esas sayısı karar sayısı i̇ptal ve yürürlüğün durdurulmasi i̇stemleri̇ni̇n gerekçeleri̇ i̇ptal ve yürürlüğün durdurulması istemlerini içeren günlü dava dilekçesinin gerekçe bölümü şöyledir tarih ve sayılı çevre kanununda değişiklik yapılmasına dair kanunun üncü maddesi ile değiştirilen tarihli ve sayılı kanunun sayılı kanunun üncü maddesinin bendinin son cümlesinin anayasaya aykırılığı i̇ptali istenen cümlenin türkiye atom enerjisi kurumu kanunu kapsamındaki konuları çevre ve orman bakanlığının yetki ve sorumluluğu dışına çıkartması bu alanda yapılacak faaliyetlerin yaratacağı kirlenmelerin önlenmesi konusunda zafiyet yaratacaktır sayılı yasada nükleer güç ve araştırma reaktörleri ve yakıt çevrimi tesislerinin yer seçimi inşaat işletme ve çevre güvenliğiyle ilgili her türlü onay izin ve lisansı vermek gerekli inceleme ve denetimi yapmak nükleer tesislerden ve radyoizotop laboratuarlarından çıkan radyoaktif artıkların güvenli şekilde işlenmesi taşınması geçici veya sürekli depolanması için gereken önlemlerin alınması veya aldırılması faaliyetleri sayılmaktadır yani nükleer enerji santralarının kurulması işletilmesi denetlenmesi sayılı yasaya göre yapılacaktır diğer yandan sayılı çevre ve orman bakanlığı teşkilat ve görevleri hakkında kanunun nci maddesine göre çevrenin korunması kirliliğinin önlenmesi ve iyileştirilmesi için prensip ve politikalar tespit etmek programlar hazırlamak bu çerçevede araştırmalar ve projeler yapmak yaptırmak bunların uygulama esaslarını tespit etmek uygulanmasını sağlayacak tedbirleri almak çevrenin korunması ve kirliliğinin önlenmesi amacıyla ülke şartlarına uygun olan teknolojiyi belirlemek bu maksatla kurulacak tesislerin vasıflarını tespit etmek atık ve yakıtlar ile ekolojik dengeyi bozan havada suda ve toprakta kalıcı özellik gösteren kirleticilerin çevreye zarar vermeyecek şekilde bertaraf edilmesi için denetimler yapmak ülke genelinde tüm uygulayıcı kurum ve kuruluşların bu konudaki taleplerini değerlendirerek sonuçlandırmak ülkenin atık yönetimi politikasını belirlemek ve bu konuda gerekli tedbirleri almak görevleri çevre ve orman bakanlığına yüklenmiştir türkiyenin enerji alanında bazı ilerlemeler kaydettiğini bildiren avrupa birliği enerji başlığı altındaki birlik mevzuatına uyumda gelinen noktayla ilgili tespitleri yaparken nükleer enerji konusuna da değinerek türkiyenin bu alandaki mevcut durumunu şöyle özetliyor halen hiçbir nükleer santral işletmeyen türkiye artan iç talebi karşılamak amacıyla itibarıyla bin mega vatlık üretimi hedefleyen geçmiş planlarını yeniden devreye sokmuştur nükleer santraller inşa edildiği takdirde türkiye atom enerjisi kurumunun idari kapasitesi ve kaynakları lisans verme süreci öncesinde güçlendirilmelidir türkiyenin euratom antlaşmasının şartlarına ve usullerine uyum sağlaması gerekecektediresas sayısı karar sayısı türkiye sınıraşan konularda çevresel etki değerlendirmeleri hakkındaki direktife uymak zorundadır türkiyenin uluslararası nükleer güvenlik sözleşmesi uyarınca önerilen nükleer tesisler hakkında komşu ülkelerle istişarelerde bulunma ve bu ülkelere bilgi verme yükümlülüğü bulunmaktadır ab özel enerji gürbüz evren kanal dış haberler editörü diğer taraftan tarihli sayılı bakanlar kurulu kararı eki yürürlüğe konulan yılı programının uygulanması koordinasyonu ve i̇zlenmesine dair kararın vii enerji başlıklı bölümünde çevrenin korunması amacı da dikkate alınarak iklim değişikliğiyle ilgili uluslararası eğilimler paralelinde sera gazı emisyonunu azaltıcı çevresel tedbirlere ağırlık verilmeye devam edilecek yeni ve yenilenebilir enerji kaynaklarının geliştirilmesi amacıyla yapılan çalışmalar desteklenecektir denilmiştir rg sayı mükerrer bu açıklamalardan da anlaşılacağı üzere çevre sağlığı ve çevrenin kirlenmesi ile yakından ilgili olan nükleer enerji santrallarının kurulması işletilmesi atıklarının bertaraf edilmesi konularının tümüyle çevre ve orman bakanlığının görev ve sorumluluğu dışında tutulması bu alanda yapılacak faaliyetlerin yaratacağı kirlenmelerin önlenmesi konusunda çok büyük zafiyetler yaratacaktır