Lawodokiya wari umujyi abagenzi benshi bacagamo berekeza I Burayi bavuye mu Misiri kuko yari inzira ya Bugufi. Uyu mujyi warutuwe n' Abanyasiriya hamwe n'Abayuda bavuye mu bunyage I Baburoni, ukaba wari umujyi wiganjemo abantu bakomoka Iburasirazuba. Imiterere yawo n'ubukungu bwawo byatumye uba mpuzamahanga ukaba wari ufite amasezerano y'ubutwererane n'umujyi wa Efeso,Simuruna, Perugamo, n'indi myinshi .
Nubwo uyu mujyi wari ukuze cyane hari igihe wigeze ugira ibihe by'ubukene ariko nyuma uza kubyigobotora, uyu mujyi wabyivanyemo utagomye inkunga y'abagiraneza. Gukomera kwa Lawodokiya kwaterwaga n'ubukungu bwawo hamwe n'ishuri ry'ubuvuzi ryari rikomeye. Iri shuri ryakoraga n'imiti ivura indwara zitandukanye zirimo indwara z'amatwi n'indwara z'amaso kandi ubu buvuzi bw'indwara z'amaso bwari bwaramamaye ku isi hose .
Bivugwako uwitwa Luka wari umuganga yaba yarize muri iryo shuri kandi aborozi bo muri Lawodokiya bari bariganye ubuhanga bwa Yakobo bwo kubanguriza intama nk'uko biri mu gitabo cy'intangiriro 30:32-43. Ubwo buhanga bwatumye bagira imikumbi y'Intama zimikara kandi ubwoya bwazo bukaba bwari bufite agaciro gakomeye bwatangaga amakanzu y'umukara yahendaga cyane kandi yambarwaga n'abakire bo muri Lawodokiya bigatuma n'amahanga yose ayararikira. Uyu mujyi wari ufite imigezi myiza ibereye ijisho bigatuma abantu benshi bakunda kuhatemberera habonekaga amasoko y'amazi afutse n'aya mazi ashyushye.
Itorero ryo muri Lawodokiya ryaba ryashinzwe na Epafura, tubona mu rwandiko Pawulo yandikiye Abakolosayi 1:7 , 4:12-13 Uyu Epafura yafatanyije umurimo n'intumwa Pawulo, umurongo wa 13 mu gice cya 4 urerekanako Epafura yaba yarayoboraga amatorero atatu ariyo: Itorero ry'I Korosayi, Lawadokiya, LawopolisI. Ku morongo wa 16 Pawulo arabwira Abakolosayi ko nibamara kurusomerwa, bazarwoherereza nab'I Lawodokiya ibi byerekanako aya matorero yarasangiye ibibazo.
Ubutumwa Yesu yoherereje ririya torero nkuko bigaragara burasharira, mwibukeko n'itorero rya Sarudi ryabwiweko ari intumbi ariko Lawodokiya yo yabwiweko ari akazuyaze kandi igiye kurukwa . Muri irya mijyi irindwi twabonye imijyi ibiri ntikiri ku isi ariyo Sarudi na Lawodokiya.
Ni ubuhe butumwa Yesu yahaye itorero rya Lawodokiya (Ibyahishuwe3:14-22) ?
"Wandikire marayika w'Itorero ry'i Lawodikiya uti "Uwiyita Amen, umugabo wo guhamya kandi ukiranuka w'ukuri, inkomoko y'ibyo Imana yaremye aravuga aya magambo " Iri torero rya Lawodokiya Yesu arivuga mu mazina atatu ariyo : Amen, Umugabo wo guhamya, Inkomoko y'irema."
Duhereye kuri iri zina rya gatatu rivugako Yesu ari inkomoko y'ibyo Imana yaremye, Ibi bishatse kuvugako Yesu ariwe mpamvu yambere yo kurema kandi niwe wabishyize mu bikorwa bityo rero Yesu ni Umuremyi nkuko mu ivangili ya Yohana yatubwirango mbere na mbere hariho Jambo kandi Jambo uwo yahoranye n'Imana kandi jambo yari Imana, uwo wahoranye n'Imana mbere na mbere ibintu byose niwe wabiremye. Mu byaremwe byose nta na kimwe kitaremwe nawe. Yesu rero ni umuremyi ku buryo budasubirwaho.
