nemese «Bağı barmen talaspa»
Büginde älemdik därejedegi alğaşqı qazaq änşisi atanıp jürgen Dimaş Qwdaybergenniñ halıqaralıq deñgeyge köterilgenine eki jıldan artıq uaqıt ötse de, ol turalı aqın Oñaygül Twrjanovanıñ kitapşasınan basqa tereñnen quzağan tiyanaqtı dünie, tipti Qazaqstan köleminde muzıkatanuşılıq maqala jazıla qoyğan joq. Esseist jazuşı Maqsat Täj-Mwrat osı olqılıqtıñ ornın toltıru maqsatında «Dimaş. Kogda jajdut krika» attı kitap jazıp bitirdi. Tömende oqırman nazarına sol kitaptıñ qazaq tiline audarılğan «Jer älemdi şarlağan qazaq äni» deytin tarauın wsınıp otırmız.
Ötken 2018 jıldıñ soñı elimizdiñ ruhani ömirinde erekşe orın alğan bir uaqiğamen ayşıqtaldı. Ol — belgili qazaq änşisi Dimaş Qwdaybergenniñ QHR-diñ Han'-YAn' aralığındağı San'ya qalasında jeltoqsannıñ 8-i küni «Älem aruları — 2018» konkursınıñ jabılu saltanatında özi şığarğan «Wmıtılmas kün» kompoziciyasın (sözin jazğan — aqtöbelik aqın Oral Bayseñgir) basınan ayağına deyin tüpnwsqa tilde, yağni qazaq tilinde orındauı. Miss World bayqauınıñ aqtıq sınına 117 elden kelgen arulardıñ alqauında (defilyaciyasında) şırqalğan bwl änniñ tüsirilimi konkurstı wyımdastıruşılar habarlağanday, dünie jüziniñ 200 eline translyaciyalanıp, onı milliardtan asa telekörermen tamaşalağan. Söytip älemniñ tükpir-tükpirinde twratın közi qaraqtı osınşa auditoriya Dimaştıñ taza sezim, appaq nietten tuğan änine bir mezgilde jürekterimen tebrenip, «Añsap kütken armanım sen» dep bastalatın mätindegi 60 qazaq sözin bir sätte qwlaq qwrışınan ötkergen.
Älbette, qazaq äniniñ özge qwrlıqta şırqaluı bwl ğana emes. Ädette osı öredegi äñgimeniñ ataqtı Ämire Qaşaubaev esimimen bastaluı zañdı, sebebi osıdan jıl bwrın kezinde «qazaq Karuzosı» degen at alğan änşi öziniñ tabiği be canto-lı «asqan küşti dauısımen» Europa jwrtşılığın jalt qaratqanı belgili. Soñğı kezde YUNESKO-dağı Qazaqstan Ökildiginiñ zertteuleri nätijesinde 1925 jıldıñ jazında Parijde ozdırılğan Düniejüzilik äşekey öneri körmesiniñ ayasında Ämire bergen on bir koncerttiñ ötken ornı da anıqtalıp otır, ol — San Jorj köşesinde (rue Saint-Georges, 51) ornalasqan Salle Comoedia koncert zalı bolıp şıqtı. Ökiniştisi, sol jolı professor YUber Perno qazaq änşisiniñ orındauında fonografqa jazıp alğan jeti änniñ fonojazbaları äli künge tabılmay otır. Sonımen qatar taqırıp ıñğayında Ämire Qaşaubaevtıñ 1927 jılı Mayndağı Frankfurt qalasında ötken Düniejüzilik muzıka körmesinde öner körsetuin qosqanda änşiniñ Europadağı qos koncerti negizinde qazaqtıñ än mädenietimen Käri qwrlıqtı tanıstıruı ülken eki qalağa älemniñ tükpir-tükpirinen kelgen delegaciyalardı jäne qala jwrtşılığın ğana qamtığanın aytu jön.
Esesine dünie jüzine «Balqadişa», «Dudaray», «Qaratorğay», «Ağaş ayaq», «Jalğız arşadan» da keñirek tanımal bolğan bir qazaq äueni bar, ol — ataqtı orıs kompozitorı Aleksandr Borodinniñ belgili «Knyaz' Igor'» operasındağı «Qıpşaq bii» («Poloveckie plyaski»), däliregi, operanıñ 2-şi körinisinde osı atpen engen balettik fragmenttiñ 11-şi sahnasında keletin twtqındağı qıpşaq qızdarı hormen aytatın äuen. Keyin «Uletay na krıl'yah vetra» degen basqı jolımen atalıp, köpke tarap ketken bwl ändi arğı tegi qıpşaq kompozitordıñ qıpşaq fol'klorınan alğanı dau-damaysız şındıq, biraq däl qay elde twratın qandastarınan enşilegeni ğana anıq belgili emes. Borodin ömirin zertteuşilerdiñ birqatarı kompozitor öz operasına muzıkalıq materialdı vengriyalıq majarlardan alğan dese, endi birsıpıra zertteuşiler mwnı tikeley qazaq dalasımen baylanıstıradı. Aytularınşa, Borodin operağa äzirlenip jürip, qazaq saharasına şığıp bara jatqan bir fol'klorlıq-etnografiyalıq ekspediciyağa qazaq qıpşaqtarınıñ töl äuen-muzıkasın jazıp äkeludi tapsırıp jiberedi, osı orayda älgi tilekti orındağan Rıbakov deytin jidaşınıñ atı-jöni aytıladı, ol Rıbakov peterburgtik belgili epos zertteuşi me, älde Torğay aymağında jidaşılığımen belgili bolğan krest'yan naçal'nigi S. Rıbakov pa, onı anıqtau äzirge mümkin bolmay twr. Kim bolsa da, ekspediciya sol jolı Aqmola mañındağı bir auıldan qazaq kelinşekteri bala uantıp otırıp aytatın besik jırın jazıp alıp, kompozitorğa äkep beredi. Sirä, qıpşaq rulı qazaq auılı, – ol kezde de, qazirde de Aqmola mañında şoğırımen otırğan qıpşaqtar mekeni az emes, mısalı, ekspediciya qazirgi Astanadan 18 şaqırım jerdegi, Qajı-Mwqan tuıp-ösken wzın qıpşaqtardıñ auılında boluı da mümkin ğoy.
