esas sayısı karar sayısı i̇ptal ve yürürlüğün durdurulmasi i̇stemleri̇ni̇n gerekçesi̇ i̇ptal ve yürürlüğün durdurulması istemlerini içeren günlü dava dilekçesinin gerekçe bölümü şöyledir iii anayasaya aykirilik i̇ddi̇alarinin gerekçeleri̇ sorunun i̇hti̇vâ etti̇ği̇ yasama ri̇skleri̇ bakimindan değerlendi̇ri̇lmesi̇ anayasasının inci maddesinin ikinci fıkrası ilk okunuşta kanunların şekil bakımından anayasaya uygunluğunun denetlenmesi hususunda bir kıstas öngörmektedir buna göre kanunların şekil bakımından denetlenmesi son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığıdır burada aslında hukuk tekniği açısından şekilden çok usûl den söz etmek daha isabetli olacaktır yine kanunun yapılış sürecince anayasa ve i̇çtüzükte öngörülen kurallara uyulması bir usûl meselesidir oysa kanunun yazılı bir metin olarak resmi gazetede yayımlanması ise yalnızca şekil ile ilgilidir zaten şekil bu açıdan bir yasama işlemi olmayıp idarî bir işlemdir anayasa ve tbmm i̇çtüzüğünde kanunların nasıl yapılacağı ve kanun koyucunun uyması gereken hükümler usûl ile ilgilidirler kanun yasama organı tarafından anayasanın öngördüğü yönteme göre çıkarılan metindir şeklî açıdan kanun olarak kabul edilen bir metin kural olarak anayasal denetimin konusunu oluşturur zafer gören anayasa hukukuna giriş i̇zmir sh onun için kanunların yapılmasındaki usûlî işlem ve eylemler teklif müzakereler oylamalar şekilden önce gelirler kanun metninin hukuk dünyasında şeklen muteber bir varlık kazanabilmesi usûl aşamasından sonra gerçekleşebilir böyle olunca da şekil usûlün devamı olup usûl tamamlanmadan şekli kanun geçerlilik kazanamaz bu nedenle anayasada öngörülen kanunların şekil bakımından denetlenmesi aym eksik bir ifade olupusûl ve şekil tarzında kaleme alınmalıydı başka bir anlatımla inci maddenin ikinci fıkrasındaki denetim ayrı ayrı değerlendirilerek usûl aksaklıkları bozuklukları ve şekil eksiklikleri ayırımı içinde ortaya konmalıdır mesela tbmmnin kabul ettiği kanun metni resmi gazetede yayımlanmamışsa burada bir şekil bozukluğu ya da ihlali değil olsa olsa şekil eksikliği söz konusu olabilir keza resmi gazetede yayımlanan metin meclisin kabul ettiği asıl metne yer yer uymuyorsa bu da bir şekil yanlışlığı olup bu durumda uygulamada resmi gazetenin sonraki sayılarında düzeltme çıkarılmakta böylece asıl doğru ifade sonradan yürürlüğe girer ama önceye etkili olarak yürürlüğe girmez yeri gelmişken hatırlatmak gerekir ki resmi gazetede zaman zaman yayımlanan düzeltmeler erreta baskı sırasındaki maddi hataların yani sözcük ve noktalama yanlışlıklarını gidermek içindir bu şekilde asıl metin ile resmi gazetede yayımlanan metin arasında en kısa sürede özdeşliği ayniyeti sağlamak mümkün olur buna karşılık asıl metinde ve yayımlanan metinde değişiklik yapan düzeltmeler hukuki sayılamazlar bu konuda fransız danıştayının mart tarihli bir kararı asıl metni değiştiren düzeltmelerin hukuki olmadığını belirtir türkiyedeki değişik ve farklı bir örnek için bkz teziç anayasa hukuku baskı beta i̇stanbul sf not esas sayısı karar sayısı anayasası kanunların cumhurbaşkanınca yayımlanacağını öngörmekle birlikte ama hangi vasıta ile yayımlanacağını belirtmemektedir yayımlamanın resmi gazetede yapılabileceği anayasa mahkemesine iptal davası açma süresini düzenleyen hükümden anlaşılıyor ayrıca mayıs ve sayılı kanunların ve nizamnamelerin sureti neşir ve i̇lanı ve meriyet tarihi hakkında kanun uyarınca kanunların resmi gazetede yayımlanmaları gerekir kanunun resmi gazetede yayımlanması yasama faaliyetine girmez kanunun cumhurbaşkanınca resmi gazetede yayımlanması kanunun hukuki varlığı için gerekli bir şart değildir kanunun cumhurbaşkanınca imzalanmasının iki özelliği vardır birinci özelliği bunun bir isdar promulgation işlemi olmasıdır başka anlatımla cumhurbaşkanı kanun metnini imzalarken bir yandan bunun tbmm tarafından kabul edilmiş olduğunu ve aslına uygunluğunun authentifier devlet katında resmileştirildiğini ifade ederken öte yandan da idareye bu kanunu uygulaması gerektiğini bildiren bir tür emirdir yani uygulama mecburiyetini ifade eder bu bakımlardan kanun resmi gazetede yayımlanmadıkça