- Ebin tapğan qatın ekmegin quru aşamas.⤤
İşini bilen kadın ekmeğini kuru yemez.
- Ecelgi (esgi) duşman el bolmas.⤤
Eski düşman dost olmaz.
Ezelgi duşman el bolmas. (AKA-47)
aa.
Ezelgi tuşman el bolmas. (ÇOB-30)
aa.
(TT. Eski dost düşman olmaz.)
- Eçki aşağannı başında ot yanar.⤤
Keçi yiyenin başında ateş yanar (yani Kendisini ele verir).
- Eçki bergen qoy alır.⤤
Keçi veren koyun alır.
Eçki bergen qoy alır, quş qonmas quru qolğa. (AKA-47, NEM-25, 26, ÇOB-11)
Keçi veren koyun alır, kuş konmaz boş ele.
- Eçki qoynu götüne qarağız dep ayta bolğan dey. (AKA-48, NEM-66)⤤
Keçi, koyunun götüne bakın diye söylermiş derler.
- Eçkini artından, adamnı barı da yanından aylan.⤤
Keçinin arkasından, adamın her yanından dolan.
- Edebi yamannı tuxumuna damğa.⤤
Edebi kötü olan, soyuna leke.
- Edepni arivlügü tuxumnu erşiligin yaşırar.⤤
Edep güzelliği insanın (soyunun) çirkinliğini gizler.
- Edepsiz gişi maqtalmas.⤤
Edepsiz kişi övülmez.
- Edepsizni ebi yoq.⤤
Edepsizin çaresi yok.
- Edil görmey, etik çeçmes. (KRS-372)⤤
bk. Suvnu görmey çarıq çeçme.
- Eger paynı yaxşısın-yamanın ayırmağa bolmay busaŋ, ullusun sama sayla.⤤
Eğer payın iyisini kötüsünü ayıramıyorsan, büyüğünü seç bari.
- Eger qarğap gişini öltürüp bola edi busa birev de xıncal, tapança taqmas edi.⤤
Eğer beddua ile insanı öldürmek mümkün olsaydı, hiçkimse hançer, tabanca takmazdı.
- Eger yalğan otda yağıla busa, ağaç eki keren uçuz bolar edi.⤤
Eğer yalan ateşte yakılsaydı ağaç iki kat ucuz olurdu.
- Egersiz avçu – yemişsiz bavçu.⤤
Tazısız avcı, yemişsiz bağcı.
- Egevlengen bolatğa oq batmas.⤤
Eğelenen çeliğe ok batmaz.
- Ekev birevnü teŋiri.⤤
İki kişi, bir kişinin tanrısı.
- Ekev qağışsa, birevge yer çığar.⤤
İki kişi kavga ederse bir kişiye yer çıkar.
Ekev yılışsa, birevge yer bolur.
İki kişi çekilirse bir kişiye yer açılır.
- Ekev yılışsa, birevge yer bolur.⤤
bk. Ekev qağışsa, birevge yer çığar.
- Ekevge aş etgen özü de toyar.⤤
İki kişiye yemek yapan kendisi de doyar.
(TT. İki kişilik yemek üç kişiye de yeter.)
- Eki aq tonlu bara, tonlar neçik dep sora.⤤
İki ak kürklü gidiyor, kürkler nasıl diye soruyor.
- Eki atlığa bir yayav.⤤
İki atlıya bir yaya.
- Eki avuzlu adam başın tas eter.⤤
İki ağızlı adam başını kaybeder.
- Eki ayazbaş bir taraqnı üstünden yabuşğan.⤤
İki kel, bir tarak için kavga etmiş.
- Eki betli adamnı bir beti de bolmas.⤤
İki yüzlü adamın hiç yüzü olmaz.
- Eki çertlevük bir qoznu sındırar.⤤
İki fındık bir cevizi kırar.
(TT. Bir elin nesi var, iki elin sesi var.)
- Eki gemeni quyruğun tutğan, suvğa ağar.⤤
İki geminin kuyruğunu tutan suya düşer.
Eki gemeni başın tutğan, suvğa ağar. (ÇOB-31)
İki geminin başını tutan suya düşer.
