Älem twrğındarınıñ 20 payızın (1,5 milliard adam) qamtıp otırğan feysbuk äleumettik jelisiniñ negizin qalağan älemdegi jas milliarder Mark Cukerbergtiñ ömirine köz jügirtsek, jastayınan bilimge qwştar bolıp, öziniñ tabandılığınıñ arqasında maqsatına jetken onıñ ömir jolı qızıqtı da, ğibratqa tolı.
1984 jılı amerikalıq evrey otbasında düniege kelgen äygili feysbuk jelisiniñ qojayını Mark Cukerberg 22 jasında älemdegi eñ tanımal baylardıñ qatarınan orın aladı.
10 jasınan bastap komp'yuterlik bağdarlamalardı igergen jasöspirim bala özine qajetti oyın bağdarlamaların jasağan. Onıñ jwldızı muzıkalıq pleer, yağni öz betinşe muzıkalıq sabaq aluğa arnalğan «Sinapse» bağdarlamasın jasağan sätten bastap jandı dese de boladı. Jas balanıñ jwmısına Microsoft kompaniyası qızığuşılıq tanıtıp, oğan bağdarlamasın satu jöninde wsınıs jasaydı. Alayda ol wsınıstan bas tartıp, keyinnen «Sinapse»-ti aşıq qoldanısqa qoyadı.
Jasınan matematika men jaratılıstanu pänine beyim bolğan oğan şet tilderin meñgeru köp qiındıq äkelgen joq. Büginde Mark francuz, latın, ejelgi grek jäne ivrit, qıtay tilderin jetik meñgergen.
Äleumettik jeli aşu ideyası mektep qabırğasında jürgen kezden bastap qalıptasqan eken. Oquşı Mark sınıptastarınıñ tizimin jasap, mektep oquşılarınıñ komp'yuterlik anıqtamasın dayındaydı. Sınıptas dostarı talaptı qwrdastarınıñ talantına tänti bolıp, onı «The Focebook» («Kitap beti») dep atağan.
Garvard universitetine oquğa tüsken kezde de öz qatarlastarın öz qabiletimen tañqaldıru ädetinen bir tanğan joq. Markke «Öner tarihı» päni boyınşa 500 kartinka tarihınan emtihan tapsıru kerek boldı. Uaqıt tığız. Emtihanğa eki-aq sağat qaldı. Tığırıqtan şığudıñ jolın izdegen Mark barlıq suretterdi özi jasağan jelige salıp, studentterden är kartinağa tüsinik beruin swraydı. Eki sağattıñ işinde Marktıñ oyı jüzege asıp, sınaqtan sätti ötedi.
Al kezekti saytın jasau kezinde ol universitet saytın bwzıp, ondağı fotolardı öz portalına ornalastıradı. Universitet äkimşiligi studentti hakerlik äreketi üşin ayıptap, onıñ jelisin jabadı. Osı oqiğadan keyin onıñ oyına äleumettik jeli aşu jöninde oy keledi. Sayt jasau jwmısına Cukerbergtiñ birneşe kurstastarı qatısadı. Marktiñ aytuınşa äleumettik jeli jeti kün işinde jasalıp bitken eken.
Keyinnen joğarı kursta oqitın ağayındı Uinklovos pen Dav'ya Narendra ideyamızdı wrladı dep Markti ayıptaydı. Olar özderi qwrıp jatqan jeliniñ jwmısın ayaqtau üşin Markti jaldağan edi. Olardıñ aytuınşa, Mark tapsırıstı tolıq ayaqtamay, olardıñ ideyasın öz bağdarlamasına paydalanğan. Mark olardıñ ayıbın moyındamaydı. Alayda 2009 jılı sotqa jetken isti basu uşıqtırmau üşin Mark ayıptauşı jaqqa 45 mln. dollar töleydi. Bir sözinde M.Cukerberg: «Bir jau tappay, 500 mln. dos tabu mümkin emes», - degen edi.
Degenmende qauırt damığan biznes mol qarajattı qajet etedi. Marktıñ jobasına qarajat tartuı öz aldına bir ülken äñgime. 2013 jılı Focebook-tıñ bir jıldıq tabısı 1,5 milliardqa köteriledi. 2006 jılı Cukerberg saytı 750 mln. dollarğa satudan bas tartqan edi. 2014 jılı atalmış jeliniñ narıqtıq qwnı – 150 milliardqa jetedi.
Büginde 1,5 milliardtan astam akauantı bar «Feysbuk» äleumettik jelisin Qıtay men Ündistannan keyingi halıq sanı köp «memleket» dep te ataydı.
Älemge äygili Mark Cukerberg 7 bölmeli kottedjde qarapayım ömir sürude. 2010 jıldan bastap Mark öziniñ 50 payız tabısın qayırımdılıq şarasına jwmsaytın filantropikalıq kompaniyağa kirgen.
Sanaulı jıldar işinde ülken tabısqa jetken Mark öz qwpiyasın aşuğa jäne basqağa aqıl-keñes beruge asığar emes.
Degenmende är adam öz käsibin jan – tänimen süyetin bolsa, mol baylıq adamdı özi izdep tabatının Mark Cukerbergtiñ ömir jolı däleldep otır.
Däulet Tileuberdiev, Semey qalası
Abai.kz