esas sayısı karar sayısı i̇ptal i̇stemi̇ni̇n gerekçesi̇ dava dilekçesinin gerekçe bölümü özetle şöyledir konunun analizi sayılı kanun hükmünde kararname khknin maddesi daha önce hakkında iptal davası açtığımız sayılı khkyi yürürlükten kaldırmıştır sayılı khknin davanın sonuçlanması evresinde yürürlükten kaldırılmış olması anayasa mahkemesinin hukukun üstünlüğünü sağlama konusundaki işlevini zayıflatan ve hattâ engelleyen bir tutumdur sayılı khknin sayılı khkden biçimsel yönden kimi farklılıkları var ise de temelde anayasaya aykırılık yönünden aynı hukuksal özellikleri taşımaktadır sayılı khk ile ilgili açmış olduğumuz davada ileri sürdüğümüz iptal gerekçeleri aynen bu davada da geçerli bulunmaktadır gerekçeleri aynen yineliyoruz ancak bütün bunlara karşın bazı önemli gördüğümüz konulara değinmek istiyoruz sayılı khknin ilk paragrafında bu khknin anayasanın maddesine göre çıkarıldığı belirtilmektedir anayasanın maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları konumuzu doğrudan ilgilendirmektedir maddenin ikinci ve üçüncü fıkrasında olağanüstü hallerin her türü için ayrı ayrı geçerli olmak üzere temel hak ve hürriyetlerin nasıl sınırlanacağı veya nasıl durdurulacağı halin gerektirdiği tedbirlerin nasıl ve ne suretle alınacağı kamu görevlilerine ne gibi yetkiler verileceği görevlilerin durumlarında ne gibi değişiklikler yapılacağı ve olağanüstü yönetim biçimleri olağanüstü hal kanununda düzenlenir olağanüstü hal süresince cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan bakanlar kurulu olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda khkler çıkarabilir denilmektedir görülüyor ki maddenin ikinci fıkrasında yasayla düzenlenecek konular üçüncü fıkrasında ise yasayla düzenlenmesi gerekenler dışında kalan ve olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda khk ile düzenlenecek konular belirtilmektedir temel hak ve hürriyetlerin nasıl sınırlanacağı veya durdurulacağı durumun gerekli kıldığı önlemlerin nasıl ve ne biçimde alınacağı kamu hizmeti görevlilerine ne gibi yetkiler verileceği görevlilerin durumlarında ne gibi değişiklikler yapılacağı olağanüstü yönetim usulleri olağanüstü hal yasasında düzenlenecektir cumhurbaşkanının başkanlığında toplanan bakanlar kurulunca çıkarılacak khk ise herhangi bir yörede meydana gelen olağanüstü halin gerekli kıldığı ve fiili durumlara bir başka deyişle somut durumlara ilişkin konularda alınacak önlemleri belirleyecektir anayasanın maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrasının aynı madde içinde düzenlendiği dikkate alınırsa khknin ancak olağanüstü halle ilgili somut durumlara göre alınacak önlemleri içermesi gerektiği kendiliğinden ortaya çıkmaktadır anayasanın maddesinin üçüncü fıkrasındaki olağanüstü hal süresince cumhurbaşkanının başkanlığında toplanan bakanlar kurulunca olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda çıkarılacak khkye başka işlevler tanımak olanaksızdıresas sayısı karar sayısı tersine bir anlayış anayasanın maddesinin ikinci fıkrasında belirlenen yasayla düzenlenecek konuların tek tek gösterilmesini tümüyle anlamsız kılacaktır ayrıca anayasanın maddesinin hiçbir kimse veya organ kaynağını anayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz denilen hükmüne ve anayasanın maddesinde belirlenen yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesine tümüyle aykırı olacaktır üzerinde duracağımız bir başka nokta da olağanüstü hal kurallarının uygulanacağı coğrafi alan veya bölge ile ilgilidir anayasanın maddesinden açıkça anlaşılacağı üzere olağanüstü hal bölgesi anayasa ile kurulan hür demokrasi