esas sayısı karar sayısı i̇ptal ve yürürlüğün durdurulmasi i̇stemleri̇ni̇n gerekçesi̇ yürürlüğün durdurulması istemini de içeren dava dilekçesinin gerekçe bölümü şöyledir yapilmiş sözleşmelere yasa i̇le son vermek çok eski̇ ve bi̇li̇nçaltina yerleşmi̇ş i̇ki̇ temel devlet yanlişindan bi̇ri̇di̇r ki̇ osmanli devleti̇ni̇n çöküşüne neden olmuştur osmanlı devletinde müslim ve gayrimüslim ahalinin mülkiyet hakkı yoktu arazinin hemen tamamı miri arazi denilen sultana ait devlete ait kamu arazisi telakki olunurdu osmanlı devletindeki bu yanlış hukuki durum osmanlı devletini de rahatsız etmiş sonunda tanzimat islahat fermanlarının çıkarılmasına sebep olmuştu sonunda ve dış baskı ile osmanlı devleti mal emniyetini tanımak zorunda kalmıştır osmanlı mal emniyetini neden sonra tanımıştır amma türkiye cumhuriyetinin bilinçaltına sanki yurttaşın mal emniyetini tanımama yerleşmiş gibidir cumhuriyet yasaları içinde mal emniyetini tanımayanlar hayatiyetini cumhuriyetin demokrasinin yılında sürdürmektedir kamulaştırma kanunu ile i̇mar kanununun maddesi ile tabiat yarlıklarını düzenleyen mevzuat ile kıyı tesbitindeki keyfilikler ile imar planlarının keyfiliği ile geriye etkili fütursuz vergiler ile vergi cezalarının salınmasındaki usulsüzlükler ve keyfilikler ile mal emniyetinin mülkiyet güvencesinin sağlanamadığı görülmektedir türkiye cumhuriyetinde mülkiyet güvensizliği derece meşhur olmuştur ki sonunda ve günümüzde imf kamulaştırma yasanızı düzeltin demek zorunda kalmıştır bu satırlar yazılırken kamuştirma yasasi mülkiyeti emniyetsizleştiren dikenlerinden ayıklanmak üzere tbmm tarafından kabul edilmiş bulunuyordu mülkiyet emniyetsizliğinin osmanlı devletine neye mal olduğu hakkında türk tarihçi halil inalcık ile amerikalı tarihçi bernard lewisin kitaplarında çok anlamlı örnekler vardır iii menafi̇i̇ hazi̇ne lehi̇ne düşünmek ve karar vermekde yurttaşin i̇ş çalişma ve mülki̇yet haklarini hi̇çe i̇ndi̇rmeğe devam etmektedi̇r menafii hazine düşünmek osmanlıdaki ahalinin mülkiyet hakkı olmamasının bir yan sonucudur giderek cumhuriyet döneminde devletçi düşüncenin parçası olmuş devlet yaparsa bir bildiği vardır gibi hukuk devleti̇ ilkesini zedeleyen mantık devletin yurttaşın akçalı çıkarlarını hiçe sayması sonucunu doğurmuştur i̇ncelemekte olduğumuz geçi̇ci̇ ve geçi̇ci̇ maddeler yararı kendinden menkul bir menafi̇i̇ hazi̇ne düşünce tarzının ürünüdür bir hukuk devletinin tek çıkarı hukuk devleti̇ne yaraşır ve yakışır davranmak ve yasal düzenlemeler yapmak bunlara uymak iken kimin tarafından ortaya atıldığı belliesas sayısı karar sayısı olmayan hurafeyi andıran menafi̇i̇ hazi̇ne davranış yasal düzenleme ve uygulama anayasal reji̇m ve hukukla bağdaşmaz iv mülki̇yete saygi beklemek bi̇r i̇nsan hakki mertebesi̇ne yükseldi̇ği̇ halde türk yasakoyucu bu geli̇şmeyi̇ görmezden gelmektedi̇r geçi̇ci̇ ve geçi̇ci̇ maddeler de buna bi̇rer örnek oluşturmaktadir mülkiyet hakkı avrupa i̇nsan hakları antlaşması yapılırken mülkiyet güvencesi protokolde ise insan hakkı insanlık hakkı olarak nitelenmiş böylece mülkiyeti korumak devlete ödev olarak yüklenmiş işkence yasağı ile mülkiyete saygı göstermemek arasında fark kalmamıştır dikkat edilirse protokolde insanlık hakkı sayılan şey mülki̇yet garanti̇si̇ değil daha duyarlı olarak mülki̇yeti̇ne saygi gösteri̇lmesi̇ni̇ i̇stemek hakkidır mülkiyet garantisine göre yapılacak müdahalelere bile müsaade edilmektedir literatürde mesela hava alanı civarında yüksek bina yapılmasını engellemek kabul ediliyor ancak havalanacak uçakları engellemeyen yüksekliğe müsaade edilmemesi ya da havaalanı tesisleri kadar yüksek bina yapılmasını engellemek mülki̇yet hakkina saygi eksi̇kli̇ği̇ sayılmaktadır mülkiyete saygı bilinci yerleşmemiş toplumda şu düşünce egemendir devlet veya kamu kurumu örneğin hastahane yapmak için birey anın arsasını kamulaştırır ise bedelini tam vermese de olur çünkü nihayet park değil ya eğlenme yeri değil ya diye akıl yürütülür hastahane yapılacaksa arsanın malikine tam bir karşılık bedel verilmese de olur bu bir mülkiyet ihlalidir yurttaş direnirse dava açarsa iptali için başvurursa tezyidi bedel davası açarsa ona karşı başka yaptırımlar işyerinin kapatılması suyunun elektriğinin kesilmesi medya aracılığı ile küçük düşürülmesi bunlar türkiyede yaşanmış olaylardır uygulanır i̇nsan hakkı ihlalleri önce bedensel değil mal ile ilgili baskılar ile başlar geçi̇ci̇ ve geçi̇ci̇ maddeler hissettirmeden devir sözleşmelerine müdahale amacı taşımaktadır devir sözleşmelerinin yapılanlarının yürürlüğe girmesini engelleme bir mülkiyet malvarlığı müdahalesidir bu müdahalenin önlenmesi idari dava ile değil anayasal başvuru ile mümkündür türk anayasa mahkemesi̇ mülki̇yet i̇hlali̇ sonucunu doğuran yasal düzenlemeni̇n devleti̇n cumhuri̇yet ni̇teli̇ği̇ne aykiri olduğu sonucuna varmiştir anayasa mahkemesi kamulaştırma bedellerini vergi değeri ile sınırlayan yasal düzenlemeyi devletin değişmez niteliği olan cumhuri̇yet i̇lkesi̇ne aykırı bulmuştur anayasa mahkemesinin bu görüşü anayasa hukukumuzun modernleşmesinin ilk temel taşıdıresas sayısı karar sayısı anayasa mahkemesinin duyarlılığı ülkemizi muasır medeniyet seviyesine çıkaracak bir davranıştır yurttaşın malında sözleşmesinde gözü olan onun mülkiyet ve sözleşme haklarını yasa ile ihlalden çekinmeyen bir devlet çağdaş devlet olamaz sözleşme ve mülkiyet alanına yasal olmayan anayasal olmayan yollardan müdahaleyi göze alan devlet demokrat olamaz hukuk devleti olamaz daha vahimi sözleşme ve mülkiyete saygılı olmayan devlet bu noktada duramaz giderek başka alanlara kişilerin hak ve özgürlükler sistemine de yasal olmayan anayasal olmayan yollardan müdahalede etmeye başlar mülkiyet güvencesi başka özgürlüklerin sigortası gibidir geçi̇ci̇ ve geçi̇ci̇ maddeler bu sigortayı ortadan kaldırmaktadır iv yapilmiş sözleşmeleri̇ tamamlama i̇dareni̇n eli̇nde ve takdi̇ri̇nde i̇ken bu i̇şi̇ zamanla sinirlama i̇ş ve çalişma özgürlüğünü sinirlamadir çalışma ve sözleşme hürriyeti anayasanın maddesi ile güvence altına alınmıştır yapılmış sözleşmelere yasa ile müdahale bu özgürlüğün ihlali özüne müdahale niteliğindedir bilindiği gibi anayasanın maddesine göre herkes sözleşme hürriyetine sahiptir anayasanın bu açık hükmüne güvenerek kişilerin devletin yürütme organı ile yaptığı sözleşmeler süreleri dolmadan şimdi devletin diğer bir organı tarafından yasama organınca feshedilmektedir geçici öte yandan devletin bir organının yürütme organının kişilere verdiği güvenceler hazine garantileri yine süreleri dolmadan aynı devletin başka bir organı yasama organı tarafından geçersiz kılınmaktadır geçici böyle bir uygulamanın devlete güven ilkesine aykırı düşeceği gayet açıktır halbuki hukuk devletinin en önemli niteliklerinden biri güvenilir olmasıdır any mahkararı k amkd c bilindiği gibi enerji sektörü pahalı bir sektör bu sektörde yatırım yapabilmek için büyük sermaye şirketlerine uluslararası finans kurumlarına dayanmak mecburiyeti vardır büyük sermaye şirketleri ve uluslararası finans kurumları ulusal şirketlere ancak devlet güvencesi hazine garantisi üzerine kredi açarlar uygulama hep böyle olmuşturesas sayısı karar sayısı birçok ulusal şirket enerji sektörüne yatırım yapabilmek için hazine garantisi ile uluslararası finans kurumlarına başvurmuş bir takım bağlantılar kurmuş yükümlülükler altına girmiştir şimdi türkiye cumhuriyeti