esas sayısı karar sayısı i̇ptal ve yürürlüğün durdurulmasi i̇stemi̇ni̇n gerekçesi̇ dava dilekçesinin gerekçe bölümü şöyledir ia tarihli ve sayılı kanunun tümünü i̇lgilendiren anayasaya aykırılık gerekçeleri ia teklifin getiriliş biçimi bakımından tarihli ve sayılı kanunun anayasaya aykırılık gerekçeleri türkiye cumhuriyeti anayasasının inci maddesinde anayasanın değiştirilmesi türkiye büyük millet meclisi üye tamsayısının en az üçte biri tarafından yazıyla teklif edilebilir anayasanın değiştirilmesi hakkındaki tekliflerin görüşülmesi ve kabulü bu maddedeki kayıtlar dışında kanunların görüşülmesi ve kabulü hakkındaki hükümlere tabidir hükmü yer almaktadır bu hükümden hemen anlaşılabileceği gibi teklif bakımından anayasa değişikliğine yönelik kanunlar ile diğer kanunlar arasında iki önemli fark bulunmaktadır bunlardan birincisi anayasa değişikliğine ilişkin olmayan kanun teklifleri tek bir milletvekili tarafından yapılabilirken anayasa değişikliğine yönelik kanun teklifleri için tbmm üye tamsayısının en az üçte birinin imzasının gerekmesidir i̇kinci fark ise bakanlar kurulunun sıradan kanunlar için tasarı ile değişiklik önermesi mümkün iken anayasa değişikliklerinin yalnız milletvekillerince teklif edilebilmesidir tasarı ve teklif arasındaki görünürdeki temel ayrım sunulan metni imzalayanların kişisel ve kurumsal farklılığı olmakla birlikte gerçekteki temel ayrım imza iradesidir bu iradenin gerekli incelemeyi araştırmayı ve usulü yansıtması gerekir anayasanın inci maddesiyle getirilen teklif kuralı aynı zamanda tasarı yasağını içermektedir bu yasak anayasanın anayasa değişikliklerinin bakan ya da başbakanların değil tamamıyla milletvekillerinin iradesinin ürünü olmasını istemesinden kökenlenmektedir bir metnin teklif niteliğini taşıyabilmesi tasarı ya da bir parti metni olmamasına metnin tümüyle milletvekili iradesine dayanmasına bağlıdır oysa tarih ve sayılı kanunun teklif olarak sunulmadan önce geçirdiği süreç bu anayasa değişikliğinin tümüyle milletvekili iradesine dayalı bir öneri niteliğini taşımadığını başbakanın başkanlığında bir tasarı gibi hazırlandığını daha sonra hazırlanan metne sadece adalet ve kalkınma partisi tbmm grubundaki milletvekillerinin imzalarının alınması yoluyla bir teklif görünümü kazandırılarak anayasaya uygunluğun sağlanmaya çalışıldığını göstermektedir ancak bu durum anayasa değişikliği teklifinin teklif görünümü verilmiş bir kanun tasarısı olduğu gerçeğini değiştirmeye yetmemektedir kaldı ki bizzat başbakan bile bu anayasa değişikliği teklifinden çoğu kez tasarı olarak söz etmek suretiyle durumu açıkça ifade etmiş durum kamuoyunca da böyle algılanmıştıresas sayısı karar sayısı dahası oylama sürecinde adalet ve kalkınma partisinin üç kez grup toplantısı yapması başbakan recep tayyip erdoğanın ya tarih yazarsınız ya tarih bizi siler açıklaması da değişiklik önerisinin bizzat başbakanca sahiplenildiğini ortaya koymaktadır böyle bir durumun anayasanın inci maddesinin birinci fıkrasına aykırı düştüğü açıktır öte yandan anayasa değişikliğinin bir tasarı niteliğini taşımasına rağmen teklif görünümü verilmeye çalışılarak önerilmesi kamunun hukuka güven duygusunu da sarsmıştır bu da hukuk devleti ile bağdaşmaz çünkü anayasa mahkemesinin de belirttiği gibi hukuk devleti bireylerin tüm işlem ve eylemlerinde devlete güven duyabilmesini devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerektirir bkz aymk günlü k vatandaşların devlete karşı güven duyabilmeleri maddi ve manevi varlıklarını korkusuzca geliştirebilmeleri hukuk güvenliğinin sağlandığı bir sistem içinde olanaklıdır bkz aymk günlü k bu durum sayılı kanunun bir tasarı niteliği taşımasına rağmen teklif görünümü verilerek önerilmesinin anayasanın nci maddesinde belirtilen ve hukuk güvenliği temel unsuru olan hukuk devleti ilkesine de aykırı olduğunu ortaya koymaktadır sayılı kanun bir anayasa değişikliği gerçekleştirdiği için bu aykırılık anayasanın nci maddesindeki hukuk devleti ilkesinin anayasanın üncü maddesindeki değiştirilmezlik ilkesine aykırı olarak değiştirildiği anlamına gelmektedir bu da yasakoyucuya yetki tanınmamış bir husustur ve anayasanın