Hoş, ne kerek, Borodin älgi nota jazbasın, bälkim fonojazbanı öz operasındağı knyaz' Igor' men qıpşaq knyazi Qwnşaq kezdesetin körinisterdiñ bireuine paydalanadı. Aytılmış operanıñ (balettiñ) tarihın zertteuşilerdiñ «U Borodina Vostok v muzıke podlinnıy, stihiynıy» deuine qarağanda, kompozitor fol'klorlıq nwsqanı pälendey özgertpey, ajarlamay paydalanğan siyaqtı. Biraq, ğajabı sol, kompozitor äldeqaşan ayaqtalğan tuındısın sahnalamay, äldene sebeptermen wzaq jürip qaladı da, aqırı 1879 jılı jazılğan «Knyaz' Igor'» kompozitor qaytıs bolğannan keyin on bir jıl ötkende barıp imperatrica Mariya atındağı teatrda bir-aq qoyıladı. Borodin operanı, sonıñ işinde «Qıpşaq biin» közi tirisinde orkestrge tüsirip ketkenine jäne özi «Kaspiydiñ ar jağınan kelgen twtqın qızdardıñ äni» dep qadap aytqanına qaramastan Rimskiy-Korsakov bastağan qoyuşı top balettik fragmenttiñ muzıkasın bilgenderinşe özgertkenge wqsaydı (sonıñ işinde olar kompozitor paydalanğan qıpşaqtıq materialdardı da ğılımi aynalımğa tüsirmey, köp közinen tasa wstaydı). Äyteuir, ne kerek, «Qıpşaq bii» qoyılımğa «partitura boyınşa orkestrge bağındırıldı» degen jeleumen edäuir öñdelip, özgertilip şığarıladı (şığıstıq minordan batıstıq majorğa köşiriledi). Borodin jazğan opera librettosı da «Igor' jasağı turalı jırğa» säykestendirilip, sonıñ işinde «Qıpşaq qızdarı horınıñ» mätini de sonday özgertulerge tüsse özi bilsin, mısalı, tekstegi gruzin eline tän «buırqanğan teñiz», «jüzimdik» dep keletin sözder keyinirek qosılğan interpolyaciya — jamau-jasqau)boluı äbden mümkin (Reseyde jalpı qıbıldanğan nwsqa boyınşa Borodin gruzin qıpşağınan şıqqan didibula — knyaz' Gedevanşivilidiñ balası, dep esepteledi, sirä, bastarda, sonımen birge arğı tegi — Rus'ke qıpşaq dalasınan kelgen bektiñ twqımı degen de pikir bar).
Borodin operası dala muzıkasına twnıp twr: joğarıda atalğan «Uletay...» horınan öñge twtqın qıpşaq qızınıñ rölindegi solistka aytatın bölek ariya, Qwnşaq qızı (Konçakovna) şırqaytın kavantina, qıpşaq jigitteri men qızdarınıñ bii (çeta), polovyankalardıñ orındauındağı jäne bir hor äni – «Na bezvod'e, dnem na solnce», Qwnşaq qızı men hor qosılıp orındaytın «Podrugi-devicı, napoite plennikov» äni, Qwnşaqtıñ «Zdorov li knyaz'» ariyası. Alayda opera körinisin 1906 jılı Dyagilev jeke baletke aynaldırıp, Europağa äkep qoyğanda, osı köp muzıkanıñ işinen tek bireui – balette No.17. Introduction: Andantino, 4/4, A Major dep belgilengen «Uletay...» horeografiyalıq syuitası ğana soñıra orıs öneriniñ Batıs Europadağı saltanattı şeruine kesek üles qosıp, europalıq önerdiñ damuına aytağalsın şapağattı äserin tigizedi. Şınında da, qanşa özgertse de, tabiğatınan türkilik minor tonal'dılığı esip twratın osınau tamaşa äuende onı tıñdağan adamnıñ jüregine mwñdı şuaq qwyatın özgeşe bir kieli tılsım, öner magiyası bar edi, eñ bastısı, wşı-qiırsız dala mwhitınıñ erkindigi seziletin. «Uletay na krıl'yah vetra, / Tı v kray rodnoy, rodnaya pesnya naşa, / Tuda, gde mı tebya svobodno peli, / Gde bılo tak privol'no nam s toboyu...» dep zarlanadı qapastağı dala bwlbwldarı (ob'ektivti türde kompozitordıñ özi), al bir sät änniñ osı verbal'dıq jağın alıp tastap, äuenin ğana tıñdasañ, qwlağıña qazaq anaları besik tayanıp otırıp aytatın «äldi, böpemniñ» äuezi keler edi. Onda yahudi kompozitorı Gerşvinniñ «Porgi men Bessi» operasındağı «Klaranıñ besik jırında», sonday-aq bizdiñ Marhaba Säbi aytatın «Qwstarmen qoştasu» äninde bar keybir notalar estiledi. Osınau mültiksiz muzıkalıq äuen-äueziniñ arqasında Borodin tiriltken qıpşaqtıñ (qazaqtıñ) besik jırı arada ötken ğasır işinde älemdik superhitke, yağni jwrt jappay aytatın, qoldanatın kompoziciyağa aynaldı. Qazaqtıñ besik jırı ädette joqtau siyaqtı, qimıl-qozğalıssız, yağni bisiz, vokal'dıq janr – a kapella türinde jeke orındauda aytıladı, Borodin bolsa sonı vokal'dıq janrdıñ basqa türine – hor şığarmasına köşirgen. Al qazirgi orındauşılar bolsa ändi bastapqı qalpına, solo orındauğa qayıra keltirip otır, osınıñ özi än äu basta jeke aytılatın besik jırı bolğanın qosımşa ayğaqtap twrğanday. «Uletay...» osı küyinde birqatar qazirgi orındauşılar men djazmenderdiñ, atap aytqanda, francuz pianisi Riçard Klaydermannıñ, reseylik saksofonşı Aleksey Kozlovtıñ repertuarınan berik orın alıp otır. 1953 jılı «Kismet» myuzikli qoyılğanda «Uletay...» negizinde äzirlengen ağılşın tilindegi Strander in Paradise kompoziciyası keyin Toni Bennet tarapınan jeke singl bolıp şıqtı. Keyinirek ol singldi The Four Aces tobı, ataqtı Sara Braytman jäne Toni Martin, Rey Konniff, Natal'ya Morozova siyaqtı änşiler orındadı. 1998 jılı amerikan reperi Warren G (9) soprano dauıstı norveg «jwldızı» Sissel Kyrkjeb-pen birlesip The Rapsody Overture jinağın jazdırğan şaqta rep pen klassikalıq muzıkanı qosıp, «Uletay...» muzıkasına rep te aytqanı bar.