hukuki varlığına rağmen vatandaşlar için bağlayıcı olamaz resmi gazete dışında başka bir vasıta ile yayımlanmış olması onun muteberliği üzerinde etkili olmaz yalnızca kanunun henüz yürürlüğe girebilme imkânına kavuşamadığı ve uygulama kabiliyeti olmadığı ileri sürülebilir resmi gazetede yayımlanmadığı için de anayasaya aykırılığı nedeniyle iptal davası açma süresi de işlemez ay buna karşılık kanun metni resmi gazetede yayımlanmış fakat yürürlük maddesinde ileri bir tarih öngörülmüşse kanuna karşı iptal davası açılabilir kanun anayasa ve i̇çtüzükteki usûl kurallarına uyularak yapılmış fakat resmi gazetede yayımlanan metinle arasında bir farklılık varsa bu durum şekil yönünden anayasaya aykırılık sorunu oluşturmaz resmi gazetede düzeltme yolu ile giderilebilecek bu tür aksaklıklar yani şekil eksiklikleri kanunu uygulamak durumunda olan her makam tarafından saptanabilir buna karşılık kanunun yapılışı sürecindeki usûl aksaklıkları çoğunluğun tek yönlü engellemeleri kabul iradesini zedeleyecek boyutta ise bu hususlar anayasa mahkemesinin denetim alanına girer ve girmelidir kanunun oluşmasında yalnızca öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı olgusunu şekil denetiminde ölçüt olarak kabul etmek parlamentodaki çoğunluğun her an sürpriz kanunlar koymasına imkân tanımak olur oysa demokratik bir toplumda kanun parlamentoda iktidar muhalefet diyaloğu ile aleniyeti sağlanan içeriği kamuoyuna yansıyarak buradan da gelebilecek tepkilere ve değer yargılarına göre oluşması gereken bir işlemdir erdoğan teziç anayasa hukuku genel esaslar sh örneğin tbmm başkanlık divanı parti gruplarının üye sayıları oranında divana katılmalarını sağlayacak şekilde kurulur anayasa madde öte yandan i̇çtüzük hükümleri siyasi parti gruplarının meclisin bütün faaliyetlerine üye sayıları oranında katılmalarını sağlayacak yolda düzenlenir anayasa madde anayasasındaki usule ilişkin bu kurallara uyulmadan toplanmış bir meclisin kabul edeceği kanunların şekil yönünden sakatlığının ileri sürülmemesi ya da denetlenememesi anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü madde ilkesi ile bağdaşmaz kaldı ki anayasada yer alan usûl ile ilgili kuralların kanun koyucu tarafından dikkate alınmaması yasama işlemlerinin esasına etkili olabilecek bir sakatlık doğurur erdoğan teziç anayasa hukuku genel esaslar shesas sayısı karar sayısı anayasa koyucu şekil ve usûl ile ilgili anayasa kurallarına verdiği önemi ayrıca rejimin geleceği ile ilgili olarak da dikkate aldığı içindir ki geçici maddelerinde ve belli sürelerin bitimini ya da başlangıcını tbmm başkanlık divanının oluşturulmasına bağlamıştır bunun içindir ki anayasa koyucu aslında i̇çtüzükte yer alması gereken kimi usûl kurallarına anayasada yer vererek bunların ihmâl edilmesini önlemek istemiştir anayasa mahkemesine göre şekil bakımından denetim mevzuatın anayasa ve i̇çtüzükte öngörülmüş bulunan usul ve şekil kurallarına uygun biçimde yapılıp yapılmadıkları hususlarının denetimidir aşeref gözübüyük anayasa hukuku ankara sh vd anayasa mahkemesinin gün ve k sayılı kararı anayasa mahkemesi kararlar dergisi sayı anayasa mahkemesi prensip olarak kanunların şekil yönünden denetiminde i̇çtüzük kurallarının da göz önünde bulundurulmasını kabul etmiştir inci maddenin birinci fıkrasına göre meclislerin çalışmalarının i̇çtüzük hükümlerine uygun olarak yürütülmesi anayasanın bir emri gereğidir böyle olunca kanunların mahkememizce denetlenmesinde içtüzük hükümleri de göz önünde tutulmalıdır i̇çtüzük hükümleri genellikle şekle ait kurallardır anayasa mahkemesinin gün ve k sayılı kararı anayasa mahkemesi kararlar dergisi sayı sh yine anayasa mahkemesine göre i̇çtüzük kurallarına uyulmamasının iptal nedeni olabilmesi uyulmayan i̇çtüzük kurallarının yasama meclislerinin aldıkları kararların varlıklarını kuşkuya düşürecek onların sıhhatleri üzerinde etkili olabilecek daha genel bir deyimle yasama meclislerinin iradeleri yolda oluşturabilecek ağırlık ve önemde bulunmasına bağlıdır anayasa mahkemesinin gün ve k sayılı kararı anayasa mahkemesi kararlar dergisi sayı sh diğer bir deyişle anayasa mahkemesi anılan kararında