düzenini veya temel hak ve hürriyetleri ortadan kaldırmaya yönelik yaygın şiddet hareketlerine ait ciddi belirtilerin ortaya çıktığı veya şiddet olayları sebebiyle kamu düzeninin ciddi şekilde bozulduğu bölgelerdir şu durumda yaygın şiddet hareketlerinin ortaya çıkmadığı bir bölgede olağanüstü hal rejimi uygulamasının ne gerekçesi ne hukuksal dayanağı vardır anayasanın maddesi ayrıca yurdun bir veya birden fazla bölgesinde veya bütününde demek suretiyle olağanüstü hal rejiminin coğrafi sırırlarını da çizmektedir anayasanın maddesinin üçüncü fıkrasında olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda denilerek alınacak önlemlerin bu bakıma olağanüstü hal bölgesi ile sınırlanacağı belirlenmektedir olağanüstü hal rejiminin olağanüstü hal ilân edilmeyen bölgelere uygulanması böyle bir durumun bahane edilerek ülkenin tümünü olağanüstü hal rejimi ile yönetme olanağının kapısını açar ki bu durum anayasaya aykırılıktan öte doğrudan doğruya anayasayı ihlâl niteliği kazanır böyle bir yetkinin anayasal dayanağı yoktur nedenle böyle bir durum hiçbir kimse veya organ kaynağın anayasadan almayan bir devlet yetkisini kullanamaz denilen anayasanın maddesine de aykırıdır anayasanın genel esaslar bölümünün devletin temel amaç ve görevleri başlığını taşıyan maddesinde devlete cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak görevi verilmiştir oysa yukarıda sunulan anlayış demokrasiyi korumak değil her fırsattan yararlanarak demokrasiden uzaklaşmayı âdeta amaçlamıştır bu nedenle böyle bir durum anayasanın maddesine de aykırıdır khkde mücavir alan dan söz edilmektedir anayasa olağanüstü hallerle ilgili olarak herhangi bir biçimde olağanüstü hal rejimi uygulaması yapılacak bir mücavir alan öngörmemiştir mücavir alan kuşkusuz şiddet hareketlerinin ortaya çıkmadığı bir alandır öyle olsaydı bu alanda da şiddet hareketleri nedeniyle olağanüstü hâl ilân edilirdi önlem düşüncesi ile de olsa şiddet hareketlerinin ortaya çıkmadığı bir bölgede olağanüstü hal rejiminin uygulanması söz konusu olamaz böyle bir içerik taşıyan khk ile ülkenin tümünde olağanüstü hal sözkonusu olmadığı durumlarda tüm ülkeyi olağanüstü hal rejimi ile yönetmek olanağı bulunacaktır ki bu durum anayasanın maddesinde belirtilen yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesinin anlam ve etkisini yok edecektir sayılı khk anayasanın maddesinin ikinci fıkrasında belirlenen ve olağanüstü hal yasasıyla düzenlenmesi emredilen konuları kapsamaktadır ayrıca türk ceza yasası medeni yasa borçlar yasası ve diğer bazı yasaların düzenleme alanlarına ilişkin hükümler oluşturmaktadır khknin birçok hükümlerinin olağanüstü hal bölgesi dışında da uygulanması öngörülmektediresas sayısı karar sayısı olağanüstü hal yönetimleri olağan yönetimlerden farklı kurallara dayanmaktadır ancak olağanüstü hal yönetimleri de hukukun üstünlüğüne bağlı hukuk devleti anlayışının egemen olduğu yönetimlerdir khk hukukun üstünlüğü ilkesine aykırı kurallar da taşımaktadır sayılı khk anayasanın maddesinin üçüncü fıkrasında belirlenen ve anayasanın maddesi uyarınca hakkında iptal davası açılamayacak khk niteliğinde değildir bütün bu durumlar karşısında anayasa mahkemesi anayasanın maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen khk niteliğini taşımayan sayılı khknin anayasaya aykırılığını incelemeye yetkili ve hatta zorunlu olarak görevli bulunmaktadır nitekim yüce mahkeme bu gerekçelerle sayılı khk ile aynı nitelikleri taşıyan ve sayılı khkleri incelemeye almış ve bu konuda iptal kararı dahi vermiştir sayılı khknin maddelerinin anayasaya aykırılık gerekçeleri khknin