Eldegi jat ağımdarmen küres qanşalıqtı effektivti jürgizilip jatır? Salafizm, uahabizm sekildi ağım ökilderiniñ joğarğı lauazımdı qızmetterge kelui qanşalıqtı qauipti? Salafizmge Zañ jüzinde tıyım saluğa ne kedergi?
Biz QMBD Ğwlamalar keñesiniñ ökili, dintanuşı Mwhan Isahan mırzanıñ pikirin bilgen edik.
Mwhan Isahan, QMDB Ğwlamalar keñesiniñ ökili, dintanuşı:
- Äueli, salafizmge qatıstı memleket tarapınan eşqanday naqtı äreket joq deumizdiñ özi dwrıs pikir emes. Belgili bir deñgeyde küres jürgizilip jatır. Onı aytuımız kerek.
Salafizm öz işinen sururi, madhali, haddadi, täkfir äl-hidjra sekildi birneşe tarmaqqa bölingen. Sonıñ işinde eñ qauipti sanalatını – takfir äl-hidjra. Olardıñ qızmetine 2014 jılı Astana qalası, Sarıarqa audandıq sotı tıyım salğan. Odan bölek osı salafizm ideologiyasın wstanatın DAIŞ jäne än-Nwsra degen wyımdarğa zañmen tıyım salınğan. Bwlar Qazaqstanda tıyım salınğan 23 wyımnıñ qatarına kiredi.
Negizi salafilik ideologiya Mwhammed Abdul Uahabtıñ «Üş negiz» attı traktatına negizdelgen ilim. Şeyh Usaymin şarh jasağan «Üş negiz» kitabın Astananıñ Sarıarqa audandıq sotı ekstremistik dep tanıp, onı oquğa, taratuğa 2014 jılı tıyım saldı.
Salıstırıp aytatın bolsaq, körşi Özbekstanda bizdegi sekildi salafizmge Zañmen tıyım salğan sottıñ şeşimi joq. Jalpı naqtı osı salafizmniñ atın atap, tüsin tüstep, zañmen tıyım salu degen köp eldiñ täjiribesinde joq. Joq eken degennen olar salafizmdi qoldap otır dgen mağına şıqpaydı. Älem elderiniñ köbisi salafizmge qarsı. Özbekstanda da salafizmge qarsı küres jürip jatır. Al endi küres täsili qanday degen mäselege kelsek, qoğamdıq tärtipke, memlekettiñ qauipsizdigine ziyan keltiretin is - qılmıs. Endeşe salafizm ideologiyasın nasihattağan nemese nasihattauğa äreket etken adamdı qılmıstıq kodekstiñ baptarımen sottauğa boladı.
Mısalı, bizdiñ qoldanıstağı Zañda, Qılmıstıq kodekstegi 256-bap «Terrorizmdi nasihattau jäne terrorizm aktisin jasauğa jariya türde şaqıru» dep ataladı. Qazir türmege toğıtılğan jat ağım ökilderiniñ köpşiligi osı bappen sottalğan. Jalğız salafiler emes, basqa da jat ağımdardıñ ökilderine osı ayıptar tağılğan. Sondıqtan, jat ağımdarmen küreste mindetti türde bir ağımnıñ atın aytıp küresu şart emes.
Älemde salafizmge aşıq tıyım salğan jalğız el – Dağıstan Respublikası edi. Bwl el 1998 jılı uahabizmge aşıq tıyım salğan edi. Biraq 2003 jılı ol Zañ küşin joydı.
Salafizmniñ madhalittik bağıtı deytin bar. Bizdiñ elde oğan Zañ boyınşa tıyım salınbağan. Bwl Saudiyanıñ qazirgi resmi bağıtı bolıp eseptelinedi. Solay bolsa da, Saudiya eli madhalit Dilmwrat Mahamadov dini arazdıqtı qozdırğanı üşin onı Qazaqstanğa wstap berdi. Ol qazirsegiz jılğa sottadı.
Adamnıñ dini senimi üşin sottay almaysız. Tek qılmıstıq äreket bolğanda ğana sottauğa qwqıq bar.
Al endi, salafizm ideologiyasın wstanatın key azamattardıñ joğarğı lauazımdı qızmetterde jürgeni tağı ras. Ol aşıq, belgili jayt. Biraq, olardı salafi senimin wstanğanı üşin sottay almaysız. Öytkeni, bizdiñ elde dini senim bostandığına rwqsat berilgen. Dese de, salafiler «amal etpegen mwsılmandı käpir» dep ayıptaytın bolsa, onda «dinaralıq alauızdıqtı tudırdı» degen bappen jauapqa tarta alamız.
Abai.kz