esas sayısı karar sayısı i̇ti̇razin gerekçesi̇ başvuru kararının gerekçe bölümü şöyledir türkiye cumhuriyetinin bir hukuk devleti olduğu anayasanın maddesinde açıkça belirtilmiştir maddeye göre türkiye cumhuriyeti toplumun huzuru milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde insan haklarına saygılı atatürk milliyetçiliğine bağlı başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan demokratik laik ve sosyal bir hukuk devletidir şeklinde hüküm yer almaktadır anayasanın bu hükmünden de anlaşılacağı üzere anayasası türkiye cumhuriyetinin hukuk devleti olduğu saptamasında bulunmuş ancak hukuk devleti kavramını açıklamamış hatta gereklerinin neler olduğuna değinmemiştir hukuk devleti kavramından ne anlaşılması gerektiğine anayasa mahkemesi kararları ile açıklık getirilmiştir nitekim yüksek mahkeme bir kararında hukuk devletini bütün işlem ve eylemlerinin hukuk kurallarına uygunluğunu başlıca geçerlik koşulu sayan her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurmayı amaçlayan ve bunu geliştirerek sürdüren hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan insan haklarına saygı duyarak bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren anayasa ve hukuk kurallarına bağlılığa özen gösteren yargı denetimine açık olan yasaların üstünde yasa koyucunun da uymak zorunda olduğu temel hukuk ilkeleri ile anayasanın bulunduğu bilincinde olan devlettir olarak tanımlamıştır günlü sayılı karar yüksek mahkeme bu kararında hukuk devletini tanımlamaktan çok hukuk devletinin niteliklerine yer vermiş hukuk devletinin niteliklerinin neler olduğu hususunu diğer kararlarında da olduğu gibi hukuk devletine atıf yaparken kullanmış bazen de bu niteliklere yenilerini eklemiştir sayılı vergi usul kanununun bilgi vermekten çekinenler i̇le ve mükerrer nci madde hükmüne uymayanlar i̇çin ceza başlıklı mükerrer maddesinde bu kanunun ve nci maddelerinde yer alan zorunluluklar ile mükerrer nci madde uyarınca getirilen zorunluluklara uymayan kamu idare ve müesseselerinde bilgi verme görevini yerine getirmeyen yöneticiler dâhil birinci sınıf tüccarlar ile serbest meslek erbabı hakkında lira sıra nolu vuk genel tebliği ile den itibaren tl i̇kinci sınıf tüccarlar defter tutan çiftçiler ile kazancı basit usulde tespit edilenler hakkında lira sıra nolu vuk genel tebliği ile den itibaren tl yukarıdaki bentlerde yazılı bulunanlar dışında kalanlar hakkında lira sıra nolu vuk genel tebliği ile den itibaren tl özel usulsüzlük cezası kesileceği düzenlenmiş elektronik ortamda beyanname verilmesi mecburiyetine uyulmaması halinde özel usulsüzlük cezası kesilmesini öngören sayılı vergi usul kanununun mükerrer maddesinin son fıkrası ile özel usulsüzlük cezasının beyannamenin kanuni sürenin sonundan başlayarak elektronik ortamda gün içinde verilmesi halinde oranında bu sürenin dolmasını takip eden gün içinde verilmesi halinde ise oranında uygulanacağı kurala bağlanarak üç ayrı idari ihlal hali için üç ayrı özel usulsüzlük cezası kurala bağlanmıştıresas sayısı karar sayısı buna göre beyannamenin kanuni süresinin sonundan başlayarak elektronik ortamda gün içinde verilmesi halinde öngörülen idari cezanın olan tl özel usulsüzlük cezası bu sürenin dolmasını takip eden gün içinde verilmesi halinde ise si olan tl özel usulsüzlük cezası uygulanacaktır kanunun özel usulsüzlük cezası öngördüğü ihlal fiilleri arasında kanuni süresinin sonundan başlayarak elektronik ortamda gün içinde yasal beyanname verme süresinden sonraki gün içinde beyanname verilmesi ile bu süreyi takip eden ikinci gün içinde yasal beyanname verme süresinden sonraki gün içinde verilmesi hali dışında uyuşmazlık konusu olayda olduğu gibi elektronik ortamda beyannamenin sayılı vergi usul kanununun mükerrer maddesinin son fıkrasında düzenlenen sürelerden yasal beyanname verme süresini izleyen günden sonra verilmesi hali anılan fıkra hükmünde düzenlenmiş olmadığından anılan kanunun usulsüzlük dereceleri ve cezaları başlıklı maddesinin inci derece usulsüzlükler başlıklı bendi gereğince vergi ve harç beyannamelerinin süresinde erilmemiş olması halinin inci derece usulsüzlük oluşturacağını düzenleyen madde sermaye şirketleri dışında kalan birinci sınıf tüccar ve serbest meslek erbabı mükellefler için tl inci derece usulsüz cezası uygulanması gerekecektir uyuşmazlıkta davalı idarece her ne kadar davacı adına dönemi katma değer vergisi dönemi gelir stopaj vergisi gelir geçici vergi takvim yılı gelir vergisi beyannameleri ile dönemlerine ilişkin katma