maddesinin anayasaya aykırılık gerekçesi anayasanın ve maddelerine aykırılık gerekçesi sayılı khknin maddesinde olağanüstü hal bölge valiliğinin sayılı yasayla il valilerine verilen yetkilerle i̇l i̇daresi yasası ceza muhakemeleri usulü yasası ve diğer yasaların valilere verdiği görev ve yetkilerden bir kısmını kullanacağı belirtilmektedir burada açıkça görülmektedir ki yasalarla verilmesi gereken yetkiler khk ile bölge valisine verilmektedir bu tür yetkilerin ancak yasayla düzenlenmesi zorunludur bu yetkilerin anayasanın maddesinin üçüncü fıkrasında öngörülen khk ile düzenlenmesi yukarıdan beri sunduğumuz durumlar karşısında olanaklı değildir bu nedenle anayasanın maddesine aykırıdır iptali gerekir maddedeki genel güvenlik asayiş ve kamu düzenini korumak ve şiddet olaylarının yaygınlaşmasını önlemek amacıyla aşağıdaki ilâve tedbirler de alınabilir tümcesi belli somut olayları içermekten uzak olup tamamen soyut kavramları kapsamaktadır bu nedenle böyle bir düzenleme ancak yasayla yapılabilecektir maddenin ve fıkralarındaki düzenlemelerde ayni nitelikte hükümler içerdikleri gibi fıkrası da yasalarla yapılacak düzenlemeleri içişleri bakanına bırakmaktadır olağanüstü hal uygulamaları ancak olağanüstü halin meydana geldiği bölgede yapılabilir oysa maddenin bölümünde yayınlarla ilgili önlemlerin olağanüstü hal bölgesi dışında da uygulanacağı öngörülmektedir maddenin bölümü bölge dışına çıkarılanların i̇çişleri bakanlığınca belirlenecek esaslara göre olağanüstü hal bölgesi dışında belli bir yerde ikamete bağlı tutulacaklarını düzenlemektedir bu nedenle madde tümüyle anayasanın ve maddelerine aykırıdır iptali gerekir anayasanın maddesine aykırılık gerekçesiesas sayısı karar sayısı aa sayılı khknin maddesinin bölümünde bölgedeki faaliyetleri yanlış aksettirmek veya gerçek dışı haber ve yorumlar yapmak suretiyle bölgedeki kamu düzeninin ciddi şekilde bozulmasına veya bölge halkının heyecanlanmasına neden olacak veya güvenlik kuvvetlerinin görevlerini gereği gibi yerine getirmelerini engelleyecek şekilde yayımlanan basılmış eserlerin yasaklanması öngörülmektedir halkın heyecanlanması güvenlik kuvvetlerinin görevlerini gereği gibi yerine getirmelerini engellemek kamu düzeninin bozulması gibi kavramlar içeriği kapsamı ve sınırları belli olmayan öznel değerlendirmelere tamamen elverişli kavramlardır bu hükmün olağanüstü hal bölgesi dışında da uygulanacağı düşünülürse bunun hukuk devleti yönünden ağırlığı daha açık bir biçimde ortaya çıkacaktır böyle bir düzenleme hiçbir hukuksal esasa bağlı kalmadan dilediği gibi uygulamaya olanak veren ve böylece tümüyle keyfiliği getiren bir düzenlemedir olağanüstü hal yönetimleri de bir hukuksal kurumdur bu nedenle hukuk devletinde olağanüstü hal yönetiminde bile keyfiliğin söz konusu olmaması gerekir bb khknin anayasa mahkemesinin denetiminden uzak tutulabilmesi için anayasanın maddesinin üçüncü fıkrasına göre çıkarıldığı belirtilmiştir bu durum ve davranış hukuk devleti anlayışına karşı bir hiledir yetkinin kötüye kullanılmasıdır hukuk devleti anlayışı hakkın ve yetkinin kötüye kullanılmasına olanak tanımaz sunuları bu durumlar karşısında hem içerik ve hem de oluşturma yöntemi bakımından khknin yalnız maddesi değil tüm maddeleri anayasanın maddesine aykırıdır bu nedenle khknin tüm hükümleri iptal edilmelidir khknin maddesinin anayasaya aykırılık gerekçesi ju maddede olağanüstü hal bölge valisine tüm sendikal faaliyetleri durdurabilme veya izne bağlama yetkisini verdiği gibi gerekli gördüğü başkaca tedbirleri de alabilir denilmektedir görülüyor ki bu maddede de hangi olaylar karşısında bu