ኲናት ዩክረይን፡ ምሩኻት ኲናት መን'ዮም? ብኸመይ ይትሓዙ?

ወተሃደራት፡ ዋላ'ውን ኣብ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ኩነታት ውግእ ኮይኖም ኣብ ኢድ እቲ ካልእ ሓይሊ ንከይኣትው ወይ ከይማረኹ ክሳብ ናይ መወዳእታ ሰዓት ይዋግኡ። ንኣብነት፡ ኣብቲ ኣብ ዩክረይን ዝካየድ ዘሎ ኲናት፡ ኣብ ክባ ኣትዮም እንከለው ንካልአይቲ ዓባይ ከተማ እታ ሃገር፡ ማሪዩፖል ዝከላኸሉ ዝነበሩ ወተሃደራት ዝገበሩዎ ቃልሲ ኣብ ታሪኽ ኲናት እታ ሃገር ልዑል ቦታ ከም ዝወሃቦ ይግለጽ። ኣብ ቀረባ ድማ፡ ሰብ መዚ ሩስያ፡ ኣብ ፋብሪካ ሓጺን ኣዞቭስታል ተቐርቂሮም ዝነበሩ ልዕሊ ሓደ ሽሕ ምሩኻት ወተሃደራት፡ ብሞስኮ ዝድገፉ ዕጡቓት ናብ ዘለውዎም ከባቢታት ከም ዝተወስዱ ገሊጾም ነይሮም። እዞም ምሩኻት፡ ብዓለምለኻዊ ኣገባብ ክትሓዙ'ዮም ምባላ፡ እቶም ዝተሓላለኹ ሕግታት ኣተኣላልያ ናይ'ቶም ኣብ እዋን ግጭት ኢዶም ዝሃቡ ወይ ዝተማረኹ ተዋጋእቲ ጎሊሖም ክርኣዩ ገይሩ ኣሎ። ካብ ምጅማር ወራር ሩስያ ኣትሒዙ፡ ክልቲአን ሃገራት ብዘይግቡእ ኣተሓሕዛ ምሩኻት ክካሰሳ ጸኒሐን እየን። ኣብ ዩክረይን ሓላፊት ልኡኽ ምቁጽጻር ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት ማቲልዳ ቦንገር፡ ክልቲአን ሃገራት ጥሕሰታት ከም ዝፈጸማ ዝሕብሩ "እሙናት ሓበሬታታት" ኣለው ክትብል ተዛሪባ ነይራ። እወ፣ ምሩኻት ብመሰረት ካብ 1929 ጀሚሩ ኣብ ሳልሳይ ውዕሊ ጀኔቫ ዝጸደቐ ዓለምለኻዊ ስምምዓት እዮም ዝትሓዙ። እዚ፡ ንሰብኣዊ ኣተሓሕዛ ምሩኻት፣ ብዛዕብኦም ሓበሬታ ምልውዋጥን ሰብ መዚ ዘይሻራውያን ሃገራት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ክበጽሑዎም ምፍቃድን ዝብሉ መትከላት ኣለውዎ። ድሕሪ ካልኣይ ኲናት ዓለም፡ ብዙሓት ሃገራት ሕግታት ብምጥሓስ ክኽሰሳ ምስ ጀመራ፡ እቲ ስምምዕ ብ1949 ክሰፍሕ ተገይሩ። ንኣብነት፡ "ውልቃዊ ክብሪ ምሩኻት ምሕላው" ዝብል መትከል ተወሲኹ። ውድብ ሕቡራት ሃገራት ከም ዝብሎ፡ እዚ ውዕሊ ሩስያን ዩክረይንን ሓዊሱ 196 ሃገራት ፈሪመናሉ'የን። እቲ ዝርዝር ብዙሕ'ዩ። ሕክምናዊ ሓገዝን መግብን ክረኽቡ ኣለዎም ካብ ዝብል ጀሚሩ ክሳብ ስቅያት ወይ ብዝበዛ እሱራት ምኽልካል ዝርከቡዎም ዝርዝራት ይሓቁፍ። ሃገራት፡ እቲ ማእሰርቲ ከም መቅጻዕቲ ዘይኮነ እቶም ምሩኻት ኣብ ካልእ ጎንጺ ንከይሳተፉ ብዘኽእል መገዲ ዝሕዛሉ ክኸውን ከም ዘለዎ እቲ ስምምዕ ይድንግግ። ነዚ'ዩ፡ እቶም ምሩኻት "ምፍርራሕ፣ ጸርፍን መንነቶም ንህዝቢ ምቅላዕን" ንከይበጽሖም ምክልኻል ክግበረሎም ከም ዘለዎ ዝሕብር። ካብዚ ብዝብገስ፡ ሰብ መዚ ሩስያን ዩክረይንን ምስሊ ምሩኻት ብቴሌቪዥን ክታሓላለፍ ብምግባሮም ገሊኦም ድማ ጋዜጣዊ መግለጺ ክህቡ ብምግባሮም ተነቒፎም። ስምምዕ ጀኔቫ ከም ዝብሎ፡ ሙሩኻት ኣብ ጐንጺታት ስለ ዝተሳተፉ ጥራይ ክኽሰሱ የብሎምን ይብል- እቲ ሕጊ ገበናት ኲናት ዝፈጸሙ ምሩኻት ክኽሰሱ ከም ዘለዎም ዘፍቅድ እንተኾነ'ውን። ብተወሳኺ፡ ተጻብኦታት ምስ ኣብቅዑ እቶም ምሩኻት "ብዘይ ዝኾነ ምዝንጋዕ" ክምለሱ ከም ዘለዎም ይድንግግ። ውዕሊ ጀኔቫ ከም ዝብሎ፡ ምሩኻት ኣባላት ሰራዊት ጥራይ ዘይኮኑ፡ ኣባላት ሚሊሻን ኣብቲ ሰራዊት ተሳተፍፎ ውግእ ዘይብሎም ሲቪላውያንን ከም ዘጠቓልል ይጠቅስ። ዕሱባት ወተሃደራት፡ ብሓደ ሓደ ኩነታት - ሰለልቲ ስለ ዝብሃሉ- ብዝተፈለየ መገዲ ይርኣዩ። ሰለልቲ ተባሂሎም ዝተኣሰሩ ሰባት እውን እንተኾኑ "ብሰብኣውነት ክትሓዙ" ከም ዘለዎምን ፍትሓዊ መስርሕ ፍርዲ ናይ ምርካብ መሰሎም ክሕሎ ከም ዘለዎን እቲ ውዕሊ የረድእ። ምልውዋጥ እሱራት፡ ኣብ ሞንጎ ተጻባእቲ ሓይልታት ዝግበር ስምምዕ ምልውዋጥ ዝሓዙዎም ሰባት'ዩ። እዚ ኣብ እዋን ኲናት ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብቶም ናይ ዝሑል ኲናት ዓመታት'ውን ዝህሉ እዩ። ንኣብነት፡ ኣመሪካን ሕብረት ሶቭየትን-  ከምዚኦም ዝበሉ ብዙሓት ስምምዓት ገይረን እየን። ብተወሳኺ ኣብ እዋን ጎንጺ እስራኤልን ፍልስጤምን'ውን ተመሳሳሊ ፍጻመ ነይሩ። እዚ ብውዕሊ ጀኔቫ ዝምራሕ እንተኾነ'ውን እቲ ልምዲ ግን ዝጸንሐ'ዩ። ምልውዋጥ እሱራት፡ ቅድም ኣብ መበል 18 ክፍለ ዘመን ከም ዝጀመረ ይንገር። ኣብዚ ናይ ሕጂ ውግእ ሩስያን ዩክረይንን'ውን፡ ክልቲአን ሃገራት ምልውዋጥ ምሩኻት ከም ዝገበራ ዝሕብሩ ብዙሓት ዝተረጋገጹ ሓበሬታታት ኣለው፤ እንተኾነ ባይቶ ሩስያ ከምዚኦም ዝበሉ ተመሳሰልቲ ስምምዓት ንምእጋድ ይዝቲ'ዩ ዘሎ። ኣይፋል። ከምቲ ልዕል ኢሉ ዝተገለጸ ድማ፡ ውዕሊ ጀኔቫ ኣብ እዋን ካልኣይ ኲናት ዓለም ንዝተፈጸሙ ግፍዕታት ስዒቡ ዝሰፍሐ እዩ። ኣብቲ ግዜ፡ ጃፓን ንብዙሓት ምሩኻት ክትብዝብ እንከላ፡ ዓሰርታት ኣሽሓት ብጥምየትን ሕማምን ከም ዝሞቱ ይግለጽ። ኣብ ቀረባ፡ ኣብ እዋን ኲናታት ዩጎዝላቪያ -1991 ክሳብ 2001 ብዙሓት ክስታት ዘይግቡእ ኣተሓሕዛ ምሩኻት ከም ዝነበሩ ይቐርቡ ነይሮም። ብ2009፡ ክሮኤሽያ-ሰርቢያዊ ወተሃደር ነበር፡ 200 ምሩኻት ብምስቓይን ብምቕታልን ን20 ዓመታት ማእሰርቲ ተፈሪዱዎ'ዩ። ኣመሪካን ሰሜን ቬትናምን'ውን ኣብ እዋን ኲናት ቬትናም (1965 ክሳብ 1975) ኣብ ልዕሊ ምሩኻት ገበናት ብምፍጻም ይኽሰሳ። ሓደ ካብቶም ግዳያት፡ ሴናተር ነበርን ድሓር ድማ ሕጹይ ፕሬዝደንታዊ መረጻ ዝኾነ ጆን ማኬይን፡ ብሰንኪ እቲ ኣብ እዋን ማእሰርቲ እናሃለወ ዝበጽሖ ግህሰት ስንክልና ኣጋጢሙዎ'ዩ። ኣመሪካ'ውን፡ ድሕሪ መጥቃዕቲ መስከረም 9/11 ኣብ ኲባ ኣብ ዝሃነጸቶ ቤት ማእሰርቲ ጓንታናሞ ቤይ ጥርጡራት ግብረ ሽበራ ኢላ ንዝኣሰረቶም ብምስቓይ ትኽሰስ። ብ17 ግንቦት፡ ዓለምለኸ ቤት ፍርዲ ገበኛታት (ICC)፡ ወራር ሩስያ ካብ ዝጅመር ኣትሒዙ ንዝቐርቡ ዘለው ክስታት ገበን ኲናት ዘጻርዩ 42 ኣባላት ዘለውዎ ጉጅለ መርመርቲ፣ ክኢላታት ፎረንሲክን ሓገዝትን ናብ ዩክረይን ከም ዝሰድድ ወግዓዊ ገይሩ ነይሩ።


ዜና ዕረፍቲ፡ 3ይ ፓትሪያርክ ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስትያን ኤርትራ ኣቡነ ኣንጦንዮስ ዓሪፎም

ንዓመታት ኣብ ማሕዩር ዝነበሩ 3ይ ፓትሪያርክ ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስትያን ኤርትራ ኣቡነ ኣንጦንዮስ ኣብ መበል 94 ዓመቶም ከምዝዓረፉ ኣብ ወጻኢ ዝነብሩ ሰዓብቶም ንቢቢሲ ኣረጋጊጾም። ኣባል ሃገረ-ስብከት ሰሜን ኣመሪካ ዝኾኑ ሊቀ-ክህናት ገብረሚካኤል ዮውሃንስ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃብዎ ሓበሬታ፡ ኣቡነ ኣንጦንዮስ ሎሚ ንጉሆ ከምዝዓረፉ ገሊጾም። ሬሳ ኣቡነ ኣንጦንዮስ፡ ናብቲ ኣብ ዞባ ደቡብ፡ ሰፍኣ ኣብ ዝተባህለ ቦታ ዝርከብ 'ገዳም ኣባ-እንድርያስ' ከምዝተወስደ ሓበሬታ ከዝበጽሖም'ውን ሊቀ-ካህናት ገብረሚካኤል ጠቒሶም። ኣብ ብሪጣንያ ዝርከቡ ተኸታሊ ኣቡነ ኣንጦንዮስ ዝኾኑ ኣባ ዮሃንስ ገብረሂወት ብወገኖም፡ ንዜና ዕረፍቲ ናይቶም መበል 3ይ ፓትሪያርክ ንቢቢሲ ኣረጋጊጾም። "ቅዱስ እንጠንዮስ፡ ንልዕሊ 16 ዓመት ኣብ መሓዩር ድሕሪ ምጽናሕ፡ ነቲ ዝኣመንዎ ጎይታን ነታ ዝመሓሉላ ቤተ-ክርስቲያንን ክብሉ ብሰማእትነት ኣብ መሓዩር እንከለዉ ዓሪፎም" ክብሉ ኣባ ዮሃንስ ተዛሪቦም። ኣቡነ ኣንጦንዮስ ኣብ 2006 ንፈለማ እዋን ካብ መዝነቶም ክወርዱ ድሕሪ ምግዳዶም፡ ንነዊሕ ዓመታት ኣብ ናይ ገዛ ማሕዩር ተታሒዞም ምንባሮም ይግለጽ። ንዕኦም ተኪኦም 4ይ ፓትሪያርክ ኮይኖም ዝተመርጹ፡ ኣቡነ ድዮስቆሮስ ኣብ ታሕሳስ 2015 ካብ ዝሞቱ ንድሓር፡ እታ ቤተክርስትያን በዘይ ፓትርያርክ ንሓያሎ ዓመታት ጸኒሓ። ኣብ ሓምለ 2019 ግን ሲኖዶስ ናይታ ቤተ-ክርስትያን ምስ "ጉጅለ መናፍቓን" ወጊኖም ብምባል፡ ኣቡነ እንጦንዮስ ካብ መዝነቶም ከም ዘውረዶምን፡ ካብታ ቤተ-ክርስትያን ከም ዝወገዞምን ብወግዒ ኣፍሊጡ። ኣቡነ ኣንጦንዮስ ግን እቲ ዝቐረበሎም ክሲ "ሓሶት" ምዃኑ ብድሕሪ'ቲ ውሳነ ብቪድዮ ኣብ ዘውጽእዎ መግለጺ ነጺጎሞ ነይሮም። ኣብ ደገ ዝርከቡ ብኣቡነ መቃርዮስ ዝምርሑ ሰዓብቲ ኣቡነ ኣንጦንዮስ ግን፡ እቲ ሲኖዶስ ንፓትሪያርክ ከውርዱ ኮነ ኣብ ርእሲኡ ካልእ ፓትሪያርክ ክሸሞ ሕጋውን መንፈሳውን ሓላፍነት የብሉን ብምባል ተቓውሞኦም ከስምዑ ጸኒሐ'ምዮም። ኣቦነ መቃርዮስ ኣብ ጥቅምቲ 2021 ምስ ቢቢሲ ኣብ ዘካየድዎ ቃለ-መሕትት ከምዝበልዎ፡ ኣቡነ ኣንጦንዮስ ንምትእትታው መንግስቲ ኣብ ጉዳያት ናይታ ቤተ-ክርስትያን ብምቅዋሞም ነቲ መከራ ከምዝተቓልዑ'ዮም ዝኸሱ። ሰብመዚ መንግስቲ ኤርትራ፡ ነቲ ዝቐረብ ክስታት ክነጽግዎ ጸኒሖም'ዮም።


ኤች-ኣር 6600'፡ ኲናት ደው ዘብል ዶ ወይስ ንኢትዮጵያን ኤርትራን ዝጎድእ ሕጊ?

ኣባላት ባይቶ ኣመሪካ፡ ምምሕዳር ጆ ባይደን ኣብ ልዕሊ ኢትዮጵያ፣ ኤርትራን ምስቲ ኲናት ተተሓሒዙ ተሓተትቲ እዮም ኣብ ዝበሃሉ ውልቀ ሰባት ማዕቀብ ክገብር ዘኽእል ረቒቕ ሕጊ ኣውጺኦም እዮም፡፡ እቲ ረቒቕ ሕጊ ተግባራዊ እንተኾይኑ ተሳተፍቲ እቲ ኲናት ተገዲዶም እውን እንተኾነ ናብ ድርድር ክመጹ እዮም ዝብሉ ኣለዉ፡፡ ብኣንጻሩ ፕረዚደንት ኣመሪካ ነቲ ረቒቕ እንድሕር ኣጽዲቕዎ ፡ ተራ ዜጋ ሰሪሑ ከይኣቱን በሊዑ ከይሓድርን ዝገብር ጸቕጢ ከሕድር እዩ ኢሎም ዝኣምኑ እውን ኣለዉ፡፡ ፕረዚደንት ባይደን ነቲ ሃገራት ኢትዮጵያን ኤርትራን ብትሪ ዝቃወመኦ ዘለዋ ረቒቕ ሕጊ እንተዳኣ  አጽዲቕዎ፡ ኣመሪካ ኣብ ናይ ክልቲአን ሃገራት ናይ ድሕነት፣ ፋይናንስ (ኢንቨስትመንት)ን ጉዳያት ኢሚግሬሽንን ሓድሽ ማዕቀብ ክተንብር እያ፡፡ እቲ ‘ ሕጊ ህድኣት፣ ሰላምን ዲሞክራስን ኢትዮጵያ’ ብዝብል ርእሲ ዝቐረበ ረቒቕ ሕጊ፡ እቲ ኣመሪካ ንትካላት ድሕነትን ጸጥታን ኢትዮጵያን ኤርትራን እትገብሮ ሓገዝ ክድረት ዝገብር እዩ፡፡ እቲ ረቒቕ እንተጸዲቑ፡ ኣመሪካ ተሰማዕነታን ድምጺ ናይ ምሃብ መሰላን ተጠቒማ፡ ኢትዮጵያን ኤርትራን ሓገዝ ወይ ልቓሕ ከይወሃበን ከምኡ እውን ናይ ልቓሕ መኽፈሊ እዋን ናይ ምንዋሕ ዕድልን ቴክኒካዊ ሓገዛትን ከይረኽባ ክትሰርሕ ዝሓትት እዩ፡፡ እዞም ዝተጠቐሱ ጥራሕ እንተይኮነስ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ምርግጋእን ዲሞክራስያዊ ስርዓትን ከይህሉ ምኽንያት ኮይኖም ዝበሃሉ ውልቀ ሰባት እውን ናይ ንብረትን ቪዛን እገዳ ክግበረሎም እዩ፡፡ ብርሃኑ ታፈሰ (ዶ/ር) እዚ ረቒቕ ንሃገር ሓደገኛ ስለዝኾነ ሕጊ ኮይኑ ክወጽእ የብሉን እዩ ዝብል፡፡ ኣብ ሰሜን ኣመሪካ ዝነብር ብርሃኑ (ዶ/ር) ፡ ናይቲ ኤችኣር 6600 ብደረጃ ሃገር ዘስቦ ጉድኣት ኣመልኪቱ ሓበሬታ ዝህብ ጌትፋክት ኣባል እዩ፡፡ ጌትፋክት መበገሲ ምኽንያት ኲናት ትግራይ ህወሓት እዩ ኢሉ እዩ ዝኣምን፡፡ ዋላኳ ኣርእስቲ ናይቲ ረቒቕ ሕጊ ‘ምስፋን ሰላምን ምህናጽ ዲሞክራስን’ ዝብል እንተኾነ ‘‘ጠቕላላ ትሕትኡ ግን ካብዚ ዝተፈለየ እዩ’’ ክብል ብርሃኑ ታፈሰ (ዶ/ር) ይምጉት፡፡ ‘‘ብሓፈሻ ንኢትዮጵያውያን ዝጎድእ ረቒቕ ሕጊ ስለዝኾነ ክጸድቕ የብሉን’’ ይብል፡፡ እዚ ረቒቕ ሕጊ ‘‘ብሱሩ እውን ደንጉዩ እዩ’’ ሕጊ ኮይኑ እውን ክወጽእ ኣለዎ እትብል ድማ መዓዛ ግደይ እያ፡፡ ተመራማሪትን ተሓላቒት ሰብኣዊ መሰላትን መዓዛ ግደይ ምስ ኦምና ትግራይ እያ እትሰርሕ፤ ኦምና ምጅማር ኲናት ትግራይ ስዒቡ ዝተመስረተ ትካል እዩ፡፡ ኣብዚ ኲናት ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ‘‘ገበን ዘርኢ ምጽናት’’ ተፈጺሙ እዩ ኢሉ ዝኣምን ኦምና፡ ኣብ ምምኻርን ቁጠባዊ ህንጸትን ተጋሩ እዩ ዝሰርሕ፡፡ ‘‘እቲ ረቒቕ ሕጊ ብሱሩ ደንጉዩ እዩ፡፡ እቲ ኲናት ደው ክብል፣ መንግስቲ ፌደራልን መላፍንቱን ዝፍጽመዎ ጥሕሰት ሰብኣዊ መሰል ደው ከብሉን እዚ ሕጊ ከገድዶም እዩ’’ ትብል መዓዛ፡፡ ብርሃኑ ታፈሰ (ዶ/ር) እቲ ረቒቕ ሕጊ ነቲ ኲናት ደው ናይ ምባል ዕላማ ዘዐውት ኣይኮነን ይብል፡፡ ‘‘ኣብ ቁጠባ ኢትዮጵያ ማዕቀብ ምግባር ሰላም ከምጽእ እዩ ኢልካ ምሕሳብ ዘይኸውን እዩ፡፡ እቲ ጸገም ካልእ እዩ፤ መፍትሒ ኢሎም ዘቕረብዎ ድማ ካልእ’’ ይብል፡፡ ንኣብነት ይብል ብርሃኑ (ዶ/ር) ‘‘እቲ ረቒቕ ሕጊ ኢትዮጵያ ብመዳይ ድሕነት ምስ ኣመሪካ ኣብ ዘለዋ ምትእስሳር ክልከላ ዝገብር እዩ፡፡ ኢትዮጵያ ኣብቲ ብዙሕ ስግኣታት ድሕነት ዘለዎ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ሰላም ናይ ምኽባር ተራ እናተጻወተት ዝጸንሐት ሃገር እያ፡፡ እዚ ሓገዝ ተቛሪጹ ማለት፡ እቲ ዞባ ሰላም ክስእን እዩ ዝገብር’’ ይብል፡፡ እቲ ረቒቕ ኣዋጅ ኢትዮጵያ ህንጸት መሰረተ ልምዓት ከይተሳልጥ ዝኽልክል እንተኾይኑ እቲ ተጎዳኢ ተራ ዜጋ እምበር መንግስቲ ኣይኮነን ክብል የምጉት፡፡ ብተወሳኺ ኢትዮጵያ ኣብ ፖሊሲኣ ለውጢ ብምግባር ኩባንያታት ወጻኢ ብዝተፈላለዩ ዘፈራት ናብ ዕዳጋኣ ክኣትዉ ምፍቃዳ ብምዝኽኻር፡ እቲ ረቒቕ ሕጊ ኣብ ልዕሊ ኢትዮጵያ ዘንብሮ ናይ ኢንቨስትመንት ገደብ ኣብታ ሃገር ናይ ነዊሕ እዋን ጉድኣት ዘብጽሕ እዩ ይብል ብርሃኑ (ዶ/ር)፡፡ ‘ኣብ ኣመሪካ እንነብር ንመንግስቲ ትሕግዙ ኣለኹም ብምባል ንኢትዮጵያ ሓገዝ ከይንገብር ዝኽልክል ሕጊ እዩ፡፡ ኢሚግሬሽን ብዝምከት እውን፡ ኣብ ናይ ኢትዮጵያውያን ካብ ሃገር ናይ ምውጻእ መሰል ኣሉታዊ ጸቕጢ ኣለዎ’ ክብል እውን ይውስኽ፡፡ መዓዛ ብወገና፡ እቲ ረቒቕ ሕጊ ኣብታ ሃገር ጉድኣት ዘስዕብ ዘይኮነስ ኣብ  ‘‘ውልቀ መላኽን ብከቢድ ጥሕሰት ሰብኣዊ መሰላት ዝሕተት መንግስትን እዩ’’ ትብል፡፡ ‘‘ንሃገር ዝሓስብን ዝጭነቕን፡ ኣብ ልዕሊ ዜጋታት ግፍዒ ክፍጸም ኣይፈቅድን፡፡ ኣብ ልዕሊ ኢትዮጵያ ኣሉታዊ ጸቕጢ ዝፈጽር ዘሎ ናይ መንግስቲ ፖሊሲ እምበር እቲ ኲናት ደው ክብል ዘገድድ ናይ ወጻኢ ሃገር ሕጊ ኣይኮነን’’ ክትብል እውን ትውስኽ፡፡ ብተወሳኺ ‘‘ዝርዝር እቲ ሕጊ ዝምልከት፡ ቀንዲ ትኹረቱ ኣብ መንግስትን ምስቲ ኲናት ተተሓሒዙ ብዝተፈጸሙ ጥሕሰታት ዝሕተቱ ውልቀ ሰባትን  እዩ፡፡ ስለዚ እቲ ረቒቕ ሕጊ ኣብታ ሃገር ካብ ዘስዕቦ ጉድኣት ብዝበለጸ ንመንግስታት ኢትዮጵያን ኤርትራን እዩ ተሓተትቲ ዝገብር’’ ትብል፡፡ ‘‘ኢትዮጵያ እትረኽቦ ዘላ ልቓሕን ሓገዝን ነቲ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ኲናት መፈጸሚ እዩ ዝውዕል ዘሎ’’ እትብል መዓዛ፡ እቲ ኲናት ደው ክሳብ ዘይበለ እቲ ሕጊ ኢትዮጵያ ልቓሕን ሓገዝን ከይትረክብ ምኽልካሉ ግቡእ እዩ ትብል፡፡ ‘‘ሰላም ዝደሊ መንግስቲ እንተኾይኑ ሰላም ዘምጽኡ ኣማራጺታት ክወስድ ኣለዎ፡፡ ናይ ሰላም ሻምፒዮና እየ ዝብል መንግስቲ ሚልዮናት የጥሚ እዩ ዘሎ፡፡ . . .  ኣብ ልዕሊ ሲቪላት ጉድኣት የብጽሕ ኣሎ፡፡ እዚ ረቒቕ ሕጊ ንሃገር ዘይኮነስ ነቶም ጥሕሰት ሰብኣዊ መሰላት ዝፈጸሙ እዩ ዝድድእ፡፡’’ መንግስቲ በይናዊ ደው ምባል ተኹሲ ኣዊጁ ካብ ትግራይ ምውጽኡን ኣብ ቀረባ እዋን መራሕቲ ህወሓት ነበር ሓዊሱ ካብ ቤት ማእሰርቲ ምፍትሑን ዘዘኻኽር ብርሃኑ (ዶ/ር)፡ እቲ ረቒቕ፡ ሕጊ ኮይኑ እንተጸዲቑ ናይ መንግስቲ ናይ ሰላም ጻዕሪ ዘበርዕን እዩ ክብል የምጉት፡፡ መዓዛ ግደይ ግን ነዚ መከራኸሪ ኣይትቕበሎን፡፡ ‘‘ሕጂ እውን በቲ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ትግራይ ዘንበሮ ወግዓዊ ዘይኮነ ዕጽዋ ሰብኣዊ ሓገዝ ከይበጽሕ ገይሩ እዩ፡፡ ኣብ ትግራይ ዘለዉ ሓካይም መድሃኒት ስኢኖም ሰባት እናሞቱ፤ ንህዘቢ ትግራይ ኮነ ኢሎም አናጥመዩ እናሃለዉ፡ ከመይ ጌርና ብዛዕባ ሰላም ወይ ጎንጺ ብሰላማዊ መገዲ ምፍታሕ ክንዘራረብ ንኽእል?’’ ብምባል ትሓትት፡፡ መዓዛ ኣብ ልዕሊ ሰብኣዊ ሓገዝ ዘሎ ዕግታ ከይተልዓለ፡ ደጋዊ ሓይልታት ካብ ዝሓዝዎ ከባቢ እንተይወጹ ብዛዕባ ሰላም ምዝራብ ዝከኣል ኣይመስለንን ትብል፡፡ መዓዛ ግደይ፡ እቲ ረቒቕ፡ ሕጊ ኮይኑ ብመንግስቲ ኣመሪካ ክጸድቕ ዝኸኣልዎ ከምዝገብሩ እያ እትገልጽ፡፡ ‘‘ነቲ ኲናት ስዒቡ ኣብ ልዕሊ ንጹሃት ዝተፈጸሙ ጥሕሰታት መሰል፣ ዓሌት ተኮር ማእሰርቲታትን ባዕልቶም ይዛረቡ እዮም፡፡ እንተኾነ ንሕና እውን ስቓይ ህዝብና ክስማዕ ዝኸኣልናዮ ንገብር ኣለና፡፡ ኣብ ዳያስፖራ ዝርከቡ ተጋሩ ናይ ምምኻር ስራሕቲ ይሰርሑ ኣለዉ፡፡ ንሕና እውን ኣብ መላእ ኣመሪካ ምስ ዝርከቡ ሓገግቲ ንዘራረብ ኣለና’’ ትብል፡፡ ብኻልእ ወገን እቲ ረቒቕ ከይጸድቕ ዝተፈላለዩ ስራሕቲ ይስርሑ ከምዘለዉ ብርሃኑ (ዶ/ር) ይገልጽ፡፡ ንሱ እቲ ረቒቕ ኣብዚ ደረጃ ዝበጸሐሉ መንገዲ እውን ካብቲ ልሙድ ኣካይዳ ዝተፈለየ ከምዝኾነ ይሕብር፡፡ ብተወሳኺ እቲ ሕጊ ከይጸድቕ ፊርማ ብምትእኽሓብ፣ ንኣባላት ባይቶ ብምዝራብን ደብዳበታት ብምጽሓፍን ምንቅስቓስ ይግበር ከምዘሎ ሓቢሩ፡፡


ማውሪታንያ፡ ኣብ ዓለም ድሕሪ ኩለን ሃገራት ባርነት ዝኣገደት ሃገር

ሎምቅነ፡ ልዕሊ 1000 ኣንጻር ባርነት ዝነጥፉ ተሓለቕቲ ኣብ ምዕራባዊት ሃገረ ማውሪታንያ ዋዕላ የካይዱ ኣለዉ። ኣብዛ እንነብረላ ዘለና ምዕብልቲ ተባሂላ እትግለጽ ዓለም፡ ኣስታት 40 ሚልዮን ሰባት ኣብ ዘመናዊ ጊልያነት ተቖሪኖም ከምዘለዉ ይግመት። ሓደ ካብ ኣርባዕተ ናይዞም ግዳያት ቆልዑ ኮይኖም፡ ዳርጋ ሰለስተ-ርብዒ (71 ሚእታዊት) ድማ ደቂ-ኣንስትዮን ንኣሽቱ ኣዋልድን እየን። ስለዚ ድማ'ዮም እዞም ትጉሃት ተጣበቕቲን ጎስጎስትን እዚ ሕሱም ባርነት ከብቅዕን ግዳያቱ ሓራ ክወጹን ኣብ ርእሰከተማ ናውክቾት ሰፊሕ ዋዕላ ዘካይዱ ዘለዉ።ምስዚ ብዝተኣሳሰር ኣቓልቦ ስሒቡ ዘሎ ግን እቲ ጉዳይ ኣገዳሲ ዛዕባ ምዃኑ ጥራይ ዘይኮነ፡ ቦታ ኣኼባ'ውን እዩ። ማውሪታንያ፡ ሓንቲ ካብተን ጥንታውን ዘመናውን ባርነት ዝራኣየላ ሃገር ምዃና ጸብጻባት ይገልጹ። ብወግዒ'ውን፡ ባርነት ኣብታ ሃገር ኣብ 1981 እዩ ተኣጊዱ። በዚ ድማ ኣብ ዓለም ጊልያነት ዝኣገደት ናይ መወዳእታ ሃገር ተባሂላ ትጥቀስ። ይኹን እምበር፡ ባርነት ኣብ ሕብረተሰብ ማውሪታንያ ሱር ዝሰደደ ብምንባሩ፡ ጊልያነት ክሳብ ሕጂ ኣየብቅዐን፡ እኹል ድፊኢት ዝገብረሉ ኣይረኸበን። ብሰንኩ ድማ፡ ብኣሽሓት ዝቑጸራ ደቂ-ኣንስትዮን ቆልዑን ተወለድቲ ብሄረ 'ሓራቲን' ምስ ጊልያነት ኣብ ዝዳረግ ኩነታት ኣብ ትሕቲ ስድራቤታት ዓረብ-በርበር ተቖሪነን ይነብራ። እቲ ጉዳይ ብዓይኒ ፖለቲካ ይኹን ሕብረተሰብ ኣዝዩ ተነቃፊ ስለ ዝኾነ ብቐሊሉ ዘይልዓል ኣርእስቲ ኮይኑ'ዩ ጸኒሑ። ኣብ ዘመነ ስልጣን ዝሓለፉ መንግስታት እታ ሃገር፡ ኣንጻር ባርነት ዝጉስጉሱ ተሓለቕቲ ዝያዳ ናይቶም ወነንቲ ባሮት ይእሰሩ ነይሮም። ቅድሚ ሕጂ ተሰሚዑ ብዘይፈልጥ ግን፡ ኮሚሽነር ሰባዊ መሰላት ማውሪታንያ ንተሳተፍቲ ዋዕላ ኣብ ዘስምዖ መደረ፡ ሰብመዚ እታ ሃገር ነቲ ልምዲ ንምውጋድ ቀዋሚ ቀዳምነት ገይሮም ይሰርሕሉ ከም ዘለዉ ተዛሪቡ። ሼክ ኣሕመዱ ኦለድ ሲዲ ከም ዝበሎ፡ መንግስቲ ባርነትን ኣድልዎን ንምጥፋእ ቆሪጹ ተላዒሉ ኣሎ።


ኩዌት ሓንቲ ኢትዮጵያዊት ትርከቦም 7 ሰባት ብማሕነቕቲ ቀፂዓ

ኩዌት ንምሕፅንታ ዓለምለኻውያን ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ዕሽሽ ብምባል ሎሚ 7 ሕዳር 2015 ኣቆፃፅራ ግእዝ ንሸውዓተ እሱራት ብማሕነቕቲ ቀፂዓ። ካብዚኦም፡ ሓንቲ ኢትዮጵያዊት እትርከቦም ኮይና ካልእ ጓል ኣንስተይቲ እውን ከምዘላ ተሓቢሩ። ኩዌት ድሕሪ ሓሙሽተ ዓመት ንፈለማ እዋን ናይ ሞት ፍርዲ ግብራዊ ከምዝገበረት ይግለጽ። ዓቃቢ ሕጊ ከምዝሓበሮ፡ እቶም ንሞት ዝተፈርዱ ሰባት፡ ኢትዮጵያዊትን ካልእ ዜጋ ኩዌት ዝኾነትን ክልተ ደቂ ኣንስትዮ ዝርከብኦም፡ ሓደ ሶርያዊን ሓደ ፓኪስታናውን ምስ ካልኦት ዜጋታት ኩዌት እዮም። እዞም እሱራት ብቕትለትን ካልእ ገበናትን ከም ዝተኸሰሱ መንግስታዊ ማዕከን ዜና ኩና ምፅብፃቡ ወኪል ዜና ኣሶሺየትድ ፕረስ (ኤፒ) ገሊፁ። እቲ ናይ ሞት ፍርዲ ኣብ ማእከላይ ቤት ማእሰርቲ ከምዝተፈጸመ እቲ ወኪል ዜና ወሲኹ ሓቢሩ። ተጣባቒ መሰላት ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ብ6 ሕዳር 2015 ኣቆፃፅራ ግእዝ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ እቲ ናይ ሞት ፍርዲ ብኣማኻሪ ዓቃቢ ሕጊ እታ ሃገር መሓመድ ኣል ዱጊ ብ5 ሕዳር 2015 ወግዓዊ ከምዝተገበረ ኣዘኻኺሩ። መሓመድ ኣል ዱጊ ሽዑ ኣብ ዝሃቦ መግለፂ፡ እቶም 7 ውልቀሰባት ብቕትለት ዝተፈርዱ ምዃኖም ብምሕባር፡ ድሕሪ ክልተ መዓልቲ ግብራዊ ከምዝኸውን ኣፍሊጡ ነይሩ። እቲ ኣማኻሪ ዓቓቢ ሕጊ፡ ከምዚ ዝበለ ናይ ሞት ፍርዲ ምእዋጅ "ከምዚ ዝበለ ገበናት ንምክልኻል ከምኡ’ውን ንዝተፈጸመ ጥፍኣት መቕፅዕቲ እዩ" ክብል ንዓንቀፃት ቁርኣን ምጥቃሱ ኣመነስቲ ኣመልኪቱ። ኣምነስቲ፡ እዚ ናይ ሞት ፍርዲ ኣብ ግብሪ ንኸይውዕል ሓቲቱ ነይሩ። “ሰበስልጣን ኩዌት ነዚ ናይ ሞት ፍርዲ ብቕልጡፍ ደው ከብልዎ ኣለዎም። ናይ ሞት መቕጻዕቲ፡ መሰል ምንባር ዝግህስ ሕሱም፣ ኢሰብኣውን ዘስካሕክሕን መቕጻዕቲ እዩ። ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ዝተፈጸመ ዓይነት ገበን ብዘየገድስ ናይ ሞት ፍርዲ ተፈፃምነት ይቃወም" ክትብል ኣብ ማእከላይ ምብራቕን ሰሜን ኣፍሪቃን ምክትል ዞባዊ ዳይረክተር ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ኣምና ጉለሊ ገሊጻ። ሕብረት ኤውሮጳ ነቲ ናይ ሞት ፍርዲ ብምንቃፍ፡ "ኩዌት እትፍፅሞ ናይ ሞት ፍርዲ ምሉእ ብምሉእ ክተቋርፅ እቲ ሕብረት ይጽውዕ። እዚ መቕጻዕቲ ጭካነ ዝተመልኦን ኢሰብኣውን እዩ" ክብል ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ሓቢሩ። ኣብ ኩዌት ዝፍጸም ናይ ሞት ፍርዲ መብዛሕትኡ ግዜ ብማሕነቕቲ ኮይኑ፡ ሓደ ሓደ ግዜ ድማ ብዓለምቲ/ተኮስቲ ይፍጸም። እታ ሃገር ቅድሚ ሎሚ ኣብ 2017 ናይ ሞት ፍርዲ ቅድሚ ተፈጻሚ ምግባራ ይዝከር። ኣብቲ እዋን ሓደ ኣባል ንጉሳዊ ስድራቤት ዝርከቦም 7 እሱራት ብጃምላዊ ቅትለት ተቐፂዖም። ኩዌት ካብ 1960ታት ጀሚራ ኣስታት 80 ሰባት ብሞት ክትቐፅዕ ከላ፡ መብዛሕቲኦም ግዳያት መቕፃዕቲ ድማ ብቕትለትን ዘይሕጋዊ ምስግጋር ዕጸፋርስን ዝኽሰሱ እዮም።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ደቀ'ንስትዮ ክህነት ክቕበላ ይኽእላዶ?

ኣብ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያን ደቀ'ንስትዮ ካህናት ክንከውን ኣለና ዝብል ምንቅስቓስ ካብ ዝጅምራ ጸኒሐን እየን። እንተኾነ እታ ቤተ ክርስትያን ንሕቶ ቅሽና ደቀ'ንስትዮ ቅቡል ኣይገበረቶን። ገሊአን ደቀ'ንስትዮ ኣመንቲ ግን ዋላ'ኳ እታ ቤተ ክርስትያን ኣይተፍቅደለን ብኢደ ወነን ካህናት ክኾና ጀሚረን ኣለዋ።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ሰሙን ምሉእ ዝሽቅላ ሰራሕተኛታት ገዛ ወጽዓአን ንፈልጠለን ዶ?