değer vergisi ile dönemi gelir stopaj vergisi beyannamelerini süresinden sonra internet ortamında vermiş olduğundan bahisle sayılı vergi usul kanununun mükerrer maddesinin birinci fıkrası uyarınca ceza uygulanmışsa da suç ve cezalara i̇lişkin esaslar başlıklı anayasanın maddesinin birinci fıkrasında kimse işlediği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz kimseye suçu işlediği zaman kanunda suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez denilmektedir i̇nsan hakları evrensel beyannamesinin i̇nsan haklarını ve ana hürriyetleri korumaya dair sözleşmenin maddelerine göre hiç kimse işlendikleri sırada millî veya milletlerarası hukuka göre suç teşkil etmeyen fiillerden veya ihmallerden ötürü mahkûm edilemez bunun gibi suçun işlendiği sırada uygulanan cezadan daha şiddetli bir ceza verilemez türk ceza kanununun maddesinin birinci fıkrasında kanunun sarih olarak suç saymadığı bir fiil için kimseye ceza verilmez kanunda yazılı cezalardan başka bir ceza ile de kimse cezalandırılamaz maddesinde ise i̇şlendiği zamanın kanununa göre cürüm veya kabahat sayılmayan fiilden dolayı kimseye ceza verilemez işlendikten sonra yapılan kanuna göre cürüm veya kabahat sayılmayan bir fiilden dolayı da kimse cezalandırılamaz eğer böyle bir ceza hüküm olunmuşsa icrası ve kanuni neticeleri kendiliğinden kalkar bir cürüm veya kabahatin işlendiği zamanın kanunu ile sonradan neşir olunan kanunun hükümleri birbirinden farklı ise failin lehinde olan kanun tatbik ve infaz olunur denilerek evrensel ilkelere koşut genel hükümler konulmuştur anayasa mahkemesinin günlü k sayılı kararında da bahsedildiği üzere anayasaya ve türk ceza kanununa göre suçların kanunla belirlenmesi suçta kanunîlik cezaların da kanunda gösterilmesi cezada kanunilik ilkesini oluşturmaktadır kanunsuz suç ve ceza olmaz kuralı çağdaş hukukun vazgeçilmez temel ilkelerinden biridir bu ilkelerle kişilerin yasak eylemleri önceden bilmeleri sağlanmakta temel hak ve özgürlükler güvence altına alınmaktadıresas sayısı karar sayısı yasama organı kamu düzeninin korunması için ceza hukuku alanında düzenleme yaparken anayasal sınırlar içinde hareket etmek ve ceza hukukunun genel ilkelerine bağlı kalmak zorundadır suç işleyenin suçu işlediği tarihte ne kadar ceza ile karşılaşacağını bilmesi gerekir daha sonra cezanın azaltılması durumu hariç herkes suçu işlediği günde yürürlükte olan kurala göre cezalandırılır bu kişiler için anayasa ile teminat altına alınmış bir haktır sayılı vergi usul kanununun mükerrer maddesinin birinci fıkrasının açık bir düzenleme içermemesi nedeniyle yasal beyanname verme süresini izleyen günden sonra elektronik ortamda beyanname verenlere de özel usulsüzlük cezası kesilmesi uygulamada idarenin dava konusu olayda olduğu gibi kıyas yoluyla ceza takdir etmesi gibi hukukun temel ilkelerine aykırı sonuçların doğmasına yol açtığı gibi farklı uygulamalara ve farklı kararların verilmesine de sebep olmaktadır i̇tiraz konusu kural para cezasının belirlenmesine ilişkin olduğundan bunun suç ve cezadaki yasallık ilkesi gereği objektiflik ve genellik esaslarına göre kesin ve açık bir biçimde düzenlenmesi gerekmektedir dava konusu olayda davalı idarece davacı adına bilgi vermekten çekinenler ile ve mükerrer nci madde hükmüne uymayanlar i̇çin ceza başlıklı mükerrer maddesinin birinci fıkrası uyarınca ceza uygulanmışsa da anılan fıkra hükmünde elektronik ortamda beyanname verilmemesi durumunda özel usulsüzlük cezası kesileceğine ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır ceza hukukunun temel ilkelerinden olan belirlilik ilkesi yani suç tanımlarında esnek ve yoruma yer veren ifadeler kullanılmasını yasaklayan ilke kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesinin vazgeçilmez tamamlayıcısıdır i̇darenin keyfi davranmasını önleyen bu ilkenin idari yaptırımlarda da geçerli kılınması hukuk devleti iddiasındaki her ülke için vazgeçilmez bir zorunluluktur aynı şekilde yasallık ilkesinin doğal bir sonucu olarak kıyas yoluyla yeni bir suç öngörülemeyeceği gibi idari yaptırımı gerektiren davranışlar da kıyas yoluyla uygulanamayacaktır bu nedenlerle itiraz konusu fıkra anayasanın maddesine aykırıdır diğer taraftan anayasanın günlü sayılı kanunun maddesi ile değişik maddesinde düzenlenmiş olup hukuk devletinin zorunlu bir sonucu olarak nitelendirilen ölçülülük ilkesi idarenin eylem ve işlemlerinde kullandığı imkân araç ve ölçülerin idarenin bu davranışı ile elde etmek istediği sonuçlara uyarlanmasını ifade etmektedir eşitlik