önlemlerin alınacağını somut olarak belirtmemektedir böyle genel ve soyut bir düzenlemede gerekli gördüğü başkaca tedbirleri de alabilir biçimindeki yetkilendirme hukuk devletinde olanaksız olduğu gibi khk ile verilebilecek yetkilerden de değildir bu nedenle madde anayasanın maddesindeki ilkelere tümüyle aykırıdır iptali gerekir khknin ve maddelerinin anayasaya aykırılık gerekçesi ve maddeler sıkıyönetim yasası ile olağanüstü hal yasasında düzenlenen veya düzenlenmesi gereken konuları içermektediresas sayısı karar sayısı açıkça yasaların düzenleme alanlarına giren bu konular anayasanın maddesinde belirlenen khknin düzenleme konusu olamazlar bu nedenle bu maddeler anayasanın maddesine aykırıdır iptali gerekir khknin maddesinin anayasaya aykırılık gerekçesi bu madde türk medeni yasası ve borçlar yasasına göre hükmedilmesi gereken manevi tazminat miktarını yeniden düzenlemekte ve olağanüstü hal bölgesi için düzenlenen bu manevi tazminatın olağanüstü hal bölgesi dışında da uygulanması esasım getirmektedir bu madde anayasanın ve maddelerine aykırı olduğu gibi böylece kaynağını anayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanmış olmakta ve tbmmne ait yasama yetkisi bakanlar kuruluna bırakılmaktadır bu nedenle madde anayasanın ve maddelerine aykırıdır iptali gerekir khknin ve maddelerinin anayasaya aykırılık gerekçesi madde ile basın yolu ile işlenen suçlar için ek cezalar getirilmekte ve bu cezaların olağanüstü hal bölgesi dışında da uygulanması öngörülmektedir madde ile de türk ceza yasasındaki kimi suçlar için belirlenen cezaların iki kat arttırılarak hükmolunacağı esası getirilmektedir bu iki madde anayasanın ve maddelerine aykırı olduğu gibi ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur denilen anayasanın maddesine de çok açık bir şekilde aykırıdır bu nedenle iptali gerekir khknin maddesinin anayasaya aykırılık gerekçesi bu maddede bu kanun hükmünde kararname ile içişleri bakanına olağanüstü hal bölge valisine ve olağanüstü hal bölgesi dahilindeki il valilerine tanınan yetkilerin kullanılması ile ilgili her türlü karar ve tasarruflarından dolayı bunlar hakkında cezai mali veya hukuki sorumluluk iddiası ileri sürülemez ve bu maksatla herhangi bir yargı merciine başvurulamaz kişilerin sebepsiz uğradıkları zararlardan dolayı devletten tazminat talep etme hakları saklıdır denilmektedir bu madde yukarıda sunduğumuz nedenlerle anayasanın ve maddelerine aykırı olduğu gibi ve maddelerine de aykırıdır çünkü bu madde yargı denetimini anayasada öngörülmeyen bir biçimde ortadan kaldırmaktadır oysa hukuk devleti demek bütün davranışları hukuka ve anayasaya uyan bütün işlem ve eylemleri yargı denetimine bağlı bulunan devlet demektir bu madde bu yönden hukuk devleti anlayışına ters düşmekte ve anayasanın maddesine aykırılık teşkil etmektedir ayrıca bu hüküm anayasanın maddesine de aykırıdır çünkü maddede hiçbir kişiye aileye zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz denilmektedir oysa maddedeesas sayısı karar sayısı olağanüstü hal bölge valisi ve il valilerine cezai mali ve hukuki sorumluluk yönlerinden ayrıcalık tanınmaktadır bütün bu durumlar nedeniyle madde anayasanın ve maddelerine aykırıdır iptali gerekir khknin maddesinin anayasaya aykırılık gerekçesi bu madde yöntemine göre ve anayasada öngörülen biçimde olağanüstü hal ilân edilmeden mücavir illerde olağanüstü hal yetkisinin kullanılacağı esasını getirmektedir bu durum yöntemince olağanüstü hal ilân edilmeden ilân edilmiş gibi uygulama yapmaya olanak vermektedir bu nedenle bu madde anayasanın ve maddelerine açıkça aykırıdır iptali gerekir