Osılayşa jer-älemdi şarlap ketken äuenniñ qazaq äni ekendigin büginde biren-saran mamandar bolmasa, qalıñ köpşilik, sonıñ işinde öz qazağımız da bile bermeydi. Özge türki halıqtarı bolsa oğan kädimgidey köñil böledi, mısalı, qaraşay-balqar orkestri Yoshlar Simfoniyasi «Uletaydı...» öz tilderine audarıp alıp, hor qosıp orındaydı, özbek änşisi Sardor Milano reseylik «Golos» realiti-şouınıñ finalında soprano dauısta şırqadı. Sol konkurstardıñ birinde orıs änşisi Anastasiya Kaşnikovanıñ qıpşaq qızınşa kiinip aytıp şıqqanı da erekşe äserli boldı. Al özimizdiñ jerimizde, – eger qatelessem keşirim swraymın, – «Uletaydı...» Qwrmanğazı atındağı wlt aspaptar orkestri 2017 jılı jazda, Astanadağı EKSPO kezinde hor qosıp orındağanın ğana bilemiz. Öz basım qaraşay-balqar bauırlarımız jasağanday öz tilimizge audarılıp aytıla ma dep kütken edim, ätteñ, ümit aqtalmadı.
«Qolda barda altınnıñ qadiri joq» degen osı. Aynalıp kelgende, äñgimemizge tiek bolğan, älemniñ milliardtan asa twrğının taza qazaq änimen birinşi ret tanıstırğan Dimaş äni de qazaq qoğamı üşin pälendey jañalıq bolıp tanılmağanı, kütkendegidey jañğırıq tuğızbağanı da ras qoy. Kommunikaciya qwraldarı da, äleumettik jeliler de, jalpı qoğamdıq pikir de osı faktini ädettegi aqparattıq fantomnıñ biri retinde qabıldap, süyinşi swradı da qoydı, osınau wmıtılmas kündi tarihqa aynaldırıp tañbalağan ülken, önjeuli saraptamalıq maqala jazılmadı, arnayı habar da berilmedi. Han'-YAn'nan tüsirilgen beyneroliktiñ astında jariyalanğan ondağan ünqosu kommentteri bwl rette alıp bara jatqanday aua-rayın jasay alğan joq. Al bile-bilgenge, sol pikirlerde oy salarlıq talay äñgime bar jäne olardıñ köpşiligi özge halıqtardıñ ökilderine tiesili.
Ermek Jamaş: «Qazaqşa än salıp twr. Jigitsiñ!»
Qanat Türkpenbaev: «Jer planetası qazaqtıñ muzıkasın tıñdap jatır. Dimaş, Alla razı bolsın sağan».
Erlik Erlik: «To çuvstvo, kogda rodilsya kazahom i tı gord etim! Spasibo, Dimaş!»
Miss Nika: «Milliard jiteley Zemli sluşayut kazahskuyu pesnyu. Eto sverhgrandiozno!!!»
Galina G: «Spet' na «Miss mira – 2018 pesnyu na kazahskom yazıke dorogogo stoit! YA koreyanka, rodilas' i projila 59 let v Kazahstane! Oçen' gorda!»
Elena Bardus (Ukraina): «... YA hot' i ne kazaşka, no ya tak sçastliva, çto On spel na rodnom, kazahskom yazıke».
Dil Egenberdi: «Baurum, kazagım, sen uçun kuanıçımda çek jok».
Imya Familiya: «Vsem na zavist' kazah na «Miss Mira» poet kazahskuyu muzıku. Da, kazahi - krasava! Skoro ves' mir zavoyuete kak Çingiz Han, Zolotaya Orda, tol'ko mirnım putem, koneçno».
Nataliya Boçkareva: «Eto kruto, kogda Dimaşa poprosili spet' na svoem rodnom yazıke. Eto isklyuçenie iz pravil, po-moemu. Potomu çto on – supertalantişe!»
Mayra Kasen: «Dimaş – halıq batırı».
Janar Zubairova: «Molodcı, kitaycı! A Rodina lyubit molça...»
Qoğamnıñ negizgi böligi jwmğan auzın aşpağanımen, esesine älgi uaqiğadan keyin tura jartı ay ötkende Elbası qazaqstandıq BAQ ökilderine bergen swhbatında Dimaşqa jäne büginde Europada öner körsetip jürgen soltüstikqazaqstandıq opera änşisi Mariya Mudryakqa arnayı toqtaldı: atap aytqanda, «Qazaq mädenieti älemge ne bere aladı jäne qanday da bir qazaqstandıq brendtiñ dünie jüzine tanımal boluı şındıqqa aynaluı mümkin be?» degen jurnalist swrağına jauap bere kelip, Qazaqstanda qazirdiñ özinde onday brendtik adamdar bar, mısalı, Dimaş Qwdaybergen dedi. Odan äri Mariya Mudryak pen Dimaş siyaqtı «dara tauarlarğa» kömektesu, osınday talanttardı qoldap, ösirip otırudıñ qajet ekendigin eskertti.
Ädette mädenieti ozıq elderde talanttı wl-qızın aldımen öz jwrtı izdeydi, jwrtı izdegesin memleketi izdeydi. Bwl jolı basqaşaraq bolğan siyaqtı: memleket basşısı öz jwrtınıñ älem moyındağan wlın izdedi.
Elbası jurnalistermen jeltoqsannıñ 27-şi jwldızında äñgimelesti. Al däl sol küni «TALK LIKE YUtub jobası» beynearnasında «Rinat Zayıtov Dimaş Qwdaybergen jaylı şındıqtı ayttı» degen atpen bir beyneswhbat jarq ete qaldı. Ertesine onı ProjectKazakhel beynearnası «Rinat Zayıtov Dimaş Qwdaybergen jaylı, ol Qıtaydıñ instrumenti» deytin ataumen köşirip jariyaladı. Däl sol, 28-jeltoqsan küni «Jas alaş» gazetiniñ saytı «Dimaş Qwdaybergen Qıtay sayasatınıñ taza qwrbanı» degen taqırıpta älgi beynerolikterdiñ mätinin mazmwndap berdi.
