Dhaabbileen siyaasaa maqaa ummata Oromootin qabsa'aa turaniifi dhiheenya waamicha mootummaan taasisen biyyatti galan waan dhufneef raawwataa jirra jedhan.
Obbo Leencoo Lataa Hanga yoonaa Addi Dimookiraatawaa Oromoo, Addi Walabummaa Tokkummaa Oromiyaa fi Adda Bilisummaa Oromoo - Tokkoome jedhaman biyyatti galaniiru. Dhaabbilene kunneen sadeenu dhaaba Adda Bilisummaa Oromoo waliin yeroon itti hojjetan ni jira. Torban lama dura dhaabni buufata isaa Ertiraa godhate kun mootummaa Itoophiyaa waliin waligaltee raawwateera. Jilli haala haala dhaabichi Itoophiyaatti galuu danda'u mijeessu Finfinnee kan jiru yoo ta'u yeroo dhihootti biyyatti gala jedhameeti eegama. Adda Dimookiraatawaa Oromoo (ADO) Dhaabbilee waamicha mootummaan Itoophiyaa taasise dursani fudhachuun dursee biyyatti kan gale Adda Dimookiraatawaa Oromoo dha. Dura taa'aan dhaabichaa Obbo Leencoo Lataa akka jedhanitti waan galanif raawwataa jiru. ''Har'a miti kan mootummaa waliin waltaane. Nuti bubbulle. Gaafa biyya alaatti haasofne waltaane. Amma hojiitti hiikuu jalqabuu keenya malee,'' jedhan. Dhaabni siyaasaa kuni durumaa yeroo biyya seene akka himetti paartilee kaan waliin qindoomina uumuuf qophiidha. ''Hanga ammaa dhaaba adda taane jirra. Dhaaba keenya galmeessuuf qophiidha nuti'' jedhan filannoo dhufu irratti akka hirmaatan himuun. Seenaa siyaasa itoophiyaa keessatti ijjiirama warraaqsaati malee jijjiiramni wayyeessaa(riformii) taasifame hin beeku jedhu Obbo Leencoon Ji'a darbe yeroo Minisirri Muummee paartilee waliin mari'atan koree dhimma riformii moo warraaqsatu barbaachisa jedhu irratti waraqaa qorannoo akka dhiheessan hojiin kennameeraaf. Adda Tokkummaa Walabummaa Oromiyaa (ATWO) Dhaabni qindoomina paartilee sadii ta'e kuni qondaala waraana duraanii Itoophiyaa, Birgaader Jeneraal Kamaal Galchuudhaan hogganama. Akkuma alaa karoorfanne dhufne hojjetaa jirraa kan jedhan qondaalli kun mootummaa, paartillee fi ummata waliin marii taasisuu isaanii dubbatu. Akkuma dhaabbilee kaanii dhaabni kunillee dhaaba siyaasaa kaan waliin qindoomuuf yaada qaba. ''Jalqabbiin jira. Garuummoo gad-teenye hojii amma booda itti-aanudha. Haasofni jira, waan xumurame hin jiru,'' jedhan. Marii ummata waliin yeroo taasisanittillee ummati maddi aangoo dhugaa ummata keessaa akka madduufi tokkummaa Oromoo cimsuun akka barbaachisu hubachuu himu. Adda Bilisummaa Oromoo - Tokkoome Ummata waliin qabsoo gochuuf waamicha nu taasifame fudhannee biyyatti galle kan jedhan dura taa'aa dhaaba ABO-tokkoome Abbaa Nagaa jaarraadha. Akka isaan jedhanitti qabsoo dur ittiin dhiibamani biyyaa bahanif amma haalli mijaa'aa waan jiruf hojjetaa jiru. Dhaabbilee kaan waliin illee qindoomina uumuufillee fedhiin akka jiru dura-taa'aan dhaabichaa himu. Abbaa Nagaa Jarraa, Dura taa'aa ABO-Tokkoome Yoo tokko ta'un milkaa'uu baate illee wal-tumsuun ni barbaachisa jedhan. Hanga ammaa dhaabni kuni ammatti filannoo dhufu irratti hirmaatuu fi hirmaatu dhabuu isaa hin murteessine. ABO buufata isaa Ertiraa godhateefi kaan bakkaa bakkatti faffaca'e jiru waliin tokkoomuuf yaada akka qaban himu. ''Adda Bilisummaa Oromoo tokko ta'e barbaanna. Tokko kan ta'e qofaa miti kan humnoome barbaanna.'' Jijjiirama siyaasaa guyyoota 100 keessatti mul'atan Marii ummata waliin taasisanin jijjiirama siyaasaa amma jiru akka tiksaniifi dhaabbilee siyaasaa gidduu tokkummaan akka jiru gaafatamu isaanii himu. Dhaabbilee siyaasaa kanaan alatti Addi Bilisummaa Oromoo yeroo dhihoo keessatti biyyatti gala jedhamee eegama. Dhaabichi torban lama dura mootummaa Itoophiyaa waliin waligaltee raawwachuun isaa ni yaadatama.