esas sayısı karar sayısı i̇ptal ve yürürlüğün durdurulmasi i̇stemleri̇ni̇n gerekçesi̇ i̇ptal ve yürürlüğün durdurulması istemini de içeren dava dilekçesinin gerekçe bölümü şöyledir genel açiklamalar yüksek malûmları olduğu üzere anayasa mahkemesinin görev ve yetkilerini belirleyen anayasanın maddesine göre anayasa mahkemesi kanunların kanun hükmünde kararnamelerin ve tbmm i̇çtüzüğünün anayasaya şekil ve esas yönünden uygunluğunu denetler tbmm kararları anayasada sayılan dokunulmazlığın kaldırılması milletvekili üyeliğinin düşmesi kararları gibi istisnalar dışında kural olarak anayasa mahkemesinin denetim kapsamı dışında kalmakta ise de anayasa mahkemesinin birçok kararında belirtildiği gibi tbmmnin i̇çtüzük hükmü niteliğindeki ya da içtüzük hüküm ve etkisindeki kararların anayasal denetime tabi tutulması gerekmektedir tbmm kararının niteliği değeri ve etkisi üzerinde durmadan anayasal denetimin dışında kaldığının kabul edilmesi i̇çtüzük hükmü etkisi doğuran tbmm kararlarının anayasal yargı denetiminden kaçırılması neticesini doğurur önemle vurgulamak gerekir ki bir yasama metnine verilen isim metnin anayasal yargı denetimine tabi olup olmayacağı konusunda tek ve yeterli ölçü değildir bu yasama metninin kapsamının ve özünün gözönünde bulundurulması gerekir i̇ncelenen meclis kararı ihdasî nitelikte yeni bir düzenleme içeriyor ya da mevcut i̇çtüzük hükümlerini değişikliğe uğratıyorsa bu anayasal denetim kapsamına giriyor demektir i̇smi meclis kararı da olsa bir i̇çtüzük değerinde niteliğinde ve etkisinde olduğundan denetim konusu yapılması gerekir çünkü anayasa mahkemesinin birçok kararında vurgulandığı gibi i̇çtüzüğün bir kuralını değiştirme ya da i̇çtüzüğe yeni bir kural koyma niteliğinde olan tbmm uygulamaları ve kararları i̇çtüzük kuralı sayılır anymahkararı e amkd c anayasa mahkemesinin birçok kararında belirtildiği gibi yasama organınca anayasada öngörülenlerden başka isimler altında ve başka yöntemler uygulanarak oluşturulan yasama işlemlerinin anayasa mahkemesinin denetimine bağlı olup olmadığının saptanmasında bu işlemlerin nitelik ve içeriklerinin gözetileceği açıktır bu nitelikteki bir işlemin denetiminin anayasa mahkemesinin görev alanına girip girmediği belirlenirken meydana getirilen metnin oluşturulmasında uygulanan yöntem kadar içeriğinin niteliği üzerinde durulması değer ve etkisinin ortaya konulması ve bu metnin denetime bağlı tutulan işlemlerle eşdeğerde ve etkinlikte ise denetiminin yapılması zorunludur anayasa mahkemesi öteden beri konuyu bu yönden değerlendirmiştir nitekim günlü esas karar sayılı kararla adı içtüzük değiştirilmesi olmadığı ve içtüzüklerin değiştirilmesindeki yöntemler uygulanmadığı halde değer ve etki bakımındanesas sayısı karar sayısı birer i̇çtüzük düzenlemesi niteliğinde olan millet meclisi kararlarının denetim alanına gireceği kabul edilmiştir e amkd c bu açıklamalardan sonra belirtelim ki türkiye büyük millet meclisinin tarih ve sayılı kararı ekim tarih ve sayılı resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir hemen belirtelim ki bu karar i̇çtüzük değişikliği niteliğindedir çünkü anayasa mahkemesinin birçok kararında vurgulandığı gibi i̇çtüzüğün bir kuralını değiştirme ya da i̇çtüzüğe yeni bir kural koyma niteliğinde olan tbmm uygulamaları ve kararları i̇çtüzük kuralı sayılır e amkd c şunu da belirtelim ki sayılı kararın mahiyeti yılında anayasa mahkemesinin huzuruna getirilen tarih ve sayılı karar ile tarih ve sayılı kararın mahiyetinden tamamen farklıdır zira ve sayılı kararlar somut bir olay karşısında körfez krizi sebebiyle içe dönük bir şekilde savunma amaçlı olarak alınmıştır nitekim sayılı karar ülkemize bir tecavüz vukuu halinde derhal mukabele edilmesi maksadına münhasır olarak sayılı karar ise ülkemizin muhtemel tehlikelere karşı güvenliğinin idame ettirilmesini sağlamak üzere alınmıştır