- Eki gişi de görmedi, ekinnige de yetmedi.⤤
İki kişi de görmedi, ikindiye de yetmedi.
- Eki gölekni bir etgen, bir gölekni yoq etgen.⤤
İki gömleği bir gömlek yapan, bir gömleği yok etmiş.
- Eki gölekni cuvğança, bir gölekni cuvğan qolay.⤤
İki gömleği yıkamaktan bir gömleği yıkamak daha iyi (yani Evlenmek daha fazla çalışmayı gerektirir).
- Eki gözden ne payda, yaxşı bulan yamannı ayırıp bilmese.⤤
İki gözden ne fayda, iyi ile kötüyü ayıramazsa.
- Eki nalat bir ölüm – ekisi de teppe-teŋ.⤤
İki lânet bir ölüm, ikisi de denk.
- Eki ögüzüm aranda, ne qayğım bar boranda? (AKA-48, NEM-57, KRS-373)⤤
İki öküzüm ahırda, ne kaygım var fırtınada?
- Eki paqır bir bolsa, yüz baynı günün görer.⤤
İki fakir bir olsa, yüz zenginin gününü görür.
- Eki qatınnı eri – oçardır onu yeri.⤤
İki kadının eri (yani kocası), oçardır[^37] (veya sokaklardır) onun yeri.
- Eki qılıç bir qınga girmes. (NEM-286)⤤
İki kılıç bir kına girmez.
(TT. aynı)
- Eki süygen qoşuluşup salğan qoş barusuna balta batmas qaladır.⤤
İki sevenin birleşip yaptığı kulübe, duvarına balta saplanmaz kaledir.
- Eki tilli biyge yarar.⤤
bk. Ersek qatun – erge yarar, eki tilli – biyge yarar.
- Eki tıŋla, bir eşit.⤤
bk. Avuz bir, qulaq eki.
- Eki tobuq eşitgenni el eşiter.⤤
İki topuğun (veya dizin) işittiğini el işitir.
(TT. Yerin kulağı var.)
- Eki yaman bir bolsa, üç gün getmey uruşar.⤤
İki kötü bir olursa, üç gün geçmeden kavga ederler.
Eki yaman dos bolsa, üç gün getmey yabuşar.
İki kötü dost olursa, üç gün geçmeden kavga ederler.
- Eki yamandan yaxşı tuvsa – teŋi bolmas.⤤
İki kötüden iyi doğarsa, dengi olmaz.
- Eki yarağa bir qodu.⤤
İki yaraya (veya suça) bir ceza.
- Eki yarlı bir bolsa, bir bay çaqı iş görer.⤤
İki fakir bir olsa, bir zengin kadar iş yapar.
(TT. Bir elin nesi var, iki elin sesi var.)
- Eki yartıdan bir sav qolay.⤤
İki yarımdan bir bütün yeğ.
- Eki yay görmegen buday tüşümlü bolmas.⤤
İki yaz görmeyen buğday verimli olmaz.
- Ekmegim taza busa, yolda olturup aşarman.⤤
Ekmeğim temiz ise yolda oturup yerim.
- Ekmekli qonaq gelse, qaynarlay ber çayıŋnı.⤤
Ekmekli konuk gelirse kaynar ver çayını.
- El – elge, şöşge – belge.⤤
El ele, kılıç bele (yani Halk halka, kılıç bele).
- El ağasız, ton yağasız bolmas.⤤
Halk beysiz, elbise yakasız olmaz.
- El ayıbı elli yıldan cuvulmas.⤤
Halkın ayıbı elli yılda temizlenmez.
- El bulan betim yarıq.⤤
Halk ile alnım ak (harfiyen yüzüm aydınlık).
- El bulan çaçıp, etik bulan cıyğanday.⤤
Halkla birlikte ekip çizme ile toplamış gibi.
- El bulan görgen qara gün de bayramdır.⤤
Halk ile kara gün de bayram olur.
- El gesgen qol avurtmas.⤤
Halkın kestiği el acımaz.
(TT. Şeriatın kestiği parmak acımaz.)