Urwandiko Pawulo yandikiye Abakorosayi 1:15-18 hatubwirako Yesu ari imfura ntabwo bisobanuyeko Yesu yavutse bwa mbere ahubwo ni ukuvugako ibiremwa byose ariwe bihanze amaso kandi niwe byiringira. Muri bibiliya iri jambo imfura ryagiye rikoreshwa bashaka gusobanura umwanya w'icyubahiro. Ni muri ubwo buryo Zaburi 89: 20 ivugako Dawidi ari imfura, ni ukuvuga Umwami usumba abami bose bo mu isi. Yesu nawe ni imfura kuko muri we arimo byose byaremewe .
Yesu ni imfura yo kuzuka bishatse kuvugako muri we ariho imizuko yose ishobokera. Icyo Yesu yagamije yiyita ririya zina yari ukugaragazako ari hejuru y'ibyaremwe byose . Irindi zina Yesu yitwa ni umugabo wo guhamya bishatse kuvugako Yesu ari umuhamya w'ukuri w'Imana,kuko ari Imana ubwayo. Muri uru rwandiko Yesu yiyita Amen iherezo ry'ibintu byose kuko nawe ari itangiriro, ijambo Amen rivugango bibe bityo, bishatse kwerekanako Yesu ariwe utuma ubushake bw'Imana bubaho niwe ubushyira mu bikorwa kuvuga . Amen rero si ukwifuzako ikintu cyose kibaho ahubwo ni nokugira uruhare mu kubaho kwacyo. Hano Yesu ashaka kwerekanako ariwe ushyiraho iherezo ku mateka y'isi kandi akaba ariwe uhaza ibyiringiro no kwizera kose , ashyira byose mubikorwa kugirango amasezerano y'Imana asohore.
Yesu yongera kubwira iri torero ati "Nzi imirimo yawe, yuko udakonje kandi ntubire." Aha yari yigereranije n'amazi anyobwa , uko bigaragara imirimo ya Lawodokiya ntabwo yari myiza nta kantu na kamwe ko kurirata Yesu yigeze avuga, akomeza avugango "Nuko rero kuko uri akazuyazi, udakonje ntubire, ngiye kukuruka". Ubusanzwe amazi akonje cyangwa ashyushye yose ashobora kunyobwa kuko aba amereye neza uyanywa ariko amazi yakazuyaze akunze kudatera kugubwa neza, icyo aya mazi ashushanya ni ingorane yo kuvanga cyangwa gusangira , nta mushyikirano ushoboka hagati y'Imana n'itorero ridashaka kuyimerera neza cyangwa se kuyitunganira.
Uko byamera kose ubukirisito bw'umuntu bugomba kuba buboneye imbere Imana bugaragazwa no kwizera kandi burangwa n'ubwenge bwo kumvira. Lawodokiya rero ntabwo yagaragazaga aho ihagaze. Ijambo Yesu yabwiye Lawodokiya avugango agiye kuyiruka bigaragazako Yesu yari atararikuraho amaboko, yarakibyibazaho, ntabwo Lawodokiya umuntu yayitiranya na Babuloni kuko ibyayo byararangiye. Lawodokiyayo yari igifite agahenge kuko Yesu yarakiyiha inama, Babuloni yo icyayo ni ukurimbuka.