on yıl önce gerçekleşen ve halen canlı yaşamı üzerinde yarattığı olumsuzlukları süren çernobil nükleer santralı faciası unutulmamalıdır belirtilen nedenlerle iptali istenen cümlenin kamu yararı amacına yönelik olmadığı açıktır bir hukuk devletinde devlet erki kullanılarak yapılan tüm kamu işlemlerinin nihaî amacının kamu yararı olması gerekir bu gereklilik kamu yararını yasama organının takdir yetkisi için de bir sınır konumuna getirir kuşkusuz kamu yararının nerede olduğu yasama organının takdir alanı içinde bir husustur anayasa mahkemesinin de yerindelik denetimi yapma yetkisi olmamasına karşın bir kanunun kamu yararı amacına yönelik olup olmadığını denetleme yetkisi vardır söz konusu düzenleme kamu yararı amacına yönelik olmadığı için anayasanın nci maddesinde belirtilen hukuk devleti ilkesine aykırıdır ve bu nedenle anayasa mahkemesinin denetimine sunulmuştur diğer taraftan bir yasa kuralının anayasanın herhangi bir kuralına aykırılığının tespiti onun kendiliğinden anayasanın inci maddesine de aykırılığı sonucunu doğuracaktır anayasa mahkemesinin tarih ve k sayılı kararı amkd sa shf sonuç olarak tarih ve sayılı çevre kanununda değişiklik yapılmasına dair kanunun üncü maddesi ile değiştirilen tarihli ve sayılı kanunun sayılı kanunun üncü maddesinin bendinin son cümlesi anayasanın nci ve inci maddelerine aykırı olup iptali gerekmektedir tarih ve sayılı çevre kanununda değişiklik yapılmasına dair kanunun nci maddesi ile değiştirilen tarihli ve sayılı kanunun sayılı kanunun uncu maddesinin üçüncü fıkrasının anayasaya aykırılığı tarih ve sayılı maden kanununda ve bazı kanunlarda değişiklik yapılması hakkında kanunun nci maddesi ile tarihli ve sayılı çevre kanununun uncu maddesine şu fıkra eklenmiştiresas sayısı karar sayısı petrol jeotermal kaynak ve maden arama faaliyetleri çevresel etki değerlendirmesi çed kapsamı dışındadır bu defa tarih ve sayılı çevre kanununda değişiklik yapılmasına dair kanunun nci maddesi ile değiştirilen tarihli ve sayılı kanunun sayılı kanunun uncu maddesinin üçüncü fıkrası aynen şöyledir petrol jeotermal kaynaklar ve maden arama faaliyetleri çevresel etki değerlendirmesi kapsamı dışındadır görüldüğü üzere her iki hüküm de tümüyle aynı mahiyettedir sayılı kanunun inci maddesi ile sayılı çevre kanunun uncu maddesine eklenen ve yukarıda açıklanan söz konusu fıkra hükmünün iptali için tarihinde iptal davası açılmıştır bu düzenleme petrol ve jeotermal kaynaklar ile maden arama faaliyetlerinde çevrenin kirlenmesi ekolojik dengenin bozulmasına davetiye çıkarmak anlamına gelmektedir çed yönetmeliği madde de belirtildiği gibi çevresel etki değerlendirmesi çed gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ya da olumsuz etkilerinin belirlenmesinde olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları ifade eder şubat tarihli resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren maden kanunu uygulama yönetmeliği nin üncü maddesinin birinci fıkrasında grup iii grup ve iv grup madenler için arama ruhsatı ile yapılabilecek faaliyetler gösterilmiştir bu faaliyetler arasından numune alımı sondaj yarma galeri ve kuyu açma sayılmaktadır maden yasasının nci maddesi ile su havzaları imar alanları sitler milli parklar ormanlar gibi hassas bölgeler madencilik faaliyetlerine açılmıştır ayrıca iii grup madenler su havzaları göller ve su kaynaklarından elde edilecektir herhangi bir çed çalışmasına tabi olmadan yapılacak maden arama faaliyetleri kapsamında sondaj yapılması yarma galeri ve kuyu açılması ruhsat sahasında geri dönüşü olmayan çevre tahribatına dolayısıyla insan sağlığı ve canlı yaşamı için büyük risk oluşturacaktır sayılı maden yasasının inci maddesine göre arama döneminde teknolojik araştırma geliştirme pilot çalışmalar ve pazar araştırmaları yapmak üzere arama faaliyet raporu ile birlikte müracaat eden ruhsat sahibine genel müdürlükçe görünür rezervin una kadar maden üretim ve satış izni verilebilir görüldüğü gibi bu yasal düzenleme karşısında hiçbir çed çalışması yapılmadan işletmecinin kendi beyanına göre tespit edilmiş toplam rezervin