ve ölçülülük arasında bir köprü oluşturan orantılılık ilkesinin hukukun genel ilkeleri arasında olduğu ve hukuk devletinin bir sonucu olarak uygulandığı hem uygulamada hem de öğreti de ifade edilmektedir yasayla getirilen sınırlamalarda ölçülülük ilkesine uyulması anayasal bir zorunluluk oluşturmaktadır i̇dari yaptırımlar alanında da idari düzeni ihlal fiili ile verilen ceza arasında adalet ve hakkaniyet ilkelerine uygun bir nispet bulunması doğan zararın genişliği ile orantılı bir yaptırımın uygulanması gerekmekte hukuka aykırı eylemle yaptırım arasında adalet ve hakkaniyet ilkelerine uygunluk aranmaktadır sayılı vergi usul kanununun mükerrer maddesinin son fıkrasında öngörülen sürelerde beyanname verenler için düzenlenen cezalar tl ile tl özel usulsüzlük cezası ile mükerrer maddenin son fıkrasında düzenlenmiş olan sürelerden sonra beyannamesini elektronik ortamda verenlere öngörülen cezalar tl ile tl usulsüzlük cezası arasında çok açık bir orantısızlık hali olduğu gibi bu durum anayasal bir ilke olan eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmakta vergi kanunları ile getirilmiş olan yükümlülüklere uyma ödevlerini yerine getirme konusunda özenli davranan mükelleflerinesas sayısı karar sayısı daha ağır bir ceza ile cezalandırılmaları sonucunu doğurmaktadır beyannamesini beyannamenin kanuni süresinin sonundan başlayarak elektronik ortamda gün içinde veren mükelleflere öngörülen idari para cezası tl bu sürenin dolmasını takip eden gün içinde verilmesi halinde ise tl özel usulsüzlük cezası olduğu halde elektronik ortamda beyannamesini sayılı vergi usul kanununun mükerrer maddesinin son fıkrasında düzenlenen sürelerden yasal beyanname verme süresini izleyen günden sonra veren mükelleflere öngörülen ceza tl usulsüzlük cezası olmaktadır bu durum anayasal bir ilke olan ölçülülük ilkesine açık aykırılık oluşturmaktadır yüksek mahkemenin vurguladığı üzere eşitlik ilkesi kanunların genelliğinin teminatıdır nitekim anayasanın maddesine göre herkes dil ırk renk cinsiyet siyasi düşünce felsefi inanç din mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir hiçbir kişiye aileye zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz hukuk devleti hukukun üstünlüğü temeli üzerine kurulmuştur bu nedenle her türlü ayrıcalığı reddeder anayasa mahkemesi pek çok kararında kanun önünde eşitlik kavramına değinmiş ve bu konuyu açıklamıştır yüksek mahkeme bir kararında konu hakkında şu kararı vermiştir yasa önünde eşitlik ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmüştür eşitlik ilkesinin amacı aynı durumda bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir bu ilkeyle aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi önlenmiştir yasa önünde eşitlik herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez durumlarındaki özellikler kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir aynı hukuksal durumlar aynı ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa anayasada öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez günlü k sayılı karar yüksek mahkemenin kararından da anlaşılacağı üzere aynı şartlar ve özdeş durumlar aynı kanuna tabi tutulmalıdır eğer farklı bir durum varsa başka bir ifade ile kişinin kanun kapsamına dâhil edilmemesi haklı bir nedene dayanıyorsa veya konumu itibariyle kanun kapsamına girmiyorsa düzenlenen bir kanundan yararlanamaması anayasayı ihlal anlamına gelmemektedir çünkü eşitliğe aykırı olan husus aynı statüde bulunan kişilerden birinin haklı bir neden olmaksızın kanun kapsamından yararlandırılmaması ve yararlandırılmasıdır dolayısıyla yatay eşitlik anlayışı gereği olarak yüksek mahkemenin anladığı anlamda eşitlik ilkesi mutlak bir eşitlik anlayışı değildir uyuşmazlık konusu olayda yatay eşitlik anlayışına aykırı olan husus aynı statüde bulunan mükellefler arasında aynı idari ihlal fiili için farklı cezaların öngörülmüş olmasıdır bu durum da yüksek mahkeme içtihatlarına aykırı bir durumun varlığına işaret etmektedir sonuç üstte yer verilen gerekçeler veri alındığında uyuşmazlıkta uygulanacak yasa maddesi olan itiraz konusu sayılı vergi usul kanununun bilgi vermekten çekinenler ile ve mükerrer nci madde hükmüne uymayanlar i̇çin ceza başlıklı mükerrer esas sayısı karar sayısı maddesinin birinci fıkrasının anayasanın ve maddelerine aykırı olduğu kanaatine varılarak konunun incelenmesi için dosyadaki belgelerin onaylı örneklerinin yer aldığı dosyanın anayasa mahkemesi başkanlığına gönderilmesine tarihinde oybirliği ile karar verildi