Хаҗ - Ислам диненең бишенче баганасы
Һәр хак мөселман хаҗ кылу турындагы хыялын гомере буе күңелендә йөртә. Диндар, киң күңелле мөселманнар үзләренә карата изгелек кылганнарга очраклы гына: "Аллаһы Тәгалә сиңа хаҗ кылу әҗерен бирсен" яисә "Хаҗ савапларын бирсен", димиләр. Әгәр дә син хаҗга бару теләге белән янасың икән, тәүдә дөрес ният һәм ихлас дога кылырга тиешсең. Мин дә Аллаһының шундый мөмкинлек бирүен чын күңелемнән теләдем. Һәм Мәккәгә барырга тәкъдим әйтелгән сәгать суккач, каушап калдым. Паспортны алдан хәстәрләгән идем инде. Кыска гына вакыт эчендә барысы да җайланды. Акча да табылды, кирәк әйберләр дә җыелды. Әйткәндәй, хаҗга хәләл акча исәбенә бару фарыз.
Юлга җыена башлаганда ук төркем җитәкчеләре безне кисәтеп куйды: "Хаҗ — бик катлаулы һәм авыр гамәл. Ул ифрат зур рухи һәм физик әзерлек таләп итә. Без ял итәргә түгел, ә гыйбадәткә барабыз. Әйе, үзең белән акча, ризык, кирәкле әйберләр алырга кирәк, әмма иң мөһиме — сабырлык һәм изге ният. Кыенлыклар очраса, кызмагыз-ачуланмагыз, теләсә нинди шартларда да сабырлыгыгызны югалтмагыз..."
Кайберәүләр өчен сынау Уфа аэропортында ук башланды. Хаҗга баручыларның бер төркеме билгеләнгән көнне очып китә алмады. Алар тагын ике тәүлеккә тоткарланды. Безгә исә (Мәүхидә Салиховага, Саҗидә Төхбәтуллинага һәм миңа) уңай туры килде — 18 октябрьдә самолетыбыз һавага күтәрелде.
Караиделдән Әнфисә һәм Мәгафур Нәбиевлар, Зилә Гыйльванова икенче төркем белән 20 октябрьдә очкан. Мәккәдә алар икенче кунакханәдә яшәде. Кайтыр алдыннан гына якташларны без яшәгән кунакханәгә күчерделәр. Без алар белән тагын Минада очраштык. Караидел районының Иске Ак-бүләк авылыннан Сәвия Нигъмәтҗанова башка төркем белән хаҗ кылган.
...Самолет һавага күтәрелгәч кенә мин хаҗга юллануыма тәмам ышандым. "Урал-хаҗ" компаниясе сәфәрне яхшы оештырды. Моның өчен җитәкчеләребез Илшат хәзрәт Гыйниятуллинга һәм Илнур хәзрәт Хафизовка зур рәхмәт. Минем Мәккәгә беренче тапкыр баруым. Шуңа да янәшәдә тәҗрибәле хаҗилар, табибә Мәүхидә Салихова (аны ире Шамил Абзал улы белән хаҗ вакытында табиб сыйфатында чакыралар) булган өчен Аллаһыга рәхмәтлемен. Сәяхәт дәвамында алар күпләрнең гомерен саклап калды дисәм дә, һич арттыру булмас. Икенче мохиттә кешеләрнең чирләре көчәйде. Сәфәр кылучылар 40 градус эсседә салкын тидер-деләр. Эш шунда, һәркайда кондиционерлар куелган.
Истанбулда икенче самолетка күчеп утырдык һәм Мәдинәгә юл тоттык. Мәдинәдә "Әл-Әкса" кунакханәсенә урнаштык, ә иртән-иртүк пәйгамбәребез Мө-хәммәт (с. г. в.) мәчетенә бардык. Әлеге вакытта мәчет территориясе елдан-ел киңәйтелә. Пәйгамбәр мәчете 170 гектар мәйданны били. Мондагы һәр карыш җир изге диндарлар тормышына бәйле, аларның рухы белән сугарылган. Биредә безгә илаһи азан тавышын ишетү, намаз уку бәхете тиде. Пәйгамбәребез мәчетендә, мин шушы илдә тәү тапкыр Зәмзәм суы эчтем. Мәдинәгә аны Мәккәдән мичкәләрдә китерәләр икән. Көн кичкә авышкач, безгә пәйгамбәр Мөхәммәт (с. г. в.) кабере янында берничә минут басып тору бәхете тиде. Шулчак без кичергәннәрне сүз белән әйтеп бирү дә мөмкин түгел.
