Nasze czasy wiążą się z podwyższeniem wymagań i oczekiwań co do legitymizacji działania każdej władzy, a więc także sądowniczej. Nie wystarcza już oświadczenie: działam w granicach i na podstawie prawa. Od każdej władzy, także sądowniczej, oczekuje się, że będzie się legitymizowała "w działaniu", a nie przez raz otrzymaną od ustawodawcy kompetencję. Takim czynnikiem legitymizującym jest transparencja (przezroczystość), uczytelnienie działania - wobec publiczności, społeczeństwa. Oznacza to, że tzw. zewnętrzna funkcja motywów - zazwyczaj przypisywana tylko wyrokom wyższych instancji, dzięki ich wpływowi na niższe instancje sądowe i publikacji orzeczeń - zaczyna oddziaływać także na szerszy krąg odbiorców, i to nie tylko ze sfer profesjonalnych. Odbiorcą i adresatem działań sądów są bowiem nie tylko strony i nie tylko profesjonaliści. Społeczeństwo interesuje obecnie bardziej działanie sądów, a pośrednikiem tu są media. W konsekwencji "zewnętrzna" funkcja uzasadnienia, utożsamiana dotychczas z oddziaływaniem poza granicami konkretnego procesu, ale zawsze wobec "swoich" - tj. innych sądów lub profesjonalnych prawników - swoiście demokratyzuje się. Rozszerza się bowiem grono osób aspirujących do tego, aby być objętymi działaniem tej funkcji. To, co czynią sądy, staje się w ewidentny sposób elementem demokratycznego dyskursu. Do udziału w nim, przez media, pretenduje społeczeństwo.
Do powszechnej praktyki polskiego sądownictwa należy wykorzystywanie twierdzenia, że "sędzia przemawia poprzez wyrok i jego uzasadnienie" oraz powoływanie się na czysto formalną zgodność z prawem ("legalizm biurokratyczny"). W ten sposób sądy usprawiedliwiają swoją odmowę udziału w debacie publicznej i rezygnują z wszelkiej formy przekonania społeczeństwa co do swoich racji. Taka postawa sądów i sędziów prowadzi do formułowania pod ich adresem zarzutu arbitralności. Co prawda pojawiły się próby sądownictwa wzięcia udziału w debacie publicznej, jak opublikowanie wraz z rozstrzygnięciem zdań odrębnych, jednak zostały one skrytykowane przez środowisko sędziowskie jako gwiazdorskie i naruszające tajemnicę pokoju obrad.  Opór społeczeństwa wobec praktyki sądów i sędziów wynika z niedawnych zmian w społeczeństwie. Wzrasta zaintersowanie mediów i obywateli działalnością władzy. Na dążenie do odrzucenia arbitralności władzy wpłynęły prawa człowieka, aspirujące do chronienia jednostki przed każdą arbitralnością władzy przez poddanie jej działania kontroli ponad- i wewnątrzpaństwowej. Społeczeństwo również zaczęło wymagać, żeby władza lepiej uzasadniała swoje działania. Potrzeba jest zatem rozumnego zdawania sprawy publiczności, bez ukrywania się za fałszywie pojmowanym autorytetem. Władza sądownicza, podobnie jak inne władze, jest zobowiązana również konstytucyjnie do udziału w dyskursie ze społeczeństwem. Wyroki powinny być legitymizowane zatem przez perswazję i transparencję. Zmiany są niezbędne również ze względu na zmieniającą się obecnie aksjologię wynikającą ze zmian społeczno-ustrojowych Polski.