işletilebilecektir üstelik buradaki faaliyet yukarıda da belirtildiği gibi su havzaları imar alanları meralar ve benzeri korunması gereken hassas bölgelerde de yapılabilecektiresas sayısı karar sayısı oysa günümüzde dünyada hem de artık dünya bankasının da desteği ile yapılan aramalar bir yana prospeksiyonda bile sadece çed değil aynı zamanda tçed toplumsal ve çevresel etki değerlendirme istenmeye ve ayrıca bilgi verme zorunluluğu getirilmeye başlanmıştır bütün bunlarla da yetinilmemekte çevresel etki değerlendirmesi çed sürecine halkın katılması için yollar oluşturulmaya başlanmıştır ankara barosu tarafından düzenlenen panel tahir öngör jeoloji yüksek mühendisi maden yasa tasarısının getirdikleri temmuz çevre ile ilgili hukuk belgeleri anayasanın ncı maddesi rio sözleşmesi ve çed kavramını içeren tüm doğa koruma sözleşmeleri çağdaş halk sağlığı anlayışını işleyen maddeler içermektedir rio toplantısında çevre sözleşmesi imzalanmıştır bu sözleşmede insanların sürekli ve dengeli kalkınmanın merkezinde olduğu ve doğa ile uyum içinde sağlıklı ve verimli bir hayata hakları olduğu belirtilmiştir jeoloji mühendisleri odası maden yasasının eleştirisi haziran özellikle yaşam hakkı sağlıklı çevrede yaşama hakkı risk kavramı koruyucu önlemler gibi kavramlar halk sağlığının geliştirilmesinde çevre sağlığı sorunlarının çözümünde bu alanda çalışan sağlıkçılara da ışık tutmaktadır bir insan hakkı olan çevre hakkı ilk kez de birleşmiş milletler çevre konferansı sonucunda yayımlanan stockholm bildirgesinde ifade edilmiştir ekim dünya doğa şartı ve paris sözleşmesinde çevre hakkı ile ilgili düzenlemeler yapılmıştır bergen bm avrupa ekonomik komisyonu çevre ve kalkınma konferansı sonuç bildirgesi çevre hakkı kavramında önemli bir gelişmeyi beraberinde getirmiştir artık bu gibi konularda yöre halkına danışma gereği ve eğer yöre halkı istemiyorsa işletmelerin açılmaması konusu gündeme gelmiştir ayrıca gelecekte oluşabilecek risk kavramı üzerinde durularak olası risklerin bile bir işletmenin açılmaması için yeterli neden sayılabileceği ilk defa ifade edilmiştir türkiye cumhuriyeti anayasasının nci maddesi herkes yaşama maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir derken ncı maddesinde de herkes sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir demekte ve çevreyi geliştirmenin çevre sağlığını korumanın ve çevre kirlenmesini önlemenin hem devletin hem de vatandaşların ödevi olduğu vurgulanmaktadır dünyadaki gelişmelerin tersine petrol jeotermal kaynak ve maden arama faaliyetlerini kaldı ki sayılı kanun ile değiştirilen maden kanununun nci maddesine göre arama döneminde dahi görünür rezervin una kadar maden üretim ve satış izni verilebilecektir çevresel etki değerlendirmesi dışında bırakan düzenleme anayasanın nci ve ncı maddelerine aykırılık teşkil etmektir yine bu düzenleme birleşmiş milletlerin ilan ettiği dünya doğa şartına ve de birleşmiş milletler çevre konferansı sonucunda yayımlanan stockholm bildirgesindeki çevre hakkı na da aykırıdır anayasanın ıncı maddesinde insan haklarına ilişkin andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler taşımaları halinde andlaşmaya uyulacağının ifade edildiği göz önünde tutulduğunda uluslararası andlaşmaya aykırı bir düzenlemenin anayasanın ıncı maddesi ile çelişeceğini de söylemek gerekmektediresas sayısı karar sayısı dünya çevre ve gelişme komisyonunun de hazırlamış olduğu ortak geleceğimiz adlı raporda nüfus beşeri kaynaklar beslenme güçlükleri canlı türleri ekosistem enerji sanayileşme barış güvenlik gelişme ve çevre politikaları konusunda yapılan öneriler yer almaktadır raporda çevre için temel bir insan hakkı dır denmekte ayrıca gelecek kuşakların da bu konudaki hakları savunulmaktadır çevre kalkınma ilişkisini bazı sözcükler çerçevesinde ortaya koyma çabasının en son ürünü sürdürülebilir kalkınma kelimesi olarak görülmektedir sürdürülebilir kalkınmayı dünya ölçeğinde popüler kılan ve soyut da olsa bir tanıma yer veren yine bu rapordur raporda sürdürülebilir kalkınma bugünün gereksinimlerini gelecek kuşakların kendi gereksinimlerini