esas sayısı karar sayısı i̇ti̇razin gerekçesi̇ başvuru kararının gerekçe bölümü şöyledir maddi̇ olay ve uygulanacak hüküm konusu anayasanın maddesinde bir davaya bakmakta olan mahkeme uygulanacak bir kanun veya kanun hükmünde kararnamenin hükümlerini anayasaya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa anayasa mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır hükmüne yer verilmektedir ancak bu kurallar uyarınca bir mahkemenin anayasa mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve görevine giren bir dava bulunması ve iptali istenen kuralların da davada uygulanacak kural olması gerekmektedir uygulanacak yasa kuralları davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır anayasa mahkemesinin gün ve k sayılı kararı dava konusu ihtilafta davacıya i̇mar kanunun ve maddesi uyarınca ytl idari para cezası ve yıkım kararı verildiği davacının bu işleme karşı muğla i̇dare mahkemesinin sayılı dosyasında iptal davası açtığı bu dava derdest iken davalı idarece bu sefer para cezasına ilişkin gün ve seri no sıra no işlem no takip no sayılı ödeme emri düzenlendiği ödeme emrinin tarihinde tebliği üzerine tarihinde aydın vergi mahkemesinde dava açıldığı vergi mahkemesinin davayı görev yönünden reddi üzerine muğla i̇dare mahkemesinin gün ve k sayılı kararıyla sayılı yasanın maddesi uyarınca gün içinde dava açılması gerektiği gerekçesiyle davanın süre yönünden reddedildiği anılan karara karşı mahkememiz nezdinde itiraz edildiği anlaşılmaktadır i̇dare mahkemesinin itiraz konusu kararının yasal gerekçesi sayılı yasanın maddesinin fıkrasının gün içinde itiraz edilebileceği hükmü olup mahkememizce yapılan itiraz incelemesinde bu ibare uygulanarak yasa hükmü halini almıştır i̇lgi̇li̇ kanun maddesi̇ sayılı amme alacaklarının tahsil usulü hakkında kanunun maddesinin fıkrasında kendisine ödeme emri tebliğ olunan şahsın gün içinde dava açabileceği hükme bağlanmıştır anayasaya aykirilik sebebleri̇ anayasanin maddesi̇ yönünden anayasanın maddesinde türkiye cumhuriyeti toplumun huzuru milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde insan haklarına saygılı atatürk milliyetçiliğine bağlı başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan demokratik laik ve sosyal bir hukuk devletidir hükmüne yer verilmektedir hukuk devleti insan haklarına saygılı ve bu hakları koruyucu adaletli bir hukuk düzeni kuran bunu sürdürmekte kendini yükümlü sayan bütün eylem ve işlemleri yargı denetimine bağlı olan devlettir hukuk devleti ilkesi devletin tüm organlarının üstündeesas sayısı karar sayısı hukukun mutlak egemenliğinin bulunmasını yasa koyucunun da her zaman anayasa ve hukukun üstün kuralları ile kendisini bağlı saymasını gerektirir bu bağlamda yasa koyucunun yasal düzenlemeler yaparkenki takdiri sınırsız ve keyfi olmayıp hukuk devleti ilkeleriyle sınırlıdır hukuk devletinin unsurları doktrinde belirlenmiş olup bunlardan konuyla ilgili olan iki tanesi belirlilik ve hukuki güvenlik ilkesidir doç dr bahtiyar akyılmaz i̇dare hukuku bunlardan belirlilik ilkesinin gereği ise maddi hukuk ve usul kararlarının önceden öngörülebilir bir açıklılıkta ve kişilerin haklı beklentilerini bariz bir şekilde bertaraf etmeyecek bir şekilde düzenlenmesini gerektirir buna göre sözkonusu yasa maddesi incelenecek olursa bilindiği üzere yargı sistemimiz çok çeşitli ve çok başlı bir yargı sistemi olup genel ve doğal ayrım olan adli ve i̇dari yargı ayrımı ötesinde askeri yargı ve onun alt dalları anayasa yargısı ve uyuşmazlık mahkemesi ayrı ayrı yargı kollarını oluşturmakta olup her bir yargı kolunun farklı müracaat yolları ve farklı yargılama usulü mevcuttur bu farklılık bazen yapılan görevin doğası gereği olmakla birlikte çoğu zaman hukuk tekniğinin zorunlu sonucu olmayıp siyasi bir sistem tercihinden kaynaklanmaktadır askeri ceza yargısı ve askeri yüksek i̇dare mahkemesi gibi bu çok başlılık ve çeşitlilik çoğu zaman yetki ve görev karmaşasına yol açmakta olup hukuk devleti ilkesinin belirlilik istikrar öngörülebilirlik ve haklı beklenti kriterleriyle çelişmektedir karmaşanın ve belirsizliğin tek sebebi yargı