esas sayısı karar sayısı tarihli ve sayılı toplantı ve gösteri yürüyüşleri kanununun tarihli ve sayılı temel hak ve hürriyetlerin geliştirilmesi amacıyla çeşitli kanunlarda değişiklik yapılmasına dair kanunun maddesiyle değişik maddesinin ikinci fıkrasının birinci tümcesinde geçen  ve vatandaşların günlük yaşamını zorlaştırmayacak  i̇bâresinin sözcük grubunun anayasaya aykırılığı nedeniyle iptal gerekçesi daha önce sayılı toplantı ve gösteri yürüyüşleri kanununda yer almayan bu ibâre sayılı kanunun maddesi ile değişik maddesine eklenen ikinci fıkranın birinci tümcesi ile getirilmektedir buna göre sayılı kanunun sayılı kanunun maddesiyle değişik maddesinin birinci fıkrasında maddenin değişiklikten önceki hâlinde olduğu gibi toplantı ve gösteri yürüyüşleri tüm il ve ilçe sınırları içerisinde aşağıdaki hükümlere uyulmak şartıyla her yerde yapılabilir denildikten sonra bu kurala ilkeye ikinci fıkrasının birinci tümcesinde değişiklikten önce maddede mevcut olmayan yeni bir şart getirilmekte ve böylece toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin tüm il ve ilçe sınırları içerisinde yapılabilmesi vatandaşların günlük yaşamını zorlaştırmama kayıt ve şartına bağlanmaktadır başka bir ifade ile iptali istenen ibarenin yer aldığı kuralın lafzî yorumundan hareketle mahallin en büyük mülkî âmiri il ve ilçelerde toplantı ve gösteri yürüyüşü yer ve güzergâhını artık vatandaşların günlük yaşamını zorlaştırmayacak şekilde belirleyecektir halde sayılı kanunun sayılı kanunla değişik maddesinin ikinci fıkrası hükmüne göre aynı maddenin birinci fıkrasında öngörülen toplantı ve gösteri yürüyüşleri ancak vatandaşların günlük yaşamını zorlaştırmayacak şekilde yapıldığı takdirde yasal sayılacak aksi takdirde sayılı kanun hükümlerine göre yasa dışı kabûl edilecektir anayasamızın maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kullanılmasında uygulanacak şekil şart ve usuller kanunda gösterilir hükmü doğrultusunda hazırlanarak yürürlüğe konmuş bulunan sayılı toplantı ve gösteri yürüyüşleri kanununun maddesinde toplantı ve gösteri yürüyüşü şu şekillerde tanımlanmıştır a toplantı belirli konular üzerinde halkı aydınlatmak ve bir kamuoyu yaratmak suretiyle konuyu benimsetmek için gerçek ve tüzelkişiler tarafından bu kanun çerçevesinde düzenlenen açık ve kapalı yer toplantılarını gösteri yürüyüşü belirli konular üzerinde halkı aydınlatmak ve bir kamuoyu yaratmak suretiyle konuyu benimsetmek için gerçek ve tüzelkişiler tarafından bu kanun çerçevesinde düzenlenen yürüyüşleri i̇fade etmektedir diğer yandan mayıs da avrupa ülkesinin bir araya gelmesiyle oluşturulan avrupa konseyi insan hakları ve özgürlüklerinin devletlerce korunmasına ve geliştirilmesine vurgu yaparak insan haklarına saygı yükümlülüğünü üyelik koşulu olarak belirtmiştir avrupa konseyinin bu anlamda ilk adımı kasım de romada imzalanan ve eylül te yürürlüğe giren i̇nsan hakları ve özgürlüklerinin korunmasına i̇lişkin avrupa sözleşmesi avrupa i̇nsan hakları sözleşmesi ai̇hsdiresas sayısı karar sayısı yüksek mâlûmları olduğu veçhile mezkûr sözleşme insan haklarının korunmasını ve geliştirilmesini amaç edinmiştir ai̇hs hazırlık aşamasında avrupadaki demokratik rejimlerin devam ettirilmesi açısından gerekli olan asgarî hak ve özgürlükleri güvenceye alarak işe başlamış zamanla insan hakları listesini genişletmiştir ai̇hs hukuk tekniği açısından uluslararası bir anlaşmadır ve sözleşmeye taraf olan devletler bakımından bağlayıcı sonuç doğurur ai̇hs uluslararası alanda insan hak ve özgürlüklerinin korunmasının en önemli hukuksal aracıdır anayasanın milletlerarası andlaşmaları uygun bulma kenar başlıklı maddesinin beşinci fıkrasının birinci tümcesinde usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir kuralına yer verildikten sonra aynı fıkrasının üçüncü tümcesinde usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır denilmektedir avrupa i̇nsan hakları sözleşmesi ai̇hs de anayasamızda yer alan bu hüküm gereğince temel kanunlarımız arasında kendiliğinden etkili olacaktır avrupa i̇nsan hakları sözleşmesinden kaynaklanan yetki gereğince