ምስ ግላዲስ (ናይ ብሓቂ ስማ ኣይኰነን) ምሸት ምሸት፡ ኣብ ቐጠር ዝርከቡ ኣስራሕታ ምስ ደቀሱ፡ ርክብ እገብር። ኣብቲ ዝገበርናዮ ሓጺር ናይ ኢንተርነት ዕላል፡ መዓልታዊ ካብ ሰዓት 8 ንግሆ ክሳብ ሰዓት 11 ምሸት (ን15 ሰዓታት) ከም እትሰርሕ ነጊራትኒ። ንሳ ተጽሪ፡ መግቢ ኣብ ምድላው ትሕግዝን ንህጻናት ትኣልን’ያ። ካብቶም ስድራቤት ዝተረፈ መግቢ ድማ ትበልዕ። ንሳ፡ ስርሓ ቅድሚ 18 ኣዋርሕ ካብ እትጅምር ኣትሒዙ መዓልቲ ዕረፍቲ ከምዘይረኸበት ትዛረብ። እታ እተስርሓ ሰበይቲ "ጽልልቲ እያ" ትብል እታ ኣብ 40ታት ዕድመ እትርከብ ፊሊፒናዊት ግላዲስ። "መዓልታዊ እያ ትጭድርለይ።" ቐጠር ዋንጫ ዓለም 2022 ንምእንጋድ ቅድሚ ምዕዋታ፡ ወጻእተኛ ሰራሕተኛታት ብዘይ ፍቓድ ኣስራሒኦም ስራሕ ክቕይሩ ወይ ካብታ ሃገር ክወጹ ኣይክእሉን ነይሮም። ሕጂ'ውን ኣብ መብዛሕትአን ግዝኣታት ወሽመጥ ኣይክእሉን እዮም። ኣብ ትሕቲ ክትትል ድሕሪ ምእታዋ፡ ቐጠር ምምሕያሻት ከተተኣታቱ ጀሚራ። እንተዀነ እቶም ምምሕያሻት፡ ኣብተን ሰራሕተኛታት ገዛ ዝፍጸም ግህሰት ከብቅዕ ክገብሩ ከምዘይከኣሉ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ይገልጽ። ንኣብነት ኣስራሒ ግላዲስ ፓስፖርታ ሒዙ ብዘይ ፍቓዱ ከይትወጽእ ከልኪሉዋ ኣሎ። ግላዲስ ግን ክሳብ ሕጂ ዕድለኛ ከምዝዀነት ይስምዓ። እንተወሓደ ዘይከም ገለ ካልኦት ወጻእተኛታት ኣገልገልቲ፡ ንሳ ተሌፎና ክትሕዝ ከምዝተፈቕደላ ትዛረብ። ብተወሳኺ፡ ኣካላዊ መጥቃዕቲ ኣይወርዳን። ኣካላዊ መጥቃዕቲ ኣብ ቐጠር ብዙሕ ግዜ ከም ዘጋጥም ግን ትገልጽ። ኣብዚ ሕጂ ትሰርሓሉ ቦታ ክትጸንሕ ዝደለየትሉ ካልእ ምኽንያት'ውን ኣሎ - ኣብዚ ዕድመኣ ዝሓሸ ስራሕ ትረክብ ኣይመስላን። ኣብ ወርሒ 1500 ሪያል ትረክብ፣ ስድራቤታ ንምድጋፍ ድማ ኵሉ ናብ ዓዳ ክትሰድድ ትኽእል። 'ማይግራንት ኢንተርናሽናል' ኣብ ዝተባህለ ኣብ ወጻኢ ሃገራት ንዝርከቡ ፊሊፒናውያን ሰራሕተኛታት ዝድግፍ ትካል ትሰርሕ ጆኣና ኮንሰፕሲዮን፡ ብዙሓት ንስድራቤቶም ገንዘብ ምውህላል ቀዳምነት ስለዝህቡ ብዛዕባ ሕማቕ ኵነታት ስርሖም ክዛረቡ ኣይመርጹን ትብል። እቶም ኣብ ግዝኣታት ወሽመጥ ዓረብ ዘለዉ ግን ብነጻነት ክዛረቡ ዝኽእሉ ርእሰ ተኣማንነት ክስምዖም ከሎ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ብዛዕባ ከቢድ ግህሰት ከም ዝጠቕሱ ትዛረብ። ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ፡ ኣስራሒኣ ኣብ ዝሓረቐሉ እዋን ርእሳ ናብ መቐመጢ ሽቓቕ ደፊኡ፡ መግብን ማይን ከም ዝኽልክላ ገሊጻ። ብኣንጻሩ፡ ኣብ ንጉሳዊ ስድራቤት ኣ'ታኒ ዝተቘጽረት ሰራሕተኛ ገዛ፡ ጽቡቕ ኣተሓሕዛ ከምዘለዋ ትዛረብ፤ እንተኾነ ከምቲ ሕጂ ኵሎም ሰራሕተኛታት ብመሰረት እቲ ሓድሽ ሕግታት ክረኽብዎ ዝግባእ መዓልቲ ዕረፍቲ የብላን። ፍሽኽታ ዘይፍለያን ንጥፍቲን ኣልትያ (ናይ ብሓቂ ስማ ኣይኰነን) ካብ ትሕቲ መሬት ካብ ዝርከብ ክፍሊ መንበሪ ገዛ ሓደ ንጉሳዊ ስድራ ናብ ቢቢሲ ብቪድዮ ደዊላ። ንሳ፡ ኣስራሕታ ኣብ ፊሊፒንስ ክትገዝኦ ዘይትኽእል ዓይነት ኣይፎን፡ ክዳውንቲ፡ መጋየጽን ጫማን ከም ዝሃብዋ ትገልጽ። ልክዕ ከም ግላዲስ፡ ንሳ’ውን ኣብ ሃገራ ናብራ ክትገብር ስለዝተጸገመት እያ ናብ ቐጠር መጺኣ። ናይ ገዛእ ርእሰን መደቀሲ ክፍልታትን ናይ ሓባር ክሽነን ኣለወን፤ እዚ ኣገዳሲ እዩ። እተን ኣልቴያ ኣብ ቲክቶክን ፌስቡክን መግቢ ክልምና፡ ከምኡ’ውን ሓደ ሰብ ከድሕነን ክልምና እትርእየን ከደምቲ ገዛ፡ ከምኣ ዕድለኛታት ኣይኰናን። "እቶም ቪድዮታት ኵሉ ግዜ ኣብ ኢንተርነት እየ ዝርእዮም፣ በዚ ምኽንያት ድማ እየ ዕድለኛ ኰይኑ ዝስምዓኒ" ትብል። "ንዓይ ነፍሲ ወከፍ መዓልቲ ከም ጽውጽዋይ ኰይኑ እዩ ዝስምዓኒ።" እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ፡ ኣብዞም ብልዑል ሻንደልያታት፡ ብወርቂ ዝተሰለሙ ጥንታዊ ንብረታትን ብድሙቓት ዕምባባታትን ዝማዕረጉ - ከምቲ ንሳ ትብሎ - "ቤተ መንግስታት" ዘሎ ስራሕ ከቢድ እዩ። ብሓፈሻ መዓልታዊ ስራሕ 6፡30 ንግሆ ሰራሕተኛታት ንስድራቤት ቁርሲ ኣብ ዘዳልዉሉ እዋን ይጅምር። ኣልቴያ፡ ስድራቤት በሊዖም ምስ ወድኡ እያ ትበልዕ። መግቢ ዘአንግዳሉ ኣቝሑ ድሕሪ ምጽራይ ድማ ንዅሎም እቶም ክፍልታት የጽርያ። ብድሕሪኡ ንምሳሕ ዝኸውን መግቢን ቦታታትን የዳልዉ። "ብዙሓት ስለዝዀንና ቀሊል ስራሕ'ዩ" ትብል ኣልቴያ። እተን ኣገልገልቲ ኣብ ክፍለን ካብ ሰዓት 3 ክሳብ ሰዓት 6 ድሕሪ ቀትሪ የዕርፋ፣ ድሕሪኡ ንድራር ይዳለዋ። ድራር ምስ ተዛዘመ ኣልትያ ስርሓ ወዲኣ’ላ፣ እንተደልያ ድማ ካብቲ ቀጽሪ ክትወጽእ ነጻ እያ። እቶም ንጉሳዊ ስድራ ፓስፖርታ ኣይሕዙን። ኣልትያ ግን መዓልታዊ ስራሕ ትሰርሕ፡ እንተላይ ኣብተን መዓልቲ ዕረፍቲ ዝዀና ቀዳመ-ሰንበት ወይ መወዳእታ ሰሙን። ሕጊ ቐጠር ውሕስነት ክህቦ ዝግባኦ መዓልቲ ዕረፍቲ ኣይትረክብን። ንስድራኣ ኣገዳሲ ገንዘባዊ ደገፍ ንምግባር እትኸፍሎ ዋጋ እዩ። ኣብ ማኒላ ንፊሊፒናውያን ሰራሕተኛታት ምስ ኣብ ወሽመጥ ዓረብ ዝርከቡ ዓቢ ስም ዘለዎም ስድራታት እተራኽብ መልማሊት ሜሪ ግሬስ ሞራለስ፡ ኣብ ቤተ መንግስቲ ምስራሕ "ዘቕንእ" ስራሕ ከምዝዀነ ትገልጽ። "እቶም ስድራቤት ለጋሳት እዮም" ትብል። ወሲኻ'ውን፡ ብዛዕባ እተን ኣገልገልቲ ኣብ ገዛ ከጋጥመን ዝኽእል ጸገማት ዘንጸባርቕ ርእይቶ ትህብ፡ "እተን ኣዋልድ ኣብ ቤተ መንግስቲ እናሃለዋ ይረጉዳ። እቶም ስድራቤት ጽቡቕ ገይሮም ይምግብወን’ዮም።" እቶም ንጉሳውያን ስድራቤታት ግን ገለ ኣዝዮም ፍሉያት ጠለባት ከም ዘለዎም ተቃልዕ። "ነቶም ንጉሳዊ ስድራቤት ቐጠር ክሰርሓ ዝለኣኻ ኣዋልድ፡ ካብ 24 ክሳብ 35 ዓመት ዝዕድሚአን ኰይነን ኣዝየን ጽቡቓት እየን" ትብል ሞራለስ። ዘረባኣ ኣቋሪጻ ናብቲ ምሳይ ትዘራረበሉ ዝነበረት ጽፍሒ ቪድዮ (ስክሪን) ድሕሪ ምጥማት፡ "ካባኺ ዝጽብቓ" ኢላ ፍሽኽ በለት። ድሒራ ግን ደቃ ሰሚዖም ዘይእሩም ዘረባ ከምዝተዛረበት ስለዝገለጹላ፡ ብዋትስኣፕ ይቕሬታ ዝሓትት መልእኽቲ ልኢኻትለይ። ከምዘይተበሳጨኹ ኣረጋጊጸላ። ጆኣና ኮንሰፕሲዮን፡ ኣልቴያ ከም ንጉሳዊት ሰራሕተኛ ገዛ ከምትሰርሕ ዝገለጸቶ ጸብጻብ ሓቂ ክኸውን ተስፋ ከምዘለዋ ትዛረብ። እንተዀነ፡ "ገና ኣብ ቐጠር ንኸምዚ ዝኣመሰለ ሓያል ስድራቤት እናሰርሐት ከላ” ብርግጽ ሓቂ ከምዝኾነ ንምፍላጥ ዝከኣለሉ ዕድል ከምዘየለ ትገልጽ። ገለ ሰራሕተኛታት ንጉሳዊ ስድራቤት ካብ ሃገር ምስ ወጹ ጥርዓን ኣቕሪቦም እዮም። ኣብ 2019 ሓላዊ፡ ውልቃዊ ኣሰልጣኒን ናይ ብሕቲ መምህርን ዝዀኑ ሰለስተ እንግሊዛውያንን ኣሜሪካውያንን ሰራሕተኛታት ንሓፍቲ ኣሚር፡ ሸይካ ኣል ማያሳ ቢንት ሓመድ ቢን ከሊፋ ኣ'ታኒን በዓል ቤታን፡ ኣብ ኒውዮርክ ከሲሶም ነይሮም። ክፍሊት ተወሳኺ ሰዓታት ከይተኸፈሎም ነዊሕ ሰዓታት ክሰርሑ ከምዝተገደዱ ገሊጾም። እቶም መጻምድቲ ነቲ ክሲ ነጺጐም፣ ዝዀነ ይዅን ተሓታትነት ከይተኣመኑ እቲ ክሲ ተዓጽዩ። "ዓመጽን ምግፋዕን፡ ሕጽረት ድሕነትን ጥዕናን፡ ከምኡ'ውን ስእነት ብቝዕ መንበሪ ኣባይቲ ዝምልከት ጉዳያት ምሕባርን ምፍታሕን በዳሂ ክኸውን ይኽእል'ዩ" ትብል ዞባዊ ዳይረክተር ኣህጉራዊ ውድብ ዕዮ (ILO) ሃገራት ዓረብ ዝዀነት ሩባ ጃራዳት። ኣህጉራዊ ውድብ ዕዮ፡ ነቲ ክኽፈል ዝኽእል ዝተሓተ ደሞዝ፡ ኣብ ሰሙን ሓደ መዓልቲ ዕረፍቲ፡ ናይ ሕማም ዕረፍቲን ናይ ትርፊ ሰዓት ተወሳኺ ክፍሊትን ዘረጋግጽ ሓድሽ ሕጊ ንምትግባር ምስ ቐጠር ይሰርሕ ከምዘሎ ይገልጽ። እንተዀነ ቀሊል ከምዘይኮነ ይሕብር። ኣልትያ፡ ኣብቲ ንጉሳዊ ቤተ መንግስቲ፡ ዋላ'ኳ ነዊሕ ሰዓታት እንተሰርሐት ሕጕስቲ ምዃና ትገልጽ። ክትድቅስ ከላ ነቶም ኣብ ፊሊፒንስ ዝርከቡ ኣሕዋታ ወይ ወለዳ መልእኽቲ ክትሰድድ ትኽእል’ያ። ብዙሕ ግዜ ትናፍቕ እያ - እቲ ጽውጽዋያዊ ቤተ መንግስቲ ናይ ብሓቂ ገዛኣ ኣይኰነን። ይዅን እምበር ወሳኒ ምንጪ እቶታ ኰይኑ ይቕጽል ኣሎ። "ብዘይ እዚ ስራሕ ንስድራይ ክድግፍ ፈጺመ ኣይምኸኣልኩን" ትብል። ቢቢሲ፡ ንጉሳዊ ቤተሰብ ቐጠርን ኣብ ለንደን ንዝርከብ ኤምባሲ ቐጠርን ርእይቶ ክህቡ ሓቲቱ፡ መልሲ ግን ኣይረኸበን።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ገጸይ ኣብ ፊልም ወሲብ ረኺበዮ

ገጽኩም ካብ ፍቓድኩም ወጻኢ ብዲጂታዊ መገዲ ተወሃሂዱ ኣብ ቪድዮ ወሲብ ኣትዩ፡ እሞ ድማ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ እናተዘዋወረ እንተትረኽብዎ እንታይ ክስመዓኩም ከምዝኽእል ሕሰብዎ፡፡ ሓንቲ ልክዕ እዚ ተጓንፎ ዘጋጠማ ጓል ኣንስተይቲ ዝሓለፈቶ ስቅያት እነሆ፡፡ ኬት ኣይዛክስ፡ ሓደ ኣጋግዘ ኣብ ገጻት ትዊተር ሓበሬታ ሃሰሰስ እናበለት፡ ሓደ ክትርእዮ ዘለዋ ዘሰንብድ ቪድዮ ከምዘሎ ምልክት ረኺባ፡፡ "ምሉእ ሰብነተይ ብስንባደ ተወሪሩ" ትብል ኬት፡ ነቲ ዘጋጠማ ንፈለማ እዋን ክትዛረብ እንከላ፡፡ "ዝዀነ ሰብ ገጸይ ወሲዱ ናብ ጽዩፍ (ፖርን) ቪድዮ ኣእትይዎ፤ ኣነ ከምዝዀንኩ እውን ክመስል ተገይሩ፡፡" ኬት ኣብ ዘይነበረትሉ ንሳ ክትመስል (ዲፕፌክድ) ተገይራ፡፡ ዝዀነ ሰብ፡ ሰብ-ሰርሖ ብልሒ ተጠቒሙ ገጻ ብዲጂታዊ መገዲ ወሲዱ ናብ ገጽ ካልእ ሰብ ተኪእዎ፤ ናብ ሓንቲ ኣብ ጽዩፍ ፊልም (ፖርኖ) እትዋሳእ ካልእ ጓል ኣንስተይቲ፡፡ እቲ ምስ ገጽታ ኣንጻር ካብ ፍቓድ ወጻኢ ዝዝርግሑ ጽዩፋት ቪድዮታት እትጉስጉስ ኬት ተመሳሲሉ ዝተሰርሐ ስኑዕ ቪድዮ፡ ኣቐዲሙ ኣብ ተሌቪዥን ካብ ዝሃበቶ ቪድዮ ብዝተወሰዱ ምስልታት ዝተቐናበረ እዩ፡፡ ወሲብ እናፈጸመት ድማ የርኢ፡፡ "ልበይ ጠፊኡኒ፤ ብስርዓት ክሓስብ ኣይከኣልኩን" ትብል፡፡ ‘‘በቃ እዚ ቪድዮ ናብ ኵሉ ክባጻሕ እዩ ዝብል ስምዒት ክስመዓኒ እዝክር፤ ዘሰንብድ እዩ ነይሩ፡፡" ኣቐዲመ ፍሉጣት ሰባትን ፖለቲከኛታትን እዮም ቀንዲ ዒላማታት ኣመሳሲሎም ዝሰርሑ (ዲፕፌከርስ) ዝነበሩ፡፡ ኵሉም ድማ ናይ ጽዩፍ ኣይነበሩን፤ ገሊኦም ንላግጺ ወይ ጭርቃን ዝተሰርሑ እዮም፡፡ ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ግን እዚ ተቐይሩ እዩ፤ ዲፕትሬስ ዝተባህለ ትካል ከምዝሕብሮ እቶም 96 ሚእታዊት ተመሳሲሎም ዝተሰርሑ ስኑዓት ቪድዮታት፡ ካብ ፍቓድ ሰባት ወጻኢ ዝተሰርሑ ጽዩፍ ቪድዮታት እዮም፡፡ ልክዕ ከምቲ ብቒምታ ወይ ሕነ ንምፍዳይ ክልሑኽ ዝግበር ጽዩፍ ቪድዮ (ሪቨንጅ ፖርን)፡ ተመሳሲሎም ዝተሰርሑ ስኑዓት ቪድዮታተት እውን ኣብ ምስሊ መሰረት ዝገበረ (ኢሜጅ ቤዝድ) ጾታዊ ጥቕዓት እዮም ዝምደቡ፡፡ እዚ ብዘይ ፍቓድ ሰባት ምስኣል፡ ምድላውን ምኽፋልን ጾታዊ ዝዀኑ ምስሊታት የጠቓልል፡፡ ኣብ ስኮትላንድ ሰባት ኣብ ጾታዊ ንጥፈት እናሃለዉ ዘርእይ ስእልታት ወይ ቪድዮታት ብዘይ ፍቓዶም ምዝርጋሕ ብሕጊ ዘሕትት ገበን እዩ፡፡ ካብ ካልእ ከባቢታት ብሪጣንያ ግን ኮነ ተባሂሉ ነቲ ሰብ ንምጉዳእ ዝተገበረ ምዃኑ እንተተረጋጊጹ እዩ ከም ገበን ዝውሰድ፡፡ እዚ ድማ ብዙሓት ከይተቐጽዑ ከምልጡ ዘኽእል ሓጓፍ ኣሎዎ፡፡ ድሕነት ኦንላይን ብዝምልከት ዝዳሎ ዘሎ ሕጊ፡ ፍታሕ ሒዙ ክመጽእ ትጽቢት ይግበር፡፡ ግዳይ እዚ መጥቃዕቲ ዝዀነት ኬት፡ ኣብ 2019 ‘ናትኪ ጽያፍ ኣይኰነን’ ዝብል ሃሽታግ መስሪታ፤ እዚ ጻዕራ ድማ ከንቱ ኣይተረፈን፡፡ ድሕሪ ሓደ ዓመት፡ ፖርንሃብ ዝተባህለ ፍሉጥ ጽዩፍ ቪድዮታት ዝዝርግሕ ድሕረ-ገጽ ንመብዛሕትኦም ብዘይተፈለጠ ሰብ ዝተላእኩ ናታ ምስሊ ዝሓዙ ስኑዓት ቪድዮታት ኣልዩዎም፡፡ እንተዀነ ነቲ ቪድዮ መን ከምዘወሃሃዶን በዓል መን ከምዝረኣይዎን ኣይትፈልጥን፡፡ እቲ ቪድዮ ኣዐርዩ ናይ ብሓቂ ስለዝመስል ድማ ሰባት ክኣምንዎ ከምዝኽእሉ ትገልጽ፡፡ "እዚ ጥሕሰት እዩ፤ መንነተይ ፍቓድ ብዘይሃብኩሉ መገዲ እዩ ኣብ ስራሕ ውዒሉ፡፡" ኣብቲ ዝተዘርገሐ ስኑዕ ቪድዮ፡ ሰባት ዘይተኣደነ ዘይውርዙይ ርእይቶታትን ጸርፍታትን ይጽሕፉ ነይሮም፡፡ ናብ ገዛኣ ከይዶም ክዕምጽዋ፡ ነቲ ዓመጽ ክቕድሕዎን ኣብ ኢንተርነት ክዝርግሕዎን ምዃኖም ይጽሕፉ ነይሮም፡፡ "ብዛዕባ ስድራቤትካ ምሕሳብ ትጅምር" ትብል ንብዓታ ክትዓግት እናተቓለሰት፡፡ "ነዚ ቪድዮ እንተርእዮምዎ ከመይ ይስመዖም?" ኣብ ትሕቲ እቲ ቪድዮ ናይ ገዛኣን ስራሓን ኣድራሻ ስለዝተጽሓፈ ድማ፡ ነቲ ምፍርራሓት ኣጋዲድዎ፡፡ "ጠቕሊለ ተጸሊለ፡ ‘ኣድራሻይ ዝፈልጥ መን እዩ?’ ዝፈልጦ ሰብ ድዩ ነዚ ዝገበረ?" ምባላ ትዝክር፡፡ ኣብ ከምዚ ዝበለ ጸገም ንዝወደቝ ሰባት ናይ ምሕጋዝ ልምዲ ዝነበራ ኬት፡ እንታይ ክትገብር ከምዘለዋ ትፈልጥ እያ፡፡ ኣብቲ ህሞት ግን እትገብሮ ጠፊእዋ፡፡ "ካብቶም ንኻልኦት ዝህቦም ዝነበርኩ ምኽርታት ንሓደኦም'ኳ ኣይተግበርኩን፡፡" ሓደ መሳርሕታ እቶም ቪድዮታት ናብ ትዊተር ጠቊሙ ክእለዩ'ኳ ገይሩ እንተነበረ፡ ሓንሳእ ዝተበተነ ቪድዮ ጠቕሊልካ ካብ ማሕበራዊ ሚድያ ክትኣልዮ ግን ኣጸጋሚ እዩ፡፡ ነቶም ቪድዮታት ኣመሳሲሎም ዝሰርሑ ሰባት፡ ኣብ ኢንተርነት ሰፊሕ ዕዳጋ እዩ ዘሎ፡፡ ናይ ኣንስቶም፡ ጐረባብቶምን መሳርሕቶም ኢሉ እውን፡ ክትግምቶ ዝኸብድ'ኳ እንተዀነ፡ ናይ ኣደታቶም፡ ኣዋልድ ደቆምን ኣዝማዶምን ስኑዕ ቪድዮ ክስረሓሎም ዝሓቱ ኣለዉ፡፡ እቶም ሰራሕቲ ድማ ብዛዕባ እቲ ክስራሕ ዝተደለየ ዝርዝር መምርሒን ዋጋን ይህብዎም፡፡ ጐርከም ዝተባህለ ኣብ ምብራቓዊ እንግሊዝ ዝቕመጥ በዓል እዚ ሞያ፡ ንናይ ባዕሉ ድልየት ናይ ፍሉጣት ሰባት ቪድዮታት ብምውህሃድ ከምዝጀመረ ንቢቢሲ ተዛሪቡ፡፡ ጸኒሑ ግን፡ ባህ ናይ ዝበላኦ ደቂ ኣንስትዮ ኣመሳሲሉ ምስራሕ ጀሚሩ፡፡ ሕጂ ከም ተወሳኺ ገንዘብ ዝረኽበሉ ናይ ትርፊ ግዜ ስርሑ እዩ፡፡ ካብተን ምስለን ዝተሰነዐ ገሊአን ኣእምሮአዊ መጕዳእቲ ከጋጥመን ከምዝኽእል ዝኣምን'ኳ እንተዀነ፡ ብዙሕ ጸገም ኣለዎ ኢሉ ግን ከምዘይኣምን ኣብቲ መንነቱ ሓቢኡ ምስ ቢቢሲ ዝገበሮ ጻንሒት ተዛሪቡ፡፡ "ዓስቢ ዝረኽበሉ እንተዀይነ ክሰርሕ እየ፡፡" ጽርየት ናይቶም ተመሳሲሎም ዝተሰርሑ ቪድዮታት ከም ክእለት እቲ በዓል ሞያን ዝጥቀሞ ቴክኖሎጅን ይፈላለ እዩ፡፡ ወናኒ እቲ ዝዓበየ ተመሳሲሎም ዝተሰርሑ ጽዩፍ ቪድዮታት ዘፍሪ ትካል ግን፡ ድሕሪ ሕጂ ሓቅነት ናይቶም ዝፈርዩ ቪድዮታት ንምፍላጥ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ከምዝዀነ ይዛረብ፡፡ ድሕረ ገጹ ወርሓዊ ኣስታት 13 ሚልዮን ሰባት ዝርእይዎ ኰይኖም፡ ኣብ ዝዀነ እዋን ክሳብ 20 ሽሕ ቪድዮታት ይዝርግሕ፡፡ እዚ ኣብ ኣመሪካ ዝቕመጥን ሚድያ ዘየዘውትርን ውልቀሰብ፡ ምስ ቢቢሲ መንነቱ ብምዕቃብ ጻንሒት ገይሩ፡፡ ምስሊ ተራ ደቂ ኣንስትዮ ምውሳድ ዘይጥሕሶ መትከሉ ከምዝዀነ ዝገልጽ እዚ ውልቀ ሰብ፡ ምስሊ ፍሉጣት ሰባት፡ ጸለውቲ ማሕበራዊ ሚድያን ፖለቲከኛታትን ኣብ ጽዩፍ ቪድዮ ምጥቃም ግን ጸገም ኣለዎ ኢሉ ኣይኣምንን፡፡ "ንኣሉታዊ ክፋል ሚድያ ዝተላመዱ እዮም፤ ቪድዮኦም ኣብ ኵሉ ቦታ ኣሎ፡፡ ካብ ካልኦት ተራ ዜጋታት ዝተፈለዩ እዮም" "ከምቲ ኣነ ዝርድኦ፡ ብዝተፈለየ መንገዲ ናይ ምርኣይ ክእለት ኣለዎም፤ ካብ ውሽጦም ከውጽእዎ ይኽእሉ እዮም፣ ፍቓድ የድልዮ እዩ ኢለ ኣይኣምንን፤ ሓሳባዊ እምበር ሓቀኛ እኮ ኣይኮነን" ይብል፡፡ ገለ ክፋል ኣእምሮኡ ነቲ ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ይበጽሕ ዝበሃል ጸገም ከምዘይቅበሎ ዝገልጽ እዚ በዓል ሞያ፡ በዓልቲ ቤቱ በዚ ሞያ ከምዝናበር ከምዘይትፈልጥ ይሕብር፡፡ "ንበዓልቲ ቤተይ ኣይነገርክዋን፤ ከመይ ክጸልዋ ከምዝኽእል ኣይፈልጥን፡፡" ክሳብ ቀረባ ቪድዮ ኣምሲልካ ንምስራሕ ዘኽእሉ መተግበሪታት ብቐሊሉ ኣይርከቡን ነይሮም፤ ሓደ ተራ ሰብ እውን ብቐሊሉ ክሰርሖም ዝኽእል ኣይነበሩን፡፡ ኣብዚ እዋን ግና ካብ 12 ዓመት ዕድመኡ ሰብ ጀሚሩ ብቐሊሉ ብዙሓት መተግበሪታት ከውርድን ኣብ ካልኢታት ሓቂ ዝመስሉ ቪድዮታት ክሰርሕን ይኽእል እዩ፡፡ ኬት፡ እዚ ኵነት ኣዝዩ ዘፍርህን ዘጨንቕን ከምዝዀነ ትገልጽ። ‘‘ዘይረኣይ ድሕረ-ገጽ ኣይኰነን፤ ኣብ ማዕከን መተግበሪታት እዩ ዘሎ፤ ኣብ ቅድሚ ገጽና እዩ ዘሎ።" ኣንጻር ስኑዓት ቪድዮታት ዝወጽእ ሕጊ እውን እንተዀነ ነዚ ገበን ደው ዘይከብሎ ይኽእል ኢላ ትሓስብ፡፡ ካብዞም ሰናዕቲ ሓደ ዝዀነ ጎርከም ግን ቴክኖሎጂ ነገራት ክቕይር ከምዝኽል ይግምት። "ኣብ ኦንላይን እንተተፈሊጠ፡ ምስራሕ ክገድፎ እየ፤ ምናልባት ካልእ መሕለፊ ግዜ ይረክብ ይኸውን" ይብል። ኬት እቲ ዘጋጠማ ኣብ ጥዕናኣን ንሰባት ዝነበራ እምነትን ጸቕጢ ኣሕዲሩላን ነቲ ናይ ምጕስጓስ ስርሓት ደው ክተብሎ ተገዲዳን ነይራ። ሕጂ ግን ንርእሳ ኣረጋጊኣ ናብቲ ንቡር ኣንጻር እዞም ብምስሊ መሰረት ዝግበሩ ጾታዊ መጥቃዕቲታት እተካይዶም ንጥፈታ ተመሊሳ ኣላ።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ክትልሀ ሓዲራ' ተባሂላ ዝተኸሰት ቀዳመይቲ ሚኒስተር፡ ናጻ ተባሂላ

ቀዳመይቲ ሚኒስተር ፊንላንድ ሳና ማሪን፡ ዝሓለፈ ነሓሰ ኣብ ሓደ መደብ ምዝንጋዕ እናተላሃየት ዘርኢ ቪድዮ ድሕሪ ምዝርግሑ፡ ብጕድለት ስነምግባርን ምዝንጋዕ ሓላፍነትን ካብ ዝቐረበላ ክሲ ነጻ ከምዝተባህለት ይግለጽ ኣሎ። እታ ጓል 36 ዓመት ቀዳመይቲ ሚኒስተር፡ ምስ መሓዙታን ካልኦት ፍሉጣት ሰባትን እናጨፈረት ዘርኢ ቪድዮ ሞሊቝ ድሕሪ ምውጽኡ፡ ነብሳ ክትከላኸል እያ ጸኒሓ። ሓያለ ሰባት፡ እቲ ተግባር እታ ቀዳመይቲ ሚኒስተር፡ “ክብሪን ድሕነትን ፊንላንድ” ዝሃሲ ተግባር እዩ ክብሉ ዝተሰምዖም ቅሬታ ክገልጹ ጸኒሖም እዮም። እንተዀነ ሚኒስተር ፍትሒ እታ ሃገር ቶማስ ፖይስቲ፡ እዚ ተግባር ሳና ማሪን ሸለልትነት ንሓላፍነታ ዘርኢ ኣይኰነን፡ [ንሳ] ሓላፍነታ ዕሽሽ ኣይበለቶን ክብል ይምጕት። ፖይስቲ፡ “እታ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ምስ ሓላፍነታ ኣብ ዝተኣሳሰር ዘይሕጋዊ ተግባር ፈጺማ፡ ወይ ሓላፍነታ ዘንጊዓ ንዝብል ክሲ ዘራትዕ ዝዀነ ምኽንያት ከምዘየለ፡” ይገልጽ። ገለ ሰባት ኣብቲ ቪድዮ፡ “ 'ናርኮቲክ’ ዝብል ድምጺ ይስማዕ እዩ፡” ዝብል ርእይቶ ድሕሪ ምቕራቦም፡ ንዝተፈጥረ ጥርጠራ ምርኵስ ብምግባር፡ እታ ቀዳመይቲ ሚኒስተር መርመራ ዕጸ-ፋርስ ኣካይዳ እያ፤ ዝተረኽበ ውጽኢት ግን፡ ካብ ተጠቃምነት ሓሽሽ ናጻ ምዃና ኣረጋጊጹ እዩ። እቲ መደብ ትልሂት፡ ኣብ ሓደ ካንሸሎ መንበሪ ገዛ ውልቀሰብ ዝተቐድሐ ኰይኑ፡ ኣብቲ ምሸት እታ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ምስ መሓዙታ ናጻ ኰይና ክትልሀ ዘርኢ ምዃኑ ክርአ ጸኒሑ እዩ። ነዚ ኣመልኪቱ ካብ ጋዜጠኛታት ንዝቐረበላ ሕቶ ክትምልስ እንከላ እታ ቀዳመይቲ ሚኒስተር፡ “ኣነ’ውን ሰብ እየ፡ ኣብዚ ድብንብን ዝበለ እዋን ሓጐስ፡ ብርሃንን ምዝንጋዕን እደሊ እየ፡” ክትብል ‘ያ መሊሳ። እዚ ክስተት ድማ፡ ሓያለ ደቀንስትዮ፡ ንቀዳመይቲ ሚኒስተር ሳና ማሪን ክድግፋ ገይሩወን እዩ። ብዙሓት ፊንላንዳውያን ደቀንስትዮ፡ ብሓባር እናተላሃያ ዘርኢ ቪድዮታት ድማ ኣብ ማሕበራዊ ሜድያታት ክዝርግሓ ተራእየን እየን። ህብብቲ ኣሜሪካዊት ፖለቲከኛ ሰልፊ ዲሞክራትስ፡ ኢላሪ ክሊንተን፡ እታ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ምሕጓሳ ክትቅጽል ከም ዝግባእ ተዛሪባ እያ፤ ማሪን ከኣ ብወግዒ ምስጋናኣ ገሊጻ ምንባራ ይዝከር። ቀዳመይቲ ሚኒስተር ሳና ማሪን፡ ብ21019 ኣብ 34 ዕድመኣ ስልጣን ዝጨበጠት መንእሰይ መራሒት መንግስቲ ምዃና ይፍለጥ። ንሳ፡ ኣብ ጥዕና፡ ቁጠባን ማሕበራዊን ስርዓታት ፊንላንድ፡ ጽኑዕ መርገጺን ጸጋማዊ ኣረኣእያን ዘለዋ ምዃና እያ ትፍለጥ። ሩስያ ንዩክረይን ድሕሪ ምውራራ፡ ነቲ ወራር ዝግባእ ግብረ መልሲ ንምሃብ ህዝባዊ ደገፍ ኣብ ዝሓየለሉ፡ እታ ቀዳመይቲ ሚኒስተር፡ ሃገራ ኣባል ወተሃደራዊ ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ ኔቶ ንኽትከውን ሓቲታ እያ። ሳን ማሪን፡ ኣብቲ ኣብ ዝመጽእ ሰሙን ኣብ ግብጺ ዝካየድ ኣህጉራዊ ዋዕላ ክሊማዊ ለውጢ ክትሳተፍ ትጽቢት ይግበር።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ኣከዳድናኺ 'ስነ ልቦናና ረቢሹዎ' ዝብል ተቓውሞ ዝቐረበላ ሚኒስተር፡ ሻርፓ ተለቂሓ ክትሽፈን ተገዲዳ

ሚኒስተር ጥዕና ዛምቢያ ሲልቫ ማሴቦ፡ ኣብ ባይቶ፡ ሓደ ተቓዋሚ ኣባል ባይቶ፡ ኣከዳድንኣ ኣብ ልዕሊ ደቂ ተባዕትዮ ኣባላት "ስነ-ልቦናዊ  ረብሻ" የስዕብ ኣሎ ብምባል ናብ ኣፈ-ጉባኤ እቲ ባይቶ ጥርዓን ድሕሪ ምቕራቡ፡ መንኵባን ሕቖኣን ብሻርፓ ክትሽፍን ተገዲዳ። ሙለንጋ ፉቤ፡ ኣከዳድና እታ ሚኒስተር፡ ሑቖኣ ዘርኢ ስለ ዝነበረ፡ 'ማሴቦ ግቡእ ኣከዳድና ድያ ተኸዲና ዘላ?' ዝብል ሕቶ ኣቕሪቡ። እቲ ሲልቫ ማሴቦ ተኸዲናቶ ዝነበረት ቀምሽ፡ ኣፍልባን መንኰባን ዝሸፈነ ኰይኑ ገለ ክፋል ዝባና ዘርኢ’ዩ ነይሩ። ኣፈ ጉባኤ እቲ ባይቶ፡ ኣብ’ቲ ኣከዳድና ዝዀነ ጸገም የብሉን ዝብል ምላሽ ሂቡ። ይኹን’ምበር፡ ብሰንኪ’ቲ ዝቐረበ ጥርዓናት ክትሽፈን ኣለዋ ኢሉ። ነዚ ስዒቡ፡ ሚኒስትር ሲልቫ ናይ ገዛእ ርእሳ ሻርፓ ሒዛ ቅድሚ ምምላሳ፡ ካብ ካልእ ኣባል ባይቶ ተለቂሓ ክትሽፈን ተገዲዳ። ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ነቲ ፍጻሜ ኣድልዎ ምዃኑ ብምግላጽ ተቓዊሞምዎ። ኣባል ማሕበር ክርስቲያን መናእሰይ ደቂ ኣንስትዮ ሚርያም ምዊንጋ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃበቶ ሓበሬታ፡ እቲ ፍጻመ ጾታዊ ኣድልዎ ዝተራእዮን ንናጽነት ደቂ ኣንስትዮ ዝዳፋእን ከም ዝዀነ ገሊጻ። ደቂ ኣንስትዮ ኣባላት ባይቶ ዛምብያ፡ ኣብ ውሽጢ እቲ ባይቶ ክዀና እንከለዋ ስሩዕ ኣከዳድና ማለት ስሩዕ ባድላ ወይ ትሕቲ ብርከን ዝዀነ ጕርዲ ክዳን፣ ስረ ወይ ክኣ “ጭዋ” ዝብሃል ባህላዊ ኣከዳድና ጥራይ ክኽደና ይፍቀደለን። ንደቂ ተባዕትዮ ኣባላት ባይቶ ዝምልከት ስርዓት ኣከዳድና እውን ኣሎ። እዚ ከኣ፡ ባድላ፣ ነዊሕ ሱሩዕ ስረ፣ ጃኬትን ክራቫታን፤ ከምኡ’ውን "ጭዋ" ባህላዊ ኣከዳድና፤ ወይ ነዊሕ ወይ ሓጺር ኢድን ዘለዎ ሱፍ፣ ሻርፓን ከራባትን ዘለዎ ኣከዳድና ክኽደኑ ኣለዎም ይብል።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ጭሕሚ ዘለዋ ህንዳዊት ሻይጃ ከነላልየኩም

ሓንቲ ጭሕሚ ዘለዋ ህንዳዊት ሰበይቲ፡ ብኢንተርነት ኣቢላ ካብ ሰባት ሞሳን ላግጽን ረኺባ እያ። እንተዀነ በቲ ኣብ ገጻ ዘሎ ጸጕሪ ዝርአ ዝዀነ ይዅን ተገዳስነት ከም ዘይትድነቕ ትገልጽ። እታ 35 ዓመት ዝዀነት ሻይጃ ኣብ ዋትስኣፕ ኣብ ትሕቲ ስእሊ "ጭሕመይ እፈትዎ እየ " ኢላ ጽሒፋ እያ። መብዛሕትኡ ግዜ ስእላ ብፈይስቡክ ዝርኣዩ ወይ ብኣካል ዝረኽብዋ ሰባት ስለምንታይ ጭሕሚ ከም ዘለዋ ይሓትዋ እዮም። "ክብሎ ዝኽእል ይፈትዎ'የ ጥራይ'የ፡ ኣዝየ'የ ዝፈትዎ” ትብል። ሻይጃ ኣብ ደቡባዊ ግዝኣት ከራላ ኣብ እትርከብ ኣውራጃ ካኑር እያ ትነብር። ልክዕ ከም ብዙሓት ኣንስቲ ንሓያሎ ዓመታት ኣብ ልዕሊ ከናፍራ ጸጕሪ ነይርዋ። ሻይጃ ኣዘውቲራ ጸጕሪ ዓይና ተስተኻኸል'ኳ እንተዀነት ነቲ ኣብ ላዕለዋይ ከናፍራ ዘሎ ጸጕሪ ግን ከተልግሶ ኣይትደልን። ኣስታት ሓሙሽተ ዓመት ይገብር ናብ ዝርአ ዓይነት ጭሕሚ ክዓቢ እንከሎ ሻይጃ ድማ ተሓጕሳ። "ሕጂ ብዘይ ብእኡ ክነብር ኣይክእልን እየ። ለበዳ ኮቪድ ክጅምር እንከሎ ንገጸይ ስለ ዝሽፍኖ ወትሩ ማስኬራ ምግባር ኣይፈቱን እየ ነይረ" ትብል። ብዙሓት ዝረኣይዋ ሰባት ጭሕማ ከተወግድ'ኳ እንተ ተማሕጸንዋ ሻይጃ ኣይፈቐደትን። "እዚ ስለ ዘሎኒ ወይ ክረኽቦ ዘይግብኣኒ ነገር ስለ ዝዀነ መልክዐኛ ዘይምዃነይ ተሰሚዑኒ ኣይፈልጥን እዩ።" መብዛሕትኡ ግዜ ደቂ ኣንስትዮ ጸጕሪ ገጽ ዘይድለ ምዃኑ፡ ከምኡ'ውን ኣዘውቲረን ከልግሳኦ ከምዘለወን ይንገረን እዩ። ክሬማት መእለዪ ጸጕሪ ናይ ቢልዮናት ዶላር ኢንዱስትሪ እዩ። ኣብዚ ቐረባ ዓመታት ግና ብዙሓት ኣንስቲ ንጸጕረን ተቐቢለን ሕሉፍ ሓሊፈን'ውን ብሓበን ምስቲ ንቡር ክጻረራ ይመርጻ ኣለዋ። ኣብ 2016 ሃርናም ካውር ትበሃል ወፈራ ኣካላዊ ምውስዋስ ተካይድ መንእሰይ፡ ምሉእ ጭሕሚ ዘለዋ ዝነኣሰት ሰበይቲ ኰይና ኣብ መዝገብ ጊነስ ሪኮርድስ ሰፊራ። ቃለ መጠይቕ ክግበረላ እንከሎ፡ ንጭሕማ ምቕባላ ንገዛእ ርእሳ ንኽትፈቱ ከምዘኽኣላ ገሊጻ ነይራ። ንሻይጃ፡ ጭሕማ መግለጺ ዘይኰነስ ኣካል መንነታ እዩ። "ዝደለኽዎ ጥራይ እየ ዝገብር። ክልተ ህይወት እንተ ዝህልወኒ ምናልባት እታ ሓንቲ ንኻልኦት ሰባት ኢለ ንኽንብር ምተጠቐምኩላ ነይረ፡" ትብል። ገለ ካብዚ ኣረኣእያ'ዚ ንሓያሎ ዓመታት ምስ ጸገማት ጥዕና ብምቅላስ ዝመጸ እዩ። ሻያጃ ኣብ ውሽጢ ዓሰርተ ዓመት ሽዱሽተ መጥባሕቲ ገይራ እያ። እቲ ሓደ ነቲ ኣብ ጡባ ዝነበረ ሕበጥ ከተልግሶ እዩ። እቲ ካልእ ድማ ነቲ ኣብ ማህደረ - እንቋቝሖኣ ዝነበረ ጽኪ ከተልግስ እዩ ነይሩ። ቅድሚ ሓሙሽተ ዓመት ንመወዳእታ ግዜ ዝገበረቶ መጥባሕቲ ድማ ሂስተሬክቶሚ  (ንዅሉ ወይ ገለ ኽፋል ማህጸን ንምውጋድ ዝግበር መጥባሕቲ ምግባር) እዩ። "ካብ መጥባሕቲ ኣብ ዝወጸሉ እዋን ኵል ሳዕ ድሕሪ ደጊም ናብ ክፍሊ መጥባሕቲ ንኸይምለስ ተስፋ ይገብር" ትብል። ሻይጃ ሓፋር ቈልዓ ኰይና ከም ዝዓበየት ትገልጽ። ኣብ ቍሸታ ዝነበራ ደቂ ኣንስትዮ፡ ድሕሪ ሰዓት 6 ኣጋ ምሸት ካብ ገዛአን ወጻኢ ኣይረኣያን እየን ። ከራላ፡ ሓንቲ ካብተን ኣብ ለውጢ ዝርከባ ግዝኣት ህንዲ'ኳ እንተ ዀነት፡ ኣብ መብዛሕትኡ ከበቢ ግን ኣረኣእያ ኣቦነት ዓሲሉ ይርከብ። ኣንስቲ ኸኣ መብዛሕትኡ ግዜ በይነን ከይጓዓዛ ወይ ከይነብራ ይዕገታ እየን። ተመርዕያ ናብ ታሚል ዝበሃል ጐረቤት ሃገር ምስ ከደት፡ ሓድሽ ዓይነት ናጽነት ምርካባ ከም ዘሐጐሳ ትገልጽ። "ሰብኣየይ ናብ ስራሕ ከይዱ ደንጕዩ ይምለስ ነበረ። ስለዚ ምሸት ኣብ ኣፍደገ ገዛይ ኮፍ እብል፣ ሓደ ሓደ ግዜ ኸኣ ገለ ነገር እንተ ደልየ፡ በይነይ ናብ ድኳን ይኸይድ ነይረ። ዋላሓደ ዝግደስ ኣይነበረን። ሓደ ሓደ ነገራት በይነይ ምግባር ምልማደይ ምትእምማን ኣሕዲሩለይ እዩ፡" ብምባል፡ እዚ ስምዒት ናብታ ጐርዞ ጓላ ከተመሓላልፎ ትጽዕር ከም ዘላ ትገልጽ። ስድራ ቤትን ፈተውትን ሻይጃ ነቲ ጭሕማ ይድግፉ እዮም። ጓላ መብዛሕትኡ ግዜ ከም ዘጸብቐላ ትነግራ እያ። ሻይጃ ግን ካብቶም ኣብ ጐደናታት ዝርእይዋ ሰባት ዝተፈላለየ ርእይቶታት ከም ዝሰምዐት ትገልጽ። "ሰባት 'ጭሕሚ ናይ ሰብኡት እዩ፡ ሰበይቲ ከመይ’ሉ ጭሕሚ ይህልዋ?' እናበሉ የላግጹለይ" ትብል። ኣብዚ ዝሓለፈ ዓመታት ኣብቲ ከባቢ ኣብ ዝቐርብ መራኸቢ ብዙሓን ብተደጋጋሚ ተራእያ እያ። ኣብዚ ቐረባ ግዜ ናይቲ ከባቢ ማዕከን ዜና ብዛዕባኣ ኣብ ፈይስቡክ ኣብ ዝዘርግሖ ጽሑፍ፡ ዝተፈላለየ ርእይቶታት ላግጺ ከም ዝረኣየት ትገልጽ። ሓደ ሰብ ጸጕሪ ዓይና ክተስተኻኽል እንተደኣ ክኢላ፡ ጭሕማ ብላማ ዘይትኣልየሉ ምኽንያት እንታይ ከምዝኾነ ሓቲትዋ። "እንተዀነ፡ ብዛዕባ እቲ ኣነ ዝደልዮ እዩ ክኸውን ዘለዎ፡ እንታይ ክዕቅብ እንታይ ድማ ከልግስ ከም ዘለኒ ኣነ’ዶ ኣይኮንኩን ዝውስን? " ኢላ ትሓትት። መብዛሕትኡ ግዜ ፈተውታ ነቲ ኣብ ፈይስቡክ ዝወሃብ ርእይቶ ብቝጥዓ መልሲ ይህቡ'ሉ፤ ንሳ ግን ከም ዘየጨንቓ እያ ትዛረብ። "ወረ ሓደ ሓደ ግዜስ ክስሕቕ ኢለ'የ ነቲ ርእይቶታት ዝርእዮ" ትብል።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ካሚል ቫስከዝ፡ ከይተሓስበ ውርይቲ ዝዀነት ጠበቓ ጆኒ ዲፕ