Безгә Өхед тавын күрергә дә насыйп булды. Тау итәгендә пәйгамбәребез Мөхәммәт (с. г. в.)нең бабасы Хәмзә һәм 70 мөселман, шәһитләр җирләнгән. Биредәге каберләр бик тә гади. Үлгәннәрнең баш очына зур булмаган таш куелган. Җир тип-тигез. Бездә исә кабер плитәләренә карап, кешенең байлыгы һәм дәрәҗәсе турында фикер йөртәсең. Ә бит Аллаһы каршында иң зур байлык — иман байлыгы. Әйткәндәй, Җәннәт әл-Бакый зиратында да — шундый ук тыйнаклык, гадилек. Анда Мөхәммәт (с. г. в.) гаилә әгъзалары, хатыннары, кызы Фатыйма, оныгы Хәсән, Госман хәлифә җирләнгән.
Безгә әдҗвә сортлы хөрмә җитештерүче завод кибетенә керергә киңәш иттеләр. Мөхәммәт (с. г. в.) бу хөрмә — оҗмах җимеше һәм ул агуланудан, шулай ук сихердән савыктыра, дигән. Бу сорт бик кыйммәт һәм Мәдинәдә генә үсә икән.
Зөлхиҗҗә ае башлануга да күп калмады. Сәфәр кылучылар Мәккәгә җыенды. Без Мәдинәдә госел коенып, шәһәрне чыгып бераз баргач, Зөл-Хөләйфә (микат) дигән урында ният кылып һәм ике рәкәгать намаз укып, ихрамга кердек. Хатын-кызлар гадәти мөселман киеме (ак төстәгесенә өстенлек бирелә), ә ир-атлар ихрам киде. Ул ап-ак төстә, ике кисәк тукымадан гыйбарәт, аны кигәндә бернинди энә дә, җеп тә кулланылмый. Булавка файдаланырга ярый. Әйткәндәй, хаҗ кылучы ир-атлар өчен төркем җитәкчеләре махсус дәрес үткәрде, ихрамны ничек кияргә өйрәтте. Ихрам хаҗга килүченең чын йөрәктән чыккан ихласлыгын чагылдыра. Ул тәнне генә ябып калмый, ә Аллаһка бирелгәнлегеңне, байлык, дан-шөһрәттән, биләгән вазифаңнан азат булуыңны да аңлата. Биредә җәмгыятьтә биләгән урының мөһим түгел. Шул минуттан соң кешеләр тәлбия сүзләрен кабатлый башлый. Һәм алар хаҗын сакларга тырышырга: авыздан чыккан сүзләргә, эшләгән эшләргә, хәрәкәтләргә, Аллаһка табынуның һәр гамәленә игътибарлы булырга тиеш.
Юл озын булса да, арытмады. Кичен, Мәккәгә килгәч, кунакханәгә урнаштык. Һәм безне иртән-иртүк тәваф гамәлен үтәү өчен уяттылар. Әл-Хәрәм мәчетен һәм Кәгъбәтулланы беренче тапкыр күргәндә бераз каушап калгандай булдык. Шул ук вакытта халыкның күплеге һәммәбезне хәйран калдырды, күңелгә олуг яктылык иңде, шул вакытта азрак курку да туды. Меңләгән, миллионлаган кеше арасында югалып калмабызмы дигән уй баштан яшен тизлеге белән үтте. Әйткәндәй, халык диңгезендә югалучылар да очрый. Бу бигрәк тә тәҗрибәсе булмаган, хаҗ кылуга беренче тапкыр баручылар арасында күзәтелә. Шундый хәлне кисәтү йөзеннән, безнең барыбызга да кечкенә Башкортстан әләмен тараттылар. Аларны яулыкка беркетеп куйдык. Әйткәндәй, мондый билге бик зур роль уйный. Биредә бертөрле сумкалы, бертөрле яулык ябынган, үз илләренең гербын яки флагын кадаган төркемнәр бихисап. Һәм бу беркемне дә гаҗәпләндерми. Җитәкчебез Илшат хәзрәт әләмен югары күтәреп барды. Без шуңа карап атладык. Соңрак, ихрамнан чыккач, бераз шәһәрне өйрәнеп алгач, Әл-Хәрәм мәчетенә үзебез мөстәкыйль рәвештә йөри башладык.
Тәү тапкыр Кара ташка юнәлеп, уң кулыбызны күтәреп "Бисмилләһ. Аллаһу әкбәр!" сүзләрен әйтеп, Кәгъбәтулланы җиде тапкыр тәваф кылырга юлландык. Остазларыбыз җитәкчелегендә кемдер кулга-кул тотынышып, кемдер рюкзак бавына ябышып атладык. Ир-атлар ян-якларга басты. Бик иртә булуына карамастан, халык күп иде һәм Кәгъбәтулла тирәсендә мөселманнар диңгез дулкынын хәтерләтте.
