Eztitxu Sabarotsek fruitu txikiak ekoizten ditu Aldudeko (Nafarroa Beherea) Alastainia etxaldean. Transformatu egiten du bere produkzio osoa eta "Mamiño" markarekin saltzen zuzenean. Eskaintza zabaltzearren, fruituen barietateak eta horiekin egin produktuak dibertsifikatu ditu.
Zure etxaldea presentatzen ahal diguzu?
Aldudeko Alastainia etxaldean instalatua naiz. Bederatzi hektara badira, 1,1 hektara fruitu arbolekin eta 0,4 hektara fruitu ttipiekin baliatzen ditut. Besteak pentzeak eta oihanak dira.
Familiako etxaldea da, aitatxi eta amatxirena. Amak atxiki du ardi zonbaitekin. Landazione batzuk eta fruitu ttipi zonbait eginak izan ziren bere denboran. Lan bat bazuen bertzalde. 2000an, ene aitak tranzformatze atelier kolektibo bat muntatu zuen herriko jende eta beste batzuekin. Ni, 2005an instalatua naiz, lan tokia ene gain hartu dut eta landazione berriak egin ditut.
Laborantxako BTS bat, "Gestion et protection de la nature", segitu dut eta ondotik formakuntza bat animazioan lan egiteko. Lehenago, haurrekilan animatzaile gisa lan egiten nuen, natura eta bazterrak ezagutarazteko, Alduden. 2003an kanporatua izan nintzen eta bi aukera ziren, edo urrun joan lan hortan segitzeko edo beste zerbait atzeman hemen. Laborantxa diploma hori banuenez, instalatzeko aukera banuen eta xantza lurrak eta etxaldea izaiteko ere. Betidanik ari izan naiz kanpoko lanetan, behar nuen kanpoko lan bat eta maite nuen ere transformatze parte hori.
Instalatu eta, aste bateko formakuntza egin dut fruitu transformazioari buzuz, Floirac-erat joanez. Aitak formakuntza hori egin zuen eta oinarri batzuk eman dauzkit. Gero katzakan arizan naiz eta "sur le tas" ikasten dut.
Fruituak ekoizten dituzu…
Fruitu ttipietan zarzaidea, andere mahats beltza, andere mahats gorria, arabarba, masusa eta masuzaidea ekoizten ditut. Masuzaidea masusa eta zarzaidea gurutzaketatik sortu dutan fruitua da.
Fruituetan badira mertxikak, udareak, sagarrak, aranak, irasagarrak, pikoak, hurrak eta intxaurrak.
Liliak eta bihi basak lantzen ditut ere, akazia lorea, sabuka lorea eta aitañi lili lorea liliendako; bihi basetan, baxarana, otso laharra eta elorriaren fruitua. Landazioneak dibersifikatu ditut eta gehiago landatu. Lehen hor zena okupazione gisa zen, oinarri bat zen. Nik eremu eta kantitate minimo bat behar nuen hortarik bizitzeko. Fruitu ttipietan, bi-hiru urte behar dira lehen biltze onak egiteko, arbolekin luzeago da.
Ttuku ttuku arizan gira. Orain hasia naiz landazione berritzen. Fruitu ttipietan ekoizpen denbora laburra da, zuhaitzekilan luzeago da. Urte guziz lana bada belarra kudeatzeko, arbolak epaiteko… Biltzeetan, ene sasoina maiatzan hasiko da eta azaroa arte iraunen du. Dena eskuz bildua da. Ahal bezain tratamendu guti ezartzen dut, biologikoan ari direnen sistema aplikatzen dut tratamendu mailan nahiz eta biologikoan agiririk ez ukan. BLErekin ari naiz lanean, teknikoki lagundua izaiteko, formakuntzak segituz.
Natura berantago ateratzen da mendian, zer ondorio du fruitugintzan?
Mendian naiz bainan bertzalde erreka bazterrean eta ibar zolan. Arrisku handiena da horma. Hormak du ene lan denbora mugatzen. Kostarekin adibidez hiru-lau asteren diferentzia badut loratzeetan eta ondorioz fruitu biltzetan. Eguraldiak kondizionatzen du gure urtea.
Zuhauk transformatzen dituzu fruituak?