karşılama olanaklarını tehlikeye atmaksızın kalkınma şeklinde tanımlanmıştır sürdürülebilir kalkınmanın ana temasının çevrenin korunması ile kalkınma kavramlarının birbirleriyle çatışmadıkları aksine birbirlerini tamamladıkları ve birbirlerine gereksinim duydukları olduğudur kısaca söylenirse sürdürülebilir kalkınma bir denge arayışını bir uzlaşmayı yansıtmaktadır bu bağlamda bazı radikal çevrecilerin savundukları sıfır büyüme savı ile bazı gelişmekte olan ülkelerin öncelik tanımakta ısrar ettikleri kalkınmacı geleneksel yaklaşım iki aşırı uç olarak sürdürülebilir kalkınmanın kapsamı dışında bırakılmaktadır sürdürülebilir kalkınmanın bu boyutunun bu kavrama dayanılarak küreselleşme ideolojisi çerçevesinde getirilecek dayatmalar açısından özenle değerlendirilmesi gerekir prof dr nükhet turgut çevre hukuku ankara kasım shf vd bu anlamda sürdürülebilir kalkınma ile amaçlanan ekonomide kaynakların orta ve uzun vadeli bir perspektifte etkin kullanılmasıdır bugünden yakın geleceğin kaynaklarının bilinçsiz bir şekilde tüketilmemesidir toplumsal ve ekonomik sorumluluk bunu gerektirmektedir bu nedenle kalkınma amaçlı yapılacak düzenlemelerde hiçbir şekilde çevrenin korunması ihmal edilmemeli gerekli dengenin kurulmasına özen gösterilmelidir bu nedenle tarih ve sayılı kanunun inci maddesinde çevrenin sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda korunması öngörülmüş ve üncü maddesinde de sürdürülebilir kalkınma bugünkü ve gelecek kuşakların sağlıklı bir çevrede yaşamasını güvence altına alan çevresel ekonomik ve sosyal hedefler arasında denge kurulması esasına dayalı kalkınma ve gelişmeyi ifade edeceği belirtilmiştir hal böyle iken tarih ve sayılı çevre kanununda değişiklik yapılmasına dair kanunun nci maddesi ile değiştirilen tarihli ve sayılı kanunun sayılı kanunun uncu maddesinin iptali istenen üçüncü fıkrasında petrol jeotermal kaynak ve maden arama faaliyetlerinde bu dengenin kurulamadığı ve çevrenin korunmasından tümüyle vazgeçildiği görülmektedir bu bakımdan söz konusu hüküm anılan yasanın değinilen hükümleriyle de çelişmektedir böylesi bir çelişkinin hukuk düzeninde belirsizlik anlamına geleceği açıktır bir hukuk devletinde ise hukuk düzeninden beklenen hukuki belirliliktir bu nedenle iptali istenen hükmün anayasanın nci maddesindeki hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığını ve anayasanın ncı ve inci maddelerine de aykırı düştüğünü ortaya koymaktadır diğer taraftan bir yasa kuralının anayasanın herhangi bir kuralına aykırılığının tespiti onun kendiliğinden anayasanın inci maddesine de aykırılığı sonucunu doğuracaktır anayasa mahkemesinin tarih ve k sayılı kararı amkd sa shf açıklanan nedenlerle tarih ve sayılı çevre kanununda değişiklik yapılmasına dair kanunun nci maddesi ile değiştirilen tarihli ve sayılı kanunun sayılı kanunun uncu maddesinin üçüncü fıkrası anayasanın nci inciesas sayısı karar sayısı nci ncı ve inci maddeleri ile milletlerarası sözleşmelere dolayısıyla anayasanın ıncı maddesine aykırı olduğundan iptali gerekmektedir tarih ve sayılı çevre kanununda değişiklik yapılmasına dair kanunun nci maddesi ile değiştirilen tarihli ve sayılı kanunun inci maddesinin birinci fıkrasının anayasaya aykırılığı bu kural ile çevre kanunu ve bu kanun uyarınca yayımlanan yönetmeliklere aykırı davrananlara söz konusu aykırı faaliyeti düzeltmek üzere bir defaya mahsus olmak üzere esasları yönetmelikle belirlenen ve bir yılı aşmamak üzere süre verilebileceği öngörülmüştür böyle bir düzenleme çevreyi kirleten canlı yaşamı için risk oluşturan işletmelere bir yıla kadar riskli faaliyetlerini sürdürme olanağı sağlanmaktadır bu düzenleme şu anda faal durumda olan işletmelerin çevreyi kirletmelerine ve ekolojik dengeyi bozmalarına bir yıla kadar göz yummak anlamına gelmektedir türkiye cumhuriyeti anayasasının ncı maddesinde herkes sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir demekte ve çevreyi geliştirmenin çevre sağlığını korumanın ve çevre kirlenmesini önlemenin hem devletin hem de vatandaşların ödevi olduğu vurgulanmaktadır bu düzenleme avrupa birliğinin