መንግስቲ ዝኣወጆ በይነኣዊ ምቁራጽ ተኹሲ ‘ክባ እዩ’ ብዝብል ንዝቐረበ ክሲ ኢትዮጵያ ነጺጋቶ

ኣብ ትግራይ ዝተኣወጀ በይነኣዊ ተኹሲ ደው ምባል ‘ከበባ’ ከምዝኾነ ንዝቐረበ ክስን፤ ሕብረት ኣውሮጳ ‘መንግስቲ ጥምየት ይፈጥር ኣሎ’ ክብል መጠንቕታ ምሃቡን መንግስቲ ኢትዮጵያ ነጺጉ። ኮሚሽነር ሰብኣዊ ሓገዝን ምእላይ ቅልውላውን ሕብረት ኣውሮጳ ጃኔዝ ሌናርቺክ፡ እቲ ኢትዮጵያ ዝኣወጀቶ “ተኹሲ ደው ምባል ዘይኮነስ ክባ እዩ፤ ጥምየት እውን ከም መሳርሒ ኲናት ይውዕል ኣሎ” ክብል ነቲ ሕብረት ምዝራቡ ብወገን መንግስቲ ኢትዮጵያ ተነቒፉ’ሎ። ኣብ ብራስለስ ዝርከብ ኤምባሲ ኢትዮጵያ ንዘረባ እቲ ኮሚሽነር ‘ዘሕዝን’ ብምባል ነቲ ‘ኣብ ክባ ንምእታው ዝተገበረ’ዩ’ ዝብል ርእይቶ ከምዘይቅበሎን ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ሓቢሩ። እቲ ኮምሽነር “መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝተፈላለዩ መሰረተ-ልምዓት [ትሕተ-ቕርጺ] ብምዕናውን መውጽእታት ብምዕጻውን ንጥምየት ከም መሳርሒ ኲናት ይጥቀመሉ ኣሎ” ምባሉ ነቲ ኣብ ባይታ ዘሎ ሓቂ ከምዘየገናዘበ ዝጠቅስ መግለጺ ኤምባሲ ኢትዮጵያ “ኣብ ልዕሊ መንግስቲ መሰረት ዘይብሉ ክሲ ምምስራት መሪጹ’ሎ” ክብል ነቒፉ። ኮሚሽነር ጀኔዝ ብ29 ሰነ 2013 ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ ነቲ ሓሳብ ዝሃበ ኮይኑ፤ እቲ ሽዑ ዘስምዖ ዘረባ ድማ ‘ኢዩ ኦብዘርቨር’ ኣብ ዝተባሃለ መጽሄት “መንግስቲ ኢትዮጵያ ሰብሰርሖ ጥምየት ይፈጥር ኣሎ ክብል ሕብረት ኣውሮጳ ኣጠንቂቑ” ብዝብል ርእሲ ተሓቲሙ’ሎ። መንግስቲ ኣብ ትግራይ ጥምየት ከየጋጥም ክሰርሕ ምጽንሑ ዝሓበረ መግለጺ ኤምባሲ ኢትዮጵያ ኣብ ብራስለስ፡ ብኽልተ ዙር ኣብ ዝቐረበ ረድኤት ኣብቲ ጸገም ካብ ዝርከቡ እቶም 70 ሚኢታዊት ምብጻሕ ከም ዝተኻእለን እቲ ሕዚ ዝተኣወጀ ተኹሲ ደው ምባል ከኣ እዞም ዕላማታት ንምዕዋት ብዝያዳ ከምዝሕግዝን ኣረዲኡ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ካብ ዘለዎ ቅሩብነት ብዝብገስ ነቶም ሰብኣዊ ሓገዛት ከቕርቡ ዝደልዩ ኣካላት ፍቓድ በረራ ኣየር ከምዝሃበ’ውን ጠቒሱ። እቲ ኮሚሽነር ንውሳነ መንግስቲ ኢትዮጵያ “ኣብ ክባ ንምእታው’ዩ” ዝበለሉ ምኽንያት ከረድእ ከሎ፤ ‘ዶባት ትግራይ ምዕጻው፣ በረራታት ምእጋድ፣ መገድታት ምዕናው፣ ምቁራጽ ኣገልግሎት ቴሌኮምዩኒኬሽን ከምኡ’ውን ሰራሕተኛታት ዓለምለኸ ትካላት ረድኤት ከይኣትዉ ምኽልካል” ዝብሉ ዘርዚሩ። “ኣብ ትግራይ ኣብዚ እዋን 900 ሽሕ ሰባት ጠምዮም ኣለዉ። ካልኦት ሓደ ሚልዮን ከኣ ኣብ ኣፍደገ ጥምየት ይርከቡ። እቲ ጥምየት ሰብሰርሖ እዩ። እዚ ድማ በዚ ተሓተትቲ ንዝኾኑ ኣካላት ዓቢ ውርደት’ዩ” ኢሉ። ኢትዮጵያ ኣዋጅ በይነኣዊ ተኹሲ ደው ምባል ክትእውጅ ከላ ነቲ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ዝቐረብ ሕቶ መልሲ ንምሃብ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ካብ ናይ ደገ ኣካላት ብፍላይ ብኮሚሽን ሕብረት ኣውሮጳ ንዝቐርብ ተደጋጋሚ ጻውዒት ምላሽ ንምሃብ ከምዝኾነ ብምጥቃስ እዚ ከኣ ናብቲ ቅኑዕ ኣንፈት ዝወስድ ሓደ ስጉምቲ ስለዝኾነ ክነኣድ ከምዘለዎ ትገልጽ። ኣብዚ እዋን ኣብቲ ክልል ዝካየድ ዝነበረ ኲናት ከምዝሃድአ ዝሓበሩ ካልእ ኣባል እቲ ሕብረት ዝኾኑ ሚንስተር ወጻኢ ጉዳያት ስሎቬንያ ኣንዜ ሎጋር፤ ሰራዊት ኢትዮጵያ ካብ ብዙሓት ከባብታት ከምዝወጽአን ሰራዊት ኤርትራ ድማ ናብ ከባቢ ዶብ ከምዝተመለሰን ተዛሪቦም። ሓበራዊ ሓይሊ ሰራዊት ኢትዮጵያን ሚሊሻ ክልል ኣምሓራን ግን ኣብ ምዕራብ ትግራይ ከምዝርከብ ሓቢሮም። ኣስታት 91 ሚኢታዊት ካብ ህዝቢ እቲ ክልል “ህጹጽ ሰብኣዊ ሓገዝ የድልዮ እዩ” ብምባል ኩሎም ተጻባእቲ ሓይልታት ተኹሲ ደው ከብሉ ጸዊዖም። ሕብረት ኣውሮጳ ንኢትዮጵያ ዝገብሮ ቀጥታዊ ናይ በጀት ሓገዝ ዝኣገደ ኮይኑ ንሰራሕተኛታት ረድኤት ዘተኣጓጉሉ ሰበስልጣን’ውን ስሞም ኣብ ጸሊም መዝገብ ከምዘስፍር መጠንቀቕታ ምሃቡ ጸብጻብ ኢዩ ኦብዘርቨር የመልክት። እቲ ሕብረት ነቶም ዶብ ሰጊሮም ናብ ሱዳን ዝኸዱ ስደተኛታት ዝኸውን 118 ሚልዮን ፓውንድ ከምዘውጽአ ኮሚሽነር ጃኔዝ ኣዘኻኺሩ’ሎ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ኮሮናቫይረስ፡ ፕረዚደንት ደቡብ ኣፍሪቃ ኣብ ልዕሊ ሃገሩ ዝተነበረ እገዳ ብቅልጡፍ ክልዓል ጸዊዑ

ፕረዚደንት ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ብሰንኪ ኣሚክሮን ዝተሰመየ ሓዲሽ ዓይነት ኮሮናቫይረስ ኣብ ልዕሊ ሃገሩን ጎረባብቱን ዝተነበረ እገዳ ኮኒንዎ። ፕረዚደንት ስሪል ራማፎዛ በቲ ብገለ ሃገራት ዝተነበረ ናይ በረራ እገዳ 'ኣዝዩ ከምዝሓዘነ' ብምግላጽ፡ ነቲ ውሳነ 'ዘይፍትሓዊ'ዩ' ብምባል ብቕልጡፍ ክልዓል ጸዊዑ። ዓባይ ብሪጣንያ፡ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካን ኣውሮጳዊ ሕብረትን ገለ ካብተን ካብ ሃገራት ዞባ ደቡብ ኣፍሪቃ ገያሾ ከይቅበላ ውሳነ ኣሕሊፈን ዘለዋ እየን። እዚ ኦሚክሮን ዝብል መጸውዒ ተዋሂብዎ ዘሎ ሓዲሽ ዓይነት ኮሮናቫይረስ፡ ኣዝዩ ቅልጡፍ ናይ ምልባዕ ባህሪ ከምዘለዎ'ዩ ተገሊጹ ዘሎ። እዚ ሓዲሽ ዓይነት ኮሮናቫይረስ ኣብ መጀመርታ እዚ ወርሒ'ኳ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ንፈለማ ግዜ እንተተረኣየ፡ ኣብ ዝሓለፈ ረቡዕ'ዩ ውዱእ ጸብጻብ ውድብ ጥዕና ዓለም ቐሪቡ። ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ሳምንታት ኣብታ ሰብ ብጻዕቒ ዝነብረላ ዞባ ጓውተንግ  ዝተረኣየ ብዙሕ መልከፍቲ ኮሮናቫይረስ ጠንቁ እዚ ሓዲሽ ዓሌት ምዃኑን ኣብዚ እዋን እቲ ቫይረስ ኣብ ኩለን ዞባታት ደቡብ ኣፍሪቃ ከምዝተረኣየን እዩ ተገሊጹ ዘሎ። ውድብ ጥዕና ዓለም፡ ነተን ብታህዋኽ ናይ በረራ እገዳ ዝኣወጃን ዝእውጃ ዘለዋን ሃገራት ብምጥንቃቕ፡ ውሳነአን ኣብ መረዳእታ ዝተሞርከሰ ክኸውን ሓቢሩ። እንተኾነ ብዙሓት ሃገራት ብዘለወን ስግኣት ካብተን እዚ ሓዲሽ ዓይነት ኮሮናቫይረስ ዝተረኣየለን ሃገራት ኣጋይሽ ከይኣትውወን ወሲነን ኣለዋ። ላዕለወይቲ ሓላፊት ውድብ ጥዕና ዓለም ኣብ ኣፍሪቃ ምቲሸዲሶ ሞቲ ብሰንበት ኣብ ዝሃበቶ መብርሂ "እቲ ሓዲሽ ዓይነት ኮሮናቫይረስ ኣብ ብዙሓት ሃገራት ተራእዩ ክንሱ፡ ንኣፍሪቃ ዝዓለመ ናይ በረራ እገዳታት ምንባር" ዘይሚዛናዊ ምዃኑ ገሊጻ። ፕረዚደንት ደቡብ ኣፍሪቃ ስሪል ራማፎዛ ብሰንበት ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ እቲ ኣብ ልዕሊ ሃገራት ዞባ ደቡብ ኣፍሪቃ ዝተነበረ ናይ በረራ እገዳ "ስነፍልጠታዊ መሰረት" ዘይብሉ እዩ ብምባል "ዘይፍትሓዊ ኣድልዎ" ይፍጸም ከምዘሎ ኣብሪሁ። ብምስዓብ፡ እገዳ ናይ በረራታት ብምግባር፡ ዝርገሐ እቲ ቫይረስ ከምዘይግታእ ብምግላጽ "እዚ እገዳ ናይ በረራታት ንቁጠባ እተን እገዳ ዝተነበረን ሃገራት  ክድህኽን ካብቲ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ዘጋጠመን ቁጠባዊ ቅልውላው ንኸይወጻ ዝዕንቅጽን'ዩ" ኢሉ። ስሪል ላማፎዛ፡ ኦማክሮን፡ ነቲ ኣብ ዝርገሐ ክታበት ዘሎ ዘይምዕሩይ ዝርገሐ፡ ሚዛን ንኽሕዝ "ጻውዒት ደወል'ዩ" ብምባል፡ ኩሉ ሰብ ክሳብ ዘይተኸተበ እቲ ስግኣት ንኹሉ ምዃኑ መልእኽቱ ኣመሓላሊፉ። እዚ ኦሚክሮን ዝተብሃለ ሓዲሽ ዓይነት ኮሮናቫይረስ ኣብ ጀርመን፡ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ኣውስትራልያን እስራኤልን ዝርከበኣን ሓያሎ ሃገራት ተራእዩ ኣሎ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ሩስያ ንመስመር ጋዝ ከም ፖሎቲካዊ ረብሓ እንተተጠቒማትሉ እገዳ ክስዕባ ከምዝክእል ጀርመን ኣጠንቂቓ

ቻንስለር ጀርመን ኣንገላ መርከል፡ ሩስያ ነቲ ብዩክረይን ዝሓልፍ መስመር ናይ ጋዝ ክትዓጽዎ እንተፈቲና ኣብ ልዕሊኣ ተወሳኺ እገዳ ክግበር ከምዝኽእል ኣጠንቂቓ። ኣንገላ መርከል፡ ናብ ርእሰ ከተማ ዩክረይን ከተማ ከይቭ ኣብ ዝገበረቶ ምብጻሕ፡ ንፕረዚደንት እታ ሃገር ቮሎደሚር ዘለንስኪ ብምርኻብ፡ ንሱ ብዛዕባ እቲ ኖርድ ስትሪም 2 ዝብሃል መስመር ጋዝ ዘለዎ ሻቕሎት ከምዝርደኣ ገሊጻትሉ። ኖርድ ስትሪም 2 ዝተሰመየ መስመር ጋዝ ብባሕሪ ባልቲክ ገይሩ ንዩክረይን ኣቋሪጹ ናብ ጀርመን ዝበጽሕ ኮይኑ፡ ንሰደድ ጋዝ ሩስያ ብዕጽፊ ዘዕቢ እዩ። እቲ መስመር ጋዝ ንዩክረይን ናይ ጸጥታ ጸገም የምጽኣላ ምህላው’ያ ዩክረይን ትገልጽ። ብሰንበት መንግስቲ ጀርመንን ዩክረይን ኣብ ዝሃብዎ ሓባራዊ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ ፕረዚደንት ዘለንስኪ እቲ ፕሮጀክት “ክረምሊን[ሩስያ] ከም ጂኦፖሊቲካዊ መሳርሒ ትጥቀመሉ ኣላ፤ እዚ ኸኣ ንመላእ ኣውሮጳ ሓደጋ’ዩ” ኢሉ። እታ ንሃገረ ጀርመን ከም መራሒት ኮይና ን16 ዓመት ዝሰረሐትን ኣብ ዝመጽእ ቀውዒ ካብ ስልጣና እትወርድን ኣንገላ መርከል ብወገና፡ ኖርድ ስትሪም 2 ኣንጻር ዩክረይን ንኸይውዕል ጀርመን ምስ ኣመሪካ ምስምማዓ ገሊጻ። ንሳ ብምስዓብ፡ ሩስያ ነቲ ጋዝ ከም ማሕንቆ ክትጥቀመሉ እንተፈቲና፡ ብመሰረት ጀርመንን ኣመሪካን ዝበጽሐኦ ስምምዕ ኣብ ልዕሊ ሩስያ እግዳ ክንበር ከምዝኽእል ኣተንቢሃ። ፕረዚደንት ዩክረይን ቮሎደሚር ዘለንስኪ፡ እቲ ብኖርድ ስትሪም 2 ዝፍለጥ ፕሮጀክት ድሕሪ ሰለስተ ዓመታት ምስ ተዛዘመ፡ ዩክረይን ካብ ‘ትራንዚት’ ዓመታዊ ትረኽቦ ዝነበረት ቢልዮናት ዶላራት ስለዝንኪ ንቁጠባ ዩክረይን ብኸቢድ ክሃስዩ ከምዝኽእል እዩ ገሊጹ። ብዓርቢ ምስ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላዳሚር ፑቱን ዝተዘራረብት ኣንገላ መርከል ብወገና፡ ንትሕተ ቅርጺ ጽላት ተተካኢ ጸዓት ዝውዕል ንዩክረይን ልዕሊ ሓደ ቢልዮን ዶላር ክውሃበ ምዃኑ ገሊጻ። ኣብዚ እዋን ሩስያ 40 ሚኢታዊት ካብ ሃልኪ ጋዝ ናይ ኣውሮጳ ሕብረት እያ ተቕርብ ዘላ። እቲ ንዩክረይ ኣቋሪጹ ዝሓልፍ ኖርድ ስትሪም 2 ዝተብሃለ ፕሮጀክት ድሕሪ ሰለስተ ዓመት ምስተዛዘመ ኸኣ ሩስያ ዓመታዊ 55 ቢልዮን ኩቢክ ሜተር ጋዝ ናብ ሃገራት ኣውሮጳዊ ሕብረት ከተቕርብ እያ። ኣንጀላ መርከል፡ ብተደጋጋሚ እቲ ኖርድ ስትሪም 2 ዝተሰመየ ፕሮጀክት ቀርብ ዘደንፍዕ እምበር፡ ጀርመንን ሃገራት ኣውሮጳዊ ሕብረትን ኣብ ሩስያ ከምዝምርኮሳ ዝገብር ከምዘይኮነ እያ ትማጎት።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ምብጻሕ ተካይድ ዘላ ፍልይቲ ወኪል ሕብረት ኣውሮጳ ምስ ሰበስልጣን ኢትዮጵያ ተራኺባ

