esas sayısı karar sayısı i̇ptal ve yürürlüğün durdurulmasi i̇stemleri̇ni̇n gerekçesi̇ maddeleri̇ i̇ptal sebepleri̇ tarih ve sayılı türkiye büyük millet meclisi i̇çtüzüğünün bazı maddelerinin değiştirilmesine dair kararın üncü ve inci maddeleri anayasanın çeşitli maddelerine aykırıdır üncü maddenin anayasaya aykırılık durumu türkiye büyük millet meclisi i̇çtüzüğünün bazı maddelerinin değiştirilmesine dair kararın üncü maddesi ile türkiye büyük millet meclisi i̇çtüzüğünün inci maddesi değiştirilmiştir ancak bu değişiklikle ihdas edilen bir kısım hükümler anayasaya açıkça aykırıdır şöyle ki üncü madde ile değiştirilen inci maddenin birinci fıkrasının bendinin maddeler üzerinde ayrıca soru sorulamaz hükmü anayasanın nci nci ve nci maddelerine aykırıdır anayasanın nci maddesine göre yasama yetkisi türk milleti adına türkiye büyük millet meclisinindir bu yetki devredilemez yasama yetkisi devredilemiyeceği gibi bu yetkiden vazgeçilemez ve bu yetkinin kullanılması engellenemez anayasanın nci maddesine göre ise türkiye büyük millet meclisinin görevlerinden biri de kanun koymak değiştirmek ve kaldırmaktır yani yine yasama faaliyetinde bulunmaktadır bilindiği gibi yasama faaliyeti türkiye büyük millet meclisinin dolayısıyla milletvekillerinin asıl faaliyet alanını teşkil etmektedir kanunlar yapılırken milletvekillerinin soru sorması yasama faaliyeti içinde çok önemli bir yer tutar soru ve cevap fikirlerin dolayısıyla da kararın oluşmasında en önemli etkendir öte yandan kanunlar maddelerden oluşur kanunlar hazırlanırken maddelerle ilgili olarak soru sormayı yasaklamak yasama faaliyetini kısıtlamak anlamına gelir böyle bir kısıtlama ise anayasanın nci ve nci maddelerine aykırı düşer ayrıca da yasama faaliyeti esnasındaki soru ve cevaplar hem milletvekillerinin hem araştırmacıların ve hem de uygulayıcıların aydınlanmalarını sağlar onlara ışık tutar soru sorma yasağı ise söz konusu kimselerin aydınlanma hak ve imkanını büyük ölçüde kısıtlar böyle bir kısıtlamanın ise anayasanın nci maddesine demokratik hukuk devleti ilkesine aykırı düşeceği açıktıresas sayısı karar sayısı kısaca yasama faaliyeti esnasında anlaşılmayan maddelerle ilgili olarak bazı sorular sormak milletvekilleri için hem bir görev hem de bir haktır bu hak anayasanın hem ruhunda hem de ve nci maddelerinde mündemiçtir anayasanın yasama meclisi üyelerine sağladığı görev hak ve yetkiler bir tüzük değişikliği ile ortadan kaldırılamaz zira her bir milletvekili ayrı ayrı kanun koyucu hak ve yetkilerine sahiptir üncü madde ile değiştirilen inci maddenin bendi anayasanın nci ve inci maddelerine aykırıdır söz konusu bendi aynen şöyledir tasarı veya tekliflerin yürürlük ve yürütme maddeleri ile yabancı devletlerle veya milletlerarası kuruluşlarla yapılacak andlaşmaların onaylanmasının uygun bulunduğuna ilişkin tasarıların maddeleri üzerinde görüşme açılmaz ve önerge verilemez yukarıda maddeler üzerinde ayrıca soru sorulamaz hükmünün anayasanın nci ve nci maddelerine aykırılık durumunu açıklarken belirttiğimiz gerekçeler burası yani bendi için de aynen geçerlidir bu münasebetle gerekçeler tekrar edilmeyecektir ancak ilave edelim ki kanun koymak değiştirmek ve kaldırmak yetkisine sahip olan türkiye büyük millet meclisinin bir kanunun yürürlük tarihinin değiştirilmesi öne alınması veya ertelenmesi için önerge vermesinin tüzükle yasaklanması keza millet egemenliğini yakından ilgilendiren yabancı devletlerle veya milletlerarası kuruluşlarla yapılacak anlaşmaların uygunluğuna ilişkin tasarıların maddeleri üzerinde görüşme açmasının veya önerge vermesinin yine tüzükle