Belgili aytısker aqın Rinat Zayıtovtıñ Dimaş jayında eldiñ qwlağın köterip äñgime aytuı bir bwl emes. Onıñ 2013 jılı «Saz älemi» telekonkursında Dimaşqa «erkekke tän emes dauıspen şıñğırıp än aytqanı» üşin tömen bağa qoyıp jibergeni Qwdaybergen şığarmaşılığına ınta bildiruşi kimge bolsın mälim. Sol Dimaş üş jıl aralatıp Singer än konkursında bükil Qıtaydı şulatıp jatqan şaqta änşiniñ fanattarınıñ «Saz äleminde» bolaşaq öz kumirlerine sın aytqan Bağım Mwhitdenova, Swltana Qarajigitova siyaqtı jyuri müşelerine qosa Rinattı da äbden tabalağanın wmıta qoyğan joqpız. Solardıñ bireui – belgili bloger Mwrat Telibekovtıñ aşınıp otırıp: «U menya do sih por pered glazami lica çlenov jyuri na kazahstanskom konkurse pevcov, gde vıstupal Dimaş: krivıe usmeşki, prezritel'nıe frazı, çvanstvo i vısokomerie. Oni delali vse, çtobı vtoptat' ego v gryaz'», – dep jazğanı este qalıptı. Şınında da sol jolğı bas salıp jabılu änşige payda beretin sın aytuımen emes, kisini öşiretin ükim şığaruımen muzıkanı bağalay biletin adamdardıñ köñilin qattı jabırqatıp tastağanı ras, biraq sonıñ özinde de «Saz äleminde» orın alğan jağday jas änşi üşin bastan ayaq Golgofa boldı, nemese Berlin Irişev obrazdı türde jazğanday, öner sahnası qoldarına bir-bir balta wstağan sarapşılar talanttardıñ tamırın qırıqqısı kelgen eşafotqa aynaldırıldı dep ayta almas edik. Onıñ sebebi, däl osı jağday, basqa da eleuli sebeptermen qosa alğanda, jas talanttı qayrap, jigerin janıp, aldağı asqaralı asularğa saluımen de Dimaştıñ bügingi tabısına ob'ektivti türde septeskendigin eskeruimiz kerek (bwlardı öner tilinde «prodyuser-motivator» dep te ataydı). Mwndayda qazaq «Süyenip emes, sürinip jetken tau biik» der edi.
Rinat Dimaş taqırıbına milliardtıq Qıtay Dimash deytin tornado astında jığılıp jatqanda ekinşi ret aynalıp soqtı. Soqqanda da tilşi qızdıñ Dimaş jaylı fel'dfebeldik ıñğayda tike qoyğan swrağına «Ol – konkurstıq änşi ğoy» dep qısqa ğana jauap berdi, biraq odan äri tereñdemedi. Äñgimeniñ mänmätininde änşi jayında aytqan äuelgi pikirinde qalatının añğarttı. «Erkek!» – degenbiz sol jolı, onıñ keybireuler siyaqtı tauıq bir şaqırğanşa pikirinen üş tanatın tayğanaqtıqqa berilmey tabandılıq tanıtqanına süyinip. «Aytılğan söz – atılğan oq». Tipti osı jerde, asılında, vokal'dıq önerde konkurstıq änşi, konkurstıq emes änşi dep bölu bolmaytının, konkurstarğa qatısu änşiniñ änşisin anıqtap beretin jäne türli sın-sınaqqa sala otırıp mıqtılardı tañdap şığaratın asa qiın önerbäygesi ekendigi jaylı dau-pikirimizdi de işke bükkenimizdi endi aytuğa ıqtiyarlımız. Qaytkende de pikirdi qwrmetteu kerek jäne osı örede sın pikirin özgertpegen jalğız Rinat qana emes qoy, mısalı, Bağım Mwhitdenova da keyin bir teleswhbatında öziniñ «Saz älemindegi» aytqan sözinen qazir de qaytpaytının, äli de käduilgi änge «klassikalıq pişalkalardı» qosudı dissonans dep esepteytinin mälimdegeni esimizde. Talğam tekseretin bwl «policiya» şıñğırular men «pişalkalardı» qanday «termometrmen» ölşep bilgeni bölek äñgimeniñ sıbağası, bwl jerdegi gäp adamdardıñ principti közqarastarında, dwrısı, solarğa bizdiñ közqarasımızda. Dimaştıñ talantına tabınuşılar oyday min etip körsetip jürgendey, Rinat muzıkadan beyhabar, yağni ol salanıñ mamanı bolmağan künniñ özinde de biz osını aytamız, – demokratiyalıq qoğamda är adam öziniñ oy-pikirin, sonıñ işinde az uaqıtta tanımal twlğağa aynalğan öner iesi jayında ne oylaytının bildiruge erikti, äri qwqılı.
Osınday sebeptermen aytısker aqınnıñ Dimaş taqırıbına sol 2017 jılğı köktemde üşinşi ret oraluına tağı da eriksiz nazar jıqqan bolatınbız. Bwl jolğı äñgime bir qaladağı (sirä, Aqtöbedegi) koncert zalında şığarmaşılıq jastarmen ötken kezdesude zaldan berilgen swraqqa jauap retinde örbidi jäne onıñ barısında suırıpsalma aqın Dimaştı änşi retinde nege qabılday almaytınına alğaş ret keñirek toqtaldı. Iqşamdap, keybir jerin mazmwndap keltirgende äñgime mınağan saydı.
«Qazir Dimaştıñ töñireginde ayqay-şu köp. Biraq biz qazir eki ret Olimpiada çempionı Il'ya Il'indi de wmıta bastadıq. Bir jıldan keyin köremiz. «Balapandı küzde sınaydı». Bir jıldan keyin ne bolatının köremiz. «Oybay, Dimaştıñ arqasında dünie jüzi qazaqtı tani bastadı» deydi. Dimaş ne, qazaqtıñ şapanın kiip, dombıramen än salıp, qazaqtı tanıttı ma? Jaqsı, qazaqtıñ balası özin milliardtarğa moyındata bastağanına quanamın. Medet Şotabaev degen änşi bar. La-Skalada än aytıp jürgen änşi. Älemdegi gonorarı joğarı jeti tenordıñ bireui. semeyden. men Dimaş siyaqtı änşilerden qorqam dep nege ayttım? Biz estrada arqılı ne erkekşe ekenin, ne äyelşe ekenin bilmeytinderdi alğa şığara bastadıq. Dimaş – ülken qaru. Öziniñ talantımen ol – ülken sayasi qaru. Kezinde Kriştianu öziniñ gomoseksualist ekenin moyındağanda men... (osı jerdegi birneşe söz tüsiniksiz). Nege? Qanşa balalar Dimaştay bolğısı kelip jür. Sol siyaqtı Dimaştı bauırımız siyaqtı kötergimiz kelse, ol soğan layıq eñbek etui tiis. Ol televizordan ünemi qazaqşa aytuı kerek, halqın jaqsı köretinin körsetui tiis. Men öz qatesi üşin keşirim swraudan arlanbaytın adammın, biraq bärin de nätijesi boyınşa bağalau kerek. Biraq ol bir konkursta bas jülde aldı eken dep... (bwdan keyingi sözder tüsiniksiz). Erlan Rısqali degen dästürli änşi bar, dombıramen aytadı, Evropada gran-pridi jeñip aldı, onı tıñdap otırıp Plasido Domingonıñ özi jılağan. Alayda eşkim osını eskermeydi, eşkim osı änşiniñ jağdayı qalay eken, qalay twrıp jatır dep swramaydı. Al sender bwl swraqtı qoya beresiñder, keybireuleriñ jerles retinde kötergileriñ kelip, al keybireuler... (tağı da tüsiniksiz sözder).