avrupa i̇nsan hakları mahkemesinin vermiş olduğu kararların da resen göz önünde bulundurulması gerekmektedir avrupa i̇nsan hakları mahkemesinin içtihatlarından da anlaşılacağı üzere demokratik bir toplumda düşünceyi açıklama ve yayma hakkı ifade hürriyeti ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kullanımı denli önem arz etmektedir ki bu hakkı kullanan kişi toplum tarafından suç oluşturan veya ilgili kişinin davranışı kınanacak bir fiil oluşturmadığı sürece bu haklar özgürlükler herhangi bir kısıtlamaya tâbî tutulamayacaktır çetinkaya türkiye davası başvuru no ai̇hm devletin sadece toplantı yapma hakkını korumakla kalmayıp bu hakkı dolaylı yoldan usûlsüz bir şekilde sınırlandırmaktan da kaçınmaları gerektiğini işaret etmektedir zirâ avrupa i̇nsan hakları sözleşmesinin i̇fade özgürlüğü kenar başlıklı maddesi herkes ifade özgürlüğü hakkına sahiptir bu hak kamu makamlarının müdahalesi olmaksızın ve ülke sınırları gözetilmeksizin kanaat özgürlüğünü ve haber ve görüş alma ve de verme özgürlüğünü de kapsar bu madde devletlerin radyo televizyon ve sinema işletmelerini bir izin rejimine tabi tutmalarına engel değildir görev ve sorumluluklar da yükleyen bu özgürlüklerin kullanılması yasayla öngörülen ve demokratik bir toplumda ulusal güvenliğin toprak bütünlüğünün veya kamu güvenliğinin korunması kamu düzeninin sağlanması ve suç işlenmesinin önlenmesi sağlığın veya ahlakın başkalarının şöhret ve haklarının korunması gizli bilgilerin yayılmasının önlenmesi veya yargı erkinin yetki ve tarafsızlığının güvence altına alınması için gerekli olan bazı formaliteler koşullar sınırlamalar veya yaptırımlara tabi tutulabilir hükmünü içermektedir kezâ mezkûr sözleşmenin toplantı ve dernek kurma özgürlüğü kenar başlıklı maddesinde iseesas sayısı karar sayısı herkes barışçıl olarak toplanma ve dernek kurma hakkına sahiptir bu hak çıkarlarını korumak amacıyla başkalarıyla birlikte sendikalar kurma ve sendikalara üye olma hakkını da içerir bu hakların kullanılması yasayla öngörülen ve demokratik bir toplum içinde ulusal güvenliğin kamu güvenliğinin korunması kamu düzeninin sağlanması ve suç işlenmesinin önlenmesi sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli olanlar dışındaki sınırlamalara tabi tutulamaz bu madde silahlı kuvvetler kolluk kuvvetleri veya devlet idaresi mensuplarınca yukarda anılan haklarını kullanılmasına meşru sınırlamalar getirilmesine engel değildir denilmektedir bu hükümler doğrultusunda hemen belirtmek gerekir ki bir toplantı kanunda öngörülen koşulları yerine getirmese dahî şiddet içermediği barışçıl olduğu sürece salt yasa dışı olduğu gerekçesiyle kolluk güçleri tarafından müdahale edilemez bazı toplantı ve gösteriler hiçbir şekilde kamu düzenini bozmayabilir kamu düzenine zarar vermeyebilir halka açık bir alanda gerçekleştirilen çoğu toplantı vatandaşların günlük yaşamını zorlaştıracak ve günlük yaşamın akışını belirli bir ölçüde bozacak bir karışıklığa ve bunun bir sonucu olarak belli düzeyde bazı tepkilere yol açabilir ancak ai̇hm söz konusu düzeni bozan durumun bile tek başına toplanma özgürlüğü hakkına yönelik müdahaleyi haklı kılamayacağı kanaatindedir mahkemeye göre yasa dışı hâle gelmişse bile şiddet kullanılmayan bir toplantıya maddede korunan toplanma hakkı anlamını tamamen yitirmemesi için belirli bir ölçüde hoşgörü gösterilmelidir ai̇hm nurettin aldemir ve diğerleritürkiye no aytaş vdtürkiye no balçık vdtürkiye nakleden kerem altıparmak gezinin hatırlattığı hak barışçıl toplantı ankara üniversitesi siyasal bilgiler fakültesi i̇nsan hakları merkezi httppanelstgmorgtrveraappvar filesgegezi nin hatirlattigi hak bariscil toplantipdf sh dipnot bu cümleden olarak toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının kullanılması şüphesiz toplantı ya da gösteri yürüyüşüne katılmayan başkalarının hak ve özgürlükleri ile çatışabilir bununla birlikte salt başkalarının rahatsız olması veya vatandaşların günlük yaşamını bir miktar zorlaştırması anayasanın maddesinin birinci fıkrasında güvence altına alınan bu hakkın sınırlanması meşrû kılmaz guidelines on