Od każdej władzy, także sądowniczej, oczekuje się, że będzie się legitymizowała "w działaniu", a nie przez raz otrzymaną od ustawodawcy kompetencję. Takim czynnikiem legitymizującym jest transparencja (przezroczystość), uczytelnienie działania - wobec publiczności, społeczeństwa. Odbiorcą i adresatem działań sądów są bowiem nie tylko strony i nie tylko profesjonaliści, a pośrednikiem tu są media. "zewnętrzna" funkcja uzasadnienia demokratyzuje się. "Legalizm biurokratyczny", a więc powołanie się na czysto formalną zgodność czegoś z prawem - nie ma dziś siły przekonywania. Trybunał Konstytucyjny zdecydował się na wprowadzenie publikacji zdań odrębnych. chodzi już nie tylko o stworzenie przez jawność gwarancji dla strony postępowania, ale o legitymizowanie władzy wobec społeczeństwa i umożliwienie dialogu społeczeństwo-władza. próby przełamania rutyny i poszukiwanie w intensyfikacji rozwiązań perswazyjnych, wiążących się z wyższym stopniem przejrzystości władzy sądowniczej - nie spotkały się z powszechną aprobatą. Nowatorom zarzucano gwiazdorstwo i naruszenie tajemnicy pokoju narad. To, że każda arbitralność władzy jest obecnie odrzucana, jest wynikiem wielu czynników. Mają na to wpływ przede wszystkim prawa człowieka. uznanie każdej arbitralności za aksjologicznie niepożądaną podważa zaufanie dla motywacji władzy opartej na argumentach czysto formalnych. Taka formalna legitymizacja działań władzy jest przesłanką konieczną, lecz obecnie nie wystarczającą dla zyskania zaufania obywateli.
Do powszechnej praktyki polskiego sądownictwa należy wykorzystywanie twierdzenia, że "sędzia przemawia poprzez wyrok i jego uzasadnienie" oraz powoływanie się na czysto formalną zgodność z prawem ("legalizm biurokratyczny"). W ten sposób sądy usprawiedliwiają swoją odmowę udziału w debacie publicznej i rezygnują z wszelkiej formy przekonania społeczeństwa co do swoich racji. Taka postawa sądów i sędziów prowadzi do formułowania pod ich adresem zarzutu arbitralności. Co prawda pojawiły się próby sądownictwa wzięcia udziału w debacie publicznej, jak opublikowanie wraz z rozstrzygnięciem zdań odrębnych, jednak zostały one skrytykowane przez środowisko sędziowskie jako gwiazdorskie i naruszające tajemnicę pokoju obrad.  Opór społeczeństwa wobec praktyki sądów i sędziów wynika z niedawnych zmian w społeczeństwie. Wzrasta zaintersowanie mediów i obywateli działalnością władzy. Na dążenie do odrzucenia arbitralności władzy wpłynęły prawa człowieka, aspirujące do chronienia jednostki przed każdą arbitralnością władzy przez poddanie jej działania kontroli ponad- i wewnątrzpaństwowej. Społeczeństwo również zaczęło wymagać, żeby władza lepiej uzasadniała swoje działania. Potrzeba jest zatem rozumnego zdawania sprawy publiczności, bez ukrywania się za fałszywie pojmowanym autorytetem. Władza sądownicza, podobnie jak inne władze, jest zobowiązana również konstytucyjnie do udziału w dyskursie ze społeczeństwem. Wyroki powinny być legitymizowane zatem przez perswazję i transparencję. Zmiany są niezbędne również ze względu na zmieniającą się obecnie aksjologię wynikającą ze zmian społeczno-ustrojowych Polski.