Men qazaqı emes änşilerden qorqam. Keyin Dimaşqa eliktegen, betterin boyap, şaştarın elbiretip, «ih-ih» dep şığatın balalar köbeyse, ne bolamız?! (zalda külki, qol şapalaqtau).
Azat Bekeev deytin bloger tarapınan You Tube beynehostingine 2017 jılğı 25 säuirde şığarılğan bwl tüsirilim edäuir qaralım jäne emociyağa tolı biraz kommentariy jinadı ― naqtı aytqanda, bir jıldıñ işinde onı 102 mıñ adam qarap, mıñ qaralı paydalanuşı öz pikirlerin qaldırğan. Osı jerde ayta ketetin bir jağday, soğan deyin jariyalanğan etnoreper Erbolat Qwdaybergenniñ Dimaştı äyel änşilerge tän soprano dauıspen «şiqıldap» aytadı dep kinälağan beyneswhbatın körgen jwrt birauızdan Dimaş jağında bolıp, aqırı sınşını jariya türde keşirim swrauğa mäjbür etse, bwl jolğı pikirler Dimaştı jäne Rinattı qoldauşılar bolıp ekige bölindi. Twtas alğanda onıñ birinşisin mınaday birneşe tarmaq boyınşa toptauğa boladı: a) pikir bildiruşilerdiñ basım köpşiligi aytıskerdiñ sözderi bolğanday olaq, birtürli bolıp keletinin, oy-pikirinde belgili bir qisın, logikalıq jalğastıq joq ekendigin atap körsetedi jäne söz önerinde jürgen adamnıñ osınşama qarabayır söyleytinine tañdanıs bildiredi; ä) jalpı önerpazdardı qatar qoyıp bir-birimen salıstıru önikti täsil emes, sebebi, önerde ärkimniñ öz ornı bar, bwğan qarağanda bir kezde özi mensinbey, ayaqqa taptağanday bolğan adamnıñ osı künde älemdik dañqqa bölenui aytısker aqınnıñ wyqısın qaşıratın siyaqtı, mwndayda abzalı şın talanttı moyındau edi ğoy, däl sol sekildi öz qatesin bilip arılu da kisiden ülken jauapkerşilikti qajet etedi, al adam bwl üdeden şığa almasa, onda işin qızğanıştıñ uıtı jalap bara jatqandığı; b) sınşınıñ özi sonşama mıqtı bolsa, tım qwrısa bir elge barsın da, dombırasımen özin, elin moyındatsın; v) Rinattıñ özi de önerdiñ, sahnanıñ adamı, «sahnalıq obraz» degenniñ ne ekenin bir bilse sol bilui kerek edi, biraq ol ädeyi özin sahna erekşeligin bilmeytin adam etip körsetedi, soğan qarağanda ol jaman akter bolmauı kerek; g) Rinat ― än mätinderiniñ avtorı retinde özi qalamaqı bölisetin toy änşileriniñ itarşısı, al Dimaş bolsa Rinat sözin jazğan änderdi ölse de aytpaydı, älgindey änder Dimaş üşin deñgey emes, mwnıñ özi aytıskerdiñ şamına tietin siyaqtı; d) aytısker aqınğa senseñ, mına düniede özinen aqıldı adam joq, al işine änşiniñ talantın qwrmetteuşiler jäne Dimaşqa batasın bergen Prezident te kiretin milliondağan adam aqımaq eken de; e) Dimaş eşkimge eşteñeni de däleldeuge mindetti emes ― ol änin aytıp jayımen jürgen jigit jäne sol önerimen sapalı, täuir muzıkanı añsağan milliardtağan halıqtıñ ruhani qajetin öteude; j) ömirdiñ, önerdiñ örin közdep, öz eñbegimen örlep kele jatqan qılqanday jas jigittiñ ayağınan şalıp, eteginen tartu tärbiesizdik qana emes, soraqılıq; z) osınıñ barlığınıñ astarınan Dimaştıñ atın paydalanıp, öz atağın şığarğısı kelgen teris piğıl añğarıladı, sebebi büginde jastar aytıstı qaramaytın boldı, aytıs aqındarınıñ küni eñkeydi, sondıqtan olardıñ arasındağı bazbireuler qoğamda swranısqa ie taqırıptardıñ, al bwl jerde älem moyınday bastağan Dimaş taqırıbınıñ jalına jarmasa bastadı.
Qorıta kelgende, Dimaştı qoldauşılar eki närseni bölip aytadı: olardıñ payımdauınşa, qoğam, jwrtşılıq qay salada bolsın jañanı, jañalıqtı qabıldap üyrenui kerek; sosın Dimaştı wnatıp, bağdar twta bastağan jastar bwrıs jolğa tüsedi dep kesip-pişip aytuğa bolmaydı, sebebi, basqa-basqa, al Dimaştay oñdı jigitten jamandıq şıqpaydı.
Endi Rinattı qoldauşılarğa keleyik.
