Игнац Кунош
|Игнац Кунош Ignác Kúnos|
|Туган телдә исем||Игнац Кунош Ignác Kúnos|
|Туган||22 сентябрь 1860|
Шамшон, Маҗарстан
|Үлгән||12 гыйнвар 1945 (84 яшь)|
Будапешт
|Күмү урыны||[d]|
|Милләт||маҗар|
|Ватандашлыгы||Маҗарстан|
|Әлма-матер||[d]|
|Һөнәре||тел галиме, профессор|
Игнац Кунош ( маҗарча Ignác Kúnos) - татар халык авыз иҗатын туплаучы маҗар галиме, төрки телләр профессоры.
Будапешт университетының көнчыгыш бүлеген тәмамлый. Маҗарстан фәннәр академиясе һәм яһүдиләр җәмгыяте юлламасы белән Төркиядә, Фәләстыйнда, Мисырда этнография сәяхәтләрендә була. Австрия - Маҗарстанның араларын яхшыртуга өлеш кертә.
Париж Азия җәмгыяте әгъзасы («Société asiatique de Paris»).
Төрекчәдән маҗарчага тәрҗемәләре күп.
Беренче бөтендөнья сугышында әсир төшкән төрки халыклар вәкилләре (казан һәм себер татарлары, мишәрләр, башкортлар, кумыклар, нугайлар, төрекмәннәр, кыргызлар) янында Егер (Хеб) һәм Эстерг шәһәрләрендәге концлагерьларда булып, алардан халык авыз иҗаты әсәрләре язып ала, фонографияле табага яздыра, фәнни яктан төрләргә бүлә (1915 – 1918 еллар).
Кулъязмадагы әсәрләрне И.Кунош түбәндәгечә урнаштырган:
1 төргәк. Казан татарларының халык әкиятләре һәм дүртьюллык җырлар.
2 төргәк. Мишәрләрнең әкиятләре.
3 төргәк. Кырым татарларының халык җырлары, әкиятләре.
И. Кунош кулъязмасында Казан татарлары турында : "көнчыгыш мәдәниятендә татарлар иң үсешкә ирешкән, акыл үсеше ягыннан иң алдынгы милләт. Аурупа күзлегеннән караганда да, халык чишмәсеннән туенучы татар әдәбияты һәм шигърияте дә югары биеклектә. Аларның тирән мәгънәле җырлары да мәңге бетмәсләр кебек. Казан татарлары эш сөючән, аралашучан. Җир эшкәртәләр, бакча үстерәләр. Аеклар, акыл белән уйлап эш йөртәләр. Куллары алтын: барлык кирәкле нәрсәне үзләре ясый."
Мишәрләр һәм кырым татарларына да бәяләмәләр язган.[3]
Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Чыганаклар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
- Мирас, 1993 ел, № 2 — 7, 9 — 12; 1994 ел.
- Kazantatarische Volksmärchen. Auf Ground der Sammlung von Ignác Kúnos herausgegeben von und Imre Baski (Oriental Studies 8). – Budapest, 1989 ел.
- Ignas Kunos's Nachlass in der Orientalischen Sammlung die Bibliothek der Ungarischen Akademie der Wissenschaften / in: Jubilee Volume of theOriental Collection.1951-1976. Budapest, 1978 ел. 115-126 бит.