her türlü şekil noksanını değil ancak yasama organının iradesinin yönünü değiştirebilecek ağırlık ve önemdeki şekil noksanlarını iptal sebebi olarak görmüştür ergun özbudun türk anayasa hukuku ankara sh kanaatimizce somut olayda şekil bakımından iptali talep olunan sayılı kanun yasama organının iradesinin oluşumunu etkileyecek bu iradeyi bozacak ve dolayısı ile kanunun geçerliliğini şüpheye düşürecek önemde şekil noksanları ihtivâ etmektedir şekil bakımından iptali istenen sayılı kanun teklif aşamasında iken genel kurulda i̇çtüzükün inci maddesi hükmünce temel kanun olarak görüşülmüştür i̇çtüzükün temel kanunlar başlıklı inci maddesinin birinci fıkrası aynen şöyledir bir hukuk dalını sistematik olarak bütünüyle veya kapsamlı olarak değiştirecek biçimde genel ilkeleri içermesi kişisel veya toplumsal yaşamın büyük bir bölümünü ilgilendirmesi kendi alanındaki özel kanunların dayandığı temel kavramları göstermesi özel kanunlar arasında uygulamada ahenk sağlaması düzenlediği alan yönünden bütünlüğünün ve maddeler arasındaki bağlantıların korunması zorunluluğunun bulunması önceki yasalaşma evrelerinde de özel görüşme ve oylama usulüne bağlı tutulması gibi özellikleri taşıyan kanunları ve i̇çtüzüğü bütünüyle veya kapsamlı olarak değiştiren veya yürürlüğe koyan tasarı veya tekliflerin genel kurulda bölümler halinde görüşülmesine ve her bölümün en çok otuz maddeyi geçmemek kaydıyla hangi maddelerden oluşacağına hükümetin esas komisyonun veya grupların teklifi danışma kurulunun oybirliği ile önerisi üzerine genel kurulca karar verilebilir bu takdirdeesas sayısı karar sayısı bölümler maddeler okunmaksızın maddenin görüşülmesindeki usule göre ayrı ayrı görüşülür ve bölümdeki maddeler ayrı ayrı oylanır aynı maddenin i̇kinci fıkrasında ise aynen şu hükme yer verilmiştir milletvekilleri esas komisyon veya hükümet değişiklik önergeleri verebilir milletvekilleri tarafından anayasaya aykırılık önergeleri dahil madde üzerinde iki önerge verilebilir ancak her siyasî parti grubuna mensup milletvekillerinin birer önerge verme hakkı saklıdır i̇kinci fıkra hükmü gayet açıktır bu fıkraya göre temel kanunlarla ilgili görüşmeler sırasında milletvekilleri esas komisyon ve hükûmet önergeler verebilir milletvekilleri tarafından her bir madde için iki adet önerge verilebilir ancak yine aynı fıkraya göre siyasî parti gruplarının birer önerge verme hakları saklıdır genel kurul görüşmelerinde milletvekillerine dağıtılan önerge setinde her siyasî parti grubunun sadece birer önergesi ile karşılaşılmıştır ancak başkanlık divanındaki kayıtlar incelendiğinde dört siyasî partinin dört önergesi dışında başka önergelerin de olduğu görülmüştür başka bir değişle inci maddenin ikinci fıkrasında yer alan milletvekillerinin iki adet önerge verme hakkı çarşamba gününde yapılan birinci oturumda başkanlık divanınca yapılan uygulamaya göre eylemli biçimde tamamen ortadan kaldırılmış olmaktadır siyasî parti gruplarının önerge verme haklarının bulunması milletvekillerinin iki adet önerge verme haklarını ortadan kaldırmaz siyasi parti grupları birer önerge verdi halde milletvekillerinin önerge verme hakkı kalkmıştırdemek bağımsız milletvekillerinin önerge verme hakkını da ortadan kaldırmak anlamına gelmektedir nitekim bu görüşler anılan oturumda cumhuriyet halk partisi grup başkan vekillerinden i̇stanbul milletvekili sayın akif hamzaçebi tarafından bu nedenle size verilmiş olan ve işleme konulmamış olan diğer önergelerin ki diğer siyasi partilerin de önergesi olduğunu tahmin ediyorum bizim cumhuriyet halk partisi olarak önergelerimiz var bunların kuraya tabi tutulmak suretiyle iki adet önergenin daha her madde için işleme konulması gerekir sözleriyle dile getirilmiş olmasına karşın bu görüşler oturumu yöneten başkan vekili sayın sadık yakutun tutanaklara geçen ve aşağıya aynen alınan şu açıklaması ile kabul edilmemiştir sayın milletvekilleri i̇ç tüzükün inci maddesindeki her madde için iki önerge sınırlaması konusunda maddenin gerekçesi ve başkanlığımızın bugüne kadar ki uygulaması hakkında kısaca bilgi vermek istiyorum temel kanun olarak görüşülmesine karar verilen tasarı ve