ሚኒስትር ጉዳያት ወፃኢ ኢትዮጵያ፡ ምስ ሱዳን ዘሎ ምውጣጥ ዶብ ብዝዛመድ፡ ሕብረት ኣውሮጳ ‘ነገር ብምፅሕታር’ ንሱዳን ክኹንን ፀዊዑ። ምክትል ቀዳማይ ሚኒስተርን ሚኒስተር ጉዳያት ወፃእን ደመቀ መኮነን፡ እቲ ምውጣጥ ዶብ ብሰላማዊ መንገዲ ንክፍታሕ፡ ሱዳን ቅድሚ ኩናት ትግራይ ናብ ዝነበረ ቦትኣ ክትምለስ፡ ሕብረት ኣውሮጳ ንክፅውዕ እውን ሓቲቱ። እቲ ሚኒስትር ነዚ ዝበለ፡ ኣብ ሕብረት ኣውሮጳ ፍልይቲ ተወካሊት ቀርኒ ኣፍሪቃ ምስ ዝኾነት ኣኔት ዌበር ትማሊ ሰኑይ ኣብ ዘካየዶ ዘተ ምዃኑ፡ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ገሊፁ። ክልቲኦም ሰብመዚ፡ ኣብ ጉዳይ ጎንፂ ዶብ ሱዳንን ኢትዮጵያን ኣመልኪቶም ኣብ ዝገበርዎ ዘተ፡ ኣይተ ደመቀ መኮነን ሱዳን ናይ ግዝኣት ይግበአኒ ሕቶኣ፡ ብሓይሊ ንምፍታሕ  ፈቲና ኢሉ። እዚ ድማ ዓለምለኻዊ ሕግን መምርሕታት ሕቡራት መንግስታትን ዝጠሓሰ ከምዝኾነ፡ ነታ ፍልይቲ ልእኽቲ ተዛሪቡ። ሰብመዚ ሱዳን፡ ሰራዊቶም፡ ኣብ ከባቢ ዶብ ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ሓረስቶት ኢትዮጵያ ዝነበሩ ብዙሓት ከባብታት ከምዝተቖፀፀረ ዝገለፁ እንትኾኑ፡ ኢትዮጵያ ድማ ብሰንኪ እዚ ብዙሓት ሰባት ከምዝተመዛበሉን ንብረት ከምዝዓነወን ምግላፃ ይዝከር። ኢትዮጵያ፡ ንኲናት ትግራይ ስዒቡ ሱዳን “ዝወረረቶ መሬት” ትልቀቕ እሞ ናብ ልዝብ ንእቶ እንክትብል፡ ሱዳን ብወገና፡ ሰራዊታ ግዝኣተይ እዩ ካብ ሞንጎ ዝብሎም ቦታታት እቶም ዝበዝሑ ምቁፅፃሩን፡ እዚ ከኣ ዘይዕፀፍ ስጉምቲ ምዃኑ ትገልፅ። እታ ልእኽቲ ካብ ጉዳይ ውጥጥ ዶብ ኢትዮ-ሱዳን ብተወሳኺ፡ ብዛዕባ ሻድሻይ ሃገራዊ መረፃ፣ ምምላስ ግድብ ህዳሰን ስሉሳዊ ልዝብን ከምኡ’ውን በይንኣዊ ተኹሲ ደው ምባልን ዝምልከቱ ጉዳያት ምዝታያ፡ ካብ ሚኒስትር ጉዳያት ወፃኢ ዝተረኸበ ሓበሬታ የረድእ። ኣብ በይንኣዊ ተኹሲ ደው ምባል ብዝምልከት መርገጺ መንግስቱ ዘረደአ ኣይተ ደመቀ መኮነን፡  መንግስቲ ንዝሐሸ ቀረብ ሰብኣዊ ሓገዝ ምስ ዓለምለኸ ማሕበረሰብ ብቕርበት ንምስራሕን ትግራይ መሊስካ ንምጥያሽን እዩ ኢሉ። እቲ ምክትል ቀዳማይ ሚኒስትር፡ “ህወሓት ንሕብረተሰብ ከም ሰብኣዊ መከላኸሊ ብምጥቃም፣ ወተሃደራዊ መጥቃዕቲ ብምፍፃም፣ ንሰብኣዊ ሓገዝ ብምስንኻልን ህፃናት ብወተሃደርነት ብምምልማልን ነቲ ተኹሲ ደው ምባል ጥሒሱ” ኢሉ። ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ ግና፡ ኣብ ልዕሊ ሰራዊት ምክልኻል ኢትዮጵያ ድሕሪ ዝተጓናጸፍዎ ዓወት: እቲ ሰራዊት ተደፊኡ ከምዝወፅአን እዮም ዝገልፁ። ሓይልታት ትግራይ ንከተማ መቐለ ኣብ ዝቆፃፀርሉን ሰራዊት ምክልኻል እታ ሃገር ካብ መቐለ ኣብ ዝወፅሉን፡ መንግስቲ ፌደራል በይንኣዊ ተኹሲ ደው ምባል ኣዊጁ ኔሩ። ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ ብወገኖም፡ ተኹሲ ደው ንምባል በዓል ሸውዓተ ነጥቢ ቅድመ ኩነት ከምዘቐመጡ ይፍለጥ። ካብቶም ቅድመ ኩነታት ሓደ፡ ወተሃደራት ኤርትራን ሓይልታት ኣምሓራን ቅድሚ ምጅማር እቲ ኲናት ናብ ዝነበርዎ ክምለሱን፡ ካብ ግዝኣት ትግራይ ጠቕሊሎም ክወፅኡን ዝብል ኣብ ቅድሚት ይርከብ። ካብዚ ብተወሳኺ፡ ኣብ እዋን እቲ ኲናት ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ሰባት ዝበጽሐ ግፍዒ ብዘይሻራዊ ኣካል: ክፃረን ክምርመርን ኣብ ትግራይ መብራህቲ፣ መንገዲ፣ ስልክን ባንክን ሓዊሱ ተቛሪፁ ዘሎ መሰረታዊ ኣገልግሎት ብዘይ ወዓል ሕደር ናብ ንቡር ክምለስን ዓለምለኻዊ በረራታት መንገዲ ኣየር ብቐጥታ ካብ መዕርፎ ነፈርቲ እቲ ክልል ክሰርሑ ከፍቅድ ኣብቲ ቅድመ ኩነት ሓቲቶም እዮም። ብኻልእ ወገን ኣብዚ ሰሙን ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ ሓዊሱ፡ ላዕለዎት ኣመራርሓ እታ ሃገር፡ “ህወሓት ህፃናት ብመዐወኒ ዕፅ እናዕበደ ንወተሃደርነት ይምልምል’ሎ” ኢሎም ምኽሳሶም ይዝከር። እንተኾነ፡ ብህወሓት ዝምራሕ መንግስቲ ክልል ትግራይ፡ ኣብዚ ጉዳይ ዓለምለኸ ረቛሕታት ካብ ዝእዝዞ ወፃኢ ትሕቲ ዕድመ ህፃናት ከምዘየሳተፈ ምላሽ ሂቡ እዩ። ኒውዮርክ ታይምስ “ ሓየልታት ትግራይ ንሰራዊት መንግስቲ ፌደራል ዘውፅእሉ መገዲ” ኢሉ ኣብ ዝሰርሖ ፀብፃብ ዝተኻተቱ ስእልታት ድማ፡ ንሓይልታት ትግራይ ክቕበሉ ዝወፁን ኩናት ኣብ ዘይብሉ ኩነታትን እዩ” ኢሉ። ካብዚ ብተወሳኺ ኣይተ ደመቀ መኮነን፡ ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ጉዳይ ትግራይ ንባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት ኣቕሪቡ ዘፅደቖ ውሳነ’ውን፡ ግዚኡ ዘይሓለወን ፖለቲካዊ ዕላማ ዘለዎን እዩ ኢሉ። ኮምሽን ሰብኣዊ መሰልን ላዕለዋይ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰል ሕቡራት ሃገራትን ብሓባር ንዝገብርዎ ምርመራ ኣብ ግምት ዘየእተወ’ዩ ክብል፡ ወቒሱ። ሕብረት ኣውሮጳ፡ ኣብ ኣኼባ ባይቶ ሰብኣዊ መሰል ሕቡራት ሃገራት  ምስ ኩናት ትግራይ ብዝዛመድ ዝፍፀሙ ግህሰታት ሰብኣዊ መሰላት ከምዘሻቕሎን፡ ሰራዊት ኤርትራ ካብ ትግራይ ብህፁፅ ክወፅእን ብምሕታት ዘቕረቦ እማመ፡ ተቐባልነት ምርካቡ ዝዝከር እዩ። ኣብ ሕብረት ኣውሮጳ ፍልይቲ ተወካሊት ቀርኒ ኣፍሪቃ ምስ ዝኾነት ኣኔት ዌበር ብወገና፡ ኣብ ጉዳይ ግህሰት ሰብኣዊ መሰል ዝግበር ምርመራ ክቃላጠፍ ሓቲታ። ካብዚ ብተወሳኺ፡ ኣብ ትግራይ ክፍጠር ዝኽእል ሰብኣዊ ቅልውላው፡ ንሕብረት ኣውሮጳ ከምዘሻቐሎን ገሊፃ። ሕብረት ኣውሮጳ፡ ኢትዮጵያ ንምርግጋዕ እቲ ዞባ ግደ ከምዘለዋ ክርዳእን፡ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ዘየድልይ ፀቕጢ ካብ ምግባር ብእወንታዊ መልክዑ ክንቀሳቐስን ከምዝግባእ ምክትል ቀዳማይ ሚኒስትር ኣይተ ደመቀ መኮነን ሓቲቱ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ወራር ሩስያ ደው ክብለሉ ዝኽእል ሓሙሽተ ተኽእሎታት

ንዅሉ ኣብ ግምት ብምእታው'ምበኣር እዚ ኲናት ደው ክብለሉ ዝኽእል ተኽእሎታት ክንድህስስ ክንፍትን ኢና። እዚ ኸኣ ነቲ ፖሎቲከኛታትን ክኢላታት ውግእን ክውጥንዎ ዝኽእሉ ነገራት ኣብ ግምት ዘእተወ እዩ። ገለኡ ዘይመስል ክመስል ይኽእል'ዩ፣ ገለኡ ግን ግብራዊ ዝመስል እዩ። ኣብዚ ዓለም ብዓብላዂ ዜና ወራር ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ተጐቢኣትሉ ዘላ እዋን፡ እንታዩ ክስዕብ ከም ዝኽእል ንኽትንበ ኣጸጋሚ ኰይኑ'ሎ። ካብቲ ኲናት ዝካየደሉ ዘሎ ቦታታት ዝመጽእ ዜናታት፡ ታህዲድ ዲፕሎማሰኛታት ኣውያት ተፈናቐልትን ስደተኛታትን ተደማሚሩ ቅኑዕ ገምጋም ክግበር ኣጸጋሚ ይገብሮ። ሓጺር ኲናት ኣብዚ ተኽእሎ እዚ፡ ሩስያ ኵሉ እቲ ክትገብሮ እትኽእል ወተሃደራዊ መጥቃዕቲታት ገይራ፣ ንዅሉ ትሕተ ቕርጺ ዩክረይን ኣዕንያ፡ ኵሉ ዓይነት ሳይበራዊ መጥቃዕትታት ፈጺማ፡ ኣሽሓት ሰላማውያን ቀቲላ ኣብ ሓጺር መዓልታት ንከተማ ከይቭ ክትቈጻጸራ እዩ። ሩስያ፡ ንመላእ ዩክረይን ብምቍጸጻር ንኣኣ ዝምእዘዝ መንግስቲ ክትተክል፣ ፕረዚደንት ዘለንስኪ ክቕተል ወይ ክስደድ፣ ምናልባት እንተ ተሰዲዱ ኸአ ኣብ ደገ ኰይኑ መንግስቲ ከቕውም ክፍትን። ፕረዚደንት ፑቲን ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ዓወት ከምዝተጐናጸፈ ብምእዋጅ፡ ገለ ክፋል ሰራዊቱ ካብ ዩክረይን ከውጽኦም። ኣሽሓት ዩክሬናውያን ክስደዱ፣ ዩክረይን ልክዕ ከም ቤላሩስ ተማእዛዚት ሩስያ ክትከውን። እዚ ዘይክመስል ዝኽእል'ኳ እንተዀነ፡ ኣብ ገለ ረቋሒታት ተመርኲሱ ዘይኰነሉ ምኽንያት ግን የለን። ሰራዊት ሩስያ ኣብ ጽቡቕ ቍመና እንተሃልዩን፡ ዓቕሚ ሰራዊት ዩክረይን ኣዝዩ እንተ ተዳኺሙን፡ እዚ ኲናት ኣብ ሓጺር ግዜ ክውዳእ ይኽእል እዩ። ፑቲን ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ዓወት ብምምዝጋብ፡ ስርዓት ቀይሩ፡ ነቲ ብመንገዲ ዩክረይን ካብ ሃገራት ምዕራብ ዝመጽኦ ስግኣታት ሓንሳእን ንሓዋሩን ክርግጦ ይኽእል እዩ። እንተዀነ እቲ ንመንግስቲ ሩስያ ዝምእዘዝ ኣብ ዩክረይን ዝቐውም መንግስቲ፡ ንዝዀነ መጥቃዕትታት ዝተቓልዐ ስለዝኸውን፡ እቲ ኲናት ዳግማይ ክውላዕ፡ ተኽእሎኦ ልዑል እዩ። ምናልባት እዚ ኲናት ንዝተናውሐ ግዜ ክቕጽል ተኽእሎ ኣሎ። ሰራዊት ሩስያ ሞራሉ ተሓማሺሹ፡ ድኽመት መሪሕነትን ሕጽረት ሎጂስቲክን ኣጋጢምዎ ካብዚ ሒዝዎ ዘሎ ቦታታት ክቕጽል ኣይክእልን ይኸውን። እዚ ምስቲ ኣብ 1990ታት ሩስያ ንርእሰ ከተማ ቸቺንያ ንምሓዝ ዝወሰደላ ግዜ ክመሳሰል ይኽእል እዩ። ሰራዊት ሩስያ ንገለ ከተማታት ዩክረይን ምስ ሓዘ፡ ምቁጽጻርን ከጸግሞን እኹል ሓይሊ ንምውፋር ኣብ ዘይክእለሉ ደረጃ ምጽንቃቕ ዓቕሚ ክበጽሕ ይኽእል'ዩ። መንግስቲ ዩክረይን'ውን ነቲ ኲናት ናብ ህዝባዊ ቃልሲ ቐይሩ፡ ዓቕሚ ምክልኻሉ ኣደልደሉ፡ ንሰራዊት ሩስያ እሾኽ ክዀኖ ይኽእል እዩ። ሃገራት ምዕራብ፡ ንሰራዊት ዩክረይን እዅል ወተሃደራዊ ንዋት እንተለጊሰናሉ ኸአ እቲ ኲናት ዓመታት ወሲዱ ኣብ ሞስኮ መንግስቲ ተቐይሩ፡ ሰራዊት ሩስያ ካብ ዩክረይን ንኸንሳሕብ ዝድርኽ ውሳነ ክውሰድ ተኽእሎ ኣሎ። እዚ ልክዕ ምስቲ ኣብ 1989 ሩስያውያን ካብ ኣፍጋኒስታን ዘንሳሕብዎ ዝመሳሰል እዩ። ኲናት ዩክረይን ናብ ካልኦት ሃገራት ናይ ምልሓም ተኽእሎ ኣለዎዶ? እንተኢልና እቲ መልሲ ብርግጽ 'እወ' እዩ ዝኸውን። ፑቲን ናብተን ኣብ ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ ኔቶ ዘይኣተዋ ዘለዋ ኣባላት ሕብረት ሶቭየት ነበር ከም ሞልዶቭያን ጆርጅያን ወተሃደራቱ የእቱ ኣሎ። ብምቕጻል ናብ ሃገራት ዞባ ባልቲክ'ውን ሰራዊቱ ከእቱ ይኽእል እዩ። ምስ ካሊኒንግራድ ዘራኽቦ ናይ መሬት መስመር ንኽፈጥር ከኣ፡ ኣባል ኔቶ ንዝዀነት ሊትወንያ ክረግጻ'ውን ተኽእሎ ኣሎ። ብመሰረት ዓንቀጽ 5 ቻርተር ኔቶ፡ ኣብ ልዕሊ ዝዀነት ኣባል እቲ ኪዳን ዝወርድ መጥቃዕቲ ኣብ ልዕሊ ኵለን'ተን ካልኦት ሃገራት ከምዝተፈጸመ ይሕሰብ ስለዝብል፡ እቲ ኲናት ንዅለን ኣባላት ኔቶ ክሽልብበን ተኽእሎ ኣሎ። ሩስያ ነቲ ኲናት ናብ ኵሉ ንኽልሕም ከም ምኽንያት ክትጥቀመሉ ትኽእል እያ። ኣብ ከምዚ ኵነታት፡ ኑክሌር ክትጥቀም ተኽእሎ'ሎ። እዚ ዅሉ እናዀነ፡ እዚ ኲናት ብዲፕሎማስያዊ ዘተ ዘይፍትሓሉ ምኽንያት የለን። ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶንዮ ጉተረዝ፡ "ሕጂ ብረት እዩ ዝዛረብ ዘሎ፡ እንተዀነ ንዘተ መዓጹና ርሑው ክንገብሮ ኣለና፡" ኢሉ ነይሩ። ገለ ዘተታት ይቕጽል ኣሎ፣ ፕረዚደንት ማክሮን ምስ ፑቲን ብተሌፎን ተዘራሪቡ ነይሩ። ሰብ መዚ ሩስያን ዩክረይንን'ውን ኣብ ቤላሩስ ዘተ ኣካይዶም'ዮም፣ ዋላ'ኳ ኣብ ሓደ ዘዕግብ ስምምዕ እንተዘይበጽሑ ንዘተ ድልዋት ምህላዎም ግን ሓደ እወታዊ ነገር'ዩ። ገለ ዲፕሎማሰኛታት፡ መንግስቲ ሩስያ ነዚ ኲናት ደው ከብሎ እንዘይክኢሉ ካብ ምዕራባውያን ሃገራት ሰፍ ዘይብል እገዳ ክወርዶ ከምዝኽእል ምፍላጡ ከም ጽቡቕ'ዮም ዝርእይዎ። ቻይና ኣብ ልዕሊ ሞስኮ ጸቕጢ ክትገብር እንተጀሚራ፡ መንግስቲ ሩስያ ክስኩን ይኽእል እዩ። ሰብ መዚ ዩክረይን'ውን ብተመሳሳሊ እቲ ኲናት ኣብ ልዕሊ ትሕቲ ቅርጺ ሃገሮም ዘኸትሎ ዘሎ ዕንወት ኣብ ግምት ብምእታው ናብ ዘተ ዘይቀርቡሉ ምኽንያት ኣይክህሉን'ዩ። ፑቲን ነዚ ኲናት ክጅምሮ እንከሎ፡ ንዅሉ ዝስዕብ ነገራት ድሉዋት ኣለና ይብል ነይሩ። እንተዀነ እቲ ክንከፍሎ ድልዋት ኣለና ዝበሎ ክሳብ ንእኡ ካብ ስልጣን ዘውርድ እንተዀነኸ? እዚ ዘይሕሰብ ክመስል ይኽእል እዩ። ልክዕ ከምቲ ኣብ ኪቭ ዝሕሰብ ዘሎ ኣብ ሞስኮ'ውን መንግስቲ ክቕየር ዘይሕሰብ ኣይኰነን፡ ኢሎም ዝገልጹ ምሁራት ኣለዉ። ነዚ ዝብልሉ ምኽንያት ከረድኡ እንከለዉ ኸኣ፡ ኣሽሓት ወተሃደራት ሩስያ ምስ ሞቱ፡ ነታ ሃገር ቍጠባዊ እገዳ ምስ ረመሳ፡ ፑቲን ህቡብነቱ ክጐድልን ምናልባት'ውን ህዝባዊ ተቓውሞ ክልዓሎ ከምዝኽእል ይምጕቱ። እዚ ኣብ ላዕሊ ተገሊጹ ዘሎ ተኽእሎታት፡ ንሓድሕዱ ተዋሲቡ'ውን ሓደ ውጽኢት ከምጽእ ይኽእል እዩ። እንተዀነ ድሕሪ እዚ ኲናት፡ ሩስያ ምስ ካልኦት ሃገራት ዝህልዋ ርክብ ካልእ መልክዕ ክህልዎ ግድን እዩ። ሃገራት ኤውሮጳ ኣብ ጸጥታዊ መሓውረን ምምሕያሽ ክገብራ'የን።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ኮፕ26፡ መራሕቲ ብርሰት ኣግራብ ኣብ 2030 ከብቅዕ ከም ዝገብሩ ቃል ኣትዮም