Bwl toptı şarttı türde eki partiyağa bölip qarastıruğa boladı. Alğaşqısı ― negizinen Dimaştıñ önerin, äsirese onıñ qazaq mädenieti men qazaq tilin nasihattauğa qosıp jürgen ülesin oñ twrğıdan bağalaydı, söytse-dağı eşkim de sınnan tısqarı twrmauı kerek, sın Dimaşqa qatıstı türde de tek payda äkeledi dep esepteydi. Al recipientterdiñ qalğan, qomaqtı böligi eş alaydasız Rinat jağınan tabıldı. Aytularınşa, a) şınında da Dimaştıñ sırtqı türi de, dauısı da äyelge keliñkireydi, sodan da onı wnatatındardıñ denin äyel adamdar qwrap otır; Rinat bir närseni dwrıs aytqan ― büginde erkekter, tipti jas balalar äyelge wqsap baradı, tipti solarşa boyanıp, sän qualaytın boldı; qazaq jigitteri qaytkende de erkek bolıp qaluı kerek; ä) Dimaş qaraqan basınıñ qamın küyttep jür, sol üşin de ol Qıtayğa barıp, atağın şığarıp, sonda qalıp qoydı, tüptep kelgende tuğan halqınıñ basındağı auırtpalıq pen qiınşılıq onıñ qabırğasın qayıstırmaydı; b) Dimaş dausız talant, biraq oğan patriottıq ruh jetispeydi, sebebi ol Qıtaydağı konkurs kezinde 14 turdıñ ekeuinde ğana qazaqşa än ayttı; v) Rinat qazaqtıñ bolaşağın oylap aytıp otır, sebebi qazirde jastar, balalar özara Messi, Ronaldu bolıp bölinip oynaytını, Qanat Islam yaki Beybit Istıbaev bolıp oynamaytındarı ras qoy, onıñ sebebi, soñğı ekeui teledidardan azar bolsa jılına bir-eki ret qana körinedi; g) bwrın balalar batır bolsam, jauınger er bolsam degen armanmen ösetin, qazirgi balalardıñ esil-derti änşi, ärtis bolu, al qazaq jerin saqtap qalğan änşi-ärtister emes, batırlar men jauıngerler edi ğoy ― bügingi qaptap ketken miyaubike «popsa», äyeldiñ aldında jüregin qolına wstap qılğınıp twratın jasıq änder qazaq jigitterin erkektik qadir-qasietten ayırıp, äyelderdiñ biz ökşe topliınıñ astına tastadı; d) Qıtayda wzaqqa qalu Dimaş üşin belden ziyan, ol qazirdiñ özinde tamırınan ajıray bastadı, mwnda sayasattıñ, aqşanıñ salqını barı anıq; e) Dimaş jeke müddesimen Qıtaydı bayıtıp jatır, al bwl el qazaqqa ata jau, onda qandastarımız qiınşılıqqa wşırauda, al ol bolsa sonday jauımızben qwşaqtasıp än salıp jür; j) Dimaş älemdi emes, Qıtaydı moyındattı deu dwrıs boladı, al bwl eldiñ bizge tükke de keregi joq; onıñ Qıtaydağı milliondağan fanattarınıñ Dimaş üşin Qazaqstanğa köşuge barmız dep mälimdeui jaydan-jay emes, tüpki nietteri belgili ― sonı jeleu etip, elimizge, jerimizge jım-jırt kirip alu, sondıqtan Rinattıñ Dimaştı sayasi qaru deui dwrıs. Qısqası, Dimaş elim dese, jerim dese keyin qaytsın, tuğan elin aralap koncert bersin...
Qwdayşılığın aytayıq, osınau day-day aytısta pikir aytu mädenietine tän emes asıra maqtau da bolmay qalğan joq, anıq-qanığına jetuge de ter tökpey, jalpılama, jadağay ayıp tağumen biraz jaydı bılıqtıru da bar. Soğan qaramastan ol künderi däl osı mäseleni örşitpey qoya salu jağında bolğanbız. Onımızğa üş jağday sebep bolğan-dı. Birinşiden, halqımızğa tän şükirşilik aytu, iştegi qoqıstı sırtqa şığara bermeu. Ekinşiden, artıq-kemine qaramastan, aytılğan pikirlerdiñ qoğamdağı ahualdı barınşa däl sipattap beretin wjımdıq sınşı retindegi mañızı, yağni äleumettanuşılıq mäniniñ bar ekendigi. Üşinşi sebep – Rinat aytqanday, şınında da soñıra, bir jıl ötkende ne bolatının kütu edi. Osı küni aytısker jigit älgi sözdi sol sätterdegi öz tüysigine süyenip otırıp ayttı ma dep oylaymın. Nege deseñiz, Rinat «şöje sanayıq» dep otırğan säuir, jalpı 2017 jılğı jazğısalımğı uaqıt Dimaştıñ Singer jobasındağı jeñisinen keyingi, bärimiz ayağı ne bolar eken dep mazasızdana kütken almağayıp kezeñniñ bası bolatın. Sebebi, jas änşi üşin ol künderi öz betin tabu jolında bwltaqqa tüsip izdenu uaqıtı bastalğan. Sonımen birge änşiniñ adam aytqısız wzaqqa (tört ayğa) sozılğan konkurstan keyin qattı şarşağanı da bilingen. Biraq alınğan biikti bekitu nieti jäne şou biznes zañdılığı jöndep tınığuına da mümkindik bermedi, oğan fanattar men BAQ-tıñ ünemi nazarında jüru maşaqatı, barınşa tığız jwmıs kestesi, qwrlıqtar arasın jol qılğan äuesaparlar sürkili qosılıp, fiziologiyalıq jağınan ğana emes, köñil-küy jağınan da keri äserlerin tigize bastağan-dı. Sodan da änşi keybir joğarı registrli orındaularında, äsirese öziniñ mäşhür kontertenorlıq vokalizderinde notadan tayıp ketken sätter de boldı, onıñ üstine qas qılğanday tipti maqtaulı Europanıñ özinde muzıkalıq şaralardıñ tehnikalıq jağınan äzirlenu deñgeyi oydağıday bolmay, koncert zaldarı men alañdarı Dimaştıñ notadağı är dıbıstı muzıkağa aynaldıratın vokaldıq talabına jauap bere almadı. Sonımen birge änşiniñ orındauşılıq partiyasınıñ basım biiktik deñgeyine (tessiturasına) say keletin änderdiñ tapşılığı da bayqaldı. Rinat qanşa aytqanmen öner adamı ğoy, osınday-osınday kibirtik-sıqırlardı jwlıntwtamımen sezdi ğoy deymin. Biraq sonıñ barlığınıñ da tübi hayır – şamamen 2017 jıldıñ küzinen bastap Dimaştıñ vokaldıq forması qayıra qalpına tüsti, onıñ dausına keletin änderdi tañdap alu talabı da joğarıladı, Dimaşqa arnap