Nie sposób przewidzieć w szczegółach modelu państwa i gospodarki, jaki wyłoni się po zakończeniu transformacji.Przegląd przeobrażeń zacznę od wyliczenia tych dziedzin, które są dla Polski i Polaków korzystne tyleż z punktu widzenia wewnątrzkrajowego, co i międzynarodowego, przede wszystkim unijnego.- Wśród krajów postkomunistycznych Polska ma najdynamiczniej rozwijającą się gospodarkę.- W wyniku prywatyzacji i reprywatyzacji zmieniają się stosunki własnościowe. Do zjawisk szczególnie niekorzystnychnależy zaliczyć:- Powstanie licznej warstwy (podklasy) bezrobotnych i ludzi marginesu społecznego.- Utrwaliły się dawne układy interesów, powiązania biznesowe i finansowe oraz zależności służbowe.
Problem bezrobocia dotyka szczególnie gmin popegeerowskich. Po likwidacji pegeerów rynek pracy stał się na tych terenach bardzo ograniczony. Eksperci oraz wojewodowie szukają sposobów walki z bezrobociem. Jedni uważają, że należy rozwijać rolnictwo i przetwórstwo, inni popierają przemysł. W niektórych gminach realizowane są programy przeciwdziałania bezrobociu, pozyskuje się inwestorów, zatrudnia część bezrobotnych przy robotach publicznych. Wśród propozycji wymienia się m.in. stworzenie stref ekonomicznych z ulgami podatkowymi, rozpowszechnianie informacji biznesowej oraz współpracę z samorządami gospodarczymi w zakresie doradztwa finansowego. Okazuje się, że dla wielu osób bycie bezrobotnym jest stylem życia.