ኣብቲ ኣብ ኤውሮጳ ክካየድ ዝጀመረ ዋዕላ ክሊማዊ ለውጢ፡ ልዕሊ 100 መራሕቲ ዓለም ኣብ 2030 ብርሰት ኣግራብ ጠጠው ንምባል ታሪኻዊ ስምምእ ክገብሩ ቃል ኣትዮም። ኣብዚ ስምምዕ እታ ነቲ ዝዓበየ ጫካ ኣማዞን ዝሓዘት ብራዚል ፈራሚት ምዃና ተስፋ ሂቡ ኣሎ። ብምኽንያት ብርሰት ኣግራብ ኣማዞን ብራዚል ስግኣት ክሊማዊ ለውጢ ዓለም ኮይና ጸኒሓ'ያ። ብርሰት ኣግራብ ድማ ንክሊማዊ ለውጢ ዓብዪ እጃም ከም ዘለዎ ይእመን። ክኢላታት እቲ ውሳነ እኳ እንተንኣዱዎ፡ እቲ ብ2014 ዝተበጽሐ ውዕሊ "ፈጺሙ ብርሰት ኣግራብ ንምንካይ ኣይሓገዘን" ብምባል እቲ ዝእቶ መብጽዓ ቆራጽነት ከም ዝሓትት ኣጠንቂቖም። ሽፋን እቶም ልዑል መጠን ሙቐት ዘለዎ ጋዝ ካርበን ዳይኦክሳይድ ዝወስዱ ኣግራብ እናተቖረጹ ስለ ዝማሕምሑ፡ ብርሰት ኣግራብ ኣብ ክሊማዊ ለውጢ ዓብዪ ተራ ነይሩዎ። እዚ ኣብ ግላስጎው ንኽልተ ሰሙን ዝጋባእ ኣኼባ መራሕቲ ሃገር ድማ፡ ክሊማዊ ለውጢ ንምቁጽጻር ኣገዳሲ ኮይኑ ይርከብ። እተን ነቲ ሕጂ ቐሪቡ ዘሎ ጻውዒት ክፍርማ ተበግሶ ኣርእየን ዘለዋ ሃገራት ካናዳ፣ ብራዚል፣ ሩሲያን ኢንዶኔዥያን 85 ሚኢታዊት ጫካ ዓለም ዝሽፍና እየን። እዚ ድማ፡ 19.2 ቢሊየን ዶላር ሓገዝ ገንዘብ ውልቀን መንግስትን ዝሓትት'ዩ ተባሂሉ። ገለ እቲ ነዚ ዝኸውን ገንዘብ ዝተጎድአ መሬት ንምሕዋይ፣ ባርዕ ጫካ ንምክልኻልን ደቂ'ባት ማሕበረሰብ ንምሕጋዝን ናብ ኣብ ምዕባይ ዝርከባ ሃገራት ዝልኣኽን ክኸውን እዩ። መንግስታት 28 ሃገራት ድማ ጨፍጫፍ ኣግራብ ካብ ዓለምለኻዊ ንግዲ መግብን ከም ዘይቲ፣ ኣዳጉራን ኮካን ዝበሉ ምህርታት ሕርሻን ክኣልይኦ'የን። ምስ ብርሰት ኣግራብ ዝተሓሓዝ ንጥፈት ዘለዎም ልዕሊ 30 ኩባኒያታት ዓለም ድማ ኢንቨስትመንቶም ጠጠው ከብሉ'ዮም። እዞም ኢንዳስትሪታት ንመግሃጫ እንስሳን ንሕርሻን ብዝብል ኣግራብ ስለ ዝቖርጹ ሽፋን ኣግራብ ክንኪ ገይሮም'ዮም። እቲ ኣብ ተፋሰስ ኮንጎ ዝርከብ ኣብ ዓለም ካልኣይ ዝዓበየ ትሮፒካል ጫካ ንምዕቃብ ከኣ 1.1 ቢሊየን ፓውንድ ፈንድ ክዳሎ'ዩ። ልዑል ወሰኽ ዓለማዊ ዋዒ ክንከላኸሎ እንተኾይንና መንግስታት ልቀት ዋዒ ዝውስኹ ጋዛታት ንምንካይ ቃል ክኣትው ይግባእ። ኣብዚ መንግስታት እተን ከም ኣመሪካን ቻይናን ዝበላ ዝለዓለ ብኽለት ኣየር ዘስዕባ ሃገራት ዝኣትውኦ መብጽዓን ድኻ ሃገራት ክረኽብኦ እየን ዝብሃል ሓገዝን እንታይ ከም ዝመስል ምክትታል ኣገዳሲ'ዩ። ኣብዚ ጉባኤ ዝሓልፉ ውሳነታት፡ ስራሕና፣ ኣብ ገዛ ብኸመይ ክንምገብ ወይ እንታይ ክንበልዕ ከም ዘለና፣ ከመይ ክንጉዓዝ ከም ዘለና ዝገንሑ ክኾኑ'ዮም። ክኢላ ክሊማን ኣግራብን ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ ለንደን ፕሮፌሰር ሲሞን ሊዊስ "ኣብ ብዙሓት ሃገራት ብርሰት ኣግራብ ንከብቅዕ ፖለቲካዊ ተወፋይነትን እኹል ፈንድን ምህላው ጽቡቕ ዜና'ዩ" ኢሉ። ይኹን'ምበር እዚ ሓድሽ ውዕሊ ንጠለብ ኸም ኣብ ናይ ጫካ መሬት ዝፈርዩ ከም ስጋ ዝበሉ ምህርታት ዝቃለስ ከም ዘይኮነ ሓቢሩ። እዚ ድማ ነተን ከም ኣመሪካን ኢንግሊዝን ዝበላ ልዑል ጠለብ ስጋ ዘለወን ሃገራት ኣብ ግምት ዘእቱ ከም ዘይኸውን ገሊጹ። ኣብ ምትሕብባር ደቀ'ባት ማሕበረሰብ ኣማዞን ዝሰርሕ ቱንቲያክ ካታን፡ ኣባላት ማሕበረሰብ ደቀ'ባት ብምስታፍ ብርሰት ኣግራብ ጠጠው ንኽብል እቲ ውዕሊ ሓጋዚ ተራ ክህልዎ'ዩ ኢሉ ከም ዝኣምን ተዛሪቡ። ንሱ፡ ኣብ ኢኳዶር ኣባል እቶም ማሕበሰረብ ኮይኑ፡ ደቀ'ባት 80 ሚኢታዊት ብዝሓ ህይወት ዓለም'ኳ እንተተኸላኸሉ ንርእሶም ግን ስግኣትን ጎነጽን'ዩ ዝበጽሖም ክብል የረድእ። "ንዓመታት ኣነባብራና ስለ ዝተጠንቀቕና ነቲ ስርዓተ ማሕድሮን ጫካን ሓሊናዮ ኢና። ንሕና ዘይብሉ፡ ዝኾነ ገንዘብ ወይ ፖሊሲ ክሊማዊ ለውጢ ጠጠው ከብሎ ኣይኽእልን" ይብል። እዚ ሓድሽ ውዕሊ ብዙሓት ቑልፊ ሃገራት ከካትት ትጽቢት ይግበር። ኢንዶኔዥያ፡ እታ ዝዓበየት ዘይቲ ዶማ [palm oil] ሰደድ እትገብር ሃገር እያ። እዚ ኣብ ኩሎም ዓይነት ምህርታት ብስኩትን ሻምፖን ዝርከብ እዩ። ምህርቲ እዚ ዘይቲ ድማ ብርሰትን ምዝንባል ደቀ'ባትን የስዕብ ኣሎ። ኣብ ቀረባ፡ ልዕሊ ሓደ ሕምሸን ኣትኽልቲ ዓለምና ዝሕዝ ዓብዪ ተፈጥሮኣዊ ጫካ ሩሲያ ዓመታዊ ልዕሊ 1.5 ቢሊየን ቶን ካርበን ክሕዝ ክኢሉ። ኣብ ኣማዞን ድማ ኣብ 2020 ብርሰት ኣግራብ ወሲኹ። ስለ ዝኾነ ድማ ሕጂ ብራዚል ነቲ ሓድሽ ውዕል ክትፍርም ምግባር ኣብ ምክልኻል እቲ ሓደጋታት ኣገዳሲ ከም ዝኾነ ክኢላታት ይዛረቡ። ብዙሓት ኣብ ኣማዞንን ኣብ ጥቕኡ ኣብ ዝርከቡ ከተማታትን ዝነብሩ ሰባት ህይወቶም ኣብቲ ጫካ ዝተደረኸ ስለ ዝኾነ ሓድሽ ምንጪ እቶት ንክረኽቡ ምስራሕ ከም ዘድሊ የዘኻኽሩ። ኣትኽልቲ፡ ልቀት ካርበን ዳይኦክሳይድ ብምምጣጥ ዋዒ ዓለም ዝከላኸሉ ኣገደስቲ ጉዳያት ሓደ እዩ። ኣብዚ ሕጂ እዋን በብደቒቕ ክንዲ 27 መጻወቲ ሜዳ ኩዕሶ እግሪ ጫካ ይጠፍእ። በዚ ምኽንያት፡ ኣብ 2100 ዓለማዊ ዋዒ ናብ 2.7 ዲግሪ ሴልሽየስ ክብ ክብል ይኽእል'ዩ ዝብል ስግኣት ብምህላዩ ውድብ ሕቡራት ሃገራት እዚ "ክሊማዊ መዓት" ከምጽእ እዩ ይብል።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ሩስያ ንዩክረይን ናይ ምውራር ሃቐነ ከምዘይብላ ንኣመሪካ ገሊጻትላ