beşinci çevre eylem programında getirilen ortak sorumluluk yaklaşımıyla uyumludur i̇nsanların ve diğer canlıların sağlıklı yaşamasını sağlayan hava su toprak ve kültürel değerler çevreyi oluşturmaktadır şu anda faal durumda olan ve çevreyi kirletme canlı yaşamı için risk oluşturan işletmelere bir yıla kadar riskli faaliyetlerini sürdürme olanağı sağlanmasının anayasanın ncı maddesi ile çevrenin kirlenmesinin önlenmesi konusunda devlete verilen ödevin yerine getirilmemesi ve savsaklanması anlamına geldiği açıktır bu nedenle iptali istenen sayılı kanunun inci maddesinin birinci fıkrası anayasanın ncı maddesine aykırı bir nitelik taşımaktadır diğer taraftan iptali istenen hüküm kişilerin anayasanın ncı maddesinde ifade edilen çevre hakkını anayasanın üncü maddesinde belirtilen ilkelere aykırı bir biçimde sınırlandırmaktadır anayasanın üncü maddesi temel hak ve özgürlüklerin özünün zedelenmesine veya ölçülülük ilkesine aykırı biçimde sınırlandırmasına olanak tanımamaktadır i̇ptali istenen hükümle şu anda faal durumda olan ve çevreyi kirletme ve canlı yaşam bakımından risk oluşturan işletmelere bir yıla kadar riskli faaliyetlerini sürdürme olanağı sağlanması kişilerin çevre hakkının özünden ve ölçüsüzce sınırlandırılması anlamına gelmekte ve anayasanın üncü maddesine açık bir aykırılık oluşturmaktadır çevrenin korunması ve çevre kirliliği problemi kirliliğin kaynağı olan ülke ile sınırlı kalmamakta dünya üzerinde varolan diğer devletleri ve insanları da etkilemekte ve ilgilendirmektedir bunun tabi sonucu olarak çevre ile ilgili birtakım devletler arası düzenlemelerin yapılması da zorunluluk olduğundan dolayı çevrenin korunması ve çevre kirliliğinin önlenmesi için birtakım devletlerarası çalışmalar ve toplantılar tertip edilmiş bildirgeler yayımlanmış türkiyenin de katıldığı uluslararası sözleşmeler düzenlenmiştir bir insan hakkı olan çevre hakkı ilk kez de birleşmiş milletler çevre konferansı sonucunda yayımlanan stockholm deklarasyonunda yer almıştır stockholm deklarasyonu çevre ile ilgili ilk önemli belge olarak kabul edilmektedir inci maddesinde insanın hürriyet eşitlik ve yeterli yaşam koşulları sağlayan onurlu ve refahesas sayısı karar sayısı içinde bir çevrede yaşamak temel hakkıdır sözleriyle başlayan deklarasyon doğal hayatın korunması yenilenebilen kaynakların korunması yenilenemeyen kaynakların tükenme tehlikesine karşı önlemler alma toksit ve diğer maddelerin deşarjı ısının doğaya onu zararsız kılabilecek kapasiteyi aşacak şekilde bırakılmasının engellenmesi kalkınmanın gerekleri ile çevrenin korunması arasındaki çelişkilerin giderilmesi nükleer silahlara karşı çevrenin korunması gibi konuları ele almaktadır ekim dünya doğa şartı ve paris sözleşmesinde çevre hakkı ile ilgili somut maddeler yer almıştır daha sonra yılında tokyo konferansı tertip edilmiş ve bu konferansın sonucunda yayınlanan bildiride ise gelişme kavramı yeniden gözden geçirilmeli ve her ülkenin ekonomik gelişmesi kaynakların korunması ve arttırılması dikkate alınarak gerçekleştirilmelidir i̇ktisadi büyümede sadece iktisadi geliştirme göstergeleri değil aynı zamanda tabii kaynakların korunması hastalıklarla mücadele edilmesi kültür miraslarının korunması gibi konularla da ilgilenilmelidir temiz hava su orman toprak gibi çevre kaynakları korunmalı dengeli bir nüfus artışı sağlanmalıdır bütün ülkelerde teknolojik gelişmeler çevre faktörlerine önem verecek şekilde yönlendirilmelidir denilmiştir biyolojik çeşitliliğin korunmasının insanlığın ortak sorunu olduğunu vurgulayan bm üyesi akit taraflar de rioda biyolojik çeşitlilik sözleşmesini kabul etmişlerdir türkiye tarih ve sayılı kanunla sözleşmeyi onaylamıştır sözleşme ile biyolojik çeşitliliğin korunması biyolojik kaynakların muhafazası biyoteknolojinin özgün verimli ve çevreye uygun kullanımı ekosistemin korunması biyolojik çeşitlilik oluşturan canlıların ex situ korunması canlıların yaşam ortamlarının korunması canlıların in situ koşullarının korunması ve biyolojik çeşitlilik oluşturan canlıların sürdürülebilir kullanımı konuları ele alınmıştır bu sözleşmede