- El nalat berse terek de qurur.⤤
Halk lânet ederse ağaç da kurur.
- El namusun birinçi küt.⤤
Halkın işini önde tut.
- El opurağın cuvğanda, itni tonun cuvğan. (AKA-51)⤤
El (yani başkasının) çamaşırını yıkarken köpeğin postunu (yıkar gibi) yıkarmış.
(TT. El elin eşeğini türkü çağırarak arar.)
- El qolundağına çomart.⤤
İnsanlar elindekine cömerttir.
- El sav busa, emçi avrur.⤤
Halk iyi olsa, doktor (veya otacı) hastalanır.
Elde aminçilik bolsa, emçi avrur. (AKA-50)
Halkta sağlık olursa doktor (veya otacı) hastalanır.
- El uçun etilgen qulluq unutulmas.⤤
El (halk) için yapılan hizmet unutulmaz.
- El xaznası esgi söz, er çırağı eki göz.⤤
El (halk) hazinesi eski söz (yani atasözü), er ışığı iki göz.
Er xaznası eski söz, er çırağı eki göz. (AKA-46, NEM-1, ÇOB-10)
Er hazinesi eski söz (yani atasözü), er ışığı iki göz.
- Elçi busaŋ, tilçi bolma.⤤
Elçi isen dilci (yani dedikoducu, muhbir) olma.
- Elçige elni taŋlama, erni taŋla.⤤
Elçi olarak halktan birini seçme, eri seç.
- Elçige ölüm yoq.⤤
Elçiye ölüm yok.
(TT. Elçiye zeval olmaz).
- Elde adam bolmasa, it töbege miner.⤤
İlde adam olmazsa it tepeye çıkar.
(TT. Kedinin olmadığı yerde fareler cirit atar.)
- Elde aminçilik bolsa, emçi avrur. (AKA-50)⤤
bk. El sav busa, emçi avrur.
- Elde bar ernime tiyer.⤤
bk. Elde busa qoldadır.
- Elde busa qoldadır.⤤
Elde ise eldedir (yani Halkında, dostlarında varsa elinde sayılır).
Elde bar ernime tiyer.
Elde varsa ağzıma girer.
Anamda busa – ayamda.
Annemde ise avucumdadır.
- Elde giççi kim busa, emmek onu başında.⤤
Elde (yani halkta) küçük kim ise, zahmet onun başında.
Elde giççi kim busa, emçek[^38] anı başında. (AKA-51)
Elde (yani halkta) küçük kim ise, meme onun başında.
- Elden elni et tuvravu başğadır.⤤
Elden ele et doğraması başkadır.
(TT. Her yiğidin bir yoğurt yiyişi var.)
- Elin satğannı el cazalar.⤤
Halkını satanı halk cezalandırır.
- Eliŋe yav çapsa, bir yağından sen de çap.⤤
Halkına düşman saldırırsa bir tarafından sen de saldır.
- Eliŋe yav çapsa, er savutuŋ qolğa al.⤤
Halkına düşman saldırırsa er silâhını eline al.
- Eliŋni satma, canıŋnı sat.⤤
Halkını satma, canını sat.
- Eliŋni sırın bek saqla.⤤
Halkının sırrını iyi sakla.
- Elni avzu elekdir.⤤
Halkın ağzı elektir.
- Elni qolu uzundur.⤤
Halkın eli uzundur.
- Elni satğan qızbaynı şamçırağı yanmasın.⤤
Halkını satan korkağın mumu yanmasın.
- Elsiz bay – kölsüz baqa.⤤
Halksız zengin, gölsüz kurbağa.
- Emen ağaçnı iyelgeni – sınğanı.⤤
Meşe ağacının eğilmesi, kırılması (demektir).
Emen ağaçnı iyelgeni sınğanı, er yigitni uyalğanı ölgeni. (AKA-46, NEM-2, ÇOB-51)
Meşe ağacının eğilmesi, kırılması (demektir); er yiğidin utanması, ölmesi (demektir).
- Emsiz avruv, sebepsiz ölüm bolmas.⤤
Dermansız hastalık, sebepsiz ölüm olmaz.