teklifler özel görüşme yöntemiyle görüşülmekte olup buna ilişkin hükümler i̇ç tüzükün inci maddesinde düzenlenmiştir bu maddede önerge işlemlerine ilişkin de özel bir düzenleme vardır bu düzenlemeye göre milletvekilleri esas komisyon veya hükümet değişiklik önergeleri verebilir milletvekilleri tarafından madde üzerinde iki önerge verilebilir ancak her siyasi parti grubuna mensup milletvekillerinin birer önerge verme hakkı saklıdır bu hükmün gerekçesi şöyle açıklanmıştır inci madde kapsamındaki tasarı ve tekliflerin genel kuruldakiesas sayısı karar sayısı görüşmelerinde milletvekilleri tarafından her madde için iki önerge verilebilmesi öngörülmekte ve siyasi parti gruplarına mensup milletvekillerinin birer önerge verme hakları saklı tutulmaktadır türkiye büyük millet meclisinde ikiden fazla siyasi parti grubu bulunması durumunda ise her siyasi parti grubuna mensup milletvekillerinin birer önerge verme hakkı saklı tutulduğundan tüm siyasi parti grupları tarafından önerge verilmesi hâlinde verilen önerge sayısı ikiden fazla olabilecektir madde üzerindeki önerge hakkı bir siyasi parti grubuna mensup milletvekillerince kullanılması hâlinde diğer siyasi parti grubuna mensup olanlarla bağımsız olan milletvekillerince ancak iki önerge verilebilecektir siyasi parti gruplarına mensup milletvekillerince madde üzerinde önerge verilmemesi hâlinde bağımsız sayılan milletvekillerince iki önerge verilebilecektir gerekçeden anlaşılan önerge hakkının ancak parti gruplarına mensup milletvekilleri tarafından kullanılmaması hâlinde bağımsız ve grubu olmayan siyasi partilerin milletvekillerince kullanılabileceğidir siyasi parti gruplarına mensup milletvekillerince iki ve daha fazla önerge verilmiş olması hâlinde bağımsızlarla grubu olmayan siyasi partilerin önerge vermesi mümkün değildir ancak uygulamada bağımsız milletvekilleri ile grubu olmayan siyasi partilerin lehine bir yorum yapılmış ve önergeler geliş sırasına göre sıralanarak ilk iki önergenin bağımsızlar ya da grubu olmayan siyasal partiler tarafından verilmesi hâlinde bu önergeler işleme alınmıştır aslında i̇ç tüzükün gerekçesinde de açıklandığı gibi ilk iki önergeden sonra siyasi parti grupları tarafından iki önerge verilmiş olması hâlinde bu önergelerin iki önerge sınırlamasıyla sınırlanması nedeniyle işlemden kaldırılması gerekirdi dolayısıyla başkanlığımızın uygulamasının bağımsız milletvekilleri ile grubu olmayan siyasi partilerin haklarını korumaya yönelik olduğu görülmektedir durum böyleyken ilk iki önerge hakkının gruplara mensup milletvekilleri tarafından kullanılmasından sonra da bağımsızlardan ve grubu olmayan siyasi partilerden gelecek önergelerin işleme alınmasının zorunlu olduğunu söylemek ne i̇ç tüzük hükmüne ne hükmün gerekçesine ne de başkanlığımızın zaten bağımsızlar lehine olan uygulamasına uymamaktadır bu nedenle önergeleri işleme alma imkânı bulunmamaktadır dolayısıyla görüşüm değişmemiştir günlü birinci oturumu yöneten başkan vekili sayın sadık yakutun bu görüşünü kabul edebilmek mümkün değildir çünkü daha önce tarihli ve sayılı türkiye büyük millet meclisi i̇çtüzüğünde değişiklik yapılmasına ilişkin şöyle bir hüküm bulunmakta idi milletvekilleri tarafından anayasaya aykırılık önergeleri dahil her madde için iki önerge verilebilir bu hüküm anayasa mahkemesinin tarihli resmî gazetede yayımlanan tarihli ve karar sayılı kararıyla iptal edilmiştir anayasa mahkemesi anılan kararında şöyle demektedir dava dilekçesinde birinci tümcede milletvekillerinin esas komisyonun veya hükûmetin önerge verebileceği belirtilmiş olmasına karşın iptali istenen ikinci tümcede milletvekilleri için önerge sayısı sınırlanarak önerge vermek bakımından milletvekilleri ile komisyon ve hükûmet arasında makûl nedene dayanmayan eşitsizliğin yaratılması mümkün değildir halde yüksek mahkemenin bu içtihadı karşısında şu soru akla gelmektedir siyasî parti grubuna mensup milletvekilleri ileesas sayısı karar sayısı bu gruplara mensup olmayan milletvekilleri arasında eşitsizlik yaratılabilir mi veya siyasi parti grubu dışında gruba mensup milletvekilinin önerge verme hakkı ortadan kaldırılabilir mi şüphesiz