Elimizge koronavirustıñ keluimen qatar, ol turalı jalğan aqparattar da jıldam tarap ketti. Qazir äleumettik jeliler men çattarda atalğan indettiñ qaupi, şığu tarihı jäne emine baylanıstı türli qauesetter tolıp jür. Biz osı twrğıda Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımınıñ mälimetterine säykes, koronavirusqa qatıstı tarağan mifterdiñ negizgilerine toqtaldıq.
1
«25ºS-tan joğarı temperaturada jäne -35ºS virus joyıladı»
Bwl virustıñ taraluı aua rayınıñ jılı-suıqtığına baylanıstı emes. Mäselen, klimatı ıstıq el Saud Arabiyasında virustı jwqtırğandar sanı 2,5 mıñnan asqan.
Al adamnıñ denesiniñ qalıptı temperaturası 36,5-37ºS. YAğni, sırtqı ortada qanday temperatura bolmasın, qar men jañbır jausa da, adamnıñ işki ağzasına äser ete almaydı degen söz.
Sondıqtan qorğanudıñ eñ jeñil äri tiimdi jolı – qolımızdı sabınmen jii juıp jüru jäne meylinşe közge, auızğa jäne mwrınğa juılmağan qoldı tigizbeu ekenin wmıtpağan jön.
2
«Koronavirustı jwqtırmau üşin ıstıq su işu kerek»
«Koronavirustı jwqtırmau üşin jii ıstıq su işip twru kerek. Sonda asqazanda virus ıstıqpen joyılıp, tınıs alu joldarına ötpeydi» degen sıñaydağı habarlamalar taradı. Ädette, därigerler twmau kezinde jii su işuge keñes beredi. Alayda ol virustı joyu üşin emes, ağzadağı su mölşerin retteuge kerek.
DDW mamandarınıñ aytuınşa, ıstıq su işu nemese ıstıq suğa tüsu virustı jeñuge jäne jwqtırudıñ aldın aluğa kömektespeydi. Kerisinşe, tım ıstıq su küyik tudırıp, densaulıqqa basqaşa ziyan keltirui mümkin.
3
«COVID-19 jazılmaytın auru»
Koronavirus infekciyasın jwqtırğan adam ömir boyı virustı tasımaldauşı boladı degendi bildirmeydi. Auırğan adamdardıñ köpşiligi sauığıp, virus ağzadan şığarıluı mümkin. Jwqtıru jağdayında simptomdardı erte bilgen jön: jötelip, dene qızuı köterilip, tınıs aluı qiındasa dereu medicinalıq kömekke jüginu qajet. Elimizde azamattar Densaulıq saqtau ministrliginiñ täulik boyı jwmıs isteytin 1406, +7 7172 76 80 43 baylanıs ortalığına habarlasıp, koronavirus infekciyası jäne onıñ aldın alu şaraları men simptomdarı jaylı bile aladı.
4
«Alkogol'di işimdik işu koronavirustan qorğaydı»
Alkogol'di işimdik COVID-19 virusınan qorğamaydı. Kerisinşe şamadan tıs twtınu densaulıqqa öte ziyan ekenin esten şığarmağan jön.
5
«Bükil deneni etanolmen nemese hlorlı äk eritindisimen sürtu koronavirustı joyadı»
Bükil deneni spirtpen nemese hlorlı äk eritindisimen sürtu ağzağa kirgen virustardı joymaydı. Mwnday zattar dezinfekciya üşin tiimdi qwral sanalğanımen, kiimge nemese denedegi şırıştı (közdiñ, auız quısınıñ) qabıqtarğa şaşırasa, belgili deñgeyde zalalın tigizedi. Sondıqtan berilgen nwsqaulıq pen erejelerdi saqtay otırıp paydalanu qajet.
6
«Sarımsaq pen zimbir koronavirus infekciyasın özine siñirip, öltiredi»
Sarımsaq – mikrobtarğa qarsı belgili bir äseri bar paydalı önim. Degenmen, atalğan jağdayda sarımsaq qoldanudıñ tiimdiligi rastalğan joq.
Al zimbirge qatıstı jalğan aqparat bizge ğana emes düniejüzine tarap ketti. Tipti elimizde zimbirdiñ bağası şarıqtap, key sauda ortalıqtarı men azıq-tülik dükenderinde tausılıp qalğan edi.
Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımı (DDW) COVID-19 infekciyasın emdeudegi zimbirdiñ tiimdiligine senbeuge şaqırdı. Bwl turalı 1 säuir küni ötken brifingte Densaulıq saqtau salasındağı tötenşe jağdaylar jönindegi bağdarlamanıñ direktorı Maykl Rayan mälimdedi.
7
«Mwrındı sabındı sumen juu koronavirustan qorğaydı»
WhatsApp çattarında belsendi taralıp jatqan äñgimelerdiñ törkini boyınşa, KSRO-nıñ bas sanitar därigeri Petr Burgasov «osılay» aytqan. Habarlamağa sensek, 90 jıl ömir sürgen akademikke asa qauipti infekciyalarmen jwmıs istese de, twmau men jedel respiratorlı aurular mülde jwqpağan.
Mwrındı tazalau – twmau men JRA kezinde därigerler wsınatın şaralardıñ birine jatadı. Tazalau täsili arnayı sanitarlıq nwsqaulıqtarda körsetiledi. Alayda mwrındı sabındı sumen tazalauğa bolmaydı. Öytkeni ol mwrınnıñ şırıştı qabığın qwrğatıp jiberetindikten, qabıq älsirep, qorğanış qızmetin dwrıs atqara almaydı.
8
«Vakcina bar, biraq ol turalı aqparat jasırılğan»
Sovid-19-dan qorğaytın vakcina qazirgi uaqıtta joq. Biıl qañtar ayında densaulıq saqtau salasınıñ ğalımdarı men sarapşılarınıñ köbi «vakcinanı äzirleu üşin eñ qarapayım esepteuler boyınşa keminde üş ay ketedi, al onı klinikalıq praktikada paydalanu şamamen bir jıldan keyin mümkin boladı» dep tüsindirdi. Vakcina jwmısın älemniñ türli elderinen birneşe farmokompaniya jürgizedi.
Büginde AQŞ-ta jaña preparattıñ klinikalıq sınaqtarınıñ birinşi kezeñi bastaldı: mRNA-1273 dep atalatın vakcinanıñ alğaşqı ekpesin deni sau 45 erikti alğan. Preparattı jasauşılardıñ aytuınşa, klinikada qoldanuğa äli erte, tek bir-bir jarım jıldan keyin mümkin boladı. https://esquire.ru/articles/164083-4-mifa-o-koronaviruse-pro-kotorye-nuzhno-zabyt-nemedlenno/#part3
9
«Koronavirustı tek egde jastağılar jwqtıradı»
Koronavirustı balalar da, egde adamdar da, orta jastağılar da jwqtıruı mümkin. Alayda jas mölşeri aytarlıqtay mañızdı rölge ie. Mıñdağan aurular arasında 10 jastan kişi balalar sanı 1%-dan kem bolıp şıqqan. DDW sarapşıları «Qarttar men jüregi sırqat, demikpe, diabetpen auıratındardıñ koronavirustı jwqtıru qaupi joğarı» dep körsetken.
10
«Betperdemen (maska) jürse, eşqanday qauip joq»
Qazir kiip jürgen medicinalıq (hirurgiyalıq) betperdeler tek virustıñ ağzağa kiruine kedergi jasaydı. YAğni tüşkiru, äñgimelesu, jötelu kezinde silekey tamşılarınan qorğaydı. Olardı sağat sayın, eñ köp degende 2 sağattan keyin auıstırıp otıru kerek. Betperde nauqas pen sau adamnıñ ekeui de kigen kezde virusqa tosqauıl boladı. Alayda onıñ eşqanday türi koronavirustan (medicinalıq, respiratorlı) 100% qorğay almaydı.
Tüyin. Aqpan ayınıñ ortasında ötken koronavirusqa arnalğan konferenciyalardıñ birinde Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımınıñ basşısı Tedros Gebreyesus: «Biz tek indetpen emes, infodemiyamen de küresemiz. Öytkeni jalğan aqparat virustıñ özine qarağanda jıldam äri oñay taraladı jäne qaupi de kem emes», - degen edi. Rasımen de jalğan aqparatqa senip, opıq jep jatqandar jeterlik.
Büginde düniejüzi boyınşa koronavirus jwqtırğandar sanı 1 mln 300 mıñnan, al qaytıs bolğandar 73 mıñnan astı. Sondıqtan karantin talaptarın orındap, Covid-19-dan saqtanu formulasın (2 apta barınşa oqşaulanu, adamdardan keminde 2 metr alşaq jüru, 2 adammen ğana qarım-qatınasta bolu) este wstayıq.
Äzirlegen Ramina Çakirbaeva
Abai.kz