devletinin henüz vadesi gelmemiş hazine garantilerini yasama organı vasıtasıyla geçici ile iptal etmesi üzerine finans kurumları da türk ulusal şirketleri ile yaptıkları kredi sözleşmelerini haklı olarak iptal edecekler kredi vermeyi durduracaklar hatta verdikleri kredileri geri talep edeceklerdir böyle bir uygulamanın ise anayasanın maddesine devlet özel teşebbüslerin güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri alır hükmüne açıkça aykırıdır sonuç olarak enerji sektöründe iflaslar ve belki de intiharlar birbirini takip edecektir vii geçi̇ci̇ ve geçi̇ci̇ maddeler sözleşmeye kamu düzeni̇ mülahazasi i̇le müdahale anlamim taşimamaktadir hem özel hukukta hem de kamu hukukunda sözleşmelere ancak hakim mahkeme eliyle müdahale edilebilir bu müdahale hakkın özü ile ilgili olmayıp sözleşmenin ya boşluğu sebebiyle ya da kamu düzeni mülahazası ile olabilir sözleşmenin boşluk taşıması sebebiyle müdahale örneği kira parasının tesbiti davalarıdır uyarlama davalarıdır sözleşmeye kamu düzeni için de müdahale edilebilir bu ise medeni kanunun maddesi ve borçlar kanununün maddeleri ile açıklanabilir geçi̇ci̇ ve geçi̇ci̇ maddeler ise hakkın özünü ortadan kaldırmağa yapılmış sözleşmeleri akim bırakmağa matuf yasama organı müdahalesidir ki hak sahibi hakkını aramaktan yoksun bırakılmaktadır bu yasal düzenleme sonucunda sözleşmenin birey olan tarafı sözleşmenin ortadan yasa ile kalkması sebebiyle tazminat haklarından da yoksun kalacaktır böyle bir uygulama niteleme biraz sert olsa da yasakoyucunun hukuka karşi hi̇lesi̇dir ayrıca birey sözleşmenin ortadan kalkmasından dolayı idarenin işleminin iptalini talep hakkından yoksun kalmaktadır vii geçi̇ci̇ ve geçi̇ci̇ maddeler müktesep hakki ortadan kaldiran bi̇r düzenlemedi̇r müktesep hak işletme sözleşmesinden doğacak hakların muhtevası olduğu kadar sözleşmelerin taraflarının sözleşmenin idare tarafından ihlali halinde yasal yollara başvurma haklarını da ifade ederesas sayısı karar sayısı yasama organı nasıl kira sözleşmelerini feshedilmiş sayıyorum diyemezse şu veya bu alanda kurulmuş sözleşmeleri de akim bırakamaz yurttaşın sözleşmenin tarafı olarak bu sözleşmeye uyulmasını talep haklarını ortadan aldırmak anayasa ile güvence altına alınmış olan sözleşme kurma hakkinı ortadan kaldırır sözleşme kurma hakkının ortadan kaldırılması bizim hukuk tarihimizde bulunmayan bir örnektir ancak yıl önce roma i̇mparatorluğunda kölelerin sözleşme kurma hakkı yoktu yasama organının böyle bir kasıtla hareket etmiş olduğunu kabul etmek kolay olmasa da doğan sonuç böyle bir amaçla örtüşmektedir müktesep hakların ihlali hukuk devleti̇ i̇lkesi̇nden sapmanın en tehlikeli yoludur yöntemidir her halde türkiyede en yaygın hukuk deyişlerinden biri biz yapalım ya da idare yapsın hakkı ihlal edilen mahkemeye gitsin hukuk devleti bu tür uygulamalarla tamamen inkar edilmiş olur hukuk devletine göre i̇dare hiçbir şekil ve şart altında hukuka aykiri davranamaz hukuk devleti hukuka aykiri davranma alışkanlık ve eğilimlerini önlemekle yükümlüdür geçi̇ci̇ ve geçi̇ci̇ maddeler yasama yolu ile idarenin ajanlarına kurulmuş sözleşmeleri bekletmek ve tamamlamamak işareti vermek anlamındadır ix eşi̇tli̇k kuralina aykirilik geçi̇ci̇ ve geçi̇ci̇ maddeler düzenlemesi sadece enerji sözleşmeleri için getirilmiş dar ve istisnai bir sınırlama olup sözleşmeler alanının bir kesimini ilgilendirmektedir böylece yasakoyucu muhtemeldir ki yanlışlıkla bir alanı sınırlamak gereksinimini kendince düzenlemiştir anayasa mahkemesi böyle bir uygulamaya geçit verecek olursa yarının yasama organları başka alanlarda kurulmuş sözleşmeleri şu ya da bu gerekçe ile sınırlamak yetkisini almış olacaklardır