sayılı karar ise bütünüyle dışa dönüktür bu ve benzeri birçok sebepten dolayı tarih ve sayılı kararın iptali gerekmektedir nitekim anayasa mahkemesi daha önce yine anayasanın maddesine dayanılarak alınan bir meclis kararını ülkemizde konuşlandırılan çokuluslu gücün görev süresinin uzatılmasına i̇lişkin tarih ve sayılı kararı iptal etmiştir yeni bir i̇çtüzük kuralı niteliğinde olan günlü sayılı ülkemizde konuşlandırılan çokuluslu gücün görev süresinin uzatılmasına i̇lişkin tbmm kararının anayasaya aykırı olduğuna ve i̇ptali̇ne karar verildi anymahkararı e amkd c i̇ptal sebepleri̇ türkiye büyük millet meclisinin tarih ve sayılı kararın son fıkrası türkiye büyük millet meclisi i̇çtüzüğünün ve maddelerini eylemli ve anayasaya aykırı olarak değiştirmiştiresas sayısı karar sayısı bilindiği gibi türkiye büyük millet meclisi i̇çtüzüğünün silahlı kuvvet gönderilmesi veya kabulü başlığını taşıyan maddesi aynen şöyledir madde anayasanın nci maddesinin birinci fıkrası gereğince türk silahlı kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine veya yabancı silahlı kuvvetlerin türkiyede bulundurulmasına belli bir süre için bakanlar kurulunun istemi üzerine türkiye büyük millet meclisince izin verilir bu kararı cumhurbaşkanı uygular sayılı kararın dava konusu olan son fıkrası ise aynen şöyledir bu nedenle ve bu bağlamda hükümet anayasanın nci ve nci maddeleri uyarınca gereği kapsamı sınırı zamanı ve süresi hükümetçe belirlenmek üzere terörizme karşı başlatılan sürekli özgürlük harekatı ve devamının icrası kapsamında türk silahlı kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesi yabancı silahlı kuvvetler unsurlarının türkiyede bulunması ve hükümetçe verilecek izin ve belirlenecek esaslar çerçevesinde bu kuvvetlerin kullanılması için hükümete izin verilmesi genel kurulun tarihli inci birleşiminde kararlaştırılmıştır hemen ilk bakışta fark edileceği gibi sayılı karar tbmm i̇çtüzüğünün maddesini birçok bakımdan eylemli ve anayasaya aykırı olarak değiştirmiştir şöyle ki sayılı karar i̇çtüzüğün maddesini anayasaya aykırı olarak yetki bakımından değiştirmiştir sayılı karar anayasaya aykırı eylemli i̇çtüzük değişikliği ile hem türkiye büyük millet meclisinin yetkisini hem de cumhurbaşkanının yetkisini ihlâl etmiştir i̇çtüzüğün eylemli olarak değiştirilen maddesine göre türk silahlı kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine veya yabancı silahlı kuvvetlerin türkiyede bulunmasına türkiye büyük millet meclisince izin verilir bu kararı cumhurbaşkanı uygular bu izin verme yetkisi sadece ve sadece türkiye büyük millet meclisine ait olan münhasır bir yetkidir sayılı karara göre ise türk silahlı kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesi veya yabancı kuvvetlerin türkiyede konuşlandırılması yetkisi belirsiz bir süre için bütünüyle bakanlar kuruluna devredilmiştir bu devir tam anlamıyla bir yetki devridir yukarıda bahsolunduğu gibi türk silahlı kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine veya yabancı silahlı kuvvetlerin türkiyede bulunmasına izin verme yetkisi anayasanın maddesine göre türkiye büyük millet meclisine ait olan münhasır bir yetkidir türkiye büyük millet meclisinin bu yetkiyi devir yetkisi yoktur söz konusu yetkinin devredilmesi anayasanın hem maddesine hem de maddesinin son cümlesine yani hiçbir kimse veya organ kaynağını anayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz diyen hükmüne açıkça aykırı oluresas sayısı karar sayısı öte yandan türkiye büyük millet meclisince türk silahlı kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine veya yabancı silahlı kuvvetlerin türkiyede bulunmasına izin verilmesi halinde bu kararı uygulama yetkisi i̇çtüzüğe göre cumhurbaşkanına aittir sayılı karar ise gereği kapsamı sınırı zamanı ve süresi hükümetçe belirlenmek üzere hükümetçe verilecek izin ve belirlenecek