पाल्पा — कच्ची सडक अवरुद्ध हुँदा आफ्नो उत्पादन बजारसम्म पुर्याउन नसकेर दुर्गमका व्यावसायिक किसान समस्यामा पर्दै आएका छन् । पूर्वखोला गाउँपालिका ६ हेक्लाङ, खुमडाँडाका किसानले उत्पादन गरेको तरकारी बजारसम्म पुग्न सकेको छैन ।
बारीमा पाक्नासाथ बजारसम्म पुर्याउनु पर्ने ४० क्विन्टलभन्दा बढी टमाटर बारीमै छ । टमाटर बारीमा धेरै समय राख्न नमिल्ने भएकाले टिपेको केही दिनमै बजार पुर्याउन नसके किसानले ठूलो नोक्सानी बेहोर्नुपर्छ । खुमडाँडाबाट आर्यभञ्ज्याङ–रामपुर सडक ६ किलोमिटर टाढा छ । त्यसपछि सिद्धार्थ राजमार्गसम्म लैजान १६ किलोमिटर पर्छ । तर, वर्षाले कच्ची सडकमा यातायात ठप्प छ ।
बन्दा, फूलगोभी, गोलभेडा, सिमीलगायत तरकारी खुमडाँडाका कृषकले उत्पादन गरेका छन् । यहाँ प्रत्येक परिवारले तरकारी खेती गरेर गाउँलाई नमुना बनाउने अभियानमा छन् । 'तरकारी धेरै उत्पादन भएपछि बजारसम्म लैजान सडक र साधनको अभाव छ,' उनले भने, 'यसको व्यवस्थापनमा सहयोग कतैबाट हुन सक्यो भने हामीलाई थप उत्साह हुने थियो ।' अहिले बारीभरि गोलभेडा पाकेको छ । गाउँमा कसैको पनि पिकअप गाडी छैन । बाहिरबाट मगाएर लैजान सडकको स्तरोन्नति नभएकाले मान्दैनन् ।
उकालो र कच्ची सडक भएकाले वर्षामा सवारी चलाउन चालकले नै मान्दैनन् । त्यसैले पनि ढुवानीका लागि गाउँपालिका, वडा, प्रदेश सरकारसँग सहयोगको हारगुहार गरिएको किसान रम्भा घर्तीले बताइन् । उनका अनुसार उत्पादन भएको गोलभेडा रामपुर, सिलुवा, जबगादी, आर्यभञ्ज्याङ, बुटवल र पोखरासम्म पुग्छ । 'ढुवानी गर्ने आफ्नै सवारी साधन हुन्थ्यो भने समयमै बजार पुर्याउन सकिन्थ्यो,' उनले भनिन्, 'अहिले कुहिएर खेर गइरहेको छ ।'
कानुङ खुमडाँडा कृषक समूहले अघिल्लो सिजनमा पाँच लाख रुपैयाँभन्दा बढीको बन्दा बिक्री गरेको थियो । अहिले १० लाख रुपैयाँभन्दा बढीको गोलभेडा उत्पादन भइरहेको छ । 'अब पुनस् बन्दा र फूलगोभी लगाएका छौं,' उनले भनिन्, 'त्यसैले उत्पादन बढ्दै जाँदा ढुवानीका लागि सडक र साधन दुवै आवश्यक छ ।' बन्दा र फूलगोभीका १० हजार बोट छन् । विपन्न परिवार, वैदेशिक रोजगारीबाट फर्केकाहरू तरकारी खेतीमा लागेका छन् ।
बेमौसमी बन्दा खेतीबाट पहिलो पटक कृषि अभियान सुरु गरेका थिए । नमुना प्लटमा तरकारी खेती गर्दा सन्तुष्टि मिलेको वडाध्यक्ष मनबहादुर सारूले बताए । 'काम गर्दै गएपछि सफलता पाइन्छ भन्ने उदाहरण हामीले देखाएका छौं,' उनले भने, 'समूहले गरेर देखाएको छ र आगामी दिनमा पनि गर्नेछ भन्ने विश्वास छ ।' अहिले ढुवानीको समस्या देखिएको उनले बताए । गाउँपालिका र प्रदेश सरकारका प्रतिनिधिलाई समाधानका लागि आग्रह गरेको उनले बताए ।
यहाँ सिजनमा मकै र तोरी खेती हुन्थ्यो । अहिले बारीभरि तरकारी छ । पूर्वखोला गाउँपालिका अध्यक्ष नुनबहादुर थापाले हेक्लाङ, खुमडाँडाको व्यावसायिक तरकारी खेतीका लागि तत्काल हाते ट्रयाक्टर र अन्य केही कामका लागि सहयोग गरिने बताए ।