El prezidenti Qasım-Jomart Toqaevtıñ «Wlttıq qoğamdıq senim keñesin» qwru turalı Jarlığı jaqında bolıp ötken oqiğalardıñ şeşimin tabu jolındağı jäne elimizdegi demokratiyalıq ürdisterdi damıtu üşin talpınıstı naqtı qadam ekeni dausız! Osığan baylanıstı meniñ de öz wsınıs-oylarım bar.
«Keñes» elimizdiñ işki sayasatında qazir de-fakto orın alıp otırğan qos parlamenttke qosımşa «üşinşi» qwrılım bolıp ketpeui kerek, qayta aldıñğı «ekeudiñ unitarlı memlekette qajettiligi bar ma?» degen swraqqa jauap bergeni dwrıs. YAğni, parlamentten «jılı orın» tauıp alğan zeynetkerlerdiñ zañdı demalıstarına jiberiluin osı keñes anıqtap beredi dep oylaymın. Meniñşe, qazirgi Konstituciyalıq keñestiñ ornın – Konstituciyalıq sot auıstırğanı jön.
Eldegi qoğam damuına kedergi keselder: jemqorlıq-jağımpazdıq-jalğanwranşıldıq t.b. joyıluına är qoğam müşesiniñ belsendiligi, öşe bastağan wlttıq-adami ruhtıñ oyanuı qattı äser etetin bastı faktorlardıñ biri retinde sanaymın. Öz qwqıqtarın zañ ayasında qorğay alatın, talap ete alatın jeke jäne zañdı twlğalar qoğamdağı keleñsizdikterge jol bermeydi. Alaş arıstarınıñ aytqan ideyaları elimizdiñ wlttıq sanasınıñ ortalıq-yadrosına aynalsa, til-din-dil mäseleleri de tuındamaytını anıq.
Barlıq saylau jüyesine majoritarlıq ädil erejeler engizilse jäne tehnikalıq jağı bılay şeşilse: «Elimizdegi 10 mıñday saylau uçaskelerine, nege bankomat siyaqtı, avtomattı jüye ornatpasqa! Barlıq saylauşı bir bazağa engizilip, qayda twratınına qaramastan, kez kelgen azamat, kez kelgen uçaskege barıp, avtomatqa jeke kuäligin salıp, saylau byulletenin almasqa? Sonda qanşa saylauşı dauıs bergeni avtomattı türde şığa kelmey me?! Al, dauıs bergen jäşikti eki-üş adamdıq komissiya aşıp, barlıq körem deuşilerdiñ aldında, kameralardıñ baqılauımen, birinşi ret dauıs bergen jastarğa sanatsa qayter edi?! Mine, osınday erejeni nege talap etpeske?!. Wstazdar da dau-damaydan qwtılar edi...».
QR Zañdarı men zañnamalıq aktilerine ädiletti, aşıq, tüsinikti özgertuler engizilse (jañadan qabıldansa), äsirese, «Şeruler jäne BAQ turalı» Zañdarına, erejelerine, t.b. köptegen swraqtarğa jäne olardı qabıldau (özgertu) barısında, jauap bere alatınday deputattardı, bilik ökilderin, qoğamdıq wyımdar keñinen qatıstırılsa. Jalpı, zañ jobaların wsınu «Ğılım akademiyası» siyaqtı ğılımi-sayasi ortağa berilse, öytkeni, qazirgi zañ wsınuşı barlıq ministrlikter Reseydiñ zañdarın köşirip alıp, özimizge ikemdep, wsına salatını jasırın emes.
Osı Keñes ayasında elimizdiñ ekonomikalıq ahualına tübegeyli özgerister qajet. Aldıñğı kezekte el twtınatın zattardıñ importınan qwtılıp, özimizde şığarudı jolğa qoyu. Ol üşin ärbir jaña zauıt-käsiporınnıñ aşılar aldında şığaratın öniminiñ qayda baratını aldımen ayqındaluı tiis, yağni, qazaqşa aytqanda, «Aldımen otauıñdı sayla!». Sonımen qatar qazirgi «Teris tender» jüyesin oñdau qajet.