esaslar çerçevesinde demek suretiyle cumhurbaşkanının yetkisini hükümete vermektedir bu da eylemli bir i̇çtüzük değişikliğidir bu değişiklik cumhurbaşkanının yetkileri bakımından anayasanın hem maddesine hem de maddesinin türk silahlı kuvvetlerinin kullanılmasına karar vermek diyen hükmüne açıkça aykırıdır sayılı karar i̇çtüzüğün maddesindeki belli bir süre için kavramını eylemli olarak değiştirmiştir türkiye büyük millet meclisi i̇çtüzüğünün maddesine göre anayasanın nci maddesinin birinci fıkrası gereğince türk silahlı kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine veya yabancı silahlı kuvvetlerin türkiyede bulunmasına belli bir süre için türkiye büyük millet meclisince izin verilir sayılı karara göre ise anayasanın nci maddesinin birinci fıkrası gereğince türk silahlı kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesi veya yabancı silahlı kuvvetlerin türkiyede bulunması için artık türkiye büyük millet meclisinin izin vermesine gerek yoktur çünkü türkiye büyük millet meclisi bu yetkisini hükümete süresiz olarak devretmiştir bundan böyle türkiye cumhuriyeti devletinin resmen ve fiilen savaşa dahil olduğu bir dönemde türk hükümeti türkiye büyük millet meclisinin bilgisi dışında türk silahlı kuvvetlerini yabancı ülkelere gönderebilecek yabancı silahlı kuvvetleri ise türkiyede konuşlandırabilecektir türk silahlı kuvvetlerinden kaç asker ne zaman ne kadarlık bir süre için hangi ülkelere gönderilecektir bunların cevaplarını tahmin etmek bile mümkün değildir aynen bunlar gibiesas sayısı karar sayısı hangi yabancı ülke silahlı kuvvetleri ne miktarda türkiyenin neresinde ne zaman ne kadarlık bir süre için konuşlanacaktır bu soruların da cevaplarını tahmin etmek mümkün değildir hiç kuşku yoktur ki sayılı kararın son fıkrasına dayanan bu tür uygulamaların tamamı anayasanın maddesinin hem lafzına sözüne hem de ruhuna özüne aykırı düşecektir çünkü sayılı kararın son fıkrası anayasanın maddesinin hem lafzına hem de ruhuna aykırıdır sayılı karar anayasanın maddesinin lafzına aykırıdır sayılı kararın lafız bakımından türkiye büyük millet meclisi i̇çtüzüğüne aykırı olan hükümleri aynı zamanda anayasanın maddesine de aykırıdır çünkü i̇çtüzükün maddesi anayasanın maddesiyle uyumludur bu uyum sebebiyledir ki i̇çtüzüğün maddesine aykırı olan bir düzenleme doğal olarak anayasanın maddesine de aykırı düşecektir sayılı karar anayasanın maddesinin ruhuna aykırıdır anayasanın maddesi anayasasının maddesinden aynen alınmıştır anılan madde anayasasına çok büyük acı tecrübelerin sonucu olarak girmiştir söz konusu madde temsilciler meclisinde görüşülürken fahri belen isimli üye aynen şöyle demiştir muhterem arkadaşlar tasarının bu maddesi yasama hayatımıza bir yenilik daha getirmiştir bu bakımdan sayın komisyona teşekkürlerimi sunarım bu maddeye göre yabancı kuvvetlerin türkiyeye gelmesi yahut türk kuvvetlerinin yabancı ülkelere gitmesi büyük millet meclisinin iznine tabi olacaktır belki diğer anayasalarda mevcut olmayan bir hükmün maddede yer alması bizde çok lüzumludur arkadaşlar yüksek malumunuz olduğu üzere birinci cihan harbinden evvel almanya ile yapılan ittifak ne meclisin ne padişahın ve ne de kabine ekseriyetinin malumatı olmadan dört kişi tarafından imzalanmıştıresas sayısı karar sayısı sonra arkadaşlar bizi harbe sürükleyen sivastopol baskını için iki nazır karar vermiş diğerlerinin hiçbir malumatı yoktur arkadaşlar kore muharebesi milli tarihimize şerefli sayfalar eklemiştir fakat bu kararın ne şekilde verildiğini biliyor musunuz yalovada reisicumhur başbakan ve milli savunma bakanı karar vermişlerdir tatbikat için de genelkurmaya gerekli emirler verilmiştir usulen bakanlar kurulundan karar alınması için gün sonra bakanlar kurulu toplanmıştır bakanlar kurulundan usulen karar alınması uysal arkadaşları iştirak ettirmek suretiyle temin edilmiş