©2020 Astana Aqşamı
JASTARĞA JAYBARAQATTIQ JARASPAYDI
Memleket basşısınıñ tapsırmasımen bıltır QR memlekettik jastar sayasatınıñ «Qazaqstan 2020: bolaşaqqa jol» attı 2020 jılğa deyingi tujırımdaması qabıldanğan bolatın. Jalpıulttıq talqığa salınğan bul tujırımdamada jastardıñ özekti mäseleleri eskerilip, şeşw joldarı da qarastırılğan edi. Osığan oray bas şaharda naqtı qanday is-şaralar jürgizilwde? Sonı anıqtaw maqsatımen Jastar sayasatı mäseleleri basqarmasınıñ basşısı Talğat Rahmanberdimen tildeswdi jön kördik.
– Talğat Abayulı, elordalıq jastar sayasatınıñ jay-küyi qanday? Söz etkeli otırğan tujırımdama boyınşa naqtı qanday ister tındırılwda?
– QR memlekettik jastar sayasatınıñ «Qazaqstan 2020: bolaşaqqa jol» attı 2020 jılğa deyingi tujırımdaması – jas azamattardıñ damwına qatıstı jan-jaqtı is-şaralar qarastırılğan öte jüyeli qujat. Jastardı oqıtw, jumısqa ornalastırw, qayta dayarlaw, baspanamen qamtw sïyaqtı birqatar mäselelerdi şeşip, olardıñ bastamalarına qoldaw körsetedi. Qazirgi tañda 2015 jılğa deyingi arnawlı jospar boyınşa koncepcïyanıñ birinşi bölimin jüzege asırıp jatırmız. 2015-2020 jılğa deyingi tujırımdamanıñ ekinşi bölimine säykes jumıs josparı da äzirlenwde. Biz Astana qalasınıñ deñgeyinde osı tujırımdamanıñ orındalwın baqılawda ustaymız. Qala boyınşa jılına 80-nen asa türli is-şara ötkizemiz. Atap aytatın bolsaq, mädenï orta qalıptastırwğa bağıttalğan «Stwdenttik köktem» festïvali, qazaq tilin nasïhattaytın «Jaydarman» köñildiler men tapqırlar sayısı, turğılıqtı jeri boyınşa balalardıñ bos waqıtın tïimdi uyımdastıratın «Awla klwbtarı» jäne tağı basqa jobalar. Jılda jastar uyımdarın, jastar ïdeyaların qoldaw nïetimen bayqaw jarïyalaymız. Bayqawğa qızığwşılıq tanıtıp, belsene qatısatındar qatarı da köbeymese, azayğan emes. Mısalı, bıltır «Stwdenttik köktemge» mıñnan asa jas önerpaz qatıssa, bïıl olardıñ sanı 3 mıñğa jetken. Öner maytalmandarınıñ özderi de tañğaldı. Köpşiligi jañadan kelgen, boyında talantı bar1-kwrs stwdentteri ğoy. Öz jolın tawıp, öner juldızdarımen birge ülken sahnağa şığw – olar üşin ülken jeñis. Jıl sayın boyında öneri bar jastardı izdep, qabiletin uştawğa dayınbız. Jeñimpaz atanğandar da, jalpı qatıswşılar da aldağı waqıtta bolatın awqımdı is-şaralarda öz önerlerin körsetedi.
Sonımen qatar, stwdentter qatarına qabıldaw räsimin uyımdastırdıq. Bıltır ğana Astanağa 21 mıñ adam oqwğa tüsti. Sonıñ 11 mıñı – asqaq arman qwıp, talaptanıp, elimizdiñ tükpir-tükpirinen kelgen jastar. Qarap otırsaq, romantïkalıq sät qoy. Sonday jastar özara bilisip, belsendi bolsın dep, olardı özimizge tartamız.
– Al, jastardı jumıspen qamtw mäse-lesi şeşimin tawıp jatır ma?
– Jastar jaz waqıtında awılğa barmay, ata-anasına küş tüsirmeyin dep, osında qalıp, jumıs isteydi. Stwdenttik qurılıs otryadı men «Jasıl el» jastar eñbek jasağı sındı uyımdar arqılı jastarğa qoldaw körsetip, jılına eki-üş mıñ adamdı jumıspen qamtïmız. Olar kögaldandırw jumıstarına ğana emes, EXPO qalaşığınıñ qurılısına da qatısadı degen oydamız. Äzirşe ol jumıs awır tehnïkanıñ kömegimen jüzege asıp jatır ğoy. Biraz jeñildep, adamnıñ qol küşi kerek bolğanda, atsalısatın boladı.