nci ve üncü maddelerine aykırıdır bu açıklamalardan hareketle tarihli ve sayılı kanunun daha teklif edilirken anayasaya aykırı düştüğü ve bu aykırılığın sayılı kanunun tüm hükümlerini ilgilendirdiğini göstermektedir anayasanın inci maddesinde anayasa mahkemesine anayasa değişikliklerini şekil açısından denetleme yetkisi verilmiş ve bu şekil denetiminin teklif ve oylama çoğunluğuna ve ivedilikle görüşülemeyeceği şartına uyulup uyulmadığı hususları ile sınırlı olduğu belirtilmiştir yukarıda belirtilen hususlar teklif unsuru ile ilgili olduğundan anayasa mahkemesinin denetim alanı içinde kalacağı kuşkusuzdur bu nedenle anayasa mahkemesinin tarihli ve sayılı kanunu tüm hükümleri bakımından şekil açısından denetleyerek anayasanın inci maddesine aykırı biçimde teklif görünümü verilmeye çalışılmış bir tasarı olarak önerildiği gerekçesiyle iptal etmesi gerekmektedir aynı zamanda yukarıda açıklandığı gibi yapılan bu anayasa değişikliği önerisi bir tasarı niteliği taşıması bakımından yukarıda açıklandığı gibi hukuk güvenliği temel unsurlarından birisi olan ve anayasamızın inci maddesinde açıklanmış bulunan hukuk devleti ilkesini değiştirici niteliği nedeniyle anayasanın nci ve üncü maddesine de aykırı düşmüştür bu da bir başka iptal nedenidir ia anayasa komisyonundaki görüşme biçimi bakımından tarihli ve sayılı kanunun anayasaya aykırılık gerekçeleri tarihli ve sayılı kanunun anayasa komisyonunda görüşülmesi aşamasında da anayasaya aykırı uygulamaların yapıldığı görülmektediresas sayısı karar sayısı adalet ve kalkınma partisi grup başkanvekilleri yozgat milletvekili bekir bozdağ ve samsun milletvekili suat kılıç ile milletvekili türkiye cumhuriyeti anayasasının bazı maddelerinde değişiklik yapılması hakkında kanun teklifini tbmm başkanlığına sunmuşlar ve sayılı bu teklif tbmm başkanlığınca anayasa komisyonuna havale edilmiştir anayasa komisyonu başkanı bu teklifi görüşmek üzere anayasa komisyonunu çarşamba günü da toplantıya davet etmiş ve bunu tbmmndeki siyasi parti grup başkanlıklarına yazı ile bildirmiştir ancak daha sonra söz konusu teklifteki milletvekili imzalarının stok imza olarak adlandırılan milletvekillerinden hangi konuda kullanılacağı belirtilmeden önceden alınan imzalar olduğu bu nedenle de aralarında tbmm başkanı mehmet ali şahinin de imzası bulunduğu ortaya çıkmıştır ancak tbmm başkanlığına verilen kanun teklifindeki imzaların bulunduğu çizelge anayasa komisyonuna gelme aşamasında değiştirilmiş ikinci stok imza teklif metnine eklenerek anayasa komisyonuna sunulmuştur bu gelişmelerden sonra milletvekili sayılı kanun teklifinden imzalarını geri çekmişlerdir bunun üzerine anayasa komisyonu başkanı sayılı teklifi anayasa komisyonunda görüşmeye açmadan resen ve imza sayısının anayasanın inci maddesinde öngörülen yetersayının altına düştüğü gerekçesi ile tbmm başkanlığına geri göndermiş ve sayılı teklifin görüşüleceği tarihli toplantıyı iptal etmiştir bu arada adalet ve kalkınma partisi grup başkanı i̇stanbul milletvekili recep tayyip erdoğan ve milletvekili tarihli ve sayılı türkiye cumhuriyeti anayasasının bazı maddelerinde değişiklik yapılması hakkında kanun teklifini tbmm başkanlığına sunmuşlar ve sayılı bu teklif anayasa komisyonuna havale edilmiş anayasa komisyonu başkanı bu teklifi görüşmek üzere anayasa komisyonunu nisan tarihinde toplantıya davet etmiştir sayılı kanun teklifi anayasa komisyonunda görüşülerek kabul edilmiş tbmmde de kabulünden sonra tarihli ve sayılı kanun olarak resmi gazetede halkoyuna sunulmak üzere yayımlanmıştır bu süreçte göze çarpan anayasaya aykırı uygulamaları şu şekilde özetlemek mümkündür bir anayasa değişikliği teklifi anayasa komisyonunun gündemine alındıktan ve hatta toplantı tarihi belirlendikten ve toplantı daveti yapıldıktan sonra bu teklifteki kimi imzalar geri çekilmiş ve kalan imzalar anayasanın öngördüğü kabul yetersayısının altına düşmüşse bu durumda komisyonun tbmm i̇çtüzüğünün ncı maddesi uyarınca gündemine sahip çıkması ve önergenin akıbeti hakkında karara varması gerekir bkzdr erdal onar anayasasında anayasayı değiştirme sorunu ankara sa dipnot böyle bir durumda anayasa