ሰብ መዚ ኣሜሪካን ሩስያን ኣብ ጀኔቫ ኣብ ዘካየድዎ ርክብ፡ ሩስያ ንዩክረይን ናይ ምውራር ሃቐነ ከምዘይብላ ሰብ መዚ ሩስያ ገሊጾም። እቶም ሰብ መዚ ትማሊ ሰኑይ ሸውዓተ ሰዓታት ዝወሰደ ክልትኣዊ ዘተ ድሕሪ ምክያድ፡ ክልቲኦም ወገናት ወጥሪ ዘህድእ ስጉምትታት ክወስዱ ኣብ ስምምዕ ምብጽሖም ገሊጾም ኣለዉ። እንተኾነ እቲ ወጥሪ ዘህድእ ስጉምትታት ተባሂሉ ዘሎ እንታይ ምዃኑ ኣይተገለጸን ዘሎ። ኣስታት 100 ሽሕ ሰራዊት ሩስያ ኣብቲ ንሩስያ ምስ ዩክረይን ዘዳውባ ቦታታት ዓሪዱ ምህላዉ'ዩ ዝግለጽ። ካብዚ ብምብጋስ ምዕራባውያን ሃገራት: ሩስያ ንዩክረይን ናይ ምውራር ውጥን ከምዘለዋ ከጋውሓ ይስማዓ'የን። ኣሜሪካ፡ ሩስያ ንዩክረይን ክትወራ እንተፈቲና ሰፍ ዘይብል እገዳ ክግበረላ ምዃን ብተደጋጋሚ ከተጠንቕቕ ጸኒሓ'ያ። ሩስያ ብወገና፡ እቲ ምዕራባውያን ሃገራት ኣብ ልዕሊ ሩስያ ዝገበርኦ ዝኾነ ዓይነት ምትእትታው 'መዘዙ ከቢድ ክኸውን'ዩ' ክትብል ጸኒሓ እያ። ምክትል ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ፡ ሰርጌ ርያብኮቭ ድሕሪ እቲ ኣኼባ "ንዩክረይን ናይ ምጥቃዕ ውጥንን ሃቐንን ከምዘይብልና ገሊጽናሎም ኣለና" ኢሉ። ንሱ ብምስዓብ "ኩሉ እቲ ንገብሮ ዘለና ጥሙር ወተሃደራዊ ልምምዳት ኣብ ውሽጢ ዶብና ኢና ንገብሮ ዘለና፡ ስለዚ ዝኾነ ዘስግእ ነገር ከምዘየለ ገሊጽናሎም ኢና" ኢሉ። ምክትል ጸሓፊ ጉዳያት ኣመሪካ ዊንዲ ሸርማን ብወገና ነቲ ዘተ 'ቅንዕና ዝነበሮ'ዩ' ብምባል፡ ንሓድሕዶም ንክረዳድኡ ዘለዎም ስክፍታ ንኽገልጹን ባይታ ዘጣጠሐ ከምዝነበረ ገሊጻ። ዊንዲ ሸርማን፡ ኣሜሪካ ነቲ ብሩስያ ዝቐረበ፡ ዩክረይን ኣካል ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ [ኔቶ] ክትከውን የብላን ዝብል ጠለብ ከምዝነጸገቶ ገሊጻ። ብመሰረት ዊንዲ ሸርማን ዝሃበቶ ሓበሬታ ሰብ መዚ ኣሜሪካ፡ ሩስያ ናብ ዩክረይን ገጻ ወራር እንተፈቲና "ልዕሊ እቲ ኣብ 2014 ዝርኣይዎ ሳዕቤናት ክመጸኩም እዩ" ከምዝበልዎም ኣብሪሃ። እቲ ኣሜሪካ ክትወስዶ ትኽእል ስጉምትታት፡ እገዳ ኣብ ልዕሊ ወሰንቲ ጽላታት ሩስያ፡ ምቁጽጻር ሰደዳት ሩስያ፡ ምድልዳል ሓይሊ ኔቶን ንዩክረይን ዝውሃብ ደግፍ ምሕያልን ዘጠቓለለ ክኸውን ከምዝኽእል ዊንዲ ሸርማን ገሊጻ። ኣብቲ ብሰኑይ ኣብ ሞንጎ ሩስያን ኣሜሪካን ዝተኻየደ ኣኼባ ካብ ሃገራት ኣውሮጳዊ ሕብረት፡ ኣባለት ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክን እታ ቀንዲ ዛዕባ ዝኾነት ዩክረይንን ዘይምስታፎም ምዕዝምዛማት ፈጢሩ ኣሎ። ብሰኑይ ላዕለዋይ ሓላፊ ፖሊሲ ጉዳያት ወጻኢ ኣውሮጳዊ ሕብረት ጆሴፍ ባሮል፡ ሩስያ ንዩክረይን ናይ ምውራር ውጥን ከምዘለዋ ብርእሰ ተኣማንነት እዩ ገሊጹ "100 ሸሕ ሰራዊት ሩስያ ኣብ ዶብ ዩክረይ ኣለዉ፡ መቸም ናብቲ ዶብ ቡን ክሰትዩ ኣይኮኑን መጺኦም" ኢሉ። ጋዜጠኛ ቢቢሲ ጀምስ ላንዳለ ግን ክልቲኤን ሃገራት [ኣሜሪካን ሩስያን] ዘለወን ኣፈላላይ ንምጽባብ ብዙሕ ከምዝተርፈን እዩ ዝገልጽ። ኣሜሪካ፡ ነገራት ናብ ንቡር ክምለስ እንተኾይኑ፡ ሩስያ ወተሃደራታ ካብ ዶብ ዩክረይን ከተርሕቕ እያ ከም ቅድመ ኩነት ተቕርብ፡ ሩስያ ኸኣ 'ኣብ መሬተይ'የ ዘለኹ' ብምባል ነግ ፈረግ ዘይብል መርገጺ እያ ሒዛ ዘላ። ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ [ኔቶ] ንዩክረይን ኣባሉ ከይገብራ ንዝብል ሩስያ ዘቕረበቶ ቅድመ ኩነት ኣሜሪካ ብትሪ እያ ትነጽጎ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ሩስያ ንዩክረይን እንተወሪራታ ከቢድ ሳዕቤን ክህልዎ ምዃኑ ዓባይ ብሪጣንያ ኣጠንቂቓ

ጸሓፊት ጉዳያት ወጻኢ ዓባይ ብሪጣንያ ሊዝ ትሩስ፡ ሩስያ ንዩክረይን እንተወሪራታ ከቢድ ሳዕቤን ከምዝህልዎ ኣጠንቂቓ። ንሳ ጉጅለ ሃገራት 7 [G7] ኣብዚ ቀዳመ ሰንበት ኣብ ሊቨርፑል ኣብ ዝገብርኦ ኣኼባ፡ ሓድነተን ብምትራር ሩስያ ንዩክረይን ክተወራ እንተፈቲና “ግጉይ ስትራተጂ” ምዃኑ ከርእያ እየን ኢላ። ሚነስተር ሊዝ ትሩስ፡ ዓባይ ብሪጣንያን መሻርኽታን “ሩስያ ከምዚ ዓይነት ስጉምቲ ንኸይትወስድ ክገትእኣ’የን” ኢላ። ልዕሊ 90 ሽሕ ሰራዊት ሩስያ ናብ ምብራቓዊ ዶባት ዩክረይን’ኳ ተጸጊዑ እንተሎ፡ ሩስያ ግን ንዩክረይን ናይ ምውራር ሃቐነ ከምዘይብላ’ያ ትገልጽ። ኣመሪካ’ውን ኣቐዲማ ብተመሳሳሊ ንሩስያ ኣጠንቂቓታ ምናባራ ዝዝከር ኮይኑ፡ ሚኒሰትር ሊዝ ትሩስ “ሩስያ ነዚ ወራር እንተፈጺማቶ፡ ዓቢ ስትራተጂካዊ ጌጋ ክኸውን እዩ፡ ከም ሳዕቤኑ ኸኣ ሩስያ ከቢድ መዝዝ ክወርዳ’ዩ” ኢላ። ዩክረይን ምስ ሩስያን ምስ ሕብረት ኣውሮጳን ትዳወብ ሃገር ኮይና፡ ኣቐዲማ ኣባል ህብረት ሶቭየት ስለዝነበረት ምስ ሩስያ ጥቡቕ ዝኾነ ማሕበራውን ባህላውን ርክባት ዘለዋ ሃገር እያ። እንተኾነ፡ ሩስያ ንዩክረይን ባሕጫሪ ዝኾነ ስጉምትታት ብምውሳድ፡ ሰራዊት ኪዳን ሰሙን ኣትላንቲክ [ኔቶ] ኣብ ምብራቃዊ ዶባታ ክዕስክሩ ፈቒዳን ኣብ ዶባት ክልቲኤን ሃገራት ከበድቲ ኣጽዋርት ተጸግዕ ኣላን ብምባል እያ ተኸሳ። ቅድሚ ሃገራት ጉጅለ7 ኣኬባ ምጅማረን ሚኒሰተር ትሩስ ምስ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ዩክረይን ዲሚትሪ ኩለባ ኣብ ሎንደን ከምዝተዘራረበት ተሓቢሩ ኣሎ። ሩስያ ንዩክረይን እንተወሪራታ ኣብ ልዕሊ ሩስያ ወተሃደራዊ ስጉምቲ ክውሰድ ድዩ ተባሂሉ ንዝቀረበላ ሕቶ፡ ምኒስተር ትሩስ፡ ዓባይ ብሪጣንያ ምስ ዩክረይን “ኣብ ምክልኻልን ጸጥታን” ትሰርሕ ምንባራ ገሊጻ። ብምስዓብ “ንዩክረይን ሓገዛት ንህባ ኢና፡ ኣብ ጸዓታዊ ጉዳይ ኣብ ሩስያ ጥራይ ከምዘይምርኮሱ ንገብር ኣለና፡ ብኸምኡ ኢና ድማ ንዩክረይን ንሕግዝ” ኢላ። ሚኒስተር ሊዝ ትሩስ ዓባይ ብሪጣንያን ሕብረት ኣውሮጳን፡ ምዕራባዊ ቁጠባ ኣብ ሩስያ ብውሑድ ዓቐን ጥራይ ከምዝምርኮስ ኣብ ምግባር ይስራሕ ምህላዉ’ውን ሓቢራ። ሩስያ ንዩክረይን እንተወሪራታ እቲ ካብ ሩስያ ናብ ጀርምን ዝዝርጋሕ ‘ኖርድ ስትሪም 2’ ተባሂሉ ዝጽዋዕ መስመር ጋዝ ኣብ ሓደጋ ክወድቅ ከምዝኽእል ሚኒስተር ሊዝ ትሩስ ገሊጻ። ነዚ ዝምልከት ሃገራት ጉጅለ 7 ኣብዚ ቀዳመ ሰንበት ዝገብርኦ ኣኼባ ብሰፊሑ ክዝተየሉ ምዃኑ ተሓቢሩ ኣሎ። ፕረዚደንት ኣመሪካ ጆ ባይደንን ፕረዚደንት ሩስያ ቭላዳሚር ፑቲንን’ውን ነዚ ዘሎ ወጥሪ ኣመልኪቶም ብሰሉስ ብቪድዩ ኣኼባ ከምዘካየዱ ተገሊጹ ነይሩ። ኣብቲ ዝርርቦም፡ ሩስያ ንዩክረይን ክትወራ እንተፈቲና “ቅድሚ ሕጂ ተራእዩ ዘይፍለጥ ተሪር ቁጠባዉ ሳዕቤናት” ክህልዎ ምዃኑ ጆ ባይደን ንፑቲን ገሊጽሉ ነይሩ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ኵናት ዩክረይን፡ ሩስያ ነዳዲኣ እንተተኣጊዱ ቀረብ ጋዝ ክተቋርፅ ምዃና ኣጠንቂቓ

ሩስያ፡ ሃገራት ምዕራብ ኣብ ልዕሊ ነዳዲ ሩስያ እገዳታት ምንባር እንተድኣ ቀፂለን፡ ናብ ጀርመን ዝዝጋሕ ቀንዲ መስመር ጋዝ ክትዓፅዎ ከምትኽእል ኣጠንቂቓ። ምክትል ቀዳማይ ሚኒስተር ኣሌክሳንደር ኖቫክ፡ "ናይ ሩስያ ነዳዲ ምንፃግ ኣብ ዕዳጋ ዓለም ኣዕናዊ መዘዝ ከስዕብ'ዩ" ብምባል፡ ዋጋ ሓደ በርሚል ነዳዲ ናብ 300 ዳላር ክዓርግ ከምዝኽእል ኣጠንቂቑ። ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ወራር ምፍፃማ ስዒቡ፡ ኣሜሪካ ምስ መሻርኽታ ኣብ ቀረብ ነዳዲ እገዳ ንምንባር ክትዘራረብ'ያ ፀኒሓ። ጀርመንን ኔዘርላንድን ግና ነቲ ትማሊ ሰኑይ ኣብ ልዕሊ ቀረብ ነዳዲ ሩስያ እገዳ ንምንባር ተወጢኑ ዝነበረ ትልሚ ነፂገንኦ። ሕብረት ኣውሮጳ ኣስታት 40 ሚእታዊት ጋዝን 30 ሚእታዊት ነዳድን ካብ ሩስያ ከምዝርከብን፡ ቀረባት ሩስያ እንተድኣ ተኾሊፉ ነዚ ዝትክእ ከምዘየለን ይግለጽ። ኣሌክሳንደር ኖቫክ ኣብ ሃገራዊ ተሌቬዥን ሩስያ ቀሪቡ ኣብ ዘሕለፎ መልእኽቲ፡ "ኣብ ዕዳጋ ኣውሮጳ ንነዳዲ ሩስያ ብቕልጡፍ ክትካእ ዘይሕሰብ'ዩ" ኢሉ። "ዓመታት ክወስድ'ዩ፤ ንኣውሮጳውያን ተጠቀምቲ ድማ ኣዝዩ ክቡር ክኸውን'ዩ። ኣብ መወዳእታ በዚ ሳዕቤን ኣዝዮም ክህሰዩ'ዮም" ክብል ኣጠንቂቑ። እቲ ምክትል ቀዳማይ ሚኒስtር፡ ነቲ ጀርመን ንምድስካል ፍቓድ መስመር ትሕቲ ባሕሪ 'ኖርድ ስትሪም 2' ንዝሃበቶ ውሳነ ኣመልኪቱ፡ ኣብ ነዳዲ ዝግበር እገዳ ሕነ ምፍዳይ ከስዕብ ይኽእል'ዩ ኢሉ። ኖርድ ስትሪም 2፡ ካብ ሩስያዊት ወደብ ሰይንት ፒተርስበርግ ናብ ላብሚን ጀርመን ጋዝ ንምልኣኽ ዝተሰርሐ ብትሕቲ ባሕሪ ባልቲክ ንኣስታት 1200 ኪሎ ሜትር ዝዝርጋሕ መስመር ነዳዲ እዩ። እቲ 10 ቢልዮን ዩሮ ወፃኢ ዝተገበረሉ ፕሮጀክት፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መስከረም እዩ ተዛዚሙ። ንፍርቂ ወፃኢ እቲ ፕሮጀክት ብመንግስቲ ሩስያ ዝውነን ገዚፍ ኩባንያ ነዳዲ ጋዝፕሮም ክሽፍኖ እንከሎ እቲ ዝተረፈ ፍርቂ ከኣ ከም ሼልን ኤንጂን ዝኣመሰሉ ኩባንያታት ፀዓት ምዕራብ እዮም መዊሎምዎ። እቲ መስመር ነዳዲ ዛጊድ ናይ ስራሕ ፍቓድ ዘይረኸበ ኮይኑ፡ ሩስያ ንተነፀልቲ ዞባታት ምብራቕ ዩክረይን ኣፍልጦ ድሕሪ ምሃባን ሰራዊታ ምልኣኻን ስዒቡ፡ ጀርመን ፍቃድ ምሃብ ከሊኣቶ። ኣሌክሳንደር ኖቫክ፡ "ተመሳሳሊ ውሳነ ናይ ምውሳድን ኣብ መስመር ነዳዲ ኖርድ 1 እገዳ ናይ ምንባርን መሰል ኣለና፡" ክብል ተዛሪቡ። ሩስያ ቀዳመይቲ ኣፍራይት ባህርያዊ ነዳድን ካልአይቲ ኣፍራይት ድፍድፍ ዘይትን ኮይና፡ ዝኾነ ኣብ ልዕሊ ኢንድስትሪ ፀዓት ሩስያ ዝግበር ማዕቀብ ንቁጠብኣ ክጎድኦ ከምዝኽእል ይግለፅ። ዩክረይን፡ ምዕራባውያን ሃገራት ኣብ ልዕሊ ሩስያ ከምዚ ዓይነት እገዳ ከፅድቓ ክትምሕፀነን'ኳ እንተፀንሐት፡ ጠንቂ ምንሃር ዋጋታት ከይኮውን ተሰጊኡ ኣሎ። ትማሊ ሰኑይ፡ ኣሜሪካ ኣብቲ ሩስያ ናብ ካልኦት ሃገራት እተቕርቦ ነዳዲ ገደብ ንምንባር ዝርርብ ከምዘካየደት ድሕሪ ምግላፃ፡ ኣብ ውሽጢ 14 ዓመታት ንፈለማ ግዜ፡ ዋጋ ሓደ በርሚል ነዳዲ ናብ 139 ዶላር ክብ ኢሉ። ኣሜሪካ ምስ መሻርኽታ በዚ እገዳ ክትቅፅል ከምትኽእልን 3% ነዳዲ ጥራሕ ካብ ሩስያ ከምትረክብን፡ ማዕኸን ዜና ሮይተርስ ፀብፂቡ። እንተኾነ፡ ጀርመን ነቲ ኣብ ልዕሊ ፀዓት ሩስያ ሰፊሕ እገዳ ምንባር ዝብል ሓሳብ ሰሪዛቶ። ቻንስለር ጀርመን ኦላፍ ስኮላዝ፡ ኣውሮጳ ኣብዚ እዋን ቀረቡ ዘውሕሰሉ "ካልእ መገዲ" ስለዘየለ፡ ኣብ ልዕሊ ፀዓት ሩስያ ማዕቐባት ከይንበር "ብፍላጥ ኢና ናፃ ጌርናየኦ" ኢሉ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ሩስያ ዲፕሎማሰኛታት ሰለስተ ሃገራት ኣውሮጳ ኣባሪራ