freedom of peaceful assembly prepared by the osceodihr panel of experts on the freedom of assembly para nakleden altıparmak agm sh dipnot sözgelimi onbinlerce kişinin katıldığı ve toplumu yakından ilgilendiren bir toplantının ya da gösteri yürüyüşünün gerçekleştiği sırada salt trafiğin tıkandığı gerekçesiyle güç kullanarak toplantının ya da gösteri yürüyüşünün dağıtılması toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlâli anlamına gelmektedir dahası herhangi bir toplumsal eylemin başkalarının hak ve özgürlüklerini kısıtlama düzeyi düştükçe hoşgörü yükümlülüğü arttığından barışçıl toplantı ve gösteri yürüyüşü yapan kişilere karşı gerçekleştirilen ağır müdahalelerin toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının özüne dokunduğunu söylemek mümkündür altıparmak agm sh nitekim benzer bir olayda davacılar di̇sk devrimci i̇ş sendikaları konfederasyonu ve kesk kamu emekçileri sendikaları konfederasyonu temsilcilerinin mayıs tarihinde i̇şçi bayramı kutlamaları sırasında yaşanan polis müdahalesi ile özel hayat ifade özgürlüğü ve toplanma özgürlüğü haklarının ihlâl edildiğini belirterek sözleşmenin veesas sayısı karar sayısı maddelerine dayanarak avrupa i̇nsan hakları mahkemesine birlikte yaptıkları başvuru üzerine anılan mahkeme ai̇hm başvuranların şikayetlerini kabûl edilebilir bulmuş ve davayı esastan incelemeye almıştır ai̇hm dairesince davanın esasına girerek yaptığı değerlendirme sonucu ai̇hm devletlerin sadece barışçıl amaçlarla toplantı düzenleme ve toplantıya katılma özgürlüğünü korumakla kalmaması bu hakkın kullanımını engelleyen makul olmayan dolaylı sınırlamalar koymamaları gerektiğine işaret edip maddenin temel amacının kişilerin haklarına yetkililerin keyfî müdahalesini engellemek ise de bu hakkın etkin kullanılması için devletlerin üzerine düşecek pozitif yükümlülükler bulunulabileceğini ai̇hm taraf devletlerin kamu güvenliği gerekçesiyle sınırlama getirebileceğine kamuya açık bir alanda yapılan gösterinin trafiğin aksaması şeklinde günlük hayatın işleyişini bir miktar bozucu etkisi olsa da kamu görevlilerinin sözleşmenin maddesinde teminat altına alınan barışçıl toplantı hakkının özünün zarar görmesini engellemek amacıyla barışçıl toplantılara bir miktar hoşgörü ile yaklaşmalarının gerekli olduğunu i̇lke olarak belirlemiştir şenol demir avrupa i̇nsan hakları mahkemesi i̇kinci dairesinin kasım tarih ve başvuru nolu disk kesk ve türkiye davasının i̇ncelenmesi httpwwwfaphsykgovtrdosyalaraihm karar incelemem disk kesk kararpdf sh diğer yandan disk vekili avnecdet okcan söz konusu ai̇hm kararını etkin haber ajansı ethaya ai̇hmnin disk kesk ve türkiye davası sonucunda verdiği kararda alan belirleme hakkının göstericilere ait olduğu toplantı ve gösteri hakkının gösterinin yapılacağı alanı da kapsadığını çok açık bir biçimde belirttiği görüşündedir necdet okcan ai̇hm kararı ve taksim yasağı hakkında ethaya verilen günlü demeç httpwwwethacomtrhaber emekav okcan gosteri hakki alani da kapsar sh vd zirâ toplantı gösteri yürüyüş düşünceyi açıklama araçlarından bir tanesidir dünyanın her yerinde böyledir siz toplantıyı kentin en işlek meydanlarında en merkezî yerinde yaparsınız ki kamuoyunu haberdâr edesiniz düşüncenizi yayasınız okcan agd sh paragraf kezâ ai̇hmnin mezkûr kararında mayıs ve emekçiler için özel bir anlam taşıyan taksim meydanı bir tür bellek hakkı oluşturmaktadır kaboğluna göre bu bakımdan ai̇hm kararının özel bir anlamı vardır hukuken bağlayıcı olan karar sadece resmî makamların uyma yükümlülükleri bakımından değil insan hakları pratiğine katkısı açısından da önemli ve anlamlıdır i̇brahim kaboğlu i̇ham taksim kararı bir gün gazetesi httpwwwibrahimkaboglucomtrdetayaspxid gösteri ve toplanma yerini belirleme özgürlüğünün ifade özgürlüğünün bir parçası olduğunu vurgulayan karara göre mekan seçimi başka türlü kabul edilebilir sınırlamalara tabi olmasına rağmen gösteri hakkının bir parçasıdır kaboğlu agm sh avrupa i̇nsan hakları mahkemesinin ai̇hm içtihatlarına göre toplanma ve gösteri yapma hakkı demokratik toplumda korunan temel haklar arasında yer almakta