komisyonu başkanının yapılacak işlemi belirlemek için komisyonda müzakere açmak yerine anayasa değişikliği teklifini teklifteki imzaların kimilerinin geriye alınması nedeniyle anayasanın öngördüğü teklif yetersayısının altına düştüğü gerekçesiyle resen tbmm başkanlığına geri göndermesi kabul edilemez ve anayasa komisyonunun gündemine sahip olmasını tbmm i̇çtüzüğünün ncı maddesine aykırı olarak engelleyen bir durumdur belli sayıda imza ile yapılabilecek olan anayasa değişikliği teklifleri kollektif bir iradenin kullanımı sonucunda yapılan ortak irade beyanları niteliğini taşıdıkları için bu tekliflerin geri alınması da ancak aynı toplu irade tarafından yapılabilir yani yukarıdaki koşullar doğrultusunda yapılmış bir anayasa değişikliği teklifinin geri alınmış olması sonucu ancak teklifi yapanların tümünün imzalarını geri çekmeleri halinde doğaresas sayısı karar sayısı nitekim anayasa mahkemesi de günlü siyasi parti i̇htar sayılı kararında bu hususu vurgulamıştır bu nedenle sayılı kanun teklifini imzalayanlardan sadece altmış bir kişinin imzasını geri çekmesi bu teklifin geri alınmış olduğu sonucunun doğması için yeterli değildir bu bakımdan sayılı kanun teklifinin söz konusu kişi imzasını çekse bile anayasanın öngördüğü teklif yetersayısına uyularak tbmm başkanlığına yapılmış ve anayasa komisyonunun gündemine girmiş geçerli bir teklif olma niteliğini koruduğunun kabul edilmesi gerekir bu durumda da anayasa komisyonunun bu geçerliliğini koruyan teklifi tbmm i̇çtüzüğünün inci maddesinin verdiği yetki çerçevesinde yakından ilgili olduğu sayılı teklifle birleştirerek görüşme imkanının doğacağı açıktır ancak anayasa komisyonu başkanının sayılı kanun teklifini teklifteki imza sayısının anayasanın inci maddesinde öngörülen yetersayının altına düştüğü gerekçesiyle resen tbmm başkanlığına iade etmesi hem anayasa komisyonu başkanı için bir yetki aşımı olmuş hem de anayasa komisyonunu gündemine hakim olarak tbmm i̇çtüzüğünün ncı maddesi uyarınca sayılı kanun teklifinin geçerliliğini müzakere ve karara bağlamak ve sayılı kanun teklifi ile tbmm i̇çtüzüğünün inci maddesi uyarınca birleştirerek görüşmek imkanından mahrum bırakmıştır bunun milletvekillerinin anayasanın nci maddesinde tbmmne verdiği kanun koymak yetkisini anayasanın inci maddesinin birinci fıkrası gereğince tbmmnin yaptığı tbmm i̇çtüzüğünün ncı ve inci maddeleri doğrultusunda kullanmasını engelleyen bir durum olduğu ve anayasanın nci maddesine aykırı düştüğü ortadadır öte yandan komisyon başkanının görevleri i̇çtüzükte sayılmıştır gündeme alınan bir tasarı ya da teklif hakkında karar verme yetkisi başkanın değil usulüne uygun olarak toplanan komisyonundur başkan komisyona ait yetkiyi kullanmıştır i̇çtüzük değişikliği niteliğindeki bu işlem komisyona ait karar yetkisinin hukuka aykırı olarak komisyon başkanı tarafından kullanılması nedeniyle anayasanın nci maddesindeki hukuk devleti ilkesine aykırıdır söz konusu sayılı kanun bir anayasa değişikliği yaptığı için bu aykırılık sayılı kanunun anayasanın nci maddesinde belirtilen hukuk devleti niteliğini değiştirdiği anlamına gelmektedir ki bu da anayasanın üncü maddesindeki değişmezlik ilkesine aykırıdır yukarıda da belirtildiği gibi anayasamız inci maddesinde anayasa mahkemesine anayasa değişikliği yapan kanunları şekil açısından denetleme yetkisini vermiş şekil denetimini de teklif ve oylama çoğunluğu ve ivedilikle görüşülemeyeceği şartına uyulup uyulmadığı hususları ile sınırlandırılmıştır yukarıda belirtilen durum teklif aşaması ile ilgili ve söz konusu kanunun tüm maddelerini ilgilendiren bir şekil aykırılığıdır ve anayasa mahkemesinin denetim alanına gireceği açıktır bu nedenle anayasa mahkemesinin tarihli ve sayılı kanunun tüm maddelerini yukarıda açıklanan gerekçelerle anayasanın nci üncü nci ve inci maddelerine aykırı olduğu için iptal etmesi gerekmektediresas sayısı karar sayısı ia türkiye büyük millet meclisinde oylanma biçimi bakımından tarihli ve sayılı kanunun anayasaya aykırılık gerekçeleri türkiye cumhuriyeti anayasasının inci maddesinde anayasanın değiştirilmesi hakkında kanun tekliflerinin kabulünde gizli oy esası