Кәгъбәтулла — бөтендөнья Ислам пульсы. Кәгъбәтулла — Аллаһ йорты һәм Адәм галәй-һиссәләм вакытыннан бирле изге урын дип исәпләнә. Кәгъбәтулла — җирдә Әл-Гаршның күләгәсе, һәм аның өстендә фәрештәләр тәваф кыла, диләр. Кәгъбәтулла — мәрхәмәтлелек, иминлек чыганагы, диндарларның йөрәген җылытучы кояш ул. Безгә аннан ерак булмаган Мәкам Ибраһим янында басып тору бәхете дә тиде. Кәгъбәтулланы салган (яңадан корган) вакытта Ибраһим галәйһиссәләм шул ташка баскан. Анда пәйгамбәрнең аяк эзе бүгенгәчә сакланган. Мәкам, Кара таш кебек үк, Аллаһы тарафыннан җиргә төшерелгән. Башта алар ак булган, диләр.
Тәвафтан соң, намаз укып, изге ике тау, Сафа һәм Мәрва арасына Сәгый йоласын үтәргә юнәлдек. Зәмзәм суы эчтек. Өйдә аны без туры килгәндә генә кадерләп, тамчылап, кашыклап кына эчә идек. Монда аны стаканнарга салып алдык. Теләкләребезне теләп шатлана-шатлана шөкерләр кылып эчкәч, тагын да гыйбәдәткә ашыктык. Сафа һәм Мәрва таулары арасын (400 метр чамасы) җиде тапкыр үтү — Аллаһы Тәгалә алдында баш ию һәм буйсыну йоласы.
Зөлхиҗҗәнең сигезенче көнендә без Мина үзәнендә идек инде. Палаткалардан торган шәһәрчек вакытлыча яшәү урыныбызга әйләнде. Биредән Гарәфә тавына, Мөздәлифә үзәненә бардык. Соңгысында Адәм галәйһиссәләм җирләнгән, дип сөйлиләр. Биредән Җәмрател-Гакабага шайтанга таш атарга бардык һәм биредән тагы да Әл-Ифадә тәвафын һәм Сәгый йөгерергә җәяү атладык. Болар хаҗ кылуның иң киеренке көннәре булды. Әмма йолаларның барысын да башкару өчен Аллаһыбыз үз колларына көч һәм сабырлык бирде. Бер көнне кешеләр хәтта 30 чакрым чамасы җәяү юл үтелде, дип сөйләде. Шуңа да хаҗга барырга теләүчеләр ерак араларга йөри алырлык булырга тиеш.
Мина — Ибраһим һәм Исмәгыйльнең (г. с.) бер Аллаһка ихлас ышану үрнәге күрсәткән урын. Шайтанны таш бәреп куу йоласы шул вакыттан килә. Без нәкъ шул көннәрдә тыгын булачагын белә идек. Шайтанга таш атуда иң авыр көн — исәп буенча өченчесе. Җитәкчеләр бу хакта алдан ук кисәтеп куйды, ә хәле булмаганнарны, авыруларны әйберләре белән автобуста Мәккәгә озатты. Соңгылары: безнең өчен шушы йоланы үтәгез, дип ташларын башкаларга бирде.
Бу көнне Мәккәгә кайтканда ике мәртәбә адаша яздык. Сәбәбе аңлашыла — туктаусыз кеше агымы сине бөтенләй икенче якка алып китә. Башта Шамилне югалттык. Ул алдарак атлый иде. Һәм күз ачып йомган арада юкка чыкты. Ярый кесә телефоннары бар. Әл-Хәрәм территориясендәге зур бинага куелган сәгатькә карый-карый дөрес юнәлеш алдык. Бу сәгать һәр тарафтан күренә һәм ул, дөньяда иң зуры дип исәпләнгәнлектән, Гиннессның рекордлар китабына кертелгән.
Гарәфә тавында торуга диндарлар шулай ук бик җитди әзерләнә. Гарәфә Кыямәт вакыты якынлашуны искә төшерә. Биредә хаҗ кылучылар Аллаһтан ярлыкау сорап, дога укый.
Намаздан соң Мөздәлифәгә юл тоттык. Анда шайтанга ату өчен таш җыйдык. Биредә кешеләр коры җирдә йоклый. Йоласы шундый. Бәхеткә каршы, төн җылы булды. Иртән шул ачыкланды: кичен таш җыярга киткән олы яшьтәге бер апа югалган. Җитәкчеләр аны без йоклаган урынга каршы якта тапты. Куркуга төшкән хатын елый-елый безнең төркемгә кушылды. Шуннан соң Минага җәяү юлландык. Бу вакытка автобуста кайту мөмкинлеге калмаган иде инде.