bu soruya olumlu cevap verebilmek olası değildir i̇çtüzükte bu duruma cevaz veren herhangi bir hüküm bulunmamaktadır dolayısı ile kanunun genel kuruldaki görüşmeleri sırasında eylemli biçimde bir i̇çtüzük ihlâli yaşanmıştır oysa uyulması ve uygulanması gereken yöntem şudur bir teklifin temel kanun olarak görüşülmesi sırasında milletvekilleri tarafından anayasaya aykırılık önergeleri dahil madde üzerinde iki adet önerge verebilir ancak her siyasî parti grubuna mensup milletvekillerinin birer adet önerge verme hakları saklıdır bu hüküm gayet açıktır tbmmde dört adet siyasî parti grubu olduğuna göre dört adet önerge verilir bu dört önergeye ilâveten iki adet de milletvekilleri verebilir milletvekillerinin verdikleri önerge sayısı ikiden fazla ise kura çekilir eğer milletvekilleri grupların dışında maddeler üzerinde önerge vermişler ve her madde üzerinde verilen önerge sayısı ikiden fazla ise başkanlık divanının bunlar arasında kura çekerek işleme alması i̇çtüzüğün inci maddesinin âmir hükmüdür bu lâzimenin yerine getirilmemesi ise açıkça i̇çtüzük ihlâlidir diğer yandan sayılı kanunun genel kurulda temel kanun olarak görüşülmüştür oysa işbu lâyihamız ile şekil bakımından iptali istenilen sayılı kanunun temel kanun olarak görüşülmesi i̇çtüzüğe hukukun genel ilkelerine ve dolayısı ile anayasanın türkiye büyük millet meclisi çalışmalarını kendi yaptığı i̇çtüzük hükümlerine göre yürütür hükmünü içeren inci maddesinin birinci fıkrası hükmüne aykırıdır zira anılan sayılı kanun i̇çtüzükün inci maddesi hükmü anlamında bir hukuk dalını sistematik olarak bütünüyle veya kapsamlı olarak değiştirecek biçimde genel ilkeleri içeren kişisel veya toplumsal yaşamın büyük bir bölümünü ilgilendiren kendi alanındaki özel kanunların dayandığı temel kavramları gösteren özel kanunlar arasında uygulamada ahenk sağlayan düzenlediği alan yönünden bütünlüğünün ve maddeler arasındaki bağlantıların korunması zorunluluğu bulunan önceki yasalaşma evrelerinde de özel görüşme ve oylama usulüne bağlı tutulması gibi özellikleri taşıyan kanunları ve i̇çtüzüğü bütünüyle veya kapsamlı olarak değiştiren veya yürürlüğe koyan niteliklere sahip bir kod norm değildir şüphesiz teklifin temel kanun olarak görüşülmesi yasama organının ve dolayısı ile milletvekillerinin yasama faaliyetini ve yasama enerjisini örselemiş kısıtlamış ve sınırlamıştır milletvekili meclisi oluşturan çekirdek birimdir anayasa madde ve devamı kanunların yapılması sürecinde ana dinamiktir anayasa madde ve yüksek malûmları olduğu üzere anılan teklif temel kanun olarak görüşülmese idi diğer teklifler gibi i̇çtüzüğün nci maddesi hükmündeki düzenlemeye ve yönteme tâbi olacaktı öyle olunca da milletvekillerinin yasama faaliyetleri daraltılmamış olacak ve meclis i̇radesi daha geniş ve yetkin bir biçimde tezâhür ve tecelli edebilecekti zirâ i̇çtüzük nci maddenin birinci fıkrasında aynen kanunlarda veya i̇çtüzükte aksine bir hüküm yoksa kanun tasarısı veya teklifinde bir maddenin reddi tümünün veya bir maddenin komisyona iadesi bir maddenin değiştirilmesi metne ek veya geçici madde eklenmesi hakkında milletvekilleri esas komisyon veya hükümet değişiklik önergeleri verebilir bu esaslar dairesinde milletvekilleri tarafından anayasayaesas sayısı karar sayısı aykırılık önergeleri dahil her madde için yedi önerge verilebilir her siyasî parti grubuna mensup milletvekillerinin birer önerge verme hakkı saklıdır ancak bu hak ilgili siyasî parti grubuna mensup milletvekillerince kullanılmaması halinde diğer siyasî parti grubuna mensup olanlarla bağımsız sayılan milletvekillerince kullanılabilir hükmü getirilmiştir keza aynı maddenin dördüncü fıkrasında da önerge vermenin yöntem ve sınırları daha da genişletilmiş ve aynen görüşülmekte olan tasarı veya teklife konu kanunun komisyon metninde bulunmayan ancak tasarı veya teklif ile çok yakın ilgisi bulunan bir maddesinin değiştirilmesini isteyen ve komisyonun salt çoğunlukla katıldığı önergeler üzerinde yeni bir madde olarak görüşme açılır denilmiştir i̇çtüzük bir anlamda kanun tekliflerinin görüşülme usûl ve esaslarını düzenleyen normlar hukuk kurallarıdır hukuk kuralının