Dena transformatzen dut. Erreximentak, bahakiak, konpotak, ziropak, jelerak eta fruitu pastak proposatzen ditut. Fruitu idorrak lantzen hasi naiz. Azukre biologikoa baliatzen dut eta ez dut deuse gehitzen. Urte guzian transformatzen dut. Bakarrik naiz biltzeko eta transformatzeko, biltzearen parte bat hormagailuan sartzen dut. Horri esker fruitu nahasketak egiten ahal ditut, lan antolaketa ere errexten du.
Nun saltzen dituzu zure ekoizpenak?
"Mamiño" saltze markarekin direktoki saltzen ditut etxetik, Baigorriko eta kostaldeko merkatu batzuetan, Idokiko etxalde merkatuetan, saltegi ttipietan, ostatuetan. Idoki etxe ekoizpenen ziurtagiria badut ekoizten dituztan fruitu eta biltzen dituztan fruitu basa eta liliekin. Idokin sartu nintzen kontsumitzaileendako, kalitatearen erakusgarri baita, eta talde lan baten eramaiteko ere. Fresko saltzeko galdea badut bainan Alduden izan eta, urrun naiz merkatuetik.
Zure etxaldean formakuntzak antolatuak dira…
Idokik formakuntzak antolatzen ditu ene etxaldean, fruitu eta baratzeki transformatzeari buruz, lan toki egokia badutanez. Floirac-eko CFPPAtik formatzaile bat heldu da. Dener idekia da bainan laborariek eta Arrapitzen barne direnek lehentasuna dute. Formakuntza horren egitea gomendatzen dut. Segurtamen gehiago ekartzen du, fruituan ere araudiak baitira, Frantzian eta Europan diren normak… Hobe da xuxen partitzea. Fruitu ttipiekin eta fruituekin ez dira ber beharrak, ber teknikak, dena ikasi behar da, lortu. Ekoizpena eta transformaketa menperatu behar dira. Transformaketa hautua egin ala ez, salmenta ere menperatu behar da. Ene aktibitate bakarra da. Proiektu gehiago badira bizpahiru atelier desberdinekin: fruituak gehi hazkuntza, gehi baratzekiak. Konplementario izaiten ahal da hazkuntzarekin.
Nolako bilana egiten duzu zure instalazioaz geroztik?
Galdea bada, animalekoa, fruitu freskoetan, eta Ipar Euskal Herri mailan bada lan handia egiteko horri buruz. Orokorki ardi hazkuntzari lotua da hemengo laborantxa, ene gustuko dibersifikatze zabalagoa merexi luke. Ari da emeki emeki... Gero, etxalde buru ainitz erretretara joanen dira hemendik hamar urte barne eta zer izanen da gero? Bada lan bat eramaiteko etxalde horien geroari buruz. Hemen eta beste eskualde ainitzetan bada animaleko presioa lurrari buruz eta ahal bezain bat erne egon behar da lur hori ez dadin joan etxegintzarat, operazio imobilarioetarat, edo animaleko prezioetan.
Zer dira zure proiektuak?
Beti berritzen ari naiz. Entseguak egiten ditut beste fruitu mota berri batzuetan. Transformatze mailan ene eskaintza zabaltzeko proiektuetan ari naiz, ekoizpen desberdinak egiteko.
Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.
Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!
"Lurra eta zoruak funtsezkoak dira Lurrean bizitzari eusteko. Zorua (lurra) baliabide natural berriztaezina da, eta narriatzen denean ezin da berreskuratu. Zorua narriatzea mehatxu erreala eta hazkorra da, lurraren erabilera eta kudeaketa era jasanezinek eragiten dutena…"
Munduan izandako gatazkek usu puntu komuna dute oinarrian: lurren banaketa txarra. Bakar batzuen eskuetan kontzentraturik kausitzen delako laborarien lan tresna. Ohartarazte honek balio du Afrikako, Ekialde Hurbileko, Hego Ameriketako zein Euskal Herriko gatazka sozio-ekonomikoak ulertzeko. Historiari begiratu eta gaur egungo errealitatea analizatzen dabil Pierre Blanc unibertsitarioa, beti egoera hobetu eta gatazka politikoak saihestu nahian.