ve madde ile korunan ifade özgürlüğü ile birlikte demokratik toplumun temelini oluşturmaktadır ümit kılınç barışçıl toplantı ve gösteri yürüyüşü yapma hakkı ve devletin yükümlülükleri türkiye barolar birliği dergisi dönem sayı sh vd toplanma ve gösteri yapma hakkının güvence altına alınmadığı bir ülkede demokrasiden bahsetmek mümkün olmadığından bu hak demokrasinin vazgeçilmez bir koşulu ve ayrılmaz bir parçasıdır gökçenesas sayısı karar sayısı alpkaya avrupa i̇nsan hakları sözleşmesinde ve uygulamasında toplanma özgürlüğüne hak ankara üniversitesi sbf dergisi temmuz eylül cilt sayı sh bu hak sayesinde vatandaşlar politikacıların ve ülkeyi yönetenlerin davranışlarını eleştirme ülkede uygulanan politik uygulamalar ve projeler üzerinde etkide bulunma ve demokratik taleplerini dile getirme imkânına sahip olmaktadırlar ziya çağa tanyar avrupa i̇nsan hakları mahkemesi i̇çtihadında toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı aühfd sh bu yönüyle toplanma özgürlüğüne ve göstericilerin ifade özgürlüklerine müdahale yapılması de mokrasiyi işlevsiz kılmakta hatta demokratik toplumun varlığını tehlikeye sokmaktadır toplanma ve gösteri yapma hakkı kullanılırken ulaşılmak istenen amaç ve kullanılan ifadeler ne kadar rahatsız ve şok edici olursa olsun devlet makamlarının bu hakka müdahaleden kaçın maları gerekmektedir ai̇hm alekseyevrusya n° n° ve n° ekim tarihli karar ve serguei kouznetsovrusya n° ekim tarihli karar avrupa i̇nsan hakları sözleşmesinin maddesinde güvence altına alınan haklar bireysel haklardır ancak şeklen insan toplulukları tarafından kullanılırlar koruma altına alınan hakkın güçlü etkisi bu hakkın kolektif olarak kullanılmasından kaynaklanmaktadır stjavselcen bayün anayasalarda toplantı ve gösteri yürüyüşü yapma hakkına dair minik bir ‘gezi hukuk gündemi sh zirâ bu hakkı diğer bireysel haklardan ayıran en önemli husus kollektif olarak başkalarıyla birlikte de kullanılabilmesidir jean raymond la liberté de manifester selon la convention européenne des droits de lhomme» revue trimestrielle des droits de lhomme n° s zikreden kılınç agm sh dipnot fakat bu hakların toplu olarak kullanılması bireylerin tek başına bu haklardan faydalanamayacağı anlamına gelmemektedir ai̇hsnin maddesindeki haklardan gerçek kişi tüzel kişi veya şahıs topluluk ayrımı olmadan herkes faydalanmaktadır bu nedenle sözleşmenin anılan hükmünde korunan haklar hem toplu haklar hem de bireysel haklar kategorisine girmektedir osman doğru atilla nalbant i̇nsan hakları avrupa sözleşmesi cilt avrupa konseyiyargıtay ankara şüphesiz örgütlenme özgürlüğüne her türlü müdahale kanunla belirlenmeli meşrû bir amaç taşımalı ve zorunlu olmalıdır kanunla sınırlama kısıtlamanın net açık ve anlaşılabilir bir biçimde kanunda ifade edilmesini gerekli kılar meşrû amaçlar ise millî güvenlik veya kamu emniyeti kamu düzeninin korunması düzensizlik veya suçun önlenmesi kamu sağlığı veya kamu ahlâkının korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması olarak sıralanmaktadır ai̇hs madde toplantı ve gösteri yürüyüşü değişik şekiller alabilmektedir klasik toplanma ve gösteri yapmanın dışında kamusal bir alanda hareketsiz kalma oturma eylemi yapma örnek olarak samüt karabuluttürkiye n° ocak tarihli karar ve hatta yol kesme ai̇hm barracofransa n° mart tarihli karar grev yapma ai̇hm urcan ve diğerleritürkiye n° ve temmuz tarihli karar ve bir yerin işgali ai̇hm cisséfransa n° nisan tarihli karar dahî sözleşmenin maddesi kapsamında korunan toplanma ve gösteri yapma hakkının kapsamına girmektedir tanyar age ayrıca bir gösterinin veya toplantının yasal olmaması bu gösterinin veya top lantının barışçıl olmadığı anlamına gelmemektedir sözleşmenin maddesi barışçıl ama yasal olmayan gösteri ve yürüyüşlere de uygulanmaktadır mahkeme bu tespite cisséfransa kararında agk varmıştır kılınç agm sh dipnotesas sayısı karar sayısı barışçıl bir şekilde toplanma özgürlüğü hakkını kullanan şahıslar aynı zamanda ifade özgürlüklerini de kullandıkları için sözleşmenin maddesi madde ışığında incelenmektedir ai̇hm ollingeravusturya n° haziran