Słuszny protest współczesnych mieszkańców Jedwabnego przeciw obarczaniu ich odpowiedzialnością zbiorową za mord popełniony na Żydach przez ich ziomków sześćdziesiąt lat temu nie musi, ale może przybrać formułę nieodpowiedzialności zbiorowej. Tego, że prędzej czy później mieszkańcy zajmą postawę obronną, można i trzeba było się spodziewać. Dlaczego przypisuje się winę sprzed 60 lat wszystkim ówczesnym mieszkańcom Jedwabnego, przecież wina zawsze jest indywidualna.
Życie na Ziemi rozwinęło się dzięki grawitacji. Człowieka pociąga kosmos, cjociaż pobyt na statku kosmicznym poważnie zaburza funkcjonowanie ludzkiego organizmu i wpływa na jego psychikę. Technika niweluje niektóre niebezpieczeństwa, ale całkowite przystosowanie się do nieważkości nie jest możliwe. Nie wiadomo, czy człowiek jest w stanie dostosować się fizycznie i psychicznie do życia poza Ziemią, jednak naukowcy wciąż planują zasiedlenie Marsa.