bendeniz ve sayın nihat reşat belger bu toplantıya davet edilmemiştir ondan sonra da meclis tasdik etmiştir arkadaşlar karar yerindedir fakat usul tatbik edilen şekil hatalıdır artık milletlerin mukadderatı birkaç kişinin hata ve sevabına bırakılamaz bu bakımdan bu maddeyi büyük bir memnuniyetle karşılıyorum av kazım öztürk türkiye cumhuriyeti anayasası ankara yine temsilciler meclisinde emin soysal isimli üye ise konunun öneminden dolayı milletlerarası hukuk kuralları uyarınca savaş hali ilanına türkiyenin taraf olduğu milletlerarası anlaşmaların veya milletlerarası nezaket kurallarının gerektirdiği haller dışında hükmünün hükümetler tarafından istismar edileceği endişesiyle maddeden çıkarılmasını önermiştir emin soysal şöyle demiştir muhterem arkadaşlar bundan evvelki anayasada bu husus sadece sulh akdi ve harb ilanı şeklinde ifade edilmiştir komisyonun bu yeni tasarıda türk devletini son derece nazik bir vaziyette bıraktığına kaniim buradaki milletlerarası hukuk kuralları uyarınca savaş hali ilanına türkiyenin taraf olduğu milletlerarası anlaşmaların veya milletlerarası nezaket kurallarının gerektirdiği haller dışında ibaresini bendeniz zait buluyorum onun için yüksek dikkatinizi çekerim bu maddenin bu fıkrasının çıkmasında milli menfaatimiz bakımından fayda olduğuna kaniim bu hususta da bir önerge veriyorum bir hükümet gelir böyle bir fıkradan istifade ederek çeşitli kararlar verirse tehlikeli duruma sürükler milleti koreye asker gönderilmesi oldumeclisin de haberi yoktu büyük millet meclisi tedbirlerini almadan dört kişinin kararıyla milletlerarası nezaket kuralları bakımından asker göndermek milleti tehlikeye harb içine sürükler bu olmaz tarihi olaylar geçmişteki felaketler bize ders olması gereken hakikatlerdir öztürk ss temsilciler meclisi üyelerinden yine emin soysal madde üzerindeki konuşmasını şöyle sürdürmüştür bendeniz mecliste endişe yaratmak değil geçmişteki acı tecrübelerin ışığı altında türk devletinin inisiyatifini yarı yarıya azaltan bir şeyin önlenmesi ve inisiyatifin millette ve mecliste olması için teklif ediyorum yoksa meclisi endişeye düşürmek için değil geçmişteki endişelerin ışığı altında konuşuyorum bu milleti birdenbire kimsenin haberi olmadan koreye sevk ettiklerini unuttuk mu birinci cihan harbi bu milletin padişahın meclisin haberi olmadan ilan edilmiştir bu milletin coğrafi durumu hiçbir millete benzemez bunu bilmek lazım her vaziyette ne olursa olsun silahlı kuvvetleri kullanmak ve harb ilan etmek hallerinde behemehal bu meclisin kararına bağlanmalıdır öztürk sesas sayısı karar sayısı öneminden dolayı tekraren belirtelim ki anayasasının maddesi anayasasına madde olarak aynen alınmıştır dolayısıyla anayasasının maddesi görüşülürken belirtilen gerekçe ve endişeler bugün için de geçerlidir i̇laveten belirtelim ki bugün harabeye dönüşen afganistanı bu duruma düşüren ülkesinde uzun süre yabancı silahlı kuvvetler bulunduran kukla afgan hükümetleridir kısaca türkiye büyük millet meclisinin tarih ve sayılı kararının son fıkrası anayasanın maddesinin hem lafzına hem de ruhuna aykırıdır iptali gerekir öte yandan hükümetler çeşitli sebeplerden dolayı örneğin iktisadi mali ideolojik veya askeri sebeplerle yabancı güçlerin etkisinde kalabilir onların kontrolüne de girebilir ve hatta bir kısım yöneticiler kişisel çıkarlarını ulusal menfaatlerin üzerinde görerek düşmanla işbirliği dahi yapabilir nitekim tarihte bunun örnekleri çok görülmüştür i̇nsanlık tarihinin yaşadığı bu acı tecrübelerden dolayıdır ki cumhuriyet anayasalarımızın tümünde savaş ilanı ve silahlı kuvvetlerin kullanılmasına karar verme yetkisi tbmmne verilmiştir anayasası da maddesinde savaş ilanını tbmmnin bizzat kendi ifa ettiği görevler arasında saymıştır türk silahlı kuvvetlerinin yurtdışına gönderilmesi yetkisiyle donatılan hükümetler çeşitli baskı ve nedenlerle