To, co czynią sądy, staje się elementem demokratycznego dyskursu. Współcześnie nikogo nie przekonuje stwierdzenie, że jakieś rozstrzygnięcie jest "sprawiedliwe", ponieważ jest "zgodne z prawem". Uzasadnienie Ma służyć uczytelnieniu społeczeństwu racji przemawiających za materialną legitymizacją. można wskazać przykłady, gdy sądy poszukały alternatywnych sposobów motywowania stanowiska w imię dodatkowej legitymizacji zewnętrznej. przed kilkoma laty Trybunał Konstytucyjny zdecydował się na wprowadzenie publikacji zdań odrębnych. Z kolei orzekając o ważności wyborów prezydenckich w 1995 r., Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych SN zdecydowała się na pełną jawność postępowania. To, że każda arbitralność władzy jest obecnie odrzucana, jest wynikiem wielu czynników. Mają na to wpływ przede wszystkim prawa człowieka. Granica tego, co uważa się za arbitralność władzy, znacznie się obniżyła. Jednocześnie rozszerzeniu uległa liczba tych aktorów życia społecznego, którzy uważają się za uprawnionych do żądania od władzy rachunku. obecne relacje między sądami a mediami, wzrost zainteresowania tych ostatnich problematyką sądową wymaga odpowiedzenia przez sądy na to zapotrzebowanie. Zadaniem każdej władzy sądowniczej jest harmonizowanie porządku prawnego z poglądami na sprawiedliwość panującymi w danym środowisku i czasie. Współcześnie w Polsce jesteśmy świadkami rozdźwięku aksjologicznego między "dawnymi" odczytaniami dawnego prawa a zmienioną aksjologią. To zaś stawia przed sądami zadania wyjątkowe.
Od wymiaru sprawiedliwości, jak od każdej władzy, oczekuje się przejrzystości i ciągłego legitymowania swojego działania. Sędziowie stronią tymczasem od kontaktów z dziennikarzami, choć uczestnictwo w dyskursie publicznym jest obowiązkiem każdej władzy. Wyroki są często zbyt hermetycznie uzasadniane. Obserwujemy pewne zmiany na lepsze, między innymi w Trybunale Konstytucyjnym, Sądzie Najwyższym i Naczelnym Sądzie Administracyjnym, które są jednak źle przyjmowane w środowisku sędziowskim. W wyniku popularyzacji praw człowieka i międzynarodowej kontroli ich przestrzegania odrzuca się dzisiaj arbitralność władzy. Społeczeństwo domaga się informacji o poczynianiach władzy. Sądy nie powinny tego ignorować. Uzasadnienia stwarzają okazję do zaspokojenia nowych potrzeb społeczeństwa obywatelskiego. Z nowej konstytucji wynika powrót sędziów do "trójcy władz", co wiąże się z obowiązkiem udziału w dyskursie społecznym i legitymizowania swojej działalności przez perswazję i transparencję. Legitymizacja formalna nie jest wystarczająca. Ukrywanie się za pozorem formalnego zastosowania ustawy powinno zastąpić przekonywanie audytorium co do trafności przyjętego kierunku myślenia. Zadaniem wymiaru sprawiedliwość jest harmonizowanie porządku prawnego z poglądami na sprawiedliwość i słuszność panującymi w danym środowisku i czasie, co ma znaczenie zwłaszcza w okresach gwałtownych zmian ustrojowo-społecznych. Ocenny proces myślowy sędziego nie powinien być pomijany w orzeczeniach, jeśli mają one znajdować zrozumienie i akceptację w społeczeństwie.