ኣብ ጉዳይ ጆኒ ዲፕን ናይ ቀደም ሰበይቱ ኣምበር ሀርድን ኣመልኪቱ ይካየድ ንዘሎ መስርሕ ቤት ፍርዲ ሚልዮናት ሰባት ይከታተልዎ ኣለው። ኣብ መንጐ እዚ ድራማ ግን ከይተሓስበ ኣቓልቦ ሚልዮናት ዝሰሓበት ካሚል ቫስከዝ ኰይና ኣላ። ካሚል ንጆኒ ዲፕ ወኪሎም ካብ ዝቐርቡ 9 ጠበቓታት ሓንቲ እያ። ጓል 37 ዓመት ካሚል፡ ብእትኽተሎ ሕጋዊ ኣሰራርሓ እያ ከይተፈለጣ ተዋሳኢት እቲ ምርኢት ኰይና ዘላ። ብስማ እተሰለመ ካምቻታትን ንዓኣ ዝንእዱ ሃሽታጋትን ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ይሰጋገሩ ኣለዉ። ካሚል ንኽልተ ደቒቕ ዝኣክል፡ "ተቓውሞ" እናበለት ንጠበቓ ሚስ ሀርድ ተቓውሞኣ ከተስምዕን ብተደጋጋሚ ክትማጐቶን ተርእይ ኣብ ቲክቶክ ዝተዘርግሐት ቪድዮ ድማ፡ ኣብ ውሽጢ ሒደት መዓልታት ልዕሊ 27 ግዜ ሚልዮን ተራእያ እያ። ሕሉፍ ሓሊፉ እውን እታ ክሊፕ ኣብ ተጠቀምቲ ማሕበራዊ መራኸቢ፡ ንኣዕሩኽቶምን ንስድራኦምን "ተቓውሞ" ዘርእዩላ ኰይና ኣላ። ብሓፈሻ '#ካሚል ቫስከዝ' ብዝብል ዝተሰየሙ ቪድዮታት ቲክቶክ ብኣማኢት ሚልዮናት ግዜ ተራእዮም ኣለው። ትዊት ካብ ዝተገብሩ ጽሑፋት ሓደ፡ "ኣድናቒ ጆኒ ዲፕ እየ። "ሕጂ ግን ሓያል ኣድናቒ ካሚል ቫስከዝ ኰይነ ኣለኹ" ይብል። እሞ ደኣ እዛ ዓይኒ ተዓዘብቲ ቤት ፍርዲ ዝማረኸት ዓቃቢት ሕጊ መን እያ? በላሕ ዓቃቢት ሕጊ ካሚል ቫስከዝ ካብ ኮሎብያውያን ወለዲ ኣብ ሳንፍራንሲስኮ ተወሊዳ። ብ2006 ካብ ዩኒቨርሲቲ ሳውዘርን ካሊፎርኒያ ብ2010 ድማ ካብ 'ሳውዘርን ሎው ስኩል' ተመሪቓ። ኣብ ዝሓለፈ ኣርባዕተ ዓመታት ኣብቲ ንጆኒ ዲፕ ክውክል ውዕል ዝኣተወ፡ ልዑል ተቐባልነት ዘለዎ ትካል ሕጊ ብራውን ሩድኒክ ተሓባባሪት ኰይና ሰሪሓ እያ። ብ2021 በስት ሎውየር ዝተባህለ መጽሔት ናብ 'ዝለዓለ ጽፍሒ ይመጽኡ' ካብ ዘለዉ ጠበቓታት ሓንቲ ክብል ሰምይዋ ነይሩ። ከም ናይ ጆኒ ዲፕ ኣብ ዝኣመሰሉ ጕዳያት ጸለመ፡ ንተኸሰስቲ ኣብ ምውካል ፍሉይ ክእለት ኣለዋ። ይዅን እምበር ካሚል ኣብቶም ሓደስቲ ደገፍታ ኣጸቢቓ ትፍለጥ በቲ ዘርኣየቶ ብዙሕ ተቓውሞታትን በቲ ምስ ሚስ ሃርድ ዝገበረቶ ውጥረት ዝመልኦ ዝርርብን እዩ። ኣብነት ድያ ወይስ ኣይኰነትን? ካሚል ንጆኒ ዲፕ ዘካየደቶ ሓያል ጥብቅና፡ #ኣነ'ውን ናይ ዝብል ኣንጻር ጾታዊ ማህሰይቲ ዝግበር ምንቅስቓስ ኣቓልቦ ክትስሕብን ኣርእስቲ ምይይጥ ክትከውንን ኣኽኢልዋ እዩ። ብኣንጻሩ፡ ነቲ ኣምበር ሀርድ ዘቕረበቶ ክሲ ከም ዘይኣመነት ወይ ነቲ ማህሰይታ ከም ሓሶት ገይራ ከም ዝረኣየቶን ተባሂላ ትውቀስ እያ። ሓደ ኣብ ትዊተር ዝተጻሕፈ መልእኽቲ፡ "ካሚል ቫስከዝ ንበይና ኣብ ውሽጢ ክልተ ሰዓት፡ ንኣንስትነት [ፈሚኒዝም] ን50 ንድሕሪት ስለ ዝመለሰት ኣእውዩ ፡" ይብል። "ታሪኽ ብጽቡቕ ኣይዝክረክን እዩ።" ብኻልእ ሸነኽ ግን ደገፍታ ንመሰላት እቶም ግዳያት ዘቤታዊ ዓመጽ ዝዀኑ ደቂ ተባዕትዮ ትጣበቕ ኣብነታዊት ጠበቓ ከም ዝዀነት ይማጐቱላ ኣለዉ። ይዅን እምበር ካሚል ኣብ መንጐ ደገፍቲ ጆኒ ዲፕ ዘለዋ ህቡብነት ኣብቲ መስርሕ  ፍርዲ ዘምጽኦ ውጽኢት ብሕጂ ዝርአ እዩ። ጠበቓ መከላኸሊን ዳኛ ነበርን ሓሊም ዳኒዲና ንጋዜጣ ዳይሊ ቢስት ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ "ኣብ ኢንተርነት ዝግበር ህዝባዊ ግብረ-መልሲን፡ ምስቲ ውልቀ 'ነባሮ ቤት ፍርዲ' [Jurors] ዝውህብዎ ውሳነ ሓደ ድዩ ኣይኮነን ንምፍላጥ ኣጸጋሚ'ዩ፡" ኢሉ። ሚስተር ዳኒዲና ወሲኺ፡ ህቡብነት ቫስከዝ፡ እቲ ፍርዲ ንኣምበር ሀርድ ተሪር ዓውደ ቕልስ ክኸውን ምዃኑ ዘመልክት'ዩ ኢሉ። ህዝቢ ከምዘይፈተዋ፡ ሕሉፍ ሓሊፉ እውን ንጠበቓ ጆኒ ዲፕ ብዝያዳ እናፈተዋ ከምዘሎን እዚ ድማ ንኣምበር ሀርድ ከጨንቓ ከም ዝኽእል ይገልጽ።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ኦሮሚያ፡ ነጥቢ ኣምጺኣ ምስ ወዳ ናብ ዩኒቨርሲቲ ዝኣተወት ኣደ

ጓል 47 ዓመት ወይዘሮ ይመኙሽ ምትኩ፡ "ተምሃሪት 10ይ ክፍሊ ኣብ ዝነበርኩሉ፡ ስድራይ ካብቲ ዝፈትዎ ትምህርቲ ኣብኲሮም ብግዲ ንዘይፈልጦ ሰብ ኣመርዕዮምኒ። ኰይኑ ግን፡ ደቀይ ምስ ኣምሃርኩ ናብ ትምህርቲ ተመሊሰ ናብ ዩኒቨርሲቲ ክኣቱ'ውን ክኢለ ኣለኹ፡" ትብል። ወይዘሮ ይመኙሽ፡ ኣደ ኣርባዕተ ቈልዑ ኰይና፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ናብ ዩኒቨርሲቲ ዘእቱ ፈተና ወሲዳ ጽቡቕ ውጽኢት ብምምዝጋብ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ወለጋ ኣትያ። ካብ 10ይ ክፍሊ፡ ምስቲ ሳልሳይ ወዳ እያ ተማሂራ፤ ለይቲ ድማ ምስ ደቃ ኰፍ ኢላ ተጽንዕ ከም ዝነበረት ንቢቢሲ ተዛሪባ። ብ2011 ዓ.ም፡ ኣብ ፈተና 10ይ ክፍሊ 3.7 ነጥቢ ከተምጽእ እንከላ፡ ወዳ ድማ 3.9 ነጥቢ ብምምጻእ ብሓባር ናብ መሰናድኦ ኣትዮም። ሽዑ፡ ኣብ ሓደ መምሃሪ ክፍሊ ጐድኒ ንጐድኒ ኰይኖም ተማሂሮም። ወይዘሮ ይመኙሽ፡ ኣብቲ ግዜ እተን ናይ መጀመርታ ክልተ ደቃ ናይ ዩኒቨርሲቲ ትምህርተን ኣፋሪቐን ነይረን። "ትምህርቲ ብጣዕሚ እየ ዝፈቱ፤ ቈልዓ ኰይነ ካብ 1ይ ክሳብ 7ይ ክፍሊ ክምሃር እንከለኹ፡ ደረጃይ ትሕቲ ሓምሻይ ኰይኑ ኣይፈልጥን፡" ትብል። ኣብ ኢትዮጵያ ብዙሓት መንእሰያት ተመሪቘም ስራሕ ኣብ ዘይረኽቡሉ ግዜ፡ ስለ ምንታይ ናብ ዩኒቨርሲቲ ኣቲኻ ተባሂላ ክትሕተት እንከላ'ውን፡ ንትምህርቲ ብዘለኒ ፍቕሪ እያ ትብል። "ወሊደ ኣዕብየ'የ፤ ተማሂረ ንሕብረተሰበይ ካብ ምግልጋል ሓሊፉ ትምህርቲ ስለ ዝፈቱ'የ ዝምሃር፡" ኢላ። ወይዘሮ ይመኙሽ ምትኩ፡ ኣብ ክልል ኦሮሚያ ዞባ ምብራቕ ወለጋ ወረዳ ሌቃ'ያ ተወሊዳ። ብ1976 ዓ.ም [ኣ.ኢ] መባእታዊ ትምህርቲ ጀሚራ። ብ1983 ዓ.ም፡ ስርዓት ደርግ ክወድቕ እንከሎ ግን ሃገራዊ ፈተና ሻምናይ ክፍሊ ሓሊፍዋ። ድሕሪኡ፡ ናብ ገጠር ተመሊሳ ንስድራኣ ትሕግዝ ነይራ። ቀደም፡ ከምዚ ሎሚ ሓበሬታ ብቐሊሉ ዝርከበሉ ግዜ ስለ ዘይነበረ፡ ፈተና እትወስደሉ መዓልቲ ንምፍላጥ ተጸጊማ ነይራ። "ሓደ ግዜ፡ ፈተና ዝወሃበሉ መዓልቲ ክሓትት ናብ ቤት ትምህርቲ ከይደ፣ ፈተና 8ይ ክፍሊ ብ28 ሰነ 1983 ዓ.ም ከም ዝተዛዘመ ሰሚዐ። ሓዚነ እናበበኹ ናብ ገዛይ ተመሊሰ፡" ትብል። ኣብቲ ግዜ ብሰንኪ ዝነበሩ ጸገማት ከይተፈተነት ጸኒሓ፡ ብ1988 ፈተና ሻምናይ ክፍሊ ወሲዳ ናብ ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ ነቀምቴ ኣትያ። ሽዑ፡ "ቤተሰበይ፡ ጓልኩም ሃቡና ተባሂሎም ተሓቲቶም። ካብቲ ዝፈትዎ ትምህርቲ ኣተዓናቒፎም ከኣ ኣመርዕዮምኒ፣ ትምህርተይ ክቋረጽ እንከሎ ሓዚነ'የ፡" ትብል። ወሲኻ፡ "ኣነን በዓል ቤተይን ኣይንፋለጥን፤ ስድራቤትና ግን ይፋለጡ'ዮም። ወተሃደር ደርግ ስለ ዝነበረ ናብ ገዛኡ ምስ ተመለሰ ቤተሰቡ ንስድራይ ሓቲቶም። ስራሕ ኣይነበሮን፡" ክትብል ተዘክሮኣ ተዕልል። ምስ ተመርዓወት ድማ፡ ኣብ ከተማ ጅማ ብሕርሻ ክትመሓደር ጀሚራ። በዓል ቤታ፡ ትምህርታ ክትቕጽሎ ኣለዋ ኢሉ ዝኣምን'ኳ እንተነበረ፡ ኣብ መንጐ ቘልዓ ናብ ምዕባይ እያ ኣትያ። "ዝዀነ ሰብ ርእሱ ክሳብ ዝኽእል ክምርዖ የብሉን ኢለ'የ ዝኣምን። ሓዳር ኣይፈቱን ነይረ፤ ወሊደ እንከለኹ'ውን ኮብሊለ ከይደ'ዶ ክመሃር እናበልኩ'የ ዝሓስብ ነይረ፡" ትብል። ብ1994 ዓ.ም፡ በዓል ቤታ ስራሕ ዋርድያ ረኺቡ ኑኑ-ቁምባ ናብ ዝብሃል ቦታ ከደ። ወይዘሮ ይመኙሽ'ውን ብዙሕ ኣይጸንሐትን ተጸንቢራቶ ቈልዑ ምዕባይ ቀጺላ። ኣብቲ ግዜ፡ እቲ ናይ ኮሌጅ ትምህርቱ ኣመንግዩ ናብ ውትህድርና ከይዱ ዝነበረ በዓል ቤታ፡ ሕጊ ተማሂሩ ዲፕሎማ ሓዘ። ጸኒሑ ትምህርቱ ናብ ዲግሪ ኣዕብዩዎ፤ ሕጂ ኣብ ኑኑ-ቁምባ ኣብ ዝርከብ ሓደ ቤት ጽሕፈት መንግስቲ ተቘጺሩ ይሰርሕ ኣሎ። እዚ ድማ፡ ወይዘሮ ይመኙሽ ትምህርታ ክትቕጽል ምትብባዕ ፈጢሩላ። ወርሒ መስከረም ተምሃሮ ክምዝገቡ እንከለው፡ ኣነኸ መዓስ'የ ዝምዝገብ እናበልኩ ይሓስብ ነይረ፡ እትብል ወይዘሮ ይመኙሽ፡ ኣርባዕተ ቈልዑ ምስ ወለደት ናብቲ እትፈትዎ ትምህርቲ ተመሊሳ። "እተን ናይ መጀመርታ ክልተ ደቀይ ናብ ዩኒቨርሲቲ ምስ ኣተዋ፡ ድሕሪ ሕጂ ደቀይ ኣይጽገሙን'ዮም ኢለ ብ2011 ናብ ትምህርቲ ተመሊሰ። በዓል ቤተይ'ውን ንኽመሃር የተባብዐኒ ነይሩ። ደቀይ'ዮም ኣመዝጊቦምኒ፤ ሳልሳይ ወደይ ደቻሳ ኣብ ትምህርቱ ንፉዕ'ዩ። ምስኡ 10ይ ክፍሊ ብሓደ ክንመሃር ጀሚርና፡" ኢላ። ድሕሪ ነዊሕ ዓመታት ናብ ትምህርቲ ክትምለስ እንከላ ዝፈጠረላ ጸገም ከተብርህ እንከላ፡ "ካብ ውሽጠይ ኣይወጽአን ነይሩ፤ ቍጽሪ ይፈቱ'የ። መጀመርታ ቅሩብ ከቢዱኒ ስለ ዝነበረ ወደይ ይሕግዘኒ ነይሩ። ለይቲ ብሓባር ኰፍ ኢልና ነጽንዕ። ምብኳር ኣይፈቱን'የ፡" ትብል። ፈተና 12 ክፍሊ ምስ ወሰዱ ግን፡ ወዳ ናብ ዩኒቨርሲቲ ጅማ ክምደብ እንከሎ፡ ንሳ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ወለጋ ተመዲባ። "ኣብ ውሽጢ ሕብረተሰብ ገጠር ኰይነ ናብራ ህጻናትን ኣደታትን ስለ ዝርኣኽዎ፡ ጥዕና ተማሂረ ንህዝቢ ከገልግል እየ ዝደሊ። ኣነ ስራሕ ንኽረክብ ጥራይ ዘይኮነ፡ እዚ ዕድል ብምርካበይ ስለ ዝተሓጐስኩ'የ ዝመሃር ዘለኹ፡" ትብል። ወይዘሮ ይመኙሽ ዩኒፎርም ተኸዲና ምስ ወዳ ናብ ቤት ትምህርቲ ክትኸይድ እንከላ፡ ኣብ ዓይኒ ብዙሓት ሰባት ኣትያ እያ። "ብዙሓት ተመሃሮ ብኣና ሕጕሳት ነይሮም። ከማኹም ምስ ኣዴታትና እንተንመሃር ኢሎም ይምነዩ ነይሮም" ይብል ደቻሳ። ወይዘሮ ይመኙሽ ብወገና፡ "እቶም መምሃራን ኣነ ክወልዶም ዝኽእል ስለ ዝነበሩ የተባብዑኒ ነይሮም፡" ብምባል ቈልዑ እናዕበየት፡ ስራሕ ገዛ እናሰርሐት ምምሃር ከም ዘይከበዳ ትገልጽ። ብዝተፈላለየ ምኽንያት ትምህርተን ዘቋረጻ ኣዴታትን ደቂ ኣንስትዮን፡ ኣብ ዝዀነ እዋን ምስ ደቀን'ውን እንተዀነ ክመሃራ ይኽእላ እየን ዝብል እምነት ኣለዋ።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ጥንሲ ንምስዳድ ዝጓዓዛ ደቂ ኣንስትዮ ሓለዋ ክግበረለን እዩ- ጆ ባይደን

ጥንሲ ንምስዳድ ዝጋዓዛ ደቂ ኣንስትዮ ብመንግስቲ ፌደራል ሓለዋ ከምዝግበረለን ፕረዚደንት ጆ ባይደን ገሊጹ፡፡ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ኣመሪካ ነቲ ን 50 ዓመታት ዝጸንሐ ምስዳድ ጥንሲ ዘፍቅድ ሕጊ ምስራዙ ስዒቡ፡ ሚልዮናት ደቂ ኣንስትዮ ካብ ወርሒ ሰነ ጀሚሩ እዚ መሰለን ስኢነን ኣለዋ፡፡ እቲ ውሳነ ሓድሕድ ግዝኣታት ኣመሪካ ምንጻል ጥንሲ ዝኽልክሉ ሕጊታት ከውጽኣ ባይታ ዝፈጥር እዩ፡፡ ጐግል ብወገኑ ናብ ጥንሲ መስደዲ ክሊኒካት ዝኸዳ ደቂ ኣንስትዮ ንቕጽዓት ክዳርጉ ዝኽእሉ ሓበሬታታት ካብ ማዕከኑ ምጥፋእ ከምዝጅምር ገሊጹሎ፡፡ ምስዳድ ጥንሲ ኣብ ዝተኸልከለሎም ከባቢታት ዝነብራ ደቂ ኣንስትዮ፡ ናብ ዘይከልከላ ግዝኣታት ክጓዓዛ ከምዝኽእላ ይግመት፡፡ ፕረዚደንት ባይደን ምስ ኣባላት ሰልፊ ዲሞክራት ኣብ ዝነበሮ ኣኼባ ገለ ግዝኣታት፡ ጥንሲ ክሰዳ ንዝጓዓዛ ደቂ ኣንስትዮ፡ ክእሰራ ከምዝኽእላ ተዛሪቡ፡፡ ‘‘ ሰባት ከምኡ ከጋጥም ይኽእል እዩ ኢሎም ዝኣምኑ ኣይመስለንን፤ ግን ከኣ ከጋጥም እዩ’’ ኢሉ፡፡ ብተወሳኺ ምስዳድ ጥንሲ ኣብ ዝኽልክላ ግዝኣታት ጥንሲ መስደዲ ክኒናታት ክህልው ከምዝግበር እቲ ፕረዚደንት ገሊጹ፡፡ እንተኾነ ኢድ ኣእታውነት መንግስቲ ፌደራል ምስ ግዝኣታት ናብ ካልእ ሕጋዊ ክርክር ከእትዎም ከምዝኽእል ምሁራት ይገልጹ፡፡ እቲ ነቲ ን 50 ዓመታት ዝጸንሐ ሕጊ ዝቐየረ ውሳነ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ኣብ መላእ ኣመሪካ ድንጋጸ ፈጢሩ እዩ፡፡ ውሳነ እቲ ቤት ፍርዲ ክሳብ ሰለስተ ወርሒ ኣብ ዘሎ ግዘ ምስዳድ ጥንሲ ዝፈቅድ ኮይኑ፡ ድሕሪኡ ኣብ ዘለዉ ኣዋርሕ ግን ግዝኣታት ክልከላ ክገብራ ዝፈቅድ እዩ፡፡ እቲ ውሳነ ስዒቡ ዛጊድ 13 ግዝኣታት ምንጻል ጥንሲ ከልኪለን ኣለዋ፡፡ ፕረዘዲንት ባይደን ኣብ ቀረባ ኣብ ዝካየድ መረጻ ኮንግረስ፡ ሰልፊ ዲሞክራት እንተተዓዊቱ ጥራሕ፡ እቲ ባይቶ ነቲ ሕገ መንግስታዊ መሰል ናይ ምምላስ ስልጣን ከምዝህልዎ ሓቢሩ፡፡ ምስዳድ ጥንሲ ኣብ ዝኸልከላ ግዝኣታት፡ ፖሊስ ጉዕዞ ታሪኽ ሰደድቲ ጥንሲ ኣብ ቴሌፎነንን ጉግልን ብምእላሽ ኣብ ቀይዲ ከውዕል ከምዝኽእል ስግኣታት ኣሎ፡፡ ነዚ እዩ ድማ ጉግል ካብ ቀጻሊ ሰሙን ጀሚሩ ምስ ምንጻል ጥንሲ ርክብ ዘለዎም ጉዕዞታት ዓማዊሉ ከጥፍእ ምዃኑ ገሊጹ ዘሎ፡፡

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ህይወት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ሰሜን ኮርያ፡ ማህረምትን ግዱድ ምንጻል ጥንስን

ሊ ያንግ-ጆ፡ ናብቲ እትእሰረሉ ሸላ እናተፉሓኾት ምስ በጽሐት እግራ ኣጣሚራ፤ ኣእዳዋ ድማ ኣብ ልዕሊ ብርካ ገይራ ኰፍ ክትብል ተኣዚዛ። ከምዚ ኢላ ኣብ መዓልቲ ን12 ሰዓታት ክትጸንሕ ትግደድ፤ ፍሒት ክትብል ፈጺሙ ኣይፍቀደላን። ኣብ ጎኒ እቲ ዘላትሉ ሸላ [ክፍሊ] ናብ ዘለው ሰባት ሕሹኽ እንተይላ ከቢድ መቕጻዕቲ ይወርዳ። ማይ ብውሑዱ'ያ ትረክብ፤ እትበልዖ ንኡሽቶ መግቢ'ውን ይውሃባ። ኣብቲ ግዜ፡ "ከም ሰብ ዘይኮነ ከም እንስሳ'ዩ ዝስምዓኒ ነይሩ" ትብል። ዳርጋ ኩሉ ሰብ ከም ንቡር ዝወስዶን ዝገብሮን ብምግባራ፡ ንሰዓታት መርመራ ተገይሩላ፤ እንታይ ኣቢሳ እንተይልኩም፡ ካብ ሃገር ጥራይ እያ ወጺኣ። ብ2007፡ ሃዲማ ካብታ ሃገር ወጺኣ፤ ግን ኣብ ቻይና ተታሒዛ ተመሊሳ። ንሰለስተ ኣዋርሕ ፍርዲ እናተጸበየት ኣብ ጥቓ ዶብ ቻይና ኣብ ዝርከብ መዳጎኒ ኦንሶንግ ጸኒሓ። ኣብቲ ዝተኣሰረትሉ ሸላ ኰፍ ኢላ እንከላ፡ ቋዕ፣ ቋዕ፣ ቋዕ ዝብል ድምጺ ጫማ ናይቶም ካብ የማን ናብ ጸጋም ዝመላለሱ ዋርዲያታት እዩ ዝስማዕ። እዚ ድምጺ ርሒቑ ምስ ከደ፡ ያንግ-ጆ ምስኣ ንዝተኣሰሩ ሰባት ክተዛርብ ዕድል ትረክብ። ኣብኡ "ካልእ ናይ ምህዳም መደባት ነውጽእ፤ ምስ ደላሎ ንራኸበሉ ገዲ ንዘራረብ። እዚኦም ሚስጥራዊ ዝርርባት'ዮም" ትብል። ቤት ማእሰርቲ፡ ሰባት ካብ ሰሜን ኮርያ ንከይወጽኡ ዝግትእሉ እኳ እንተኾነ፡ ንያንግ-ጆ ግን ጠጠው ዘብላ ኣይነበረን። ሕጂ'ውን ካብ ሃገር ክወጽኡ ብምፍታኖም ጥራይ ፍርዲ ዝጽበዩ ብዙሓት ኣለው። ያንገ-ጆ ዳግም እትሃድመሉ መገዲ ክትውጥን ምህላዋ ስለ ዝተሰምዐ ግን ካብ መቕጻዕቲ ኣይተረፈትን። "እቶም ዋርድያ ናብቲ ሸላ ይመጽኡ እሞ፡ ኣእዳወይ ኣንጺፎም ይሃርሙኒ፤ ሕብሩ ክሳብ ዝቕይር ይቕጥቅጡኒ። ንብዓተይ ውሕጥ ኣቢለ ኣይነብዕን፤ ካብ ሰሜን ኮርያ ክንወጽእ ዝፈተንና ሰባት ከም ክሓድቲ'ዮም ዝርእዩና" ትብል። ወሲኻ፡ "ኣብ ካልእ ክፍሊ ዘለው ሰባት ክህረሙ እንከለው'ውን ይስማዕ'ዩ፤ ኣነ ኣብ ቑጽሪ ሰለስተ ነይረ። ግን ኣብ ቁጽሪ 10 ዘሎ ሰብ ክውቃዕ እንከሎ ይስማዕ ነይሩ" ኢላ። ስልታዊ መድቆስቲ ያንግ-ጆ፡ ሓንቲ ካብቶም ኣብ ውሽጢ ኣብያተ ማእሰርተ ሰሜን ኮርያ ዝፍጸሙ ግህሰት ዓለምለኻዊ ሕጋጋት ዝምልከት ኮሪያ ፊዩቸር ንዘካየዶ መርመራ ቃሎም ዝሃቡ ልዕሊ 200 ሰባት እያ። እዚ ንትርፊ ዘይተጣየሸ ትካል፡ ኣብ 148 መቕጽዒ ማእከላት፡ 597 ሰባት ኣብ ልዕሊ 785 እሱራት 5181 ግህሰታት ሰብኣዊ መሰላት ከም ዝፈጸሙ ወግዓዊ ገይሩ። እዚ መረዳእታ፡ ሓደ መዓልቲ እቶም ተሓተትቲ ናብ ሕጊ ንምቕራብ ክሕግዝ ይኸውን'ዩ ብዝብል ተስፋ ኣብ ማዕከን መአከቢ ሓበሬታ ክኽዘኑ ተገይሩ'ዩ። ሰሜን ኮርያ ንዝቐርበላ ክስታት ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ወትሩ ትነጽጎ። ቢቢሲ፡ ኣብዚ ጉዳይ ምላሽ ክህብ ንዝኽእል ኣብ ሰሜን ኮርያ ዝርከብ ወኪል እኳ እንተረኸቦ መልሲ ግን ኣይረኸበን። ኣብ ሴኡል ሓጋዚት ዳይሬክተር ኮሪያ ፊዩቸር ሱዮን ዮ፡ ኣብ ሰሜን ኮርያ ዘሎ ስርዓት ቤት ማእሰርቲን ምስኡ ዝተሓሓዝ ግህሰትን "ነቲ ኣብታ ሃገር ዘሎ 25 ሚሊዮን ህዝቢ ንምድቋስ ኣብ ጥቕሚ ውዒሉ'ዩ" ክትብል ንቢቢሲ ተዛሪባ። "ኣብ ኩሎም ዘካየድናዮም ቃለ መጠይቓት እዚ፡ ኣብ ውልቃዊ ህይወት ዘሕደሮ ጽልዋ ክንዕዘብ ክኢልና ኢና። ሓንቲ፡ ሓድሽ ዝተወልደ ዕሸል ክቕተል እንከሎ ምርኣያ እናበኸየት ነጊራትና እያ" ኢላ። ሰሜን ኮርያ ኣብዚ ሕጂ እዋን ካብ ዓለም ዝተነጸለት ሃገር ኮይና እያ። ንሰለስተ ወለዶታት ብስድራ ኪም ትምራሕ ኣላ። ዜጋታት እታ ሃገር ክኣ ነቲ ስድራን ንፕሬዝደንት ኪም ጆንግ-ኡንን ሙሉእ ውፍይነት ከርእዩ ትጽቢት ይግበሮም። ለበዳ ኮሮናቫይረስ፡ ኣብ ውሽጢ እታ ሃገርን ዶባትን ጽንኩር ሓለዋ ክህሉ ገይሩ እዩ። ናይ ወጻኢ ፊልምን ድራማታትን ሓዊሱ ብዛዕባ ኣብ ዓለም ዘለው ምዕባለታት ክፈልጥ ዝፈተነ ሰብ ከቢድ ማእሰርቲ ክቕጻዕ ተደንጊጉ። እቶም ዝፍጸሙ ግህሰታት ዝምልከት ካብ ቤት ማእሰርቲ ዝወጽኡ ሰባት ብዝህቡዎም ምስክርነታት ይረጋገጹ'ዮም። ካብዚኦም፡ ብዙሓት ክስታት ጾታዊ ዓመጽን ካልኦት ዓይነታት ጾታዊ ግህሰትን ይቐርቡ። ግዱድ ምንጻል ጥንሲ ክገብራ ዝተገደዳ ደቂ ኣንስትዮ ከም ዘለዋ ግዳያት ይዛረባ። ሓንቲ ምስክር ዓይኒ፡ ኣብ ሰሜን እታ ሃገር ኣብ ዝርከብ ማእከል ናይ ሸሞንተ ወርሒ ነፍሰ ጾር እናሃለወት እቲ ጥንሲ ክትንጽሎ ከም ዝተገደደት ተዛሪባ። እቲ ቈልዓ ብህይወት እኳ እንተተረፈ ናብ ማይ ዝሓዘ ገንኢ ከም ዘእተውዎ ሓቢራ። ኣብዚ መርሸንቲ'ውን ከም ዝፍጸም ዝገለጹ ሓሙሽተ ጉዳያት ኣለው። ያንግ-ጆ ንሰለስተ ዓመትን ፈረቓን ተኣሲራ። "ፍርደይ ክሳብ ዝውድእ ብህይወት ክተርፍ ድየ ዝብል ስግኣት ነይሩኒ" ኢላ። ሳሮም'ውን፡ ብ2007 ኣብ መዳጎኒ ማእከል ኦንሶንግ ተኣሲራ ነይራ፤  ኣብ ቤት ማእሰርቲ እታ ሃገር ዘጋጥም ማህረምቲ ከቢድ ምዃኑ ትዛረብ። "ብዕንጸይቲ ይሃርሙኻ፤ ጠጠው ኢልካ ኣቲኻ እናተፍሓኩዃ ትወጽእ። ናብ ካልኦት ዝተሃረሙ ሰባት ገጸይ መሊሰ ክርእይ ኣይክእልን፤ ምኽንያቱ እቲ በሰላ ክትርእዮ እዮም ዝገብሩኻ። በዚ መንፈስኻ ይቐትሉዎ" ትብል። ወሲኻ፡ "መገዲ እንተሃልዩ፡ ክቕጽዑ'የ ዝደሊ" ብምባል ኣብቲ ቤት ማእሰርቲ ዘጋጥሙዋ ዝነበሩ ነገራት ካብ ሕልንኣ ከም ዘይወጽኡ ትዛረብ። ሕጂ ኣብ ደቡብ ኮርያ ሓድሽ ህይወት ጀሚራ ኣላ። እዞም ጉዳያት ናብ ፍርዲ ምውሳድ ኣጸጋሚ ክኸውን ይኽእል፤ ግን ድማ እቲ መርመራ ክኢላታት ዓለምለኸ ቤት ፍርዲ ገበን ኣሳቲፉ ኣሎ። እቲ መረዳእታ ድማ፡ ኣብ ቤት ፍርዲ ቕቡልነት ዘለዎን ብቐሊሉ ዝርከብን ኮይኑ ተዳልዩ ኣሎ። ሳሮምን ያንግ-ጆን እዚ እቲ ዝምነይኦ ፍትሒንምርካብ ሓደ ስጉሚ ንቕድሚት ዝወስድ ክኸውን ተስፋ ኣለወን።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ቱኒዝያ፡ ፈላሚት ጓል ኣንስተይቲ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ኣብ ዓረባዊ ዓለም፡ ለውጢ ኣምጺኣ ዶ?