- Enem qoşulmay, yommaq bolmas. (KRS-375)⤤
Cadısız masal olmaz. (yani İçinde cadı olmayınca masalın tesiri olmaz).
Eneysiz yomaq bolmas.
Cadısız masal olmaz.
- Eney bir iş etgen, anı da bürüş etgen. (AKA-51)⤤
Eney[^39] (veya cadı) bir iş yapmış, onu da bozuk yapmış.
- Eneysiz yomaq bolmas.⤤
bk. Enem qoşulmay, yommaq bolmas.
- Er bala tap, erkelep yat. (AKA-50)⤤
Erkek çocuk doğur, şımarıp yat.
- Er busaŋ, elge tayan.⤤
Er isen halka dayan.
- Er makanı Vatandır.⤤
Er mekânı vatandır.
- Er ölgenni el aytar.⤤
Erin öldüğünü el (halk) söyler.
- Er ömürü eki otuz, aylanıp gelmes yigirma beş.⤤
Er ömrü iki otuz; dönüp gelmez yirmi beş.
- Er qartaysa, ertedegin söyler. (AKA-51)⤤
Erkek yaşlanırsa eskilerden konuşur.
- Er qayğısı etekde.⤤
Erin kaygısı etekte.
- Er yalğan aytmas, ep yalğan aytar.⤤
Er yalan söylemez, çare yalan söyle(ti)r.
- Erenler degen bulan er bolmas, erenleni barı birdey teŋ bolmas.⤤
Erenler (yiğitler) demekle er olunmaz, erenlerin (yiğitlerin) hepsi bir gibi denk olmaz.
- Erenler üyde tuvar, qırda öler.⤤
Erenler (yiğitler) evde doğar, kırda ölür.
- Erge barmağan qız qatın tügül.⤤
Kocaya varmayan kız kadın değil.
- Ergişi eki keren ölmey.⤤
Er kişi iki kere ölmez.
- Ergişi ekmegin taşnı tübünden çığarır.⤤
Er kişi ekmeğini taşın altından çıkarır.
- Ergişi etgen işine hökünmes.⤤
Er kişi yaptığı işe pişman olmaz.
- Ergişige "yaxşı"degen bir atdır, "yaman" degen nalatdır.⤤
Er kişiye "iyi" demek bir addır; "kötü" demek lânettir.
- Ergişini sözü ölgünçe, özü ölsün.⤤
Er kişinin sözü öleceğine kendisi ölsün.
- Eri bar busa da, ebi yoq.⤤
Kocası var ise de çaresi yok.
- Eri çomart bolmasa, qatını qızğanç bolmas.⤤
Kocası cömert olmasa, karısı cimri olmaz.
- Eri osal ölmes, qatını osal qalmas.⤤
Eri zayıf, ölmez; karısı zayıf, kalmaz.
- Eri salğannı alma, eri ölgenni qoyma.⤤
Kocası boşayanı alma, kocası öleni bırakma.
- Eri tergevlü bolsa, qatını uruçu bolur.⤤
Kocası(nın eli) sıkı olursa, karısı hırsız olur.
Eri tergevüç bolsa, qatunu urlavuç bolur. (AKA-49, NEM-109)
aa.
(TT. Acındırırsan arsız olur, acıktırırsan hırsız olur.)
(TT. Çok söyleme arsız edersin, aç bırakma/parasız koyma/çok saklama, hırsız edersin.)
(TT. Yüz verme arsız olur, az verme hırsız olur.)
- Eri toyda, qatını oyda.⤤
Kocası düğünde, karısı düşüncede.
- Eri yamannı eŋinden, qatını yamannı – yeŋinden.⤤
Kocası kötüyü yanağından, karısı kötüyü yeninden (tanı).
- Erimni eki gölegi bolmasın, bir göleksiz qalmasın.⤤
Kocamın iki gömleği olmasın, hiç gömleksiz de kalmasın.
Erimni eki gölegi bolmasın, bolsa da biri yağasız, biri yeŋsiz bolsun.
Kocamın iki gömleği olmasın, olsa da biri yakasız, biri yensiz olsun.
