سرطان " گردن رحم " یا سرویکس ( Cervix )
سرطان "گردن رحم"
سرطان "گردن رحم" یکی از شایعترین علل مرگ ناشی از سرطان در زنان است در حالیکه در صورت تشخیص به موقع، قابل درمان است. معاینات منظم و دورهای آزمایش "پاپ اسمیر" یکی از موثرترین اقدامات پیشگیرانه سرطان رحم و الگویی موفق در کاهش میزان بروز و تلفات ناشی از این نوع سرطان بشمار می رود.
گردن رحم یا Cervix قسمتی از دستگاه تناسلی زنان است و ناحیه باریک و تحتانی رحم را که به مهبل باز میشود، شامل میشود.
سرطان گردن رحم نوعی بیماری است که در آن رشد بافت بدخیم از ناحیه گردن رحم نشات میگیرد و بطور نامنظم و فزایندهای تکثیر و منجر به ریزش آن میشود
سرطان گردن رحم دومین سرطان شایع دستگاه تناسلی زنان و پنجمین سرطان پس از سرطانهای "ریه، پستان، روده و جسم رحم" در جهان است که حدود شش درصد کل سرطان زنان را تشکیل میدهد.
با توجه به سلولی که دچار ریزش و سرطان شده، اشکال مختلفی از سرطان گردن رحم وجود دارد که هر کدام نشانهها و عوارض خاص خود را دارند.
شایعترین اشکال سرطان گردن رحم به شرح زیر است.
(۱سرطان "بافت بشرهای" یا "سنگفرشی"Squamous cell carcinoma
این سرطان از شایعترین انواع سرطان گردن رحم است که حدود ۷۵درصد اشکال این نوع سرطان را تشکیل میدهد.
این سرطان از یاختههای مفروش لایه سطحی گردن رحم شروع میشود و رشد نسبتا آهستهای دارد و اغلب ماهها و سالها طول میکشد تا به بافتهای اندامهای مجاور سرایت کند.
بیشتر مبتلایان این نوع سرطان، زنان ۴۰تا ۶۰ساله هستند.
(۲سرطان غدد مترشحه مخاطی ( .(Adenocarcinoma
این نوع سرطان گردن رحم معمولا در زیر بافت پوششی گردن رحم رشد میکند و معمولا بین سنین ۲۵تا ۴۰سالگی دیده میشود.
همه انواع تغییرات یاختههای گردن رحم، بدخیم (سرطانی) نیستند.
در زنانی که یاختههای گردن رحم آنها دچار تغییرات غیر سرطانی شدهاند، اغلب نتیجه عفونت و یا تورم آن است که در اصطلاح آسیب شناسی به آن "دیسپلازی Dysplasiaمیگویند.
دیسپلازی گردن رحم عامل سرطان نیست، اما اطلاعات بالینی و آماری آن را عامل مقدماتی برای سرطانی شدن گردن رحم تلقی میکنند.
این تغییرات اغلب در سنین ۲۵تا ۳۵سالگی ظاهر میشود.
یاختههای دیسپلازی گردن رحم از نظر شکل در زیر میکروسکوپ شبیه یاختههای سرطانی هستند، ولی مانند یاختههای سرطانی مهاجم نیستند و به بافتهای مجاور آسیبی نمیرسانند.
علایم هشداردهنده سرطان گردن رحم :
-۱در مراحل ابتدایی هیچ نشانهای ندارد.
-۲خونریزی غیر طبیعی (خونریزی ممکن است در فاصله بین عادت ماهانه شروع و قطع شود)
- ۳خونریزی هنگام معاینه پزشکی اندامهای تناسلی
- ۴سختی، درد و یا خونریزی به هنگام نزدیکی
- ۵ عفونتهای مکرر مهبل
- ۶درد به هنگام ادرار
- ۷طولانی شدن بیش از حد معمول عادت ماهانه و یا خونریزی بیش از حد ،ازدیاد ترشحات مهبل (زرد، بدبوی)
-۹درد کمر
در شرایطی که سرطان گردن رحم مهاجم و به دیگر اندامها گسترش یافته باشد علاوه بر نشانههای فوق، علایمی مانند یبوست، مشاهده خون در ادرار، گرفتگی مجرای ادرار، باز شدن غیر طبیعی گردن رحم و کم خونی ظاهر میشود.
سبب شناسی( سرطانزایی گردن رحم ) :
عامل مستعد و پیشتاز در تظاهر سرطان گردن رحم مانند هر سرطان دیگری به هم خوردن نظم تقسیم یاختهها است.
تحقیقات آماری و بالینی روند بدخیمی بیماری سرطان رحم را با عوامل زیر مرتبط میدانند.
الف- سرطان گردن رحم ارتباط شناخته شدهای با آلودگی ویروس "پاپیلومای انسانی"(Human Papilloma (Virus دارد.