ናጅላ ቦደን፡ ኣብ ሃገራት ዓረብ ፈላመይቲ ጓል ኣንስተይቲ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ካብ እትኸውን ንደሓር፡ ኣብ ቱኒዝያ ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ መራሕቲ ፖለቲካ ዝጸንሐ ኣመለኻኽታ፡ ርኡይ ለውጢ ኣርእዩ እዩ። እዚ ማለት ግን ናብራ ደቂ ኣንስትዮ ቱኒዝያ ብዓቢኡ ተመሓይሹ ኣሎ ማለት ኣይኮነን - ትብል ነዚ ጽሑፍ ዘሰናደአት፡ ጋዜጠኛ ቢቢሲ ኒውስ ዓረብ- ጀሲ ዊልያምስ። ቦችራ ቤልሃጅ ሕሚዳ፡ ምሉእ ዕድሚኣ ንጾታዊ ማዕርነትን ንዲሞክራስን ኣብምቅላስ እያ ኣሕሊፋቶ - "እቲ ሓደ ብዘይ እቲ ካልእ ክዕወት ኣይኽእልን" ድማ ትብል። ንሳ፡ ኣብቲ ኣብ 2011 ዝተኻየደ፡ ንውልቀ-መላኺ ፕረዚደንት ቤን ዓሊ ካብ ስልጣኑ ክእለ ዝደረኾ፡ ህዝባዊ ናዕቢ ዝተሳተፈት ኰይና፡ ብድሕሪኡ እታ ሃገር፡ ሕጊ ጾታዊ ማዕርነት ኣጽዲቓ እያ። እቲ ሓድሽ ሕጊ፡ ፖለቲካዊ ውድባት፡ ኣብ ዝርዝር ሕጹያት ተወዳደርቲ ባይቶ፡ ማዕረ ቁጽሪ ደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን ከቕርቡ ይጠልብ። ኣብዚ እዋን’ዚ ኣቢሉ’ዩ ወ/ሮ ቤልሃጅ ሕሚዳ፡ ‘ኒዳ’ ናብ ዝተብሃለ ሓደ ፖለቲካዊ ሰልፊ ቱኒዝያ ዝተጸንበረት። ኣብ ቱኒዝያ፡ ንመሰል ማዕርነት ትቃለስ ጓል ኣንስተይቲ ፖለቲከኛ ምዃን ግን ቀሊል ኣይኮነን። ንሳ፡ "ምግፋዕ፣ ጎስጓሳት ጸለመ፡ ናይ ሞት ምፍርራሕን ጻውዒታት መቕተልትን ኣጋጢሙኒ" ትብል። ካብ 2012 ጀሚራ ኣብ ትሕቲ ሓለዋ መንግስቲ ከም ዝነበረት ድማ ትዛረብ። ሕዚ ግና ቱኒዝያ ካብ ካልኦት ሃገራት ዓረብ ብዝሓሸ፡ ኣብ ልዕሊ ኣብ ስልጣን ዘለዋ ደቂ ኣንስትዮ ዘለዋ ኣረኣእያ ይልወጥ ኣሎ። ዓረብ ባሮሜተር ኣብ ክንዲ ቢቢሲ ኒውስ ዓረብ ዘካየዶ ሓድሽ መጽናዕቲ፡ ኣብ ቱኒዝያ፡ ብዝሒ እቶም፡ ‘ደቂ ተባዕትዮ ካብ ደቂ ኣንስትዮ ዝሓሹ ፖለቲካዊ መራሕቲ እዮም’ ኢሎም ዝኣምኑ ሰባት፡ ዝለዓለ ምንቁልቋል ከምዘርኣየ ኣረጋጊጹ። ካብ 2018 ጀሚሩ፡ ብዝሒ በዚ ኣበሃህላ ዝሰማምዑ ሰባት፡ ብ16 ሚእታዊት ምንካዩ ተራእዩ - ካብ 56 ናብ 40 ሚኢታዊት ወሪዱ። እቲ መጽናዕቲ፡ ቱኒዝያ ንፈለማ እዋን ጓል ኣንስተይቲ ቀዳመይቲ ሚኒስተር - ተመራማሪት ስነ-ምድሪ ናጅላ ቦደን-  ኣብ ጥቅምቲ 2011 ብፕረዚደንት ካይስ ሳይድ ናብዚ ስልጣን ኣብ ዝተመዘዘትሉ እዋን ከባቢ እዩ ተኻይዱ። መስራቲት ዓረብ ባሮሜተርን፡ ዲን ናይቲ ኣብ ኣሜሪካ ዝመደበሩ፡ ቤት ትምህርቲ ህዝባውን ዓለምለኻውን ጉዳያት ፕሪንስተን ዝዀነት፡ ኣማነይ ጀማል፡ እዚ ለውጢ፡ እታ ሞዴል መራሒት ጓል ኣነስተይቲ፡ ብዝፈጠረቶ ጽልዋ ዝመጽአ ምዃኑ እያ ትኣምን ። ንሳ፡ "ቅድሚ እዚ ሽመት፡ ኣብ ህዝባዊ ርእይቶ ኣብ መሰላት ደቂ ኣንስትዮ፡ ዓቢዪ ለውጢ ኣይረኣናን" ትብል። ሚስ ቤልሃጅ ሕሚዳ ግን፡ ሽመት ቀዳመይቲ ሚኒሰተር ቦውደን፡ "ክልተ ጫፍ ዘለዎ ሰይፊ" እዩ ኢላ ትገልጾ። "ሓለፋታት ደቂተባዕትዮ ምውጋድ” ብተምሳል ኣገዳሲ'ኳ እንተነበረ፡ "ንመሰላትን ማዕርነትን ደቂ ኣንስትዮ ዘለዋ ተወፋይነት ትሑት ምዃኑ፡ ከም ውድቀት ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ህዝባዊ ጉዳያት ክረአ ይኽእል እዩ" ትብል። ኣብ ሂዩማን ራይትስዎች ተመራማሪት ዝኾነት ኬንዛ ቤን ኣዞዝ ብወገና፡ ዘዘራረበተን ተጣበቕቲ መሰላት ደቂ ኣንስትዮ ቱኒዝያ፡ ሽመት እታ ቀዳመይቲ ሚኒሰተር ወይዘሮ፡ "ጭቡጥ ዓወታት” ኣምጺኡ ኢለን ከምዘይኣምና ትዛረብ። "ብመንጽር መሰል ደቂ ኣንስትዮ ዝተፈለየ ተወሳኺ ነገር ኣይተራእየን" ትብል። መንግስቲ ቱኒዝያ፡ ቢቢሲ ንዘቕረበሉ ሕቶ ምላሽ ኣይሃበን። ፕረዚደንት ስዒድ፡ ኣብቲ 24 ኣባላት ዝሓቖፈ ካቢነ ሚኒስተራት ንሚስ ቦደን ሓዊሱ 10 ደቂ ኣንስትዮ ኣካቲቱ ኣሎ። ተጣበቕቲ መሰላት ደቂ ኣንስትዮ፡ እቲ ፕረዚደንት ንሃገራዊ ባይቶ ምፍራስ ሓዊሱ፡ ነቲ ምልካዊ ተግባራቱ ንምሽፋን፡ ‘ገጽታ ደቂ ኣንስትዮ’ ይጥቀመሉ ከይህሉ ስክፍታ ኣለወን። ሚስተር ስዒድ ኣብ መሰላት ደቂ ኣንስትዮ ብዘለዎ ዓቃባዊ ኣረኣእያ ዝፍለጥ እዩ - ኣብ ውርሻ ጾታዊ ማዕርነት ምቅዋሙ ይቕጽል ኣሎ። ደቂ ተባዕትዮ ቱኒዝያ ድማ ክሳብ ሕጂ ከም መራሒ ስድራቤት ብሕጊ ዝድገፍ ዓባልነት ኣለዎም። ኣብ ቱኒዝያ ዝወሃብ ውርሻ ኣብ እስላማዊ ሕጊ ሸሪዓ ዝተመርኮሰ ኰይኑ፡ ብህይወት ዘሎ ወዲ ብሓፈሻ ካብታ ብህይወት ዘላ ጓል ኣንሰተይቲ፡ ዕጽፊ ብጽሒት ክረክብ መሰል ኣለዎ። እቲ ፕረዚደንት፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ን57 ዳያኑ፡ ብሰፊሕ ገበናት ድሕሪ ምኽሳሱ፡ ካብ ስልጣን ምስ ኣባረሮም ቁጥዐ ፈጢሩ ኣሎ። ሓንቲ ካብኣቶም፡ ብዛዕባ ብሕታዊ ህይወታ ዝርዝር ሓበሬታ ብኢንተርነት ዝተዘርጋሓ፡  ጓል ኣንስተይቲ ዳኛ፡ ‘ዝሙት ፈጺማ’ ዝብል ክስታት ዝቐረባ ዀይኑ፡ ብፖሊስ መርመራ-ድንግልና ክትገብር ከምዝተገደደት ይዝረብ። ናይ ክብሪ ፕረዚደንት፡ ማሕበር ደያኑ ቱኒዝያ፡ ራውዳ ኣል-ቃራፊ፡ ነቲ ናይ ምጽላም ወፍሪ ብምኹናን፡ "እዛ ሰበይቲ፡ በቲ ዝለዓለ ኣካል’ቲ መንግስቲ ክብራ እንተተጎዲኡ፡ ካልእ መን እዩ ከድሕና?" ክብል ይሓትት። እቲ ዝተጠቕሰ መጽናዕቲ፡ ኣብ ቱኒዝያ  61% ሰባት - ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝፍጸም ዓመጽ ወሲኹ ኢሎም ከምዝኣምኑ’ውን ኣረጋጊጹ፤ ዋላ'ኳ ኣብ 2017 ንዕኡ ንምምካት ሕጊ እንተተጸደቐ። ንደቂ ኣንስትዮ ክሳብ ክንደይ ሓደገኛ ከምዝኾነ ዘመልክት፡ እታ ተባዕ ተዛራቢት፡ መራሒት ፖለቲካዊ ሰልፊ፡ ዝዀነት ኣቢር ሙሲ፡ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ መንጎ ኣኼባ ፓርላማ ብኽልተ ደቂ ተባዕትዮ ኣባላት ባይቶ ተጸፊዓ ነይራ። ርግጽ፡ ክልቲኦም እቶም ኣባላት፡ ካብ ሰለስተ ተኸታተልቲ ኣኼባታት ተኣጊዶም እዮም። እቲ ሕጂ ዝፈረሰ ፓርላማ ቱኒዝያ፡ ኣብ 2017 ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝፍጸም ዓመጽ ንምምካት ሕጊ ኣጽዲቑ ነይሩ። ሕጊ 58 ተባሂሉ ይፍለጥ። ኣብቲ እዋን ታሪኻዊ ተባሂሉ ብምንባሩ፡ ንቱኒዝያ ካብ ብዙሓት ጎረባብታ ቀዲማ ተንኢዳ ነይራ። እንተዀነ፡ - ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝፍጸም ዓመጽ ንምምካት ፍሉያት ኣሃዱታት ፖሊስ ምቛም ሓዊሱ - ገለ ዓወታት እኳ እንተተራእየ፡ ኣብ ኣተገባብራ እቲ ሕጊ ዓበይቲ ድኽመታት ከምዘለዉ ብዙሓት ሰባት ይምጉቱ። ብሓፈሻኡ፡ ኣብ ሕጊ ቱኒዝያ፡ ደቂ ተባዕትዮ መራሕቲ ስድራቤቶም ኮይኖም ዝቐጸሉ ዀይኖም፡ ዝበዝሕ ማሕበራዊ ረብሓ ናብኦም ዘዘንበለ እዩ። "እቲ ቁጠባዊ ሓይሊ ኣብ ኢድ ሰብኣይ እዩ ዝጸንሕ" ትብል ወ/ሮ ቤን ኣዞዝ። ሚስ ቤን ኣዞዝ፡ ዋላ'ኳ እዚ ዘተሓሳስብ ሕማቕ ገጽታ እንተሃለወ፡  ብፍላይ ሳላ ስራሕን መሃዛይነትን፡ ጉጅለታት ተጣበቕቲ መሰላት ደቂ ኣንስትዮ፡ ንሓዋሩ “ልዑል ተስፋ ከምዘለዋ" ትዛረብ። ወ/ሮ ቤልሃጅ ሕሚዳ ብወገና፡ ቱኒዝያ “ንምንባር ነጻን ሓራን" ንክትከውን ዝግበር ወፍሪ፡ "ብሓደ ሰብ ዘይኮነስ፡ ብኹሎም እዛ ሃገር ዝሓሸ ይግብኣ ኢሎም ብዝኣምኑ" ክካየድ ከምዘለዎ ትዛረብ።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ዓበይቲ ትካላት ኣመሪካ ወጻኢታት መጓዓዝያ ጥንሲ ዝሰዳ ሰራሕተኛታቶም ክሽፍኑ እዮም

ብሚልዮን ዝቝጸራ ደቂ ኣንስትዮ ኣመሪካ፡ ጥንሲ ናይ ምስዳድ መሰለን ንምክልኻል ስዒቡ፡ ከም ደዝኒ፡ ጄፒ ሞርጋንን ወናኒ ፌስቡክ ዝዀነ ሜታን ዝኣመሰሉ ዓበይቲ ትካላት ኣመሪካ፡  ምስ ጥንሲ ምስዳድ ንዝተሓሓዙ ወጻኢታት መጓዕዝያ ሰራሕተኛታቶም ከምዝሽፍኑ ኣፍሊጦም። እቶም ትካላት፡ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ኣመሪካ፡ መሰል ምንጻል ጥንሲ ንዝፈቅድ ሕጊ እታ ሃገር ድሕሪ ምስራዙ እዮም ነዚ ስጕምቲ ዝወስዱ ዘለዉ። ውሳነ እቲ ቤት ፍርዲ ኵለን ግዝኣታት ኣመሪካ ንመስርሕ [ምንጻል] ክኽልክላ መንገዲ ዝጸርግ እዩ። ከም ኣማዞን ዝኣመሰሉ ካልኦት ትካላት'ውን ንሰራሕተኛታቶም ተመሳሳሊ ሓገዝ ከም ዝገብሩ ምግላጾም ዝዝከር እዩ። ድሕሪ እቲ ውሳነ ብዙሓት ትካላት፡ ነተን ጥንሲ ንምስዳድ ኢለን ካብ ዝነብራሉ ግዝኣት ክንቀሳቐሳ ዝግደዳ ደቂ ኣንስትዮ ወጻኢታት መጓዓዓዝያአን ብመደባት ጥዕና ኢንሹራንስ ኣቢሎም ከምዝሽፍኑ ኣረጋጊጾም ኣለዉ። ደዝኒ፡ ውሳነ እቲ ቤት ፍርዲ ኣብ ልዕሊ ሰራሕተኛታቱ ዘስዕቦ ጸቕጢ ከም ዝተረደአን ሰራሕተኛታቱ ተመጣጣኒ ኣገልግሎት ሓለዋ ጥዕና ክረኽቡ ከምዝገብርን ንሰራሕተኛታቱ ምግላጹ ኣፍሊጡ ኣሎ። እቲ ትካል ኣብታ ካብ 1 ሰነ ጀሚሩ፡ ልዕሊ 15 ሰሙን ዝገበረ ጥንሲ ምንጻል ከልኪላ ዘላ ፍሎሪዳ፡ ኣስታት 80 ሽሕ ሰራሕተኛታት ኣለዉዎ። ዓርሞሸሽ ትካል ባንክ፡ ጄፒ ሞርጋን ብተመሳሳሊ፡ “ሕጋዊ ምንጻል ጥንሲ” ሓዊሱ ሰራሕተኛታቱ ሕክምናዊ ኣገልግሎት ንምርካብ ዘውጽእዎ ወጻኢታት ከም ዝሽፍን ምግላጹ ወኪል ዜና ሮይተርስ ጸብጺቡ። ፍሉጥ ኣመሪካዊ ባንክ ኢንቨስትመንት ጎልድማን ሳችስ ብተመሳሳሊ፡ ካብ 1 ሓምለ ጀሚሩ ናብ ካልእ ግዝኣት ከይደን ጥንሲ ክንጽላ ናይ ዝደልያ ሰራሕተኛታቱ ወጻኢታት መጓዓዝያ ከምዝሽፍን ኣፍሊጡ ኣሎ። ኣሕታሚ ቬግ ኮንደ ናስት፡ ኣፍራዪ ጂንስ ለቪ ስትራውስ፡ ኣገልግሎት መጓዓዝያ ዝህቡ ሊፍትን ኡበርን እውን ተመሳሳሊ ስጕምቲ ከም ዝወስዱ ኣፍሊጦም ኣለዉ። ኣማዞን፡ ሪቪው ዌብሳይት የልፕን ፍሉጥ ባንክ ሲቲግሩፕን ቅድሚ ውሳነ እቲ ቤት ፍርዲ እዮም ኣብ ዝነብራሉ ግዝኣት ጥንሲ ምንጻል ንዘይክእላ ሰራሕተኛታቶም ናይ መጓዓዝያ ወጻኢ ከምዝሽፍኑ ዘፍለጡ። ዋና ፈጻሚ የልፕ፡ ጀረሚ ስቶፕልማን፡ ውሳነ እቲ ቤት ፍርዲ፡ “ንጥዕና ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ሓደጋ ዘእቱ” ብምባል “መራሕቲ ትካላት ንግዲ ድምጾም ከስምዑ ይግባእ” ክብል ኣብ ትዊተር ጽሒፉ። እቲ ሕጊ ኣብ ኣመሪካ ምሉእ ብሙሉእ ምንጻል ጥንሲ ዝኽልክል ዘይኮነስ፡ ነፍስወከፍ ግዝኣት፡ መዓስን ብኸመይን ከምእተፍቅድን ትኽልክልን ክትውስን ዕድል ዝህብ እዩ። ዛጊት 13 ግዝኣታት ኣብ ምንጻል ጥንሲ ክልከላታት ዝገብሩ ሕጊታት ዘጽደቓ ኰይነን፡ ልዕሊ 20 ድማ ተበጻሕነት እቲ ኣገልግሎት ንምቕናስ ይንቀሳቐሳ ኣለዋ። ወጻኢታት መጓዓዝያ ምንጻል ጥንሲ ሰራሕተኛታቶም ከምዝሽፍኑ ዝገለጹ ትካላት፡ ብጐስጎስቲ ኣንጻር ምንጻል ጥንሲ ዝዀኑ ኣባላት ሰልፊ ሪፐብሊካን ሓያል ተቓውሞ ከም ዝበጽሖም ይግመት። ጉዳይ ምንጻል ጥንሲ ንህዝቢ ኣመሪካ ኣብ ክልተ ዝመቐለ ጉዳይ እዩ። ኣብ ቀረባ ዝተኻየደ መጽናዕቲ ከም ዘመልክቶ፡ 61 ሚእታዊት ዓበይቲ ኣመሪካውያን ምንጻል ጥንሲ ኵሉሻብ ወይ መብዛሕትኡ እዋን ክፍቀድ ዝድግፉ ኮይኖም፡ 31 ሚእታዊት ድማ ክኽልከል ወይ መብዛሕትኡ እዋን ዘይሕጋዊ ክኸውን ይድግፉ።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ኣመሪካ ሕገ መንግስታዊ መሰል ምንጻል ጥንሲ ኣቋሪጹ

ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ነቲ ን50 ዓመታት ዝጸንሐ ውሳነ ሮይ ቪ ዋይድ ድሕሪ ምፍራሱ፡ ኣብ ኣሜሪካ ብሚልዮናት ዝቑጸራ ደቂ ኣንስትዮ ሕገ መንግስታዊ መሰል ምንጻል ጥንሲ ክስእና እየን። እቲ ብይን፡ ግዝኣታት’ታ ሃገር ነቲ ኣገባብ ንኽእግዳ መንገዲ ዝኸፍት እዩ። ፍርቀን፡ ሓደስቲ ገደባት ወይ እገዳታት ከተኣታትያ ትጽቢት ይግበር። 13 ድማ፡ ድሮ ንጥንሲ ምንጻል ብቐጥታ ካብ ሕጊወጻኢ ንምግባር ‘ትሪገር’ ዝበሃሉ ሕግታት ኣጽዲቐን ኣለዋ። ፕረዚደንት ጆ ባይደን "ዘሕዝን ጌጋ" ክብል ብምግላጽ፡ ግዝኣታት ነቲ ኣገባብ ዘፍቅድ ሕጊ ከውጽኣ ኣተሓሳሲቡ። ነዚ ውሳነ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ስዒቡ፡ ንኣስታት 36 ሚልዮን ኣብ ዕድመ ወሊድ ዝርከባ ደቂ ኣንስትዮ፡ መሰል ምንጻል ጥንሲ ክቋረጽ ዝገብር ዘሎ ምዃኑ፡ አገልግሎት ምንጻል ጥንሲ ዝህብ ሓደ  ትካል ጥዕና ዘካየዶ መጽናዕቲ ይሕብር። ካብ ክልቲኡ ወገን ዝመጹ ሰልፈኛታት ኣብ ኣፍደገ ቤትፍርዲ ተኣኪቦም ነይሮም፡ ፖሊስ ድማ ኣብ ክልተ ፈልዮም፡ ኣብ መንጎኦም ጠጠው ኢሎም ተራእዮም። ሓንቲ ተቓላሲት ኣንጻር-ምንጻል-ጥንሲ፡ ነቲ ውሳነ ብምንኣድ "ተሓጒሰ" ክትብል ንቢቢሲ ገሊጻ። "እዚ ሕጊ እታ ሃገር ምግባር ጥራይ እኹል ኣይኮነን። ንህይወት ዝድግፍ ክኸውን ንምግባር፡ ብተግባር ምንጻል ጥንሲ ዘይሕሰብ ምግባር'ዩ" ትብል። ኣብ ስግር እቲ ምፍልላይ፡ ደገፍቲ ምርጫ ምንጻል ጥንሲ ድማ፡ ነቲ ውሳነ "ዘይሕጋዊ"፡ ከምኡ’ውን "ፋሽሽትነት" ክብሉ ነቒፎሞ።  ጋዜጠኛ ቢቢሲ፡ ሳማንታ ግራንቪል፡ኣብ ግዝኣት ኣርካንሳስ ካብ ዝርከብ ናይ ምንጻል ጥንሲ ክሊኒክ ‘ሊትል ሮክ’ ኰይና ከም ዝጸብጸበቶ፡ እቲ ብይን ኣብ ዝተለጠፈሉ እዋን፡ ማዕጾታት ክፍሊ ሕሙማት ተዓጽዮም፡ ቅድሚ ክትወጽእ ምሕታታ ድማ፡ ካብ ርሑቕ ድምጺ  ብኽያት ክስማዕ ከምዝከኣለ ገሊጻ። ግዝኣት ኣርካንሳ፡ ሓደ ካብቶም ኣብ ትሕቲ ትሪገር ሕጊ [ማለት እውን እቲ ውሳነ’ቲ ቤት ፍርዲ ብቐጥታ ተግባራዊ ዝኾነሉ ኣገባብ] እግዛእ እያ። እቲ ኣብ 1973 ዝጸደቐ፡ ሕጊ ‘ሮይ ቪ ዋይድ’ ብዝብል ዝፍለጥ ጉዳይ፡ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ብሸውዓተ ንክልተ ድምጺ፡ ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ፡ ጥንሳ ናይምቁራጽ መሰል ብሕገ መንግስቲ ኣመሪካ ከም ዝተሓለወ ውሳነ ሂቡ ነይሩ። እቲ ውሳነ፡ ደቂ ኣንስትዮ ኣመሪካ ኣብተን ቀዳሞት ሰለስተ ኣዋርሕ ጥንሰን ናይ ምንጻል ጥንሲ ፍጹም መሰል ዝሃበ ኮይኑ፡ ኣብ ካልኣይ ብርኪ ግን ውሱን ገደብ ይገበር፡ ኣብ ሳልሳይ ብርኪ ድማ ፍጹም ክልከላ ክግበርፈቒዱ ነይሩ። ካብ ኡንደሓር ኣብ ዝሓለፉ ዓሰርተታት ዓመታት ግን፡ ኣንጻር-ምንጻል ጥንሲ ዝኾኑ ውሳኔታት በብቑሩብ ኣብ ልዕሊ ዓሰርተ ዝኾኑ ግዝኣታት፡ እቲ ሕጊ እናተሸርሸረ እዮዩ መጺኡ። ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ኣብዚ ሕዚ ዝገብሮ ዘሎ ኣኼባ፡ ድሕሪ 15 ሰሙናት ሚሲሲፒ ንእገዳ ምንጻል ጥንሲ ዝፈታተን ጉዳይ ዶብስን ትካል ጥዕና ደቂ ኣንስትዮ ጃክሰንን፡ ክምርምር እዩ ጸኒሑ። እቲ ዓቃባውያን ዝበዝሑዎ ቤት ፍርዲ፡ ንመንግስቲ ዝድግፍ ውሳነ ብምሃብ፡ ነቲ ቅዋማዊ መሰል ምንጻል ጥንሲ ብኣድማዒ መንገዲ ኣቋሪጽዎ። ሓሙሽተ ዳያኑ ብጽኑዕ ደጊፎምዎ፡ ሳሙኤል ኣሊቶ፡ ክላረንስ ቶማስ፡ ኒል ጎርሱች፡ ብሬት ካቫኖን ኤሚ ኮኒ ባሬትን። ላዕለዋይ ዳኛ ጆን ሮበርትስ፡ ንእገዳ ሚሲሲፒ ክድግፍ እንከሎ፡ ‘ካብዚ ንላዕሊ ክስጉም ኣይደልን’ ክብል ፍሉይ ርእይቶ ጽሒፉ። እቶም ምስ ዝበዝሑ ዘይተሰማምዑ ሰለስተ ዳያኑ - ስቲቨን ብሬየር፡ ሶንያ ሶቶማዮርን ኤሌና ካጋንን - " - ነዚ ቤት ፍርዲ፡ ካብኡ ንላዕሊ ግን፡ ነተን ሎሚ መሰረታዊ ቅዋማዊ ሓለዋ ዝሰኣና ብዙሓት ሚልዮናት ኣመሪካውያን ደቂ ኣንስትዮ ዘሕዝን" ክብሉ ጽሒፎም። እዚ ናይ ሎሚ ዓርቢ ውሳነ፡ነቲ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ዝሃቦ ናይ ገዛእ ርእሱ ሕጋዊ ቅድመ-ኩነት ብጅምላ ምግልባጥ - ኣዝዩ ሳሕቲ ዝረአ ስጉምቲ - ኮይኑ፡ ነታ ሃገር ዝኸፋፍሉ ፖለቲካዊ ውግኣት ከጣይሽ ተኽእሎ ኣሎ። ኣብተን ብዛዕባ ምንጻል ጥንሲ ዝምልከት ርእይቶታት ብቐረባ ዝተመቓቐለለን ግዝኣታት - ከም ፔንስልቨንያ፡ ሚቺጋንን ዊስኮንሲንን - ሕጋውነት ናይቲ ኣገባብ ብመረጻ ምርጫ ክውሰን ይኽእል እዩ። ኣብ ካልኦት ድማ፡ እቲ ውሳነ፡ ውልቀሰባት ብምንጻል ጥንሲ ካብ ግዝኣት ወጻኢ ክኸዱ ድዮም ወይስ ብኣገልግሎት ፖስታ ኣቢሎም መድሃኒት ምንጻል ጥንሲ ክእዝዙ ይኽእሉ ድዮም ዝብሉ ጉዳያት ሓዊስካ፡ ሓድሽ ዙርያ ሕጋዊ ክትዓት ከንቅል  ይኽእል እዩ ዝብል ግምታት ኣሎ። ፕረዚደንት ጆ ባይደን፡ ነቲ ብይን ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ብምኹናን፡ ኣብተን ዝተኣገደለን ግዝኣታት ዝርከባ ደቂ ኣንስትዮ ናብተን ዘይተኣገደለን ክገሻ ሓቢሩ። ካሊፎርንያ፣ ኒው ሜክሲኮን ሚቺጋንን ሓዊሱ ዲሞክራስያውያን ኣመሓደርቲ ሓያሎ ግዝኣታት ድሮ መሰላት ምንጻል ጥንሲ ኣብ ውሽጢ ቅዋሞም ንምስፋር መደብ ከምዘለዎም ኣፍሊጦም ኣለዉ።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ጓል ኢሎን መስክ ሽማን ጾታኣን ትቕይር ኣላ

ጓል ኢሎን መስክ፡ ድሕሪ ሕጂ “ብዝዀነ መገዲ ወይ መልክዕ ምስ ኣቦይ ክራኸብ ኣይደልን” ብምባል ሽማን ጾታኣን ንምቕያር ሕጋዊ መስርሕ ጀሚራ። እዛ ጓል 18 ዓመት ‘ትራንስጀንደር’ ኰይና ክትጸንሕ እንከላ፡ ድሕሪ ሕጂ ጓል ኣንስተይቲ ክትኸውን ከም እትደልን ቪቪያን ጂና ዊልሰን ብዝብል ሽም ክትጽዋዕ ከም እትደልን ገሊጻ። ንሳ፡ ዛቪር ኣሌክሳንደር መስክ ብዝብል ክትጽዋዕ ዝጸንሐት ኮይና፡ ሽማን ምስክር ወረቐት ልደታን ንምቕያር ኣብ ሎስ ኣንጀለስ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ምምሕዳር ሳንታ ሞኒካ እያ ምንቅስቓስ ጀሚራ ዘላ። ጠለብ እዛ ውልቀሰብ፡ ኣብ ወርሒ ሚያዝያ ከም ዝጀመረ ሰነዳት ቤት ፍርዲ የመልክቱ። እንተዀነ፡ ክሳብ ሕጂ ብዛዕባ ኣብ መንጐ ኣቦን ጓልን ተፈጢሩ ዘሎ ቅርሕንቲ ዝምልከት ዝርዝር ሓበሬታ የለን። ወናኒ ቴስላን ስፔስ ኤክስን ቢልየነር ኢሎን መስክ ኣብዚ ጉዳይ ዝሃቦ ርእይቶ የለን። መስክ፡ ንኣደ ቪቪያን ካናዳዊት ጸሓፊት ጀስቲን ዊልሰን፡ ካብ 2000 ክሳብ ዝተፋትሕሉ ግዜ 2008 [ኣ. ኣ] ተመርዕዩዋ ነይሩ። በዅሪ ወዶም ኔቫዳ ብ2002 ዝተወልደ ኰይኑ፡ ኣብ ውሽጢ 10 ሰሙናት ብሃንደበት ሞይቱ። እቶም መጻምዲ፡ ክልተ መናቱን ካልኦት ሰለስተ መናቱን ቈልዑ’ውን ኣለውዎም። መስክ ድማ ካልኦት ክልተ ቈልዑ ኣለውዎ። ደቁ፡ ዋላ’ውን ኣቦኦም ፍሉጥ ሰብ እንተዀነ ንባዕሎም ብዙሕ ክፍለጡ ኣይገበሩን። ብሰንበት ኣብ ዝተኸብረ መዓልቲ ኣቦታት፡ መስክ ንዅሎም ደቁ ከም ዝፈቱ ኣብ ትዊተር ጽሒፉ ነይሩ። ጓሉ ካብኡ ክትርሕቕ ምውሳና ንዝምልከት ግን ዛጊት ዝሃቦ ርእይቶ የለን።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


መሰላት ምንፃል ጥንሲ ዝምልከት ሕጊ ኣሜሪካ ክቕየር’ዶ ይኾን?

ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ኣሜሪካ 'ሮ ቨርሰስ ዋድ ሮ' ተባሂሉ ዝፅዋዕ መሰላት ምንፃል ጥንሲ ዝምልከት ሕጊ ክቕይር ከምዝኽእል ተገሊፁ፡፡ ኣብ መላእ ኣሜሪካ ዝርከባ ብሚልዮናት ዝቝፀራ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ቀረባ እዋን ናይ ምንፃል ጥንሲ ሕጋዊ መሰል ክስእና ከምዝኽእላ ካብ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ኣሜሪካ ሰሊኹ ዝወፀ ሰነድ የመልክት። ብ1973 ዝተገብረ ውሳነ ስዒቡ ኣብ ኣሜሪካ ምንፃል ጥንሲ ሕጋዊ እንትኾን ሕዚ ግና ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ኣሜሪካ ነቲ ሕጊ ከፍርስ ተዳልዩ ከምዝርከብ እቲ ኣብ ፖሊቲኮ ዝተሓትመ ሰነድ ይሕብር። ደያኑ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ኣብ መወዳእታ ሰነ ወይ መጀመርታ ሓምለ ብይን ከምዝህቡ ትፅቢት ይግበር ኣሎ። እቲ ቤት ፍርዲ እቲ ብ1973 ዝተወሰነ ብይን እንተፍሪስዎ ክፍለ-ግዝኣታት /ስቴትስ/ እንተ ደልየን ምንፃል ጥንሲ ክእግዳ ክፍቀደለን እዩ። ከምዚ እንተኾይኑ ድማ ምንፃል ጥንሲ ዳርጋ ኣብ ፍርቂ ግዝኣታት ኣሜሪካ ከምዝእገድ ትፅቢት ይግበር። እኳ ደኣስ ዓሰርተ ሰለስተ ዝኾና ክፍለ-ግዝኣታት ምንፃል ጥንሲ ብኡንብኡ ዝእግድ ሕግታት ንኽወፅእ ዘለኣዕል ሕጊ ኣውፂአን ኣለዋ። እተን ካልኦት እውን ብቕልጡፍ ሕግታት ከውፅኣ ይኽእላ እየን። ኣስታት 36 ሚልዮን ደቂ ኣንስትዮ ምንፃል ጥንሲ ክስእና ከምዝኽእላ ፕላንድ ፓረንትሁድ ዝብሃል ንምንፃል ጥንሲ ዘዳሉ ትካል ክንክን ጥዕና ዝገበሮ መጽናዕቲ የመልክት። ሱዛን ቢ. ኣንቶኒ ሊስት ዝኣመሰሉ ጕጅለታት ጸረ ምንፃል ጥንሲ ነዚ ዜና ብሓጐስ ተቐቢሎምዎ ኣለዉ። "እቲ ሕጊ ብሓቂ እንተ ድኣ ተቐይሩ ስራሕና ነቶም ዘይተወልዱ ሕፃናት ዝሓሸ ዕቝባ ኽረኽቡ ሓባራዊ ስምምዕ ምህናፅ እዩ ዝኸውን" ይብል። እቲ "1ይ ንድፊ" ዝብል እተጻሕፎ ሰነድ መብዛሕትኡ ናይ እቲ ቤት ፍርዲ ኣረኣእያ ዘንጸባርቕ ኢዩ ዝመስል።  እቲ ሰነድ ብዳኛ ሳሙኤል ኣሊቶ ከምተጻሕፈን ብ10 ለካቲት ድማ ኣብ ውሽጢ እቲ ቤት ፍርዲ ከምተዘርግሐን ፀብፃብ ፖሊቲኮ ይሕብር። እንተዀነ ግን ደያኑ ኣቐዲሞም ኣብቲ ናይ ምድላው መስርሕ ኣረኣእያኦም ቐይሮም ስለዝነበሩ እቲ ሰነድ ናይ መወዳእታ ርእይቶ ይኹን ኣይኹን ንፁር ኣይኰነን። እቲ ላዕለዋይ ቤት ፍርድን ዋይት ሃውስን ክሳዕ ሕዚ ሓሳብ ኣይሃቡን። እዚ ሰኑይ ምሸት ዝተሓትመ ፅሑፍ ግና ብኡንብኡ ካብ ደሞክራስያውያን ሓያል ተቓውሞ ኣልዒሉ እዩ። እቲ ፀብፀብ ሓቂ እንተ ዀይኑ እቲ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ "ኣብ ዝሓለፉ 50 ዓመት እቲ ዝዓበየ ቀይድታት ንመሰላት ክትግብር ተዳልዩ ኣሎ" ብምባል ምርኡያት ደሞክራስያዊ ፖለቲከኛታት ናንሲ ፔሎሲን ቹክ ሹመርን ብሓባር ምላሽ ሂቦም። ከም ካሊፎርንያ፣ ኒው ሜክሲኮን ሚሺጋንን ናይ ዝኣመሰላ እተፈላለያ ደሞክራስያዊ ክፍለ-ግዝኣታት ኣመሓደርቲ ግና  ዋላ እውን እቲ ቤት ፍርዲ ነቲ ሕጊ እንተፍረሶ መሰላት ምንፃል ጥንሲ ከምዘኽብሩ ኣፍሊጦም ኣለዉ። ኣመሓዳሪ ካሊፎርንያ ጋቪን ኒኮም "[ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ] ንመሰላት ምንፃል ጥንሲ ክሕሉ እዩ ኢልና ክንኣምኖ ኣይንኽእልን፣ ስለዚ ባዕልና ኽንሕልዎ ኢና" ክብል ኣብ ትዊተር ጽሒፉ ኣሎ። እቲ ፖሊቲኮ ዝትበሃለ ጋዜጣ ነቲ ሰነድ ምሉእ ብምሉእ እዩ ኣሕቲምዎ። ዳኛ ኣሊቶ ዝተዛረበቶ ርእይቶ እውን ሓዊሱ ጠቒሱ - "ሮ [እቲ ሕጊ] ካብ መጀመርታ ጀሚሩ ኽቱር ጌጋ ኢዩ ነይሩ። እቲ ዝቐረበ መረዳእታ ኣዝዩ ድኹም እዩ። እቲ ውሳነ ኸኣ ጐዳኢ ሳዕቤን ነይርዎ። ንምንጻል ጥንሲ ዚምልከት ጕዳይ ብደረጃ ሃገር ስምምዕ ካብ ምምፃእ ክትዕ ዘነሃሃረን ምክፍፋልን ዝፈጠረን እዩ" ይብል። ተጻባእቲ ጕጅለታት ሰሉስ ኣብ ከባቢ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ሰልፍታት እንትገብሩ እቶም ፀረ ምንፃል ጥንሲ ዝዀኑ ተቓወምቲ ድማ "[እቲ ሕጊ ክፈርስ ኣለዎ" እንትብሉ ደገፍቲ መሰላት ምንፃል ጥንሲ ኸኣ ብወገኖም "ምንፃል ጥንሲ ኽንክን ጥዕና እዩ" ክብሉ ተሰሚዖም። "ካብዚ ኣየምልጡን እዮም" ክብል እቲ ጎስጓስ ዘካየደ ዌንዲ ሃሚልተን ንሮይተርስ ገሊፁ። ካባታቶም ንሕና ኢና ንበዝሕ ክንቃለስ ድማ ኢና" ኢሉ። ካልእ ተቓዋሚ ኸኣ "እዚ ንዅሉ እቲ ዝዓየናዮ ዘፍርስ ነገር እዩ" ይብል። ንምንፃል ጥንሲ እትቃወም ኤማ ሂውስነር ብወገና "ንህይወት ዝድግፍ ሰብ ክኸውን ብርቱዕ ስምዒት ኣለኒ። [እቲ ሕጊ] ተቐይሩ ምርኣይ ዓብዪ ዓወት እዩ" ትብል። ብ1973 እቲ ሕጊ ነተን ኣብ ኣሜሪካ ዝነበራ ደቂ ኣንስትዮ ኣብተን ናይ መጀመርታ ሰለስተ ኣዋርሕ ጥንሲ ናይ ምንፃል ምሉእ መሰል ድሕሪ ሰልሰተ ኣዋርሕ ድማ ድሩት መሰላት ሂብወን እዩ። ብ2021 ጥራይ ኣብ ምልእቲ እታ ሃገር ዳርጋ 600 ዝኸውን ንምንጻል ጥንሲ ዝምልከት ቀይድታት ተኣታትዮም እዮም። ካብኣቶም እቶም 90 ድማ ናብ ሕጊ ተቐይሮም። እቲ ሕጊ ካብዝፀድቕ ጀሚሩ እዚ ኣብ ዝዀነ ይኹን ዓመት ካብዝነበረ ዝዛይድ እዩ። ግልጋሎት ምንፃል ጥንሲ ኣዝዩ ክትሕት ምግባር ንተን ምንፃል ጥንሲ ክፍፅማ ዚደልያ ድኻታት ደቂ ኣንስትዮ ኣመና ከምዝፀልወን ይእመን። መብዛሕትአን ምንፃል ጥንሲ ዝፍፅማ ደቂ ኣንስትዮ ዕድመአን ኣብ 20ታት ዝርከባ እየን፤ ብ2019 ካብዝተፈፀመ ምንፃል ጥንሲ 57 ሚእታዊት ዝኾና ኣብዚ ኽሊ ዕድመ ዝርከባ ነይረን።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ኣፍቃሪኣ ብዝፈጸሞ ዘስካሕኽሕ መጥቃዕቲ ዝሞተት ሰብለ ንጉሴ፡ ስድራኣ እንታይ ይብሉ?

ሰብለ ንጉሴ ንወለዳ ራብዓይቲ ውሉዶም ከምዝነበረት ቢቢሲ ዘዘራረቦ ንኢሽተይ ሓዋ ያእቆብ ይገልጽ። 08 መስከረም 1976 ኣቆጻጽራ ግእዝ ዝተወለደት ሰብለ፤ ብቢዝነስ ኣድሚንስትሬሽን ተመሪቓ ኣብ ዝተፈላለዩ ትካላት ተቖጺራ ክትሰርሕ ጸኒሓ። ክሳብ እታ ህይወታ ዝሓለፈትላ እዋን ድማ ኣብ ዋና ቤት ጽሕፈት ሕብረት ባንክ ብሓላፍነት ክፍሊ ምምሕዳር ሓይሊ ሰብ ትሰርሕ ከምዝነበረት ሓዋ ይዛረብ። ሰብለ ቀዳም 30 ታሕሳስ 2014 ዓ.ም.ግ ለይቲ ሰዓት 9 ክሳብ 10 [03፡00 ክሳብ 04፡00] ኣብ ዝነበረ ጊዜ እቲ መጥቃዕቲ ኣብ ልዕሊኣ ከምዝተፈጸመ ድማ ሓቢሩ። ምስቲ ኣፍቃሪኣ ናብ ጎንጺ ዝኣተዉሉ ምኽንያት፡ ኣምስዩ ብምምጻእ “ማዕጾ ኣይከፈትክለይን” ዝብል ከምዝነበረ ዝገልጽ ያእቆብ፡ ፈለማ መፍትሕ ደርብዩ ገጻ ከምዝወቕዓ ብድሕሪኡ ከኣ ብበሊሕ ነገር ከምዝወግኣን ሳኒታይዘር ናብ ኣካላታ ኣፍሲሱ ብሓዊ ከምዘቃጸላን ይዛረብ። ሰብለ ብድሕሪ’ቲ ዝበጽሓ መጥቃዕቲ ኣብ ሆስፒታል ክትትል ሕክምና እናተገበረላ ከሎ፡ ንሰለስተ ኣባላት ቤተሰባን ንፖሊስን ነዚ ቃላ ከምዝሃበት ቢቢሲ ካብ ሓዋ ዝረኸቡ ሓበሬታ የመልክት። ኣብ ማሕበር ደቂኣንስትዮ ሰብሞያ ሕጊ ኢትዮጵያ ኣማኻሪት ሚድያን ኮሚዩኒኬሽንን ትንሳኤ ታደለ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃበቶ መብርሂ፡ ሰብለ ብሰንኪ ኣብ ልዕሊኣ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ 40 ሚኢታዊት ነብሳ ከምዝነደደ ካብ ሆስፒታልን ቤተሰባን መረዳእታ ረኺብና ኢላ። ኣብ ኣካላታ መውቃዕትን መውጋእትን ከምዝተፈጸመ’ውን ገሊጻ። ሰብለ ናብ ሆስፒታል ምስኣተወት ንሰለስተ ተኸታተልቲ መዓልታት ውኒኣ ስሒታ እያ ነይራ። ጸኒሓ’ውን እቲ ሕማም እናሓየላ ብምኻዱ ክትዛረብ ናብ ዘይትኽእለሉ ደረጃ ከምዝበጽሐት ያእቆብ ተዛሪቡ። ሰብለን ኣፍቃሪኣን ንኽልተ ወርሕን ፈረቓን ጥራሕ ኣብቲ ገዛ ብሓባር ከምዝጸንሑ ብምግላጽ ድማ፡ ንሳ ግን ኣብቲ ገዛ ንበይና እምበር ሓቢርዋ ዝነብር ሰብ ከምዘሎ ንቤተሰባ ተዛሪባ ከምዘይትፈልጥ ኣረዲኡ። ነዚ ክትገብር ዝኸኣለትሉ ምኽንያት “ነገራት ቦትኦም ምስሓዙ’እምበር ኣቐዲማ ክትዛረብ ዘይትደልይ ዓይነት ባህሪኣ ዘንቀሎ ክኸውን ይኽእል’ዩ" ኢሉ። ህይወታ ካብ ዝሓለፍ ቅድሚ 10 መዓልታት ኣቢሉ፡ ሰብለ ኣፍቃሪኣ ከምዝወቕዓ ነጊራታ ምንባራ ሓንቲ መሓዝኣ ምዝራባ’ውን ወሲኹ ገሊጹ። ኣብ ልዕሊ ደቂኣንስትዮ ዝፍጽም መጥቃዕቲ ብዕድመ፣ ቁጠባን ደረጃ ትምህርትን ከምዘይድረትን ኣብ ዝኾነት ትኹን ጓልኣንስተይቲ ክፍጸም ከምዝኽእል ምግንዛብ ከምዘድልይ ድማ ነቲ ኣብ ልዕሊ ሓፍቱ ዝበጽሐ መበገሲ ብምግባር ይምዕድ። ሰብለ ንወለዳ እትጥውርን ኣብ ገዝኣ ብመርኣያነት እትውሰድን ብርትዕቲ ጓል ኣንስተይቲ ከምዝነበረት ኣዘኻኺሩ። ነቲ መጥቃዕቲ ዝፈጸመ ውልቀሰብ ኣብዚ እዋን ኣብ ቀይዲ ፖሊስ ኣትዩ ምጽራይ ይግበረሉ ከምዘሎ ኣብ ማሕበር ደቂኣንስትዮ ሰብሞያ ሕጊ ኣማኻሪት ሚድያን ኮሚዩኒኬሽንን ትንሳኤ ንቢቢሲ ሓቢራ። ኣባላት እታ ማሕበር ንዝኽሪ እታ ብሓዊ ተቓጺላ ህይወታ ክትሓልፍ ዝተገበረት ሰብለ ንጉሴ ሽምዓ ናይ ምብራህ ስነስርዓት ኣካይደን ነይረን። ሽምዓ ናይ ምብራህ ዝኽሪ ምድላው ዘድልየሉ ምኽንያት፡ እቲ ጉዳይ ቆላሕታ ክረክብ ንምግባርን “ንቤተሰባ ኣብ ጎኖም ደው ከምእንብል ንምርግጋጽን እዩ” ክትብል ትንሳኤ ኣብሪሃ። ኣብዚ እዋን ማሕበረን ብዘይካ ትግራይ ኣብ ኩለን ክልላት ኢትዮጵያ ኣብያተ ጽሕፈት ብምኽፋት ትሰርሕ ምህላዋ ብምዝኽኻር ድማ ዘቤታዊ መጥቃዕቲ ዝፍጸመን ደቂኣንስትዮ ቁጽረን እናወሰኸ ምምጽኡ ሓቢራ። ማሕበረሰብ፣ ትካላት ሃይማኖትን ሕግን ኣብ ህንጸት ስነልቦና ቆልዑ ግቡኦም ክፍጽሙ ከምኡ ድማ መጥቃዕቲ ዝፈጸሙ ሰባት ኣብ ቀይዲ ምስኣተዉ ግቡእ ቅጽዓት ክወሃቦም ከምዝግባእ ኣተሓሳሲባ’ላ።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ደቡብ ኣፍሪቃዊት ሚኒስተር፡ ደቂ ኣንስትዮ ተማሃሮ 'መጽሓፈን ክግንጽላን ኣእጋረን ክዓጽዋን' ነጊራ

ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ሓንቲ ዞባዊት ሚኒስተር ጥዕና፡ ንደቂ ኣንስትዮ ተማሃሮ ኣብ ዘሕለፈቶ መልእኽቲ "መጻሕፍትኽን ክፈታ ኣእጋርክን ከኣ ዕጸዋ" ብምባላ ብዙሕ ነቐፌታታት ይወርዳ ኣሎ። ፖፊ ራማቱባ ንደቂ ኣንስትዮ ተማሃሮ ንምትብባዕን ኣብ ንኣሽቱ ተማሃሮ ንዘጋጥም ጥንሲ ንምጉዳልን ብዝብል ናብ ሓደ ናይ ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ ዑደት ተካይድ ኣብ ዝነበረትሉ እዋን እያ ነቲ ርእይቶ ዝሃበት። ተጠቀምቲ ማሕበራዊ መራኸቢታት ነቲ ርእይቶ ክነቕፉዎ እንከለው፤ ንምንታይ ንደቂ ኣንስትዮ ጥራይ ዘነጻጸረ ኮይኑ ኢሎም ይሓቱ ኣለው። ራማቱባ ግና እቲ ርእይቶ ንደቂ ተባዕትዮ'ውን ዝዓለመ ከም ዝኾነ ብምግላጽ'ያ ትምጉት ዘላ። እታ ሚኒስተር ጥዕና ዞባ ሊምፖፖ ኣብ ምጅማር ትምህርቲ ኣብ ከተማ ሰክጋጋፔንግ ዝርከብ ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ ግወናነ እያ ብረቡዕ ዑደት ተካይድ ነይራ። ኣብቲ ኣጋጣሚ ነቶም ተማሃሮ ኣብ ዘሕለፈቶ መልእኽቲ "ንደቂ ኣንስትዮ ክብለክን ዝደሊ፡ መጻሕፍትኽን ክፈታ፣ ኣእጋርክን ከኣ ዕጸዋ። ኣእጋርክን ኣይትኽፈታ፡ መጻሕፍትኽን ክፈታ። የቐንየለይ" ኢላ። ንሳ ወሲኻ ብዕድመ ዓበይቲ ዝኾኑ ሰብኡት ክቡር ብዝኾነ ሰብ ሰርሖ ጸጉርን ቴለፎናትን ጌሮም ንደቂ ኣንስትዮ የታልሉ ከምዘለው ተዛሪባ። እቲ ቪድዮ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ድሕሪ ምዝርግሑ ተሪር ነቐፌታ ኣስዒቡላ ኣሎ። "እዚ ንቖልዑ ብዛዕባ ዓመጽ፡ ስጋዊ ርክብን ፍቓድን እትነግረሉ ግቡእ መገዲ ኣይኮነን" ይብል ሓደ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ዝተወሃበ ርእይቶ። ተቓዋሚ ፖለቲከኛ ሲቪወ ግዋሩበ ብወገና "ብዙሕ ጸገም ዘለዎ" ክትብል'ያ ገሊጻቶ። ንሳ ብትዊተር ኣብ ዘሕለፈቶ መልእኽቲ "እዚ ምስቶም ተማሃሮ ብዛዕባ ፍታው፡ ትርጉም ዘለዎ ዝርርብ ክተካይድሉ እትኽእሊ ጽቡቕ ኣጋጣሚ እዩ ነይሩ። ግና ነቒፍክዮም" ኢላ። እታ ሚኒስተር ምስ ደቡብ ኣፍሪቃዊ ማዕከን ዜና ታየምስ ላይቭ ኣብ ዝገበረቶ ቃለ መሕተት እቲ ዘረብኣ ዘይትርጉሙ ከምዝተዋሃቦን ንደቂ ተባዕትዮ'ውን ዝዓለመ ምንባሩን ገሊጻ። "እቶም ኣወዳት ኣብ ትምህርቶም ከተኩሩን ምስተን ኣዋልድ ካብ ምድቃስ ክቑጠቡን ነጊረዮም እየ" ኢላ። ወሲኻ'ውን ኣብ ዞባ ሊምፖፖ ዝርከቡ መሳርሕታ "ነቲ መልእኽቲ ከም ዝነኣድዎን" ብትብዓት ብምዝራባ ከም ዘመስገንዋን ሓቢራ። ኣብ 2020 ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ኣስታት 33,400 ትሕቲ 17 ዝዕድሚአን ኣዋልድ ጥንሲ ከም ዘጋጠመን ጸብጻባት መንግስቲ የርእዩ።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ኣብ ታሪኽ ኣመሪካ ቀዳመይቲ ጓል ኣንስተይቲ ጸሓፊት ጉዳያት ወጻኢ ዝነበረት ዓሪፋ

ካብ ቼክ ተሰዲዳ ንኣመሪካ ዝኣተወት ኣብ ታሪኽ ኣመሪካ ቀዳመይቲ ጓል ኣንስተይቲ ጸሓፊት ጉዳያት ወጻኢ ማድሊን ኣልብርይት ኣብ 84 ዓመታ ዓሪፋ። ኣብ ጉዳያት ወጻኢ ፖሊሲ ኣመሪካ ዝለዓለት ዲፕሎማት ማድሊን ኦልብራይት  ኣብ 1997፡ ኣብ ዘበነ መንግስትነት ፕረዚደንት ክሊንተን እያ። መብዛሕትኡ ግዜ ከም "ተሓላቒት ደሞክራሲ" እትረአ ማድሊን ዓሌታዊ ግጭት ኮሶቮ ንከብቅዕ ዓብዪ እጃም ነይሩዋ። ስድራ ቤታ ብሕማም መንሽሮ ከም ዝሞተት ኣብ ዘውጽእዎ መግለጺ ኣረጋጊጾም ኣለው። ማድሊን ብስድራ ቤትን ፈተውትን ተኸቢባ እያ ዓሪፋ። ስድራኣ ከኣ ፈቃር ኣደን፡ ሓብትን መሓዛን፡ ኣሞን ሓትኖናን ተፈልያትና ኢሎም። ሕልፈታ ምስተነግረ ፕረዚደንት ነበር ቢል ክሊንተንን ሚኒስትሪ ጉዳይ ወጻኢ ነበር ሂላሪ ክሊንተንን ሓዘኖም ገሊጾም። "ነቲ ዘገልግሉሉ ዝነበሩ እዋንን ሓላፍነትን ምሉእ ብምሉእ ዝበቕዑዎ ውሑዳት ሰባት እዮም" ዝበለ ክሊንተን "ዕላማ ስርሓ ውሳነታት ፖሊሲ ኣመሪካ ኣብ ህይወት ደቂ ሰባት ለውጢ ንምምጻእ ምዃኑ ስለ እትፈልጥ ንስራሓ ከም ግዴታን ዕድልን እያ ተጠቒማትሉ" ኢሉ። ናይ ሽዑ ዋና ጸሓፊ  ኔቶ ጀነራል ጀንስ ስቶልተንበርግ ብወገኑ፡ "ናይ ሓርነት ሓይልን" ከምኡውን "ሓያል ሞጓቲት ናይ ኔቶ ሻምፕዮን ኔራ" ክብል ይገልጻ። ፕረዚደንት ኣመሪካ ነበር ጆርጅ ዳብሊው ቡሽ፡ ኣልብረይት "ሰላማዊት ዓለም ንክትህሉ ኣገዳስነት ናጻ ሕብረተሰብ ኣጸቢቑ ዝርድኣ ዝነበረት ሰብ እያ " ክብል ናእድኡ ገሊጹ። ዋና ጸሓፊ ጉዳያት ወጻኢ ዓባይ ብሪጣንያ ሊዝ ትሩስ፡ ዓለም "ካብ ቅድሚ ሕጂ ንላዕሊ ኣብ ጐድኒ መትከላት ኦልብራይት ደው ክትብል ይግባእ" ኢላ። ኣብ ቸኮስሎቫክያ ነበር ብ1937 ኣብ ፕራግ እተወልደት ማሪ ጃና ኮርቤሎቫ፡ ማድሊን ኦልብራይት፡ ናዚ ንጀርመን ብ1939 ንቼክሎኮዛቭያ ምስ ተቘጻጸራ ምስ ስድርኣ ዝተሰደት ጓል ሓደ  ዲፕሎማሰኛ እያ። ማድሊን ብ1948 ናብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ገዓዘት። ኣብታ ዓመት እቲ ከኣ ስድራ ቤታ ተጻረርቲ ናይቲ ንሃገሮም ዝመርሖ ስርዓት ብምዃኖም ንዓዶም ክምለሱ ከም ዘይክእሉ ብምግላጽ ፖለቲካዊ ዑቕባ ንኽወሃቦም ሓተቱ። ብ1957 ድማ ኣመሪካዊት ዜጋ ኰነት። ብድሕርዚ ኣልብረይት ኣብ ምምሕዳር ጂሚ ካርተር ከም ኣመሓዳሪት፡ ጸኒሓ ከኣ ከም ኣማኻሪ ፖሊሲ ጉዳያት ወጻኢ ብምዃን ኣብ ቤተ መንግስቲ ዋይት ሃውስ ምስ ብዙሓት ምክትል ፕረዚደንትን ሕጹያት ፕረዚደንትን ሰርሐት። ቢል ክሊንተን ብ1993 ናብ ስልጣን ምስ መጽአ ከኣ ነዊሕ ከይጸንሐ ፡ ማድሊን ኦልብራይት ኣምባሳደር ውድብ ሕቡራት ሃገራት ገይሩ ሸይሙዋ። እዚ ከኣ ናይ መጀመርታ ዲፕሎማስያዊ  ስርሓ ነበረ። ብ1997 ንብዙሕ ተቓውሞታት ሰጊራ ከኣ ጸሓፊት ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ኰነት። ኣብቲ ግዜ እቲ፡ ምምሕዳር ክሊንተን ነቲ ብሰርቢያዊ ስርዓት ስሎቦዳን ሚሎሰቪች ኣብ ኮሶቮ ዘካየዶ ጃምላዊ ዓሌታዊ ህልቂት ደው ንምባል ጣልቃ ንክኣቱ ብምድፍኣ ተፈላጥነታ ዓበየ። ገሊኦም ነቐፍቲ ነቲ ስዒቡ ዝመጽአ ደብዳብ ነፈርቲ ኔቶ  "ናይ ኦልብራይት ውግእ እዩ" ኢሎም ይጽውዕዎ ነበሩ ። ኣብቲ ግዜ እቲ "ነቲ ሚሎሰቪች ክገብሮ ዝመደበ ነገር ኢድና ኣጣሚርና ክንርኢ ኣይግባእን እዩ። ኣነ ምሉእ ሓላፍነት ክወስድ እየ። ኣብ ቅድሚ ዓይንና "ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነት ክፍጸም ክንርኢ ኣይንኽእልን ኢና" ኢላ። ኣብ መወዳእታ፡ ኮሶቮ ድሕሪ ትሽዓተ ዓመት ምትእትታው ኣባላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ 2008 ካብ ሰርብያ ናጻ ከም ዝወጽአት ኣዊጃ። ፕረዚደንት እታ ሃገር ቮሳ ዑስማን፡ ብረቡዕ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ "መዘና ዘይነበራ መሓዛ" ከም ዝሰኣኑ ድሕሪ ምግላጹ ፡ ኦልብራይት "ንናጽነትናን ንዴሞክራሲናን ዝገበረቶ ኣበርክቶ ፈጺምካ ኣይርሳዕን እዩ" ኢሉ። ብ2012፡ እቲ ሽዑ ፕረዚደንት ዝነበረ ባራክ ኦባማ  ንማድሊን ኦልብራይት፡ ኣብ ሃገራት ባልካን ብዝገበረቶ ዕዮ፡ እቲ ንሲቪላዊ ዕዮ ብፕረዚደንት ዝወሃብ ዝለዓለ ሽልማት መዳልያ ናጽነት ሸሊሙዋ። ፕረዚደንት ነበር  ኦባማ  "ዘይትጸዓድ ክኢላ" ክብል ንኢዱዋ እዩ። ኣብ 2015፡ ኦልብራይት ደቂ ኣንስትዮ ብፖለቲካዊ ሓይሊ ስልጣን እንተ ረኺበን  እቲ ሕብረተሰብ ዝያዳ ርጉእ ከም ዝኸውን ንቢቢሲ ኣብ ዝሃበቶ ሓበሬታ ገሊጻ። ቅድሚ ሓደ ወርሒ ፡ ኣብ ድሮ ወራር ዩክረይን፡ ኦልብራይት ምስ ሓደ ናይ ኒው ዮርክ ታይምስ ኣሰናዳኢ መደብ፡ ብዛዕባ እቲ ብ2000 ስልጣን ምስ ሓዘ ንፈለማ ግዜ ዝረኸበቶ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን ተዛሪባ። "ዩክረይን፡ ጐረባብታ መን ምዃኖም ብዘየገድስ፡ ልኡላውነታ ክትረክብ ኣለዋ። ኣብዚ ግዜና ከኣ ዓበይቲ ሃገራት ነዚ ክቕበልኦ ኣለወን፤ ፑቲን እውን ከምኡ'' ኢላ።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ታንዛንያ፡ ኣደታት ደቀን ሒዘን ናብ መምሃሪ ክፍሊ ከይኣትዋ ተኣጊደን

ኣብ ቀረባ ግዜ ነብሰ ጾር ተምሃሮ ካብ ኣብያተ ትምህርቲ ዝእግድን ድሕሪ ወሊድ’ውን እንተኾነ ናብ ቤት ትምህርቲ ንኸይምለሳ ዝኽልክል ሕጊ ዝሰረዘት ታንዛንያ ኣዴታት ደቀን ሒዘን ናብ ቤት ትምህርቲ ኽኣትዋ ከምዘይፍቀደለን ኣፍሊጣ። ሚኒስትሪ ትምህርቲ ታንዛንያ ነብሰ ጾር ኣደታት ናብ ቤት ትምህርቲ ክኣትዋ ከምዘይብለን ዝእግድ መምርሒ’ኳ እንተገደፎ ዝወለዳ ኣደታት ግን ደቀን ሒዘን ናብ መምሃሪ ክፍሊ ሒዘን ከይመጽኣ ኣጠንቂቑ። ሚኒሰተር ትምህርቲ እታ ሃገር ኦዶልፍ ማኬንዳ፡ ተምሃሮ ምስወለዳ ትምህርተን ንኽቕጽላ ፈቒድና ማለት ደቀን ሒዘን ናብ መምሃሪ ክፍሊ ክኣትዋ ኣለወን ማለት ግን ኣይኮነን ኢሉ። እቲ ሚኒስትር ነዚ ርእይቶ ዝሃበ ኣብ ታንዛንያ ግዝኣት በምቤያ ሓንቲ ተምሃሪት ዝወለደት ኣደ ወዲ 4 ወርሒ ውሉዳ ሒዛ ናብ ቤት ትምህርቲ ክትኣቱ ከምዝተፈቐደላ ዘዘንቱ ሓበሬታ ብማዕኸን ዜና ቢቢሲ ድሕሪ ምቅልሑ’ዩ። ኣብቲ ናይ ቢቢሲ ጸብጻብ ጓል 19 ዓመት ኣስናት ጌድዮን ወዳ ሓቝፋ ኣብ ክፍሊ እንዳተምሃረት ዘርኢ እዩ። እታ ተምሃሪት ኣብ ገዛ ንወዳ ዝናብየላ ሰብ ከምዘይብላ ብምግላጽ እዚ ክትገብር ከምዝተገደደት ተዛሪባ ነይራ። ፕሮፌሰር ማኬንዳ፡ ቆልዑት ሒዝካ ናብ መምሃሪ ክፍሊ ምእታው ንኻልኦት ተምሃሮ ስለዝርብሽ ቆልዑ ሒዝካ ምእታው ፍቑድ ከምዘይኮነ ሓቢሩ። ኣብ ታንዛንያ ዝጠነሳ ደቂ ኣንስትዮ ናብ ቤት ትምህርቲ ንኸይመጽኣ ዝኽልኽል ሕጊ ዝነበረ ኮይኑ ምስወለዳ’ውን እንተኾነ ናብ ቤት ትምህርቲ ክምለሳ ኣይፍቀደለንን ነይሩ። እቲ መምርሒ ንዝሓለፉ 19 ዓመታት ክትግበር ዝጸንሐ ኮይኑ ቅድሚ ኣዋርሕ ስለዝተሰረዘ ግን ብዙሓት ኣደታት ትምህርተን ንኽዛዝማ ናብ ኣብያተ ትምህርቲ ክምለሳ ምኽንያት ኮይኑ’ዩ። እታ ኣብ ጸብጻብ ቢቢሲ ዝቐረበት ኣዶ፡ ዝመሃራ ኣዶታት ናብ ቤት ትምህርቲ ክምለሳ እንከለዋ ደቀን በየናይ መገዲ ክናብያ ከምዘለወን ኣብ ዝብል ርእሲ ሰብ ሞያ ሓሳቦም ንኸካፍሉ መበገሲ ኮይና እያ። ከም ኣደ ቆልዓ ኣስናት ጌድዮን ካልእ ኣማራጺ ዘይብለን ኣደታት ትካላት መጽንሒ ቆልዑት ክምስረት ሓሳብ ከምዝቐረበ ሓደ በዓል ሞያ ንቢቢሲ ተዛሪቡ።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ደቀን በይነን ንምዕባይ ዝመረጻ ኣዴታት፡ 'ዘፍቅሮ ሓደ ሰብ ይደሊ’የ'

ልዕሊ 50 ሚኢታዊት ደቂ ኣንስትዮ፡ ሰብኣይ ዘይደልያ፣ ደቀን በይነን ንምዕባይ ዝወሰናን ናይ ዘርኢ ፍረ ካብ ለገስቲ ደቂ ተባዕትዮ ዝወስዳን ከም ዝኾና ክሪዮስ ኢንተርናሽናል ዝተባህለ ዝዓበየ ባንኪ ዘርኢ ፍረ ዓለምና ዘውጽኦ መረዳእታ የመልክት። እዚ ትካል ንልዕሊ 100 ሃገራት ዓለም ናይ ዘርኢ ፍረን እንቋቑሖን ዘቕርብ ኮይኑ ኣብ ዝሓለፉ ሸውዓተ ዓመታት ቑጽሪ ደቀን ንበይነን ዘዕብያ ደቂ ኣንስትዮ ከም ዝወሰኸ ይሕብር። እዚ ቑጽሪ ኣብ 2020፡ 54 ሚኢታዊት በጺሑ እዩ። ብደረጃ ዓለም ልዕሊ 100 ሚሊዮን ብሕታውያን [ደቀን በይነን ንምዕባይ ዝመረጻ] ኣዴታት ክህልዋ እንከለዋ እዚአን ደቀን በይነን ዘዕብያ ከም ዝኾና ካብ ቤት ጽሕፈት ደቂ ኣንስትዮ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝተረኽበ ሓበሬታ የረድእ። ካብዚአን ክንደይ ዝኣኽላ እየን ብፍቓደን ደቀን በይነን ከዕብያ ወሲነን ዝብል ንጹር ሓበሬታ እኳ እንተዘይሃለወ በይነን ቖልዓ ንምዕባይ ዝውስና ደቂ ኣንስትዮ ማሕበራዊ፣ ባህላዊ ኢሉ’ውን ናይ ሕጊ ጸገማትን ጸቕጥን ይበጽሐን እዩ። ኣብዚ ዛንታ፡ ኣርባዕተ ደቀን ንበይነን ንምዕባይ ዝወሰና ደቂ ኣንስትዮ ብዛዕባ ምርጭአንን ዝነበረን ጉዕዞን ኣካፊለን ኣለዋ። 'ብሉጽ ውሳነ ናይ ህይወተይ’ ማም ኢሳበር ፈረንሳዊት እያ። ወትሩ ኣደ ክትኸውን ትብህግ ነይራ። ንብዙሕ ዓመታት ክተውጽእ ክተውርድ ድሕሪ ምጽናሕ ግን ቅድሚ ክልተ ዓመት በይና ክትኸውን ከም ዘለዋ ወሲና። “ብዛዕባ እዚ ንኣደይ ከውግዓ ወሲነ፤ ሽዑ ጓል 38 ዓመት ስለ ዝነበርኹ ድማ ምናልባት እንተፈተንክዮ ይሓይሽ ኢላትኒ። ኣብ ወርሒ ታሕሳስ ወሲነ ለካቲት ድማ ጠኒሰ” ትብል። ማም ኢሳበር፡ ጋዜጠኛ እያ። ድሕሪ ትሸዓተ ኣዋርሕ፡ ኣደ ኮይና - ኢማ ንዝሰመየት ኣዝያ ጽብቕቲ ቖልዓ ተገላጊላ። እዚ ቀሊል ይመስል፤ መጀመርታ ብዙሓት ሕልኽላኻት እያ ሓሊፋ። ኣብቲ ሽዑ ግዜ ኣብ ፈረንሳ ንበይነን ክኾና ዝወሰና ኣዴታት ዝወሃብ ሕክምና ምርባሕ ወይ ዘርኢ ምቕባል ኣይነበረን። ስለ ዝኾነ ድማ ሓኪማ ዘርኢ ንምርካብ ናብ ወጻኢ ሃገር ክትጉዓዝ ከም ዘለዋ ነጊሩዋ፤ ዕድል ገይራ ግን እቲ መስርሕ ዝውግነላ ካልእ ዶክተር ረኺባ። እዚ፡ ኣብታ ሃገር ክሳለጥ ዘይኽእል እምበር ዘይሕጋዊ’ዩ ዝብል ፍልጦ ኣይነበራን። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ ሰነ ድማ ፈረንሳ ሓዳር ከይገበራ በይነን ደቀን ከዕብያ ዝደልያን ግብረ ሰዶማውያን ደቂ ኣንስትዮን ናይ ወሊድ ሕክምና ክረኽባ ከም ዝኽእላ ዘፍቅድ ሕጊ ኣጽዲቓ። እዚ ድሕሪ እቲ ንኽልተ ዓመት ኣብታ ሃገር ዝተኻየዱ ሰልፍታትን ክትዕ ኣባላት ባይቶን ዝጸደቐ ሕጊ እዩ። 'ውህብቶ ፈጣሪ' ድሕሪ ሓደ ዓመት ኢሳበር ጣዕሚ ኣዶነት ተስተማቕር። “መጀመርታ መዓልቲ ጓለይ ምስ ሓቖፍኩዋ እየ ኣደ ምዃነይ ተሰሚዑኒ። ሽዑ ብዙሕ በኽየ፤ ግን እቲ ዝበለጸ ናይ ህይወተይ ውሳነ እዩ” ትብል። ኢሳበት፡ ጓላ ምስ ዓበየት ተነጽሎ ከየጋጥማ ንምክልኻል መንነት እቲ ናይ ፍረ ዘርኢ ዝለገሰላ ሰብኣይ ክፍለጥ ኣይትደልን። ንሱ ክርእያ እንከሎ ከም ኣቦ ዘይኮነ ከም ለጋሲ ንከይርእያ ብዝብል ከም ዝኾነ ብምግላጽ ምናልባት ልቢ ምስ ገበረት ኩሉ ብግልጺ ክትነግራ ምዃና ትዛረብ። “ኣርባዕተ ወይ ሓሙሽተ ቖልዑ ክህልውኒ ሕልሚ ኣለኒ፤ ግን ዕድመ’ውን ይደፍእ ስለ ዘሎ ሓደ ቖልዓ ንርእሱ ውህብቶ ፈጣሪ’ዩ” ትብል። 'ንሱ ዓለመይ ኣነ’ውን ዓለሙ ኮይኑ ተሰሚዑኒ' ጓል 44 ዓመት ኣኔ ማሪ ቫስኮንኤሎስ ኣብ ኣመሪካ ኒው ጄርሲ ትቕመጥ። ኣደ ንምዃን ብዙሕ ግዜ ወሲዱላን ከበድቲ ጊዜያት ሓሊፋን እያ። ቅድሚ ዓሰርተ ዓመት፡ ኣኔ ማሪ ‘ፖሊሲስቲክ ኦቫሪ ዲስኦርደር’ ዝበሃል ምዝባዕ ወይ ዘይስሩዕን ዝተናውሐን ወርሓዊ ጽግያት ሓሓሊፉ ድማ ምብዛሕ ሆርሞናት ወዲ ተባዕታይ ከም ዘለዋ ፈሊጣ። እዚ ስራሕ ማህደር እንቋቑሖ ጓል ኣንስተይቲ ዘጥቅዕን ናይ ምውላድ ጸገማት ዘስዕብን እዩ። ውጽኢት እዚ መርመራን ሞት ኣቡኣን ድማ ህይወታ ሙሉእ ንሙሉእ ዝቐየረ ውሳነ ክትውስን ደፊኡዋ። “ሓኪመይ ኣብ ውጽኢት መርመራይ ተሞርኲሳ ቖልዓ ምስ ምውላድ ጸገማት ከም ዘለውኒ እሞ ምስ በዓል ቤተይ ክዘራረበሉ ከም ዘለኒ ትነግረኒ። ሓዳር እኮ የብለይን ይብላ፤ ቖልዑ ንክህልውኺ እኮ ሓዳር ክህልወኪ የብሉን ትብለኒ። እዚ ፈጺመ ሓሲበዮ ኣይፈልጥን” ብምባል ትዝክሮ። ከም ኣማኒት ካቶሊኽ ኣኔ ማሪ ብIVF [ዘርኢ ናይ ኣቦን ኣደን ኣብ ቤት ፈተነ ከም ዝሕወስ ተገይሩ ተመሊሱ ናብ ማህጸን ከም ዝኣቱ ዝግበር መስርሕ መፍረ] ቖልዓ ረኺብካ ናጽላ ኣደ ምዃን ሞራላዊ ሕቶታት እኳ እንተስዐበላ ንሃይማኖታዊ መራሒኣ ብግልጺ ተዛሪባቶም እያ። ኣብ ሞንጎ እዚ ዝሓለፈቶ ኢኮኖሚያውን ስምዒታውን ሸኽሚ ቐሊል ኣይነበረን። “ንኡሽቶ ወደይ ንምርካብ ሓሙሽተ ሰብ ዝሰርሖ ዘርኢ እየ ፈቲነ። 95 ሽሕ ዶላር ወጻኢ ሓቲቱኒ። ዝነበረ ኩሉ ዕቋር ገንዘብን ካልእ ልቓሓትን ተጠቒመ ሸፊነዮ” ኢላ። ብ2016፡ ኣኔ ማሪ ፈላማይ ውላድ ረኺባ። ዊልያም ይብሃል፤ ድሕሪ ክልተ ዓመት ድማ ንያት ወሊዳ። ክልቲኦም ሓደ ናይ ፍረ ዘርኢ [ስፐርም] ካብ ዝለገሰ ሰብ ብሰብ ሰራሕ ምምሕልላፍ ዘርኢ ፍረ እዮም ተወሊዶም። “ዊልያም ክውለድ እንከሎ ህይወት ኣይነበሮን። ቀልቡ ናይ ምምላስን ደም ናይ ምሃብን ስራሕቲ’ዮም ተገይሮምሉ። ስለዚ ናይ ወሊድ እዋናተይ ጽቡቓት ኣይነበሩን። በዚ ምኽንያት ድሕሪ ትሸዓተ መዓልቲ ካብ ሆስፒታል ወጺኣ። “ሽዑ ንሱ ዓለመይ ኣነ’ውን ዓለሙ ምዃነይ እዩ ተሰሚዑኒ” ኢላ። 'ፈሊጠ’ ሳራ [ትኽክለኛ ሽማ ኣይኮነን] ልክዕ ከም ካልእ ጓል ኣንስተይቲ ኣዶነት እትምነዮ ጸጋ ነይሩ። እዛ ጓል 36 ዓመት መንእሰይ “ንጻት’ውን ክኸውን ድየ ኣይኸውንን ዝብል ጥርጣረ ኣይነበረንን፤ ይፍለጠኒ ግን ነይሩ” ትብል። ንዓኣ፡ ኮሮናቫይረስ፡ ካብዚ ንላዕሊ ክትጽበ ከም ዘይብላ ግልጺ ገይሩላ እዩ። “እቲ ናይ ለበዳ እዋን ኣደ ምስ ናይ ምዃን ሓሳብ ዳግም ክወሃሃድ ገይሩኒ። ድሓር ንዓርከይ ነጊረዮ [ናተይ ድልየት]፤ ንሱ ድማ ካብኡ ቖልዓ ክወልድ ፍቓደኛ ምዃኑ ነጊሩኒ” ትብል። ኣብ ወርሒ ነሓሰ ድማ ንፍሰ ጾር ምዃና ፈሊጣ። ሳራ ኣብ ሞያ ስነ ጥበብ እያ ዘላ። ሕጂ ናይ ሽዱሽተ ወርሒ ነፍሰ ጾር ኮይና እዋን ቁልዕነታ ንናይ ሕጂ ውሳነታታ ከም ዝጸልዎ ትዛረብ። “ኣብ እዋን ኲናት ሓድሕድ ሌባነን እየ ዓብየ። ብ1985 ኣብቲ ውዕውዕ ኲናት ዝነበሮ ግዜ ተወሊደ። ሕጉስ ቑልዕነት ነይሩኒ፤ ግን ክኣ ብዙሕ በሰላታት ኣለዎ” ትብል። ወለዳ፡ ዳርጋ ን40 ዓመታት ዝዘለቐ ሓዳር እዩ ነይሩዎም፤ ሳራ ግን “ኣብ ሓደ ገዛ ነንበይኖም ዝነብሩ’ዮም ነይሮም” ክትብል ትገልጾ። ንነዊሕ ግዜ “ጽቡቕ ርክብ ኣይነበሮምን። ዳርጋ መርዛም ዓይነት ርክብ ነይሩዎም ክብል ይኽእል፤ እዚ ድማ ንናተይ ውሳነ ጸልዩዎ እዩ። ይመስለኒ እቲ ርክቦም ስነ ልቦናዊ ሃሰያ ኣሕዲሩለይ እዩ” ኢላ። ሳራ ወሲኻ፡ ኩነታት ሃገራን ሞት እትፈትዎም ሰባትን ኣብ ውሳንኣ ጽልዋ ከም ዘሕደረ ትዛረብ። ስለዚ፡ ውላድኻ በይንኻ ናይ ምዕባይ ውሳነ ንዓኣ ጽቡቕ ውሳነ ኣይኮነን። “ሓዳር ወይ ፍቕራዊ ምሕዝነት ዘለወን ደቂ ኣንስትዮ ንውላደን ስለ ዝሕብሕባ ናተይ ዝተፈለየ ወይ ጅግና ዘብል ኣይኮነን” ኢላ። እንተኾነ ስድርኣ ከምዚ ዓይነት ማሕበረሰባዊ ቕቡልነት ዘይብሉ ውሳነ ክቕበሉዎ ምኽኣሎም ዓብዪ ነገር ምዃኑ ትጠቅስ። 'ዘፍቅሮ ሓደ ሰብ ይደሊ’የ' ምርጫ ናጽላ ኣዶነት ምውሳኹ ንቕርጺ እቲ ሓዳር ዝብሃል ማሕበራዊ ምትእስሳር ዝነበረ ኣረኣእያ ይቕይሮ እኳ እንተሃለወ ጓል 37 ዓመት ዋርዲያ ንያክኖ ኮኮኮን ግን ካልእ ምርጫ የብለይን ትብል። “ንዓይ ምርጫ ስለ ዘይነበረ ስቕ ኢለ ብፍቓደይ ቖልዓይ በይነይ ከዕቢ ደልየ ይብል። ግን ክኣ ዕጫይ ንሱ ስለ ዝነበረ ክቕበሎ ኣለኒ” ክትብል ትገልጾ። ንያኮ፡ ኣብ ውሽጢ 20 ቖልዑት ዝነበሮ ስድራቤት እያ ዓብያ፤ ኣቡኣ ብዙሓት ኣንሽቲ ነይረንኦ። ኣዲኣ መበል ራብዐይቲ በዓልቲ ቤቱ እያ። “ህይወት ንክንደፍእ ብዙሕ ዋጋ ንኸፍል ነይርና፤ በዚ ምኽንያት ጽቡቕ ትምህርቲ ኣይረኸብናን - በቃ መባእታውን ናይ ካልኣይ ብርኪ ትምህርትን ጥራይ እየ ረኺበ” ትብል። ዝሓሸ ናብራ ንምርካብ ብዝብል ድማ ቅድሚ ሽዱሽተ ዓመት ካብ ናይጄሪያ ናብ ዱባይ ከይዳ። ን12 ሰዓት ስለ እትሰርሕ ምስ ሰባት ንምርኻብ ዝጥዕም ግዜ የብላን። ኣብዚ ዓመት ግን ዝተኸፍለ መስዋእቲ ከፊለስ ቖልዓ ክረክብ ኣለኒ ኢላ ወሲና። “ድልየቶም ከማልአሎም እንተኽኢለ ቖልዑ ንክህልውኒ ዝዓግተኒ ነገር ከም ዘየሎ ተረዲአ፤ ፍቕርን ጽቡቕ ትምህርትን ክህቦም እንተኽኢለ ዋላ ሓደ ዝዓግተኒ የለን። ሓደ ከፍቅሮ ዝኽእል ሰብ ይደሊ እየ። ቖልዓ እንተዘይሃሊዩኒ ድማ ዝያዳ ጨካን ክኸውን ከም ዝኽእል ይስምዓኒ” ትብል። ንያክኖ ብተፈጥሮኣዊ መገዲ እያ ድቂ ክትቛጽር ደልያ፤ እዚ እንተዘይሰሚሩ ድማ ብIVF [ዘርኢ ናይ ኣቦን ኣደን ኣብ ቤት ፈተነ ከም ዝሕወስ ተገይሩ፡ ተመሊሱ ናብ ማህጸን ከም ዝኣቱ ዝግበር መስርሕ] ክትፍትኖ ወሲና። ክሳብ ምጥናሳ እትፈልጥ ግን ነቲ ኣቦ ውላዳ ዝኸውን ሰብ ብዛዕባ ቐጻሊ መደባታ ኣይነገረቶን። “ንሱ ናይ ባዕሉ ህይወትን መደባትን ስለ ዘለዎ ዝኾነ ሓላፍነት ኣይህቦን” ትብል።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ሽወደን፡ ኣብ ማልሞ ክልተ መምሃራን ብኻራ ተወጊአን ተቐቲለን

ክልተ መማህራን፡ ኣብ ማልሞ፡ ደቡባዊ ሽወደን ኣብ ዝርከብ ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ ብዝወረደን መጥቃዕቲ [ኻራ] ከም ዝተቐትላ ፖሊስ ገሊጹ። ሓደ 18 ዓመት ዝዕድመኡ ተማሃራይ 'ቲ ቤት ትምህርቲ፡ ብቕትለት ተጠርጢሩ ተኣሲሩ'ሎ። ማዕከናት ዜና እታ ሃገር ከም ዝገለጻኦ፡ እተን ኣብ 50ታት ዕድመ ዝርከባ ግዳያት ብኻራ እየን ተወጊአን፣ ካልእ ዝዀነ ተተኳሲ ብረት ግን ኣይነበረን። እዘን ክልተ ሰራሕተኛታት ቤት ትምህርቲ ላቲን ማልሞ፡ ሽዑ ንሽዑ፡ ብኦምቡላስ ናብ ሆስፒታል 'ኳ እንተ ተወስዳ፡ ብሰንኪ ዝወረደን ከቢድ መውጋእቲ ግን ክድሕና ኣይከኣላን። ፖሊስ፡ ሰሉስ ንግሆ ኣብ ዝሃቦ ዜናዊ መግለጺ፡ ጻውዒት ሓደጋ ምስ ተቐበለ፡ ጥርጡር ኣብ ውሽጢ 10 ደቓይቕ ኣብ ቀይዲ ኣትዩ። ኣባላት ፖሊስ ኣብቲ ቤት ትምህርቲ ክበጽሑ እንከለው፡ እቲ ቦታ ህዱእ እዩ ነይሩ፣ ነተን ክልተ ግዳያትን እቲ ጥርጡርን ከኣ ኣብ ሳልሳይ ደርቢ ረኺቦምዎም። 'ኣፍቶንብላደት' ዝተባህለት ጋዜጣ ሽወደን ከም ዝገለጸቶ፡ እቲ ጥርጡር፡ ካራን ፋስን ሒዙ እዩ ተረኺቡ። እዚ ጥርጡር፡ ዝዀነ ሕዱር መዝገብ ገበን ይዅን፡ ዝዀነ ንገበን ዘጠርጥር ፍሉይ ባህሪ ከምዘይነበሮ ፖሊስ ኣፍሊጡ። እንተዀነ መርመራ ይቕጽል ኣሎ፣ ንእኡን ካልኦት ካብቲ ቤት ትምህርቲን'ውን ሕቶታት ከቕርበሎም እዩ። ዛጊት ናብ ከምዚ ዝበለ ሓደጋ ዘብጽሐ ምኽንያት ኣይተፈልጠን፤ ዝዀነ ዘይንቡር ወይ ሕማቕ ዝምድና  ኣብ መንጐ እዘን መምሃራንን እቲ ተማሃራይን ከም ዝነበረ ዘረድእ ጭብጢ'ውን ኣይተረኽበን። ፐትራ ስተንኩላ፡ ሓላፊት ፖሊስ ማልሞ ንጋዜጠኛታት ብዝሃበቶ ሓበሬታ መሰረት፡ መንበሪ ገዛ ጥርጡር ተፈቲሹ፣ ካልኦት ተመሃሮ'ውን ገለ ሕቶታት ክቐርበሎም እዩ። ኣብ ርእሲኡ ዝዀነ ንመርመራ ዝሕግዝ ዝተቐድሐ ኣሳእል እንተ ተረኽበ'ውን ይፍተሽ ኣሎ። ብተወሳኺ ፐትራ ከም ዝበለቶ፡ ነቲ ማዕከናት ዜና ሽወደን፡ 'ጥርጡር ባዕሉ ንፖሊስ ደዊሉ፣ ክልተ ሰብ ከም ዝቐተለ ኣሚኑ፡' ኢለን ዝዝርግሓኦ ዘለዋ ሓበሬታ ይጻረ'ሎ። ኣብ እዋን ፍጻመ፡ 50 ዝዀኑ መማህራንን ተመሃሮን ኣብቲ ህንጻ ከም ዝነበሩ ተፈሊጡ። ፖሊስ፡ ሰኑይ ሰዓት 17፡12 ሓበሬታ ክበጽሖ እንከሎ፡ ጥርጡር ሰዓት 17፡22 [ኣብ ውሽጢ 10 ደቒቕ] ኣብ ቀይዲ ኣትዩ። ኣባላት ፖሊስ ነቲ ቤት ትምህርቲ ናጻ ብምግባር ብዘካየዶ ተፍትሽ፡ ካልኦት 'ገበነኛታት' ብድሕር'ቲ ፍጻመ ብዛዕባ ምህላዎም ዝዀነ ምልክታት ኣይረኸበን። መምህራንን ተመሃሮን 'ታ ቤት ትምህርቲ ንማዕከናት ዜና ከም ዝገለጽዎ፡ ፖሊስ ምስ ዕጥቆም ናብቲ ቤት ትምህርቲ እትዮም፣ ንሰዓታት ኣብ ከክፍሎም ክጸንሑን ኣዚዞም። እዛ ኣብ ማልሞ፡ ሳልሰይቲ ዝዓበየት ከተማ ሽወደን፡ እትርከብ ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ ዓባይን ስምይትን እያ። ፈለማ፡ ኣብ 1406 ከም ትምህርቲ ቤተክርስትያን ዝተመስረተት ክትከውን እንከላ፡ ኣብ መወዳእታ 1800 ናብዚ ናይ ሕጂ ቦታኣ ግዒዛ። መርበብ ሓበሬታ እታ ቤት ትምህርቲ ከም ዝገለጾ፡ ናይ ሰሉስ ትምህርቲ ተሰሪዙ ውዒሉ፣ ንተማሃሮ ዝዳሎ 'ሓገዝ ኣብ እዋን ቅልውላው' ግን ክወሃብ ውዒሉ። ርእሰ መምህር 'ታ ቤት ትምህርቲ፡ ፍረደሪክ ኸመንስየ፡ "ኣመና ዘሕዝን እዩ፡" ክብል ነቲ ፍጻመ ኣመልኪቱ ንጋዜጣ ኣፍቶንብላደት ገሊጹ። ኣብ ዞባ ስኻነ፡ ኣብዚ ዓመት'ዚ ጥራይ፡ ኣብ ሓደ ቤት ትምህርቲ ንሳልሳይ ግዜ ዝፍጸም ዘሎ መጥቃዕቲ ካራ እዩ። እንተዀነ ፖሊስ እዚ ናይ ሕጂ ምስቶም ቅድሚ ሕጂ ዝተፈጸሙ ግን ከኣ ሞት ዘየስዓቡ ፍጻመታት ዘለዎ ምትእስሳር ኣየረጋገጸን ዘሎ። ጠንቂ 'ቲ ኵነታት ንምርዳእን ምምርማርን ዝዓበየ ስራሕ ፖሊስ ኰይኑ ከም ዘሎ፡ ሓለቓ ፖሊስ ሰሜን ማልሞ ኣሳ ኒልሶን ብወገኑ የረድእ። ቀዳመይቲ ሚኒስተር ሽወደን ማግደሊና ኣንደርሰን፡ በቲ ዜና ሓዘንን ስንባደን ከም ዝተሰምዓ ገሊጻ። ንሳ ኣብ ፈይስቡክ ፡ "ፖሊስን ኣባላት መርመራ ገበንን፡ ብዛዕባ'ዚ ጉዳይ ከጻርዩን፡ ፈጸምቱ ብተግባራቶም ተሓተትቲ ክገብሩን ግድን እዩ፡" ክትብል ጽሒፋ።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ንምንታይ እየን ኤርትራውያን ደቀንስትዮ ብኻራ ዝቕተላ ዘለዋ?