Mayotte ugartean, Afrikaren bestaldean, Confédération Paysannek [ELB Euskal Herriko Laborarien Batasunak parte hartzen du baserri txikiak defenditzen dituen Frantziako sindikatu horretan, Erredakzioaren oharra] irabazi du laborantza ganbarako gidaritza. Ondakiotela, eta ondakigula! Lurralde hartan ginen hiru egunez joan den udazkenean. Erran gabe doa beste mundu bat dela, Mayottekoa, frantses departamendu oso egina delarik 2015az geroztik.
Otsailaren 3an bete da urtebete Azoka Plaza berritua inauguratu zutela, eta otsailaren 2an, urtebeteko ibilbidearen errepasoa eta proiektu berrien aurkezpena egin dute bertan proiektua sustatzen ari diren eragileek. Ehunka lagun bertaratu dira Azoka Plazara, eta Onintza Agirreren ahotsarekin eta gitarra doinuekin hasi da ekitaldia. Hain zuzen ere, Anariren eta Katamaloren abesti bana jo eta kantatu ditu sortzaile azpeitiarrak. Ondoren, Azoka Plazako proiektuaren hainbat zertzelada eman du... [+]
Pirinio Atlantiarretako departamenduko Laborantza Ganberako bozketa garaia dela eta, Ipar Euskal Herriarentzako egitura publiko propio baten eskaera plazaratzen ari da ELB sindikatua. Eskaera baino gehiago, Euskal Herriko Laborantza Ganbara eta Arrapitz federazioarekin batera marrazturiko Laborantza eta Elikadurarako Egitura Publikoaren proposamena du esku artean. Aurkari duen FDSEA sindikatuak haatik, ez du erakunde berri horren beharra ikusten.
Iparraldean baserriek bizirik irauteko eta nekazari hasi berrientzako lurrak eskuratzeko lan egiten duen Lurzaindia elkartea Baionan mobilizatuko da larunbatean –otsailak 2, goizeko 08:00etan– Herri Elkargoak bilkura egingo duen eraikinaren atarian. Kostaldeko herriek dagoenekoz lur asko artifizializatu dutela salatu eta Kanboko planifikazioan 10 hektarea gehiago laborantzatik espekulaziora pasa ez daitezela eskatuko dute.
ARGIAk mendeurrena, 89 urte Leonetek, Errenteriako Epixkar eta Oiartzungo Barin baserrietan inoren mendean ez eta mendian gora igaro dituenak, euskara beste hizkuntzarik gabe. Azken mohikarretakoa, gure hizkuntzaren zainetako izerdiaren zaindari harrigarria.
Sei urtetarik egiten dira Departamenduko Laborantza Ganbarako hauteskundeak. Laborariek, erretiratuak diren laborariek eta laborantzako egiturek beren ordezkariak hautatu behar dituzte. Euskal Irratiek eta Kanaldudek Ipar Euskal Herriko laborarien bi sindikatu nagusiak gomitatu dituzte eztabaida publikoan parte hartzeko: FDSEA/JA laborari gazten sindikataren izenean Patrick Etchegaray, Iban Pebet eta Sebastien Uthurriague, ELB/ELB gazte sindikatarendako Beñat Molimos, Dorothée... [+]
Laborantxa munduan sobera entzuten dutanak okaztatzen nau. Langileak alfer batzu baizik ez direla, langabezian edo rmi/rsa [gutxieneko errenta] dunak, parasita batzu gure bizkar bizi... Gu laborariak, urguluz beteak, jabeak, lurdunak, dutenen aldekoak, nolazpait horiek baino hobeak. Lehenik, langileek eskubide batzu dituzte, gehienek kotisatu dute horien ukaiteko. Elkartasuna deitzen da.
Urteak jin, urteak joan, Euskal Herriko Laborantza Ganbararen bilan baten egiteko mementoa jina da. Badu orain 14 urte EHLG sortu dela, Euskal Herriko laborarien aldeko tresna lekuan emana izan dela. Orduko, ELB-ko laborariak ohartu ziren laborantza iraunkorraren aldeko gune horren beharra bazela. Duela 20-25 bat urte, gisa bereko gogoeta emana izan zen jada, Arrapitz federazioaren baitan. Horren ondorioz, anitz elkarte sortu ziren (APF/Idoki, BLE, AFOG, Sagartzea, Buru Beltza, etab.). Orduko... [+]