tarihli karar ve özgürlük ve demokrasi partisi özdeptürkiye n° aralık tarihli karar bu yönüyle ifade özgürlüğü gibi toplanma özgürlüğünün geniş buna karşın bu öz gürlüğe getirilen sınırlamaların dar yorumlanması gerekmektedir sözleşmenin maddesi ile maddesi arasındaki bağ dikkate alındığında toplantı ve gösteri yürüyüşü yapma hakkı bir dereceye kadar abartma ve tahrik etme hakkını da kapsamaktadır nitekim bazı yazarlar toplantı yapma ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkını ifade özgürlüğünün doğal bir uzantısı olarak görmektedirler örneğin michele de salvia compendium de la cedh les principes directeurs de la jurisprudence relative la convention européenne des droits de lhomme vol np engel kehl strasbourg arlington va zikreden kılınç agm sh dipnot ai̇hm toplantı ve gösteri yürüyüşü yapma hakkı kapsamında iktidarı toplumun bir kesimini veya çoğunluğunu ve kamu makamlarını rahatsız edici ifadeler kullanılabileceğini belirtmektedir ai̇hm stankov ve birleşik makedonya organizasyonu i̇lindenbulgaristan agk toplanma özgürlüğü hakkına yapılan tüm açık veya gizli sınırlamalar yasaklar ve müdahaleler dernek üye ve yöneticileri ai̇hm i̇zmir savaş karşıtları derneği ve diğerleritürkiye n° mart tarihli karar ve çetinkayatürkiye n° haziran tarihli karar meslek örgütü mensupları ai̇hm ezelinfransa agk politikacılar ai̇hm güneri ve diğerleritürkiye n° n° ve n° temmuz tarihli karar işçiler ve memurlar ai̇hm urcan ve diğerleritürkiye agk ve karaçaytürkiye n° mart tarihli karar başta olmak üzere toplumun demokratik haklarını arayan tüm kesimlerini ilgilendirmektedir sıradan vatandaşların toplanma özgürlüğüne müdahale ile ilgili olarak çiloğlu ve diğerleritürkiye n° mart tarihli karar kılınç agm sh dipnot ve civarı barışçıl bir gösteri ile ilgili olarak kamu makamlarından beklenen bu haklarını kullanma konusunda onlara engeller çıkarmaktan çok toplantı ve gösteri yürüyüşlerine katılan şahıslara ve savundukları görüşlere saygı duymak ve bu haklarını yerine getirebilmeleri için gerekli tedbirleri almaktır dolayısıyla demokratik taleplerini öne sürmek için barışçıl gösteri yapan göstericilerin bu haklarını yerine getirmeleri için devletin pozitif yükümlülükleri bulunmaktadır ai̇hm djavit antürkiye agk zikreden kılınç agm sh dipnot ai̇hme göre devletin pozitif yükümlülüğü kamu makamlarına altlarından kalkamayacakları bir yük yüklememektedir ve sınırsız bir şekilde devletten gerekli tüm tedbirleri almasını zorunlu kılmamaktadır kılınç agm sh anayasanın maddesinin üçüncü fıkrası hükmünden de anlaşılacağı gibi yasal düzenlemenin amacı toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kullanılmasında uygulanacak şekil şart ve usulleri tanzim etmek olabilir başka bir değişle toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kullanılmasını tanzim edecek bir kanunun asıl amacı bu hakkın kısıtlanması veya kanuna aykırı davrananların cezalandırılması değil anayasada koruma altına alınan bu hakkın başka ve hak ve özgürlüklerle uyumlu bir şekilde kullanılmasını sağlayacak güvenceleri düzenleme altına almak olmalıdır her ne kadar bu düzenleme içinde yasal koşuları ihlâl edenlere zorunlu ölçülü ve orantılı olmak şartıyla muhtelif yaptırımlar öngörülebilirse de kural barışçıl toplantının veya gösteri yürüyüşünün yapılması istisnası ise bu hakkın kullanımının sınırlandırılmasıdır bu nedenle devlet toplantı ve gösteri yürüyüşünü düzenleme bahânesi ile bu hakka yönelik makûl olmayan dolaylı sınırlandırmalardan da kaçınmak zorundadır altıparmak agm shesas sayısı karar sayısı sayılı toplantı ve gösteri yürüyüşleri kanunu anayasaya ve avrupa i̇nsan hakları sözleşmesine aykırı biçimde barışçıl nitelikteki toplantı ve gösteri yürüyüşlerini kısıtlayan ve sınırlandıran gizli engeller ve yasaklarla doludur gerek idare gerekse yargı merciileri bu engel ve yasakları anayasa ve ai̇hs ile uyumlu bir biçimde yorumlamak yükümlülüğü altındadır altıparmak agm sh i̇şte sayılı kanunun sayılı kanunun maddesiyle değişik maddesinin ikinci fıkrasının birinci tümcesinde öngörülen düzenleme ile sayılı kanundaki gizli