گاو
گاو
گاو حیوانی عظیم الجثه و زیبا و از خانواده پستانداران می باشد.برای اطلاعات بیشتر این مقاله را مطالعه نمایید.
گاو پستانداری است سُمدار، نشخوارکننده و تهیشاخ از راسته زوجسُمان، از خانواده گاوسانان. خانوادهٔ گاوسانان در برگیرندهٔ چندینسرده است که سردهٔ Bos همهٔ گاوها و گاومیشها را در بر میگیرد.
جد گاوهای اهلی امروزی حیوانی منقرضشده به نام نیاگاو (Bos primigenius) میباشد. اولین حیوانی که به سرده بوس متعلق بود در بیش از دو میلیون سال پیش در آسیا دیده شد. نیاگاو در حدود دویست وپنجاه هزار سال پیش به اروپا رسید.
در آروارهٔ فوقانی گاو دندانهای پیشین و نیش وجود ندارند و فقط دندانهای آسیا وجود دارند و برعکس دندانهای پیشین و نیش در فک تحتانی موجودند. دندانهای نیش گاوها همانند ثنایا شده و بطور کلی بشکل یک ردیف منظم هشت تایی در جلوی فک قرار دارد.
درهردست وپای گاو یک زوج سم وجود دارد.
تولید مثل
گاو حیوانی است بدون تغییرات فصلی تولید مثلی، یعنی در کل سال قادر به انجام زاد و ولد میباشد. طول حاملگی این حیوان نه ماه بوده و غالباً تکقلوزا میباشد، اگر چه دوقلوزائی و چندقلوزائی نیز گاه دیده میشود. احتمال دوقلوزائی در گاو یک تا دو درصد میباشد.گوساله ماده پس از رسیدن به سن بلوغ جنسی که از ده ماهگی به بعد است به طور میانگین هر ۲۱۱ روز یکبار فحل میآید و آماده پذیرش دام نر میشود.
نژادها
نژادهای گاو بسیار زیاد هستند. بستگی به نوع استفادهای که از گاو میشود نژادهای گاو به نژادهای گوشتی، شیری و دو منظوره تقسیم میشود.
- نژادهای شیری شامل: ایرشایر، جرسی، گرنزی، یا براون سوئیس، فریژن (فریژن هلندی، هولشتین فریژن، فریژن انگلیسی و فریژن سفید و قرمز) و کری
- نژادهای گوشتی معروف شامل گالووای، آبردین آنگوس، هرفورد، شورت هورن، شاروله، لیموزین، سمینتال، براهمن، سانتاگتروس و برانگوس میباشد.
نژادهای معروف گاوهای ایرانی عبارتاند از: سرابی، سیستانی، گلپایگانی و و دشتیاری و نژادهای جنگلی یا ساحلی یا که مخصوص نواحی گیلان و مازندران و گرگان و است، نژاد کوهستان که گاوهای سراب و اردبیل و دیگر نواحی آذربایجان از آن نژادند.
اهلیشدن گاو
نزدیک به ۶۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح با تغییر زندگی بشر از شکارگری به کشاورزی و بدنبال توسعه مزارع، گاوهای وحشی به این کشتزارها هجوم میآوردند که به تدریج بشر توانست تعدادی از این حیوان را به اسارت در آورده و اهلی نماید. گاو پس از سگ و گوسفند و بز و گربه اهلی شد. ابتدا از گوشت گاو استفاده میشد اما سرانجام انسان توانست چگونگی دوشش شیر گاو را فرا بگیرد. باستانشناسان معتقدند: اهلی شدن گاو در آسیا و خاور میانه بین ۴۵۰۰ تا ۶۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح انجام شدهاست.
استفادهها
جانوری بسیار مفید است و از شیر و گوشت و پوست و نیروی بدنی آن استفاده میشود. از گاو نر جهت تخمکشی، شخم و بارکشی نیز استفاده میشود.
