Bomme ba monela marulana pele
Bomme ba balemi ba kgaolo ya Tutumeba simolotse go ipaakanyetsa temo ka go dira metshelo e mo go yone ba kokoanyangmadi a a tlaa ba thusang mo temong. Metshelo eo e rotloeditswe ke bomme ba ba mo komiting yabalemi ya Tonota,Tutume le Masunga (TOTUMA Farmers Committee). Fa a bua kaletsatsi la motshelo oo o o neng o diretswe Mme Botswana Mapho kwa Tutume , Mme Felicious Monna o ne a bolela fa maloko a le lekgolo le masome amatlhano mme ba ikgaogantse ka ditlhopha tsa maloko a le lesome le bobedi. Mme Monna a re go dira motshelo wa go nna jalo e ne e le gokopana le balemi ba bangwe ka ba ne ba lemogile fa wa esi o sa ele ka jalo babona go tshwanela go nna seopo sengwe go tla go rutana ka maele a temo bogolojang ba lebile dikgwetlho tse di tlisiwang ke phetogo ya loapi. O ile a tlhalosa fa ba setse ba lemogile phetogo e tona fae sale ba simolodisa metshelo eo dingwaga tse pedi tse di fetlileng. A tlhalosafa madi a ba a tshelelang maloko a dirisiwa mo ditirong tsa temo gore molemi aseka a nna le go ipata ka sepe. Mme Monna a re go dira motshelo ooe ne e le go bopa bomme go nna le mowa wa lerato go tlogela mokgwa o ba otsayang ba sa dire sepe ba dikologa le meriti le tshele. A re gape fa ba kopane ba rotloetsa balemi bangwe go lema kaditselana, go ntsha mehero le go tsenya menontshane mo masimong a bone, a re bakgona go nna le letsatsi le ba etelang masimo a bangwe go ya go bona ka fa balemang ka teng go tsaya malebela. O ne a supa fa balemi ka bontsi ba setse ba kgatlhegetsemotshelo oo mo ebileng o gola nako le nako. A re seo se ba fa monyenyo ka babona fa ba tlaa nyeletsa lehuma le mokgwa wa bogologolo o balemi ba neng balema ka go gasa.  A gatelela ka gore go tsena ga baikopedi ka dipalo tse dintsigo supa phetogo e ntsi ya mokgwa wa go lema ka ba rotloetsa go lema kaditselana mongwe le mongwe wa leloko la bone go sa lebelelwe gore o dirisa enggo lema. Mme Monna o ne a tlhalosa fa bontsi jwa maloko a balemi batswa Tutume, a gatelela ka gore go setse go supa fa go na le bangwe ba batswang kwa metseng e e mabapi ba ba setseng ba itshupile fa ba na le kgatlhegoya go ka gokagana le bone. Fa a tswa la gagwe, Mme Botswana Mapho o ne a bolela famotshelo oo o ile wa mmula matlho morago ga go bona ka fa ba leng lorato kateng, thuto ya bone ka temo, tirisano mmogo le tshwaragano ya bone le maloko kajalo le ene a inaakanya le bone ngogola. Mme Mapho a re balemi bao ke ba ba ititeileng sehuba gore batlaa jesa Batswana gape ba tlaa nyeletsa lehuma le masimo ga a na go jewa kemhero ka ba bereka ka pelo e le nngwe le lorato go ntsha maduo a ba itlamilenggo a dira. 