Qwrmetti Qazaqstan Respublikasınıñ Prezidenti
Qasımjomart Toqaev mırza!
Arıs qalasınıñ bir top eñbek ardagerleri, ziyalı qauım ökilderi, qarapayım twrğındardıñ atınan Sizge ötiniş joldaydı.
Biılğı mausım ayınıñ 24 şi jwldızı men 28 şi jwldızı aralığındağı Arıs oqiğası tek öz elimizge ğana emes alıs, jaqın şetel aqparattarına arqau boldı. Bwl Qorğanıs Ministri aytqanday eşqanday «tabiğat apat» emes edi. Osımen kezekti törtinşi ret jarılıp, birtalay adam ömirin alıp ketken bwl joyqın jarılıs Arıs halqın osı künge deyin alañdatuda. Jarılıs saldarı arıstıqtardıñ közin aştı, köñilderin oyattı. Biliktiñ sayasatı özderi ömir sürip otırğan qoğamnan alşaq jürgenderin sezindi. Biz de irgeli elmiz. Osınday tajalmen arpalısqan uaqıttan keyin bizderdiñ de aytar uäjimiz bar!
Birinşiden. Endi arı ketse bir ay köleminde bizde jauın şaşın boladı dep kütilude. Sebebi jaz aylarında künniñ ıstıqtığı 50 gradusqa jetti. Biraq üyleri jermen jeksen etilip sürilgen janwyalar äyteuir ölmestiñ künin keşip keledi. Osı kezge deyin köptegen üyleriniñ qabırğaları jarılğan, alayda sürilip tastaluğa «daulı» üyler sol küyi öz kezegin kütip twr. Däl qazir sol adamdar qanday da bir akciyalardan alşaq bolmay twr! Mine osı aldağı bir ay uaqıt aralığında Arıs halqınıñ tegis baspanalı boluın qamtamasız etseñiz.
Ekinşiden. Qazir jastar onsız da seysmikalıq aymaqta ornalasqan Arıs qalasında «mwnan arı twru qauipti» degen oymen sırt jaqqa ketpek oyda jür. Sebebi osığan deyin snaryad jarılısında «Snaryadtardı alıp ketemiz» degen sözderine halıq bwl jolı da senbey otır. Mine osığan öziñiz bas bolıp qoymadağı snaryadtardıñ alıp ketiluine tolıqtay kepil boluıñızdı qalaydı Arıs halqı. Osığan deyingi aytılıp kelgen ötirik, köpirme sözderge senuin siz ğana toqtata alasız
Üşinşiden. Qalağa infraqwrılımdar ornatu. Jastardı sol jwmıs orındarına tartu. Investorlar tartu arqılı osı jarılısqa deyin de äleumettik jağdayı tömen, jwmıs orını joq bolıp kelgen qala halqına jwmıs orındarın aşu. Onday mümkinşilikti sol keler investorlarğa salıq tölemin eñ tömengi deñgeyge tüsirse tabıları sözssiz. (tek Qıtaydan keler eski qwsqı zauıttarın kirgizbeu) Onsız da 2015 jıldan beri tınımsız jarılğan snaryadtardan ekologiyalıq jağday jaqsı emes bolatın bizde.
Törtinşiden. Jergilikti käsipkerlerge qaşan öz ayaqtarınan twrıp ketkenşe eñ tömengi payızben kredit berudi qolğa alsañız. Ötkendegi käsipkerlerge dep bölingen 200 million teñge eşqanday tirlikke aspaytının, ol tek halıqtı aldau ekendigine köñil bölseñiz.
Besinşiden. Qalamızdağı auruhanağa soñğı ülgidegi, zamanaui medicinalıq qwrılğılardı ornatu. Sebebi joğarğıdağı aytılıp ötkendey ekologiyalıq aymaqta twrıp keluimizge baylanıstı jäne de soñğı jarılıstan soñ qalamızda auru sırqaular künnen kün beleñ aluda. Bir auru tarihın biluge bola därigerler sonau Şımkent qalasına jiberedi. Jwmıssız, jwmısı bardıñ öziniñ aylığı tömen bolğandıqtan halıqtıñ köbi qalta jwqalığınan qarajat jinap MRT, Uzi t.b tüsemin dep jürgende uaqıt ötkizip, auruın asqındırıp alıp jatadı.
Altınşıdan. Mine endi birer apta köleminde mektepterde jaña oqu jılı bastalmaq. Sol jiılğan büldirşinder osı künge deyin jüykelerine tüsken auır salmaqtan äli künge deyin ayığa qoyğan joq. (säl qattı şıqqan dıbıstarğa selt etip qarau, tünde wyqılarınan şoşınıp oyanu t. s. s.) Mine osı jağdaydağı balalardı (psihoemocional'nıy stress) tekseru, emdeu şaraların qolğa alsañızdar eken.
Jetinşiden. Arıstıqtar osı künge deyin Ükimettiñ «Arıs qalasınıñ ärbir twrğınına 100 mıñ teñgeden ötemaqı tölenedi» degen qaulısına tüsine almauda (meyli, öz esepterine kelip tüsti, alıp da jatır) Sonda jerinen, üyinen 4 kün boyı bezip ketken arıstıqtarğa beriler bwl qanday «ötemaqı?» «Materialdıq pa, älde «moral'dıq» pa?
Arıs qalası-temirjolşılar qalası ataladı, yağni toğız joldıñ torabı. Orta Aziya, Sibir, Resey aymaqtarın baylanıstırıp otırğan jalğız temir jol stanciyası bizde ornalasqan. Mine osı temirjoldan tüser payda salıqtarın tegistey QTJ ielenip ketedi. Däl osığan wqsas jağdaylar benzin, gaz salasında da orın alğan. Jer, ekologiya salıqtarı-tiın tebendi Arıs salıq orınına töleydi da, basqa bar tabıs salığın özderi alıp ketip otıradı. Sonda Arıs qalası sol monopolisterdiñ «oyın» alañı bolıp qala bermek pe? Arıs qalasında tirlik etip otır ma, tölesin tabıs-payda salığınan. Mine, osılar arqılı qalamızdıñ ekonomikalıq qarjısı da alğa basıp, äleumettik mäseleleri köteriler edi. Mwnıñ barlığı da qalamızda adam potencialı-qala halqınıñ damu indeksi twraqtap qaluına birden bir sebepker bolar edi.
Jäne de jaz kezderinde auanıñ öte ıstıq boluına baylanıstı osındağı halıqtıñ densaulığı bizdegi belgilengen zeynet jasına jetpey sır berip qalıp jatadı. Osı jağın da zerttep belgili bir norma qarastırılsa eken.
Mwnı bizder Qazaqstan Resublikasınıñ Prezidenti Sizdiñ «Är adam qwqığın qorğau-meniñ maqsatım» degen antıñızğa berik boladı dep senim bildire otırıp, jarılıs saldarınan jantalasıp, öz qalasınan, öz üylerinen qaşıp, psihikalıq kezeñderdi basınan ötkizgen 56 mıñday jergilikti halıqtıñ talap tilegin eskeredi dep sanaymız.
Arıs qalası twrğındarınan
Abai.kz