Алар еш кына кешеләрне үз-үзләрен яклау максатларында чага.
Россиянең күпчелек төбәкләрендә еланнар активлыгы язын башлана һәм көзгә кадәр дәвам итә. Еланның беренче булып һөҗүм итмәвенә һәм һәрвакыт шуып китәргә тырышуына карамастан, аны борчыган кеше чагудан иминиятләштерелмәгән. Татарстанда нинди еланнар яшәве һәм кеше өчен нинди куркыныч тудыруы турында Казан федераль университетының Фундаменталь медицина һәм биология институтының зоология һәм гомуми биология кафедрасы доценты Илдар Хәйретдинов сөйләде.
Республикада дүрт төрле елан яши: гади һәм дала кара еланы, гади тузбаш һәм гади медянка. Кеше өчен бары тик ике төрле агулы елан — гади һәм дала кара еланы гына куркыныч тудыра, аларның чагуы үлемгә китерергә мөмкин.
«Гади елан урман биотопларында һәм ачык киңлекләрдәге сулыкларда яшәүне өстен күрә. Шунда ук гади тузбашны да очратырга мөмкин, ләкин ул кеше өчен куркынычсыз. Дала кара еланы Спас районында Болгардан ерак түгел очрый. Безнең төбәктә медянка сирәк очрый, ул ылыслы урманнарда, урман һәм тау битләрендә яши, кәлтәләрне аулый «, — дип уртаклашты эксперт.
Гади һәм дала кара еланы, шулай ук медянка Татарстан Республикасының Кызыл китабына кертелгән, шуңа күрә аларны аулау, аларга зарар салу тыела.
Еланнар барыннан да ешрак үз-үзен яклау максатларында кешеләргә һөҗүм итә. Никах чорында алар гадәттәгегә караганда активрак, шуңа күрә хәзер кешеләргә сак булырга кирәк.
«Хәзерге вакытта еланнарның никах сезоны тәмамлана. Май ае шактый эссе булганга, аларның активлык сезоны иртәрәк башланды. Әгәр җәй салкын булса, аларның активлыгы, әлбәттә, кимер. Ләкин икенче яктан шуны аңларга кирәк, артык эссе җәй дә рептилияләр өчен һәрвакытта да уңайлы түгел, аерым алганда, безнең кара елан өчен. Алар караңгыда яшәү рәвешенә күчә: иртәнге һәм кичке сәгатьләрдә, температура аларга уңайлырак булганда, активлашлар. Димәк, көндез еланнарны очрату авыр булачак «, — дип билгеләде зоолог.
Белгеч әйтүенчә, елан белән очрашканда паникага бирелергә кирәкми, бары тик янынан узып китәргә генә кирәк. Өстәвенә, еланны тотарга яки аңа зыян китерергә тырышырга ярамый. Куркынычның якынаюын сизеп, елан ысылдый башлый. Табигатьтә гөмбә яки җиләк җыйганда үлән арасында булырга мөмкин еланны алдан ук куркыту өчен таяк белән файдалану яхшырак. Бүкәнгән яки ауган агачка утырып ял иткәнче, игътибар белән ял итү урынын карарга кирәк.
Елан тешләреннән котыла алмасаң, кичекмәстән табибка мөрәҗәгать итәргә кирәк.
«Беренче чиратта ашыгыч ярдәм чакырырга кирәк. Табиблар юлда чакта, авыруны күләгәгә куярга һәм җылы су бирергә кирәк. Бернинди очракта да исерткеч эчемлекләр эчмәскә, чөнки ул вәзгыятьне катлауландырырга мөмкин, жгут та салырга ярамый. Мөмкин булганча 1-2 төймә супрастин эчерү яхшы», — дип киңәш итте Илдар Хәйретдинов.
Автор: Аделина Биккинина, фото: Максим Зарецкий