ሩስያ ኣብ ፈለማ ናይዚ ሰሙን፡ ንኣሌክሲ ናቫልኒ ብምድጋፍ ኣብ ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ ከም እተሳተፉ ዝገለጸቶም ዲፕሎማሰኛታት ጀርመን፡ ሽወደንን ፖላንድን ኣባሪራ። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ፡ እቶም ዲፕሎማሰኛታት ኣብ 23 ጥሪ ኣብ ዝተኻየደ "ዘይሕጋዊ ሰልፊ ተቓውሞ" ከም እተሳተፉ ሓቢሩ። ሃገራት እቶም ዲፕሎማሰኛታት ከምኡ'ውን ብሪጣንያ፡ ፈረንሳን ኣውሮጳዊ ሕብረትን ነቲ ምስጓግ ኮኒነንኦ ኣለዋ። ኣሌክሲ ናቫልኒ ንፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን ብምንቃፍ ዝፍለጥ ተቓዋሚ ፖለቲከኛ እዩ። እቲ ምስጓግ፡ ጸሓፊ ጉዳያት ወጻኢ ኣውሮጳዊ ሕብረት ጆሴፍ ቦረል ምስ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ ሰርጌ ላቭሮቭ ኣብ ሞስኮ ድሕሪ ምርኻቡ ድሕሪ ሒደት ሰዓታት እዩ ተገሊጹ። ብ23 ከምኡ'ውን 31 ጥሪ ንኣሌክሲ ናቫልኒ ንምድጋፍ ኣብ ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ፡ ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰባት ድሕሪ ምስታፎም፤ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ተኣሲሮም እዮም። እቲ ምስጓግ "ቅንዕና ዘይብሉ" ምዃኑ ዝገለጸት ጀርመን፤ ሩስያ ዳግመ ግምት እንተዘይጌራ "ብዘይምላሽ ከም ዘይሓለፍ" ሓቢራ። ናታ ዲፕሎማት ኣብቲ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ምስታፉ ዝገልጽ ሓበሬታ መሰረት ዘይብሉ እዩ ዝበለት ሽወደን'ውን ግቡእ ምላሽ ናይ ምሃብ መሰላ ኣብ ቦትኡ ከም ዘሎ ገሊጻ። ፖላንድ ብወገና እቲ ናይ ምስጓግ ስጉምቲ "ኣብ ዝምድና ክልቲአን ሃገራት ንዘሎ ቅልውላው ዘዕርግ" እዩ ኢላ። ጆሴፍ ቦሬል ንኣውሮጳዊ ሕብረት ወኪሉ ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ "ነቲ ውሳነ ኣዝዩ ከም ዝኹንኖን እቶም ዲፕሎማሰኛታት ምስ መዝነቶም ኣብ ዘይመጣጠን ንጥፈታት ተሳቲፎም ንዝብል ክሲ'ውን ከም ዝነጽጎን" ሓቢሩ። ሰርጌ ላቭሮቭ ግና፡ ብምኽንያት ኣተሓሕዛ ናቫልኒ፡ ብኣውሮጳዊ ሕብረት ዝውሰድ ናይ እገዳ ስጉምቲ ሕጋዊ ከም ዘይከውን ተዛሪቡ። ጀርመንን ፖላንድን ንኣምባሳደራት ሩስያ ብምጽዋዕ ኣብቲ ምስጓግ ዘለወን ዕቃበታት ከም ዝገለጻሎም ሓቢረን። ኣሌክሲ ናቫልኒ መን እዩ? ወዲ 44 ዓመት ፖለቲከኛ ናቫልኒ ካብ 2011 ጀሚሩ፡ ኣንጻር ብልሽውና ፕረዘዲንት ፑቲን ብምጉስጓስ ይፍለጥ። ኣብ ዝሓለፈ ነሓሰ ኣብ ምብራቓዊ ሩስያ ተመሪዙ ንሕክምና ናብ ጀርመን ተወሲዱ። ክእሰር ምዃኑ መንግትቲ ሩስያ ወላ'ኳ እንተኣጠንቐ፡ ኣብ መወዳእታ ናይ ዝሓለፈ ጥሪ፡ ናብ ሃገሩ ተመሊሱ። ኣብ 2014 ተወንዚፉ ብዝጸንሐ ብይን፡ ንሰለስተ ዓመትን ፈረቓን ከም ዝእሰር ኣኽበርቲ ሕጊ ገሊጾም። ኣብ ናይ ገዛ ማሕዩር ዝጸንሖ ግዜ ኣብ ግምት ብምእታው እቲ ብይን ብሓደ ዓመት ከም ዝጎደለ'ውን ተገሊጹ። ፑቲን ነታ ሃገር ብብልሽውና ይመርሓ ከም ዘሎን፡ ናይቲ ብምምራዝ ዝተፈጸሞ ፈተነ ቅትለት ተሓታቲ ምዃኑን ናቫልኒ ይኸስስ። ናብ ሩስያ ድሕሪ ምምላሱ ብዩትዩብ ኣብ ዝዘርግሖ ቪድዮ፡ ካብ ሓደ ሩስያዊ ቢልዮነር ንፑቲን ዝተለገሰ ምዃኑ ዝገለጾ ናይ ሓደ ዓቢይ ቪላ ምስሊ ዘርጊሑ። ፑቲን ኣብ ዝሃቦ ምላሽ ግና ወናኒ ናይቲ ቪላ ምዃኑ ንዝገልጽ ክሲ ነጺግዎ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣርካዲ ሮተንበርግ ዝተባህለ ንፑቲን ቀረባ ዝኾነ ቢልዮነር፡ ነቲ ቪላ ቅድሚ ክልተ ዓመት ከም ዝዓደጎ ተዛሪቡ። ናቫልኒ ኣብቲ ቀሪብሉ ዘሎ ክሲ: ምንእኣስ ገዳይም ካልኣይ ኲናት ዓለም ብዝምልከት ለካቲት 12 ናብ ቤትፍርዲ ክቐርብ እዩ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ኣብ ጀርመንን ቤልጅምን ዋጋ ቢልዮናት ዶላራት ዝትመን ሓሺሽ ተታሒዙ

ሰብ መዚ ግምሩክ ጀርመንን ቤልጂምን ናብ ሆላንድ ክኣቱ ኣብ መገዲ ዝነበረ ልዕሊ 23 ቶን ሓሺሽ ከም ዝረኸቡ ገሊጾም። እዚ ብሰብ መዚ ግምሩክ ጀርመንን ቤልጂምን ዝተታሕዘ 23 ቶን ሓሺሽ ዋግኡ ቢልዮናት ዶላራት ዝትመን ኮይኑ፡ ቅድሚ ሕጂ ክንድ'ዚ ብዝሒ ሓሺሽ ኣብ ሓደ ግዜ ተታሒዙ ኣይፈልጥን። ሰብ መዚ ግምሩክ ጀርመን 16 ቶን ሓሺሽ ኣብ ሓሙሽተ ናይ መርከብ ኮንተይነር ተጻዒኑ ኣብ መጀመርታ እዚ ወርሒ ካብ ፓራጓይ ተበጊሱ ኣብ ወደብ ሃምቦርግ ምስ በጽሐ እዮም ሒዘሞ። ብጀካ እዚ ኣብ በልጅም ወደብ ኣንትወርፕ'ውን ናብ ሆላንድ ክኣቱ ተዳልዩ ዝነበረ 7.2 ቶን ሓሺሽ ከም ዝተታሕዘ ፖሊስ ቤልጂምን ንፖሊስ ሆላንድ ኣፍሊጦም። ምስቲ ናብ ሆላንድ ክኣቱ ኣብ መገዲ ዝነበረ'ሞ ዝተታሕዘ ሓሺሽ ብዝተሓሓዝ ወዲ 28 ዓመት መንእሰይ ኣብዚ ምስግጋር ዘይሕጋዊ ሓሺሽ ኢድ ኣለዎ ብምባል ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከም ዝኣተወ ፖሊስ ኔዘርላንድ ብረቡዕ ኣፍሊጡ። እቲ ኣብ ወደብ ቤልጂም ዝተታሕዘ ሓሺሽ ካብ ፓናማ ዝተበገሰ ኮይኑ ኣብ ውሽጢ ኮንተይነር ብምሩጽ ጠዋሉ ተሸፊኑ እዩ ጸኒሑ። እቲ ናብ ጀርመን ዝኣተወ ሓሺሽ'ውን ጀርመን ካብ ፓራጓይ ትጠልቦ ኣብ ታኒካ ዝተዓሸገ ሕብሪ፡ ነቲ ሕብሪ ብምውጻእ ኣብ ውሽጡ ነቲ ሓሺሽ ኣእትዮም ኣብ ኮንተይነር ዓሺጎም ናብ ወደብ ከም ዘእተውዎ ሰብ መዚ ግምሩክ ጀርመን ኣፍሊጦም። ሰብ መዚ ግምሩክ ጀርመን ጥርጣርታት ምስ ኣሕደሩ ንኹሉ እቲ ኮንተይነራት ብምውራድ ምስ ፈተሽዎ 1700 ታኒካታት ናይ ሕብሪ ብሓሺሽ መሊኡ ጸኒሕዎም። ሓላፊ ግምሩክ ወደብ ሃምቦርግ ሬን ማት ንኤኤፍፒ ኣብ ዝሃቦ ቃል "እዚ 16 ቶን ካብ 1.8 ቢልዮን ክሳብ 4.2 ቢልዮን ዶላር እዩ ዝግመት" ኢሉ። ወደብ ሃምቦርግ ብግዝፉን ዝህቦ ኣገልግሎትን ኣብ ኣውሮጳ ኣብ ሳልሳይ ደረጃ ዝስራዕ ወደብ እዩ። ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ'ውን 11.5 ቶን ሓሺሽ ካብ ደቡብ ኣመሪካ ኣብ ውሽጡ ሓጻውን ተዓሺጉ ናብ ወደብ ኣንትወሬብ ክኣቱ ከም ዝተተሓዘ ይዝከር። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ዝተፈላለየ እዋን ኣስታት 102 ቶን ሓሺሽ ናብ ኣውሮጳ ክኣቱ ከም ዝተተሓዘ ጸብረጻባት ይሕብሩ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ቅልውላዉ ኢትዮጵያ-ትግራይ፡ ኣውሮጳዊ ሕብረት ንኢትዮጵያ ክህቦ ዝሓሰበ 110 ሚልዮን ዶላር ኣቋሪጽዎ

ሕብረት ኣውሮጳ፡ ምስቲ ኣብ ክልል ትግራይ ተፈጢሩ ዘሎ ግጭት ብዝተሓሓዝ ንኢትዮጵያ ክህቦ መዲቡ ዝነበረ ናይ 90 ሚልዮን ዩሮ (110 ሚልዮን ዶላር) ባጀታዊ ደገፍ ከምዘቋረጾ ኣፍሊጡ። ኣፈኛ ኮሚሽን ሕብረት ኣውሮጳ ኣና ፒሶነሮ-ሄርናንደዝ ንቢቢሲ ከም ዝሓበረቶ፡ እቲ ሓገዝ ክወሃብ እንተኾይኑ፡ እዞም ዝስዕቡ 5 ቅደመ-ኩነታት ክማልኡ ኣለዎም ኢላ፡ እቲ ውሳነ፡ ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ "ናይ ሕብረት ኣውሮጳ ሰብኣዊ ፕሮግራማት ይኹን ናይ ልምዓት ተግባራት ኣይትንክፍን'ዩ" ክትብል እታ ኣፈኛ ጠቒሳ። ሰራዊት መንግስቲ፡ ካብ 4 ሕዳር ጀሚሩ ኣንጻር ሓይልታት ትግራይ ወታሃደራዊ ስርሒታት ከካይድ ምጽንሑ ይፍለጥ። ኣብቲ ኲናት፡ ኣማኢት ወይ ኣሽሓት ዝቐጸሩ ሰባት ተቐቲሎም ክኾኑ ከምዝኽእሉ ይግመት። ልዕሊ 50, 000 ካብቲ ክልል ዝሃደሙ ሰባት ኣብ ሱዳን ተዓቑቦም ኣለዉ። እቲ ግጭት ኣብ ውሽጢ'ቲ ክልል'ውን ሰፊሕ ምፍንቓል የስዕብ ምህላዉ ጸብጻባት ይገልጹ። ኣስታት 100,000 ኤርትራውያን ስደተኛታት'ውን፡ ሰባዊ ረዲኤት ተሓሪምዎም ኣብ መዓስከራት ኣብ ሕማቕ ኩነታት ይርከቡ ኣለዉ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ኖርወይ፡ ድሕሪ 9 ዓመታት ኣብ ገዝኡ ሞይቱ ዝተረኸበ ሬሳ ሓደ ሰብ ሕቶታት ኣለዓዒሉ

ኣብ ኖርወይ ኣብ ቤቱ ሞይቱ ድሕሪ ትሽዓተ ዓመት ዝተረኸበ ሬሳ ሓደ ውልቀሰብ፡ ሕቶታት ከምዘለዓዓለሉ ፖሊስ እታ ሃገር ሓቢሩ። እቲ ኣብ 60ታት ዝርከብ ውልቀሰብ፡ ካብ ዝመውት ትሽዓተ ዓመታት እኳ እንተቑጸረ፡ ምሟቱ ከይተፈለጠ እዩ ጸኒሑ። ፖሊስ ኖርወይ፡ ንማዕከን ዜና ኤንኣርኬ ከምዝሓበሮ፡ እዚ ሬስኡ ድሕሪ ትሽዓተ ዓመታት ኣብ መንገሪ ገዝኡ ዝፀንሐ ውልቀሰብ፡ ጠፊኡ ወይ ንኽንድዚ ዓመታት ኣይተረኣየን ዝብል ጥርዓን ከምዘይበጽሖ ኣፍሊጡ። ፖሊስ: ሬሳ ናይቲ ውልቀ ሰብ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ታሕሳስ ኣብ ርእሰ ከተማ እታ ሃገር ከተማ ኦስሎ እዩ፡ ኣብ መንበሪ ገዝኡ ረኺብዎ። ማዕከን ዜና ኤንኣርኬ ከምዝሓበሮ፡ እቲ ሬሳ ወናኒ እቲ ብዙሕ ሰብ ዝነብረሉ ዓቢ ህንጻ ጽገናታት ክገብረሉ ኢሉ ናብቲ ገዛ ምስ ኣተወ እዩ፡ ነቲ ሬሳ ረኺብዎ። ፖሊስ ኣብቲ ጥቃ እቲ ሬሳ ዝተረኸበ ናይ ጸባ ጎማታትን መዋቲ ዝተለዋወጦ ደብዳቤታትን ብምርኣይ፡ እቲ ውልቀ ሰብ፡ ኣብ ሚያዝያ 2011 ከምዝሞተ ከረጋግጽ ከምዝኸኣለ ገሊጹ ኣሎ። ሓለፊ ምርመራ ገበን ፖሊስ ከተማ ኦስሎ ግሬት ሊየን ንዜና ኤንኣርኬ ከምዝሓበሮ፡ “ኣነን መሳርሕተይን ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ዝተፈላለየ መርመራታት ገበን ገይርና ኢና፡ እዚ ግን ፍልይ ዝበለ’ዩ፡ እዚ ውልቀሰብ ንኽንድዚ ዓመታት ከመይ ኢሉ ከምዝሞተ ወይ ከምዝጠፈአ ከይተፈለጠ ጸኒሑ ዝብል ሕቶ ዘልዕል እዩ” ኢሉ። ኣብ ልዕሊ እቲ ኣስከሬን ብዝተገበረ መርመራ፡ እቲ ውልቀሰብ ብተፈጥሮኣዊ ሕማም ከምዝሞተ ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ። ናይ ኖርወይ ምምሕዳር ድሕነትን ጡረታን፡ ካብቲ ውልቀሰብ ዝኾነ መልሲ ስለይረኸበ፡ ካብ ቅድሚ ሰለስተ ዓመታት ኣትሒዙ ናብቲ መዋቲ ዝሰዶ ዝነበረ ናይ ጥሮታ ሰልዲ ምስዳድ ከምዘቋረጾ’ዩ ሓቢሩ። ብዛዕባ እቲ ድሕሪ ትሽዓተ ዓመታት ሬስኡ ዝተረኸበ ውልቀሰብ ዓሚቕ ኣፍልጦ እኳ እንተዘይሃለወ፡ ማዕከን ዜና ኤንኣርኬ ግን፡ እቲ ውልቀ ሰብ ንነዊሕ ዓመታት ኣብ ሓዳር ዝነበረን ከምዝወለደን ኣብ ጸብጻቡ ኣስፊሩ ኣሎ። ፖሊስ ከተማ ኦስሎ “ኣብቲ ገዛ ብዝረኸብናዩ ኣሳእል ምርኩስ ብምግባር፡ እቲ ውልቀ ሰብ ምስ ሰብ ብዙሕ ምሕዋስ ዘይፈቱ ምንባሩ ክንርዳእ ክኢልና ኣለና” ድሕሪ ምባል፡ ነዚ፡ ጎሮባብቲ ናይቲ ዝሞተ ሰብኣይ’ውን ከምዘረጋገጽሉ ሓቢሩ። እዚ ውልቀሰብ ንትሽዓተ ዓመታት ምሟቱ ከይተፈለጠን ብዛዕብኡ ዝሓትት ዘይምርካቡን እታ ብቴክኖሎጂ ካብ ዝማዕበላ ሃገራት እትስራዕ ኖርወይ፡ ሕብረተሰብ ንሓድሕዱ ዘለዎ ምቕርራብ ክሳብ ክንደይ ልሕሉሕ ምዃኑ ዘርኢ’ዩ ተባሂሉ ኣሎ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