- Erinçek işge urunmas, aş bolsa qarap turmas.⤤
Tembel işe girişmez, aş olsa bakıp durmaz.
- Erinçek yerinden turğunça, erinmegen işin bitdirer.⤤
Erinen yerinden kalkıncaya kadar erinmeyen işini bitirir.
- Erinçeklik baylıqnı qızı, paqırlıqnı anası.⤤
Tembellik zenginliğin kızı, fakirliğin anası.
- Erinçekni er almas, er alsa da saqlamas.⤤
Tembeli (tembel kadını) er almaz, er alsa da tutmaz.
- Eringen eki olturur, erinmegen qap tolturur.⤤
Erinen iki oturur, erinmeyen çuval doldurur.
- Eringen eki qaytar.⤤
Erinen iki defa yapar (veya döner).
- Erini zurnayı soğula, qatınını qursağı qıçıra.⤤
Kocasının zurnası çalınır, karısının karnı guruldar (harfiyen bağırır).
- Erinmegen hökünmes.⤤
Erinmeyen pişman olmaz.
- Eriŋ seni say süye, erqardaşıŋ bay süye.⤤
Kocan seni görünüşte sever, erkek kardeşin içten sever.
- Eriŋni aşğa üyretme.⤤
Kocanı yemeğe alıştırma.
- Erişiv bar üyde bereket bolmas.⤤
Tartışma olan evde bereket olmaz. (KRS-71)
- Erkek avazlı qatın qutsuz bolur, qatın avazlı erkek cutsuz bolur.⤤
Erkek sesli kadın kutsuz olur, kadın sesli erkek çiftsiz olur (tek kalır).
- Erkek va tişi bir-birinden ayrılıp bolmayğan eki quş.⤤
Erkek ve dişi birbirinden ayrılamayan iki kuş.
- Erkekleni özegi, özen suvlanı süzügü.⤤
Erkeklerin özü, ırmak sularının süzüğü.
- Erkeklik bilekde bolmay, yürekde bola.⤤
Erkeklik bilekte olmaz, yürekte olur.
- Erkeklik on busa, toğuzu hilladır.⤤
Erkeklik on ise, dokuzu hiledir.
(TT. Erkekliğin onda dokuzu kaçmak.)
- Erkekni qatın gözü bolmas.⤤
Erkeğin kadın gözü olmaz.
- Erkekni sözden qaytğanı – ölgenidir.⤤
Erkeğin sözünden dönmesi, ölmesidir.
- Erler erge yalınmas.⤤
Erler ere dalkavukluk etmez.
- Erni başı erşi bolmas – qısğa ayağı bolmasa.⤤
Erkeğin başı çirkin olmaz, kısa ayağı olmasa.
- Erni beti aylanğınça, yerni beti aylansın.⤤
Erin yüzü döneceğine yer yüzü dönsün.
- Erni ekmegi qanlı ekmek, qanlı busa da ballı ekmek.⤤
Erkeğin ekmeği kanlı ekmek, kanlı ise de ballı ekmek.
- Erni er etegen de – qatundur, yer etegen de – qatundur. (AKA-47)⤤
Erkeği er (vezir) eden de kadındır, rezil eden de kadındır.
(TT. aynı)
- Erni er öltürmes, namus öltürer.⤤
Eri er öldürmez, namus öldürür.
- Erni eri bolmasa, erkinlik şodur.⤤
Erin eri olmazsa özgürlük budur.
- Erni osalı otbaşda köp olturur.⤤
Erkeğin zayıfı ocak başında çok oturur.
- Erni qıyını da, emenni külü de birni yimik.⤤
Erkeğin emeği de, meşenin külü de bir gibi.
- Erni tuzu bolmasa – ol çartlar, yerni tuzu bolmasa – ol mortlar, etni tuzu bolmasa – ol xurtlar.⤤
Erkeğin tuzu olmazsa o çatlar, yerin tuzu olmazsa o çatlar, etin tuzu olmazsa o kurtlanır.
- Ersek qatun – erge yarar, eki tilli – biyge yarar. (AKA-51)⤤
Erkeğe düşkün kadın kocaya yarar; iki dilli, beye yarar.