ኣብዚ ሰሙን እዚ ሰለስተ ኤርትራውያን ኣደ ቖልዑ ሰብ ሓዳር ኣሓት፡ ሓንቲ ኣብ ዴንማርክ፡ እታ ካልአይቲ ኣብ ጀርመንን ሳልሰይቲ ኣብ ኖርወይ ብኻራ ከምዝተቐትላ ኣብ ማዕከናት ዜና ድሕሪ ምዝርግሑ ኣብ ስደት ዝርከብ ኤርትራዊ ሕብረተሰብ በቲ ዘጋጠመ ሓደጋ  ጉህዩን ሰንቢዱን ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ሓዘኑ ይገልጽ ኣሎ። ብዛዕባ'ቲ ቅትለት እንታይ ዝፍለጥ ነገር ኣሎ? ዴንማርክ ፖሊስ ደንማርክ ሓንቲ ጓል 28 ዓመት ኣደ ክልተ ቖልዑ ጓለንስተይቲ ኣብ ከተማ ኦሩስ: ቪቢይ፡ ኣብ ቅድሚ ደቃ ከምዝተቐትለት ኣብ ቦታ ፍጻሜ ብዝረኸቦ መረዳእታ ከምዘረጋገጸ ሓቢሩ። እታ መንእሰይ ብረብዕ 16 ታሕሳስ ብወዲ 38 ዓመት በዓል ቤታ ብካራ ከምዝተቐትለት ከምዝጥርጥር ዝገለጸ ፖሊስ ካብቶም ክልተ ደቃ እታ ጓል ኣርባዕተ ዓመት ሕጻን ኣብ ኢዳ ብካራ ተወጊኣ ከምዝጸንሐት ኣብ ጸብጻቡ ኣረዲኡ። ጀርመን ኣብ ከተማ ሬገንስቡርግ ጀርመን እውን ሓንቲ ጓል 31 ዓመት ኤርትራዊት ነብሰ ጾር ኣደ ኣብ ገዝኣ ተቐቲላ ተረኺባ። ፖሊስ እታ ከተማ ወዲ ሰለስተን ሓደ ዓመትን ደቃ ኣብ ጎድኒ ሬሳኣ ከምዝጸንሑ ሓቢሮም። እቲ ከምዝቐተላ ዝተጠርጠረ ወዲ 38 ዓመት ኤርትራዊ በዓል ቤታ ኣብ ሓዲድ መገዲ ባቡር ሞይቱ ከምዝተረኽበን ብዛዕባ እቲ ገበን ንምጽራይ ተወሳኺ መርመራ ይገብሩ ምህላዎም ማዕከናት ዜና እታ ሃገር ኣቓሊሓን። ኖርወይ ኣብ ኖርወይ እውን ሓንቲ ኤርትራዊት መንእሰይ ከምእተቐትለትን ጉዳያ ብፖሊስ ይረአ ከምዘሎን ነበርቲ እታ ከተማ ሓቢሮም። ዓሚ ሚያዝያ እውን ብ (07-04-2020) ኣብ ከተማ ቶሮንደሃይም ትርሓስ ተኽለ ክፍላይ እተባህለት ጓል 33 ዓመት ኣደ ኣርባዕተ ቖልዑ ከምእተቐትለት ፖሊስን ጋዜጣታትን እታ ሃገር ከምዝሓበራ ይዝከር። በዓል ቤታ ከኣ ከም ቀዳማይ ጥርጡር ብፖሊስ ተታሒዙ ጉዳዩ ይረአ ከምዘሎ ተሓቢሩ ነይሩ። ስዊዘርላንድ ብ22 ሚያዝያ 2021 እውን ኣደ ሰለስተ ቖልዑ፡ ጓል 34 ዓመት ኤርትራዊት ፌቨን ኣፍወርቂ  ኣብ ከተማ ኑሻቴል ስዊዘርላንድ ብኻራ ተሃሪማ ኣብ ሆስፒታል ከምዝዓረፈት ምሕባሩ ኣብ እዋኑ ብዙሕ ከምዘዛረበ ዝዝከር እዩ። እቲ ብቕትለት ዝተጠርጠረ በዓል ቤታ ከኣ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ከምዝኣተወን ጉዳይ ብሕጊ ይረአ ምህላውን እውን ተነጊሩ ነይሩ። እዚ ወረ ኣብ ዝተፈላለያ ማሕበራዊ መራኸቢታትን ማዕከናት ዜናን ምስተቓልሐ ፡ ብዙሓት ኤርትራውያን "እንታይ ኢና ንኸውን ዘሎና!" ብዝብል ናይ ስምባደን ሻቕሎትን ቃናን ቴማን ሓባራዊ ዘተን ምምኽኻርን የካይዱ ኣለው። በቲ ክስተት ኣዝያ ዝጓሃየት ተቐማጢት ኖርወይ ወይዘሮ ሪም ናስር እቲ ተርእዮ ኣዝዩ ከምዘሻቕላ ብምግላጽ፡ ነዚ ዘሰምብድ ኩነታት ኣብ ዝተፈላለየ ሃገራትን ከተማታትን ዝርከብ ሕብረተሰብ ኤርትራ ተገዲሱ ፍታሕ ከናድየሉ ከምዝግባእ ንቢቢሲ ሓቢራ። "እቲ ፍጻሜ ኣዝዩ ዘሕዝን እዩ። እትረፍ ንዓይ ንጓለንስተይቲ፡ "ኣደን ጓልን" ንማንም ሰብ ዘሕዝን እዩ። ስለዝኾነ እዚ ኣብ ሓንቲ ሰሙን  ዝተሰምዐ ቅትለት ኣደ ቘልዑን ነብሰ ጾራትን ሰለስተ አሕዋት ኣዴታት ኣዝዩ ዘሕዝን'ዩ" ትብል። ኤርትራዊ ሕብረተሰብ ብዙሓት ስደተኛታት ኣብ ዝነብሩሉ ሃገረ ስደት እናነበረ፡ ኣብ ሚድያታት "ኤርትራውያን ነንስቶምን ኣደ ደቆምን ብኻራ ቐቲሎመን" ዝብል ወረ ክውረ እንከሎ ልባ ከምዝስበር ትዛረብ። "ብካራን ስሕለትን እንድሕር ምቅትታል ሃልዩ ደኣ ከመይ ኢልካ እዩ ዝንበር" ብማለት ከኣ እቲ ፍጻሜ ኣዝዩ ከምዘሻቐላ ትሕብር። ኣብ ኖርወይ ኣብ ሓደ ስደተኛታት ዝመሃሩሉ ቤት ትምህርቲ ዝምህር ኣቶ ሙሴ ዳኘው ብወገኑ፡ እቲ ኣብ ሕብረተሰብ ኤርትራ ዝነበረ ዘኹርዕ ባህልን ኣካይዳን ይብሕጎግ ብምህላው እዞም ንኤውሮጳ ዝኣተው መንእሰያት ግዳይ ዘቤታዊ ጎንጽን ሓድሕዳዊ ምቅትታልን ከም ዝኾኑ የረድእ። "ልምድን ክብርታትን ሕብረተሰብ ኤርትራ ስለዝፈረሰ፤ ኣብ ርእሲኡ ኣብ ሳዋን ሃገራዊ ኣገልገሎትን ዝተጠርየ ጭካነ ስለዘሎ፤ እቲ ንኤውሮጳ ክመጽኡ እንከለዉ ኣብ ጉዕዞ ዘጋጥሞም ስቓይን ስነ ኣእምርኣዊ በሰላን ተደሚሩ ነዞም መንእሰያት የናውጾም ኣሎ" ብማለት ምኽንያት እዚ ናብ ቅትለትን ነብሰ ቅትለትን ዘብጽሕ ዘሎ ነገር እቲ ኣብ ሃገርና ዘሎ ህሉው ኩነታት ዘንቀሎ ከምዝኾነ እዩ ዝገልጽ። ኣብ ርእሲኡ እቶም መንእሰያት ኣብቲ ብስደት ዝኣተውዎ ሃገር ዝጸንሑ፡  ኣቐዲሞም ካብ ሃገር ሃዲሞም ዝተሰዱ ደቂ ሃገሮም፡ ንባዕላቶም ኣብ ጥጡሕ ዓዲ እናነበሩ ብሰንኪ ፖለቲካዊ ኣረኣእያ፡ "ዓዲ ገዲፍኩም፡ ሃገርን ህዝብን ክሒድኩም መጺእኩም" ብማለት ጸቕጢ ስለዝፈጥሩሎም ስነ አእሙራዊ ኩነታት እቶም መንእሰያት ከምዝህሰ ይዛረብ። ክሳብ ሕጂ፡ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ምዕራብ፡ ሃይማኖትን ፖለቲካዊ ኣረኣእያን ብዘየገድስ ንኹሉ ኤርትራዊ ሕብረተሰብ ዝጥርንፍ ናይ ሓባር ኮሚዩኒቲ ስለዘየለ ነቶም ተሰዲዶም ዝመጽኡ መንእሰያት ዝሕብሕብን መገዲ ዝሕብርን ናይ አሕዋት ምትእኽኻብ ዘይምህላው ካልእ ተወሳኺ ጸገም ምዃኑ ኣቶ ሙሴ ዳኘው ይሕብር። "ክሳብ ሕጂ ኣብዛ ዝነብረላ ሃገረ ኖርወይ ንኣብነት ንኹሉ እትሓቁፍ ካብ ሃይማኖትን ፖለቲካን ነጻ ዝኾነት ማሕበረ ኮም ክንፈጥር ተቓሊስና ግን ብሰንኪ ምትእትታው ናይ ስርዓት ህግደፍ ኣይሰለጠናን። "ምኽንያቱ ህግደፍ ምስኡን ኣብ ትሕቲኡን ክትጥርነፍ እምበር ዝኾነ ይኹን ዓይነት ነጻ ምትእኽኻብ ኣይፈቅድን እዩ" ክብል እቲ ዘጋጠሞ ጸገም ብምብራህ እቶም ናብ ኣውሮጳ ተሰዲዶም ዝመጽኡ መንእሰያት በቲ ቕድሚኦም ዝኣተወ ሰብ እኹል ምሕብሓብ ስለዘይግበረሎም ናብ ከምዚ ዓይንት ጎነጻዊ ስጉምትታተ ከምዝኣትው ርእይትኡ የቐምጥ። እዞም መንእሰያት ካብ ኤርትራ ጀሚሮም ንኹሉ ጉዕዞ ስደቶም ሰሃራን ባሕርን ብኸቢድ ስቓይን መከራን ስለዝሓለፉዎ፡ ስነ-አእምሮኣዊ  ጸገማት ክህልዎም ግድን'ዩ ዝብል ምሁር ሳይኮሎጂ ዮውሃንስ ፈርዲናንድ ድራር፡ " መራሕቲ ሃይማኖት ኮነ ኣቦታትን ኣዴታትን ምኽርን ምጽንናዕን ክህቡ ይግባእ" ድሕሪ ምባል ኩሉ ኣባል ሕብረተሰብ ንእሽቲኡን ዓብን ብዛዕባ ዘቤታዊ ዓመጽ ብቕሉዕ ክዘራረብ ይግባእ ክብል ምኽሩ ይልግስ። ብፍላይ ኣብዚ ብለበዳ ኮቪድ ዘጋጠመ ናይ ዕጽዋ እዋን ኣብ መላእ ዓለም ጾታዊ ዓመጽ ኣዝዩ ከምዝወሰኸን፡ ብዙሓት ደቀንስትዮ ግዳይ ጾታዊ ዓመጽ፡ ኣካላዊ ማህረምትን ቅትለትን ከምዝኾና ኣህጉራውያን ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ክገልጻ ጸኒሐን ኣለዋ። ይኹን እምበር ኣብ ሓደ ሰሙን እሞ ከኣ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ሰለስተ ኣደ ቖልዑ መንእሰያት ብመጻምድተን ተቐቲለን ዝብል ወረ ዘየሰምብድ ኣይኮነን ዝበለት፡ ወይዘሮ ሪም ናስር እቲ ጸገም ኣብ መን ምህላው ዝያዳ ምምርማር ከምዝድሊ ብምሕባር እቲ ዝረኣ ዘሎ ጭካነ ግን ኣብ ብዙሓት ሰብ ሓዳር ምጥርጣራትን ዘይምትእምማንን ክፈጥር ከምዝኽእል ዘለዋ ስግኣት ትገልጽ። ብተወሳኺ ኣብ ብዙሓት ደቀንስትዮ ሰብ ሓዳር፡ ምስ ሰብኡትና ክንደይ ሽግርን ጸበባን ሓሊፍና መጺእና፡ ተኣማሚንና ብቃል ኪዳን ክንነብር ጸኒሕናስ ሕጂ ብካራን ስሕለትን ክንተሓራረድ ናይ ጥዕና ኣይኮነን ዝብል ስምባደ ከምዝፈጠረ ተረድእ። ኣብ መንእሰያት እኹል ወፊሪ ኣይተገበረን ዝብል እምነት ዘለዎ ኣቶ ሙሴ ዳኘው፡ ኣብ ሃገራት ወጻኢ ዘሎ ሕብረተሰብ ኣብ ክንዲ ብፖሎቲካ ክሰሓሓብ ዝውዕል " ከመይ ገይርና ንመንእሰያትና ግቡእ ኣንፈት ነትሐዞምን ኣብነት ንኾኖምን" ኣብ ዝብል ጉዳይ ክዛተ ከምዘለዎ ይመክር። "ነዞም መንእሰያት ንምድሓን እንታይ ክንገብር ኣሎና ኢልና ንመኻኸር። ንሳቶም እንተድሒኖም ንዓና'ውን ድሕነት እዩ" ብምባል ነዚ ዘሻቕል ኩነታት ንምምሕያሽ ነብሲ ወከፍ ሰብ ብውልቅን ከም እኩብ ብኮምን ዓቲቡ ክሓስበሉ ከምዝግባእ ተላብዩ። ምሁር ስነ-አእምሮን ልቦናን ኣቶ ዮውሃንስ ፈርዲናንድ እውን "ጽባሕ ዘይኮነ ሎሚ ብዛዕባ ድሕነት እዞም ብስነ-አእምሮኣዊ ነውጺ ተጠቒዖም ዘለው መንእሰያት ደቅና ክንሓስብን ክንሰርሕን ግዴታ ኣሎና" ክብል ሓሳቡ ይህብ። ኣብ ርእሲኡ እዞም ኣብ ምዕራብ ዓለም ኣትዮም ዘለው መንእሰያት ኣኣብ ዝነብርሉ ከተማ፡ ንዝተፈላለየ ጸገማት ሓገዝን ምኽርን ዝህባ ብትምህርትን ፍልጠትን ስነ ምግባርን ዝሰልጠኑ ብቑዓት ክኢላታት ዘለውወን ዓበይቲ ትካላት ስለዘለዋ ክጥቀሙለን ነብሶምን ስድረኦምን ከድሕኑ መገዲ ክንሕብር ይግባእ ክብል ዮውሃንስ ለበዋኡ የቕርብ።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


መቐለ - ኣዲስኣበባ - ዩክረይን. . . ዘደንቕ ጕዕዞ ትዕግስቲ

"ብእግርና 30 ኪሜ ተጓዒዝና፡ ኣብ ዶብ ን 14 ሰዓታት ደው ኢልና፣ ጥይት ከም ቆሎ ከንጣዕጥዕ ሰሚዕና፡ ነፈርቲ ውግእ ብዝባንና ክዝንብያ ርኢና፣ ዓሌታዊ ኣድልዎ ገጢሙና።" እዚ ዛንታ ትዕግስቲ እዩ፡፡ ትዕግስቲ (ኣብዚ ታሪኽ ሽማ ዝተቐየረ)፡ ኣብዚ ክልተ ዓመት ዓለምና ብዝረኣየቶም ክልተ ውግኣት ዝሓለፈት እያ። ትዕግስቲ ቅድሚ ሓሙሽተ ወርሒ እያ ናብ ዩክረይን ተጓዒዛ። ዋላ'ኳ ብናይ ተማሃራይ ቪዛ ናብ ኪቭ እንተኣተወት፡ ዕላማኣ ግን ንዩክረይን ከም መሰጋገሪ ምጥቃም እዩ ነይሩ፡፡ ነዊሕ እንተይጸነሐት ግን፡ ሩስያ ነጋሪት ኲናት ክትወቅዕ ጀሚራ፤ 'ሩስያ ንዩክረይን ክትወርር እያ፡' ዝብል ዜና ንዩክሬናውያን ብርቂ ኣይነበረን፡፡ "ዋላ ኣብኡ ምስ በጻሕኩ እዚ ዜና ይስማዕ ነይሩ። ንሳቶም (ዩክሬናውያን) ግን ምንም ኣይመስሎምን።  ክረምያ ኣብ ዝበሃል ከባቢ ሓሓሊፉ ኲናት ስለዘሎ ልሙድ እዩ ነይሩ፡" ትብል ትዕግስቲ። ኣዲስ ኣበባ ትዕግስቲ ቅድሚ ናብ ዩክረይን ምኻዳ ናብራኣ ኣብ ኣዲስ ኣበባ እዩ ነይሩ። ግዝያዊ ስራሕ እናሰረሐት ህይወታ ትመርሕ ከም ዝነበረት እትገልጽ ትዕግስቲ፡ ስድራኣ ኣብ መቐለ እዮም ዘለዉ። ኲናት ትግራይ ካብ ዝጅመር ግን፡ ይትረፍ ከምድሌታ ተመላሊሳ ክትርእዮም፡ ብተሌፎን'ውን ደሃዮም ክትረክብ ኣይከኣለትን። "ኣብ ኣዲስ ኣበባ ምስ መሓዛይ ሓንቲ ንእስ ዝበለት ቤት መግቢ ከፊትና ንሰርሕ ነይርና። እቲ ዘካረየና ሰብ ግን፡ 'ተዛረብቲ ትግርኛ ስለዝኾነክን መዘዝ ከተምጽኣለይ ኢኽን' ዝብል ስግኣት ሓዲርዎ፣ ነቲ ስራሕ ክንገድፎ ወሲንና፡" ትብል። ሰራዊት መንግስቲ ፌደራል ንከተማ መቐለ ምስተቘጻጸረን ብተዛማዲ ቅሩብ ምስተረጋግአን ግን ደሃይ ቤተሰባ ረኺባ ነይራ። መቐለ ኣብ ወርሒ ግንቦት ናብ ትዕግስቲ ዝተደወለ ተሌፎን፡ መልእኽቲ ሞት ቤተሰብ ዝነግር ነይሩ። "ይዝክር ናብ መቐለ እንትምለስ ኵነታት ተቐያይሮም ነይሮም። ኣጋጣሚ ዶ/ር ኣብርሃም (ኣብቲ እዋን ሓላፊ ግዝያዊ መንግስቲ ዝነበረ) ኣብታ ዝተሳፈርናላ ኣውሮፕላን ስለዝነበረ፡ እቶም ሓለውቲ ነታ ነፋሪት ከቢቦምዋ ነይሮም። እታ ከተማ ብወተሃደራት ተኸቢባ፡ ብጽምዋ ተዋሒጣ ምርኣይ ቅሩብ ቅር ዘብል ነይሩ።" ''ቅድሚኡ ኣብ መንገዲ ኣየር እንትትወርድ ታክሲ ብብዝሒ ትረክብ፣ ወተሃደራት ብዙሕ ኣይረኣዩን ነይሮም። ደሓር ግን ዘፍርሕ ነይሩ።'' ትዕግስቲ ናብ መቐለ ምስ ከደት ኣቦኣ ብህይወት ስለዝረኸበቶ ዝተሰመዓ ሓጐስ ወሰን ኣይነበሮም። "ብዛዕባ እቲ ኣቦይ ዘሕለፎ ነገር ብዙሕ ክዛረብ ኣይደልን፣ እንተኾነ ከቢድ እዋን ከምዘሕለፈ ይነግረና ነይሩ።" ትዕግስቲ ሓዘን በጺሓ፡ ወላዲኣ ሓቲታ፡ ፈተውታን ኣዝማዳን ረኺባ ናብ ኣዲስ ኣበባ ምስ ተመለሰት ድሕሪ ሰሙን ሓይልታት ትግራይ ንከተማ መቐለ ተቘጻጺሮምዋ። መንገዲ ተዓጽዩ፣ ስልኪ እውን ተቛሪጹ። ናብ ኣዲስ ኣበባ ምስተመለሰት፡ ናብ ወጻኢ ሃገር እትኸደሉ መንገዲታት ምድላይ ጀሚራ። ሽዑ እዩ ኸኣ ናብ ዩክረይን ምኻድ ዝብል ሓሳብ ዝመጽኣ። ስለምንታይ ዩክረይን? ትዕግስቲ ናብ ዩክረይን ምኻድ ቀሊል ከምዝኾነ ስለዝሰመዐት እያ ናብኡ ክትከይድ ወሲና። "መሓዛይ፡ 'ናብ ዩክረይን እንተኼድና ቪዛ ምርካብ ከቢድ ኣይኮነን፣ ክፍሊት ትምህርቲ ክፍሊት'ውን ከም ኣብ ካልኦት ሃገራት ኣይከብድን' ስለዝበለትኒ ብሓንሳብ ምሕሳብ ጀሚርና። ኣብቲ እዋን ብዙሕ ሰብ ንዩክረይን ከም መሰጋገሪ ንኽጥቀመላ የመልክት ነይሩ። "ኣነ ዕድለኛ ኮይነ ብዘይ ኤጀንት (ወኪል) እየ ኣመልኪተ። ክንዲ'ቶም ብኤጀንት ኣቢሎም ዘመልከቱ ዝገበርዎ ወጻኢ ኣየውጻእኩን። ኣብ መጀመርታ ኣይሰለጠናን፣ ኣብ ካልኣይ ዙር ግን ሰሊጡና።" ትዕግስቲ ኵሉ ሰሚሩላ ኣብ ዝሓለፈ ጥቅምቲ ናብ ኪቭ ከይዳ። ኪቭ ትዕግስቲ ብፍሕሹው ገጽ ናብታ ርእሰ ከተማ ዩክረይን ምስ በጸሐት፡ ከቢድ ቁሪ ከምዝተቐበላ ትዝክር። ''ክትጻወሮ ከቢድ እዩ፣ ኣብ ኪቭ ስለዝነበርኩ ግን፡ ኣብኡ ኸኣ ብተዛማዲ እንግሊዝኛ ዝዛረብ ብዙሕ ሰብ ስለዘሎ ሓጊዙኒ። መሓዛይ ቀዲማ ኣትያ ስለዝነበረት ገዛ ተኻርያ ኵሉ ነገር ኣዳልያ እያ ተጸብየትኒ። "ኣብ ዩክረይን ንምጽናሕ ሕጋዊ ወረቐት ስለዘድሊ ናብ ቤት ትምህርቲ ከይደ፡ ናይ ሓደ ዓመት ክፍሊት ከፊለ ኣመልኪተ፣ ፍቓድ'ውን ተዋሂቡኒ። ንናይ ቋንቋ ትምህርቲ እንተኾይኑ ናይ ሓደ ዓመት ፍቓድ ይህቡ እዮም። ንናይ ዲግሪ ትምህርቲ እንተኾይኑ ድማ ናይ ኣርባዕተ ዓመት መንበሪ ፍቓድ ትረክብ።" ትዕግስቲ ንዩክረይን ከም መሰጋገሪ ተጠቒማ ድሕሪ ሓደ ክልተ ዓመት ናብ ኣመሪካ ንምኻድ ትልሚ ነይሩዋ። "ዩክረይን ምስ ኣተኹ ሓሳበይ ቀዪረ፣ ናብ ሓንቲ ካብተን 'ሸንገን ቪዛ' ዝጥቀማ ሃገራት ክኸይድ ወሲነ።" ወረ ኲናት ትዕግስቲ ናብ ዩክረይን ካብ ዝኣተወትሉ እዋን ጀሚሩ፡ 'ሩስያ ንዩክረይን ክትወራ ዶ ትኸውን?' ዝብል ሕቶ ደጋጊሙ ይለዓል ነይሩ። "ርግጽ እዩ ኣነ ካብ ዝኸይድ ነዊሕ ኣይገበርኩን። ክረምያ ኣብ ዝበሃል ከባቢ ዝሕል ዝበለ ኲናት ከምዘሎ ግን ንሰምዕ ነይርና። ኣብ ስራሕ እናሃለኹ ንገለ ዩክሬናውያን ይሓቶም ስለዝነበርኩ፡ 'ኣጆኹም መፈራርሒ እዩ፡ ኵሉሳዕ እንሰምዖ እዩ፡' ይብሉኒ ነይሮም። "ትሰርሒ ኔርኪ ዲኺ?" "ብርግጽ ንትምህርቲ መጺና ስራሕ ክንሰርሕ ኣይፍቀደናን። ብዙሓት ተማሃሮ ግን ንባዕሎም ንምሕጋዝ ዝተፈላለየ ስራሕ ይሰርሑ እዮም። ብፍላይ ቋንቋ እንግሊዝ ትመልኽ እንተዄንካ ይደልዩኻ እዮም። ኣነ እውን ስፖርት የስርሕ ነይረ።" መዓልቲ ወራር ብኣቈጻጽራ ግእዝ ረቡዕ 17 ለካቲት 2014 ወጋሕታ፡ ሩስያ ንዩክረይን ብዕሊ ወሪራታ። ዓለም ድማ ዓይናን እዝናን ተኺላ ኣድህቦኣ ናብኡ ገበረት። ሰራዊት ሩስያ ኣብ ሰዓታት እንተዘይኰነ ኸኣ ኣብ ሒደት መዓልታት ንኪቭ ክቈጻጸር'ዩ 'ውን ተባሂሉ። ኣብታ መዓልቲን ሰዓትን ትዕግስትን መሓዙታን ገና ካብ ድቃሰን ኣይተስኣን ዝነበራ። ሃንደበት ካብ ገዛኹም ኣይትውጽኡ ዝብል መልእኽቲ ብቴሌግራም ክመሓላለፍ፣ ሓሓሊፉ ድማ ድምጺ መዳፍዕ ክስማዕ ጀሚሩ። ኣብ ውሽጢ ደቓይቕ ኵሉ ነገር ተሓዋወሰ። "ወጋሕታ ሰዓት 12 ኣቢሉ እዩ ስራሕ ኣይትምጽኡ ዝብል መልእኽቲ ዝበጸሐና። ተዅሲ ክንሰምዕ ጀሚርና። ኪቭ ክትጥቃዕ እያ ይበሃል ስለዝነበረ ክንወጽእ ወሲንና። ሰዓት ሰለስተ ወይ ኣርባዕተ ምስ ኮነ ናብ መሓዙትና ክንሕወስ መደብ ነይሩና። ካብቲ እንነብረሉ ከባቢ ተበጊስካ ናብ ማእከል ከተማ ንምኻድ ሓደ ሩባ ክተቋርጽ ኣለካ። እቲ እንሰግረሉ ድልድል ክውቃዕ ይኸእል እዩ ዝብል ስግኣት ነይሩና።" በዓል ትዕግስቲ ናብ ከተማ ምስወጻ ኣገልግሎት ባንኪ ይዅን ድኳን ንምርካብ ነዊሕ መስርዕ ነይሩ፤ መጓዓዝያ ምርካብ ከኣ ዘይሕሰብ ኮነ። መንገድታት ከም ዝተጨናነቐን መደበር ባቡር'ውን ሰብ መሊኡ ከምዝነበረ ትዝክር። "ካልእ እዋን ብ 500 [ባጤራ ዩክረይን] ዝኽየድ ዝነበረ መንገዲ ብኡ ንብኡ 5 - 6 ሽሕ በጺሑ።" ትዕግስትን መሓዛኣን ምስ ካልኦት ዝፈልጣኦም ደቂ ምዕራብ ኣፍሪቃ እታ ቀዳመይቲ መዓልቲ ኣብ ኪቭ ኣሕሊፎምዋ። ኣብቲ ዝቕጽል መዓልቲ፡ ኪቭ ብድምጺ ጠያይትን መጥቃዕቲ ኣየርን ተናወጸት። ኣብታ ከተማ ዝርከብ ድምጺ እዋን ሓደጋ ክስማዕ ጀመረ። "ሃንደበት ኣብ ከተማ እናሃለና 'ሳይረን' ሰሚዕና፣ ነብስኻ ንምድሓን ጉያ ኮይኑ። እቲ መጥቃዕቲ ካበይ ከም ዝመጽእ ኣይፍለጥን። ብሰማይ ነፈርቲ ጉግ ይብላ፣ ካብ ርሑቕ ከኣ ተዅሲ ንሰምዕ ኔርና። ኵሉ ሰብ ካብቲ መጥቃዕቲ ንምህዳም ኣብ ትሕቲ መሬት ናብ ዘሎ ነቝጣታት ባቡር ክኣቱ ጀሚሩ፣ ንሕና'ውን ኣቲና።" ትዕግስትን መሓዙታን ነታ ካልኣይቲ መዓልቲ ብኸምዚ ምስ ኣሕለፍኣ። ብድሕረኡ ናብታ ናብ ዶብ ፖላንድ ዝቐረበት ከተማ ለቪቭ ክኸዳ ወሲነን፣ ዓላማአን ናብ ፖላንድ ምእታው'ዩ ነይሩ። "ይትረፍ ንሕና እቶም ዜጋታት'ውን ጠቕሊሎም ይወጹ ነይሮም። በረራ ከምዝተኣገደ ንፈልጥ ኢና። ስለዚ ብመኪና ይዅን ብባቡር ዋላ ብእግሪ ዘሎ ኣማራጺታት ተጠቒምና ክንወጽእ ነይሩና።" ጕዕዞ ናብ ለቪቭ ትዕግስትን ካልኦት ሸሞንተ መሓዙታን ድሕሪ ነዊሕ ትጽቢት ናብ ለቪቭ እትወስድ መኪና ተኻረያ። "ሸሞንተ ስለዝነበርና ኣርባዕተና ኣብ ሓንቲ መኪና እቶም ካልኦት ድማ ኣብ ካልእ መኪና ክንከውን ነይሩና። እቲ ብልሙድ 7 - 8 ሰዓት ዝወስድ መንገዲ ኣብ 24 ሰዓት ኢና ወዲእናዮ። ሓያል ምጭንናቕ ትራፊክ ነይሩ። ኣብ መንገዲ ታንክታት ብብዝሒ ነይረን፣ መዳፍዕን ዝዓጠቑ ወተሃደራት ይንቀሳቐሱ ነይሮም።" በዓል ትዕግስቲ እዚ ዅሉ መንገዲ ተጓዒዞም ኣብቲ ዝደለይዎ ዶብ ፖላንድ ኣይበጽሑን። እቲ በዓል መኪና ኣብ ሓደ ነቝጣ ባቡር ኣውሪዱዎም ተመሊሱ። "ደጊምና ካልእ ታኽሲ ከብጸሐና ክነዘራርብ ጀሚርና፣ እቲ ታክሲ'ውን ነዊሕ ኣይወሰደናን፣ ቅሩብ ምስተጓዓዝና ደርብዩና ተመሊሱ። ዝነበረና ኣማራጺ ብእግሪ ምጕዓዝ እዩ ነይሩ። ልዕሊ 30 ኪሜ ብእግርና ተጓዒዝና። 'ሰለስተ ሰዓት እዩ ዝወስድ' ኢሎምና ነይሮም። ግን ልዕሊ 5 ሰዓት ዝኸውን እዩ ወሲዱልና።" ትዕግስቲ ከምእትብሎ ናብ ዶብ ፖላንድ ካብ ብመኪና ብእግሪ እዩ ዝሰልጥ። ምኽንያቱ ብዙሓት ሰባት መኪናኦም ሒዞም ስለዝወጹ፡ እቲ መንገዲ ዓቕሉ ጸቢብዎ ነይሩ። "ብእግሪ ተጓዒዝና ኣብ ዶብ እንትንበጽሕ ቀዲሞምና ብመኪና ዝወጹ መሓዙትና ኣይበጽሑን ነይሮም።" መፈተሺ ነቝጣ ፖላንድ ''ክነገረካ ካብ ዝኽእል ንላዕሊ፡ ኣብቲ ዶብ ዘጋጠመና ነገር ኣብ ጕዕዞና እቲ ዝኸበደ እዩ፣ ተስፋ ዘቝርጽ።  ካብ ገዛና ካብ እንወጽእ ሰለስተ መዓልቲ ኰይኑና ነይሩ፣ ምግቢ'ኳ ብስርዓት ኣይበላዕናን። እኹል ድቃስ ኣይደቀስናን። ነገሩ ምግብን ድቃሰን ኣብቲ ሰዓት ትዝ ኣይብለካን።" ኣብ ዶብ ፖላንድ ዝነበረ ቝሪ፡ "ንጸላኢኻ'ውን ኣይትምነየሉን" ትብል ትዕግስቲ። " እቲ ወቕቲ 'ዊንተር' ስለዝዀነ እቲ ቝሪ ትሕቲ ዜሮ (ነገቲቭ) እዩ። እቲ ኲናት ዘይቀተለና ቍሪ ክቐትለና እዩ ኢልና ተስፋ ቘሪጽና ኔርና። ቀትሪ እቲ ቝሪ ንኡሽተይ ይቕንስ እዩ። ''እዚ ዅሉ ተጻዊርና ከይንሓልፍ ድማ ኣብ ዶብ ዘለዉ ወተሃደራት ዩክረይን ቀዳምነት ንዩክሬናውያን እዩ ኢሎም ከልኪሎምና። ዝነበረ ኣማረጺ ደው ኢልካ ምጽባይ እዩ። ንልዕሊ 14 ሰዓታት ተጸቢና። ንደቂ ኣንስትዮን ህጻናትን ቀዳምነት ይወሃብ ተባሂሉ'ኳ ንዩክሬናውያን እምበር ናዓና ቍሊሕ ኢሉ ዝረኣየና ኣይነበረን።" ኣብቲ ብሰብ ዝተጨናነቐ ዶብ ዩክረይንን ፖላንድን ጾታዊ ትንኮያ ይበጽሐን ከምዝነበረ ትዕግስቲ ትገልጽ። "ብበዝሒ ደው ምባል፡ ደው ዝበልናሉ መሬት'ኳ ኣይንፈልጦን። ኣብ ርእሲኡ ኣነን ኣዋልድ መሓዙተይን ካብ ቅድሚትን ድሕሪትን ጾታዊ ትንኮያ ይበጽሐና ነይሩ። "ከም መጠን ጓልኣንስተይቲ እቲ ኵነታት ከቢድ ነይሩ። ብተወሳኺ ጸሊም ከምሰብ ዘይቑጸረሉ ከባቢ እዩ፣ ቆርበትካ ጸሊም እንተኾይኑ ዋጋ የብልካን።" ኣብ መወዳእታ ዶብ ክሰግሩ ዝተኣከቡ ኣፍሪቃውያን ዓመጽ ኣልዒሎም፤ ብውሑድ ነተን ደቂ ኣንስትዮ ኣስግሩልና ኢሎም ነቶም ሓለውቲ ተማሕጺኖምዎም። ''እንተነኣሰ እተን ደቂ ኣንስትዮ ይሕለፋ ምስተባህለ ኢና ሓጹር ዘሊልና ዝወጻእና። ድሕሪ መዓልቲታት ናብ ፖላንድ ምስ ኣተና ኢና እፎይ ኢልና።" ፖላንድ ትዕግስቲን መሓዙታን ናብ ፖላንድ ምስኣተው፡ ናብቲ ካብ ዩክረይን ዝመጹ ሰባት ዝእከቡሉ ኣብ  ርእሰ ከተማ ዋርሶ ዝርከብ ማእከላይ መደበር ባቡር ኣምሪሖም። "ካብ ዩክረይን ከም ዝመጻእና ዝነግር ማሕተም ምስተገበረልና፡ ሓንቲ ምዕራብ ኣፍሪቃዊት ሃገር ንዜጋታታ ናብ ዘዳለወቶ ኣውቶብስ፡ ኢትዮጵያውያን ኢና ተማልኡና ምስበልናዮም ኣሳፊሮም ወሲዶምና። ኣብኡ ኵሉ ነገር ብነጻ ተዳልዩ ጸኒሑና። ዝብላዕን ዘስተን ረኺብና።" ትዕግስቲ ንፖላንዳውያን ኣመስጊና ኣይትጸግቦምን። ''ዶብ ምስ ሰገርና ዝረኸቡና ፖሊስ (ፖላንድ) ጸሊም ጻዕዳ ኣይብሉን፣ ንዅሉ እዮም ዝሕግዙ። ናብ ከተማ ምስኣተና'ውን ተኸናኺኖምና።" ናብ ፖላንድ ምስኣተዉ ንኽልተ መዓልቲ ኢትዮጵያውያን ተማሃሮ ኣብ ዝነበርዎ ቦታ ኣዕሪፎም። ኣብ ሳልሳይ መዓልቲ ምስኦም ካብ ኪቭ ዝመጸ ካሜሩናዊ ኣብ ፖላንዳውያን ኣዝማዱ ሓዲሮም ናብ ጀርመን ክቕጽሉ ሓሳብ ስለዘቕረበሎም ሓቢሮም ከዱ። ''እቶም ፖላንዳውያን ለዋሃት ነይሮም። ከም ኢትጵያዊት ኣደ ምዕጉርትኻ፡ ግንባርካ ስዒማ ምግቢ ቋጺራ እትሰኒ ፈረንጂ ርእየ ኣይፈልጥን። ለይቲ ሰዓት ትሸዓተ ተሲኦም ናብ ባቡር ጣብያ ኣብጺሖምና። ከም ኣቦን ኣደን ሓቚፎም ስዒሞም ኣፋንዮምና።" ዓሌታውነት ትዕግስቲ፡ ኣብቲ ግዜ ኲናት ኣብ ዶብ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣብ ግዜ ሰላም'ውን ኣብ ዩክረይን ዓይኑ ዘፍጠጠ ዓሌታውነት ከምዘሎ እያ እትዝክር። ''ብቋንቋ ኣይትረዳዳእን። ዝኾነ ነገር እንተጋጢምካ ዝበጽሐልካ የለን። ኣብ ዩክረይን ድሕነት ተሰሚዑኒ ኣይፈልጥን። ኣነኳ ብርህ ዝበልኩ ስለዝዀንኩ ህንዳዊት ወይ ኮሎምቢያት እየ ዝመስሎም። ዘይሩ ዘይሩ ካልእ ዜጋ ግን ካልእ ዜጋ እዩ።" ቀጺላ፡ "ጸሊም እንተዄንካ ከም ዋዛ ሞይትካ ክትርከብ ትኽእል ኢኻ። ዝሓቶም ሰብ የለን፣ መሰል የብልካን። ኣብ ሱፐር ማርኬት ኣቲኻ 'ማንኪ፡ ማንኪ' (ህበይ) ኢሎም ዝጻረፉ ኣለዉ። ከምኡ ኮይኑ ግን ንነብር ኔርና. . .ከቢድ ሃገር እዩ፡" ትብል። ትዕግስቲ ኣብ ዶብ ፖላንድ ዘጋጠማ ጾታዊ ትንኮያን ምፍርራሕን ካብ ኣእምሮኣ ኣይወጽአን። ኣብቲ ዶብ ዝነበሩ ትካላት ረድኤት'ውን ነቶም ጸለምቲ ንምሕጋዝ ፍቓደኛታት ኣይነበሩን፡ ትብል። ፍራንክፈርት ትዕግስቲ ቤተሰባ ሐዚውን መቐለ እዮም ዘለዉ። ኣብ ኣዲስ ኣበባ እውን ኣዝማድ ኣለዉዋ። ኣብ መንገዳ ዝነበረ ኵነታት ንሓፍታ ተፍልጣ ነይራ። "ቤተሰብ ምሽቓሉ ኣይተርፍን፣ ይትረፍ ኣብ ከምዚ ኵነታት ኴንካ ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ ኣሰላ'ኳ እናኸድካ ቤተሰብ ይጭነቕ እዩ። ናይ ኣቦይ ጭንቀት የሻቕለኒ ነይሩ፣ ኣቦይ ብጣዕሚ እየ ዝፈትዎ። ብህይወት ዘለኹ ኣይመሰሎን ነይሩ። ከም ሓዘንተኛ ተታሒዙ ነይሩ እንተበልኩ ምግናን ኣይኮነን።" ትዕግስትን መሓዛኣን ኣብዚ እዋን ኣብ ፍራንክፈርት ምስ ዘመድ ኣዕሪፈን ኣለዋ። ናብ ጀርመን ምእታው ከቢድ ከምዘይነበረ እያ እትገልጽ። ናብ ፖላንድ ምስ ኣተዋ ኤምባሲ ኢትዮጵያ ኣብ ጀርመን ተሓባቢርወን እዩ። ትዕግስቲ ንቐጻሊ እንታይ ከምዝጽበያ ኣይትፈልጥን። ንግዚኡ መንግስቲ ጀርመን ካብ ዩክረይን ንዝመጹ ተቐቢሉ የተኣናግድ ኣሎ። "ነዊሕ መንገዲ መጺእና ኣለና። ብዙሕ ነገር ርኢና ኢና። ካብ ገዛ ሓንቲ ቕያር ክዳን ሒዝና ኢና መጺእና። ሐዚ'ውን እግዚኣብሄር ይፈልጥ ኢልና ብተስፋ ንጽበ ኣለና። ያው ከም ሰብ ዝሓሸ ነገር ትድሊ ኢኻ።" ትዕግስቲ ሓደ ነገር ግን ከይርሳዕ ትብል፡፡ "ናተይ ስለዝሰማዕካ እምበር ኣሕዋተይን ኣሓተይን'ውን ነዚ ኣሕሊፎም እዮም።" "ንሕና ዝረአናዮ ማንም ክርእዮ ኣይደልን፣ ንማንም ኣይምነየሉን። ኣብ መንገዲ ዝረኣናዮም ህጻናት፡ ኣዴታት. . . ብጣዕሚ እዩ ዘሕዝን። ሓደ ሓደ ግዜ ብቓላት ዘይትገልጾ ብንብዓት ኢኻ ትገልጾ፡" ትብል። ትዕግስቲ፡ ሰላም'ውን እንተኾነ ናብ ዩክረይን ክትምለስ ኣይትደልይን። "ሃገር ሰላም እንተዝኸውን ናብ ቤተሰበይ ምምላስ እየ ዝደሊ፡" ትብል።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ንምንታይ'ዩ ኣብ ሞንጎ ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ዘሎ ናይ ደሞዝ ፍልልይ ሰፊሑ?

