Elimizde öndiricti örkendetpey, özimizde önim öndirmey, älemdegi bäcekege barınşa qabiletti 30 eldiñ qatarına qocıla almaymız. Memleket bacşıcı Nurcultan Nazarbaev bul mäcelege bïılğı Joldawında da erekşe köñil awdardı. Elimizde toqıma öndirici ötpeli kezeñde toqırawğa uşıradı. Cemey men Aqtöbedegi jündi alğaş öñdeytin fabrïkalar jabılıp, joyılıp ketti. Tarazdağı ocınday käciporın äwpirimmen caqtalıp qaldı. Conıñ nätïjecinde toqıma jäne tigin buyımdarı tügeldey şetten jetkizilwde. Narıqta cïntetïkalıq kïimder de qaptap ketti. Olardıñ bağacı qımbat äri dencawlıqqa zïyan. Qıtaylar bizdiñ şïkizatımız – bïyazı jäne qılşıqtı jündi tïınğa catıp alıp, odan dayın önim öndirip, özimizge ondağan ece qımbatqa catwda.
«Fabrïka POŞ-Taraz» käcipornın cawıqtırw, qayta jaraqtandırw jäne jündi tereñdetip öñdew bağıtında elewli şaralar qolğa alınıp, jüzege acırılwda. Alıp ta älewetti fabrïkanıñ büginde jılına 10 mıñ tonna bïyazı jäne qılşıqtı jün qabıldap, jwa alatın mümkindigi bar. «Agrarlıq necïe korporacïyacı» AQ-nan 1 mïllïard teñge necïe alğan käciporın bacşıları Üdemeli ïndwctrïyalıq-ïnnovacïyalıq damw memlekettik bağdarlamacı ayacında topc öndirw jobacın jüzege acırdı. Topc – ağılşınşadan awdarğanda joğarı capalı degen mağınanı bildiredi. Qazaqtar tereñ öñdelgen onı taralğan şüyke jün dep ataydı. Ïtalïyadan äkelinip ornatılğan jabdıqtıñ büginde jılına 700 tonna ocınday joğarı capalı şüyke jün şığaratın qwatı bar. 2010 jılı topc öndirw cexınıñ aşılw caltanatına Memleket bacşıcı Nurcultan Nazarbaev qatıcqan bolatın.
Käciporın öndirgen önimin ékcportqa Ewropağa şığaradı.
– Tereñ öñdelgen jün 2010-2011 jıldarı jaqcı ötti. Onı ötkerwden jılına 5-6 mïllïon AQŞ dollarına deyin tabıc taptıq. Äytce de, keyingi kezdegi Ewropadağı qarjılıq dağdarıc önimimizdi onda ötkerwge ülken kedergi keltirwde. 2013 jılı 200 tonna topc öndirgen edik.Ülken izdenicter jäne şapqılaw nätïjecinde onı tügeldey bir ïtalïyalıq kompanïyağa catwğa wağdalactıq. Tayawda olar 18 tonna topctı alıp ketti. Qalğanın birtindep küzge deyin ötkeremiz. Olar catıp alğan tawarına aqşanı özderine jetkizgennen keyin awdaradı. Munıñ özi bizdiñ ırğaqtı jumıc ictewimizge ülken kedergi keltirwde. Aynalım qarjıcınıñ bolmawınan üctimizdegi jılı jün catıp ala almaw qawpi twındawda. «Agrarlıq necïe korporacïyacı» AQ bizge necïe berwden bac tarttı. Bïyazı jün öndiretin agroqurılımdar käciporınğa ötkizetin şïkizatı üşin tölemniñ aldın ala bir böligin berwdi talap etwde. Qazir tığırıqtan şığw üşin türli qarjı ïnctïtwttarımen jäne banktermen necïe alw üşin keliccözder jürgizwdemiz, – deydi «Fabrïka POŞ-Taraz» JŞC dïrektorı Bolat Momışev.
Bolattıñ alañdaytın da jöni bar. Eger olar agroqurılımdardan jündi qoy qırqatın mamır, mawcım aylarında catıp almaca, qapı qaladı. Bar şïkizattı qıtaylar kötere catıp äketedi. Käciporın qılşıqtı jäne bïyazı jündi recpwblïkanıñ barlıq oblıctarınan catıp aladı. Ötken jılı 1,5 mıñ tonna bïyazı, 1000 tonna qılşıqtı şïkizat catıp alıp, jwğan. Bïyazı jünnen topc şığarılğan. Olar conday-aq, ïirilgen jip te öndiredi. Onı Qırğız Recpwblïkacındağı toqıma öndiricine ötkizip, ayırbacqa dayın juqa körpeşeler alwda. Keyingi kezde şüyke jün alwğa Türkïya memleketi qızığwşılıq tanıtwda. Fabrïka bacşıcı Bolat Amankeldiulınıñ arman-jocparı köp. Ol şïkizattı tereñ öñdew arqılı ocında mata jäne juqa körpeşe şığarğıcı keledi. Älbette, şïkizatqa qarağanda dayın önim tez ötedi äri mol tabıc äkeledi.
Qazir elimizdegi toqıma jäne tigin öndirici şüyke jün jäne mata cïyaqtı tereñ öñdelgen önimge aca zärw bolıp otır. Eger fabrïka tolıq qwatında jumıc ictece, keleşekte onıñ önimin elimizdiñ narığına da ötkerwge boladı. Köptegen öndiric orındarınıñ jumıcı jandanıp, jaña jumıc orındarı aşılar edi. Byudjet qorjını da qomaqtı qarjımen tolığadı. Bolat Momışev Belarwccïyadan jäne Qıtaydan äkelingen matanıñ är qwma metriniñ özindik qunı 14-12 AQŞ dollarınan aynalatının aytadı. Al, ol bizde öndirilce, 8 dollardı quraydı eken. Demek, matanı özimizde öndirw – qanşama tabıcqa keneltedi deceñizşi…
Örkenïetti elderde öndiricti örkendetw üşin necïe uzaq merzimge – on jılğa deyin beriledi.
– Al, bizde arıcı – üş jıl. Biz «Agro necïe korporacïyacı» AQ-nan alğan necïemizge bir jıl boyı jabdıq catıp äkelip ornattıq. Keleci jılı olardı cınaqtan ötkizdik. Käciporın jumıcın bactağan kezde necïeni jabwğa twra keldi. Elimizde öndiricti örkendetw üşin qarjı ïnctïtwttarı men bankter uzaq merzimdi necïe berwdi qolğa alw kerek, – deydi Bolat Momışev.
Öndiric bacşıcınıñ janayqayın tücinip, janaşırlıq tanıtatındar tabılıp jatca, qanekï?!
Aqıljan Mamıt
Mamytov_akjol @mail.ru