መረጻ ሶርያ፡ ተቓወምቲ 'ላግጺ' ኣብ ዝበሉዎ መረጻ ፕረዚደንት ባሻር ኣልኣሳድ ተዓዊቱ

ኣብ ሶርያ ኣብ ዝተኻየደ ፕረዚደንታዊ መረጻ ፕረዚደንት ባሻር ኣልኣሳድ ዝለዓለ ድምጺ ብምርካብ ተዓዊቱ። በዚ መሰረት ንዝቕጽሉ ኣርባዕተ ዓመታት ፕረዚደንት እታ ሃገር ኮይኑ ክመርሕ'ዩ። ኣፈ ጉባኤ ባይቶ ሶርያ ሃሙዳ ሳቤህ ፕረዚደንት ኣሳድ 95.1 ሚእታዊት ድምጺ ረኺቡ ከምዝተዓወተ ገሊጹ። ተነሓናሕቱ ዝነበሩ ዓብዱላህ ሳሉም ዓብዱላህ 1.5 ሚእታዊት መሓመድ ኣሕመድ ማሪ ድማ 3.3 ሚእታዊት ድምጺ መረጽቲ ከም ዝረኸቡ'ውን ኣመልኪቱ። ፖለቲካዊ ተቓወምቲ ሶርያ እቲ መረጻ "ላግጺ'ዩ" ክብሉ እንከለው፡ ኣመሪካን ሃገራት ኤውሮጳን ከኣ ናጻን ፍትሓውን ኣይነበረን ኢለን። ፕረዚደንት ኣሳድ ትማሊ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ድማ ርኢይቶ ምዕራባውያን ሃገራት ንዓና ትርጉም የብሉን ክብል ተዛሪቡ። ቅድሚ 10 ዓመት ኣንጻር ፕረዚደንት ሶርያ ዝተላዕለ ሰላማዊ ናዕቢ፡ ናብ ምሉእ ውግእ ሓድሕድ ድሕሪ ምዕራጉ፡ ኣብቲ ግጭት ልዕሊ 380,000 ሰባት ሞይቶም ሓያሎ ከተማታት ተደምሲሰን፡ ልዕሊ፡ ሽዱሽተ ሚልዮን ህዝቢ እታ ሃገር ድማ ተሰዲዱ። እቲ ግጭት ቅድሚ ምጅማሩ፡ ብዙሓት ሶርያውያን፡ ኣብ ምሕደራ እቲ ብ2000 ድሕሪ ሞት ኣቡኡ ፕረዚደንት ሓፊዝ ስልጣን ዝተረከበ ፕረዚደንት ባሻር ኣል-ኣሳድ፡ ብሽቕለት ኣልቦነት፡ ብልሽውናን ፖለቲካዊ ዓፈናን የማርሩ ነይሮም። ኣብ መጋቢት 2011 ድማ ደገፍቲ ደሞክራሲ፡ ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ብዝተላዕለ ህዝባዊ ናዕቢ ተደፋፊኦም ኣብ ደቡባዊት ከተማ ደርዓ ኣንጻር ጨቛኒ ስርዓት ናዕቢ ኣለዓዒሎም። መንግስቲ ሶርያ ነቲ ህዝባዊ ተቓውሞ ንምጭፍላቕ ሓይሊ ምስ ተጠቕመ፡ ፕረዚደንት ኣሳድ ካብ ስልጣኑ ክወርድ ዝጠልብ ተቓውሞታት ኣብ መላእ ሃገር ተላዒሉ። እዚ ናይ ሕጂ መረጻ መንግስቲ ኣብ ዝተቖጻጸረን ቦታታት ጥራሕ'ዩ ተኻይዱ። ብተወሳኺ ኣብ ወጻኢ ሃገራት ኣብ ዝርከቡ ኤምባሲታት ዝተራእየ መስርሕ መረጻ ነይሩ። ተቓወምቲ ኣብ ዘመሓድሩዎ ዞባ ኢድሊብ ነቲ መረጻ ዝተቓወሙ ዜጋታት ናብ ኣደባባይ ወጺኦም'ዮም። ወዲ 55 ዓመት ባሻር ኣልኣሳድ ካብ ኣቡኡ ዝወረሶ ስልጣን ንዝሓለፉ 21 ዓመታት ሒዙዎ'ሎ። ኣቡኡ ሓፉዝ ኣል ኣሳድ ነታ ሃገር ን25 ዓመታት ብምልኪ ምስ መርሐ'ዩ ንወዱ ኣረኪብዎ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ኮሮናቫይረስ፡ ክታበት ኦክስፈርድ-ኣስትራዘኒካ ‘ውሑስን ኣድማዕን ክታበት'ዩ’ ይብል ሕብረት ኣውሮጳ

ሕብረት ኣውሮጳ ኣስትራዘኒካ ዝተበሃለ ክታበት ኮሮናቫይረስ ውሑስን ውጽኢታውን ከምዝኾነ ገሊጹ። ትካል ምቁጽጻር ኣፋውስ ሕብረት ኣውሮጳ ነቲ ብኦክስፎርድ -ኣስትራዘኒካ ዝፈረየ ክታበት ኮሮናቫይረስ "ውሑስን ውጽኢታውን" ምዃኑ ከምዘረጋገጸ ኣፍሊጡ። እቲ ትካል፡ ነቲ ሓሓሊፉ ዘጋጥም ዘሎ ምርጋእ ደም ምስቲ ክታበት ዘለዎ ርክብ ንምፍላጥ ከካይዶ ዝጸንሐ መጽናዕቲ ክቕጽሎ ምዃኑ ሓቢሩ'ሎ። ኣብ ዝሓለፈ ቀረባ እዋን፡ 13 ሃገራት ሕብረት ኣውሮጳ ነቲ ክታበት ምሃብ ድሕሪ ምቁራጸን'ዩ፡ እቲ ትካል ውጽኢት መጽናዕቱ ኣቕሪቡ። ሕቡራት ሃገራት ብወገኑ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ሃገራት ነቲ ክታበት ምሃብ ክቕጽላ ጸዊዑ'ሎ። ነቶም ዝለዓሉ ዘለዉ ስግኣታት መሰረት ብምግባር ኣብቲ ክታበት ናቱ ዳግመ መጽናዕቲ ዘካየደ ሕቡራት ሃገራት ውጽኢቱ ጽባሕ ዓርቢ ወግዓዊ ክገብር'ዩ። ኣብዚ እዋን'ዚ ብዙሓት ሃገራት ኣውሮጳ ነቲ ብዝለዓለ መጠን እናወሰኸ ዝመጽእ ዘሎ ዝርግሐ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንምቁጽጻር ተጸጊመን ይርከባ። ክታበት ደው ናይ ምባል ውሳነ ዝተፈላለያ ሃገራት ምስቲ ኣቐዲሙ ዘጋጥም ዝነበረ ሕጽረት ቀረብ ክታባት ተደሪቡ ሻቕሎት ፈጢሩ'ሎ። ትካል መድሃኒታት ኣውሮጳ ምስቲ ኣብ ደም ዝተረኣየ ዘይተለመደ ጸገም ብዝተሓሓዝ ንዘካየዶ መጽናዕቲ ውሑዳት ተርእዮታት ጥራይ እዩ መርሚሩ። ዋና ዳይረክተር ናይቲ ትካል ኢመር ኩክ ብሓሙስ ኣብ ዝሃበቶ ጋዜጣዊ መግለጺ ክታበት ኣስትራዘኒካ 'ውሑስን ኣድማዒን ክታበት'ዩ' ኢላ። ሃገራት ኣውሮጳ እንታይ ወሲነን? ክሳብ ሕጂ 13 ካብ ኣባል ሃገራት ሕብረት ኣውሮጳ እቲ ክታበት ንኸይወሃብ ኣጊደን ኣለዋ። ናይዚ ምኽንያት ድማ ኣብ ገለ ነቲ ክታበት ዝወሰዱ ሰባት ደም ናይ ምርጋእ ጸገም ጥዕና ስለዝተረኣየ እዩ። ጀርመን፣ ፈረንሳን ጣልያንን ድማ እቲ ክታበት ደው ንኽብል ዝወሰንኦ ውሳነ ከቐጽልኦን ዘይከቐጽልኦን ንምድምዳም ንውጽኢት እቲ ትካል'የን ክጽበያ ጸኒሐን። ኣቐዲመን ደው ንኽብል ዝወሰናሉ ምኽንያት ከኣ "ንቕድመ ጥንቃቐ" ብዝብል ከምዝኾነ ሓቢረን። በዓል ሞያ ጥዕናን መራሒ ቦርድ ኣማኻሪ መንግስቲ ፈረንሳን ኣላይን ፊስችር "ናብቲ ደው ናይ ምባል ውሳነ ንኽንበጽሕ ዝገበሩ ውሑዳት ዘይተለመዱን ኣሸገርትን ጸገማት ጥዕና ነይሮም" ክብል የረድእ። መንግስቲ ጀርመን ብወገኑ፡ ካብ ሞንጎ ነቲ ክታበት ዝወሰዱ ሰባት ኣብ ዝተወሰኑ ጸገም ምርጋእ ደም ክረኣይ ምኽኣሉ እቲ ክታበት ደው ንኸብል ከምዝተገደደ ይሕብር። ትካል ኣፋውስ ኣውሮጳ ንውጽኢት መጽናዕቱ ወግዓዊ'ኳ እንተገበረ ሃገራት ግን ነቲ ሓበሬታ ክስዕብኦ ድየን ዕሽሽ ክብልኦ ብሕጂ ዝረአ ክኸውን'ዩ። ሃገራት እቲ ዝወሃብ ዝነበረ ክታበት ደው ክብል ዘሕለፍኦ ውሳነ ብፖለቲከኛታትን ተመራመርትን ነቐፌታታት ክቐርበሉ ጸኒሑ'ዩ። ኣስትራዘኒካ እንታይ ይብል? እቲ ኩባንያ ስትራዘኒካ ከምዝብሎ እንተኾይኑ፡ እቲ ክታበት ምርጋእ ደም ክውስኽ ይገበር ኣሎ ንዝብል መደምደምታ ዝኾነ ዓይነት ጭብጢ የለን። ክሳብ 8 መጋቢት ኣብ ዝነበረ እዋን ኣብ ሕብረት ኣውሮጳን ብሪጣንያን ልዕሊ 17 ሚልዮን ሰባት ከምዝተኸተቡ ብምዝኽኻር፡ ዛጊት ምስ ምርጋእ ደም ብዝተሓሓዝ ዝቐረቡ ጥርዓናት 37 ጥራይ ከምዝኾኑ ገሊጹ። ቢቢሲ ዘዘራረቦ ዳይረክተር ጉጅለ ክታበት ኦክስፎርድ (ነቲ ክታበት ዘፍረየ ጉጅለ) ፕሮፌሰር ኣንድሪው ፖላርድ "ኣብታ ኣብ ኣውሮጳ ዝበዝሐ ክታበት [ኦክስፈርድ-ኣስትራዘኒካ] ዝተዋህበላ ብሪጣንያ ክስተት ምርጋእ ደም ከምዘየለ ዘረጋግጽ ዘተኣማምን ጭብጢ'ዩ" ክብል ተዛሪቡ። ሓላፊ ጥዕና ብሪጣንያ ማት ሃንኮክ ኣብዚ ሰሙን ኣብ ዘሕለፎ መልእኽቲ'ውን፡ "ሰባት ንኪኢላታት ክሰምዑን ነቲ ክታበት ክወስዱን" ጸዊዑ ነይሩ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ኮሮናቫይረስ፡ መጠን መልከፍቲ ኣብ ዝበዝሓ ካብተን ልዕሊ 50 ሃገራት ኣውሮጳ ይውስኽ ኣሎ

ሃገራት ኣውሮጳ ክታበት ኮቪድ-19 ንህዝበን ኣብ ምሃብ "ኣዝየን ምድንጓየን ቅቡል ኣይኮነን" ክብል ውድብ ጥዕና ዓለም ነቒፉ። ኩነታት ናይቲ ለበዳ ኣብቲ ኣህጉር ካብ ቅድሚ ሕጂ ንላዕሊ እናኸፍአ ከምዝኸደ ዝገለጸ እቲ ውድብ፡ እቲ ናይ ክታበት ወፍሪ ምዝሓሉ፡ ንህላወ ናይቲ ለበዳ ኣብተን ሃገራት ከናውሖ ከምዝኽእል፡ ኣብቲ ውድብ ዳይረክተር ዞባ ኣውሮጳ፡ ሃንስ ክሉገ ኣጠንቂቑ'ሎ። ኣብ ሓያሎ ሃገራት ዝተጀመረ ወፍሪ ክታበት፡ ብዝተፈላለየ ምኽንያታት ከም ዝተዳናጎየን፡ መጠን መልከፍቲ ይውስኽ ከምዘሎን ጸብጻባት ይገልጹ። "ካብቲ ለበዳ ንምውጻእ፡ ክታበት እቲ ዝሓሸ ዘለና መንገዲ'ዩ… ይኹን እምበር፡ ወፍሪ ናይቲ ክታበት ኣዝዩ ምዝሓሉ ቅቡል ኣይኮነን" ክብል ሃንስ ክሉገ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ሻቕሎቱ ገሊጹ። "ምፍራይ ክታበታት ብምዕባይ፡ ነቲ ክታበት ኣብ ምሃብ ንዘሎ ዕንቅፋታት ብምእላይን፡ ከም ትሕጃ ዝሓዝናዮ ኩሉ ብልቃጣት ብምጥቃምን ነቲ መስርሕ ከነቃላጥፎ ኣለና" ኢሉ። እንተዘይኮይኑ ብሰንኪ ትሑት ክታበት፡ ሃገራት ሕብረት ኣውሮጳ፡ ዕጽዋታትን ካልኦት እገዳታትን ክገብራ ክግዳዳ ምዃነን ተዛሪቡ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ሩስያ ኣብ እትርከበን ልዕሊ 50 ሃገራት ኣውሮጳ፡ ልዕሊ 1.6 ሚልዮን ሰባት ክልከፉ እንከለዉ፡ ኣስታት 24,000 ከምዝሞቱ ውድብ ጥዕና ዓለም ሓቢሩ። ዛጊት 10 ሚእታዊት ናይቲ ኣስታት 900 ሚልዮን ዝበጽሕ ህዝቢ ናይታ ኣህጉር ጥራይ'ዮም ሓንሳብ ተኸቲቡ ዘሎ። ኣብቲ ዞባ ክሳብ ሕጂ፡ ኣስታት 45 ሚልዮን ሰባት በቲ ቫይረስ ተለኺፎም ምህላዎም ይግለጽ። ነቲ ለበዳ ንምክልኻል፡ 27 ካብተን ልዕሊ 50 ሃገራት ከፊላዊ ወይ ምሉእ ዕጽዋ ኣዊጀን ዝነበራ'የን። ጠንቂ ናይቲ ምድንጓይ ክታበት፡ ሕብረት ኣውሮጳ ምስ ትካላት መፍረ ክታበታት ዝነበሮ ናይ ውዕል ምስሕሓብ፡ ከምኡ'ውን ኣብ ምፍራይን ምምቕራሕን ዝነበረ ጸገማት ምዃኑ ይንገር። ብዘይካ'ዚ፡ ሓያሎ ሃገራት ኣብ ጎናዊ ሳዕቤን ናይቲ ብኦክስፈርድ ዩኒቨርሲቲን ኩባንያ ኣስትራዘኒካን ዝፈረየ ክታበት ብዝነበረን ስክፍታ፡ ክታበት ደው ኣቢለን ነይረን። ክታበት ኦክስፈርድ-ኣስትራዘኒካ፡ ምርጋእ ደም የስዕብ'ዩ ዝብል ሻቕሎት ፈጢሩ'ኳ እንተነበረ፡ ትካል ምቁጽጻር ምድሃኒታት ሕብረትኣውሮጳ ግን፡ ጭብጢ ከምዘይረኸበ ብምግላጽ፡ ሃገራት ክጥቀማሉ ከምዝኽእላ ምውሳኑ ይዝከር። ኣብ ፈረንሳ፡ ፕረዚደንት ኢማኑዌል ማክሮን፡ ትማሊ ረቡዕ ሓድሽ እገዳታት ኣዊጁ'ሎ። ካብ ቀዳም ጀሚሩ'ውን ንክልተ ሳምንቲ ዝጸንሕ ከፊላዊ ዕጽዋ ክጅመር'ዩ። ኣብያተ-ትምህርቲ እታ ሃገር'ውን ንሳልሳይ ግዜ ተዓጽየን ክጸንሓ ተወሲኑ'ሎ። ብተመሳሳሊ፡ ኣብ ጀርመን መጠን መልከፍቲ ይውስኽ ከምዘሎ ተፈሊጡ። ኣስታት 35,000 ጀርመናውያን ሓካይም ከኣ ኣብ ናይ ውልቂ ትካላቶም ክታበት ክህቡ ምድላዋት ይገብሩ ኣለዉ። ኣብ ቤልጁም'ውን መጠን መልከፍቲ ብምውሳኹ፡ እገዳታት ክግበር'ኳ ተሓሲቡ እንተነበረ ቤት ፍርዲ ብራስለስ ኩሎም እገዳታት ኣብ ውሽጢ 30 መዓልታት ክለዓሉ ኣዚዙ'ሎ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ኲናት ትግራይ፡ ኢትዮጵያ ንፍሉይ ልኡኽ ሕብረት ኣውሮጳ ፐካ ሃቪስቶ ከም 'እሙን ሞንጎኛ' ከምዘይትቕበሎ ገሊጻ