Elimizdiñ sırtqı sayasatında eşkimge jaltaqtamay, älemdik qauımdastıqqa teñqwqılı el retindegi poziciyanı küşeytu kerek. Özimizdiñ bauırlas türki elderimen konfederaciyalıq deñgeydegi baylanıs ornatudı qolğa alğanımız jön.
«Keñeske», bilikke jaña ekpin tartu mäselesinde adam-mamandardı wsınudı äkimderdiñ qwziretinen alu kerek, öytkeni, olarğa salsa, sol bayağı taptaurın, yağni, özderine tiimdi «qoljaulıq-qolbalalıq» jandardı wsınadı! Jalpı alğanda, osı künderde qalıptasqan biliktiñ «bir ğana qolğa şoğırlandırılıp berilu» praktikasınan qwtılıp, «äkimdik» institutın basqa arnağa qoyğan dwrıs. «Keñeske», bilikke müşelerdi tañdağanda, «özin-özi wsınudı» keñinen qoldanudı jaqtaymın. Osığan baylanıstı, men, Azken Altay (Azamat Aqılbekov) «Keñes» müşesine özimniñ kandidaturamdı wsınamın, elime adal qızmet etetinime senimdimin.
1985 jıldan beri türli qızmetter atqarıp kelemin, saylanbalı organdarğa saylanıp körgen joqpın; Memlekettik sıylıq, nagradalarım joq (aluğa tırıspadım da); Eşqanday sayasi partiyalarğa müşe bolğan joqpın (oquşı kezimde qatardağı komsomol müşesi bolğanım ras, komsorg bolıp körmedim. Qazirgi «komsomol toylarına» barıp körmedim, eşkim şaqırğan da joq, ondayğa öz basım qarsımın);
Memlekettik laureat-ataqtarım, ğılımi därejelerim joq (Instituttı «Qızıl diplomğa bitirip, aspiranturağa tüskenim, oqığanım ras, alayda, jağdayım bolmay, ayaqtamadım). Jeke hobbi retinde şığarmaşılıq (öleñ-jır, äzil-satira, türli äñgime-maqalalar) jäne ölketanuşılıq zertteulermen aynalısamın. Äzirge, «Tezek Töre», «Tezek Törege qatıstı jır-aytıstar antologiyası» kitaptarınıñ jäne birneşe jeke jinaqtarımnıñ avtorımın. 2017 jılı «Kenesarı Han» jinağın qwrastırdım;
Jeltoqsan oqiğaları kezinde jas maman retinde auılda qızmette boldım, qatısqan joqpın (Alayda, 19-ı küni sonda qatısqan inimdi izdep, Almatığa äreñ jetkenim, solardıñ birneşe jinalıstarına qatısıp, kimniñ qalay söylegenin estip, alañdı barıp közben körgenim ras);
Ofşor twrmaq elimizdiñ bankterinde jäne «üydegi bankalarğa» tıqqan artıq qarajatım joq. Keybir kandidattar aytqanday aqşalay kömek beretin, sponsor-mecanat dostarım, tanıstarım joq. Äskeri mindettimin, sottalmağam;
Bala-şağalı, nemerelerim bar, köbeye beruin tileymin. Internet, äleumettik jelilerdi qoldanuşımın jäne olardıñ qoğamdıq baylanıstağı ornı joğarı ekenin tüsinemin. Soñğı saylauğa qatısıp, dauıs berdim (alayda, ügit-nasihat jwmıstarın jürgizgen joqpın);
Kez kelgen swraqtarğa jauap beruge äzirmin.
PS: Osı oylarıma türtki bolğan, jaqında «Keñeske» wsınıs tizbe tüzgen Dina Elgezek jazbası türtki boldı jäne öz basım sol azamatşanı, jañaşıl, kreativti türde oylaytınına senimdimin, sondıqtan özin de wsınar edim.
Azken Altay Jetısuskiy
Abai.kz