- Ersiz qatın – yügensiz at.⤤
Kocasız kadın, dizginsiz at.
- Ersiz qatın erge yarar.⤤
Kocasız kadın kocaya yarar.
- Ersiz qatın yetimdir.⤤
Kocasız kadın yetimdir.
- Erte oŋmağan geç oŋmas, geç oŋmağan heç oŋmas.⤤
Erken onmayan geç onmaz, geç onmayan hiç onmaz.
- Erten tez turğan qoyçunu qoyları egiz qozlar.⤤
Sabah erken kalkan çobanın koyunları ikiz kuzular.
(TT. Erken kalkan yol alır; erken evlenen döl alır.)
- Ertengi çaq qızarsa, eliŋe yav çapğanday, axşamğı çaq qızarsa, geliniŋ ulan tapğanday.⤤
Sabah hava kızarırsa, halkına düşman saldırmış gibi; akşam hava kızarırsa, gelinin oğlan doğurmuş gibi.
- Esde de yoq, pusda da – gölek süye anası.⤤
Akılda da yok, fikirde de; gömlek ister anası.
- Eşegine yoq busa, giyevüne de yoqmu?⤤
Eşeğine yoksa, güveyine de mi yok?
- Eşek bulan arpa aşağınça, at bulan xum çayna.⤤
Eşek ile arpa yemektense at ile kum çiğne.
- Eşek de, at da tebinse, eki arada buzav yazıq bolur.⤤
Eşek ile at tepinirse ikisinin arasında buzağıya yazık olur.
- Eşek eşekni borçğa xaşır. (AKA-47)⤤
Eşek, eşeği borca kaşır.
(TT. aynı)
Keçel keçelni borçğa xaşır.
Kel keli borca kaşır.
- Eşek getginçe yük bitsin.⤤
Eşek gidinceye kadar yük bitsin.
Eşek getkinçe yol bitsin. (NEM-114)
Eşek gidinceye kadar yol bitsin.
- Eşek işler, at aşar.⤤
Eşek çalışır at yer.
- Eşek sapuran xadirin bilmes. (AKA-51)⤤
Eşek safranın kadrini bilmez.
Eşek saburnu xadirin bilmes. (NEM-171)
Eşek sabrın (veya sabırlının) değerini bilmez.
Eşek töşekni xadirin ne bilsin?
Eşek, döşeğin kadrini ne bilsin?
Eşek xurmanı xadirin ne bilsin?
Eşek hurmanın değerini ne bilsin?
(TT. Eşek hoşaftan ne anlar?)
- Eşek tapsaŋ, yesin qıdır.⤤
Eşek bulursan sahibini ara.
- Eşek tebip cennetge salğanday.⤤
Eşek tepip cennete koymuş gibi.
- Eşek töşekni xadirin ne bilsin?⤤
bk. Eşek sapuran xadirin bilmes.
- Eşek toyğa barsa da suv taşıy.⤤
Eşek düğüne gitse de su taşır.
(TT. Eşeği düğüne çağırmışlar, "Ya odun eksik, ya su." demiş.)
- Eşek xurmanı xadirin ne bilsin?⤤
bk. Eşek sapuran xadirin bilmes.
- Eşek yetginçe atlı çapmas.⤤
Eşek yetişinceye kadar atlı koşturmaz.
- Eşekden haykel taqğan bulan adam bolmas.⤤
Nazarlık takmakla eşekten adam olmaz.
(TT. Eşeğe altın semer vursalar da yine eşektir.)
- Eşekge qatun bolma, bolsaŋ – çıda. (AKA-48, NEM-86)⤤
Eşeğe kadın olma (yani eşekle evlenme), evlenirsen sabret.
- Eşekge talav süyse de çığa, süymese de.⤤
Eşeğe dayak (veya pislik) istese de çıkar, istemese de.
Eşekge talav süyse de tiye, süymese de tiye. (AKA-52)
aa.
- Eşekni başın sıypasaŋ, başıŋa teber.⤤
Eşeğin başını okşarsan başına teper.
- Eşekni yağında turğan buzav buzulur.⤤
Eşeğin yanında duran buzağı bozulur.