getirilmiştir ancak tarihli ve sayılı kanunun tbmmdeki görüşmelerinde ve nci tur oylamalarında oy gizliliğine uyulmamış olduğu görülmektedir oy gizliliğinin ihlal edildiği oy gizliliğinin sağlanması için önlem alınması gerektiği muhalefet partilerinin milletvekilleri ve grup başkanvekillerince sıklıkla dile getirilmesine bu konuda tartışmalar yapılmış olmasına rağmen tbmm başkanlığınca herhangi bir önlem alınmamıştır ekte sunulan belge ve bilgilerden kimi milletvekillerinin diğerlerinin oy pulunu gördüğü oy zarfını denetlediği oy kabinine birlikte girdiği bu görüntülerin özellikle sayılı kanunun çerçeve inci maddesinin düşmesinden sonra yeni numarası ile çerçeve ncı ve devamı ile çerçeve inci maddelerinde ihlallerin doruk noktasına ulaştığı sonuç olarak oylamalarda gizlilik ilkesinin ihlal edildiği açık olarak görülmektedir böyle bir durum anayasanın inci maddesine açıkça aykırıdır ve bu aykırılık söz konusu kanunun inci tur oylamalarında sözkonusu olsa bile kanunun tümünü geçersiz kılacak niteliktedir çünkü kanunun nci tur oylamaları ve tümü hakkındaki oylama inci tur oylamaların hazırladığı zemin üzerinde yapılmaktadır anayasamızın inci maddesinde anayasa mahkemesinin anayasa değişikliği yapan kanunları ancak şekil açısından denetleyebileceği bildirilmiş ve bu denetim teklif ve oylama çoğunluğuna ve ivedilikle görüşülemeyeceği şartına uyulup uyulmadığı hususları ile sınırlandırılmıştır bir oylamanın öngörülen çoğunlukta yapılıp yapılmadığı ancak geçerli oylar bakımından belirlenebilecek bir husustur bu nedenle oylama çoğunluğuna uyulup uyulmadığının anlaşılabilmesi için önce kullanılan oyların ne kadarının geçerli olduğu ortaya konulmalıdır oy gizliliğinin ihlal edilmiş olması ise oyun geçerliliğini ortadan kaldıran bir durumdur bu nedenle anayasanın inci maddesinin anayasa mahkemesine verdiği oylama çoğunluğuna uyulup uyulmadığını denetleme yetkisinin evleviyetle oylamanın geçerli olup olmadığı hususunu da içerdiği kabul edilmelidir duruma bu açıdan bakılınca olayda anayasa mahkemesinin oylamanın geçerliliğini de denetlemesi ve oy gizliliğinin anayasanın inci maddesine aykırı olarak bozulduğu gerekçesiyle tarihli ve sayılı kanunun tümünü iptal etmesi gerektiği görülmektedir ia i̇vedilikle görüşülmeme şartı bakımından tarihli ve sayılı kanunun anayasaya aykırılık gerekçeleri tarihli türkiye cumhuriyeti anayasasının inci maddesinin tarih ve sayılı kanunla değiştirilmeden önceki şeklinde anayasanın değiştirilmesi hakkındaki teklifler ivedilikle görüşülemez denirken maddede anılan kanunla yapılan değişiklikten sonra buesas sayısı karar sayısı ifade anayasanın değiştirilmesi hakkındaki teklifler genel kurulda iki defa görüşülür şekline dönüştürülmüştür bu nedenle anayasanın inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan ivedilikle görüşülemeyeceği şartına uyulup uyulmadığı ibaresinin anayasa değişikliği teklifinin tbmm genel kurulunda iki kere görüşülüp görüşülmediği olarak anlaşılması gerekmektedir bkz erdal onar anayasasında anayasayı değiştirme sorunu ankara ergun özbudun türk anayasa hukuku gözden geçirilmiş baskı ankara erdoğan teziç anayasa hukuku bası i̇stanbul tarihli ve sayılı kanunun ise tbmm genel kurulunda anayasanın öngördüğü biçimde iki defa görüşülmediği görülmektedir çünkü anayasanın inci maddesinde anayasanın değiştirilmesi hakkındaki tekliflerin görüşülmesi ve kabulü bu maddedeki kayıtlar dışında kanunların görüşülmesi ve kabulü hakkındaki hükümlere tabi kılınmıştır kanunların tbmm genel kurulunda nasıl görüşüleceği tbmm i̇çtüzüğünün inci maddesinde belirtilmiştir tarihli ve sayılı kanunun tbmm genel kurulundaki birinci görüşmesinde i̇çtüzüğün inci maddesi hükmü doğrultusunda uygulama yapıldığı görülmektedir ancak ikinci görüşmede i̇çtüzüğün inci maddesinde kanunlar için öngördüğü usulün dışına çıkılmış ve sadece maddeler üzerinde verilmiş değişiklik önergeleri görüşülmüş siyasi parti gruplarına maddeler üzerinde söz verilmemiştir böyle bir yöntemle yapılan ikinci görüşmenin anayasanın inci maddesinde belirtilen anlamda bir ikinci görüşme sayılamayacağı ortadadır çünkü anayasanın inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca iki defa yapılacak görüşmenin her ikisinin de kanunların görüşülmesinde uygulanan ve tbmm i̇çtüzüğünün inci maddesinde belirtilen usul doğrultusunda gerçekleştirilmesi bu bağlamda ikinci görüşmede de tüm maddeler üzerinde siyasi parti gruplarına söz verilmesi gerekmektedir bu şekilde yapılmayan bir ikinci görüşmenin anayasanın inci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarına aykırı düşeceği ve bu aykırılığın tarihli ve sayılı kanunun tüm maddelerini ilgilendireceği açıktır ancak burada tarihli ve sayılı kanunun yasalaşma sürecinde tbmmde yapılan ikinci görüşmede uygulanan yöntemin tbmm i̇çtüzüğünün üncü maddesinin üçüncü fıkrasına dayandırıldığının belirtilmesi gerekir ne var ki ikinci görüşmenin i̇çtüzüğün üncü maddesinin üçüncü fıkrasına uygun bir yöntemle yapılmış olması bu görüşmenin anayasaya da uygun bir nitelik kazanmasını sağlamamaktadır çünkü tbmm i̇çtüzüğünün üncü maddesinin üçüncü fıkrasında getirilen görüşme yöntemi anayasanın inci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarına aykırıdır bu nedenle anayasa mahkemesinin anayasanın inci maddesinin kendisine verdiği şekil açısından denetim yetkisi kapsamında ikinci görüşmesi anayasanın inci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarına uygun olarak yapılmadığı için anayasanın inci maddesine yukarıdaki gerekçelerle aykırı düşen tarihli ve sayılı kanunun tüm maddelerini denetlemesi ve iptal etmesi gerekmektedir ia amacı bakımından tarihli ve sayılı kanunun anayasaya aykırılık gerekçeleri tarihli türkiye cumhuriyeti anayasası yürürlüğe girdiği günden bu yana çeşitli açılardan eleştirilerin hedefi olmuş kimi hükümlerinde bu eleştiriler doğrultusunda önemli değişiklikler yapılmıştıresas sayısı karar sayısı bugün toplumumuz yeni bir anayasa değişikliği ile karşı karşıyadır tarihli ve sayılı kanunla gerçekleştirilen bu anayasa değişikliğinin özellikle bu değişiklik paketini hazırlayan ve yasalaşmasını sağlayan iktidar partisi ve ona yakın çevrelerce toplumun beklentileri doğrultusunda yapılan bir reform olarak nitelendirildiği görülmektedir ancak dikkatli bir inceleme bu değişikliğin asla toplumun beklentileri doğrultusunda gerçekleştirilmiş bir reform olmadığını ortaya koymaktadır çünkü bu anayasa değişikliği adalet ve kalkınma partisi tarafından sivil toplum örgütlerinin ilgili meslek kuruluşlarının üniversitelerin konuyla ilgili bilim insanlarının ve siyasi partilerin katkısı alınmadan görüş ve önerileri de gözardı edilerek ve bir uzlaşma arayışına girilmeksizin hazırlanmıştır hatta bu süreçte anayasal kurumların da görüşü alınmamıştır bu durum ab komisyonunca hazırlanan i̇stişari ziyaret raporunda da yasa yapma sürecinde hakimler ve savcılar yüksek kurulunun görüşlerinin alınabilmesine imkan tanıyacak resmi görüşme mekanizmasının bulunmadığını öğrenmekten şaşırdık yüksek kurul ile parlamento üyeleri arasında adaletin yönetimi ile ilgili yasal reformların tartışılacağı resmi toplantılar yapılmasını teklif ediyoruz ifadeleriyle belirtilmiştir bu görünüm bu değişikliğin bir dayatmaya bir parti metnine dönüşmesine neden olmuş toplumdan ve siyasi partilerden dayatılan metne sadece destek istenmiştir halbuki anayasa değişikliklerinde temel unsurlar katılım müzakere ve uzlaşmadır anayasamızın inci maddesinde anayasa değişikliklerinin teklif ve kabul aşamalarında nitelikli çoğunluk aranmasının amacı da aslında bu hususların yaşama geçirilmesidir bu anayasa değişikliğinde toplumun üzerinde anlaştığı çözümlerin aksi yönde çözümlere yer verilmesi de belirtilmesi gereken bir husustur söz konusu anayasa değişikliğinin çağdaş demokratik toplumun gereklerine avrupa birliği çerçevesinde ortaya konulmuş önerilere değerlendirme ve ilkelere uygun bir nitelik taşımadığı da görülmektedir toplumumuzda ve avrupa birliğinde yargı alanında devletin yapılanması bakımından üzerinde anlaşılarak ve vurgulanarak yıllardır yapılması beklenenler yargının tam anlamıyla tarafsızlığının ve bağımsızlığının sağlanması bir bağlamda cumhurbaşkanına anayasa mahkemesinin ve hakimler ve savcılar yüksek kurulunun üye seçiminde rol tanınmaması