engellenmesi anayasanın nci maddesine açıkça aykırı düşer ayrıca dava konusu bendinden anlaşıldığına göre yabancı devletlerle veya milletlerarası kuruluşlarla yapılacak anlaşmaların onaylanmasına ilişkin tasarılar madde madde müzakere edilip oylanmayacak bir bütün olarak görüşülüp oylanacaktır daha açık bir ifade ile yabancı devletlerle veya milletlerarası kuruluşlarla yapılacak andlaşmaların onaylanmasının uygun bulunduğuna ilişkin tasarılar üç maddeden oluşmaktadır maddeleri üzerinde görüşme açılamayacağına ve önerge verilemeyeceğine göre bu tür tasarıların maddelerine geçme diye bir şey olamayacak tasarı sadece ve sadece bir defa oylanacaktır böyle bir uygulama ise anayasanın inci maddesinin ikinci fıkrasına aykırı düşecektir çünkü inci maddenin ikinci fıkrası kanunların şekil bakımından denetlenmesini düzenlerken son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığıesas sayısı karar sayısı hususuna bakılacağını belirtmektedir halbuki bendine göre uygunluk kanunu için son oylama hiçbir zaman yapılmayacak ilk oylama ile sürekli olarak yetinilecektir ayrıca müzakereye açılmayan oylanıp kabul edilmeyen maddeler hiçbir zaman için kanun sayılamaz üncü madde ile değişik inci maddenin dördüncü fıkrasının anayasaya aykırılık durumu sözü edilen dördüncü fıkra aynen şöyledir maddeler üzerinde siyasi parti grupları hükümet ve komisyona beşer dakika süre ile söz verilir görüldüğü gibi dava konusu hüküm kanun maddeleri üzerinde milletvekillerine söz hakkı tanımamaktadır demokratik parlamenter sistemde temel görev ve yetki konusunda yasama faaliyeti esnasında kanun maddeleri görüşülürken milletvekillerine söz hakkı tanımayan bir tüzük hükmünün hem sistemin hem de anayasanın ruhuna aykırı düşeceği açıktır nitekim anılan tüzük hükmü anayasanın ruhuna nci maddesinde ifadesini bulan demokratik hukuk devleti ilkesi ile nci ve nci maddelerine aykırıdır kısaca vekilleri susturulan bir millet özgür sayılamaz inci maddenin anayasaya aykırılık durumu tarih ve sayılı türkiye büyük millet meclisi i̇çtüzüğünün bazı maddelerinin değiştirilmesine dair kararın çerçeve inci maddesiyle i̇çtüzüğün inci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir madde temel kanunları i̇çtüzüğü ve ülkenin ekonomik ve teknolojik gelişimi ile doğrudan ilgili yeniden yapılanma kanunlarını bütünü ile veya kapsamlı olarak değiştiren veya yürürlüğe koyan tasarı veya tekliflerin genel kurulda görüşülmesinde uygulanacak özel görüşme ve oylama usulü ile maddeler üzerinde önerge verilip verilemeyeceğinin tespitine hükümetin esas komisyonun veya grupların teklifi danışma kurulunun önerisi üzerine genel kurulca karar verilebileceği gibi danışma kurulunda oybirliği sağlanamaması halinde siyasi parti gruplarının önerisi üzerine genel kurulca üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun oyu ile de karar verilebilir hemen ilk bakışta fark edileceği gibi i̇çtüzüğün yeni inci maddesi hem demokratik parlamenter sistemin ruhuna hem de anayasanın inci ve ncı maddelerine açıkça aykırıdıresas sayısı karar sayısı i̇çtüzüğün yeni inci maddesinin anayasanın ncı maddesine aykırılık durumu yeni inci maddeye göre bazı kanunlar için uygulanacak özel görüşme ve oylama usulünün tespitine danışma kurulunda oybirliği sağlanamaması halinde siyasi parti gruplarının önerisi üzerine genel kurulca üye tam sayısının beşte üç çoğunluğunun oyu ile de karar verilebilir bu hüküm anayasanın ncı maddesinin birinci fıkrasına açıkça aykırı düşmektedir çünkü ncı maddenin birinci fıkrasına göre anayasada başkaca bir hüküm yoksa türkiye büyük millet meclisi toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile karar verir anayasamız bütçe ve anayasa değişiklikleri dışında kanunların görüşülüp oylanması konusunda başkaca bir hüküm öngörmemiştir halbuki i̇çtüzüğün inci maddesi bir kısım kanunların oylanması konusunda anayasadan farklı olarak başkaca yeni usuller öngörmektedir bu usuller kabul edildiği takdirde beşte üç çoğunluğa sahip iktidar ya da böyle bir çoğunluk kanun yapmada yerleşmiş yasal ve anayasal yöntemi terketmiş i̇çtüzükteki usulleri by pass etmiş olacaktır tarifi tanımı kriterleri önceden belirlenmediği için hemen her düzenleme temel kanun usulüne tabi tutulacak müzakere ve münakaşadan kaçınılabilecektir bu ise anayasanın karar ilkesini zedelemiş olacaktır kısaca i̇çtüzüğün öngördüğü bu yeni usul yani danışma kurulunda oybirliği sağlanamaması halinde siyasi parti gruplarının önerisi üzerine genel kurulca üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun oyu ile de karar verilebilir hükmü anayasaya uygun düşmemektedir söz konusu hükmün iptali gerekir i̇çtüzüğün yeni inci maddesinin anayasanın inci maddesine aykırılık durumu anayasanın inci maddesinin ikinci fıkrasının ilk cümlesine göre i̇çtüzük hükümleri siyasi parti gruplarının meclisin bütün faaliyetlerine üye sayısı oranında katılmalarını sağlayacak yolda düzenlenir i̇çtüzüğün yeni inci maddesi anayasanın bu açık hükmünü tamamen etkisiz hale getirmektedir çünkü yeni inci madde temel kanunları i̇çtüzüğü ve ülkenin ekonomik ve teknolojik gelişimi ile doğrudan ilgili yeniden yapılanma kanunlarını bütünü ile veya kapsamlı olarak değiştiren veya yürürlüğe koyan tasarı veya tekliflerin genel kurulda görüşülmesinde uygulanacak özel görüşme ve oylama usulü ile maddeler üzerinde önerge verilip verilemeyeceğinin tespitine hükümetin esas komisyonun veya grupların teklifi danışma kurulunun önerisi üzerine genel kurulca karar verilebileceğiesas sayısı karar sayısı hükmünü içermektedir bu hüküm demokratik sistemin temel unsuru olan muhalefeti bütünüyle susturacak demokrasinin bir gereği olan hoşgörü ve uzlaşmayı ortadan kaldıracak yasama organını bütünüyle yürütme organının emrine sokacak hatta türkiye büyük millet meclisini hükümetin gönderdiği tasarıları emir ve talimatlar doğrultusunda kanunlaştıran pasif bir kurum haline getirecek niteliktedir gerek esas komisyonda gerekse genel kurulda kararların çoğunlukla alınmış olması bu tehlikeleri önlemek için yeterli değildir çünkü bunların her ikisi de hükümete ve meclise egemen olan çoğunluğun elindedir bir tek elde toplanmış olan böyle bir gücün karşısında muhalefetin söz hakkını ve hareket olanaklarını garantiye almak gerekir sadi büyükeren anayasaya uygunluk denetimi ve kesin hükümlerin çatışması amme i̇daresi dergisi sayı o a i̇ enstitüsü bunun yolu da meclislerde yapılan görüşmeler sırasında ya da bunların onayladıkları kanun metinlerinin kapsamı içinde çoğunluğun muhalefeti baskı altına almasını engellemektirmavrice duverger seçimle gelen krallar bilimsel i̇nceleme dizisi sayfa dan aktaran büyükeren ibit türkiye uygulamasında muhalefet komisyonlarda büyük ölçüde etkisizleştirilmiştir çünkü önemli tasarı veya tekliflerin hemen hemen tamamı esas komisyon olarak plan ve bütçe komisyonuna gönderilmektedir bilindiği gibi plan ve bütçe komisyonunda iktidar partilerinin anayasadan kaynaklanan mutlak bir üstünlüğü vardır bu münasebetle komisyonlarda pek etkili olamayan muhalefet partileri dengeleme görevlerini genel kurulda yapmaya çalışmaktadırlar muhalefet partileri i̇çtüzüğün yeni inci maddesi sebebiyle artık genel kurulda da bir varlık gösteremiyecekler dengeleme