ፍሉይ ልኡኽ ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ኢትዮጵያ ንባይቶ ኣውሮጳ ዝሃቦ መግለጺ ከምዘይትቕበሎ ኢትዮጵያ ኣፍሊጣ። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ ሎሚ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ እቲ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ፊንላንድ ዝኾነ ፐካ ሃቪስቶ፡ ብዛዕባ ግጭት ትግራይ ኣመልኪቱ ንባይቶ ኣውሮጳ ዝሃቦ መብርሂ "ዘይሓላፍነታውን ዘይዲፕሎማስያውን" እዩ ክብል ነቒፉ። እቲ ፍሉይ ልኡኽ፡ ብ15 ሰነ ካብ ኮሚተ ዝምድናታት ወጻኢ ንዝቐረበሉ ሕቶታት ኣብ ዝሃቦ መልሲ፡ ገለ ላዕለዎት መራሕቲ መንግስቲ ኢትዮጵያ "'ተጋሩ ን100 ዓመታት ከነጥፍኦም ኢና'" ከምዝበልዎ ተዛሪቡ። "ኣብ ወርሒ ለካቲት ምስ መራሕቲ ኢትዮጵያ ኣብ ዝተራኸብኩሉ፡ ከምዚ ዓይነት ቋንቋ ተጠቒሞም . . .ንተጋሩ ንሚእቲ ዓመት ከጥፍእዎም ምዃኖም . . .እዚ ንዓይ ከቢድ ግፍዕታት ሰባዊ መሰላት ገበናትን'ዩ። ንውሑዳን ናይታ ሃገር ኣጥፊእካ፡ ህዝቢ ምሉእ ከተብርስ ኣይትኽልን ኢኻ። እዚ ንዓና ምጽናት ብሄር'ዩ ዝመስል" ኢሉ። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ ኣብ ዝሃቦ ግብረመልሲ፡ ኣገላልጻ ናይቲ ፍሉይ ልኡኽ "ፍጹም ዝተሰንዐ፡ ዘይሓላፍነታዊ፡ ዘቖጥዕን ዘይዲፕሎማስያውን'ዩ" ብምባል ተቓውምኡ ገሊጹ'ሎ። "መግዛእታዊ ቃናን ልዕልናን ዘለዎ ምዃኑ ቅሉዕ ኮይኑ'ሎ። ነዚ ድማ ህዝቢን መንግስትን ኢትዮጵያ ፈጺሞም ኣይክቕበልዎን'ዮም" ዝበለ እቲ ሚኒስትሪ፡ "መንግስቲ ኢትዮጵያ ንሃቪስቶ፡ ከም እሙን መንጎኛ ክቕበሎ" ከምዝጽገም ኣፍሊጡ። እቲ ወኪል ሕብረት ኣውሮጳ፡ ኣብ መግለጺኡ፡ እቲ ኲናት ብሰላማዊ መገዲ ንምፍታሕ፡ ምቁራጽ ተጻብኦታት ተኻይዱ: መንግስቲ ኢትዮጵያ "ምስ ተቓወምቲ ትግራይ" ንክዘራረብ ክጽውዕ ከምዝጸንሐ ምዝራቡ'ውን ንኢትዮጵያ ኣቖጢዕዋ'ሎ። መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ እቲ "ዋህዮ" ክብል ዝገለጾ ህወሓት "ኣብ ትግራይ ዘሎ ተቓዋሚ [ሰልፊ] ዘይኮነ፡ ብባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ብሕገመንግስታዊ መስርሕ ኣሸባሪ ተባሂሉ ዝተኣወጀ እዩ" ብምባል ምስኡ ክዘራረብ ድልው ከምዘይኮነ ገሊጹ። ኣብ መንጎ ኢትዮጵያ፣ ኤርትራን ሶማልያን: ካብ ኢጋድ ወጻኢ ተፈጢሩ ዘሎ "ስሉስ ኩርናዕ" ክብል ዝገለጾ ዞባዊ ሽርክነት "ንካልኦት ሃገራት ናይቲ ዞባ ባህ ዘየበለ'ዩ" ክብል'ውን ፍሉይ ልኡኽ ሃቪስቶ ተዛሪቡ። ምስ ኣማኸርቲ ፕረዚደንት ኤርትራ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ሰሙናዊ ርክባት ከካይድ ከምዝጸንሐ ዝገለጸ ፊንላንዳዊ ሃቪስቶ፡ እታ ሃገር ካብ ተነጽሎ ትወጸሉ ኩነታት ንምፍጣር ክሰርሕ ከምዝጸንሐን፡ ሰራዊት ኤርትራ ካብ ትግራይ ክወጽእን በቲ ኣብ ትግራይ ፈጺምዎ ዝበሎ ግፍዕታት ክሕተትን ፖለቲካዊ ጸቕጢ ከምዘሐይሉ ተዛሪቡ። መንግስቲ ኤርትራ ነቲ ኣብ ልዕሊ ሰራዊቱ ዝቐርብ ክስታት ክትነጽጎ ምጽንሑ ይፍለጥ። እቲ ኣብ ፈለማ ወርሒ ሕዳር 2020 ዝተወልዐ ኲናት ትግራይ፡ ኣብቲ ክልል ዓጸቦ፣ ሰፊሕ ምፍንቓልን ስደት ልዕሊ 60,000 ሰባትን ከምዘስዓበ ይፍለጥ። ኣብቲ ክሳብ ሕጂ ዝቕጽል ዘሎ ውግኣት ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰባት ሞይቶም ክኾኑ ከምዝኽእሉ ይግመት። ልዕሊ 5 ሚልዮን ህዝቢ እቲ ክልል'ውን ተጸባዪ ረዲኤት ከምዝኾነ ጸብጻባት ትካላት ረዲኤት የመልክቱ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ቅልውላዉ ትግራይ፡ ሕብረት ኣውሮጳ ገበናት ኵናት ተፈጺሙ ከይኸውን ስክፍትኡ ገሊጹ

ኣብ ኢትዮጵያ ክልል ትግራይ ገበናት ኵናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ሕብረት ኣውሮጳ ስክፍትኡ ገሊጹ። ኣብ ክልል ትግራይ ሰባት ብሰንኪ ብሄሮም ይቕተሉ ከምዘለዉን ገበናት ኵናት ተፈጺሞም ክኾኑ ከምዝኽእሉን ዝገልጽ ጸብጻባት ይበጽሖ ከምዘሎ እቲ ሕብረት ኣፍሊጡ። ኣብ መጀመርታ ወርሒ ሕዳር፡ ሓይልታት ክልል ትግራይ ንመዓስከራት ሰራዊት ፈደራል ድሕሪ ምቁጽጻሮም ሰራዊት ምክልኻል ኢትዮጵያ ነቲ ኣብቲ ክልል ስልጣን ሒዙ ዝነበረ ውድብ ህወሓት ንምልጋስ ወታሃደራዊ  መጥቃዕቲ ፈንዮም። መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ኣብ መወዳእታ ናይቲ ወርሒ ኣብቲ ኵናት ከምዝተዓወተ'ኳ እንተገለጸ፡ ሕብረት ኣውሮጳ ግን እቲ ኩነታት ሕማቕ ከምዘሎ ገሊጹ'ሎ። እቲ ግጭት፡ ምርግጋእ እቲ ዞባ ኣብ ሓደጋ ዘውድቕ ምዃኑ'ውን እቲ ሕብረት ኣጠንቂቑ'ሎ። መንግስቲ ናይቲ ሽልማት ኖበል ሰላም ዝተዋህበ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ፡ ነቲ "ገበነኛ ጉጅለ" ንምሓዝ ዝተመጣጠነ ሓይሊ ብምጥቃም ሕግን ስርዓትን ንምኽባር ወታሃደራዊ ስጉምቲ ከምዝወሰደ'ዩ ዝምጉት። ካብ መወዳእታ ወርሒ ሕዳር ጀሚሩ፡ ነቶም ዝድለዩ ዘለዉ መራሕቲ ህወሓት ንምርካብ ስርሒታት ይካየድ ምህላዉ ይፍለጥ። ይኹን'ምበር ሰራዊት ፈደራል ንከተማ መቐለ ድሕሪ ምቁጽጻሩ መራሕቲ ህወሓት ቃልሶም ከምዝቕጽሉ ኣፍሊጦም ነይሮም። "ኣብ ባይታ ዘሎ ኩነታት ኪኖ ውሽጣዊ ናይ 'ሕግን ስርዓትን ስርሒት'ዩ" ክብል ሓላፊ ጉዳያት ወጻኢ ሕብረት ኣውሮጳ ጆሰፕ ቦረል ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ተዛሪቡ። "ብሄር መሰረት ዝገበረ ጎነጽ፣ ቅትለታት፣ ሰፊሕ ዝምታ፣ ጾታዊ ዓመጽ፣ በስገዳድ ስደተኛታት [ናብ ኤርትራ] ምምላስን ተኽእሎ ገበናት ኵናትን ከምዝተፈጸሙ ዝገልጹ ንሓድሕዶም ዝቃደዉ ጸብጻባት ይበጽሑና ኣለዉ" ኢሉ። ዋላ'ኳ ልዕሊ 2.2 ሚልዮን ህዝቢ እቲ ክልል ካብ ኣባይቱ ተፈናቒሉ ህጹጽ ሓገዝ ዘድልዮ እንተኾነ፡ ናብቲ ክልል ምእታው ተደሪቱ ምህላዉ ቦረል ገሊጹ። እቲ ሕብረት፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ሰብኣዊ ረዲኤት ናብ ትግራይ ክኣቱ ክሳብ ዘፍቅድ ነታ ሃገር ክህቦ መዲብዎ ዝነበረ ናይ 106 ሚልዮን ዶላር ባጀታዊ ሓገዝ ደው ከምዘብሎ ድማ ሓቢሩ። ህዝቢ ትግራይ 6 ሚእታዊት ናይቲ ልዕሊ 110 ሚልዮን ዝበጽሕ ህዝቢ ኢትዮጵያ ምዃኑ ጸብጻባት ይሕብሩ። ሰራዊት ኤርትራ ኣብቲ ኣብ ትግራይ ዝተኻየደ ወታሃደራዊ ስርሒታት ከምዝተሳተፈ ሓላፊ ጉዳያት ወጻኢ ጆሰፕ ቦረል ጠቒሱ'ሎ። መንግስታት ኢትዮጵያን ኤርትራን ግን ነዚ ክነጽግዎ ምጽንሖም ይፍለጥ። ወተሃደራት ኤርትራ ኣብቶም ኣብቲ ክልል ዝርከቡ ብትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ዝካየዱ መዓስከራት ብምእታዉ ብሓይሊ ስደተኛታት ናብ ኤርትራ ከምዝወሰዱ ይኽሰሱ። ኣስታት 100 ሽሕ ኤርትራውያን ካብቲ ኣብ ሃገሮም ዘሎ ፖለቲካዊ ምስዳድን ግዱድ ገደብ-ኣልቦ ወታሃደራዊ ዕስክርናን ሃዲሞም ኣብቲ ክልል ኣብ ዝርከቡ 4 መዓስከራት ተዓቚቦም ምጽንሖም ይፍለጥ። ኤርትራ ናጽነታ ካብ እትረክብ ጀሚራ ብዘይቅዋም፡ ብሓደ ውድብን ሓደ ፕረዚደንትን እትምራሕ ሃገር'ያ። ሓላፊ ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ፊሊፖ ግራንደ ትማሊ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ሰራሕተኛታት እቲ ትካል ናብ መዓስከራት ሽመልባን ሕጻጽን ክበጽሑ ከምዘይካኣሉ ሓቢሩ ነይሩ። እቲ ቅልውላዉ፡ ንሶማልያን ሱዳንን'ውን ከምዝጸለወን እቲ ኣውሮጳዊ ብዓልስልጣን ሓቢሩ። ኣብ ሶማልያ ሰላምን ጸጥታን ንምውሓስ ተዋፊሮም ዝነበሩ ወታሃደራት ኢትዮጵያ ክወጹ ጀሚሮም ነይሮም። ልዕሊ 56 ሽሕ ኢትዮጵያውያን ካብቲ ክልል ሃዲሞም ኣብ ሱዳን ተዓቚቦም ኣለዉ። ኣብ መንጎ ሱዳንን ኢትዮጵያንን ዘሎ ዶባዊ ምስሕሓብ'ውን ናብ ወታሃደራዊ ግጭትን ወጥርን ኣምሪሑ'ሎ። ኤምባሲ ኢትዮጵያ ኣብ ለንደን ኣብ ዝሃቦ መግለጺ መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቶም ረዲኤት ዘድልዮም ባዕሉ ክሕግዞም ከምዝደሊ ተዛሪቡ። "ሰብኣዊ ሓገዝ ብዉሑስ፡ ኣድማዒ ስሉጥ ኣገባብ ናብቲ ዝተጸልወ ህዝቢ ንምብጻሕ ዝኽልክሉ ብድሆታት ንምእላይ መንግስቲ ኢትዮጵያ ምስ ሰብኣውን ልምዓታውን መሻርኽቱ ክተሓባበር ድልው እዩ" ኢሉ። ከምቲ ኢትዮጵያ ዝሓገዘቶም ሱዳን'ውን መፍትሒ ንምርካብ ክትሕግዝ ከም እትኽእል'ውን ጆሰፕ ቦረል ተዛሪቡ። "ኩሉ ሳዕ ነቲ 'ኣፍሪቃዊ መፍትሒ ንኣፍሪቃዊ ጸገም' ዝብል ሓሳብ ንድግፎ ኢና። እዞም መፍትሒታት ሕጂ ብህጹጽ ክርከቡ ኣለዎም" ኢሉ ኣብ መግለጺኡ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ሕብረት ኣውሮጳ ነፈርቲ ቤላሩስ ብክሊ ኣየር ኣባል ሃገራት ከይሓልፋ ኣጊዱ

ሕብረት ኣውሮጳ ነፈርቲ ቤላሩስ ብክሊ ኣየር ኣባል ሃገራት እቲ ሕብረት ከይሓልፋ ኮነ ማዕርፎ ነፈርቲ ከይጥቀማ ኣጊዱ። ናብዚ ውሳነ ዝበጽሓሉ ምኽንያት ድማ ቤላሩስ ብግዝኣታ ትሓልፍ ንዝነበረት ነፋሪት ርያንኤር ብኣስገዳድ ክትዓልብ ስለ ዝገበረት ከም ዝኾነ ተገሊጹ። መገዲ ኣየር ኣውሮጳ’ውን ናብ ቤላሩስ ክበርር ከምዘይብሉ ይተባባዕ ኣሎ። ኣባል ሃገራት እቲ ሕብረት ቤላሩስ ንሓንቲ ናይ ሰለማውያን ነፋሪት ብኣስገዳድ ክትዓልብ ድሕሪ ምግባር ንሓደ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ጋዜጠኛ ኣብ ቀይዲ ዘእተወትሉ መገዲ ንጹር ቅዋም እዩ ነይርወን። እንተኾነ ገለ ትካላት መገዲ ኣየራት ሕብረት ኣውሮጳ ንናይ ኣየር በረራ ‘ፖለቲካዊ መልክዕ ኣትሕዙዎ' ክብሉ ይነቕፍዎ። ወዲ 26 ዓመት ሮማን ፕሮታሰቪች ኣብ ዝሓለፈ ሕዳር 23 ካብ ግሪክ ናብ ሉቲና ይጉዓዝ ኣብ ዝነበረሉ ግዜ ሰበ ስልጣን ቤላሩስ ነታ ንሱ ዝተሳፈረላ ነፋሪት ብጥርጠራ ምፍንጃር ነታጕ ብኣስገዳድ ኣብ ሚኒስክ ክትዓልብ ድሕሪ ምግባሮም እዩ ኣብ ቀይዲ ዝኣተወ። ኣብቲ ግዜ ምስኡ ተሳፊራ ዝነበረት ሕጽይቱ ሶፍያ ሳፔጋ'ውን ክትእሰር ተገዲዳ። እቲ ጋዜጠኛ ትማሊ ዝሕንዝሕ እናነብዐ ናብ ቴሌቭዥን ቀሪቡ ኣንጻር መንግስቲ ቤላሩስ ናይ ተቓውሞ ሰልፍታት ይውድብ ከም ዝነበረ ኣሚኑ። ስድርኡን ሓፋሽ ማሕበራትን ግን እቲ ናይ ሮማን ናይ ጣዕሳ ዘረባ ብኣስገዳድን ብሓይለ መልጢ ዝተገበረን እዩ ክብሉ ቅቡል ኣይገበርዎን። ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ልዕሊ ቤላሩስ ዘንበሮ ናይ በረራ እገዳታት ካብ ትማሊ ፍርቂ ለይቲ ጀሚሩ ተግባራዊ ምዃን ዝጀመረ ኮይኑ ኣባል ሃገራት እቲ ሕብረት ብናይ ቤላሩስ መገድታት ኣየር ንዝውነና ነፈርቲ ብግዝኣተን ከይሓልፋ፣ ኣብ ማዕርፎ ነፈርተን ከይዓልባን ከይብገሳን ረቛሕታት ኣቐሚጡ ኣሎ። መገዲ ኣየር ቤላሩስ ናብ ሚላን፣ በርሊን፣ ፓሪስ፣ ሮምን ቬናን ሓዊስካ ናብ 20 መዓርፎ ነፈርቲ ሕብረት ኣውሮጳ ከም ዝበርር ተገሊጹ። ትካል ድሕነት ኣቭየሽን እቲ ሕብረት ብግድኡ እተን ኣባል ሃገራት ሓደጋ ገጢምዎን እንተዘይኮይኑ እምበር ብክሊ ሰማይ ቤላሩስ ከይጥቀማ ትእዛዝ ኣውሪዱ ኣሎ። እዚ ድማ መዓልታዊ ብግዝኣት ቤላሩስ ንዝሓልፋ ኣስታት 400 ነፈርቲ ጽልዋ ከሕድር ምዃኑ ተሓቢሩ። ብኣባል ሃገራት ሕብረት ኣውሮጳ ዝውነና ነፈርቲ መእንተ ድሕነት ብዝብል ምኽንያት ክሊ ሰማይ ቤላሩስ ከይጥቀማ ኢልካ እገዳ ምንባር ንኣቭየሽን ኢንዳስትሪ ፖለቲካዊ መልክዕ ምትሓዝ እዩ ክብል ዳይሬክተር ጀነራል ዓለም ለኻዊ መጓዓዝያ ኣየር ዊሌ ዋልሽ ንውሳነ ሕብረት ኣውሮጳ ነቒፍዎ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ኣብ ኦክስፎርድ ዝፈረየ ክታበት ኣስትራዘኔካ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ኣብ መዓላ ክውዕል ፈቃድ ረኺቡ

