Od każdej władzy, także sądowniczej, oczekuje się, że będzie się legitymizowała "w działaniu", a nie przez raz otrzymaną od ustawodawcy kompetencję. Takim czynnikiem legitymizującym jest transparencja (przezroczystość), uczytelnienie działania - wobec publiczności, społeczeństwa. Odbiorcą i adresatem działań sądów są bowiem nie tylko strony i nie tylko profesjonaliści, a pośrednikiem tu są media. "zewnętrzna" funkcja uzasadnienia demokratyzuje się. "Legalizm biurokratyczny", a więc powołanie się na czysto formalną zgodność czegoś z prawem - nie ma dziś siły przekonywania. Trybunał Konstytucyjny zdecydował się na wprowadzenie publikacji zdań odrębnych. chodzi już nie tylko o stworzenie przez jawność gwarancji dla strony postępowania, ale o legitymizowanie władzy wobec społeczeństwa i umożliwienie dialogu społeczeństwo-władza. próby przełamania rutyny i poszukiwanie w intensyfikacji rozwiązań perswazyjnych, wiążących się z wyższym stopniem przejrzystości władzy sądowniczej - nie spotkały się z powszechną aprobatą. Nowatorom zarzucano gwiazdorstwo i naruszenie tajemnicy pokoju narad. To, że każda arbitralność władzy jest obecnie odrzucana, jest wynikiem wielu czynników. Mają na to wpływ przede wszystkim prawa człowieka. uznanie każdej arbitralności za aksjologicznie niepożądaną podważa zaufanie dla motywacji władzy opartej na argumentach czysto formalnych. Taka formalna legitymizacja działań władzy jest przesłanką konieczną, lecz obecnie nie wystarczającą dla zyskania zaufania obywateli.
Za pośrednictwem mediów temat sądów wchodzi do demokratycznego dyskursu. W Polsce w coraz większym stopniu oczekuje się od sędziów kontaktu ze społeczeństwem. Odmowa uzasadnienia orzeczenia w ważnej dla danej zbiorowości sprawie może być odebrana jako przejaw arogancji sądów, które w ten sposób podważają swoją legitymizację. Współcześnie uzasadnienie słuszności danego rozstrzygnięcia jedynie zgodnością z prawem (legalizm biurokratyczny) uznawane jest za zbyt powierzchowne - społeczeństwo chce poznać racje przemawiające za podjętą decyzją. Przykładami przełamania dotychczasowej rutyny są m.in.: publikacja zdań odrębnych przez Trybunał Konstytucyjny, pełna jawność postępowania prowadzonego przez jedną z izb Sądu Najwyższego oraz wyjaśnienia udzielane przez sędziego prowadzącego sprawę zabójstwa księdza Popiełuszki. Polskie sądy przygotowują uzasadnienia wyroków dla fachowców, nie wprowadzają dodatkowych wyjaśnień. Sama formalna legitymizacja nie zapewni sądom zaufania obywateli. Sprzeciw wobec legalizmu biurokratycznego jest znakiem naszych czasów. Dzisiejsze społeczeństwo oczekuje prawa, które przekonuje, a nie tylko obowiązuje. Podobnie jest w Niemczech, gdzie wymiarowi sprawiedliwości zarzuca się nienowoczesność, nadmierną biurokratyzację i brak udziału w dyskursie z obywatelami. Społeczeństwo potrzebuje wyroków objaśniających publicznie, co i dlaczego sąd zrobił, w jaki sposób sędzia dochodził do wymierzenia sprawiedliwości, zgodnie z systemem prawnym i poczuciem sprawiedliwości w danym środowisku i czasie.