احتمالاً یکی از هدفهای اصلی اهلی کردن گاو بارکشی بودهاست. از نیروی فیل، شتر و اسب، بعد از گاو استفاده شد
جمعیت
جمعیت گاوهای جهان در حدود یک میلیارد راس می باشد که در حدود نصف آنها یعنی پانصد میلیون راس از نژاد هلشتاین و مابقی از سایر نژادها هستند. هند بیشترین تعداد گاو در جهان را در اختیار دارد، حدود ۲۸۲٬۰۰۰٬۰۰۰ برابر با ۲۸,۲۰٪ از کل جمعیت گاوهای جهان در این کشور زندگی میکنند. در پی آن برزیل با : ۱۸۸٬۰۰۰٬۰۰۰، ۱۸٫۸۰٪ ؛ چین : ۱۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰، ۱۴٪ ؛ آمریکا : ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰، ۱۰٪ ؛ اتحادیه اروپا : ۸۸٬۰۰۰٬۰۰۰ ، ۸٫۸۰٪ ؛ آرژانتین: ۵۲٬۰۰۰٬۰۰۰ ، ۵٫۲٪ ؛ استرالیا : ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ، ۳٪ ؛ آفریقای جنوبی : ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰، ۱٫۵٪ ؛ کانادا : ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰، ۱٫۵٪ ؛ جمهوری اسلامی ایران : ۶٬۰۰۰٬۰۰۰ ، ۰٫۶٪ ؛ و دیگر کشورها : ۸۴٬۰۰۰٬۰۰۰ ، ۸,۴٪.
گاو و انسان
گاو در فرهنگ مازندرانی
گاو در فرهنگ و زبان مازندرانی ریشه عمیقی دارد، تا بدانجا که بیش از ۷۰ اسم از مشتقات نامهای گاو در زبان مازندرانی شناخته گردیده و شاید از این تعداد نیز بیشتر باشد.
همچنین در زبان مازندرانی وضعیتهای گوناگون گاو هر یک برای خود واژه و اصطلاحی دارند که به جای توضیح و توصیف وضعیت گاو بکار میروند. برای نمونه، گوسالهٔ دو روزه، یک هفته، یکماهه، گوسالهای که شیر میخورد، گوسالهای که شیر مادرش نمیآید، گاو بالغ، گاو آبستن، در مراحل آخر آبستنی، در واپسین روزهای آبستنی، گوسالهای که به سختی به دنیا آمده، گوسالهٔ بیجان نزدیک به مرگ، گاو پیر و بسیاری از موارد دیگر همگی درزبان مازندرانی نام ویژه خود را دارا هستند.
پادشاهان مازندران در طول تاریخ در شهرهای مختلف مازندران گاوداریهای مختلفی داشتند و بسیاری از مردم (رعیت) را به کار در آنجا مشغول میساختند و بدین گونه خود را ولی نعمت مردم میساختند تا مردم در هنگام جنگها به پشتیبانی پادشاه بشتابند. همچنین اگر دشمنی میخواست تا بر آنها پیروز گردد میبایست در ابتدا برنامه گرفتن گاوداریها را میپروراند و طرح میریخت.
گاو در فرهنگ هند
در آیین و قوانین هندوان گاو از احترام بسیار ویژهای برخوردار است.
گاو در فرهنگ آریایی
آریایی های باستان(هندی ها و ایرانی ها) اعتقاد داشتند خدایان گیتی را در هفت مرحله آفریدند که اول آسمان بود و بعد زمین. خدایان در مرکز زمین سه آفریده گذاشتند : یک گیاه، یک گاو و یک انسان. آنها با قربانی کردن اولین انسان انسان ها را به وجود آوردند و از خمیر گیاه تمام گل ها و گیاهان را و با قربانی گاو و با استفاده از کالبد او تمام حیوانات روی گیتی را.
گاو در فرهنگ اروپا
در ادبیات اروپا بستگی به نوع نژاد و اقوام مردم، گاو به نمادهای گوناگونی شناخته گردیده شدهاست، در اسپانیا و در جشنها و عیدها، مراسم گاوبازی برپا است، در آلمان هنروران بسیاری در درازای تاریخ همیشه از گاو در دیدگاههای نگارههای خویش بهره میجستند، در فرانسه آنقدر مهم است که در بسیاری از مکانها مجسمه گاو را جای دادهاند.
خواص گوشت گاو وانواع استفاده آن
گوشت گاو گوشتی است که از بدن گاو به دست می آید. معمولاً لذیذ ترین گوشت ها را از گاو نر به دست می آورند که البته اغلب، این حیوان را به منظور تولید مثل نگهداری می کنند.
زمانی که گاوها به دلیل بالا رفتن سنشان دیگر تولید مثلشان زیاد نیست، آنها را می کشند و از گوشتشان استفاده می نمایند. گوشت گاوهای پیر و همچنین گاومیش ها سفت و زبر است. به همین دلیل اغلب، این گوشت ها را برای مصارف گوشت چرخ کرده به کار می برند.
گوشت گاو یکی از رایج ترین انواع گوشت است که اغلب کشورهای جهان در تهیه ی غذاهای گوشتی خود بیشتر از این نوع گوشت استفاده می کنند. گوشت گاو جزء جدا نشدنی برخی غذاها به حساب می آید. مثلاً در تهیه ی یکی از خوراک های معروف دنیا به نام همبرگر اغلب از گوشت چرخ شده ی گاو استفاده می نمایند.