Мәдинәдә булган чакта ук корбанга чалу өчен мал сатып алырга җитәкчеләребезгә акча биргән идек. Зөлхиҗҗәнең унынчы көнендә (Корбан бәйрәменең беренче көнендә) сарыкларны чалдылар. Соңрак, Мәккәдә булган чагыбызда хаҗиларга корбан ите бүлделәр, һәм без тәмле аш пешереп ашадык.
Хаҗга кагылышлы фарыз, сөннәт гамәлләрне үтәгәннән соң, ихрамнан чыктык. Хәзер үзебезне чын хаҗи итеп санарга да була. Әмма киеренкелек безне ташламады. Газиз Аллаһыбыз гамәл-гыйбәдәтләребезне кабул иттеме икән? Ул сорауны үзеңә кат-кат бирәсең.
Экскурсия вакытында яңадан шул ук Гарәфә үзәнендә булдык. Гарәфәдә хаҗ йолаларын үтәгән көнне (зөлхиҗҗә аеның тугызынчы көне) гел намазлыкта булдык. Пәйгамбәребез соңгы тапкыр хаҗ кылган вакытта Әр-Рәхмә тавында вәгазь сөйләгән. Аны укыганда ирексездән күз яшьләребез түгелә. Шушы вакыйгадан соң өч ай үткәч Мөхәммәт (с. г. в.) дөнья куя. Башта Әр-Рәхмә тавын, үзәнне карап йөрү мөмкинлеге булмады, чөнки һәр тарафта палаткалар тора иде. Җитәкчеләребез дә тегендә, монда йөргәнче, дога кылып утыру хәерлерәк, диде. Хира тавы итәгендә дә булдык. Мөхәммәт (с. г. в.) анда Аллаһтан Җәбраил фәрештә аркылы Коръәннең тәүге сүрәләре иңә.
Якташларыбыз Кызыл диңгезгә дә барды. Сәяхәтчеләр зур канәгатьлек белән кайтты. Шулай да Хаҗ кылучыларның күпчелеге диңгездә коенуга караганда Әл-Хәрам мәчетенә булуны хуп күрде.
Согуд Гарәбстанында Конституция шәригать кануннарына нигезләнгән. Закон бозучыларга каты чаралар кулланылганга, тәртип бозучылар юк. Бу уңайдан шундый вакыйга да булды. Танышыбызның улы Әл-Хәрам-дә чемоданын югалтты. Егетнең хәлен аңлыйсыздыр. Моны туганнары да авыр кичерде. Әмма акча да, әйберләр дә тиздән табылды. Аларны чит ил кешеләре күреп алган һәм полициягә тапшырган. Әйберләрне каян барып алырга кирәклеген белү өчен телефоннан бер мәртәбә шалтырату да җитте.
Мәккәдә һәм Мәдинәдә кием-салым бездәгегә караганда күпкә арзан. Мәсәлән, иртәнге аш хакына күлмәк сатып алырга була. Сәүдә итүчеләр бихисап. Һәм һәркайда ир-атлар сата. Азан тавышын ишетү белән кибетләрен бикләп яки товарларын япма белән генә каплап, намазга ашыгалар. Полицейскийлар да аларга иярә. Гарәбстанда полиция чын мәгънәсендә кешеләргә ярдәм итә. Хаҗ кылучылар авыр хәлләрдә аларның ярдәмгә килүе турында бик күп мисаллар китерде.
Хаҗның иң кызган мәлендә җиргә басар урын да юк иде дияргә була. Бар тарафта да — хаҗилар. Алар юл буенда да, тау итәгендә дә. Шунда йоклый, ашый. Шулай, авырлыкларга карамый, Аллаһы Тәгалә алдындагы бурычларын үтәделәр.
Хушлашу тәвафы күңелләрне моңсуландырды. Безнең бер дә кайтасы килми иде. Биредә рухларыбыз хушланды. Җан тынычлыкта булды. Күңелләребез тазарынды, чистарды, нечкәрде. Әл-Хәрамнән чыкканда күзләребездән ирексездән яшьләр акты. Илдән китәргә өлгермәдек, изге урыннарны сагына башладык. Һәм һәркайсыбыз үзебезгә пәйгамбәрләр йөргән җиргә янә аяк басу бәхете тиюен теләдек.
Гүзәлия Тимершина.
Караидел районы.