alğaşqı änder de jazıla bastadı, solardıñ biregeyi – Skreaming änşi şığarmaşılığında jaña kezeñdi bastap berumen qatar Dimaştıñ uaqıt sınınan abıroymen ötip, önerde öz betin tapqanın da paş etti. Mamırda Şen'jen' qalasında ötken änşiniñ jeke koncerti pop stilindegi osı kompoziciyanıñ atın ielenui, onıñ arağa ay salıp Asian Music Chart çartında sayısqa tüsken Top 35 änniñ arasınan top jarğanı tegin emes-ti. Al jazda Internet keñistigi arqılı taralğan änşiniñ üş tildegi alğaşqı audiodiskisiniñ tağı da Skreaming ataluı jäne kompoziciyanıñ orındauşınıñ stilin sipattaytın singl türinde diskini bastap twruı endigi jerde Dimaştıñ eksklyuziv än aytu mäneri Skreaming (erkinirek audarğanda «Şığandap aytu») degen at alatının mälimdep twrğanday edi. Osı arqılı änşi soñınan twz qosqan bıtıramen qualay atıp qalıp jatatın sınampazdarğa iri patron oqpen oqsatıp twrıp jauap bergendey edi. Bwdan soñ onıñ mına tabısı uaqıtşa, dañqı barıp-barıp şırqau biigine jetken sätten bäseñsi beredi dep ümittengen bazbireulerdiñ auzına qwm qwyıluı tiis-ti. Onıñ üstine sınşılar ayttı-aytpadı, kün sanap jañbırdan soñğı qozıqwyrıqtay qaulap ösip jatqan änşi talantına tabınuşılardıñ qalıñ qatarınan ayaq tartuı da logikalıq twrğıdan kütilgen jäyt edi. Sonıñ işinde Rinatqa qatıstı türde aytatın bolsaq, joğarıdağı onıñ pikirine baylanıstı özimiz keltirgen kontent-taldaudıñ işinde biz bügip qalğan tım qattı sözder de bolğan edi, yağni, «Rinat, sen öziñ auıl-üydiñ wsaq äñgimesinen aspağan bädiktiñ biri ekensiñ» yaki «Baqa jwtqan balıqtay qabarıp, tükirigiñ şaşırap...», «Köziñ süñguir qayıqtıñ su astınan şığa kelgen periskopı qwsap...» dep keletin jeke basqa tiisulerden öñge keybir äyel adamdardıñ osı jerde qalamğa aluğa kelmeytin lağınetteulerge de barğanın endi aytuğa mäjbürmiz. Osılardı eskere kelgende, Rinat bwl taqırıpqa endigäri orala qoymas, eger işine sıymay bara jatsa, Dimaş jası kişi bauırı ğoy, bir iinin keltirip, özine jetkizer dep oylağanbız.
Qatelesippiz.
Joğarıda aytqanımızday, aytısıp üyrengen aqın jeltoqsanda Elbasımen jarısıp, 45-şi ineli eski plastinkasın qayıra, osımen törtinşi ret oynattı. Ne deydi, sonda bwl müjiliñkirep qalğan köne küytabaq?!
Äketip bara jatqan jañalıq joq – negizinen bayağı «äleulay», eski sarın.
«Talant pen wltqa qızmet etetin adamnıñ ara-jigin ajıratıp alayıq»,– dep bastaydı da, odan äri: «Nege Dimaş än aytqanda men «Bwnday änşilerden qorqam» dedim?!» dep alıp, öziniñ bwl ritorikalıq swrağına bılay dep jauap qaytaradı: «Bizdiñ qazaqtıñ onsız da bolmısı evropalanıp bara jatqan kezde däl sonday fenomen şığatın bolsa, men tolıq bildim, bizdiñ jastar sonıñ artınan eretinin. Al Dimaştıñ sahnalıq obrazın qalıptastırğan kim, qay wlt qalıptastırdı? Qıtay qalıptastırdı ma? Nege qıtaylıqtar onı şığardı? Biz qıtaylar qazaqşa üyrenip jatır deymiz. Olar bizdiñ balanı bizge qarsı paydalanıp jatır. Däl osılay bolatının men bilgem. Öytkeni ol bolğan praktika. Dimaş «Saz äleminde» jürgende onı bir adam sol jaqqa süyredi me? Jarq etip şıqqanda maqtandıq. Bizdiñ ministrliktiñ bası istese «Slavyan bazarınan» keyin Dimaştı qazaq operasınıñ pasportı retinde onı kerisinşe qoyuı kerek edi. Dimaş Qwdaybergen Qıtay sayasatınıñ taza qwrbanı».
Osınau wzaq tiradanıñ jayına säl keyinirek oralamız, endi bir sät swhbat beruşi men telejürgizuşiniñ dialogına qwlaq türelik.
Onıñ bir jerinde, Rinat Dimaştıñ talantın, qazaqtı şetke tanıtqan eñbegin moyındağanday bolıp otırğanda jürgizuşi änşige ataq beru mäselesin qozğaydı. Aytısker bwl swraqqa kümiljiñkirep barıp: «Beru kerek. Bizde qanday ataqtar bar özi. «Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qayratkeri atağı ma?!» – dep, odessalıqtarşa jürgizuşiniñ öz swrağın özine qayırıp tastaydı. Odan äri özin älgi özi aytqan «bası istemeytin ministrliktiñ» ornına qoyıp jibergenine ıñğaysızdanğanday äñgimeniñ betin basqa arnağa bwradı. YAğni oyın «Qazaqtı dünie jüzine tanıstırıp jatqan Erlan Rısqali, Qanat Islam, Gennadiy Golovkin» dep örbitedi. Osı jerde ...iä, osı twsta swhbattı jürgizip otırğan Aman Tasığan bar bolğır äñgimege kiip ketedi jäne jay kimelemeydi:
– Olardıñ qatarına Dimaş Qwdaybergendi qosa almaymız, ä?! – dep, qazan qaynatar aşuğa qaralay tamızıq tastaydı.
«Periskopqa» keregi de osı eken, bağjañ ete qaladı:
– Dimaş Qwdaybergendi qay jağdayda qosamız biz? Eger Dimaş bir koncertinde şığıp, mikrofonın jerge tastay sap, «Meniñ wltımdı osı memleket qorlap jatqanda men bwl jerde än aytpaymın» degen erlik jasaytın bolsa, biz sonda Dimaşqa eskertkiş qoysaq ta artıq emes.
Atjalman Aman da dayın otır eken:
– Onday erlik jasauı mümkin be? – dep lıp ete qaladı («Ağatay-au, Qıtayda tuıp-ösken Qanat Islam olay etpegende, Dimaş nege onday erlik jasauı tiis?!» demeydi).
Tağı da «periskop»:
– Nege mümkin emes?! Jasasın. Er-azamat qoy. (Telejürgizuşi bwl jolı da «Siz de er-azamatsız ğoy... Men de...» demeydi, dese de işinen «degen» bolar)...