از گوشت گاو می توان استیک، مغز ران یا راسته جدا نمود یا قسمت های مختلفی از آن را چرخ کرد. البته برخی از جگر سیاه، زبان، سیرابی و شیردان و دیگر قسمت های بدن گاو هم مصارف خوراکی می کنند.
استفاده از گوشت گاو در برخی مذاهب حرام است. از جمله در مذهب هندو که چون گاو را حیوان مقدسی می دانند، بنابراین از گوشت آن هم استفاده نمی کنند. البته بسیاری از بودایی مذهب های ساکن آسیای شرقی هم با مصرف گوشت گاو مخالفند. البته استفاده از آن همچون مذهب هندو حرام نیست.
کشورهای زلاندنو، استرالیا، کانادا، مکزیک و ایالات متحده آمریکا بزرگترین تولید کنندگان گوشت در دنیا محسوب می شوند. به علاوه تولید گوشت در کشورهای آرژانتین و اروگوئه تأثیر مهمی بر اقتصاد این دو کشور دارد.
معمولاً گوشت گاو را بر اساس دو مورد درجه بندی می کنند: میزان چربی گوشت و سن حیوان. هر چه سن گاو کمتر بوده و همچنین میزان چربی گوشت بیشتر باشد، گوشت مرغوب تر خواهد بود. معمولاً از گوشت های مرغوب تر که آبدارتر و تردتر هستند، در هتل ها و رستوران ها استفاده می کنند؛ در حالی که گوشت هایی که در درجه بندی در ردیف های پایین تر قرار می گیرند، بیشتر برای مصارف گوشت چرخ کرده به کار می روند.
ابتدا گوشت گاو را به چند تکه اصلی تقسیم می کنند. از این قسمت ها استیک و دیگر قسمت های را برش می زنند.
ـ گوشت قسمت کتف گاو: یکی از معروف ترین بخش هایی است که برای تهیه ی همبرگر از گوشت این قسمت استفاده می کنند. ـ دنده
ـ گوشت سینه و ساق
ـ گوشت پهلو
ـ مغز ران، ترد ترین و گران ترین قسمت گوشت گاو است که معمولاً استیک و فیله را از این قسمت تهیه می کنند.
ـ راسته که از مغز ران زبر تر است، اما لذیذ تر و خوشمزه تر می باشد.
در کشورهای بسیاری از گوشت گاو انواع کباب تهیه می کنند. در ایران معمولاً کباب ها با گوشت چرخ کرده ی گاو یا گوسفند تهیه می شوند. بر اساس تحقیقاتی که موزه ی لندن انجام داد، به این نتیجه رسیدند که انگلیسی ها از زمانی که ارتش امپراطوری رم، شهر لندن را تحت اشغال خود درآورده بود، کباب گوشت را تهیه می کردند. البته این غذا تا قرون وسطی زیاد بین مردم رایج نبود و در قرن ۱۸، تنها نوعی غذای ملی انگلستان به حساب می آمد. البته امروزه انگلیسی ها نسبت به دیگر کشورهای غربی، بیش از همه رو به گیاه خواری آورده اند.
بیماری جنون گاوی (BSE)
به دنبال تولید انبوه گوشت گاو، در سال ۱۹۸۶ م در کشور انگلستان، شیوع نوعی بیماری مرتبط با گوشت گاو تحت نام بیماری جنون گاوی برای اولین بار تشخیص داده شد. مصرف گوشت گاوی که مبتلا به این بیماری است در انسان بسیار خطرناک است. در ژوئن سال ۲۰۰۳م، ۱۳۱ مورد ابتلا به بیماری در انسان، بر اثر مصرف گوشت آلوده در کشور انگلیس و تعداد اندکی هم در کشور فرانسه مشاهده شد. درک این نکته که احتمال دارد گوشت گاوی که مصرف می کنیم، مبتلا به بیماری جنون گاوی بوده باشد، سبب کاهش مصرف گوشت گاو شد و ضربه ی بزرگی به صنعت تولید گوشت گاو در کشور انگلستان وارد آورد. در نهایت تصمیم گرفتند که گاوهای مبتلا به این بیماری را کشته و گوشت آنها را بسوزانند. این عمل زیان های بسیاری را به صنعت تولید گوشت وارد کرد و تنها اخیراً این صنعت دوباره پا گرفته و به حالت عادی خود باز گشته است.
از آن زمان تا کنون گاوهای کشورهای دیگر در زمان های مختلف دچار این بیماری مهلک شده اند.