ሰብ ሞያ ስርዓተ ጾታን ተሓለቕቲ መሰላት ደቂ ኣንስትዮን ካብ ሞንጎ ዘልዕሉዎም መሰረታዊ ሕቶታት እቲ ሓደ፡ ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ማዕረ ክፍሊት ኣይረኽቡን ዝብል እዩ። ክልቲኦም ጾታ ኣብ ተመሳሳሊ ዓውዲ ተቖጺሮም እናሃለው ደቂ ተባዕትዮ ካብ ደቂ ኣንስትዮ ንላዕሊ ክፍሊት ዝረኽቡለን ሃገራት ብዙሓት እየን። እዚ ኣፈላላይ ንክተርፍ ዝግበር ቃልሲ ቀሊል ኣይኮነን፤ እንተኾነ እንትርፎ ኣብ ገለ ኣጋጣሚታት ኣብ ዝሓለፉ 25 ዓመታት እዚ'ዩ ዝብሃል ለውጢ ከም ዘይመጽአ ሓደ መጽናዕቲ የመልክት። ኢንስቲትዩት ፎር ፊስካል ስተዲስ (አይኤፍኤስ) ዝተባህለ ትካል ከም ዝብሎ እቲ ዝተሓተ ናይ ደሞዝ መጠን ሓፍ ምባሉ እቶት ትሑት መሃያ ዝረኽቡ ሰባት ክውስኽ ሓጊዙ'ዩ። ይኹን'ምበር ኣፈላላይ ደሞዝ ካብ ላዕለዎት ትካላት ትምህርቲ ናይ ዝምረቑ ሰባት ክመሓየሽ ኣይክኣለን። ኣይኤፍኤስ ንዓባይ ብሪጣኒያ ከም ኣብነት ወሲዱ ኣብ ዘካየዶ መጽናዕቲ እቲ ናይ ክፍሊት ኣፈላላይ ብሰለስተ መዐቀኒታት ከም ዝመዘኖ ይጠቅስ። እዚኦም ስራሕ፣ ሰዓትን ናይ ደሞዝ ዓቐንን እዮም። ደቂ ኣንስትዮ ሰራሕተኛታት ኣብ ውሽጢ ሓደ ወርሒ ካብ ደቂ ተባዕትዮ ሰራሕተኛታት ንላዕሊ ን50 ሰዓታት ከም ዝሰርሓ እቲ መጽናዕቲ የመልክት። እተን ደቂ ኣንስትዮ ኣደታት ምስ ኾና እቲ ክፍሊትን ሰዓት ስራሕን እናሰፍሐ ይኸይድ። እቲ ናይ ክፍሊት ኣፈላላይ'ኳ እንተዘይጸበበ፡ ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ እናተምሃራ ብምምጽአን ለውጢ ተራእዩ እዩ። ኣብ 2019 ኣብ ዓዲ ኢንግሊዝ ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ ካብ ወዲ ተባዕታይ ሰራሕተኛ 40 ሚኢታዊት ዝንእስ እቶት ትረክብ ነይራ። እዚ ኣብ 1990ታት ምስ ዝነበረ ኣፈላላይ ክነጻጸር እንከሎ ምምሕያሽ ምርኣዩ ዝክሓድ ኣይኮነን። ነዚ ድማ ንደቂ ኣንስትዮ ክፉታት ዝኾኑ ዕድላት ትምህርቲ ምህላዎም'ዩ። ቅድሚ 25 ዓመታት ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ ሰራሕተኛ ዲግሪ ናይ ምርካብ ዕድላ ጸቢብ ነይሩ፤ ሕጂ ግን ለውጢ ኣሎ። ካብዚ ብዝብገስ በዓልቲ ሞያ ስነ ቑጠባ ኣሊሰን ኣንድሪው ትምህርቲ ናይ ደሞዝ ኣፈላላይ ኣብ ምጽባብ ኣበርክቶ ገይሩ'ዩ ትብል። ናይ ፖሊሲ ክፍተት ኣብ ሞንጎ ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ማዕረ ምቕሎ ዕዮ ንክህሉ በብግዝኡ ናይ ፖሊሲ ምምሕያሻት እንተተገብሩ'ውን እኹል ከም ዘይኮነ ተመራመርቲ ይገልጹ። እዚ መጽናዕቲ እቶም ፖሊሲታት "ድኹም" ከምኡ'ውን "ባህላዊ ግደ ጾታ ዝኽተሉ" ይብሎም። ደቂ ኣንስትዮ ሓላፍነተን "ቖልዓ ምዕባይ'ዩ" ዝብል ዝንቡዕ ተባዕታዊ ኣተሓሳስባ ኣረኣእያ ሕብረተሰብ ንድሕሪት ከም ዝጎቶ'ውን ይገልጽ። ኣብ ለንደን መምህር ስነ ቑጠባ ዝኾነት ዶክተር ግሬስ ሎርዳን እቲ ናይ ደሞዝ ኣፈላላይ ንዓመታት ክልወጥ ዘይምኽኣሉ ዘገርም ኣይኮነን ትብል። "ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ሓደ ዓይነት ዲግሪ እንተሃለዎም'ውን ደቂ ኣንስትዮ ዝተሓተ'ዩ ዝኽፈለን። መንግስቲ እዚ ንምልዋጥ ኣሰራርሓ ትካላት ክመሓየሽ ጸቕጢ ክገብር ኣለዎ" ትብል። መራሒት እዚ መጽናዕቲ ሞኒካ ኮስታዲያዝ ደቂ ኣንስትዮ ካብ ደቂ ተባዕትዮ ንላዕሊ ዝተማህራ እንተኾና'ውን ኣብ ዝሓለፈ ፍርቂ ክፍለ ዘመን ናይ ክፍሊት ምምሕያሽ ኣይተርኣየን ትብል። "ኣብ ምቑጻር ስራሕ፣ ሰዓትን ናይ ደሞዝ ዓቐንን ዘሎ ፍልልይ ኣይተቐየረን። ደቂ ኣንስትዮ ብዝበለጸ እናተምሃራ ምምጽአን እቲ ፍልልይ ክፍሊት ከጽብቦ እዩ ኢልና ትጽቢት ክንገብር ኣይንኽእልን" ኢላ። ቖልዑት ምሕብሓብን ናይ ገዛ ስራሕትን ሓዊሱ ካልኦት ብዘይኽፍሊት ዝስርሑ ስራሕቲ ዚያዳ ደቂ ኣንስትዮ'የን ዝዓምኦም። ኣብ ዝሓለፉ 25 ዓመታት ደቂ ኣንስትዮ ብኽፍሊት ዝሰርሕኦም ስራሕቲ እንተወሰኹ'ውን ብዘይኽፍሊት ዝሰርሕኦም ግን ሕጂ'ውን ኣይነከዩን። ሞኒካ ከም እትብሎ ኣባላት ሓደ ቤተ ሰብ ዝሕዙዎ ስራሕ ማዕረ ክፍሊት ንክህልዎ ዘገድዱ ፖሊሲታት ክወጽኡ ኣለዎም። ተሞክሮ ስዊዘርላንድ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ስዊዘርላንድ: ሰብ ሓዳር ቖልዓ ክወልዱ እንከለው ደቂ ተባዕትዮ ዕረፍቲ ንክረኽቡ ዘኽእል ሕጊ ኣጽዲቓ። እዚ ጾታዊ ማዕርነት ንምርግጋጽ ዝዓለመ'ዩ። ቖልዑ ንምሕብሓብ ዝወጽእ ገንዘብ ካብ ምምዳብ ክሳብ ናይ ወሊድ ፍቓድ ዝብል ዝተመሓየሸ ሕጊ ዘውጽኣ ሃገራት ኣብ ደሞዝ ዘለወን ኣፈላላይ ጸቢብ ከም ዝኾነ እቲ መጽናዕቲ ይሕብር። ኣብ ዓዲ ኢንግሊዝ ክልቲኦም ደሞዝተኛታት ዝኾኑ መጻምዲ ልዕሊ 20 ሚኢታዊት ኣታዊኦም ቖልዓ ንምዕባይ'ዩ ዝውዕል። ኣብታ ሃገር ዘሎ ናይ ደሞዝ ፍልልይ ብምኽንያት ፖሊሲ፣ ማሕበራውን ባህላውን መትከላት ዝስዓበ ከም ዝኾነ እቲ መጽናዕቲ የመልክት። ፍቓድ ወሊድ ንደቂ ኣንስትዮ ስለ ዝውሃብ ድማ ቖልዑ ንምሕብሓብ ዝወጽእ ወጻኢ ኣብ ልዕሊአን ይወድቕ። እዚ ድማ ናይ ክፍሊት ፍልልይ ክሰፍሕ ይገብር። ዶክተር ግሬስ ሎርዳን ከም እትብሎ እዚ ንምጽባብ ስዊዘርላንድ ኣብነት እትኸውን ሃገር እያ። ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ፍቓድ ወሊድ ክረኽቡ እንከለው ማሕበራዊ ኣረኣእያ ብምቕያር ብመንጽር ወጻኢታት'ውን ደጋፊ ምዃኑ ይእመነሉ። እዚ መጽናዕቲ ኣብ ዓዲ ኢንግሊዝ ዝተሰርሐ እኳ እንተኾነ እቲ ጸገም ግን ዓለማዊ እዩ። መንግስቲ ብሪጣኒያ ነቲ ኣፈላላይ ንምምሕያሽ ሓላፍነቱ ከም ዝፍጽም ኣፍሊጡ ኣሎ። በዚ መሰረት ምቹእ ናይ ስራሕ ሰዓት ክህሉ ምግባር፣ ደቂ ተባዕትዮ ፍቓድ ወሊድ ክረኽቡ፣ ቖልዑ ንምሕብሓብ ዝውዕል ሓገዝ ምውሳኽን ብስራሕ ንዝጽመዱ ወለዲ ነጻ መጽንሒ ቖልዑት ምድላውን ዝብሉ ስጉምታት ወሲዳ። መንግስቲ እታ ሃገር እቲ ኣፈላላይ ብተዛማዲ እናጸበበ ምምጽኡ ይገልጽ። ኣብ 2010 ምስ ዝነበረ ብምውድዳር ድማ 1.9 ሚሊዮን ደቂ ኣንስትዮ ስራሕ ሒዘን ኣለዋ።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ጠንቆልቲ ተባሂለን ንዝተቐትላ 700 ደቂ ኣንስትዮ ምሕረት ተገይሩለን

ኣብ ስፔይን ካታሎኒያ ቅድሚ ነዊሕ ዓመታት “ጠንቆልቲ” ብዝብል ገበን ዝተቐተላ ልዕሊ 700 ደቂኣንስትዮ ምሕረት ከምዝተገበረለን ተገሊጹ። ፓርላማ ክልል ካታላን ነተን ካብ መበል 15 ክሳብ 18 ክፍለዘመን ገበን ጥንቆላ ፈጺመን ብዝብል ክሲ ዝተቐተላ ደቂኣንስትዮ ብወግዒ ምሕረት ከምዝገበረ ኣፍሊጡ’ሎ። ኣብቶም እዋናት ልዕሊ 700 ደቂኣንስትዮ ብጥንቆላ ገበነኛታት ኮይነን ተረኺበን ብዝብል ብዘስካሕኽሕ ከምዝተቐተላ ዝዘከሩ ኣባላት እቲ ፓርላማ፡ ነቲ ናይ ምሕረት ውሳነ ዘሕለፉሉ ምኽንያት ድማ ታሪኽ ናይተን ግዳያት ብሰናይ መልክዑ ንምዝካር ብዝብል ከምዝኾነ ኣረዲኦም። ተመራመርቲ ታሪኽ ስፐይን፡ ግዝኣት ካታሎኒያ “ጠንቆልቲ” ንዝብሃላ ደቂኣንስትዮ ብምህዳን ኣብ ኣውሮጳ ኣብ ቅድሚት ከምእትስራዕ ብመጽናዕቲ ኣረጋጊጽና ይብሉ። ግዝኣት ካታሎን እተን ብጥንቆላ ዝኽሰሳ ደቂኣንስትዮ ብዝለዓለ ብዝሒ ቅጽዓት ሞት ካብ ሞንጎ ዝተፈጸመለን ከባብታት ከምዝኾነት’ውን ይዝረብ። “ካብ 15 ክሳብ 18 ክፍለዘመን ኣብ ዝነበረ እዋን ካብ ሞንጎ ናይ ዝተጓነያ፣ ዝተሳቐያን ብግፍዒ ዝተቐተላን ልዕሊ 700 ደቂኣንስትዮ ኣስማት ኣብ ቀረባ እዋን ረኺብና ኣለና” ክብሉ እቶም ነቲ ውሳነ ዘሕለፉ ጉጅለ ኣባላት ፓርላማ ኣፍሊጦም። እተን ብገበን “ጥንቆላ” ዝተኸሰሳ ደቂኣንስትዮ ኣብ ህጻናት ንዘጋጥም ሃንደበታዊ ሞት ከምኡ’ውን መጠን ፍርያት (ምህርቲ) ኣብ ዝንክየሉ እዋን፡ በቲ ኹነታት ተሓተትቲ ይኾና ምንባረን ኣብ ዩኒቨርሲቲ ባርሴሎና፡ ፕሮፌሰር ዘመናዊ ታሪኽ ፓው ካስቴል ይዛረቡ። እተን ደገፍቲ ናጽነትን ጉጅለ የማናይ ክንፊን ዝኾና ደቂኣንስትዮ ኣባላት ፓርላማ “ንጾታዊ መሰረት ዝገበረ መጥቃዕቲ እዩ በጺሕወን” ብምባል፡ ብስም እተን ግዳያት ጎደናታት ብምስያም ክዝከራን ብሰናይ ስም ክኽበራን ሓቲተን። ኣብ ምሉእ ኣውሮጳ ዝበዝሓ ደቂኣንስትዮ ዝርከብኦም ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝግመቱ ሰባት ብጥንቆላ ተኸሲሶም ናይ ሞት ፍርዲ ከምዝተፈረዶም ይእመን። ኣብ ስኮትላንድ፣ ስዊዘርላንድን ኖርወይን እውን ተመሳሰልቲ ስጉምትታት ከምዝተወሰዱ ይግለጽ። “ቀደም ‘ጠንቆልቲ’ እናበሉ ይጽውዑና ነይሮም። ሎሚ ድማ ‘ፌሚናዚስ’ ወይ ብወሲባዊ ርክብ ዝተቖጥዓ እናበሉ ይጽውዑና። ቀደም ‘ጠንቆልቲ ኢና ንሃድን' እናበሉ ይቐትሉና ነይሮም። ኣብዚ እዋን ከኣ ጓልኣንስተይቲ ናብ ምቕታል ‘ፊምሳይድ’ ተቐይሩ’ሎ” ክትብል ምኽትል ናይቲ ኣብ ግዝኣት ካታላን ዝርከብ ገዛኢ ሰልፊ ‘ኢ ኣር ሲ’ [ERC] ጄን ዲያዝ ንማዕኸን ዜና ኤኤፍፒ ተዛሪባ።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ዕርቃነን ከምዝወጻ ዝተገብራ ኣውስትራልያውያን ደቂ-ኣንስትዮ ኣብ ልዕሊ ማዕርፎ ነፈርቲ ቐጠር ክሲ መስሪተን

ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ርእሰከተማ ዶሃ፡ ዕርቃነን ወጺአን ክፍተሻን ክምርመራን ዝተገብራ ኣውስትራልያውያን ደቂ-ኣንስትዮ ኣብ ልዕሊ ሰብመዚ ቐጠር ክሲ መስሪተን። እተን ደቂ-ኣንስትዩ፡ ኣብ ጥቅምቲ 2020 ካብታ ዝተሰቐልኣ ነፋሪት ክወርዳ ድሕሪ ምግዳደን፡ ቆልዓ ዝወለዳ ምዃነንን ዘይምዃነንን ንምፍላጥ ክምርመራ ተገዲደን። ኣብቲ እዋን ሓደ ናጽላ ህጻን ኣብ ማዕርፎ ነፈርቲ ሓማድ ኣብ ዝርከብ እንዳጎሓፍ ድሕሪ ምርካቡ፡ ነታ ኣደ ንምርካብ'ዮም ሰብመዚ ነቲ ኣካላዊ ዶብ ዝጠሓሰ መርመራ ኣካይዶም። እቲ ብመንግስቲ ዝተደገፈ መጥቃቲት'ዩ ክብላ ዝገለጽኦ ፍጻመ፡ ሰፊሕ ቁጠዐ ዝፈጠረ'ዩ ነይሩ። ድሕሪ'ዚ፡ ሃገረ ቐጠር ይቕሬታ ብምሕታት፡ ሓደ ብዓልስልጣን'ውን ምስቲ ጉዳይ ብዝተሓዝ ኣብ ዝባኑ ዝጸንሕ ማእሰርቲ ተበዪንሉ ነይሩ። እንተኾነ ግን፡ ጉዳየን ዕሽሽ ከምዝተባህለ'የን እተን ደቂ-ኣንስትዩ ዝገልጻ። ካብታ ተሰቒለንኣ ዝነበራ ነፋሪት መንገዲ ኣየር ቐጠር ብዕጡቓት ኣባላት ጸጥታ ከምዝወርዳ ምስተገብራ፡ ናብተን ኣብቲ ማዕርፎ ዝነበራ ኣምቡላንሳት ተወሲደን፡ ብተሓጋገዝቲ ሓካይም (ነርሳት) ድማ ተመርሚረን። እቲ መርመራ ክግበረለን ፍቓደን ከምዘይሃባን፡ ብዛዕባ'ቲ ዝግበረለን መርመራ ዝተዋህበን መብርሂ ከምዘይነበረን ድማ ይዛረባ። ስማ ክጥቀስ ዘይደለየት ሓንቲ ካብአን ንቢቢሲ ኣብ ዝሃበቶ ቃል፡ "እቲ ዝኸፍአ ክብሪ ዝግህስ ኣካላዊ መርመራ" ከምዝተኻየደለን ጠቒሳ። "ወይ ኣነ ወይ ድማ ብዓልቤተይ በቶም ብዙሓት ብረት ዝዓጠቑ ሰባት ክንቅተል ኢና ዝብል ግምት'ዩ ነይሩኒ" ክትብል ብመንገዲ ጠበቓኣ ገሊጻ። ድሕሪ'ቲ ዝተገብረለን 5 ደቒቕ ዝወሰደ መርመራ ናብታ ክትበርር ትዳሎ ዝነበረት ነፋሪተን ተወሲደን። ሓያሎ ካብተን ደቂ-ኣንስትዮ ኣብ ኣውስትራልያ ምስኣተዋ ንፖሊስ ድሕሪ ምሕባረን፡ ኣብ ሓያሎ ሃገራት ቁጠዐን ኩነኔን ኣስዒቡ ነይሩ። ኣብቲ እዋን፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ቐጠር ካሊድ ቢን ኻሊፋ ቢን ዓብዱልዓዚዝ ኣል-ታኒ "በቲ ነዘን ተጓዓዝቲ ዘጋጠመን ዘይቅቡል ኣተሓሕዛ ንሓዝን…እቲ ዘጋጠመ ንሕግን ክብርን ቐጠርን ዝውክል ኣይኮነን" ብምባል ኣብ ትዊተር ይቕሬታ ሓቲቱ ነይሩ። ድሕሪ ዝተገብረ ገበናዊ መርመራ ድማ ሓደ በቲ ጉዳይ ተሓታቲ ዝኾነ ብዓልመዚ ናይቲ ማዕርፎ ነፈርቲ ኣብ ዝባኑ ዝጸንሕ ማእሰርቲ ተቐቢሉ። ጠበቓ ናይ ሓያሎ ካብአን ዝኾነ ዳሚያን ስታርዛከር ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ግን፡ ምስ ሰብመዚ ክራኸባ ኣብ ዝፈተናሉ እዋናት "ድምጺ ኣልቦ መንደቕ'ዩ ኣጋጢሙወን" ኢሉ። እተን ደቂ-ኣንስትዮ ቐጠር ወግዓዊ ይቕሬታ ክትሓትትን፡ እቲ ማዕርፎ ነፈርቲ ድማ እቲ ጉዳይ ካልኣይ ግዜ ከየጋጥም ኣሰራርሓኡ ክቕይርን እየን ዝጠልባ ዘለዋ። ብዘይካ'ዚ፡ ነቲ ብመንግስቲ ቐጠር፡ ብዓልመዚ ሲቪል ኣቬሽን ቐጠርን መንገዲ ኣየር ቐጠርን ኣብ ልዕሊአን ዝተኻየደ ንክብረን ዝግህስ ኣካላዊ መጥቃዕቲ ምዃኑ ዝገልጽኦ መርመራ ካሕሳ ክወሃበንን እየን ክሲ መስሪተን ዘለዋ። ክሳብ ሎሚ በቲ ፍጻመ ከምእትስንብድ ዝገለጸት ሓንቲ ካብኣተን ከምዝበለቶ፡ ሰብመዚ ቐጠር ንጠለባተን ዕሽሽ ስለዝበልዎ ነቲ ስጉምቲ ክወስዳ ተገዲደን። "ከምቲ ንዓና ዘጋጠመና ዓይነት ሞራልካ ዝሰብር ዘስካሕክሕ ኣተሓሕዛ ንዝኾነት ጓል-ኣንስተይቲ ከየጋጥማ ንምርግጋጽ ኢና ዓው ኢልና ንዛረብ ዘለና" ኢላ። እታ ዋንጫ ኩዕሶ እግሪ ዓለም 2022 ከተአንግድ ትሸባሸብ ዘላ ቐጠር፡ ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቑጸሩ በጻሕቲ ክትቅበል ትጽቢት ይግበረላ። ኣብ ኣውስትራልያ ዝርከብ ኤምባሲ እታ ሃገር ብዛዕባ'ዚ ጉዳይ ርእይቶ ክህብ ካብ ቢቢሲ ንዝቐረበሉ ሕቶ መልሲ ኣይሃበን።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ድምጻዊ ኣር ኬሊ ንሕልፈት ዘእስሮ ገበናት ጾታዊ ዓመጽ ተረኺብዎ

ውሩይ ኣመሪካዊ ድምጻዊ ኣር ኬሊ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዕስራ ዓመታት ዘለዎ ህቡብነት ተጠቂሙ ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንሰትዮን ህጻናትን ጾታዊ ጻመጻት፣ መጭወይትን ዘይሕጋዊ ምስግጋር ደቂ ኣንስትዮን ክፍጽም ምጽንሑ ብምግላጽ፡ ቤት ፍርዲ ገበነኛ ኢልዎ። እቶም ከሰስቲ ትሸዓተ ደቂ ኣንስትዮን ክልተ ደቂ ተባዕተዮን ኮይኖም፡ እቲ መስርሕ ቤት ፍርዲ ሽዱሽተ ሳምንታት እዩ ወሲዱ። ዳያኑ፡ ክልተ መዓልቲ ኣብ መጋባእያ ድሕሪ ምውዓል ኣር ኬሊ ብኹሉ እቲ ዝቐረበሉ ክስታት ገበነኛ ኮይኑ ከም ዝተረኸበ ገሊጾም። እቲ ቤት ፍርዲ ናይ መወዳእታ ብይን መቕጻዕቲ ኣር ኬሊ 4 ግንቦት ከምዝውሃብ ሓቢሩ ኣሎ። ኣር ኬሊ፡ ብኹሉ እዚ ቀሪብሉ ዘሎ ገበነኛ ኮይኑ ካብ ተረኸበ፡ ብመሰረት ሕጊ እታ ሃገር ንሕልፈት ክእሰር ከም ዝኽል ክኢላታት ሕጊ ይጠቅሱ። ምሉእ ስም ኣር ኬሊ፡ ሮበርት ሲልቨስትር ኬሊ ኮይኑ ዳያኑ፡ ኣር ኬሊ ናይቶም ብዝና ኣር ኬሊ እናተሃራረፉ ደቂ ኣንስትዮ ዘምጽእሉ ኣዝዮም ጨካናት ጉጅለ ላይለዋይ ሓላፊ ከም ዝኾነ'ውን ከረጋግጹ ክኢሎም ኣለዉ። እቲ 'I Believe I Can Fly' ብእትብል ደርፉ ዝያዳ ዝፍለጥ ኣር ኬሊ፡ ብዘይካ እዚ ልዒሉ ዝተጠቐሰ ገበናት፡ ካብን ናብን ክፍለ ግዝኣታት ኣመሪካ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ምስግጋርን ትሕቲ ዕድመ ኣብ ግብረ ጽዩፍ ፊልምታት ከም ዝሰርሑ ኣብ ምግባር'ውን ክሰርሕ ምጽንሑ፡ እቲ ቤት ፍርዲ ገሊጹ። ኣር ኬሊ ምስ ናይ ገበነኛታት ጉጅለ'ውን ርክብ ከም ዝነበሮ ተሓቢሩ ኣሎ። እቲ መጋባእያ፡ ናይ ኣር ኬሊ ኣካየድቲ ስራሕ፡ ሓለውኡን ካልኦትን'ውን ኣር ኬሊ ገበናት ኣብ ዝፍጽመሉ ይተሓባበርዎ ምንባሮም ሓቢሩ። ሓንቲ ቤት ፍረዲ ሶንጃ ኢሉ ዝሰመያ፡ ኣር  ኣር ኬሊ ኣሲሩ መድሃኒት ሂቡ ከም ዝዓመጻ እትገልጽ ውልቀሰብ፡ ናብ ቤት ፍርዲ ኣብ ዝሃበቶ ናይ ጽሑፍ ምስክርነት፡ ንጉዳያ ዓው ኢላ ክትዛረቡ ስለዝጀመረት ካብ ኣር  ኣር ኬሊ ብተደጋጋሚ ከበድቲ መጠንቀቕታታት ክበጽሓ ምስ ጀመረ 'ተሓቢኣ' ከም ዘላ ገሊጻ። ንሳ ብምስዓብ "ካብ ሕጂ ጀሚረ እየ ካብ ፍርሒ ተናጊፈ ሓቀኛ ህይወት ክነብር ክጅምርን ስቓየይ ዝፍወስን" ኢላ። እቲ ቤት ፍርዲ፡ እተን ግዳያት ናይ ኣር  ኣር ኬሊ፡ ኣብ ቤቱ ኣብ ዝሕየራሉ፡ ብዘይፍቃድ ናይ ኣር ኪሊ ክበልዓ ኮነ ናብ ዓይኒ ምድሪ ክኸዳ ከም ዘይፍቀደንን፡ ንኣር  ኣር ኬሊ 'ዳዲ' ኢለን ክጽውዐኦ ከምዝግደዳን ጠቒሱ። ንብዙሓት ግዳያት ብምውካል ንጉዳየን ሒዛ ናብ ቤት ፍርዲ ዝቐረበት ጠበቓ ግሎርያ ኣለርድ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃበቶ ሓበሬታ "ምስ ጉዳያት ናይ ሕግን ገበናትን ኣብ ዝተሓሓዝ ን47 ዓመታት ሰሪሓ ኣለኹ፡ ኣብ ዝሓለፈ ናይ ስራሕ ተሞክሮይ ኸኣ ብዙሕ ምስ ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮን ህጻናትን ዝፍጸም ጾታዊ ዓመጻት ዝተሓሓዝ ጉዳያት ርእየ እየ፡ እዚ ናይ ኣር  ኣር ኬሊ ግን እቲ ዝኸፈአ እዩ" ኢላ። ድሕሪ እቲ መስርሕ ናይ ቤት ፍርዲ ኣኽባሪት ሕጊ ጃኳሊን ካሱሊስ እቲ ቤት ፍርዲ ነቶም ሓያላት ኢና ዝብሉን ከምድላዮም ዝመስሎምን መልእክቲ እዩ ኣሕሊፉ ኢላ። ንሳ ብምስዓብ "ክንዲ ዝወሰደ ግዜ ይውሰድ፡ ዘንጊ ሕጊ ንገበነኛታት ምርካቡ ኣይተርፎን'ዩ" ኢላ። ኣር  ኣር ኬሊ ቅድሚ 13 ዓመታት እዩ ኣብ ግዝኣት ኢሊኖስ ብትሕቲ ዕድመ ቪድዮ ናይ ግብረ ጽዩፍ ኣስሪሑ ተባሂሉ ክሲ ቀሪብሉ ነይሩ። ኣብ 2019 እውን ንኣናባበርና ንኽስታትን ኣር ኪሊ ዘቃልዕ ሰነዳዊ ፊልም ተዳልዩ ነይሩ እዩ። ሓደ ሓደ ግዜ እተን ግዳያት፡ ካብተን ንናይ ኣር  ኣር ኬሊ ሙዚቃዊ ምርኢት ንኽርእያ ኢለን ዝመጽኣ ተሓርየን ዝንባልኣን ተላልዩ በቶም ንሱ ዘዋፈሮም ሰባት ኣር  ኣር ኬሊ ክሕግዘን ከም ዝደሊ ተገሊጽለን ናብ መርበቡ ይኣትዋ ምንባረን እቲ ቤት ፍርዲ ንመሰኻኽር ብምጥቃስ ገሊጹ። እቲ ቤት ፍርዲ፡ ኣር  ኣር ኬሊ ነታ ኣብ ነሓሰ 2001 ብሓደጋ ነፋሪት ዝሞተት ብስኑዕ ሰነዳት ዝተመርዓዋ ድምጻዊት ኣልያህ ዝምልከት'ውን ዘትዩ ነይሩ። ኣር ኬሊ፡ ንኣልያህ ጓል 15 እንከላ  ልዕሊ ዕድመ ከም ዝኾነት ዝሕብር ስኑዕ ሰነዳት ብምድላው ከም ዝተመርዓዋ ብምግላጽ፡ ብመርዓ ትሕቲ ዕድመ'ውን ክሲ ቀሪብሉ ገበነኛ ምዃኑ ክረጋገጽ ክኢሉ ኣሎ። ጠበቃ ኣር  ኣር ኬሊ፡ ዶቭሬክስ ካኒክ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ኣር  ኣር ኬሊ ገበነኛ ክብሃል ትጽቡት ከም ዘይነበሮ ገሊጹ። ኣር ኬሊ ብዘይካ እዚ ተራእዩ ዘሎ ክስታቱ ኣብ ቺካጎ፣ ኢሊኖስን ኣብ ሚኒሶታን'ውን  ምስ ግብረ ጽዩፍ ትሕቲ ዕድመን ምስ ጭውያን ዝተሓሓዝ  ካልእ ክሲ ቀሪብዎ ኣሎ። ክልተ መሻርኽቲ ኣር  ኣር ኬሊ ኸኣ፡ ንከሰስቲ ኣር  ኣር ኬሊ ኣብ ምፍርራሕን ስቕ ክብላ ኣብ ምግባርን ተዋፊሮም ጸኒሖም ብምባል ቤት ፍርዲ ገበነኛታት ኢሉዎም ኣሎ።

መሰላት ደቂ ኣንስትዮ


ዕጡቓት ብዝፈጸምዎ መጥቃዕቲ፡ ኣባላት ቦኮሓራም ሓዊሱ ልዕሊ 400 እሱራት ኣምሊጦም

ኣብ ርእሰ ከተማ ናይጄርያ ኣቡጃ ኣብ ዝርከብ ቤት ማእሰርቲ፡ ሰሉስ ምሸት ዕጡቓት ብዝፈጸምዎ መጥቃዕቲ፡ ኣባላት ቦኮ ሃራም ተባሂሎም ዝተጠርጠሩ ዝርከቡዎም 436 እሱራት ከምዘምለጡ ሰብ መዚ ገሊጾም። በቲ መጥቃዕቲ ኣስታት 879 እሱራት ሃዲሞም ዝነበሩ ኮይኖም፡ ካብዚኦም እቶም 443 ከምዝተትሓዙ ወሃቢ ቃል ፖሊስ ኣፍሊጡ። ኣብ ሚኒስተሪ ውሽጢ ዓዲ ናይጄርያ ላዕለዋይ ሓላፊ ዝኮነ ሹያቡ ቤልጎረ ብወገኑ፡ እቶም ዕጡቓት ኣባላት ጉጅለ ቦኮሓራም ከምዝኾኑን ንተሓባበርቶም ንምፍታሕ ነቲ መጥቃዕቲ ከምዝፈጸሙን ገሊጹ። ካብቶም ዝሃደሙ ገሊኦም ብፖሊስ ተታሒዞም ገሊኦም ከኣ ብፍቓዶም ከምዝተመለሱ እውን ገሊጹ። ብሰሉስ ምሸት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኩጄ፡ ከቢድ ነትጒን ድምጺ ጠያይትን ከምዝተሰምዐ መሰኻኽር ዓይኒ ገሊጾም። እቲ ቤት ማእሰርቲ ጥርጡራት ኣባላት ጉጅለ ቦኮሓራምን ፖለቲከኛታትን ዝርከቡዎም ብዙሓት  ፍሉጣት ሰባት ዝተኣሰሩሉ እዩ። ኣብ ናይጄርያ እሱራት ንምምላጥ ዝፍጸሙ መጥቃዕቲታት ዝተለመዱ ኮይኖም፡ ካብ 2020 ጀሚሩ ልዕሊ 5 ሽሕ እሱራት ኣምሊጦም እዮም። እስላማዊ ጉጅለ ቦኮሓራም ኣብ ቤት ማእሰርቲታት ብዙሓት መጥቃዕቲታት ፈጺሙ እዩ ፤ ካልኦት ዝተወደቡ ገበነኛታት እውን ተመሳሳሊ መጥቃዕቲ የካይዱ እዮም። ሰዓታት ቅድሚ እቲ ሰሉስ ምሸት ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ፡ ኣብ ሰሜናዊ ክፋል እታ ሃገር ዕጡቓት ኣብ ልዕሊ መካይን ፕረዚደንት እታ ሃገር ተኹሲ ከፊቶም ነይሮም። ፕረዚደንት ሙሃመዱ ቡሃሪ ግን ኣብተን መካይን ኣይነበረን።


ኣፃብዕቲ እግሪ ይሽየጥ ኣሎ' ዝብል ሓበሬታን ሓቅነቱን?

ኣብዚ ቕነ ብማሕበራዊ መራኸብታት ዝተዘርግሐ ሓደ ሓበሬታ ኣብ ብዙሓት ሃገራት ኣፍሪቃ ኣዘራራቢ ዝኾነን ቀልቢ ዝሰሓበን ኮይኑ ይርከብ። እቲ ሓበሬታ ካብ ዚምባብወ ዝመንጨወ ኮይኑ፡ ሰባት ኣፃብዕቲ ኣእጋሮም ብኣዝዩ ዝለዓለ ዋጋ ይሸጡ ከምዘለዉ ይሕብር። እዚ ካብ ዚምባብወ ዝተበገሰ ሓበሬታ ኣብዚ እዋን ብፍላይ ኣብ ናይጀርያ ንቐልቢ ብዙሓት ዝሰሓበ ኮይኑ'ሎ። ዜጋታት ዚምባብወ ንኣፃብዕቲ እግሮም ብምሻጥ ካብ ድኽነት ይወጽኡ ምህላዎም ዝገልፅ ሓበሬታ ብሓደ ኣብታ ሃገር ዝርከብ 'ብሎግ'  ነይሩ ፈለማ ዝተዘርግሐ። ብዙሓት ሰባት ነቲ ዝተዘርግሐ ሓበሬታ ንምርግጋጽ ናብቲ ዝተብሃለ ማእኸል ንግዲ ከምዝወሓዙ ድማ ይግለፅ። ብ28 ግንቦት ዝዘርግሖ ሓበሬታ "ምትዕድዳግ ኣፃብዕቲ" ኣብ ከተማ ሃራሬ ማእኸል ንግዲ 'ዢሜክስ' [Ximex Mall] ይካየድ ከምዘሎ ይገልፅ። ሰባት ዓባይ ኣፃብዕ እግሮም ንሓደ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ዝርከብ ባህላዊ ሓኪም ብምሻጥ ክሳብ 40 ሽሕ ዶላር ይኽፈሎም ከምዘሎ ዝገልጽ ሓበሬታ ናብ ብዙሓት ንኽላባዕ ግዜ ኣይወሰደሉን። ብርግጽ ክፍሊ ኣካላት ሰብነት ንባህላዊ ፍወሳ ከምዝውዕሉ ክግለፅ ከሎ ንፈለማ እዋን ኣይኮነን። እቲ ንዓባይ ኣፃብዕ 40,000፤  ንማእኸላይ 25,000 ንንኢሸተይ 10,000 ዶላር ከምዝኽፈል ዝተዘርግሐ ሓበሬታ ግን ዘስሕቕን ብዙሓት ከም ሓቂ ዝወሰድዎን ኮይኑ'ሎ። ኣብ ዚምባብወ ምስዚ ሓበሬታ ዝተሓሓዙ ብስእልን ፅሑፍን ዝፍነዉ ቀልድታት ብስፍሓት ይረኣዩ ኣለዉ። ወፍሪ ሃሽታግ እውን ቺጉንዌ (ኣፃብዕ) ብዝብል ብብዝሒ ይረኣይ ብምህላዉ ነቲ ከቢድ ቁጠባዊ ምድኻብ ቁሩብ ዘረሳስዕ ዛዕባ ኮይኑ ይርከብ። እዚ ዛዕባ ግን ካብ ማሕበራዊ ሚድያ ብዝሰገረ ኣብ ስሩዓት ማዕኸናት ዜና እታ ሃገር ሽፋን ኣይረኸበን። ኣብ ናይጀርያን ዩጋንዳን ሓዊሱ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዝርከቡ ተጠቀምቲ ማሕበራዊ መራኸቢ ትዊተር፡ ዜጋታት ዚምባበወ ኣፃብእቲ እግሮም ብኣሽሓት ዶላር ይሸጡ ምህላዎም ዝገልፅ ሓበሬታ ክጥቅዑ ተራእዮም'ዮም። ኣብ ኬንያ ዝርከብ ሓደ ጣብያ ሬድዮ ከኣ ዘይተረጋገጸ ሓበሬታ ከምዝኾነ ብምሕባር፡ ንተኸታተልቶም ግን "ኣየነይቲ ኣፃብዕኹም ምሸጥኩም?" ዝብል ሕቶ ከምዘቕረቡሎም ተሰሚዑ'ሎ። ንስኑዓት ሓበሬታታት ብምክትታል ዘቃልዕ ጉጅለ ቢቢሲ፡ ኣፃብዕቲ እግሮም ሸይጦም ወይ ንምሻጥ ኣብ መስርሕ ይርከቡ ናይ ዝተብሃሉ ሰባት ክልተ ቪድዮታት ዝገምገመ ኮይኑ መጥቀሚ ናይቲ ስኑዕ ሓበሬታ ከምዝኾኑ ይኣምን። እዚ ዜና ብፍላይ ኣብታ ክፍሊ ኣካላት ደቂሰብ ሃብቲ ወይ ገንዘብ ከምዘምፅእ ዝእመነላን ናይ ገንዘብ ጥንቆላታት ብስፍሓት ዝካየደላን ናይጀርያ ቀልቢ ብዙሓት ዝሰሓበ ኮይኑ ይርከብ። ኣብ ወርሒ ጥሪ [2022] ንመፈጸሚ ጥቆላ ብዝብል ንሓንቲ ቆልዓ ብምቕታል ዝተጠርጠሩ ሰለስተ ሰባት ኣብ ቀይዲ ከምዝኣተዉ ይዝከር።


የማነይቲ ኢደይ ክቖርጽዋ ፈቲኖም ነይሮም' -ጋዜጠኛ

ኡማሩ ፎፋና፡ ቅድሚ 25 ዓመታት ኣብ ሴራልዮን ዝተወልዐ ኲናት ሓድሕድ ምጽብጻቡ ብኸመይ ከምዝጸለዎ ሎሚ እውን ጋዜጠኛታት እንታይ ሓደጋታት ከምዘጋጥሞምን ንድሕሪት ተመሊሱ ይዝክር። መጠንቀቕታ፡ እዚ ዛንታ ገለ ዘሰክፍ ኣገላልጻታት ዝሓዘ እዩ። ኣብቲ ንልዕሊ ዓሰርተ ዓመታት ኣብ ሴራሊዮን ዝተኻየደ ደማዊ ኲናት፡ ናይ ሓሶት ዜናን ወረን ብበዝሒ ነይሩ። ኣብቲ ኢንተርነት ይኹን ሞባይል ቴሌፎን ኣብ ዘይነበረሉን እዋን፡ ሪፖርተራት መብዛሕትኡ ግዜ ሓበሬታ ክረኽቡ ብኣካል ክኸዱ ነይርዎም። እቲ ግጭት ካብ ዝጅመር ሽዱሽተ ዓመት ገይሩ። ኣብ 9 ጥቅምቲ 1997፡ ዋና ቤት ጽሕፈት ሰራዊት ብወተሃደራዊት ጀት ናይጀርያ ብቦምባ ከምዝተሃርመ ዝገልጽ ጸብጻብ ከረጋግጽ ወጺአ። ብርኡይ ሕነ ምፍዳይ እቶም ወተሃደራት ናይቲ ኣብ ስደት ዝነበረ ፕረዚደንት ናይ ብሕቲ መንበሪ ገዛ ብሓዊ ከምዘቃጸልዎ ተገሊጹ። ኣብቲ ኲናት፡ እቶም ብሓሽሽ ብምስኻርን ኣካላት ሰባት ብምቑራጽን ዕሉላት ዝኾኑ ዕጡቓት ስሙር ግንባር (RUF)፡ ምስቲ ኣብ ቀረባ እዋን ስልጣን ዝሓዘ ወተሃደራዊ ጉጅለ ዝተሓባበሩሉ እዋን'ዩ ነይሩ። ወተሃደራት ናይጀርያ ኣብ ወሰን ርእሰ ከተማ ሴራልዮን ዓስኪሮም ዝነበሩ ኮይኖም፡ ኣብቲ እዋን ጣልቃ ንምእታው ዝኾነ ስልጣን ኣይነበሮምን። ብወተሃደራትን ተቓወምቲ ዕጡቓትን መሓዙቶምን ዝመልአ ዕጽው መንገዲ እናሓለፍኩ ከለኹ ናብቲ ዝተቓጸለ መንበሪ ገዛ የምርሕ ከምዘለኹ ፈለጡ። ኣስታት ፍርቂ ደርዘን ዝኾኑ ካብኣቶም ከባርሩኒ ጀሚሮም። "ጠጠው በል!" ኢሎም ጠበንጃኦም እናቀባበሉ ጨደሩ። "እንተሃዲመ ክቐትሉኒ እዮም" በልኩ ብልበይ። ስለዚ ደው ኢለ። ምስ ቀረቡ ሓደ ካብኣቶም ተኲሱለይ። የማናይ ዓጽሚ በራቒቶይ ተሰባቢሩ። ናብ መፈተሺኦም ክወስዱኒ ከለዉ ብጸጋማይ እግረይ ዘሊለ። ክወድቕ ከለኹ ተንስእ ኢሎም እናጨደሩ ይሃርሙኒ ነይሮም። ኣብቲ ናቶም መፈተሺ ነቑጣ፡ ኣብ ደፍተርይ፡ ብዛዕባ ኣብ ጽርግያ ዝሞተ ሓደ ሓላፊኦም ዘቕረብክዎ ጽሑፍ ክርእዩ ከለዉ ሕጉሳት ኣይነበሩን። ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታት ዝነበሮም ጽልኢ ርኡይ እዩ ነይሩ። ሓደ ካብኣቶም ንዓይ ክቐትል ተኲሱ፡ ካልእ ግን ስለዝደፍኦ እታ ጥይት ኣብቲ ገረብ ዓሊባ። ብድሕሪኡ ናብቲ መሕብኢ ቦታ ክወስዱኒ ወሲኖም። ኣብኡ ፕላስቲክ ኣቃጺሎም ነቲ ሃልሃልታ ኣብ ሕቖይ ኣንጠብጢቦምለይ። የማነይቲ ኢደይ ክቖርጽዋ ፈቲኖም፡ ኣነ ግን ብተፈጥርኣዊ መንገዲ ተቓሊሰ። ሓደ ካብኣቶም ኣብ ኣፈይ ሽንቲ ሸይኑ ክውሕጦ ኣገደዱኒ። ኣብታ ለይቲ እቲኣ ንኽቐትሉኒ ድሉዋት ምዃኖም ብዘፍልጥ መገዲ ናብ ድሕሪት እቲ ህንጻ ወሲዶሙኒ። ገለ ውጉኣት ብጾቶም ንሕክምና ናብቲ መሕብኢ ዘምጽአ ሓደ ካብ ኣዘዝቶም ግን ኣቐዲሙ ኣብቲ መፈተሺ ነቑጣ ርእዩኒ ስለዝነበረ ኣበይ ከም ዘለኹ ሓተተ። ናብ ሆስፒታል ከም ዝወስዱኒ ክነግርዎ ምስ ሰማዕኹ፡ "ሓሶት እዩ ኣብዚ ኣለኹ" ኢለ ጨዲረ። ኣብ መወዳእታ ናብ ወተሃደራዊ ሆስፒታል ተወሲደ፣ ኣብኡ ድማ ሓደ ሓኪም ራጂ ክገብር መኺሩኒ። ሓደ ወተሃደር ነቲ ብሽክለታ ጉዱኣት ኣካላት ኮነ ኢሉ ፈቲሑ ደፊእዎ። ኣነ ድማ ኣብቲ መንሸራተቲ ወዲቐ ዝያዳ መጉዳእቲ ኣጋጢሙኒ። ድሕሪ ክልተ መዓልቲ ብሓደ ሸያጢ ፍረታት ኣቢለ፡ ናብ ቤት ጽሕፈትይ መልእኽቲ ልኢኸ። ንሶም ንለንደን ድሕሪ ምሕባሮም ናብ ሓደ ሲቪላዊ ሆስፒታል ተሰጋጊረ። ኣብቲ ን11 ዓመታት ዝቐጸለ ኣረሜናዊ ግጭት ብዙሓት ጋዜጠኛታት ተቐቲሎም እዮም። ብመሰረት እቲ ጉጅለ ተጣባቒ መሰላት መራኸቢ ብዙሃን፡ ኮሚቴ ሓለዋ ጋዜጠኛታት (CPJ)፡ ኣብ መንጎ 1996ን 2000ን ጥራይ 15 ናይ ወጻኢን ውሽጢ ዓድን ጋዜጠኛታት ተቐቲሎም እዮም። ስለዚ ብብዙሕ መዳይ ዘይሙማተይ ዕድለኛ እየ። እቲ ኲናት ምስተወድአ፡ ከምኡ’ውን ኣብ 2020 ድሕሪ ነዊሕ ጎስጓስ ዝወጸ ሕጊ ገበናዊ ጸለመ፡ ጋዜጠኛታት ዝእሰረሉ ኩነታት ነክዩ እዩ። ግን ኩሎም ወገናት ኣብ ሚድያ ጽልዋ ከሕድሩ ስለ ዝደልዩ፡ ኣብቲ ዝጥቀሙሉ ሜላታት ሕጂ’ውን ለውጢ የለን። ገለ ጋዜጠኛታት ክሳብ ሕጂ ኣካላዊ መጥቃዕቲ ይበጽሖም እዩ። ኣብዚ ግዜ’ዚ ግን ምግፋዕ ጋዜጠኛታት ዝያዳ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ይበዝሕ። ንስድራይ ብፍላይ ድማ ኣብ ንኣሽቱ ደቀይ ናይ ሞት ምፍርራሕ ክበጽሓኒ ከሎ ይጉዳእ እየ። እዚ ሓደጋታት ግን ከምቲ ቅድሚ 25 ዓመት ዘጋጠመኒ ኣይኮነን።