adalet bakanı ve müsteşarına hakimler ve savcılar yüksek kurulunda yer verilmemesi yargıç ve savcıları denetleyecek müfettişlerin hakimler ve savcılar yüksek kuruluna bağlanması denetimde adalet bakanına ve adalet müfettişlerine rol verilmemesi hakimler ve savcılar yüksek kurulu sekreteryasının kurula bağlanması hakim adaylarının seçiminde adalet bakanına rol tanınmaması hakimlerin idari yönden adalet bakanlığına bağlılıklarının kaldırılması anayasa mahkemesinin yasama ve yürütmeden bağımsız ve daha hızlı çalışmasını sağlayacak bir oluşuma kavuşturulması olarak sıralanabilir bu istemlerin yalnız toplumumuzdan gelmediğini özellikle avrupa birliği bünyesinde de aynı doğrultularda genel veya türkiyeye yönelik önerilerin yapıldığını belirtmekte yarar vardır örneğin yargı bağımsızlığı konusunda avrupa standartını oluşturacak temel ilkeleri belirleyen avrupa konseyi bakanlar komitesinin kararında hakimlerin seçimi ve kariyerleri konusunda karar veren merci hükümet ve idareden bağımsız olmalıdır bu merciin bağımsızlığını teminat altına almak için getirilecek kurallarla merciin üyeleri yargı tarafındanesas sayısı karar sayısı seçilmeli ve bu merci kendi usul kurallarını kendisi vazetmelidir ilkesi ortaya konulmuştur bkz fazıl sağlam akpnin anayasa değişikliğine bakıdan naklen cumhuriyet gazetesi nisan avrupa konseyi bakanlar komitesinin ekim tarihli inci toplantısında kabul edilmiş olan bu kararda yargı ile ilgili olarak benimsenen bu temel ilkenin dışındaki değişik ülkelerde görülen ve bir kısmı gelenekten kaynaklanan farklı atama usullerinin ancak uygulamada bağımsızlığı sağlayan hukuki ya da fiili güvencelerin varlığı halinde geçerli sayılabileceği ifade edilmiştir hemen belirtelim ki avrupa yargıçları danışma konseyi ccjenin avrupa konseyi bakanlar komitesine sunduğu nolu görüşte de hakimlerin seçimleri ve kariyerleri hakkında karar verecek kurulun yalnız yargıçlardan oluşması ve bu yargıçların kendi emsallerince seçilmesi birinci tercih olarak sunulmuştur ccjenin kurulun yalnız yargıç üyelerden oluşmadığı durumlarda ise yargıç olmayan üyelerin yürütme tarafından seçilmemesini önerdiği görülmektedir bkz fazıl sağlam akpnin anayasa değişikliğine bakış cumhuriyet gazetesi nisan ayrıca bkz avrupa yargıçları i̇stişare konseyi ccjenin toplum hizmetine adanmış yargı yüksek kurulları hakkında avrupa konseyi bakanlar komitesinin dikkatine sunduğu nolu görüş iiia madde ve iiic nci madde ab komisyonu uzmanları tarafından türk yargı düzeniyle ilgili olarak hazırlanan i̇stişari ziyaret raporlarında da benzer yaklaşımların öne çıktığı görülmektedir örneğin eylül ekim tarihli i̇stişari ziyaret raporunda öncelikli öneri cumhurbaşkanının avrupa konseyinin hakimlerin bağımsızlığına i̇lişkin tavsiyelerinin ilkesi uyarınca hakimler ve savcılar yüksek kurulu üyeliklerine atama yetkisinin kaldırılması ve söz konusu yetkinin hakim ve savcıların bizzat kendilerine verilmesidir aynı raporda öneriler arasında yukarıda belirtilen avrupa konseyi tavsiyelerinin ilkesine göre türkiye cumhuriyeti anayasasının uncu maddesinin hakimler ve savcılar yüksek kurulundan adalet bakanı ve adalet bakanlığı müsteşarının çıkarılacak şekilde yeniden düzenlenmesi hakim adaylarının seçilmesi usulünde adalet bakanının yetkisinin kaldırılması türkiye cumhuriyeti anayasasının üncü maddesinin yeniden düzenlenerek adalet müfettişlerinin hakimler ve savcılar yüksek kurulunun denetimi altında çalışacak şekilde yeniden atanması yargı mensupları hakkında inceleme ve soruşturma iznini vermek veya talep etmek yetkisinin yüksek kurula bırakılması da tavsiye edilmiştir bkz i̇stişari ziyaret raporu eylül ekim ix sonuçların ve tavsiyelerin özeti bu rapor dilekçenin ekinde ek olarak sunulmuştur avrupa birliği komisyonu tarafından hazırlattırılan temmuz tarihli i̇stişari ziyaret raporunda da türkiye cumhuriyeti anayasasının uncu maddesinin adalet bakanı ve müsteşarının hakimler ve savcılar yüksek kurulundan çıkarılmasını sağlayacak şekilde yeniden düzenlenmesi ve cumhurbaşkanının hakimler ve savcılar yüksek kuruluna üye seçme yetkisinin kaldırılması kurula kendisine ait sekreterya bağlanması hakim