insanların sürekli ve dengeli kalkınmanın merkezinde olduğu ve doğa ile uyum içinde sağlıklı ve verimli bir hayata hakları olduğu belirtilmiştir ülkemizin de taraf olduğu akdenizin kirlenmeye karşı korunması barselona sözleşmesinin ve sözleşmeye ait protokollerin gözden geçirilerek güncelleştirilmesi sonucunda yılında yeniden imzaya açılan akdenizin deniz ortamı ve kıyı bölgesinin korunması sözleşmesi ne akdenizde gemilerden ve uçaklardan boşaltma veya denizde yakmadan kaynaklanan kirliliğinin önlenmesi ve ortadan kaldırılması protokolü ne akdenizin kara kökenli kaynaklardan ve faaliyetlerden dolayı kirlenmeye karşı korunması protokolüne akdenizde özel koruma alanları ve biyolojik çeşitliliğe i̇lişkin protokol katılmamız tarihli ve sayılı kanunun üncü ve inci maddelerine göre bakanlar kurulunun tarih ve sayılı kararı ile kabul edilmiştir rg sa akdenizin kara kökenli kaynaklardan ve faaliyetlerden dolayı kirlenmeye karşı korunması protokolü nün genel hükümler bölümündeki inci maddesinde aynen şöyle denilmektedir bu protokolün bundan böyle taraflar olarak anılacak olan akit tarafları zehirli kalıcı ve biyoakümülasyona eğilimli maddelerin girdilerini aşamalı olarak ortadan kaldırmaya öncelik vererek akdeniz alanının ırmaklarından kıyı tesislerinden veya kanallarından gelen ve ülkeleri içindeki tüm diğer kara kökenli kaynaklardan veya etkinliklerden dolayı ortaya çıkanesas sayısı karar sayısı atıkların yol açtığı kirliliği mümkün olan en yüksek düzeyde önlemek azaltmak bu kirlilikle mücadele etmek ve bu kirliliği ortadan kaldırmak için uygun olan tüm önlemleri alacaklardır tarihli ve sayılı kanunun inci maddesinin birinci fıkrası yukarıda açıklanan birleşmiş milletlerin ilan ettiği dünya doğa şartına ve de birleşmiş milletler çevre konferansı sonucunda yayımlanan stockholm deklarasyonundaki çevre hakkı na ve rio toplantısında imzalanan çevre sözleşmesine ve akdenizin kara kökenli kaynaklardan ve faaliyetlerden dolayı kirlenmeye karşı korunması protokolüne de aykırıdır anayasanın ıncı maddesinde insan haklarına ilişkin andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler taşımaları halinde andlaşmaya uyulacağının ifade edildiği göz önünde tutulduğunda uluslararası andlaşmaya aykırı bir düzenlemenin anayasanın ıncı maddesi ile çeliştiğini de söylemek gerekmektedir anayasaya aykırı bir hükmün hukuk devleti anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkeleri ve dolayısıyla anayasanın nci ve inci maddeleriyle bağdaşmayacağı da açıktır açıklanan nedenlerle tarih ve sayılı çevre kanununda değişiklik yapılmasına dair kanunun nci maddesi ile değiştirilen tarihli ve sayılı kanunun inci maddesinin birinci fıkrası anayasanın nci inci üncü ncı ve ıncı maddelerine aykırı olup iptali gerekmektedir tarih ve sayılı çevre kanununda değişiklik yapılmasına dair kanunun geçici madde sinin anayasaya aykırılığı tarih ve sayılı çevre kanununda değişiklik yapılmasına dair kanunun iptali istenen geçici madde sinde bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihte faal durumda olan işletmelere bu kanun ve yönetmeliklerle getirilen ek yükümlülüklerin gerçekleştirilmesi için yönetmeliklerin yayımlanmasından sonra bakanlıkça bir yıla kadar süre verilebileceği öngörülmekte ve maddenin ikinci fıkrasında da sayılı çevre kanununun uncu maddesinin bendine aykırı tesislerin bu kanunun yayımı tarihinden itibaren bir yıl içerisinde kapatılacağı belirtilmektedir i̇ptali istenen geçici nci maddenin birinci fıkrası ile çevreyi kirletme canlı yaşamı için risk oluşturan işletmelere bir yıla kadar riskli faaliyetlerini sürdürme olanağı sağlanmakta diğer bir anlatımla şu anda faal durumda olan bu işletmelerin çevreyi kirletmelerine ve ekolojik dengeyi bozmalarına bir yıla kadar göz yumulmakta diğer yandan i̇kinci fıkra ile de denizlerde kirlenmeye yol açtığı için hassas alan niteliğindeki kapalı koylarda körfezlerde ve arkeolojik sit alanlarında kurulması yasaklanmasına karşın var olan balık çiftliklerinin bir yıl süre ile kirlenmeye yol açan faaliyetlerine olanak sağlanmaktadır böyle bir düzenleme