kollarındaki çok başlılıktan ibaret olmayıp yargı kollarının kendi içinde hukuk tekniği gereği oluşan farklı yargı yerlerinde farklı müracaat şekilleri ve farklı yargılama usulleri uygulanması bu karmaşa ve belirsizliği arttırmaktadır örneğin adli yargıda genel ayrım olan ceza ve hukuk alanlarındaki dava süreleri farklı olduğu gibi hukuk mahkemelerinin her birinde de sulh asliye ticaret aile tüketici i̇cra ayrı ayrı müracaat süreleri uygulanmaktadır yine idari yargı yerleri dört ayrı alandan oluşmakta olup vergi mahkemesi idare mahkemesi bölge i̇dare mahkemesi ve danıştay her birisine müracaat süresi ve şekli farklılık arzetmektedir konuyu ilk derece davaya indirgeyecek olursak genel dava süresi vergi mahkemelerinde gün idare mahkemelerinde ve danıştayda gündür bölge i̇dare mahkemesinde ilk derece davaya bakılmamakla birlikte sayılı yasa uyarınca itirazen bakılan işlerde gün idare ve vergi mahkemesinin esastan kararlarında gün yürütmeyi durdurma ile ilgili kararlarında gün ve karar düzeltmelerde gündür bunun yanında idare mahkemelerinin görevli olduğu başka dava türlerinde özellikle idari para cezalarında çok farklı müracaat süreleri öngörülmüş olup gün gün gün vb tam bir süre karmaşası mevcuttur bu karmaşaya ve belirsizliğe katkıda bulunan bir başka yasa hükmü de sayılı yasanın maddesinin fıkrasında düzenlenen günlük süredir anılan hüküm ödeme emirlerine karşı dava açılma usul ve süresini düzenlemektedir ve bu süre gündür oysa ödeme emri vergilendirmeye ilişkin bir işlemle ilgili ise görevli mahkeme vergi mahkemesi genel idari işlemle ilgili ise görevli mahkeme idare mahkemesidir yukarıda da belirtildiği üzere istisnalar dışında dava süresi genel olarak vergi mahkemesinde gün idare mahkemesinde ise gün olarak bilinmektedir oysa ödeme emri söz konusu olunca idare vergi ayrımı da olmadan sürenin gün olduğu görülmektedir hal böyle olunca yargıdaki genel çok başlılıktan dolayı belirlilik ve istikrar unsuru ihlal edilmişken idari yargı içindeki farklılıklar yanında ödeme emri söz konusu olunca daha farklı bir müracaat süresi ile karşılaşılması belirlilik hukuki güvenlik ve haklı beklenti unsurlarının dolayısıyla hukuk devleti ilkesinin ihlali anlamına gelmektediresas sayısı karar sayısı anayasanin maddesi̇ yönünden anayasanın maddesinde herkes meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir hiçbir mahkeme görev ve yetkisi içindeki bir davaya bakmaktan kaçınamaz hükmü düzenlenmiştir burada bahsi geçen adil yargılanma hakkı anayasal bir hüküm olduğu gibi yerel mevzuatın kanunların üstünde kabul edilen ve ülkemizin de taraf olduğu avrupa i̇nsan hakları sözleşmesinin maddesinde de düzenlenmiştir adil yargılanma hakkının da birçok unsuru bulunmakla birlikte bizim ihtilafımızla ilgili olan kısmı başvuru dava surelerindeki belirsizlik kısalık ve çeşitlilikten kaynaklanan öngörülebilirlik ve haklı beklenti unsurlarıdır hukukta süre soyut bir kavram olan zamanın somut bir kesimini ifade eder i̇dare hukukunda süre ile ilgili ilkeler hak arama özgürlüğünü yakından ilgilendirdiğinden özellikle yargısal denetimi etkisizleştirmemesi gerekir i̇dari dava ve uyuşmazlıkların belli surelere bağlı tutulması bir anlamda kişilerin hak arama özgürlüğünün sınırlandırılması demek olsa da idare hukukunda süre sınırlamasının genel anlamda idarenin faaliyetleri bakımından istikrar etkisine sahip olduğu kabul edilmektedir pek çok ülkenin hukuk düzeninde davayı yargıya taşımak için zamanaşımı süresi öngörülmüştür i̇dari işlemler bu süreden sonra hukuka aykırı bile olsa artık yargı organı tarafından denetlenememektedir adalete erişim bakımından idare hukukunda yargı yoluna başvurmak için öngörülen süre ülkeden ülkeye değişiklik göstermektedir öğretide idari dava açma süresinin altmış gün veya daha kısa tutulması otoriter emreden ceberrut bir yönetim düzeninin göstergesi olarak algılanıp hak arama özgürlüğünü engellediği ileri sürülerek eleştirilmektedir buna göre özel hukuk uyuşmazlıklarında idari dava açma süresi olan altmış günden daha uzun bir süre tanındığı halde aynı kişinin gerçek kişilerle ilişkilerindeki uzun dava açma