- Esgi bolmasa, yaŋı bolmas.⤤
bk. Esgisi bolmağannı yaŋısı bolmas.
- Esgi borçdan sınıq savut al, onu da urup uvat.⤤
Eski borçla kırık kap (veya silâh) al, onu da vurup ufalt.
- Esgi busa da taza.⤤
Eski ise de temiz (olmalı).
- Esgi çorapğa yaŋı bav.⤤
Eski çoraba yeni bağ.
(TT. Eski köye yeni âdet.)
- Esgi sözden ne payda, yerin tabıp aytmasa.⤤
Eski sözden (veya ata sözünden) ne fayda, yerine göre söylenmezse.
- Esgi süyek, yaŋı yas, esime tüşgende yılayım.⤤
Eski ölüye yeni yas, aklıma gelince ağlayayım.
- Esgi yamağannı esi geter.⤤
Eski yamanın aklı gider (veya Eski yamayanın aklı gider).
(TT. Eski giysi yama tutmaz.)
- Esgik bolma süymeseŋ, malıŋnı ayap xarcla.⤤
Zelil olmak istemezsen malını esirgeyerek harca.
- Esgisi bolmağannı yaŋısı bolmas.⤤
Eskisi olmayanın yenisi olmaz.
(TT. aynı)
Esgi bolmasa, yaŋı bolmas.
Eski olmazsa yeni olmaz.
- Eşik artda yer tapsaŋ, törge ozma. (AKA-51)⤤
Kapı arkasında yer bulursan baş köşeye geçme.
- Esinde barnı erni aytar.⤤
Aklında olanı dudakları söyler.
- Esirseŋ esiŋni tap.⤤
Sarhoş olursan aklını topla.
- Esnegen avruv es tabar.⤤
Esneyen hasta kendine gelir.
- Et – etge, şorpa – betge.⤤
Et ete, çorba yüze.
- Et bişgende eziler.⤤
Et pişince ezilir.
- Et görüngünçe yip görünsün.⤤
Et görüneceğine ip görünsün.
- Et qanı, aş canı bulan.⤤
Et kanı ile, aş canı ile.
- Et qanlı, erkek – canlı bolsun.⤤
Et kanlı, erkek canlı olsun.
- Et xurtlansa, tuz seber; tuz xurtlansa, ne seber? (AKA-50, NEM-157)⤤
Et kurtlanırsa tuz serpilir; tuz kurtlanırsa ne serpilir?
(TT. Et kokarsa tuzlanır; ya tuz kokarsa ne yapılır?)
- Etden asuv bolmadı, ur bulamuq şorpanı.⤤
Etten fayda olmadı, vur un çorbasını.
- Etegine tiygen de, etine tiygen de bir.⤤
Eteğine değen de, etine değen de bir.
- Etgen de qatın, etdirgen de qatın.⤤
Yapan da kadın, yaptıran da.
- Etgen işiŋ bütün et, osurağıŋ tütün et. (AKA-50, NEM-160)⤤
Ettiğin işi tam et, osuruğunu duman et (yani yok et).
- Eti yoq, et bolmasa beti yoq.⤤
Eti yok, et olmazsa yüzü yok.
- Etine umut etip, şorpasından da quru qalğan.⤤
Et umup çorbasından da mahrum kalmış.
- Etip alğanğa bir, utup alğanğa eki.⤤
Yapana bir, yenene iki.
- Etme bilgen ebin tabar.⤤
Yapmasını bilen çaresini bulur.
- Etni xurtu et geltirir, yemişni xurtu dert geltirir.⤤
Etin kurdu et getirir, meyvenin kurdu dert getirir.
- Etse bolur et kürze, erinse bolur qalmuq çay.⤤
Yaparsa olur etli kürze[^40], erinirse olur Kalmuk çayı[^41].
- Etsiz qoşğa qarğa qonmas.⤤
Etsiz alaçığa (veya kulübeye) karga konmaz.
- Eziv çaqı tikmeseŋ, etek çaqı tigersen.⤤
Yırtmaç kadar dikmezsen, etek kadar dikersin.