genellik soyutluk ve süreklilik içermesi yapısal şarttır kuralın bu niteliği hukuk güvenliğinin kurucu öğelerinden olan öngörülebilirlik ve belirlilik açılarından da önemlidir anayasa mahkemesi temel kanunlarla ilgili olarak verdiği bir i̇çtihadında özetle norm yaratıcı niteliğiyle diğer parlamento kararlarından ayrılan i̇çtüzüğün iktidar muhalefet ilişkilerinde ve meclis iradesinin gerçeğe uygun biçimde yansıtılmasında büyük önem taşıdığı bir gerçektir normlar hiyerarşisinde en üst noktada yer alan anayasa yasalar gibi i̇çtüzüğünde dayanağı ve belirleyicisidir bu nedenle demokratik bir devlette meclislerin kendi iç çalışmalarını serbestçe düzenleme konusundaki yetkileri de anayasa ile sınırlıdır anayasanın nci maddesinde kanun koymak değiştirmek ve kaldırmak türkiye büyük millet meclisinin görev ve yetkileri arasında sayılmıştır çağdaş demokrasilerde siyasî tercihlerin ve kararların oluşumunun mümkün olan ölçüde geniş ve açık tartışmalarla sağlanması iktidar ve muhalefet partileri ile milletvekillerinin seçmen önündeki sorumluluklarının gereğidir çağdaş anlamda demokratik siyasî yaşam sorunların bunlara ilişkin görüş ve önerilerin iktidar muhalefet diyaloğu içinde tartışılmasını uzlaşma arayışı içinde sonuca ulaşılmasını zorunlu kılar çoğunluğa karşı azınlığın iktidara karşı muhalefetin haklarının korunmadığı bir rejim demokratik sayılamaz bunlar arasında bir denge kurulması uzlaşma sağlanması demokrasinin gereğidir yasama etkinliklerinde asıl olan kamusal yararı gerçekleştirmek amacıyla yapılan görüşmeler sonucunda meclisin gerçek iradesinin oluşmasıdır bu iradenin oluşmasında yapılan görüşmeler kadar verilen önergelerin de büyük katkısı olduğu bir gerçektir yasama meclisi üyelerinin görev ve yetkilerinin amacına uygun biçimde kullanılmasının aşırı derecede zorlaştırılması veya ortadan kaldırılması durumunda ise anayasanın ncimaddesi çerçevesinde yasama işlevinin tam olarak yerine getirildiğinden sözesas sayısı karar sayısı edilemez bu ölçüsüz sınırlamaların anayasanın nci maddesinde belirtilen hukuk devleti anlayışıyla da bağdaşması olanaksızdır demek suretiyle önerge verilmesi yönündeki yasama faaliyetinin bu kapsamda değerlendirilmesinin zorunlu olduğu vurgulanmıştıranayasa mahkemesinin gün ve esas karar sayılı kararı dolayısı ile sayılı kanunun genel kurulda temel kanun olarak görüşülmesi ve i̇çtüzüğün nci maddesi yerine inci maddesi hükmüne tabi olmak suretiyle önerge sayısının kısıtlanmasının demokrasi ve milletvekilliği kurumlarıyla bağdaşır yanı yoktur teklifin görüşülmesi ve kanunlaşması sırf bu yönüyle dahi anayasaya aykırıdır teklifin genel kurulda görüşülme aşamaları öncesinde de demokratik ve hukukun üstünlüğüne dayalı yasama faaliyeti anayasa madde fiilen sona erdirilmiştir düşük yoğunluklu demokrasimiz millî iradenin başlıca temerküz mekanlarından biri olan türkiye büyük millet meclisi milli eğitim kültür gençlik ve spor komisyonunda yapılan müzakereler sırasında da can çekişmiştir iktidar çoğunluğunca teklifin komisyondaki görüşülmesi sırasında sergilenen tutumuygulama deyim yerinde ise sivil darbenin ta kendisidir şöyle ki türkiye büyük millet meclisi milli eğitim kültür gençlik ve spor komisyonunun kamuoyunda olarak bilinen gün ve sayılı i̇lköğretim ve eğitimi kanunu ile bazı kanunlarda değişiklik yapılmasına dair kanun teklifinin görüşüldüğü tarihli toplantısına iktidar partisine mensup yüzü aşkın milletvekilinin salonu doldurmaları ve mütecaviz hareketlerde bulunarak şiddete başvurmaları nedeniyle chpnin komisyon üyesi milletvekilleri yerlerine oturamamış ve diğer milletvekilleri komisyona katılamamıştır anayasanın kanunların teklif edilmesi ve görüşülmesi başlıklı inci maddesinde aynen kanun teklif etmeye bakanlar kurulu ve milletvekilleri yetkilidir kanun tasarı ve tekliflerinin türkiye büyük millet meclisinde görüşülme usul ve esasları i̇çtüzükle düzenlenir denilmekte inci maddesinde de türkiye büyük millet meclisi çalışmalarını kendi yaptığı i̇çtüzük hükümlerine göre yürütür hükmüne yer verilmektedir ayrıca tasarı ve tekliflerin komisyonlarda nasıl görüşüleceğine ilişkin hükümler de tbmm i̇çtüzüğünün üçüncü