süresine kıyasla idareyle açılan uyuşmazlıklarda sürenin oldukça kısa tutulması eşitliğe aykırıdır diğer taraftan idari yaptırımlarla ilgili itiraz süresinin yasalarda yedi veya onbeş gün gibi kısa sürelerle sınırlandırılması da idareye karşı hak arama özgürlüğünü daraltarak yargısal korumayı etkisiz hale getirmektedir esasında süreler koruyucu niteliktedir ve ilgililerin düşünerek karar vermelerini sağlamak üzere konulmuşlardır bunların kabulünde idari uyuşmazlıkların gecikmeden yargı önüne çıkarılarak çözüme ulaştırılması isteği de etkili olmuştur sürenin bireyi koruyucu niteliği sürenin kısa tutulması durumunda tersine dönerek idarenin kusur ve sakatlıklarını korur duruma gelmektedir dr müslüm akıncı i̇dari yargıda adil yargılanma hakkıankara sayfa ve görüldüğü gibi doktrinde sürelerdeki karmaşa ve belirsizlik bir tarafa günlük genel başvuru süresi bile eleştirilip adil yargılama hakkının ihlali olarak görülmekte iken vergi ve idare mahkemelerindeki genel süreler dışında ödeme emrine özgü ve öngörülemez şekilde idari yargı ile ilgili en alt düzeyde kısa günlük süre öngörülmesi adil yargılanma hakkının daha radikal bir ihlalidir öte yandan bir davanın açılmasındaki veya temyize ilişkin süre sınırlamaları adaletin iyi bir biçimde işlemesi açısından kabul edilebilir sınırlamalardır bu hak düşürücü sürelerin varlığı bazı meşru nedenlere dayanır çok eski iddiaların gündeme getirilmesinin zararları savunma tarafının geçmiş olaylara ilişkin iddiaları yanıtlama açısından eskimiş delillere ulaşmada zorluklarla karşılaşmasının önlenmesi gibi nedenler bu tür sınırlamaları haklı kılar ayrıca bu nedenlerin yanı sıra hukuki kesinlik ve hukuk güvenliğinin sağlanması da bu meşru nedenler arasında kabul edilebiliresas sayısı karar sayısı fakat öngörülen sürenin uygulamada davayı açmayı veya temyiz ve itirazı imkansız kılacak kısa tutulmuş ve katı bir biçimde uygulanmış olmaması da gerekmektedir bu durum mahkemeye başvurma hakkının özünü zedeleyebilmektedir uygulanan usulün karmaşıklığı ve açık olmaması nedenleriyle başvuru süresi aşılmışsa yine mahkemeye başvurma hakkı ihlal edilmiş kabul edilmektedir doç dr sibel i̇nceoğlu adil yargılanma hakkı ve yargı etiğiankara sayfa anılan doktrin değerlendirilmesinde de görüldüğü gibi yargıda başvuruların belli sürelerle sınırlandırılması elbette kaçınılmazdır ancak bu sınırlama yapılırken hem hakkın özünü ihlal eder derecede kısa tutulmaması hem ilgili yargı yerinde uygulanan genel sürelerden farklı hale öngörülemez ve haklı beklenti halinin ihlali biçiminde olmaması gerekmektedir nitekim avrupa i̇nsan hakları mahkemesinin de geouffre de la pradelle fransa kararında uygulanan usulün karmaşıklığı ve açık olmaması nedeniyle başvuru süresinin aşılması mahkemeye başvurma hakkının adil yargılanma ihlali sayılmıştır nitekim ödeme emrine özgü günlük süre idari yargıda öngörülen idare ve vergi mahkemelerine genel başvuru süresiyle bağdaşmamakta olup haklı beklenti öngörülebilme unsurları yönünden adli yargılanma hakkını ihmal etmektedir sonuç ve talep dava davacıya verilen idari imar para cezasının tahsili amacıyla düzenlenen ödeme emrinin iptali istemiyle açılmış olup muğla i̇dare mahkemesinin sayılı yasanın maddesinin fıkrası uyarınca davayı süre yönünden reddi üzerine anılan kararın bozulması için mahkememize itiraz edilmiştir i̇tiraz üzerine yapılan inceleme sonunda sayılı yasanın maddesinin fıkrasında bulunan gün içinde ibaresinin anayasanın ve maddesine aykırı olduğu sonucuna varılmıştır açıklanan nedenlerle anayasanın maddesi uyarınca sayılı amme alacaklarının tahsil usulü hakkında kanunun maddesinin fıkrasında yer alan gün içinde ibaresinin iptali istemiyle resen anayasa mahkemesine gidilmesine ve anılan yasa hükmünün iptalinin istenilmesine dava dosyasının tüm belgeleriyle onaylı suretinin dosya oluşturularak karar aslı ile birlikte anayasa mahkemesine sunulmasına iş bu karar aslı ile dosya suretinin yüksek mahkemeye tebliğinden itibaren beş ay beklenilmesine beş ay içinde netice gelmezse mevcut mevzuata göre dosyanın görüşülmesine gününde oybirliğiyle karar verildi