engel ve yasaklara bir yenisi eklenmektedir sözümona anayasanın maddesinin üçüncü fıkrasındaki yasal lâzimeyi yerine getirmek ve toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kullanılmasında uygulanacak şekil şart ve usulleri kanunla düzenlemek adına bu anayasal hakkın önüne toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin ‘vatandaşların günlük yaşamını zorlaştırmayacak şekilde yapılması şeklinde yeni ve gizli bir kısıtlama daha getirilmektedir şüphesiz toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ve dolayısıyla ifade özgürlüğünün kullanımına getirilen toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin ‘vatandaşların günlük yaşamını zorlaştırmayacak şekilde yapılması şartı toplanma ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ve dolayısıyla ifade özgürlüğünün kullanmasını sınırlandıran unsurlardan biri olarak karşımıza çıkmaktadır demokratik hak ve özgürlüklerini kullanmak isteyen kişilerin ifade özgürlüğü ile toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkını kullanırken başka bir deyişle ben insanım şeklindeki haykırışlarını topluma duyurmaya çabalarken kendilerini vatandaşların günlük yaşamını zorlaştırmayacak şekilde yapma kayıt ve şartı ile kısıtlamaları bu hakların kullanımını sınırlayıcı bir mâhiyet arz etmektedir kuşkusuz böylesi bir düzenleme gerçek ve tüzel kişileri dernekleri ve sivil toplum örgütlerini kendi fikir ve düşüncelerini toplantı ve gösteri yürüyüşü yapma yoluyla yayma haklarını kullanmaktan bir nevî caydırmak anlamına gelmektedir avrupa i̇nsan hakları mahkemesi ai̇hm toplantı ve dernek kurma özgürlüğüne yapılan müdahalenin yasa ile öngörülüp öngörülmediğini bu müdahalenin sözleşmenin ve maddelerin ikinci fıkralarında belirtilen meşrû amaçlardan birine yönelik olup olmadığını ve demokratik toplumda gerekli olup olmadığını incelemektedir demokratik toplumda gereklilik konusunda ise ahi̇m toplanma ve gösteri yapma hakkının sınırlan masının zorlayıcı bir sosyal ihtiyaca cevap verip vermediğini bu hakkın sınırlanmasında iç hukuk yargı organları tarafından kullanılan gerekçelerin sınırlamayı haklı kılmak için yeterli ve yerinde olup olmadığını ve orantılılık ilkesi gereği sınırlama ve ulaşılmak istenen meşrû amaç arasında orantı olup olmadığını araştırmaktadır ai̇hm  bu özgürlükteki kısıtlamaları ancak iknâ eden ve zorunlu gerekçeler haklı çıkarabilir şeklinde açıklamaktadır ai̇hm gorzelik ve diğerleri polonya başvuru no tarihli karar ancak dava konusu ibârenin yer aldığı mahallin en büyük mülkî âmiri tarafından il ve ilçelerde gösteri yürüyüşü yer ve güzergâhı belirlenirken öngörülecek şartlar ölçütler arasında vatandaşların günlük yaşamını zorlaştırmama şartına ölçütüne yer verilmesi ise demokratik toplumda gereklilik konusunda ai̇hmin inceleme ve araştırma konusu yaptığı bu ölçütlerin hiç birine uymamaktadır zirâ dava konusu kural zorlayıcı bir sosyal ihtiyaca cevap vermemekte sınırlamayı haklı kılmak için yeterli ve yerinde gerekçeler ihtivâ etmemekte ve orantılılık ilkesi gereği sınırlama ve ulaşılmak istenen amaç arasında herhangi bir orantı bulunmamaktadır kaldı ki bu düzenlemenin sözleşmenin ve maddelerinin ikinci fıkralarında belirtilen meşrû amaçlardan herhangi birine yönelik olduğunu ileri sürebilmek mümkün değildir bu itibarla dava konusu kural ai̇hsin ve maddeleri hükümleri ile açıkça çelişmektedir zirâ toplantı ve gösteri yürüyüşü yapma hakkının vatandaşların günlük yaşamını zorlaştırmama şartına bağlanması anti demokratik biresas sayısı karar sayısı uygulamadır hem ifade özgürlüğü ile hem de toplantı ve gösteri yürüyüşü yapma hakkının özü mantığı ve kullanımı ile bağdaşmamaktadır hâlbuki anayasamızın toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı kenar başlıklı maddesinin birinci fıkrasında herkes önceden izin almadan silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir denilmiştir hiç şüphesiz anılan maddede güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının kullanımı sırasında bu hakkın özü ve doğası gereği toplantı ve gösteri hakkının gösterinin yapılacağı alanı da kapsadığı