Normännische Sprache
|Normännisch (normaund)|
|Ussprooch (IPA):||[nɔrmaɔ̃]|
|Verbreitig:||Normandie un Kanalinsle|
|Sprecher:||-|
|Linguistischi


Klassifikation:
|Schriftsyschtem:||Latiinischs Alphabet|
|Offizieller Status|
|Amtssprooch vo:||d Insle Jersey un Guernsey|
|Sproochchürzel|
|ISO 639-1||


keis
|ISO 639-2||


roa
|ISO 639-3||


-
D normännischi Sprooch (in dr Normandi normaund, uf Jersey nouormand) ghört zue de Langues d'oïl un wird z Nordfrankriich in dr Normandi un uf de Kanalinsle gsproche. Es gilt als e bedrohti Sprooch un isch numme uf de Kanalinsle offiziel anerkannt. In dr Normandi isch es offiziel nit anerkannt, es wird aber amene Deil collèges vum Cotentin unterrichtet. S Normännisch het zum eine Gmeinsamkeite mitem Pikardische (domaine normano-picard) im Weschte un mitem Gallo (domaine de l'ouest) im Süde.
Verbreitig[ändere | Quälltäxt bearbeite]
S Normännisch wird traditionel in dr Normandi, e Region vo Nordfrankriich, un de Kanalinsle wo zur britische Krone ghöre, gsproche. Im Süde vo dr Normandi ghört de Dialäkt südlich vunere Isogloss wo ligne Joret heisst eigetli scho nümmi zum Normännische un were als normand méridional bezeichnet. Im Oschte ghöre bstimmti Gegende scho meh zum Pikardische.
Am stärchschte isch d Sprooch no uf dr Kanalinsel Jersey, dr Halbinsel Cotentin un em Pays de Chaux. Aber au uf Jersey lait de Aadeil vo Sprecher vum Jèrriais numme bi 2-3%. Ufem Cotentin sin Sprecher wo jünger wie 30 Joor alt sälte. D Wytergab vo dr Sprooch zue dr näggscht Generation isch doo in de 60er un 70er abbroche.
Merchmool[ändere | Quälltäxt bearbeite]
S Normännische isch Deil vo zwei sognannti "Domäne" vo de Langues d'oil. Des isch zum eine d domaine normano-picard wo s Normännisch un s Pikardische gege Süde abgränzt. Zum andre ghört s Normännisch zue dr domaine d'ouest, wo s Normännisch un s Gallo gege Oschte abgränze. In dr Normandi sälber gits allerdings Gegende wo usserhalb vo einere vo denne Domäne lönn, wyl d Dialäktgränze natürli nit exakt de politische Gränze folge.
Als Unterscheidigsmerchmool vo dr domaine normano-picard gelte:
- D Ussproch vum latiinische c vor /a/. Im Normänisch sin /k/ un /g/ erhalte, südlich hen sich die Luut zue [ʃ] un [ʒ] entwigglet. So sait mer im Normännische cat (Chatz) un gambe (Bei), im Gägesatz zum Französische chat un jambe.
- D Entwigglig vumene latiinische c vor /e/ un /i/. Im Normännische isch de Luut [ʃ], südlich devo het er sich zumene [s] entwigglet: chent un francheis, statt Französisch cent un français.
D Unterscheidigsmerchmool vo der domaine d'ouest sin:
- D Entwigglig vum latiinische /e/: Im Weschte /e/ un im Oschte /wa/. So erklärt sich Normännisch mei oder fere un Französisch toi un foire.
- D latiinische Vokal /o/ un /u/ sin in dr domaine d'ouest en [u], im Oschte aber [ø] paour un religious statt peur un religieux.
Byspil[ändere | Quälltäxt bearbeite]
"U sumeux s'en fut sumo. Et coume i sumait, eune partie d'la sumenche tumbit l'long du qu'min et l's ouaisiaux vintent et magitent tout. Eune aute partie tumbit sus d's endrets rocâlieux, et o l'vit trop à coup, rapport qué la terre n'était po byi enfonte. Mais l'solé sé l'vit et o fut ruostie; et coume o n'avait po d'rachènes, o tumbit. Eune aute partie tumbit amont d's épènes, et l's épènes s'mintent à crête et à l'étoufflo. Mais encouo eune aute partie tumbit dans d'bouone terre, et o portit frit: eune grone en dounit chent, yeune aute sèssainte, et yeune trente. L'syi qu'a d's oliès por entenre, qu'il entende."