ምጽኣተ ክርስቶስ' ክጽበዩ ተነጊሩዎም ኣብ ቤተክርስቲያን ተዳጒኖም ዝነበሩ ሰባት ናጻ ወጺኦም

ፖሊስ ናይጄሪያ፡ ኣብ ደቡባዊ ምዕራብ ግዝኣት ኦንዶ ኣብ ዝርከብ ቤተ ክርስቲያን ተኣሲሮም ዝነበሩ ህጻናት ዝርከቡዎም 77 ሰባት ናጻ ኣውጺኡ። ገለ ካብቶም እሱራት ንኣዋርሕ ኣብኡ ከም ዝጸንሑ ይእመን። ኣፈኛ ፖሊስ፡ መብዛሕትኦም ኣብ ወርሒ ሚያዝያ፡ 'ምጽኣተ ክርስቶስ' ንኽጽበዩ ተነጊርዎም ከም ዝነበረን ነቲ ኣጋጣሚ ንምርኣይ ትምህርቶም ኣቋሪጾም ናብቲ ቤተክርስቲያን ከም ዝተኣከቡን ሓቢሩ። ሓንቲ ኣደ፡ ደቃ ከም ዝጠፍኡ ጥርዓን ምስ ኣቕረበትን ኣብ ቤተ-ክርስትያን ከም ዘለዉን ምስ ገለጸትን እዩ ፖሊስ ናብቲ ቤተክርስቲያን ኣትዩ። ፖሊስ፡ ኣብ ከባቢ ኦንዶ-ታውን ኣብ ዝርከብ ቤተክርስቲያን፡ ኣመንቲ መጽሓፍ ቅዱስ፡ ሰባት ብጃምላ ዝተጨወይሉ ምኽንያት ንምፍላጥ መርመራ ጀሚሮም ኣለው። ፓስተር እዛ ቤተ-ክርስትያን ጴንጠቈስጠ ዴቪድ ኣኒፎዎሺን ምኽትሉን ክእሰሩ እንከለው፡ እቶም ግዳያት ድማ ኣብ ትሕቲ ምክትታል ሰበ-ስልጣን ይርከቡ። "ኣፈናዊ መርመራ፡ ፓስተር ጆስያ ፒተር ኣሱሞሳ ዝተባህለ ሓጋዚ ፓስተር  እታ ቤተክርስቲያን፡ ሓደ ካብቶም ነቶም ኣመንቲ 'ምጽኣተ ክርስቶስ' ኣብ ሚያዝያ ከም ዝፍጸም ዝነገሩዎም'ዩ። ጸኒሑ ግን ናብ መስከረም 2022 ከም ዝተቐየረን እቶም መናእሰይ ኣባላት፡ ንወለዶም ጥራይ ብጐይታ ክእዘዙ ነጊርዎም" ይብል ኣፈኛ ፖሊስ ፋንሚላዮ ኦዱንላሚ። ፖሊስ፡ በቲ ኣብታ ቤተክርስቲያን ዝወሰድዎ ስጉምቲ፡ 26 ቈልዑ፡ ሸሞንተ ኰተቴን 43 ዓበይቲ ሰባትን ከም ዘድሓኑ ወሲኹ ሓቢሩ። 'ምጽኣት ክርስቶስ፡' እየሱስ ክርስቶስ ናብ ሰማይ ምስ ዓረገ ዳግም ክምለስ'ዩ ዝብል ክርስትያናዊ እምነት'ዩ። እዚ፡ ኣመንቲ ክርስትና ኣብ ዳግመ ምጽኣት ክርስቶስ ናብ ገነት ክኸዱ'ዮም ዝብል ትምህርቲ'ዩ። ኣብ ቀረባ ግዜያት፡ ኣብ ናይጄርያ ኣብ ልዕሊ ኣብያተ ክርስቲያን ብዝፍጸሙ ዝነበሩ መጥቃዕታት ከቢድ ወጥሪ ዓሲሉ ጸኒሑ እዩ። ብ6 ሰነ 2022፡ ኣብ ከተማ ኦዎ ኣብ ትርከብ ቤተክርስትያን ቅዱስ ፍራንሲስ ብዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ቦምባን ተዅስን፡ ብውሑድ 50 ሰባት ከም ዝሞቱ ይዝከር። ሰብ መዚ እታ ሃገር፡ እዞም መጥቃዕታት በቲ ኣብ ምዕራብ ኣፍሪቃ ዝንቀሳቐስ እስላማዊ ጕጅለ ተፈጺሞም ክዀኑ ከም ዝኽእሉ ይግምቱ። ካብ 2019 ጀሚሩ፡ ኣብ ልዕሊ ክርስትያናት ዝወርድ መጥቃዕትታት ይውስኽ ከም ዘሎ ይግለጽ። ኣብ 2021 ጥራይ 31፡ ኣብ 2020 ድማ 18 መጥቃዕቲታት ተፈጺሞም ነይሮም። ኣብዛ ዓመት ክኣ፥


ኣብ እትመሃረሉ ኮሌጅ ብዕስለ ዝተቐትለት ዲቦራ

ኣብ ናይጀርያ ‘ብዋትስ-ኣፕ ንሃይማኖት እስልምና ኣቆናጺባ’ ዝተብሃለት ዲቦራ ብናይ ዕስለ ፍርዲ ብሞት ተቐጺዓ። ኣዲኣ ብሞት ጓላ መዓልታዊ ኣብ ሓዘን ተዋሒጣ ከምእትነብር ንቢቢሲ ገሊጻ።


ብቦኮ ሓራም ካብ ዝተጨወያ ተመሃሮ፡ ድሕሪ 8 ዓመት ክልተ መምስ ቈልዑተን ተረኺበን

ሰራዊት ናይጄርያ፡ ካብተን ቅድሚ ሸሞንተ ዓመት ብዕጡቓት ቦኮ ሓራም ካብ ካልኣይ ብርኪ ቤት ትምህርቲ ዝተጨወያ ተመሃሮ፡ ተወሰኽቲ ክልተ ከም ዝረኸበ ኣፍሊጡ። ቦኮ ሓራም ኣብ 2014 ኣብ ሰሜን ምብራቓዊ ናይጄርያ ካብ እትርከብ ከተማ ቺቦክ ኣስታት 300 ተመሃሮ ደቂ ኣንስትዮ ምስ ጨወየ፡ ኣዘራራቢ ኰይኑ ነይሩ። መብዛሕትአን ካብተን ግዳያት ሃዲመን ወይ ተፈቲሐን ዝተመለሳ ኰይነን፡ ብዓሰርተታት ዝቝጸራ ግን ኣብ ዝኣተዋኦ ኣይተፈለጠን። እተን ዝተረኽባ ክልተ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ከም ዝወለዳ ሰራዊት ናይጄርያ ገሊጹ። ካብተን ብጕጅለ ዝተጨወያ ደቂ ኣንስትዮ ገሊአን ሃይማኖተን ናብ እስልምና ክቕይራን ካብቶም ዕጡቓት ክምርዐዋን ከም ዝተገደዳ ይገልጻ። እተን ኣብዚ እዋን ምስ ሰለስተ ቈልዑተን ዝተረኸባ ደቂ ኣንስትዮ፡ ምስ ደቀን ናብ ወተሃደራዊ ሆስፒታል ከም ዝተወሰዳ ተሓቢሩ። ቅድም ኢለን ካብ ቦኮ ሓራም ነጻ ዝወጽኣ ደቂ ኣንስትዮ፡ ብመንግስቲ ናይጄርያ መንበሪ ተዋሂቡወን ከምኡ እውን ናብ መሐብሐቢ ማእከላት ከም ዝኣትዋ ተገይሩ እዩ። ድሕሪ እቲ መጭወይቲ ሓንቲ ተመሃሪት ንፈለማ እዋን ኣብ ግንቦት 2016 ኣምሊጣ፤ ካልኦት ውሑዳት እውን ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት ክሃድማ ክኢለን'የን። ካብ 2016 ክሳብ 2018 ግን ኣብ መንጐ መንግስቲ ናይጄርያን ዕጡቓት ቦካ ሓራምን ብዝተኻየደ ዘተ፡ 103 ግዳያት ተፈቲሐን። እተን ደቂ ኣንስትዮ ክፍታሓ ዝጕስጕስ ‘ብሪንግ ባክ ኣወር ገርልስ’ ዝተባህለ ምንቅስቓስ ካብተን ግዳያት ኣስታት 100 ክሳብ ሕጂ ከም ዘይተረኸባ ይገልጽ። ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ናይጄርያ ዕጡቓት ንነዊሕ እዋን ብዝፈጸምዎም መጥቃዕቲታት፡ 40 ሽሕ ሰባት ከም ዝሞቱን 2.2 ሚልዮን ከም ዝተመዛበሉን ጸብጻብ ኤኤፍፒ ይሕብር። ዝተጨወያ ደቂ ኣንስትዮ ቺቦክ ንምፍታሕ መንግስቲ ናይጄርያ ንዕጡቓት ቦኮ ሓራም ልዕሊ 3 ሚልዮን ዶላር ከም ዝኸፈለ እዩ ዝግለጽ።


ዕሉል ኣሰጋጋሪ ዘይሕጋዊ ገንዘብ፡ 11 ዓመት ክእሰር ተፈሪዱ

እቲ ኣብ ኢንስታግራም ብ 'ሁሽፑፒ' ዝፍለጥ፡ ሓቀኛ ስሙ ራሞን ዓባስ ዝዀነ ወዲ 38 ዓመት ዕሉል ናይጀርያዊ ኣሰጋጋሪ ዘይሕጋዊ ገንዘብ፡ ኣብ ዓለምለኻዊ ጕጅለ ጉሒላታት ብዝተጻወቶ ተራ ኣብ ኣሜሪካ ንልዕሊ 11 ዓመታት ክእሰር፡ ትማሊ ሰኑይ ተፈሪዱ። ንሱ ኣብቲ ክሳዕ ዝዕጾ 2.8 ሚልዮን ተኸታተልቲ ዝነበሮ ናይ ኢንስታግራም ሕሳቡ፡ ነቲ ምቾት ዝመልኦ ኣነባብራኡ ብምርኣይ፡ ሓያለ ሰዓብቲ ክረክብ ክኢሉ እዩ። ላዕለዋይ ዳኛ ሎስ ኣንጀለስ፡ ሁሽፑፒ፡ ንኽልተ ግዳያት ምትላል 1,732,841 ዶላር ንኽመልስ እውን ኣዚዙ። ዓባስ - ሁሽፑፒ ን135 ኣዋርሕ ፍረዱ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ፌደራል ክፍጽም እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ብዘይሕጋዊ ምስግጋር ገንዘብ [ሕጽቦ ገንዘብ] ገበኑ ተኣሚኑ ነይሩ። ዓባስ፡ ካብ ሓደ ኣብ ቐጠር ሓድሽ ቤት ትምህርቲ ህጻናት ንምስራሕ ክምውል ዝደለየ ሰብ፡ ልዕሊ 1.1 ሚልዮን ዶላር ክሰርቕ ምፍታኑ ከምዝተኣመነ ሰነዳት ቤት ፍርዲ ካሊፎርንያ ይሕብሩ። እቲ መታለሊ፡ ነዚ ገንዘብ ከደናግረሉ ዝገበሮ ሜላ፡ ነቲ ግዳይ፡ "ሓላፊ ባንክ ኰይኑ ብምቕራብ፡ ናይ ሓሶት መርበብ ሓበሬታ ብምፍጣርን" ንቤት ትምህርቲ ዝኸውን ገንዘብ ክኸፍል ከም ዝገበረን፡ ኣብ መርበብ ሓበሬታ ክፍሊ ፍትሒ ኣሜሪካ ዝወጸ መግለጺ ይሕብር። ካልኦት ኣብዚ ስራሕ ምትላል ዓባስ ተራ ዝነበሮም ዝተባህሉ ጥርጡራት’ውን ኣብዚ ጉዳይ ከምዝተሳተፉን ክሲ ከም ዝቐረበሎምን ተፈሊጡ። ዓባስ ብተወሳኺ፡ "ካልኦት ሓያሎ ናይ ሳይበር ስርቅን ብሓሶት ቢዝነስ ኢመይላት ምትላል ተዋፊሩ፡ ብድምር ልዕሊ 24 ሚልዮን ዶላር ክሳራ ከምዘስዓበ" ከምዝተኣመነ ክፍሊ ፍትሒ ኣሜሪካ ገሊጹ። "ራሞን ዓባስ፡ ንኣሜሪካውያንን ዓለምለኻውያንን ግዳያት ዒላማ ብምግባር፡ ሓደ ካብቶም ኣብ ዓለምና ኣዝዮም ኣድማዕቲ ዝዀኑ ሓጸብቲ ዘይሕጋዊ ገንዘብ እዩ፡" ክብል ተሓጋጋዚ ዳይረክተር ቤት ጽሕፈት ኤፍ.ቢ.ኣይ ሎስ ኣንጀለስ ዶን ኦልዌይ ትማሊ ሰኑይ ኣብ ዘቕረቦ ሰነድ ቤት ፍርዲ ገሊጹ። "ንሱ፡ ብናይ ሓሶት ኢመይላት፡ ሕሳባት ባንክ፡ ብኢንተርነት ዝግበር ቢዝነስን ምድንጋርን ተጠቒሙ ዝረኸቦ ዘይተኣደነ ገንዘብ፡ ኣብ መድረኽ ማሕበራዊ ሜድያ - ኢንስታግራም - ዓዶኽ ክብለሉ፡ ህቡብነት ከጥርየሉን፡ ንስርዓት ሰሜን ኮርያ ከይተረፈ ክሕግዘሉን ክኢሉ እዩ። "እዚ ኣገዳሲ ፍርዲ ውጽኢት ናይቲ ኣብ ብዙሓት ሃገራት ኣብ መንጐ ኣኽበርቲ ሕጊ ንዓመታት ክግበር ዝጸንሐ ምትሕብባር ኰይኑ፡ ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ኣብ ሕጽቦ ዘይሕጋዊ ገንዘብ ዝተዋፈሩ መታለልቲ፡ ኣብ ውሽጢ ኣሜሪካ ይዅን ካብ ኣሜሪካ ወጻኢ ይንቀሳቐሱ ብዘየገድስ፡ ኤፍ.ቢ.ኣይ ንግዳያት ፍትሒ ከረጋግጽ ምዃኑ ንጹር መልእኽቲን መጠንቀቕታን እዩ፡" ኢሉ። ዓባስ ብኢዱ ብዝጸሓፎ መልእኽቲ፡ ንዳኛ ኦቲስ ዲ ራይት ብገበኑ ይቕሬታ ሓቲቱ፤ ካብ ውልቃዊ ገንዘቡ ኸኣ ንግዳያቱ ክኸፍሎም ምዃኑ ገሊጹ። ብተወሳኺ ካብቲ ዝተፈርደሉ ገበን 300 ሽሕ ዶላር ጥራይ ከምዝረኸበ ገሊጹ። እቲ ኣመና ምዕሩግን ምቾት ዝበዝሖን ናብራ ዓባስ፡ ኣብ 2020 ኣብ ዱባይ እናተቐመጠ ክእሰር እንከሎ እዩ ኣኽቲሙ። እቲ ኣመና ክቡራት መካይንን ፍሉይ ክዳውንትን ዝረኣዮ ናይ ኢንስታግራም ሕሳቡ፡ ካብቲ ዝዓበየሉ ትሑት ዝመነባብሮኡ ዓለም ኣመና ዝረሓቐ እዩ ነይሩ። ሁሽፑፒ፡ ኣቦኡ ታክሲስታ፡ ኣደኡ ድማ ሸቃጢት ምንባራ፣ እናዓበየ ምስ ከደ ኸኣ ኣመል ምሕሻሽ ገንዘብ ከም ዘማዕበለ፡ ኣብ እዋን ቍልዕነቱ ዝፈልጥዎ ሰባት ንቢቢሲ ሓቢሮም። "ለጋስ እዩ ነይሩ፤ ንዅሉ ኣብ ከባቢኡ ዝረኸቦ ሰብ ‘ስተ’ እናበለ ዝጋብዝ" ይብል ሰየ ዝተባህለ ብንእስነቱ፡ ምስ ኣደኡ እናሸቀጠ እንከሎ ዝፈልጦ መራሕ መኪና። ሰየ ከም ዝብሎ፡ ስራሕ ምትላል ከም ሓደ ‘ያሁ ቦይ’ ኰይኑ እዩ ጀሚርዎ። ‘ያሁ ቦይ' ኣብ ናይጀርያ፡ መንነት ሰባት ብኢንተርነት ብምስራቕን፣ ወይ ናይ ሓሶት መንነት ብምጥቃም ፍቕራዊ ምትላል ብምፍጻምን፡ ካብ ኣፍቀርቶም ደቀንስትዮ ገንዘብ ንዝረኽቡ ደቂ ተባዕትዮ ዘመልክት እዩ። ሓደ ካብቲ ፍሉጥ ናይ ምትላል ውጥን ዓባስ፡ ኣብ 2019 ኣብ ማልታ ዝተፈጸመ ኣብ እዋኑ ዓለማዊ ጉዳይ ዝነበረ፡ ነቲ ብጕጅለ ሰረቕቲ [ሃከራት] ሰሜን ኮርያ ካብ ባንክ ማልታ ቫሌታ ዝተሰርቀ 13 ሚልዮን ዶላር ክሓጽብ ዝፈተነሉ ፍጻመ እዩ። ሽዑ ስርዓታት ክፍሊት እታ ኣውሮጳዊት ሃገር ማልታ ምሉእ ብምሉእ ተዓጽዩ፡ ኣብ ዕግርግር ኣትያ ነይራ እያ።


ነብሱ መኒኑ ህይወት ብዙሓት ዘትረፈ "ጅግና"

እታ ዝዝውራ ዝነበረ መኪና ቦጥ ነዳዲ፡ ብሓዊ ትነድድ ምንባራ ዝፈለጠ፡ ምስኡ ዝነበረ ተሓጋጋዚኡ ሓበሬታ ምስሃቦ እዩ ነይሩ። ናይጀርያዊ ኤጂሮ ኦታሪጎ በቲ ንነብሱ ኣብ ሓደጋ ኣውዲቑ ንህይወት ብዙሓት ከትርፍ ዝኸኣለሉ ተግባር፡ "ጅግና" ክብሃል በቒዑ'ሎ። ንሱ ነታ ክትነድድ ዝጀመረት ቦጥ ነዳዲ፡ ካብቲ ብብዝሒ ህዝቢ ዝነብረሉ ከባቢ ከርሕቓ ብምውሳን'ዩ እናዘወረ ሰብ ናብ ዘይነበሮ ቦታ ዝወሰዳ። "ኣብ ውሽጠይ ዝነበረ ሓደ ሓሳብ፡ ነታ ትነድድ ዝነበረት ቦጥ ኣብቲ ከባቢ ናብ ዝርከብ ሩባ ከእትዋ ጥራይ እዩ፡" ይብል ኤጂሮ። "ኣዝዩ ዘፍርሕ ሃልሃልታ'ዩ ነይሩ" ክብል ዝዛረብ ኣውቲስታ 'ታ ነዳዲ ጽዒና ዝነበረት ቦጥ፡ ክትነድድ ክትጅምር እንከላ ዝሓበሮ  ተሓጋጋዚኡ ምንባሩ ይሕብር። ንገለ ካብ ትሕዝቶ እታ ቦጥ ኣብ መገዲ እናነከየ፡ ክሳብ ዝኸኣሎ ኣብ ዝቕጽለሉ ዝነበረ እዋን፡ ንተሓጋጋዚኡ "ውረድ" ብምባል ብኽቱር ናህሪ ክሕንብባ ጀመረ። ብሃልሃልታ ሓዊ እናተሸፈነት ትኸይድ ዝነበረት ቦጥ ዝርእዩ ዝነበሩ ሰባት ከኣ ኣብ ከቢድ ፍርሒን ሻቕሎትን ተሸሚሞም ነይሮም። ኣብቲ ኣዝዩ ሓደገኛ ህሞት፡ ብኤጂሮ ክፍጠር ዝኽእል ንእሽተይ ጌጋ ወይ ነትጒ ኣዝዩ ኣዕናዊ ውጽኢት'ዩ ከስዕብ። "ሓሳበይ፡ እናዘወርኩ ናብ ሩባ ከእትዋ እዩ ነይሩ። ኣብ ጥቓኡ ምስ በጻሕኩ ግን መዘወሪኣ ምስራሕ ኣብዩኒ። ካብኡ ንላዕሊ ከንቀሳቕሳ ኣይከኣልኩን፡" ክብል ነቲ ኵነታት ይዝክሮ። "ትኽ ኣቢለ ክዝውራ እንተፈቲነ እታ ቦጥ ክትወድቕን ካልእ ጸገም ክፍጠርን ይኽእል እዩ። ስለዚ ኣብ ሰጣሕ ሜዳ ደው ከብላ ወሲነ" ይብል። ንሱ ነዚ ምስ ገበረ ካብታ ትነድድ ዝነበረት ቦጥ ወሪዱ፣ ብዘይካ'ቲ ናብ ውሽጡ ዝሰሓቦ ትክን ቀሊል ማህሰይትን ኣብ ንቡር ኵነታት ጥዕና ይርከብ። ኣብ ናይጀርያ ሓደጋታት ነትጒ ነዳዲ ዝጸዓና መኻይን ብተደጋጋሚ ዝኽሰት ኰይኑ፡ ጥንቂ ምጥፋእ ህይወት ብዙሓትን ዕንወት ንብረትን ከምዝኸውን ከኣ ይፍለጥ።


‘ድቃስ ከሊኣትኒ’ ብዝብል ኢድ ጓል ክልተ ወርሒ ውላዱ ብምስባር ዝተጠርጠረ ሰብ ብፖሊስ ይድለ'ሎ

ሰብ መዚ ናይጄርያ፡ ሓደ ኣብ ልዕሊ ጓል ክልተ ወርሒ ህጻን ውላዱ መጥቃዕቲ ድሕሪ ምፍጻም ኢዳ ብምስባር ዝተጠርጠረ ውልቀሰብ ኣብ ቀይዲ ከእትው ተሓቲቶም። እታ ህጻን ኣብ እዋን ድቃሱ 'ዝረበሸቶ' እቲ ወዲ 31 ዓመት ኣቦ፡ ነታ ቆልዓ ብመስቀሊ ናይ ክዳውንቲ ጌሩ ከምዝሃረማ እቲ ሓበሬታ ኣረዲኡ። በዓልቲ ቤቱ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃበቶ መልሲ፡ እቲ ሰብኣይ፡ ቴሌፎና መንጢሉ ንኣኣን ንጓላን ኣብ ሓደ ክፍሊ ረጊጡ፡ ንጎረባብቲ ከይትነግር ከምዘፈራርሓ ገሊጻ። ድሕሪ ክልተ መዓልታት ካብቲ ገዛ ምስ ሃደመት ነታ ህጻን ናብ ሆስፒታል ክትወስዳ እንከላ፡ ሓካይም ኢድ እታ ህጻን ክቖርጽዎ ከምዝተገደዱ ተፈሊጡ። ነታ ህጻን ዝሓከመ ዶክተር ቺዶዚ ምባሌወ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ፡ ህይወት እታ ህጻን ንምድሓን እንትርፎ ኢዳ ምቑራጽ ካልእ ኣማራጺ ከምዘይነበሮም ሓቢሩ። እታ ኣደ ነቲ ጉዳይ ናብ ፖሊስ ሓቢራ እኳ እንተላ፡ እቲ ጥርጡር ዛጊት ኣይተታሕዘን። ሓደ ጉጅለ ደቂ ኣንስትዮ ጋዜጠኛታትን ሃገራዊ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላትን ንፍትሒ ድምጾም ኣስሚዖም ኣለው። ካብ 2016 ክሳዕ 2021 ኣብ ዘሎ ዓመታት፡ ኣብ ናይጄርያ ኣብ ልዕሊ ህጻናት ዝፍጸም ዓመጽ ብ5 ሚእታዊ ከምዝወሰኸ ጸብጻባት ዩኒሴፍ የረድእ። ብመሰረት ሕጊ እታ ሃገር፡ ኣብ ልዕሊ ቈልዑ፡ ኣካላዊ፡ ኣእምሮኣዊ ወይ ስምዒታዊ መጉዳእትን ኩሉ ዓይነት ዓመጽን ምፍጻም ዘቕጽዕ እኳ እንተኾነ ብዙሕ ግና ከምዘይትግበር ይግለጽ።


ገዛእ ፍቕራዊ ተመኵሮይ ንመላእ ዓለም ወሲዱኒ' ኰኾብ ኣፍሮቢትስ - ሲከይ

እቲ ዝያዳ ‘ሲከይ’ ብዝብል ናይ መድረኽ መጸውዒኡ ዝፍለጥ፡ ከም ዝደምቕ ዘሎ ኰኾብ ዝግለጽ ናይጀርያዊ ደራፋይ፡ ኣቕሪብዋ ዘሎ ‘Love Nwantiti’ እትብል ደርፉ፡ እታ ዝበለጸት ዕዉትቲ ደርፊ ኣፍሮቢትስ ክትከውን ከም እትክእል ይግመት ኣሎ። እዛ ደርፊ፡ ኣብ ዲጂታዊ ደርፍታትን ቪድዮታትን ዘአንግድ መድረኽ ‘ስፖቲፋይ’ [Spotify] ጥራይ ልዕሊ ሓደ ቢልዮን ርኣይቲ ብምርካብ ዓለማዊ ስሚዒት ቀስቂሳ’ላ። ንሱ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ እታ ናይ መጀመርታ ሳድ ሮማንስ እትብል ኣልበሙ፡ ንዅሉ ፍቕራዊ ተመኵሮኡን ህይወቱን እተንጸባርቕ ምዃና እዩ ዝገልጽ።  ንሱ፡ "ቃል ብቓሉ፡ ኣነ ብዛዕባ ናይ ገዛእ ርእሰይ ፍቕራዊ ህይወት ምድራፈይ፡ ናብ መላእ ዓለም ከጓዕዘኒ ክእሊሉ፣ እዚ ድማ ሓቀኛ ተመኵሮ ማዕረ ክንደይ፡ [ንሓቀኛ ስነጥበብ] ጽልዋ ክህልዎ ከም ዝኽእል ምስክር'ዩ - ሓቀኛ ስምዒታት፡ ሓቀኛ ስነጥበብ፡ ሓቀኛ ሙዚቃ፡” ድሕሪ ምባል፡ ”ስለዚ ብመሰረቱ ኵሉ ግዜ ንዕኡ ግምት ክህብ እመርጽ፡” ኢሉ። "ፍቕሪ፡ ኣብ ሓቀኛ ህይወት ኵሉ ግዜ ፍጹም ኣይኰነን፤ ኵሉ ግዜ ንጹህ ኣይኰነን፣ ኣመና ዘይፍጹም ክኸውን ይኽእል’ዩ፣ ኣመና መርዛም፡ ኣመና’ውን ዘይጽቡቕ. . .፡ ስለዚ፡ በቃ ነቲ ዛንታ፡ መዓር ለኺኻ ገለ ዘይኰነስ ከም ዝነበሮ ክነግሮ ደልየ፡" ብምባል ይቕጽል። ሓቀኛ ስሙ፡ ቹኩካ ኤክዌኒ ዝዀነ ሲከይ፡ ንሓደ ዓመት ኣብ ኣዝዩ ኣድካሚ ዑደት ምርኢታት እዩ ኣሕሊፍዎ። ኣብቲ ኣብ ናይጀርያ ዝርከብ ገዛኡ ሓሙሽተ መዓልታት ጥራይ ስለዘሕለፈ መግቢ ናይጀርያ ከም ዝናፈቐ ይዛረብ። ብገለ መንገዲ ድማ ናይ መጀመርታ ስቱድዮ ኣልበሙ ንምትእኽኻብ ግዜ ረኺቡ። እቲ ኣልበም፡ ብገዛእ  ፍቕራዊ ዛንታታት ሲከይ ዝተደረኹ ደርፍታት፡ መለሳታት ዘለዎም ኣሳእል ክፈጥሩ ዝፍትኑን፡ ውረድ ደይብ ዘንጸባርቝን ጥዑማት ፍቕራዊ ደርፍታት ምዃኖም ከኣ ዘገርም ኣይኰነን። ሲከይ፡ ብዛዕባ እተን ንደርፍታቱ ዝደረኻ ደቂ ኣንስትዮ ምስ ተሓተተ፡ ካብአን ዝዀነ ከም ዘይሰምዐን ብምግላጽ፡ እተን ደርፍታት ግን ብዛዕባ ዝፈልጥኦ እየን ዝዛረባ፡ ይብል።


ኣቦ ሓሙሽተ ማናቱ ብምዃን ተፈላጥነት ዝረኸበ ሰብኣይ

ኣከታቲሉ ሓሙሽተ ግዜ ማንታ ቆልዑ ዝወለደ ኣዮፖ ኦጉንሌየ፡ ኣብ ምዕራብ ናይጀርያ ስሙ ገኒኑ ኣሎ። ንሱ፡ ንቢቢሲ ዮሩባ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ወለዳ ንበዓልቲ ቤቱ ፡ ብዙሓት ማንታ ቆልዑት ወሊዳ- ኢሎም ምስ ኣማረሩ ገዲፋቶ ዝኸደት ኰይና፡ ኣብ ግዝኣት ኦጉን ከባቢ ኣዶ-ኦዶ ንበይኑ የዕብዮም ከምዘሎ ሓቢሩ። ሕዚ ኣብ 40ታት ዕድሚኡ፡ ናይ መጀመርታ ማንታ ክልቲኦም ብሞት ስኢኑዎም፤ ካብቲ ናይ መወዳእታ ማንታ ዝኾነ ወዲ ድማ ስለ ዝሞተ፡ 7 ቆልዑ እዩ ዘዕቢ ዘሎ። ሚስተር ኦጉንለይ፡ በዓልቲ ቤቱ ንመጀመርታ ግዜ ኣብ ዝጠነሰትሉ ማንታ ከምዘይተጸበየን፡ ናብ ሆስፒታል ተጸዊዑ መስ ተነግሮ ከምዝተገረመን ገሊጹ:: “በዓልቲ ቤተይ ከም ዝወለደት ምስ ሰማዕኩ፡ ወዲ ድዩ ጓል ድዩ ኢለ ምሰ ሓተትተኩ፡ ‘ማንታ’ባ’ ኢሎምኒ።” እዚ ንዕኡ ዝጸንሐ ሕልሙ እዩ ነይሩ። “ካብ ንእስነተይ ኣትሒዘ ብዛዕባኡ ክጽሊ ጸኒሐ፡ ሕዚ ድማ ንኣምላኽ ኣመስጊነ። ንበዓልቲ ቤተይ ሓቚፈ እንቋዕ ሓጐሰኪ ኢለያ።” እቲ ኣብ ምዕራብ ናይጀርያ ዝርከብ ማሕበረሰብ ዮሩባ፡ ኣብ ዓለምና ካብቶም ዝለዓለ መጠን ማንታ ዝወልዱ ማሕበረሰባት ሓደ እዩ። ኣብቲ ማሕበረሰብ፡ ማንታ “ኢበጂ” ይበሃሉ።  ብባህሎም ድማ ፡ እዚ ብናይ ሓደ ልደት ክስዕብ ኣለዎ ዝብል “ኢዶው” ዝበሃል እምነት ኣለዎም። ሚስተር ኦጉንለይ ግን በዓልቲ ቤቱ ኣብ እትጠንሰሉ ነፍሲ ወከፍ እዋን፡ ማንታ ምዃኖም ይዛረብ። "ካልኣይ ግዜ ማንታ፡ ሳልሳይ ግዜ ማንታ፡ ራብዓይ ማንታ፡ ሓሙሻይ ማንታ"። ክንድዚ ዝኣክል ማንታ ዝወለደሉ ምኽንያት ንዕኡ ምስጢር ኮይኑ ይቕጽል ኣሎ፡ ፍሉይ ነገር ከምዘይበልዕ ወይ ካብ ካልኦት ዝተፈልየ ከምዘይገብር ይዛረብ። ክንድ’ዚ ዝኣክል ቆልዑ ምዕባይ ፋይናንሳውን ኣካላውን ሳዕቤን’ኳ እንተሃለዎ፡ ካብዚ ንላዕሊ ክወልድ ስለዝደሊ፡ ዳግማይ ክምርዐው’ውን ይሓስብ። “ውሉዳት ካብ ኣምላኽ ዝመጹ በረኸት እዮም” ይብል።


ኣብ ናይጀርያ ኣብ ልዕሊ ሰዓብቲ  ክርስትና  ዝወርድ  መጥቃዕቲ ይዛይድ ኣሎ

ኣብ ቀረባ ግዜ ኣብ ደቡባዊ ምዕራብ ናይጀርያ ኣብ እትርከብ ቤተ-ክርስትያን ካቶሊክ ኣብ ብዙሓት ኣምለኽቲ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ስዒቡ ኣብታ ሃገር ዝፍጸም ሃይማኖታዊ ዓመፅ ኣሻቓሊ ኮይኑ ይርከብ። እቲ ንጕጅለታት ቤተ-ክርስትያን ዝውክል ክርስትያናዊ ማሕበር ናይጀርያ (CAN) ኣብ ኣብያተ-ክርስትያንን ክርስትያናትን ዝወርድ መጥቃዕቲ እናወሰኸ ይኸይድ ከም ዘሎ ገለጹ። ኣፈኛ ናይቲ ማሕበር ኣዴባዮ ኦላደጂ "ተስፋ ዘይብሉ ዅነታት ይኸውን ኣሎ። ክኹነን  ኣለዎ" ድማኢሉ። ክንደይ መጥቃዕትታት ተፈጺሙ? ኣብ ልዕሊ ክርስትያናት ዝወረድ መጥቃዕትታት ካብ 2019 ኣትሒዙ ይውስኽ ከምዘሎ ግልጺ እዩ። ኣብዚ ዓመት ጥራሕ ክሳብ ሕጂ ኣብ ህንጻታት ቤተ-ክርስትያንን ምስኦም እተተሓሓዙ ሰባትን 23 ዝተፈላለዩ መጥቃዕቲ ከምዝተፈጸሙ ናይ ኣጽዋር ግጭት ቦታን ክስተትን ሓበሬታ ፕሮጀክት (ACLED) ዝኣከቦ ጸብጻብ ይሕብር። 31 መጥቃዕትታት ኣብ 2021 ከምኡ'ውን 18 መጥቃዕትታት ኣብ 2020 ተፈጺሞም ነይሮም። ኣብዛ ዓመት እዚኣ ዘጋጠሙ መጥቃዕትታት ነዚ ጕዳይ እዚ ፍሉይ ኣቓልቦ ክረክብ ገይሩ ኣሎ። • ብ5 ሰነ ኣብ ደቡባዊ ምዕራብ ግዝኣት ኦንዶ ኣብ እትርከብ ቤተ-ክርስትያን 40 ዝዀኑ ሰባት ተቐቲሎም። • መራሒ ቤተ-ክርስትያን ሜቶዲስት ሳሙኤል ካኑ ኡቺ ብ29 ግንቦት ኣብ ደብባዊ ምዕራብ ተጨውዩ። •  ኣብ ግዝኣት ካቲና ኽልተ ካህናት ብ29 ግንቦት ተጨውዮም። ቅድሚ ዓሰርተ ዓመት እውን ኣብ ልዕሊ ክርስትያናት ዝወርድ መጥቃዕቲ ኣዝዩ ልዑል ነይሩ። ብ2012 ክሳብ 46 ዝበጽሑ መጥቃዕትታት ከምዝተፈጸሙ ካብ ናይ ኣጽዋር ግጭት ቦታን ክስተትን ሓበሬታ ፕሮጀክት (ACLED) ዝተረኸበ ጸብጻብ ይሕብር። ኣብ 2012 ሚያዝያ ኣጽዋር  እተዓጥቁ ሰባት ኣብቲ ኣብ ሰሜናዊ ኸተማ ካኖ ዝርከቡ ክርስትያን ኣምለኽቲ ዝጥቀሙሉ ኣብ ዝነበሩ ናይ ዩኒቨርሲቲ ትያትር እንተ ወሓደ 15 ሰባት ቀቲሎም እዮም። ጸኒሑ ኸኣ ብ2012 ኣብ ማእከላይ ናይጀርያ ኣብ እትርከብ ቤተ ክርስትያን ብዘጋጠመ መጥቃዕቲ እንተ ወሓደ 19 ሰባት ሞይቶም። ኣብቲ እዋን መብዛሕትኡ እቲ መጥቃዕቲ ብቦኮሓራም ዝበሃሉ ወተሃደራት እስላም ዝተፈጸመ እዩ። ይኹን እምበር ናይ ኣጽዋር ግጭት ቦታን ክስተትን ሓበሬታ ፕሮጀክት (ACLED) ከምዝገለጾ ኣብዚ ቀረባ ግዜ ምስ ክርስትያናት እተተሓሓዘ  እናወሰኸ ዝኸይድ ዘሎ መጥቃዕትታት ዘለዎም ሃይማኖታዊ ምትእስሳር ብዘየገድስ ኣብ ልዕሊ ዅሎም ሰላማውያን ሰባት ዝፍጸም እዩ። ከም ቦኮሓራም ዝኣመሰሉ ሰዓብቲ እምነት ምስልምና ኣብ ልዕሊ እቶም ንእስላም ትርጕም ዘይህቡ ገይሮም ዝረኣይዎ ማሕበረሰባት ምስልምና መጥቃዕቲ ይፍጽሙ ኣለው። ንኣብነት ንእስላም ኣዋልድ ኣብ ዘምህራ ኣብያተ-ትምህርቲ መጥቃዕቲ ተፈጺሙ ቈልዑት እውን ተጨውዮም እዮም። ኣንጻር እዞም ወተሃደራት እዚኣቶም እተዛረቡ መራሕቲ እምነት ምስልምና እውን ግዳይ መጥቃዕቲ ኾይኖም እዮም። ሰዓብቲ እምነት ምስልምና ንሓያሎ ዓመታት ኣብ ልዕሊ ሰዓብቲ እምነት ክርስትና መጥቃዕቲ እንተፈጸሙ እኳ  ካልኦት መጥቃዕቲ ግን ምስ ብመናዓብቲ ወይ ዘረፍቲ ዝተፈጸሙ እዮም። ኣብዞም መጥቃዕቲታት ክርስትያናትን እስላምን ግዳይ እንትኾኑ ኣባይትን ቦታታት ኣምልኾን ድማ ዓንዮም እዮም።