Кашмир Шиваизмы
Һинд фәлсәфәсенең күпсанлы дарашаналары арасында Кашмир Шиваизмы төрле галимнәр тарафыннан идеалистик монизм буларак сыйфатлана.[1] шулай ук (абсолют идеализм, теистик монизм,[2], реалистик идеализм,[3], фундаменталистик монизм[3]) һәм шулай ук нейтраль монизм буларак сыйфатлана.[4].
Кашмир шиваизмының шулай ук «трика» дигән исеме бар.
Эчтәлек
Килеп чыгышы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Кашмир Шиваизмы системасы тантрик белемдә нигезләнгән, ул Кали-Юга башына ук югалтылган булган, ул вакытта Шива Кайлаш тавы өстендә Шриканта формасын алган, анда ул өлешчә риши Дурвасага әйләнеп, аңа Бхайрава-тантра, Рудра-тантра һәм Шива-тантрада язылганча абхеданы, бхедаабхеданы һәм бхеданы кертеп аңа тантрик белемне тапшырган. Дурваса лаеклы өйрәнчекләрне бушка эзләгән, акыл көче белән ул өч угыл тудырган, иң олысына Триамбакага монистик абхеданы тапшырган һәм таратырга кушкан, бу хәзер Кашмир Шиваизмы буларак билгеле.[9]
Төп төшенчәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Ануттара, Иң Олы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Ануттара — «Иң Олы», «Башлангыч», «Уздырылмаган чынлык» — Җиһанның бердәнбер нигезе.[10]
Чынлыкта иң олы Аң гына бар, аның исеме Ануттара (Парасамвит, Парамашива), ул Бердәмнең ике образының - пракашиның (Аң нурының) һәм вимаршиның (үзаң көченең) динамик бергә эшләвендә чагыла - яки Шиваның һәм Шактиның.
Практикалаучы үзен югары Аңның аерылгысыз өлеше буларак таный (шуңа күрә ысул пратьябхиджня "тану" дип атала) һәм дөньяны Бердәмнең уены (чидвиласа, кридасы) буларак күрә. Аңның шундый халәте Шиваның юмарт ихтияры тарафыннан гына чакырыла (ануграха "рәхимлек") - спонтан рәвештә, әмма даими юл (крама) да каралган - ул шулай ук Берлекнең ахыргы аңына һәм хозурлыкка илтә.[11].
Ахам, Шиваның йөрәге[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Санскрит әлифбасында а — беренче хәреф, ул Шивага туры китерелә, ха - соңгысы - Шакти, ахам аларның берлеген символлаштыра.
Спанда[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Васугупта (860-925) тарафыннан кертелгән «спанда» төркеме еш "аңның вибрациясе/селкенүе" буларак аңлатыла. Абхинавагупта "хәрәкәтнең нинди дә булса төре" дигән аңны куллана, бу аның физик хәрәкәттән аермасын аңлата. Бу күбрәк вибрациягә яки пульсациягә охшаш, асылда экстатик, үзендә тудыручы аңны эченә ала.
Бу төркем эчендә үзәк торышны "барысы да Спанда" тезисы алып тора, ул объектив тышкы чынлыкны да, эчке дөньяны да үзенә алган мәгънәгә ия, алар икесе дә хәрәкәт булмаганда мөмкин түгел. Шул ук вакытта чик хәрәкәте пространствода һәм вакытта булмый, ә Эчке Аң эчендә була.
Спанда төркеменә салынган мәгънәне тасвирлау өчен язмалар киләсе метафораларны китерәләр: Олы Аңның (чит) киртәсез ихтияры - svātantrya, иң олы иҗади энергия - visarga, илаһиның йөрәге - hṛdaya һәм нурлы аңның океаны - cidānanda.
Шулай ук карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Әдәбият[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
- статья - Кашмирский шиваизм, автор Пахомов, Сергей Владимирович, том-13, страницы-412