Yesu akomeza yongeye kubabwira ngo "Kuko uvuga uti "Ndi umukire, ndatunze kandi ndatunganiwe nta cyo nkennye", utazi yuko uri umutindi wo kubabarirwa, kandi uri umukene n'impumyi ndetse wambaye ubusa." Iri torero rirababaje, naryo ryari ryarirase nkuko umujyi ryari ririmo warukize, ryari rimeze nk'abanyemari bo muri uwo mujyi bumvagako ntahantu igihombo bagikura. Icyo birengagije ni uko ubukire mu by'ubutunzi budashobora gukuraho ubukene mu by'Umwuka.Mbere yuko Lawodokiya ihirima yari ikeneye urufatiro rukomeye rutuma yerekera ku Mana y'imbabazi .
Dukomeje umurongo wa cumi n'umunani "Dore ndakugira inama: Ungureho izahabu yatunganirijwe mu ruganda ubone uko uba umutunzi, kandi ungureho n'imyenda yera kugira ngo wambare isoni z'ubwambure bwawe zitagaragara, kandi ungureho umuti wo gusīga ku maso yawe kugira ngo uhumuke." Lawodokiya yabwiwe ukuri kose nta guca ku ruhande , nkuko twabivuze mu mujyi wa Lawodokiya ubucuruzi bwagendaga neza: Ubwoya bw'intama bwabonekaga kubwinshi ndetse n'imiti nayo yarahabonekaga harimo niy'amaso. Nonese kuki Yesu ababwira kumuguraho ibintu bisanzwe biboneka muri uriya mujyi ? Icyo hano tugomba kumenya ntabwo iri torero rishinjwa kwakira inyigisho za Balamu cyangwa iz'abanikolayiti cyagwa izindi nyigisho zose z'ubuyobe ntirinaregwa gukundira Yezebeli gukwirakwiza inyigisho ze nkuko byari bimeze I Tuwatila. Ikintu cyabura muri iri torero ni imirimo ishingiye kukugirana isano ivuguruye na Yesu, aho niho honyine gusa ryari gukura ibyo ryari rikennye.
Iyi nama Yesu arigira aha ngaha iributsa inama y'Imana tubona mu gitabo cy'umuhanuzi Yesaya 55: 1-3 " "Yemwe abafite inyota, nimuze ku mazi kandi n'udafite ifeza na we naze. Nimuze mugure murye, nimuze mugure vino n'amata mudatanze ifeza cyangwa ibindi biguzi. 2Ni iki gituma mutanga ifeza mukagura ibitari ibyokurya nyakuri? Ni iki gituma mukorera ibidahaza? Mugire umwete wo kunyumvira mubone kurya ibyiza, ubugingo bwanyu bukishimira umubyibuho. 3 "Mutege amatwi muze aho ndi munyumve, ubugingo bwanyu bubone kubaho. Nanjye nzasezerana namwe isezerano rihoraho, ari ryo mbabazi zidahwema Dawidi yasezeranijwe." Aha hatwerekako Yesu ariwe utanga byose , Lawodokiya irasabwa kugira umuhate wo kugura no gukingura urugi, kugira inyigisho nziza zo ku magambo gusa ibyo ntibihagije hakenewe no kuzishyira mu bikorwa, Lawodokiya irararikirwa kugira ubutunzi bw'ubwiza bw'ubwiru bwageze mu banyamahanga.
Ibi bintu bitatu Lawodokiya ikangurirwa kugura izahabu, umyenda yera n'umuti wo gusiga ku maso byose biraganisha ku muriro wo kwizera no kumvira Yesu. Izahabu yatunganyijwe mu ruganda ni ukwizera gukomeye kwejejwe n'umuriro w'ibigeragezo. Umwenda wera ,ushushanya kwizera gushyira mu bikorwa ibyo umuntu yizera, uwo mwenda ugaragazwa n'imirimo yo gukiranuka y'abera. Uku gukiranuka nako kuva kuri kristo naho umuti wo gusiga ku maso ni impano ituma umuntu abasha kumubonamo kuzura kw'amasezerano yanditse muri Bibiliya. Uyu muti utuma umuntu agira gushishoza,akamenya ikibi n'icyiza.
Yesu arimo arakomanga yiteguye kwakira ushaka kumukingurira kandi nta rundi rugi akomanga ni urugi rw'umutima .