türkiyeyi bir oldu bitti ile savaşa dahi sokabilir nitekim ajanslardan öğrendiğimize göre şu an afganistan ile savaş halinde olan amerika birleşik devletlerinin yanında yer almak üzere askeri birliklerimiz cepheye intikal etmiş durumdadır savaşan devletlerden birinin yanında yer alarak cepheye asker göndermek fiilen savaş ilan etmek demektir bu durum tarih ve sayılı karara dayanılarak icra edildiğine göre tbmm i̇çtüzüğünün maddesinin birinci fıkrası eylemli ve anayasaya aykırı olarak değiştirildiği anlamına gelmektedir bilindiği gibi i̇çtüzüğün savaş hali ilanı başlığını taşıyan maddesinin birinci fıkrası aynen şöyledir madde anayasanın nci maddesinin birinci fıkrası gereğince yabancı bir devlete karşı veyahut belli bir devleti hedef tutmayıp türkiye için savaş hukukunun yürürlüğe girmesini gerektiren hallerde savaş hali ilanına bakanlar kurulunun istemi üzerine türkiye büyük millet meclisince karar verilir bu kararı cumhurbaşkanı uygular hükümetin eylemli olarak savaş ilanına dayanak teşkil eden ve meclis i̇çtüzüğünün maddesini eylemli olarak değiştiren sayılı karar anayasanın türkiye büyük millet meclisinin görev ve yetkilerini düzenleyen maddesinin savaş ilanına karar vermek hükmüne aykırıdır kısacaesas sayısı karar sayısı anayasanın nci maddesine göre hükümete yetki verilmesine dair işlemlerin hukuki çerçevesi hem anayasa hem de türkiye büyük millet meclisi i̇çtüzüğü tarafından kesin olarak çizilmiştir bu sınırın aşılması tıpkı sayılı karar gibi anayasaya aykırı olarak eylemli bir i̇çtüzük ihdası anlamına gelir anayasaya aykırı olarak ihdas edilen eylemli i̇çtüzük değişikliklerinin anayasal yargı denetiminin dışında tutulması ve demokratik bir hukuk devletinde varlığını sürdürmesi düşünülemez iii yürürlüğü durdurma sebepleri̇ türkiye büyük millet meclisinin tarih ve sayılı kararının son fıkrası anayasanın son ve maddelerine açıkça aykırıdır söz konusu karara dayanılarak türk silahlı kuvvetlerinin bir bölümü yabancı ülkelere gönderilmiştir sayılı kararın uygulanmasına devam edilmesi halinde türkiye için telafisi imkansız bir çok zararların meydana geleceği gayet açıktır sayılı karar hakkında yürürlüğü durdurma kararı verilmeyip bilahare iptal kararı verildiğinde iptal kararı belki bütünüyle etkisiz kalacaktır sonuç anayasanın maddesinin anayasaya giriş sebepleri gerekçeleri meclis müzakere tutanakları ve tarihi süreç açıkça ortaya koymaktadır ki türk silahlı kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine veya yabancı silahlı kuvvetlerin türkiyede bulunmasına izin veren bir meclis kararının anayasaya uygun olabilmesi için söz konusu kararda kaç kişi askerden oluşan türk birliğinin ne amaçla hangi ülkeye veya ülkelere ne zaman ne kadarlık bir süre için gönderileceğinin hangi ülke veya ülkelerin silahlı kuvvetlerinin ne amaçla ne kadarlık bir süre için türkiyede bulundurulacağının açıkça somut olarak belirtilmesi gerekiresas sayısı karar sayısı halbuki sayılı karar bu hususlara hiç değinmemiş gereğini kapsamını sınırını zamanını ve süresini belirleme yetkisini bütünüyle hükümete bırakmıştır böylece anayasanın maddesi hükmünü maddesinin türkiye büyük millet meclisinin görev ve yetkileri arasında saydığı savaş ilanına karar vermek hükmünü maddesinin türk silahlı kuvvetlerinin kullanılmasına karar vermek hükmünü maddesinin son cümlesi hükmünü hiçbir kimse veya organ kaynağını anayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz diyen hükmü ihlal etmiş etkisiz kılmıştır bu sebeplerle ve yüksek mahkemenin resen dikkate alacağı diğer gerekçelerle tbmmnin eylemli i̇çtüzük değişikliği niteliğindeki tarih ve sayılı anayasanın nci ve nci maddeleri uyarınca hükümete i̇zin verilmesine dair kararının anayasanın ve maddelerine açıkça aykırı olan son fıkrası hakkında acilen yürürlüğün durdurulması ve iptal kararı verilmesini arz ve talep ederiz