yukarıda gerekçe bölümünde numaralı başlık altında etraflıca belirtilen nedenlerle anayasanın nci inci üncü ncı ve ıncı maddelerine aykırıdır öte yandan iptali istenen geçici madde nin ikinci fıkrası aynı zamanda sayılı çevre kanununun uncu maddesinin bendi ile hassas alan niteliğindeki kapalı koylarda körfezlerde ve arkeolojik sit alanlarında kurulması yasaklanmasına karşın var olan balık çiftliklerinin bir yıl süre ile kirlenmeye yol açan faaliyetlerine olanak sağladığı için de tarih kültür ve tabiat varlıklarının korunmasına ilişkin anayasanın üncü ve nci maddelerine de aykırı düşmektedir sayılı kanunun üncü maddesinde kültür varlıkları tarih öncesi veesas sayısı karar sayısı tarihi devirlere ait bilim kültür din ve güzelsanatlarla ilgili bulunan yer üstünde yer altında veya su altındaki bütün taşınır ve taşınmaz varlıklar olarak tanımlanmıştır bu durumda arkeolojik sit alanlarının kültür varlığı olduğu kuşkusuzdur hassas alan niteliğindeki kapalı koylarda körfezlerde balık çiftliklerinin kurulması büyük ölçekte deniz kirliliğine neden olduğundan buralarda balık çiftliği kurulmasında ve bunların bir yıl gibi uzun süre muhafazasında kamu yararına değil balık çiftliklerini korumaya yönelik bir amaç olduğu kuşkusuzdur bir hukuk devletinde devlet erki kullanılarak yapılan tüm kamu işlemlerinin nihaî amacının kamu yararı olması gerekir bu gereklilik kamu yararını yasama organının takdir yetkisi için de bir sınır konumuna getirir kamu yararı amacına yönelik olmayan söz konu düzenleme anayasanın nci maddesine aykırıdır böylesi bir düzenlemenin anayasanın ncı ve üncü maddelerinde belirtilen hak ve özgürlükleri anayasanın üncü maddesinde belirtilen özüne dokunmama ve ölçülülük ilkelerine aykırı biçimde sınırlandırmak anlamına geleceği ve anayasanın üncü maddesine de aykırı düşeceği ortadadır açıklanan nedenlerle tarih ve sayılı çevre kanununda değişiklik yapılmasına dair kanunun iptali istenen geçici madde si anayasanın nci nci üncü ncı üncü ve ıncı maddelerine aykırı olup iptali gerekmektedir tarih ve sayılı çevre kanununda değişiklik yapılmasına dair kanunun geçici madde ün birinci fıkrasının anayasaya aykırılığı i̇ptali istenen geçici madde ün birinci fıkrasında bu kanunun yürürlüğe girmesinden önce çevresel etki değerlendirmesi yönetmeliği hükümlerine tâbi olduğu halde yükümlülüklerini yerine getirmeyenlerden halihazırda yer seçimi uygun olanlar bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içinde ilgili yönetmelikler çerçevesinde gerekli yükümlülüklerini yerine getirdiklerini gösterir çevresel durum değerlendirme raporunu hazırlayarak bakanlığa sunar i̇lgili yönetmeliklerde belirlenen şartları sağlayanlar başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde karara bağlanır denilmiştir bu düzenleme ile yasaya ve çed yönetmeliğine aykırı faaliyetlere bir tür af getirilmektedir üstelik bir yıla kadar bu faaliyetler denetim dışı bırakılmaktadır çed çevresel etki değerlendirmesi ağustos tarih ve sayılı resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren çevre kanunu nun uncu maddesi gereğince gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ya da olumsuz etkilerinin belirlenmesinde olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları kapsar sayılı çevre yasası gereğince tarihinde yayınlanan ve daha sonra birkaç kez değişikliğe uğrayan çevresel etki değerlendirmesi yönetmeliği çed sürecini tanımlayan önemli bir belgedir gerçekleştirmeyi planladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum kuruluş ve işletmeler çed yönetmeliğinde belirtildiği üzere bir proje tanıtım dosyası ptd veya çed raporu hazırlarlar çed raporunda çevreye yapılabilecek tüm etkiler göz önünde bulundurularak çevre kirlenmesine neden olabilecek atık ve artıkların ne şekilde zararsız hale getirilebileceği ve bu hususta alınacak önlemler belirtiliresas sayısı karar sayısı çed yönetmeliğinin belirlediği ilkeler kapsamında çevre bakanlığı diğer yatırımcı ve planlayıcı bakanlık ve kurumlar özel sektör üniversiteler ve meslek odaları mühendislik ve müşavirlik büroları çevre mühendisliği