Ihuriro ry'Afurika ku bukangurambaga ku burezi rusange ANCEFA riravuga ko riteganya guhindura ubuzima bwa mwarimu no gusaba abanyeshuri bigiye ku nguzanyo ya buruse kwishyura leta mu rwego kwirinda ko hakongera kumvikana imyigaragambyo ishingiye ku kibazo cya buruse n'umushahara wa mwarimu udahagije.
Ikibazo cy'umushahara udahagije wa mwarimu n'ikibazo cya buruse ku banyeshuri biga muri Kaminuza ni zimwe mu mpamvu zikurura imyigaragambyo mu bihugu bituranye n'u Rwanda birimo Uganda, Kenya, ndetse n'u Burundi. Mu gihugu cya Kenya kuwa 5 Mutarama 2015 abarimu barigaragambije bavuga ko guverinoma itarimo kubaha 200% y'inyongera ku mushahara nk'uko yabibemereye. Abigaragambyaga bavugaga ko bitumvikana ukuntu umuntu ukora muri minisiteri yaba agenerwa ibihumbi 200 by'amashiringi ya Kenya yo kwishyura inzu mugihe umwarimu agenerwa ibihumbi 3 b y'amashiringi gusa. Aba barimu basabye abanyeshuri kuba bagumye mu rugo kugeza guverinoma ibakemuriye ikibazo.
Si muri Kenya gusa hagaragaye iki kibazo kuko no mu gihugu cya Uganda ku itariki ya 16 Nzeli 2013, abarimu bigaragambije basaba leta ko yabongerera 20% ku mushahara. Mu kwezi gushize kwa mutarama kandi abarimu bo muri iki gihugu bakoze urugendo berekeza kuri minisiteri y'uburezi mu gihugu cya Uganda kubera miliyoni 10 z'amashingi ya Uganda bambuwe muri 25 bari bemerwe na perezida Museveni.
Umuhuzabikorwa mu wa ANCEFA mu karere Mr. Limbani Eliya Nsapato yemera ko umushahara wa mwarimu udahagize akavuga ko bagiye gukora ibishoboka byose kugira ngo imibereho ya mwarimu irusheho kuba mwiza. Limbani akomeza asaba abarimu kujya biyambaza itangazamakuru na sendika zabo zikabavuganira aho kugira ngo bakore imyigaragambyo.
"Impano ziva mu mahanga ni nkeya kuburyo hari ibihugu bitabona amafaranga ahagije yo guhemba abarimu. Turabizi ko hari ibihugu bibura amafaranga yo guhemba abarimu kugeza aho bakoresha abakorerabushake(abarimu bakora badahembwa)'' Nsapato.
Minisitiri w'uburezi mu Rwanda Prof. Silas Lwakabamba nawe avuga ko ko umushahara wa mwarimu udahagije ariko akongeraho ko hari ibindi mwarimu akorerwa mu rwego rwo kumufasha kwiteza imbere.
"Mu by'ukuri turabizi ko umushahara wa mwarimu ari muto ariko hari koperative umwarimu SACCO ifasha mwarimu kubona inguzanyo ihendutse bityo nawe akabasha kwiteza imbere. Ikindi abarimu boroherezwa kubona amacumbi, inka na mudasobwa" Minisistiri Lwakabamba.
Naho kukibazo cy'abanyeshuri bigaragambya bavuga ko babuze cyangwa bimwe buruse, Africa Network Campaign on Education for All (ancefa) isaba abanyeshuri kumenya ko bavuka mu bihugu bikennye bityo bakaba batagomba kumva ko uburezi ari ubwa leta gusa, ko ahubwo nabo bagomba gushyiraho akabo.
Ku ruhande rw' u Rwanda Minisitirii Lwakabamba avuga ko kuba abanyeshuri leta yatangiye buruse mbere batayishyura bituma batabona ayo kwishyurira barumuna babo. Minisiti akomeza avuga ko ingengo y'imari igenerwa minisiteri y'uburezi ikora imirimo myinshi bityo bikaba bitoroshye ko abanyeshuri babona buruse uko bikwiye.
Mu Rwanda umubare w'abanyeshuri ugera kuri miliyoni eshatu nk'uko byatangajwe na Minisitiri Lwakabamba.
Nsanzimana Ernest