adaylarının seçiminde adalet bakanına değil kurula yetki tanınması adalet müfettişlerinin kurula bağlanması gibi önerilerin yinelendiği ve bunlara uyulmadığı hususunun vurgulandığı görülmektedir bkz i̇stişari ziyaret raporu temmuz avrupa birliği tarafından hazırlattırılan haziran tarihli i̇stişari ziyaret raporunda da aynı hususlar üzerinde durulmaktadır bkz i̇stişari ziyaret raporu haziran haziran tavsiyelerin özeti madde esas sayısı karar sayısı aynı yaklaşım daha genel ifadelerle avrupa birliğinin türkiye ile ilgili i̇lerleme raporlarında da kendisini göstermektedir örneğin yılı i̇lerleme raporunda bölüm de yargı sistemi alt başlığı altında adalet bakanı ve müsteşarı da kurulun oy hakkında sahip yedi üyeliğinden ikisini oluşturmaktadır bu yapı yürütmenin türkiyedeki hakimlerin mesleki ilerlemelerine yönelik alınacak kararları etkileme potansiyeli yaratır değerlendirmesi yapılmıştır bkz fazıl sağlam akpnin anayasa değişikliğine bakış cumhuriyet gazetesi nisan bu açıklamalar tarihli ve sayılı kanunun genel gerekçesinde ve madde gerekçelerinde her ne kadar avrupa birliği gereklerine uyum amacı öne sürülse de getirilen düzenlemelerin böyle bir uyumu sağlamayı hedeflemediğini kanıtlamaktadır çünkü yapılan bu yeni düzenlemede de adalet bakanına ve müsteşarına hakimler ve savcılar yüksek kurulunda yer verilmiştir adalet bakanı kurulun başkanıdır kurul üyeliklerinin seçiminde cumhurbaşkanının hakim veya savcı kökenli olmayan kimseler arasından da kurula üye seçmesine olanak tanınmıştır savcı ve yargıçlar hakkındaki inceleme ve soruşturmaları kurula bağlı müfettişlerin yapacağı esası kabul edilmekle birlikte getirilen geçici maddelerle ilgili kanunlarda gerekli düzenlemeler yapılıp kurul müfettişleri atanıncaya kadar adalet müfettişlerinin aynı zamanda kurul müfettişi olarak görev yapacakları hükme bağlanmış ve ne zamana kadar tamamlanması gerektiği bildirilmemiş olan ilgili kanunlardaki düzenlemeler yapılmadığı sürece eski düzenin sürdürülmesi sağlanmıştır kısaca tarihli ve sayılı kanunla hakim ve savcıların kariyerleri ve mesleki ilerlemeleri konusunda karar yetkisine sahip olan hakimler ve savcılar yüksek kurulunun yürütmeye bağımlı karakteri değiştirilmemiş aksine bu kurul yürütmenin etki ve baskılarına daha açık bir hale getirilmiştir tarihli ve sayılı kanunun anayasa mahkemesini yeniden yapılandıran hükümleri de hakimler ve savcılar yüksek kurulunu yapılandıran hükümlerden farklı nitelikte değildir çünkü bu hükümler de bir yandan anayasa mahkemesinin yetkilerinin kullanılmasını güçleştirirken örneğin parti kapatma ve anayasa değişikliklerini iptal kararı verme yetkisini karar yetersayısını yükseltmek yoluyla nerede ise kullanılamaz hale getirirken diğer yandan da üyelerinin seçiminde eskiden cumhurbaşkanına verilen yetkileri yargı bağımsızlığı konusundaki tüm avrupa birliği tavsiye ve kararlarını gözardı ederek korumuş hatta artırmış ayrıca tbmmye de anayasa mahkemesine üç üye seçmek yetkisi tanıyarak mahkemeyi yasamaya da bağımlı hale getirmiştir tbmmdeki çoğunluk ile cumhurbaşkanının aynı siyasal parti kökenli olduğu durumlarda bu bağımlılığın iktidar partisine bağımlılığa dönüşeceği ortadadır halbuki yargının bağımsızlığı ve tarafsızlığı bir hukuk devletinin olmazsa olmaz koşuludur çağdaş çok partili parlamenter rejimlerde iktidar partisi kanalıyla yasama yürütme arasında yaratılan fiili bütünleşmenin yasama yürütme arasındaki denetim araçlarını işlemez hale getirmesi nedeniyle ortaya çıkacak denetim boşluğu karşısında siyasi iktidarın hukuki sınırları içinde kalmasını sağlayacak tek güç yargıdır yargının yargı organlarının üyelerinin seçiminde yasama veya yürütmeye tanınan yetkiler nedeniyle tarafsızlığını ve bağımsızlığını yitirip yandaş yargıya dönüşmesi yasama yürütme arasındaki fiili bütünleşmeye yargının da katılması sonucunu doğuracaktır böylesi bir bütünleşmenin ise demokrasinin bir totaliter rejime dönüşmesi tehlikesine yol açacağı kuşkusuzduresas sayısı karar sayısı anayasa değişikliği kapsamında ortaya konulan bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde ortaya çıkan tablonun demokratik hukuk devleti