alanında hizmet veren özel firmakuruluşlar sivil toplum kuruluşları ve toplumun değişik kesimleri çed sürecinin tarafları ve bileşenleridir bu anlamı ile çed süreci demokratik katılımın öne çıktığı bir ortamdır sonuç olarak yılında abdde yürürlüğe giren ulusal çevre politikası kanunu national environmental policy act kapsamında dünya ile tanışan ve gerek abd gerek ab ülkeleri gerekse diğer dünya ülkelerinde halen en etkin çevre yönetim aracı olarak yerini alan ve gün geçtikçe de bu yeri sağlamlaştıran çed ülkemizde şubat tarihinden bu yana uygulanmaktadır türkiyede sağlam bir çevre yönetimi oluşturmanın esas temelini çed sürecinin yasal kurumsal ve teknik altyapı açısından güçlendirilmesi teşkil etmektedir rio sözleşmesi ve çed kavramını içeren tüm doğa koruma sözleşmelerine göre evrende çevreye zararlı olabilecek faaliyetlerin hiç birisi çevresel etki değerlendirme incelemesinden muaf tutulamaz önemli olan kamu yararıdır bu günkü ve gelecek nesillerin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşamalarıdır çed yönetmeliğine aykırı faaliyetlere bir tür af getiren üstelik bir yıla kadar bu faaliyetler denetim dışı bırakan iptali istenen tarih ve sayılı çevre kanununda değişiklik yapılmasına dair kanunun geçici madde ün birinci fıkrası çevreyi kirletme canlı yaşamı için risk oluşturan işletmelere bir yıla kadar riskli faaliyetlerini sürdürme olanağı sağladığından yukarıda gerekçe bölümünde numaralı başlık altında etraflıca belirtilen nedenlerle anayasanın nci inci üncü ncı ve ıncı maddelerine aykırı olup iptali gerekmektedir tarih ve sayılı çevre kanununda değişiklik yapılmasına dair kanunun geçici madde ün birinci ve i̇kinci fıkralarının anayasaya aykırılığı i̇ptali istenen söz konusu fıkralarda atıksu arıtma ve evsel nitelikli katı atık bertaraf tesisini kurmamış belediyeler ile halihazırda faaliyette olup atıksu arıtma tesisini kurmamış organize sanayi bölgeleri diğer sanayi kuruluşları ile yerleşim birimleri bu tesislerin kurulmasına ilişkin iş termin plânlarını bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde bakanlığa sunmak ve aşağıda belirtilen sürelerde işletmeye almak zorundadır i̇şletmeye alma süreleri iş termin plânının bakanlığa sunulmasından itibaren belediyelerde nüfusu den fazla olanlarda yıl ilâ arasında olanlarda yıl ilâ arasında olanlarda yıl ilâ arasında olanlarda yıl organize sanayi bölgeleriyle bunların dışında kalan endüstri tesislerinde ve atıksu üreten her türlü tesiste yıldır denilmiştir bu düzenlemeler ile atıkların çevre sağlığı ve canlı yaşamı için tehlike yaratmayacak şekilde bertaraf edilmesinden iş termin plânının bakanlığa sunulma süresi de dikkate alındığında en az yıla en fazla yıla kadar vazgeçilmesi söz konusudur böyle bir düzenlemenin anlamının ise açıkça çevre kirlenmesinin önünü açmak olduğu kuşkusuzdur bu durum aynı zamanda böyle bir düzenlemenin ekim tarihinde yürürlüğe girecek olan tcknın inci ve nci maddelerindeki çevreye karşı suç olarak tanımlanan eylemlerin teşvik edilmesi sonucunu doğuracak olması nedeniyle kamu yararı amacına değil kurum ve işletmeleri koruma amacına yönelmiş bulunduğunu dolayısıylaesas sayısı karar sayısı anayasanın nci maddesiyle bağdaşmadığı göstermektedir çünkü bir hukuk devletinde tüm yasama işlemlerinin nihai amacının kamu yararını gerçekleştirmeye yönelik olması gerekir diğer yandan iptali istenen düzenlemenin anayasanın ncı maddesinde ifade edilmiş bulunan çevre hakkını ölçüsüzce ve özünden zedeleyeceği de ortadadır açıklanan ve yukarıda gerekçe bölümünde numaralı başlık altında etraflıca belirtilen nedenlerle tarih ve sayılı çevre kanununda değişiklik yapılmasına dair kanunun geçici madde ün birinci ve ikinci fıkraları anayasanın nci inci üncü ncı ve ıncı maddelerine aykırı olup iptali gerekmektedir iv yürürlüğü durdurma i̇stemi̇ni̇n gerekçesi̇ i̇ptali istenen kuralların yürürlüklerini sürdürmesi halinde çevre hakkı güvencesiz kalacak ve çevre hakkına yönelik ihlaller adeta özendirilmiş olacaktır böyle bir durumun ise bu ihlalleri artıracağı ve çevre yi korumasız bırakacağı açıktır diğer ta