این ویروس از طریق رابطه جنسی منتقل میشود و شرایط رفتاری ناسالم جنسی، احتمال آلودگی به آن را افزایش میدهدو اغلب به عنوان یک پیامد عفونت ویروسی تلقی میشود.
ویروسهای پاپیلومای انسانی ویروسهای القاکننده سرطان هستند که قابلیت تغییر دادن شکل سلولی را دارند و در نتیجه منجر به تکثیر خارج از کنترل سلولهای سرطانی میشوند. این تکثیر فزاینده موجب تومور یا سرطان میشود. ویروسهای پاپیلومای انسانی مجاری تناسلی به دو دسته "کم خطر" و "پر خطر" تقسیم میشوند و تنها گروه "پر خطر" ویروس پاپیلومای انسانی مجاری تناسلی، توانایی ایجاد دیسپلازی و یا سرطان گردن رحم را دارند.
ب- ضعف سیستم ایمنی به ویژه به صورت اکتسابی (بیماری ایدز) و مصرف داروهای سرکوب ایمنی ( immuno (suppressorعامل مستعدکننده در ابتلا به سرطان دهانه رحم هستند.
ج- شروع روابط جنسی در سنین پایین
تظاهر سرطان گردن رحم در سنین بلوغ و زیر ۱۸سال بسیار نادر و در سنین ۴۰تا ۵۵سالگی، احتمال ابتلا به آن روندی یکنواخت دارد.
زنان بالای ۵۵سال بیشتر در معرض خطر ابتلاء به سرطان گردن رحم قرار دارند و باید بیشتر متوجه علایم هشداردهنده این بیماری باشند.
د -نزدیکی با افراد متفاوت
ح -نزدیکی با فردی که با افراد مختلف ارتباط دارد
و -بیماریهای مقاربتی
ض- سابقه عفونتهای ناشی از بیماریهای مقاربتی، احتمال ابتلاء به سرطان گردن رحم را افزایش میدهد.
ه- استفاده طویلالمدت از قرصهای جلوگیری از حاملگی
ط -اعتیاد به دخانیات
ی – زایمانهای متعدد
الگوهای "غربالگری" سرطان گردن رحم :
الگوی غربالگری سرطان گردن رحم، جهت تشخیص پیدایش یاختههای پیش سرطانی و سرطانی، ردیابی انواع عفونتهای ناشی از باکتری، قارچ و ویروس در نواحی گردن رحم و مهبل است.
– آزمایش پاپ اسمیر
پس از شروع فعالیت جنسی، سالی یک بار و پس از دو تست منفی، هر سه سال یک بار تکرار میشود.
این آزمایش معمولا دو هفته پس از اتمام عادت ماهانه و حداقل ۴۸ساعت پس از مقاربت جنسی توصیه میشود.
پس از نتیجه مثبت آزمایش پاپ اسمیر و مشاهده ناهنجاری یاختههای گردن رحم، اقدام بعدی بررسی "کولپوسکوپی ( Colposcopy ) گردن رحم است که بزرگنمایی ۸تا ۴۰برابر یاخته را امکانپذیر میکند.
– نمونهبرداری یا بیوپسی biopsy
– بررسی میکروسکوپی از نمونه بافت تومور است.
این آزمایش بسیار مهم است زیرا مطمئنترین روش برای تشخیص سرطان گردن رحم و نوع آن به حساب میآید.
– آزمایش شیلر Schiller test
در این روش ابتدا "اسید استیک رقیق" به روی یاختهها مالیده میشود و سپس محلول ید روی آنها ریخته میشود، سپس توسط ابزاری به نام "کولپوسکوپ" که مجهز به بزرگنما است، یاختههای گردن رحم مورد بررسی بصری قرار میگیرند.
در این روش، یاختههای سالم گردن رحم به رنگ قهوهای دیده میشود، در حالی که یاختههای ریزش یافته ، به رنگ سفید یا زرد نمایان میشود.
این روش کاملا بدون درد است و هیچ عوارض جانبی ندارد.
اشکال مهاجم گردن رحم با بررسی بالینی مثانه، راست روده، تخمدان، جسم رحم، مهبل و آزمایش یاختههای گردن رحم تشخیص داده میشود.
پس از تشخیص اولیه سرطان گردن رحم، آزمایشات تکمیلی دیگری مانند آزمایش خون، ادرار، رادیوگرافی قفسه سینه، سی تی اسکن، کت اسکن، ام آر آی، سونوگرافی مهبل، رادیوگرافی لگنچه و کلیه از طریق تزریق ماده حاجب ( intravenous pyelography ) برای بررسی دامنه گسترش سرطان به دیگر اندامها بکار گرفته میشود.
الگوهای درمانی سرطان گردن رحم :
الگوهای درمانی بیماری سرطان گردن رحم بستگی به نوع سرطان، وضعیت بیماری در شروع درمان، سن، وضعیت سلامت عمومی و چگونگی واکنش بیمار به نوع درمان دارد.