ve mekân seçiminin bellek hakkı kapsamında toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının bir parçası olduğu nazara alındığında günlük yaşamın bir miktar olumsuz etkilenmesi kaçınılmazdır diğer yandan demokratik toplumlarda toplantı ve gösteri yürüyüşü yapma hakkı ifade özgürlüğü ile birlikte ele alınır çünkü toplumdaki yerleşik görüş kanaat ve düşünceler dışında gelişen farklı görüş ve fikirlerin kamusal alanda ifade edilmesi olarak anlaşılır hukukun üstünlüğünü benimseyen devletler de mevzuat düzenlemeleriyle bu hakkı koruma altına alırlar oğuz kaan pehlivan türkiyenin biber gazıyla i̇mtihanı ve ai̇hm kararları uluslararası stratejik araştırmalar kurumu httpwwwusakorgtrprintphpidz sh nitekim anayasanın düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti başlıklı maddesinin birinci fıkrasında herkes düşünce ve kanaatlerini söz yazı resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir bu hürriyet resmi makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar denilmektedir anılan maddede başka yollarla ibâresine yer verildiğine göre düşünce ve kanaatleri başka yollarla tek başına ya da toplu olarak açıklama ve yayma yöntemlerinden biri de hiç şüphesiz anayasal bir hak olan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkını kullanmaktır şüphesiz her ne surette tezâhür ederse etsin anayasamızda güvence altına alınan ifade özgürlüğü ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kullanımını kısıtlamaya ve zorlaştırmaya yönelik her türlü müdahale söz konusu anayasal hakların çiğnenmesi ve dolayısı ile anayasanın ifade özgürlüğünü temînat altına alan maddesinin birinci fıkrası ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkını düzenleyen maddesinin birinci fıkrası hükümlerinin ihlâli anlamına gelecektir böylesi bir kısıtlama sınırlama yasal bir düzenlemeyle öngörülecek olursa düzenlemeyi öngören yasa kuralının da anayasanın anılan hükümlerine aykırılığı sonucunu doğuracaktır i̇şte somut olayda dava konusu sayılı kanunun maddesi ile değişik sayılı kanunun maddesinin ikinci fıkrasının birinci tümcesinde yer alan ve vatandaşların günlük yaşamını zorlaştırmayacak ibâresi başka bir ifade ile toplantı ve gösteri yürüyüşleri hakkının kullanımının vatandaşların günlük yaşamını zorlaştırmama şartına bağlanması açıklanmaya çalışılan nedenlerle anayasamızda güvence altına alınan ifade özgürlüğü ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kullanımını kısıtlamaya ve zorlaştırmaya yönelik bir nitelik taşımaktadır başka bir ifade ile vatandaşların günlük yaşamını zorlaştırmama adına anayasamızda temel hak ve hürriyetler arasında sayılan ifade özgürlüğü ile toplanma ve gösteri yürüyüşü yapma hakkının kullanımı zorlaştırılmaktadır bu itibarla dava konusu ibâre anayasanın ifade özgürlüğünü temînat altına alan maddesinin birinci fıkrası ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkını düzenleyen maddesinin birinci fıkrası hükümlerine açıkça aykırıdır iptali gerekiresas sayısı karar sayısı diğer yandan anayasanın cumhuriyetin nitelikleri kenar başlıklı maddesinde de türkiye cumhuriyeti toplumun huzuru milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde insan haklarına saygılı atatürk milliyetçiliğine bağlı başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan demokratik laik ve sosyal bir hukuk devletidir denilmiştir anayasanın maddesinde cumhuriyetin nitelikleri arasında sayılan hukuk devleti insan haklarına dayanan bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren eylem ve işlemleri hukuka uygun olan her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren hukuk güvenliğini gerçekleştiren anayasaya aykırı tutum ve davranışlardan kaçınan hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan yargı denetimine açık yasaların üstünde anayasanın ve yasakoyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri bulunduğu bilincinde olan devlettir bu bağlamda hukuk devletinde yasakoyucu yasaların yalnız anayasaya değil evrensel hukuk ilkelerine de uygun olmasını sağlamakla yükümlüdür anayasa mahkemesinin gün ve esas karar sayılı