görevlerini yapamayacaklardır neticede türkiye büyük millet meclisi yukarıda da belirtildiği gibi hükümetten gelen tasarıları bir harfine bile dokunmadan emir ve talimatlar doğrultusunda kanunlaştıran bir kurum haline gelecektir şu an bile kanunlaşan metinlerin undan fazlasının hükümetten gelen tasarılar olduğu dikkate alınırsa işaret edilen korkunç tehlikenin basit bir evhamdan ibaret olmadığı anlaşılır bu sebepledir ki demokratik sistemi özümsemiş birçok kimse haklı olarak kaygılarını dile getirmekte bir yazarımız da büyük bir endişeyle şu soruyu sormaktadır meclisi by pass etmenin yolu açılırsa hükümet şu yasayı da çıkarıverin diye derin devletin nasıl baskılarına maruz kalacağını göremiyor mu taha akyol fetret devri tarihli milliyet gazetesi kısaca i̇çtüzüğün yeni inci maddesi anayasanın inci maddesinin ikinci fıkrasına açıkça aykırıdıresas sayısı karar sayısı i̇çtüzüğün yeni inci maddesinin anayasanın nci maddesine aykırılık durumu anayasanın nci maddesine göre türkiye cumhuriyeti demokratik bir hukuk devletidir hukuk devleti keyfi uygulamalar yapamaz halbuki i̇çtüzüğün değişik inci maddesi keyfi uygulamalara yol açabilecek bir takım belirsiz kavramlar içermektedir örneğin hangi kanunlar temel kanundur temel kanun olmanın ölçütleri nelerdir ülkenin ekonomik ve teknolojik gelişimi ile doğrudan ilgili kanunlar hangileridir hangi teklif veya tasarılar kapsamlıdır bir tasarı veya teklifin kapsamlı olup olmadığı hangi kriterlere göre kim tarafından nasıl belirlenecektir bünyesinde bu kadar belirsiz kavram taşıyan ve kaçınılmaz olarak muhalefet partilerini etkisizleştirecek olan bir düzenlemenin yeni inci maddenin anayasanın nci maddesindeki demokratik hukuk devleti ilkelerine aykırı düşeceği gayet açıktır yeni inci maddenin anayasanın ruhuna aykırılık durumu anayasamız demokrasiyi hoşgörüyü ve uzlaşmayı esas almıştır bu sebepten dolayı da hemen başlangıç kısmında kuvvetler ayrılığı i̇lkesini benimsemiştir buna karşılık i̇çtüzüğün değişik inci maddesi yasama organını yürütme organının emrine verecek kuvvetler dengesini sarsıcı muhalefet partilerini dışlayan kavgacı bir yapıya sahiptir nitekim sozkonusu madde türkiye büyük millet meclisinde çok hazin kavgalara sebep olmuştur yürürlüğü durdurma sebepleri̇ tarih ve sayılı türkiye büyük millet meclisi i̇çtüzüğünün bazı maddelerinin değiştirilmesine dair kararın dava konusu hükümleri anayasanın ncı ve inci maddelerine açıkça aykırıdır sözkonusu hükümlerin uygulanması halinde telafisi imkansız bir takım zararların ortaya çıkacağı gayet açıktır sayılı kararın anayasaya açıkça aykırı olan hükümleri hakkında yürürlüğün durdurulması kararı verilmesi halinde hukuk sistemimizde herhangi bir boşluk meydana gelmeyecek dolayısıyla türkiye büyük millet meclisinin çalışmalarında hiçbir aksama olmayacaktır dava konusu hükümler hakkında yürürlüğün durdurulması kararı verilmeyip bilahare iptal kararı verildiği takdirde işbu iptal kararı büyük ölçüde etkisiz kalacaktır sonuç gerek yukarıdan beri arzedilen sebeplerden gerekse sayın mahkemenizin resen tespit edeceği gerekçelerden dolayı anayasanın ve inciesas sayısı karar sayısı maddelerine açıkça aykırı olan tarih ve sayılı türkiye büyük millet meclisi i̇çtüzüğünün bazı maddelerinin değiştirilmesine dair kararın çerçeve üncü maddesiyle değiştirilen i̇çtüzüğün inci maddesinin birinci fıkrasının bendinin maddeler üzerinde ayrıca soru sorulamaz hükmü ile d bendi ve dördüncü fıkrası çerçeve inci maddesi ile değiştirilen i̇çtüzüğün inci maddesi hakkında yürürlüğün durdurulması ve iptal kararı verilmesini saygılarımla arzederim