با توجه به سن و وضعیت سلامت بیمار، ممکن است یک یا ترکیبی از الگوهای درمانی زیر بکار گرفته شود.
– ۱جراحی :
الگوی درمانی محل ضایعه است و با توجه به وضعیت و دامنه گسترش ضایعه اعمال میشود.
در شرایطی که سرطان هنوز محدود به ناحیه گردن رحم باشد و بیمار تمایل به تشکیل خانواده داشته باشد، تنها ناحیه سلولهای ریزش یافته گردن رحم با عمل جراحی برداشته میشود.
در جراحی "هیستروکتومی ساده" (خارج کردن رحم)، محل ضایعه مورد درمان قرار میگیرد و طی آن تمامی رحم برداشته میشود و یا با توجه به دامنه گسترش یاختههای سرطانی مهاجم، شیپور و تخمدانها نیز برداشته میشود.
در برخی موارد، رحم، شیپور و تخمدان و غدد لنفاوی اطراف رحم نیز برداشته میشود که به آن هیستروکتومی ورتهام ( Wertheim ) گفته میشود.
– ۲پرتو درمانی یا رادیوتراپی
اگر تومور بافتهای مجاور را در بر گرفته باشد و یا انجام جراحی برای بیمار مناسب نباشد، الگوهای درمانی وسیع تری مانند رادیوتراپی پیگیری می شود.
هدف از رادیوتراپی، کنترل رشد سلولهای سرطانی است.
تابش اشعه به محل تومور ممکن است به صورت خارجی یا داخلی باشد:
– رادیوتراپی خارجی: در این روش، بیمار در معرض تشعشع قرار میگیرد.
اشعه از چند زاویه مختلف از خارج از بدن به تومور هدایت میشود.
این روش کاملا بدون درد است و به مدت ۷تا ۸هفته ادامه دارد، ولی بیمار از عوارض جانبی مانند تحریک پذیری مقعد، اسهال و خستگی مفرط ناشی از تابش پرتو شکایت میکند.
اثرات اشعه ممکن است واکنشهای پوستی به صورت التهاب، خارش، سوزش، ترشح یا پوسته پوسته شدن پوست را به دنبال داشته باشد.
تهوع، استفراغ، بیاشتهایی و آسیبهای عروقی و تنفسی میتواند از دیگر عوارض جانبی رادیوتراپی باشد.
همچنین رادیوتراپی ممکن است باعث سرکوب سیستم خونساز بدن و کاهش گلبولهای سفید و ضعف سیستم ایمنی بدن و نهایتا بروز عفونت شود.
– رادیو تراپی داخلی یا براکی تراپی Brachytherapy
براکی تراپی برای رساندن مستقیم مقدار زیادی اشعه به ضایعه بدخیم است.
در این روش در اتاق عمل با استفاده از سرنگهای نازک، مواد یونیزه به بدن بیمار تزریق میشود.
این نوع رادیوتراپی نیز بیشتر عوارض جانبی، رادیوتراپی خارجی را دارد.
رادیوتراپی داخلی یا خارجی، اغلب قبل از اقدام به عمل جراحی جهت کوچک کردن ضایعه اشعه تجویز میشود.
– ۳شیمی درمانی
یک درمان عمومی است و جهت از بین بردن یاختههای سرطانی پراکنده مورد استفاده قرار میگیرد.
شیمی درمانی جهت پیشگیری از بروز مجدد بیماری و مواردی که سرطان در بدن پخش شده، تجویز میشود.
استفاده از داروهای شیمیایی منجر به انهدام سلولهای سرطانی میشود.
عوارض جانبی شیمی درمانی عبارتند از: حالت تهوع و استفراغ، ریزش موی سر و ابرو، کاهش گلبولهای سفید خون، ضعف سیستم ایمنی و دفاعی بدن، عفونت، احساس درد، خشکی دهان و پوکی استخوان، کمخونی و کاهش تعداد گلبولهای قرمز خون که ممکن است سبب خستگی، سرگیجه و احساس سرما در بیمار شود.
اسهال و یبوست و سفتی و خشکی مفاصل، از دیگر عوارض جانبی شیمی درمانی است.
روشهای نوین در تشخیص و درمان سرطان گردن رحم :
از روشهای نوین در تشخیص و درمان سرطان گردن رحم، آزمایش "هیبرید" است که نوع ویروس را مشخص میکند و از آن برای تصمیمگیری درباره نوع درمان سرطان گردن رحم استفاده میشود.
از دیگر پیشرفتهای پیشگیری از سرطان گردن رحم، تولید واکسن علیه ویروسهای "پرخطر" است که در حال حاضر مرحله دوم کارآزمایی بالینی را گذرانده و امید است در چند سال آینده برای عرضه و استفاده گسترده آماده شود.