bölümünde nci ve devamı maddeleri hükümlerinde yer almaktadıresas sayısı karar sayısı söz konusu maddeler incelendiğinde milli eğitim komisyonunun esas numaralı i̇lköğretim ve eğitim kanunu ile bazı kanunlarda değişiklik yapılmasına dair kanun teklifinin görüşüldüğü günlü toplantısında anayasa ve türkiye büyük millet meclisi i̇çtüzüğü ihlâlleri yapıldığı görülmüştür anayasanın ve i̇çtüzüğün teklif ve tasarıların görüşülmesine ilişkin hükümlerinin gereği yerine getirilmeden teklif kabul edilmiş gibi işlem yapılmıştır gün ve sayılı i̇lköğretim ve eğitimi kanunu ile bazı kanunlarda değişiklik yapılmasına dair kanun teklifi bir teklifin genel kurulda görüşülecek hale gelmesine dolayısı ile olgunlaşmasına ilişkin anayasada ve i̇çtüzükte öngörülen lâzimeleri ikmâl etmemiştir komisyon başkanı tarafından görüşme olarak nitelendirilen günlü toplantıda i̇çtüzükte yer alan komisyonlar başlıklı üçüncü bölüm ile kanunların yapılması başlıklı dördüncü kısımda yer alan hükümler açıkça ihlâl edilmiştir bu nedenle komisyon tarafından düzenlenmesi muhtemel komisyon raporunun sıra sayısı haline getirilerek tbmm gündemine getirilmesi anayasa ve i̇çtüzük hükümlerine aykırı olmuştur şöyle ki komisyon başkanı sayın nabi avcı siyasi iktidar grubuyla anlaşmalı danışıklı bir şekilde toplantı saatinden çok önceki bir zaman diliminde komisyon salonunu açtırarak komisyon çalışmalarının sürdürülemeyeceği bir ortamda iktidar partisi milletvekilleri tarafından komisyon salonunun işgaline olanak sağlamıştır komisyon çalışmaları i̇çtüzüğün ncı maddesine aykırı olarak başlatılmış ve sürdürülmüştür i̇çtüzüğün ncı maddesinde komisyon toplantılarının düzenine ilişkin hüküm yer almaktadır bu maddeye göre düzenin sağlanamaması durumunda komisyon başkanının toplantıya ara vermesi ya da çalışmaları erteleyerek durumu gereği yapılmak üzere tbmm başkanına bildirmesi gerekmektedir komisyon başkanı muhalefet milletvekillerinin can güvenliklerinin olmadığı bir ortamda toplantıyı başlatmış ve devam ettirmiştir bu açıdan çalışma ortamı oluşmadan üyelerin ve milletvekillerinin katılımı sağlanmadan toplantının açılması i̇çtüzük hükümlerine aykırıdır cebirle ve zorbalıkla fiilî durum yaratılmasına göz yumulmuştur bu durum anayasanın nci maddesine de aykırıdır zirâ anılan maddenin yasama organına dolayısı ile milletvekillerine verdiği yasama görevini yerine getirme görevi fiilî güç kullanılarak engellenmiştir böylece türkiye büyük millet meclisinin görev ve yetkilerinin kullanılmasına mâni olunmak suretiyle anayasa açıkça ihlâl edilmiştir tbmm i̇çtüzüğünün uncu maddesinde komisyonlarda istem sırasına göre söz verilir hükmü yer almaktadır komisyon toplantısının açılmasının ardından chpli komisyon üyeleri grup başkanvekilleri ve milletvekillerinin söz talebini içeren dilekçeler sn muharrem i̇nce tarafından komisyon divanına teslim edilmesine karşın işleme konulmamış ve milletvekillerinin söz hakkı ihlâl edilmiştir komisyonda chpli tek bir milletvekili bile söz alamamış ve konuşmamıştır chp grup başkan vekillerinden sayın muharrem i̇nce yedi kez söz talebinde bulunmasına rağmen bu talebi işleme konulmamıştır tbmm i̇çtüzüğünün uncu maddesi komisyon başkanına söz hakkının verilmesi konusunda takdir hakkı vermemektedir bu durum aynı zamanda yukarıda belirtilen sebeplere binâen anayasanın türkiye büyük millet meclisinin görev ve yetkilerini düzenleyen nci maddesine de aykırıdıresas sayısı karar sayısı tbmm i̇çtüzüğünün nci maddesinde komisyonlar karara bağladıkları işler için birer rapor düzenler hükmü yer almaktadır bu açıdan anılan teklif görüşmeler sırasında söz talepleri ile değişiklik önergeleri işleme konulmadığından karara bağlanamamıştır yukarıda açıklandığı üzere teklifin komisyon çalışmaları tamamlanmamıştır bu durumda komisyon raporu oluşturulamayacağından teklif genel kurulda görüşülemez tbmm i̇çtüzüğünün üncü maddesinin ncı bendi hükmüne göre meclis başkanının da komisyonları denetleme görevini yerine getirerek tarihli toplantının anayasa ve i̇çtüzüğe aykırılığı yönünden geçersiz sayılması doğrultusunda işlem yapması ve usulsüzlükler ile bunların hukuksuz sonuçlarını