حسابداری پیمانکاری یکی از روشهای خاص حسابداری است که به وسیله بستن قراردادهای پیمانی بین شرکت پیمانکاری و دولت به اجرا در میآید.
به بیان بهتر، عملیات و پروژههای عظیمی چون پروژههای نفتی، گازی، سدسازی، انتقال نیرو یا حتی پروژههای کشتیسازی و بنادر که توسط پیمانکاران آنها اجرا میشود، یک بخش حسابرسی و مالی دارند که این خدمات به عنوان حسابداری و حسابرسی پیمانکاری به عهده شرکتهای حسابداری واگذار میشود. همچنین پروژههای خصوصی دیگری نیز که به صورت پیمانکاری انجام میگیرد، قسمت حسابداری مربوط به خود را دارند.
با این اوصاف، شرکت مورد نظر را که عهدهدار انجام عملیات است، میتوان شرکت پیمانکاری قلمداد کرد.
روش واگذاری وظایف و عقد قراردادهای پیمانی از طریق مناقصههای عمومی یا خصوصی است که شروع به کار شرکت پس از برنده شدن در مناقصه ممکن خواهد بود.
در این مقاله قصد داریم حسابداری پیمانکاری و جزئیات آن را بررسی کنیم.
ارکان پیمانکاری
عملیات پیمانی شامل سه رکن اصلی است که به صورت زیر تبیین میشوند.
کارفرما
کارفرما شخص حقیقی یا حقوقی است که اجرای عملیات پیمانی و بینابینی را به پیمانکار واگذار میکند و امضا کننده یک طرف قرار داد است.
پیمانکار
پیمانکار نیز میتواند شخصی حقیقی یا حقوقی باشد و طرف دیگر قرارداد است اما این بار وظیفه او اجرای عملیات و به پایان رساندن بخشهای آن است.
قرارداد
قرارداد بخش مهمی در حسابداری پیمانکاری است و نوعی تفاهم و توافق بین پیمانکار و کارفرما است که بندهای آن باعث ایجاد الزام و تعهد به انجام عملیات بین دو طرف پیمانکار و کارفرما میشود.
در این بین، رکن دیگری را هم میتوان به عنوان عناصر پیمانکاری در نظر گرفت و آن دستگاه نظارتی است.
وظیفه فرد یا افراد نظارتی که توسط خود کارفرما تعیین میشوند، نظارت روی انجام کارها براساس قرارداد و مفاد آن است و پیمانکار موظف است صورت کارهای انجام شده را به طور مرتب به بخش نظارتی گزارش کند.
وظایف حسابداری پیمانکاری و نحوه ثبت مخارج و هزینهها
در پروژههای پیمانی، خدمات حسابداری پیمانکاری از کلیدیترین رکنهای پیشبرد عملیات و محاسبه سود و زیان پیمانکار است. انجام دقیق هزینهها و ثبت و ضبط اسناد و مدارک مورد نیاز مالی، چیزی است که نشان میدهد پیمانکار در حال سودآوری است یا دچار زیاندهی شده است.
در حسابداری بازرگانی و مالی پروژهها، سه نوع هزینه باید به طور دقیق در حین انجام عملیات ثبت شوند.
- هزینههای مستقیم: دستمزدها، هزینه خرید لوازم و مصالح و تجهیزات مورد نیاز
- هزینههای غیر مستقیم: هزینه تعمیرات، کارگاهها یا سایر مواردی که به طور غیرمستقیم در پروژه دخیل بودهاند.
- هزینههای بیارتباط: هزینه طراحی ماشینآلات خاص یا هزینه تحقیق و توسعه
انجام وظایف حسابداری پیمانکاری به دو روش زیر صورت میگیرد.
حسابداری براساس درصد پیشرفت کار
در این روش شرکتها به صورت مرحلهای و همزمان با پیشرفت کار سود و زیان خود را محاسبه کرده و در دفاتر مربوطه ثبت و ضبط میکنند.
ایراد این روش در آن است که در صورت تغییر در قیمت و هزینهها، محاسبه سود و زیان مراحل بعدی به مشکل بر خواهد خورد. مزیت این روش پیشبرد گام به گام و اطمینان از پایبند بودن کارفرما به تعهدات خود است.
حسابداری بعد از اتمام پروژه
در این روش حساب سود و زیان پس از انجام تمام یا قسمت اعظم پروژه بررسی میشود. ایراد آن در بار مالیاتی زیاد خواهد بود که ممکن است با محاسبه یک جای سود به پیمانکار تحمیل شود.
اما این روش حسابداری پیمانکاری مزیتی نیز دارد و آن نیاز نداشتن به انجام پیشبینیهای پیچیده برای تغییر یا نوسان قیمتها است.
قرارداد پیمانکاری و ضمانتنامههای مهم
در هر عملیات پیمانکاری، قراردادی مابین پیمانکار و کارفرما بسته میشود که طی آن برای انجام تعهدها ضمانتنامههایی رد و بدل میشود.
تسلیم ضمانتنامه در مرحله انعقاد قرارداد پیمانی و پیشبرد پیمانکاری قسمت مهمی است که هر کدام از کارفرما یا پیمانکار برای اطمینان از انجام تعهدهای طرف مقابل، آن را مطالبه میکنند.
در این راستا، ضمانتنامه بانکی تعهدی است که پرداخت وجه توافق شده را در قبال انجام کامل یک کار، ضمانت میکند.
چند نمونه مهم از این ضمانتنامهها به صورت زیر هستند.
- ضمانتنامه شرکت در مناقصه یا مزایده
- ضمانتنامه انجام تعهدات
- ضمانتنامه پیشپرداخت
- ضمانتنامه استرداد کسور وجهالضمان
- ضمانتنامه حسن انجام خرید
- ضمانتنامه گمرکی
- ضمانتنامه تعهد پرداخت