kararı son tümce tarafımızdan koyu yazılmıştır anayasanın maddesinde de türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü ülkenin bölünmezliğini cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak kişilerin ve toplumun refah huzur ve mutluluğunu sağlamak kişinin temel hak ve hürriyetlerini sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya çalışmak devletin temel amaç ve görevleri arasında sayılmaktadır hukuk devleti ilkesi anayasanın maddesi bağlamında anlam ve içerik kazanmaktadır anayasa mahkemesinin gün ve esas karar sayılı kararı son tümce tarafımızdan koyu yazılmıştır hukuk devleti olarak tanımlanan türkiye cumhuriyetinin vatandaşları adına egemenlik yetkisini kullanan kanunkoyucunun anayasa ve hukukun genel ilkeleri ile koruma altına alınmış ve temel insan hak ve hürriyetlerinin bir parçası olarak görülen ifade özgürlüğü ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kullanılmasını sınırlandırıcı hükümler ihdâs etmesi ve bu bağlamda siyasal engeller çıkarması anayasanın yukarıda belirtilen ve maddeleri hükümleri ile bağdaşmaz bu bağlamda iptali istenen toplantı ve gösteri yürüyüşleri sırasında vatandaşların günlük yaşamını zorlaştırmama şartı ya da iptalini talep ettiğimiz dava konusu ibârenin yer aldığı fıkranın lafzî yorumuna göre mahallin en büyük mülkî âmiri tarafından il ve ilçelerde gösteri yürüyüşü yer ve güzergâhı belirlenirken öngörülecek şartlar arasında vatandaşların günlük yaşamını zorlaştırmama şartına yer verilmesine ilişkin düzenleme anayasamızda güvence altına alınan ifade özgürlüğü ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kullanımını kısıtlamaya ve zorlaştırmaya yönelik anayasanın maddesi hükmü anlamında siyasal bir engel niteliğindedir anayasanın maddesi hükmünce devletin temel amaç ve görevleri kapsamında kişinin temel hak ve hürriyetlerini sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya çalışması gerekirken aksine bir davranışla ifade hürriyeti ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı gibi temel hak ve hürriyetlerini kısıtlayacak mâhiyette toplantı ve gösteri yürüyüşleri hakkının kullanımının vatandaşların günlük yaşamını zorlaştırmama şartına bağlanmasına cevaz veren böylesi bir engel yaratması anayasanın maddesi hükmüne de açıkça aykırılık anlamına gelmektedir açıklanmaya çalışılan nedenlerle sayılı toplantı ve gösteri yürüyüşleri kanununun sayılı temel hak ve hürriyetlerin geliştirilmesi amacıyla çeşitli kanunlarda değişiklik yapılmasına dair kanunun maddesiyle değişik maddesinin ikinci fıkrasının birinci tümcesinde yer alan  ve vatandaşların günlük yaşamını zorlaştırmayacak  ibâresi anayasanın ve maddelerine aykırıdır i̇ptali gerekiresas sayısı karar sayısı türkiye büyük millet meclisinde grubu bulunan i̇bâresinin sözcük grubunun anayasaya aykırılığı nedeniyle iptal gerekçesi daha önce sayılı toplantı ve gösteri yürüyüşleri kanununda yer almayan bu ibâre yukarıda dava konusu yaptığımız bir önceki ibârede olduğu gibi yine sayılı kanunun maddesi ile değişik maddesine eklenen ikinci fıkranın birinci tümcesi ile getirilmektedir buna göre sayılı kanunun sayılı kanunun maddesiyle değişik maddesinin birinci fıkrasında maddenin değişiklikten önceki hâlinde olduğu gibi toplantı ve gösteri yürüyüşleri tüm il ve ilçe sınırları içerisinde aşağıdaki hükümlere uyulmak şartıyla her yerde yapılabilir denildikten sonra bu kurala ilkeye ikinci fıkrasının birinci tümcesinde değişiklikten önce maddede mevcut olmayan yeni bir şart kural getirilmekte ve böylece toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin tüm il ve ilçe sınırları içerisinde yapılabilmesi türkiye büyük millet meclisinde grubu bulunan siyasi partilerin il ve ilçe temsilcileri ile güzergâhın geçeceği ilçe ve il belediye başkanlarının en çok üyeye sahip üç sendikanın ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının il ve ilçe temsilcilerinin görüşleri alınması kayıt ve şartına bağlanmaktadır başka bir ifade ile sayılı kanunun sayılı kanunla değişik maddesinin ikinci fıkrası hükmüne göre iptali istenen ibarenin yer aldığı kuralın