Jaqında ğana temirjol vokzalı men saparjayda jaz aylarında qızmet körsetetin jastardı jumısqa ornalastırw pwnktterin aştıq. Öytkeni, künine qalamızğa poezd ben avtobws arqılı otız mıñ adam keledi. Olardıñ deni – jastar. Jastar jïi jüretin osınday jerde jumısqa ornalastırw pwnktin aşqanımız da sondıqtan. 138 kompanïyamen, sonday-aq, qaladağı qızmet körsetw, tamaqtanw orındarı, kïnoteatrlarmen kelisim-şartqa otırdıq. Bos orın bolsa, habarın beredi. Jalpı, istiñ ayaq alısı jaman emes. Joba arqasında eki-üş künniñ özinde 14 adamdı jumısqa turğızdıq. Arı qaray tipten köp adam jumıspen qamtılatındığına senimdimin.
– Talğat ağa, öziñiz neşedesiz?
– Jasım jïırma toğızda.
– Elimizde 14-29 jas aralığındağılardı jastar qatarına qosadı. Öziñiz de jas ekensiz. Degenmen, keyingi tolqınğa ağa retinde köñiliz tola ma?
– Astananıñ 31%-dan astamı – 14-29 jas aralığındağı jastar. Resmï statïstïka 250 mıñ degen derek keltiredi, biraq qazirgi küni jastardıñ sanı odan da köp. Bayqağanım, sol jastardıñ köpşiliginiñ maqsat ayqındawında naqtılıq joq. Ol – mamandıq tañday almawdan bastaladı. Ökinişke qaray, bedeli joğarı dep oylap, kerisinşe, eñbek narığındağı suranısı tömen mamandıqtarğa qaray jügiredi. Tört jıl oqıp, keyin jumıssız qalw osındaydan kelip şığadı. Al, är jas öziniñ bolaşağın josparlağan kezde bügingi künniñ qajettiligin eskerw kerek. Olarğa jön siltep, durıs bağıt berwge barlıq jağdaydı jasap otırmız. Astana qalasında qajetti mamandıqtar tizimi qurılğan, sonı jan-jaqtı nasïhattap jatırmız. Bul jumıs öz nätïjesin de berdi. Esep boyınşa, 2012 jılmen salıstırğanda, 2013 jılı eñbek narığındağı suranısı tömen mamandıqtardı tañdaytın mektep bitirwşi tülekterdiñ sanı 16%-ğa azayğan.
– Büginde älewmettik jeliler jastar arasında keñinen qoldanıladı. Key adamdar oğan jipsiz baylanıp, täweldi bolıp qalğanday. Öziñizdiñ stwdenttik keziñizdi eske alıñızşı. Bir küniñiz qalay ötetin edi?
– Astana jastarınıñ 85%-ı älewmettik jelilerde tirkelgen. Elordalıq eki jarım mıñ jas azamattan osı taqırıpta sawaldama aldıq. Söytsek, ärqaysısı kün sayın ïnternetke keminde 4 sağat jumsaydı eken. 24 sağattıñ 4 sağatı älewmettik jelide ötedi. Bos ketip jatqan waqıt deseñizşi..
Ïä, zaman bir orında turmaydı ğoy. Jahandanw procesi jürip jatır. Men 2001 jılı oqwğa tüstim. Ol kezde ïnternet te, uyalı telefon da ömirimizge endi-endi ğana ene bastağan, al qazir öz damwınıñ şırqaw üstine jetip otırğanday. 1-kwrstan bastap wnïversïtettegi jastar komïtetin basqardım. Ğılımï keñestiñ müşesi boldım. Är künimiz öte tığız ötetin. Tañğı segizde sabaq bastaladı. Tüske deyin sabaqta, tüsten keyin qoğamdıq jumıstarmen, awır atletïka, üstel tennïsi sïyaqtı sport türlerimen aynalısamız. Wnïversïtetaralıq jarıstar jïi ötetin. YAğnï, bäseke mıqtı bolatın. Ünemi eñbektenwmen, alğa talpınwmen ötti köp waqıtımız. Stwdenttik kez – jastıq däwrenniñ eñ asıl şağı ğoy. Umıtılmaytın, qaytalanbas sätter. Sondıqtan, är adam jaybaraqat jüre bermey, ömirdiñ mänin jete bağalap, waqıtın tekke joğaltpay, qızıqtı ötkizwge tırısw kerek.
– Söz soñında elimizdiñ jarqın bolaşağına berer keñesiñiz.
– Bir närse orındalmay jatsa, muñayıp, eñse tüsirip, artqa şeginw degen bolmasın. Qaytpas qaysarlıq kerek. Alğan bilimin eñbekpen uştastırsa, kez kelgen adam jetistikke jetedi.
Suhbattasqan Mädïna JAQIP