Сүбәдәй
|Сүбәдәй|
|Татар-монгол гаскәр башлыгы|
|Вазыйфада|
1190–1248
|Туган||1176|
[d], Монголия
|Үлгән||1248|
[d], [d], Монголия
|Әти||Җарчиүдәй|
Сүбәдәй яки Сүбәдәй батыр, Сүбүдәй баһадир ( монг. Сүбэдэй баатар) (1176-1248) — татар-монгол күренекле гаскәр башлыгы, Тимерчың - Чыңгызханның көрәштәше. 1223-1242 еллардагы барлык татар-монгол яуларында сәргаскәр буларак зур сәләтлеген күрсәтә.
Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Үрәнхай кабиләсеннән чыккан тимерче Җарчиүдәй улы.
Тимерчың (киләчәк Чыңгызхан) хезмәтенә абые Җәлмә кебек килә.
1224 елда Сүбүдәй һәм Җәбә нойон гаскәре Идел буе Болгары дәүләтенә каршы сугыша, ләкин Җигүле таулары янындагы Сарык бәрелешендә болгарларга җиңелә. Идел буе Болгары гаскәр башлыгы Габдулла Чәлбер монгол гаскәрен камап алган һәм риваять буенча әсирлеккә алынган монголлар сарык тәкәләренә алмаштырылган, шуның өчен сугыш Сарык бәрелеше дип йөртелгән. Кайбер тарихчылар буенча шушы Сүбүдәйнең хурлыклы җиңелүе 1236-1242 елларда Идел буе Болгары дәүләтенә һәм көнбатышка каршы һөҗүмнең төп сәбәбе була.
Сарык бәрелешендә җиңелгәч, Сүбүдәй һәм Җәбә гаскәре Монголиягә кайта.
Әдәбият[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
- Равил Фәхретдинов. ТАТАР ХАЛКЫ ҺӘМ ТАТАРСТАН ТАРИХЫ.