ortadan kaldırılması gerekmiştir ne var ki bu konuda tbmm başkanlığı tarafından somut ve sonuç alıcı herhangi bir adım atılmamıştır diğer yandan milli eğitim kültür gençlik ve spor komisyonunun mart tarihli birleşiminin ses kayıtları ile tutanakları incelenmiş bugüne kadar kamuoyuna yansımayan bazı yeni usulsüzlükler tespit edilmiştir ses kayıtlarının toplantı saatinden önceki zaman diliminde gerçekleşmiş olması nedeniyle tutanağa geçmemiş olan bölümleri chpnin iddialarını destekler mahiyette bilgiler içermektedir toplantının açılmasından önceki olayları yansıtan yaklaşık dakikalık ses kaydında akp grup başkanvekilinin komisyon başkanını nasıl baskı altına aldığı ve sözleri ile yönlendirdiği net bir şekilde anlaşılmaktadır yine ses kayıtlarının komisyon toplantısı başlamadığı için tutanağa geçirilmeyen bölümünde sayın muharrem i̇ncenin medyanın huzurunda konuşma taleplerimizi başkana iletiyorum sözleri yer almaktadır bu kayıtlardan chp milletvekillerinin nci madde sayın makif hamzaçebinin ayrıca inci madde için söz taleplerini içeren dilekçelerini komisyon başkanına ilettiği ve komisyon başkanının da bu dilekçeleri teslim aldığı tartışmaya mahal bırakmayacak şekilde anlaşılmaktadır komisyon başkanının tutanağa geçen bölümde nci maddenin okunmasının ardından söz taleplerini işleme koymadığı görülmektedir böylece anayasa ve i̇çtüzük ihlâli belgeli bir hâle gelmiştir ses kayıtları ile tutanaklar karşılaştırıldığında redaksiyon yetkisini aşan değişiklikler yapıldığı görülmektedir verilen önergelerin madde numaralarının teselsül ettirilmesi gerekirken bu işlem yapılmamış araya başka madde girmemiş gibi işlem yapılmıştır teklif maddeleri okunurken alt komisyon metni aynen okunmamış dolayısıyla komisyon üyeleri alt komisyon metninden farklı bir metni kabul etmişlerdir örneğin sayılı kanuna geçici inci maddenin eklenmesinin öngörüldüğü inci maddenin daha sonra ncı madde olarak işlem görmüştür alt komisyon metninde ortaöğretim ibaresi yer alırken komisyonda oylanan metinde aynı ibare ilköğretim olarak okunmuş ve oylanmıştır aynı maddede yer alan yükseköğretim ibaresi de ilköğretim olarak okunmuş maddeninesas sayısı karar sayısı tamamı göz önüne alındığında okunan metinin anlamsız bir metin olduğu görülmektedir tüm tutanak incelendiğinde okunan ve oylanan metin ile alt komisyon metninin birçok yerde farklılıklar arz ettiği görülmektedir bu farklılıkların redaksiyon yetkisi ile düzeltilemeyeceği açıktır komisyondan çıktığı iddia edilen metin oylanan metinden farklı olduğundan gerçek durumu yansıtmamaktadır komisyon çalışmaları tutanaklar üzerinden medyaya yansımıştır ses kayıtlarının tutanağa geçirilmeyen bölümleri de incelendiğinde chpnin iddialarının doğruluğu anlaşılacaktır ayrıca tutanaklar ile ses kayıtlarının karşılaştırılması durumunda komisyon iradesinden farklı metinlerin komisyonda kabul edilmiş gibi işlem yapıldığı görülecektir tbmm i̇çtüzüğünün uncu maddesine göre komisyonlarda istem sırasına göre söz verilir komisyon başkanı ve komisyondaki hükümet temsilcisi söz sırasına bağlı değildir komisyonca çağırılmış uzmanlara komisyon başkanı gerekli gördüğü zaman söz verebilir madde hükmünden anlaşılacağı gibi komisyonlarda görüşlerini ifade etmek amacıyla milletvekillerinin söz hakları vardır milletvekillerine söz hakkının tanınmamış olması i̇çtüzüğün anılan maddesine açık bir aykırılıktır ancak bu ihlâl sadece i̇çtüzükle sınırlı değildir anayasanın nci maddesi yasama görevini türkiye büyük millet meclisine yani milletvekillerine vermiştir milletvekillerine komisyonda söz hakkının tanınmamış olması milletvekillerinin yasama görevini yapmasının engellenmesi sonucunu yarattığından bu durum anayasanın nci maddesine de açık bir aykırılıktır komisyon başkanı açıklanmaya çalışılan menfî ve yanlı tutumuyla anayasayı açıkça ihlâl etmiştir zirâ anayasanın nci maddesi şu hükmü içermektedir türkiye büyük millet meclisinin görev ve yetkileri kanun koymak değiştirmek ve kaldırmak bakanlar kurulunu ve bakanları denetlemek bakanlar kuruluna belli konularda kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi vermek bütçe ve kesinhesap kanun tasa