anlayışı cumhuriyetimizin temel değerleri ve avrupa ortak demokratik standartları açısından kabul edilebilir bir yanı yoktur çünkü değindiğimiz düzenlemelere göre yargı yürütme ve yasamanın güdümüne girecek ve yandaşlaşacak anayasanın inci maddesinin dördüncü fıkrası hükümlerine aykırı fiillerin işlendiği bir odak haline gelen partilerin bile kapatılması ve anayasaya aykırı anayasa değişikliklerinin iptali hemen hemen imkânsızlaşacaktır bu tablo karşısında akla gelecek ilk soru böyle sonuçlar yaratacak bir anayasa değişikliğinin hangi amaçla yapıldığıdır bu soruya söz konusu anayasa değişikliğinde yer alan bu düzenlemelerin kamu yararı amacıyla yapıldığı yanıtını vermek olanaksızdır çünkü bu düzenlemelerde avrupa birliğinin ilgili kurum ve kuruluşların bilim insanlarının ve siyasi partilerin üzerinde anlaşmış olduğu hemen hemen hiçbir çözüm yer almadığı gibi toplumumuzda oluşmuş hiçbir ortak beklenti de karşılanmamıştır hatta bunlara aykırı yönlere yönelinmiştir bu durum söz konusu anayasa değişikliğinin kamu yararına değil birtakım öznel amaçlara yönelik olarak gerçekleştirildiğini ortaya koymaktadır bu öznel amacın ne olduğu sorusunun yanıtı ise kuşkusuz bugünün koşullarında yasama yürütme ve yargı daha açık ifade etmek gerekirse adalet ve kalkınma partisi iktidarı ile yargı arasındaki ilişkide saklıdır adalet ve kalkınma partisinin ve adalet ve kalkınma partisi iktidarının yargı ile hakimler ve savcılar yüksek kurulu ve anayasa mahkemesi ile sorunu vardır çünkü adalet ve kalkınma partisinin kapatılması için dava açan yargıtay cumhuriyet başsavcısıdır bu davada adalet ve kalkınma partisinin demokratik ve laik cumhuriyet karşıtı fillerin işlendiği bir odak olduğunu karara bağlayan ve adalet ve kalkınma partisi çoğunluğunun tbmmde çıkardığı birtakım anayasaya aykırı yasaları iptal eden de anayasa mahkemesidir i̇dari ve adli yargı organlarının kararları artık adalet ve kalkınma partisi iktidarının öznel beklentilerini karşılamaktan uzaklaşmış adalet ve kalkınma partisi ve bu partinin milletvekili bakan ve yandaşlarından oluşan blok ile yargı arasında bir gerginlik ve çekişme başlamıştır örneğin erzincan cumhuriyet başsavcısı cihaner olayında erzurum cumhuriyet savcılarının özel yetkilerini hukuka açıkça aykırı işlemleri nedeniyle kaldıran hakimler ve savcılar yüksek kurulu kararı adalet ve kalkınma partili çevrelerce saldırı denebilecek şekilde eleştirilmiştir adalet bakanı ve müsteşarının hakimler ve savcılar yüksek kurulu çalışmalarına katılmamak suretiyle kurul çalışmalarını kilitlemeleri ve bunu bir alışkanlık haline getirmeleri nedeniyle hakimler ve savcılar yüksek kurulunun müsteşar hakkında suç duyurusunda bulunması da aynı çevrelerde benzer tepkilere yol açmıştır bu durum yetki aşımı olarak tanımlanmıştır başbakan hakim ve savcılar yüksek kurulunun siyasallaşmakla suçlamış ve bu kadar siyasete meraklılarsa seçim yaklaşıyor mesleklerini bırakıp herhangi bir partiden üye olsunlar sözleri ile duygularını ifade etmiştir adalet ve kalkınma partili hükümet üyeleri hakkında ortaya atılan yolsuzluk iddiaları bunlar hakkında muhalefetin soruşturma açılmasına ilişkin taleplerinin reddedilmesi suretiyleesas sayısı karar sayısı rafa kaldırılmakta ancak bu yüce divanda yargılanma tehlikesini bertaraf etmeye yetmemektedir bütün bunlara ek olarak milli iradeyi tbmmdeki parti çoğunluğunun iradesinden ibaret sanmak yanılgısına kapılan adalet ve kalkınma partisi artık hukuka sığmayan icraatına dur diyen yargıyı kendisi için bir engel olarak da görmeye ve yandaş bir yargı yaratma özlemi çekmeye başlamıştır oysa yargı kamusal bir faaliyet olup hiç kimsenin değil herkesindir bkz kunter yenisey ceza muhakemesi hukuku baskı beta i̇stanbul ulusun egemenliğine dayanan hukuki bir faaliyettir bütün bu durumlar adalet ve kalkınma partisinin yargıya bakış açısının ve yargıdan beklentilerinin ortaya konulmasına yardımcı olduğu gibi tümü adalet ve kalkınma partili olan milletvekillerince önerilen anayasa değişikliğinin asıl amacının belirlenmesini de sağlamaktadır bu amaç adalet ve kalkınma partisinin yasama ve yürütmedeki iktidarına bağımlı ve aynı 