmasını orantılılık ise getirilen kural ile ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken ölçüyü ifade etmektedir bir kuralda öngörülen düzenleme ile ulaşılmak istenen amaç arasında da ölçülülük ilkesi gereğince makul bir dengenin bulunması zorunludur anayasanın maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesinin temel gereklerinden biri de hiç kuşkusuz kazanılmış haklara saygı gösterilmesidir kazanılmış haklara saygı hukuk güvenliği ilkesinin bir sonucu olup hukukun genel ilkelerinden birini oluşturmaktadır kazanılmış hak özel hukuk ve kamu hukuku alanlarında genel olarak bir hak sağlamaya elverişli nesnel kanun kurallarının bireylere uygulanması ile onlar için doğan öznel hakkın korunmasıdır kazanılmış bir haktan söz edilebilmesi için bu hakkın yeni kanundan önce yürürlükte olan kurallara göre bütün sonuçlarıyla fiilen elde edilmiş olması gerekir kazanılmış hak kişinin bulunduğu statüden doğan kendisi yönünden kesinleşmiş ve kişisel niteliğe dönüşmüş haktır haksız fiiller ve hukuka aykırı olaylar trafik kazalarından ve sigorta ödemelerinden ibaret değildir ayrıca bir trafik kazasında ortaklaşa sorumlu olan işleten ve sürücüye ayrı ve sigortalara ayrı hesaplama formülleri uygulanamayacağı gibi sigorta genel şartlarıyla dayatılan hesaplama yöntemleri tüm haksız fiillere örneğin iş kazalarına bina ve tesis sahiplerine hekim ve hastanelerin sorumluluklarına kamu kurumlarının hizmet kusurlarına ve devletin sosyal risk ilkesi gereği kusursuz sorumluluğuna uygulanamayacağına göre sigorta şirketlerine sağlanan bu ayrıcalıklar imtiyazlar anayasanın maddesi fıkrasındaki hiç bir kişiye aileye zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz hükmüne fıkrasındaki kanun önünde eşitlik ilkesine yine anayasanın temel hak ve hürriyetlere ilişkin maddesine ve hak arama özgürlüğüne ilişkin maddesine aykırıdır sayılı kanunla değişen maddenin açık anlamına göre trafik kazalarında sigorta genel şartlarının uygulanması zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar hakkındadır buna göre sigorta şirketinin yer almadığı yalnızca işleten ve sürücüye karşı açılacak davalarda borçlar kanununun maddesi uyarınca sorumluluk hukuku ilkelerine göre ve anayasanın son maddesi gereği tazminat hukukunun genel ilkelerine göre tazminat hesaplanacak eğer sigorta şirketi davaesas sayısı karar sayısı edilmişse sigorta genel şartlarındaki kurallar uygulanacaktır denilerek sigortaya karşı mağdurların hukuk güvenliğini zedeleyecek şekilde sürekli değişikliklerle karşı karşıya kalması demektir bu düzenleme anayasanın maddesi fıkrasındaki hiç bir kişiye aileye zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz hükmüne fıkrasındaki kanun önünde eşitlik ilkesine aykırılık teşkil etmektedir anayasanın maddesinde yer verilen eşitlik ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar arasında hukuksal eşitliği öngörmüştür eşitlik ilkesinin amacı aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir bu ilkeyle aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara aynı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlaline neden olunmuştur anayasanın hak arama hürriyetini düzenleyen maddesinin birinci fıkrasında herkes meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir denilerek yargı mercilerine davacı ve davalı olarak başvurabilme ve bunun doğal sonucu olarak da iddia savunma ve adil yargılanma hakkı güvence altına alınmıştır sayılı ka