Qırıq tört minuttıq beyneswhbat osılay-osılay barıp-barıp, basqa taqırıptarğa auısıp jalğasa beredi, soğan qaramastan habar «El qamın jegen Edige – Rinat Zayıtovtıñ zaman haqındağı mwñ-zarı yaki küyikti oyları» dep atalmaydı, tizerge badıraytıp, swhbattıñ bir böligi ğana arnalğan Dimaştıñ atı şığarıladı. Tüsinikti jağday ğoy. Oylağandarınday, älgi «virustı» materialdı üş künniñ işinde ğana 368 mıñ adam körip, onıñ 4600-i komment arqılı pikirlerin bildirgen. Osılayşa «mwratına» jetip marqayğan aytısker jayında yutubtağı älgi kommentter ne deydi?
Älbette, «Altın dombıranı» ala almay qalğan kekti aqınnıñ özderiniñ süyikti änşilerin törtinşi ret minegen sözderi bwl jolı da qatarı mıñ-mıñdap sanalatın fan-qoğamdastıqtıñ orındı aşu-ızısın tudırğan, al ol aşu-ıza öz kezeginde kekti aqınnıñ kegin quğandardıñ da orındı aşu-ızasın qozdırmay twra almağan. Osı jerde qwrmetti oqırmandarımızdıñ altın uaqıtın jemes üşin solardıñ birneşeuin ğana ret-retimen keltire keteyik.
«Öner men sayasattıñ bir-birine eş qatısı joq».
«Ne nado smeşivat' politiku i iskusstva».
«Nege mikrofonın tastay salıp aytpaydı deydi. Aytpaydı, öytkeni öz jerinde siz siyaqtılar onı ayaqtan şalıp, artqa tarttı. Al Qıtayda önerin öner dep bağaladı. Dimaş öte tärbieli, önegeli bala. Ol su işken qwdığına tükirmeydi. Öytkeni onı solay tärbielegen ata-äjesi».
«Dimaş 2017 jılı «Men änşimin» bayqauına qatısqanda qazaqtar ol jaqta erkin jürgen bolatın. Dimaş ol elmen kelisim-şartqa otırdı. Endi ol şarttıñ merzimi bitkenşe, sözin berik wstaytın, bir sözdi boluı üşin mikrofonın jerge qoya almaydı. Ol öz isine özi jauap beretin sanalı azamat! «Buınsız jerge pışaq wru jaramaydı».
«Dimaş arqılı Qıtay bizdi qalay jaulaydı, eger qıtaylar mwqım stadion bop qazaqşa än salıp jürse?!»
«Qıtay Dimaşsız-aq qaptap kirgen...»
«Dimaş Reseyge barıp orısşa än aytıp jür, sonda «orıstandırıp jatır» deymiz be?!»
«Dimaş «Qazağımdı änim arqılı älemge tanıtam» degen bala küngi armanın orındap jür».
«Qazaqstan degen memleketti kartadan tauıp alıp, Dimaş üşin qazaq eline kelip jatır, sonda olardıñ da bizdiñ jerge közderi tüsip otır ma?..»
«Sizder Rinattıñ sözin dwrıs tıñdamağansızdar, ne dwrıs wqqan joqsızdar. Ol «Dimaş talant iesi, biraq biz sol talantın keş bağaladıq. Dimaş Qıtaydı moyındatıp edi, bizdi de moyındata aldı...» dep otır... «Qıtay qwrbanı» degenge kelsek, Dimaştı biz Qıtay arqılı tanığanımızdı moyındayıq. Rinat sonı meñzep otır!»
«Sam je v Kitay Dimaşa otpravil, a teper' vsyakuyu hren' pro nego govorit».
«Rinat Zaitov, vı ne imeete moral'nogo prava çto-libo govorit' o Dimaşe!»
« 1. Dimaş qazaq tilin şetelde nasihattap, qorğap jür. Bwl – tildi süyu, wlttı süyu. Dimaş wltın süyedi. Däl osı uaqıtta qandas bauırlarımızdı Qıtay eş jazıqsız türmege qamap jatır. Jartı mln qazaq azap şegip, türmede jatır. Al osınday Qıtaydıñ memlekettik arnasında än salu wlttı süyuge qayşı keledi. Dimaştıñ bwl jağdayda öz pikirin bildirui azamattıq poziciyası bolmaq. Biraq sayasat emes. Al äldekim onıñ erkine qarsı Qıtayğa qarsı söz aytqızbasa bwl sayasat bolmaq.
2. Eşqanday «älem adamı» statusı wlttı süyudi joqqa şığarmaydı, wlttıq parızdan bosatpaydı. Älemdik praktikada da sonday. Resey küş körsetkende Gruziyadağı V. Kikabidze nege onıñ marapatın almadı? Keşe Ukrainadan S. Rotaru nege «Jıl änine» keluden bas tarttı? Qıtaydıñ zorlığın bükil älem bilip otırğanda Dimaştıñ älemge wlttıq namısı joq, tamırsız tiri pende bolıp köringenin qalaysızdar ma?»
«Jartı älemdi Qazaq eline ıntığa qaratqan, jartı älemniñ Qazaq eline, tiline degen qızığuşılığın oyatqan Dimaştı qazaq önerin damıttı dep ayta almaydı eken. Al Londonda bir ret şığıp öleñ aytqan, Dimaştıñ qazaq üşin istegen isteriniñ bir ğana payızın istegen adamdı, yağni Erlan Rısqalievtı qazaq önerin damıttı deydi...»
«Rinat Rifhatwlı Zaitov – wyğır, sosın da wyğırlardıñ soyılın soğıp otır...»
«Dimaş – Evraziyalıq gruppa jäne Qıtay kompaniyalarınıñ proektisi dep pikir bildirgen aqıldı adamdar».
«Rinat, na dvore 21 vek. Eto vam ne 2000 god, gde vı tol'ko berete dombru i poete. Strane nujno çto-to novoe, çto-to drugoe, molodejnoe. A vı zastryali v tom veke, gde mojno tol'ko pet' na aytısah»...
Jä, osımen qoyayıq kommenttegi pikirlerdi. Äñgimeniñ negizgi auanı belgili boldı ğoy. Bwl jolğı gäp ta üşinşi märte şığıp söyleuden jäne oğan berilgen kommentariylerdiñ töñireginen asa almaptı. Aytısker tek qazaq jastarınıñ qwlqın bwzatın Dimaş fenomeni turalı oyın odan äri damıtqan. Osı oraydağı jalğız özgeşelik, bwrınğı aytqandarın Qıtay taqırıbımen twzdıqtaydı. Bwğan deyin özi manswq etken «betin boyap, şaşın elbiretip, «ih-ih» dep şığatın» sahnalıq beyneni endi Qıtayğa aparıp japsıradı. Mwnısı – 25-säuirdegi aytqandarına ün qosuşılardan enşilegen «taza tvorçestvosı».
(Jalğası bar)
Abai.kz