ኣብ ኦክስፎርድ ዝማዕበለ ኣስትራዘኔካ ዝተሰመየ ክታበት ኮሮናቫይረስ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ካብ ሰኑይ ጀሚሩ ኣብ መዓላ ክውዕል ፍቃድ ረኺቡ። ዓባይ ብሪጣንያዝ ካብዚ ክታበት 100 ሚልዮን ብልቃጥ ኣቐዲማ ኣዚዛ ኣላ፡ እዚ ኸኣ ን50 ሚልዮን ሰባት እኹል እዩ። ጎን ጎኒ እቲ ብፋይዘር ባዩኤንቴክ ዝውሃብ ዘሎ እዚ ናይ ኣስትራ ዘኔካ ተወሲኽዎ ምሉእ ህዝቢ ዓባይ ብሪጣንያ ከኽትብ ዝኽእል ምዃኑ ሰክሬታሪ ጥዕና ዓባይ ብሪጣንያ ማት ሃንኩክ ኣፍሊጡ። ማት ሃንኩክ ነዚ ርኽበት "ኣዝዩ ወሳኒ ኩነት" ብምባል'ዩ ገሊጽዎ። ማት ሃንኩክ ምስ ቢቢሲ ብሬክፋስት ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕተት " ሕጂ ብርእሰ ተኣማንነት ንኹሉ ህዝብና ዘኽትብ ዓቕምን ትሕዝቶን ኣለና ክንብል ንኽእል ኢና" ኢሉ። ንሱ ብምስዓብ "ካብዚ ትካል 100 ሚልዮን ብልቓጥ ብምእዛዝና፡ ን50 ሚልዮን ክንከትብ ከኽእለና'ዩ፡ እቲ ካብ ፋይዘር ባዩኤንቴክ ዝተረከብናዮ 30 ሚልዮን ብልቃጥ ኸኣ ን15 ሚልዮን ሰባት ክንከትብ ከኽእለና'ዩ፡ ኩሉ ነዚ ርኢና ኽኣ ንምሉእ ህዝብና ከነኽትብ ዘኽእል'ዩ" ኢሉ። ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ቁጽሪ ሓዲሽ መልከፍቲ ብናህሪ ኣብ ዝውስኸሉ ዘሎ'ዩ እዚ ዜና እዚ ዝቃላሕ ዘሎ። ኣብ መላእ ዓባይ ብሪጣንያ ትማሊ ጥራይ 53,135 ሓዲሽ መልከፈቲ ብምምዝጋቡ ኣብ ሓደ መዓልቲ ዝለዓለ ዝተመዝገበ ቁጽሪ መልከፍቲ ተባሂሉ ኣሎ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ዘይሕጋዊ ምርሻንን፡ ምስዋርን ስቅያትን ከምዝፈጸመ ሕብረት ኣውሮጳ ከሲሱ

ሕብረት ኣውሮጳ ሎሚ 22 መጋቢት ኣብ ዘሕለፎ ውሳነ፡ ሃገራዊ ትካል ጸጥታ ኤርትራ ዝተፈላለዩ ከበድቲ ምግሃስ ሰባዊ መሰላት ከምዝፈጸመ ብምኽሳስ እገዳ ከም ዘንበረሉ ሓቢሩ። ቤትምኽሪ ናይ ሕብረት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ "እቲ ብ[ብርጋዴር] ጀነራል ኣብርሃ ካሳ ዝምራሕ ሃገራዊ ድሕነት መንግስቲ ኤርትራ "ንዝተፈጸሙ ከበድቲ ሰባዊ መሰላት ተሓታቲ" ምዃኑ ገሊጹ። "ዘይሕጋዊ ማእሰርቲ፡ ዘይሕጋዊ ምርሻን፡ ምስዋር ሰባትን ስቅያትን ብኣባላቱ ተፈጺሞም" ክብል እቲ መግለጺ ከሲሱ። ኤርትራ፡ እቲ ብቤት-ምኽሪ ሚኒስተራት ናይቲ ሕብረት ዝሓለፈ ውሳነ "ሃሳዪን ዓንቃጺን" ክትብል ተቓዊማቶ'ላ። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ሎሚ ኣብ ዘውጽኦ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ "ሕብረት ኣውሮጳ ነቲ ዘሕለፎ ውሳነ ክወስድ ሕጋውን ሞራላውን ስልጣን የብሉን" ድሕሪ ምባል እቲ ክስታት "ንካልእ ሃቐነ ተባሂሉ ንኤርትራ ንምስርጣይ ኣብ ዝተሰንዐ ክስታት ተሞርኲሱ" ዝወሰዶ'ዩ ብምብል ነጺግዎ። እቲ ሎሚ ዝሓለፈ ውሳነ፡ ን11 ውልቀሰባትን 4 ትካላትን ዘጠቓለለ ኮይኑ፡ ንቻይና፡ ሰሜን ኮርያ፡ ሊብያን ደቡብ ሱዳንን'ውን ዝትንክፍ'ዩ። "እቶም ኣብ መዝገብ ዝሰፈሩ ውልቀሳባትን ኣካላትን፡ ኣብ ሕብረት ኣውሮጳ ዘለዎም ሃብቲ ክድስክል ዝገብር'ዩ" ክብል እቲ ሕብረት ዘውጽኦ ጋዜጣዊ መግለጺ ጠቒሱ'ሎ። "ሕብረት ኣውሮጳ ነዞም ዝተጠቕሱ ብቐጥታ ይኹን ብተዘዋዋሪ ዝኾነ ገንዘብ ከይህብ ተኸልኪሉ ኣሎ።" ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ብተወሳኺ፡ እቲሕብረት ንህወሓት ናብ ስልጣን ንምምላስ፡ "ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ጽልኢ" ክፈጥር ይፍትን ኣሎ ክብል ከሲሱ። "ሕብረት ኣውሮጳ፡ ነቲ ዝፈረሰ ጉጅለ ህወሓት ንምድሓንን ናብ ስልጣን ንምምላስን ብህልኽ ይሰርሕ ኣሎ" ኢሉ። እቲ ሕብረት ነቲ ኣብ ትግራይ ብምእታዉ፡ ከቢድ ግፍዕታት ከምዝፈጸመ ዝኽሰስ ሰራዊት ኤርትራ ካብቲ ክልል ክወጽእ ብተደጋጋሚ ክጽውዕ ጸኒሑ'ዩ። ኤርትራ ነቲ ብሓይልታታ ተፈጸሙ ዝብሃል ክስታት ይኹን ህላወ ሰራዊታ ኣብ ክልል ትግራይ ክትነጽጎ ምጽንሓ ይዝከር። ኣብ ኤርትራ ላዕለዎት ሚኒስትራት መንግስቲ ዝነበሩ ፖለቲከኛታት ዝርከብዎም ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ሰባት፡ ብኣባለት ጸጥታ ተታሒዞም ኣብ ቀይዲ ድሕሪ ምእታዎም ተሰዊሮም ከምዘለዉ ይፍለጥ። ካብዚኣቶም፡ እቶም ኣብ መስከረም 2001 ኣብ ቀይዲ ዝኣተዉ ኣባላት ናይቶም ብ"ጉጅለ-15" ዝፍለጡ "ንምልካዊ" ኣካይዳ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዝነቐፉ ላዕለዎት ሚኒስተራትን ጀነራላትን ዝነበሩ ኣባላት ናይቲ ሕጂ ፈሪሱ ዘሎ ሃገራዊ ባይቶ ይርከብዎም። ኣብቲ እዋን ኣብ ቀይይ ዝኣተዉ ጋዜጠኛታት'ውን ክሳብ ሎሚ ተሰዊሮም ምህላዎም ይግለጽ። ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ብዘይ ቅዋምን ሃገራዊ ምርጫን ነታ ሃገር ኣስታት 30 ዓመታት መሪሕዋ ኣሎ። መንግስቲ ኤርትራ፡ ኩሎም "ሃገራዊ ድሕነት ኣብ ሓደጋ ዘእተዉ'ዮም" ብምባል ኣብ ቀይዲ ከምዘእተዎም'ኳ ክምጉት እተንጸንሐ፡ ወግዓዊ ክሲ ኣይመስረተሎምን፡ ኣብ ዝኾነ ቤት ፍርዲ'ውን ኣየቕረቦምን። ሕቡራት ሃገራት ዝርከቦም ጉጅለታት ተጣበቕቲ መሰላት፡ መንግስቲ ኤርትራ ሰባዊ መሰላት ዜጋታቱ ክግህስ ምጽንሑ ይኸሱ። ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ኣብ መንጎ ኤርትራን ሕብረት ኣውሮጳን ዘሎ ዲፕሎማስያዊ ዝምድና እናሻሕከረ ይመጽእ ምህላዉ ይንገር።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ሕብረት ኣውሮጳ ንኤርትራ ዝመደቦ 121 ሚልዮን ዩሮ ንሱዳንን ደቡብ ሱዳንን ክወሃብ እማመ ኣቕሪቡ

ሕብረት ኣውሮጳ፡ ንኤርትራ ክህቦ ዝመደቦ፡ 121 ሚልዮን ዩሮ፡ ክስረዝን ንሱዳንን ደቡብ ሱዳንን ክወሃብን እማመ ከምዘቕረበ ንቢቢሲ ትግርኛ ገሊጹ። እቲ ገንዘብ፡ ኣብ ኤርትራ ፖለቲካውን ቁጠባዊን ለውጥታት ክመጽእ፡ ከምኡ'ውን ኩነታት ሰባዊ መሰላት ክመሓየሽን ንምትብባዕ ዝተመደበ ምንባሩ፡ ኮሚሽን ዓለምለኻዊ ምትሕብባርን ልምዓትን ናይቲ ሕብረት ሓቢሩ። እቲ ገንዘብ፡ ንዝተፈላለየ ፕሮጀክትታት ተባሂሉ ዝጸደቐ'ኳ እንተኾነ፡ መንግስቲ ኤርትራ ከይፈረመሉ ግዜ ብምውሳዱ፡ ናብ ካልእ መዓላ ክሰጋገር ተወሲኑ'ሎ። "ኣብዚ እዋን'ዚ፡ 8 ካብቶም 9 ክፋላት ናይቲ ኣባላት ሃገራት ዘጽደቐኦ፡ ኣብ ትሕቲ ናይ ሕብረት ኣውሮጳ ማዕከን ሕድሪ ኣፍሪቃ (EUTF) ንኤርትራ ክወሃብ ዝተመደበ ደገፍ ኣይተተግበረን። "ምኽንያቱ ድማ፡ መንግስቲ ኤርትራ፡ ከየጽደቖ ንኣዋርሕ ተታሒዙ ስለዝጸንሐ'ዩ" ክብል እቲ ብጽሑፍ ናብ ቢቢሲ ዝተላእኸ ሓበሬታ ጠቒሱ። ኮሚሽን ዓለምለኻዊ ምትሕብባር ብሰኑይ፡ ነቲ ኤርትራ ምፍራም ዝኣበየቶ "ኣብ ጥቕሚ ዘይወዓለ 121 ሚልዮን" ክስረዝ ናብቲ ውሳነታት ዝህብ ኮሚቴ ናይቲ ማዕከን እማመ ከምዘቕረበ ተዛሪቡ። እንተኾነ ግን፡ "ኣባላት ሃገራት ነቲ እማመ ክሰማምዓሉ ኣለወን። ኣብ ቀረባ እዋን ውሳነ ንጽበ" ክብል ኣብቲ ንቢቢሲ ዝተላእኸ መልሲ ኣነጺሩ። "ምትእትታው ወተሃደራት ኤርትራ ኣብቲ ኣብ ትግራይ ዝቕጽል ዘሎ ግጭት'ውን ነቲ ኩነታት መሊሱ ሓላሊኽዎ'ዩ" ይብል መግለጺ ናይቲ ኮሚሽን። ይኹን እምበር፡ እማመ ምቁራጽ ናይቲ ገንዘብ፡ ቅድሚ'ቲ ናይ ትግራይ ግጭት ምውልዑ'ዩ ተጀሚሩ ኢሉ። ሚኒስተር ዜና ኤርትራ ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ብዛዕባ'ቲ ውሳነ ኣብ ዝሃቦ ግብረመልሲ፡ እቲ ሕብረት "ብዛዕባ'ቲ ዝፈረሰ ህወሓት ዝፈጸሞ ዓበይቲ ገበናት ማንታ ሓሳብ ዘለዎ'ዩ ዝመስል" ኢሉ ነይሩ። እንታይ ገበናት ምዃኖም ግን ኣይጠቐሰን። ቅትለት ዝርከብዎም ዓመጻት ፈጺሞም እናተባህሉ ዝኽሰሱ ሓይልታት ኤርትራ ካብ ትግራይ ክወጹ ሕብረት ኣውሮጳን ኣመሪካን ዝርከብዎም ሓያሎ ወገናት ክጽውዑ ምጽንሖም ይፍለጥ። "ሕብረት ኣውሮጳ ምስ መንግስቲ ኤርትራ ፖለቲካዊ ዝርርብ ክቕጽል" ተኽእሎ ከምዘሎ'ውን እቲ ኮሚሽን ኣሚቱ'ሎ። ኣብ መንጎ መንግስቲ ኤርትራን ሕብረት ኣውሮጳን ዝጸንሐ ርክብ ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ እናሓርፈፈ ክመጽእ ምጽንሑን፡ ናይ ቃላት ዳርባ ክመላለሱ ምጽንሖምን ይዝከር። እቲ ሕብረት ነቲ ኣብ ሓምለ 2018 ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝተፈረመ ስምምዕ ሰላም ብምድጋፍ፡ ንዝህሉ ቁጠባዊ ውህደት ንምትብባዕ ገንዘባዊ ደገፍ ከምዝገበረ ይግለጽ። እንተኾነ ግን፡ ድሕሪ'ቲ ስምምዕ ሰላም ኣብ ኤርትራ ክመጽእ ትጽቢት ዝተገብረሉ ፖለቲካዊ ለውጥታትን ምምሕያሽ ሰባዊ መሰላትን ዘይምምጽኡ ነቲ ዝምድናታት ከምዝሓላለኾ ተንተንቲ ይዛረቡ። እቲ ገንዘብ ናበይ'ዩ ክሰጋገር? ካብቲ ንዝተፈላለየ መዓላታት ክሰጋገር ዝተወሰነ ገንዘብ፡ "62 ሚልዮን ዩሮ "ነቲ ኣብ ሱዳን ዝካየድ ደሞክራስያዊ ምስግጋር፡ 18 ሚልዮን ድማ ነቶም ካብ ትግራይ ሃዲሞም ኣብ ሱዳን ተዓቑቦም ዝርከቡ ስደተኛታት" ክውዕል እቲ ኮሚሽን እማመ ኣቕሪቡ'ሎ። ብሰንኪ'ቲ ኣብ ክልል ትግራይ ተወሊዑ ዘሎ ኲናት፡ ልዕሊ 60,000 ስደተኛታት ኣብ ሱዳን ተዓቚቦም ከምዘለዉ ይፍለጥ። ነቲ ኣብ ደቡብ ሱዳን ተፈጢሩ ዘሎ ጸገም ውሕስነት መግቢ ንምቅላል'ውን፡ 20 ሚልዮን ካብኡ ክሰጋገር'ዩ። ኣብታ ሃገር ዘሎ ጸጥታዊ ዘይምርግጋእ፡ ዓጸቦ ከየስዕብ ዓቢ ስግኣት ፈጢሩ'ሎ። ብዘይካ'ዚ፡ 20 ሚልዮን ካብቲ ንኤርትራ ዝተሓስበ ባጀት ነቲ "ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘሎ ምፍንቓልን ስደተኛታትን" ክውዕል ተወጢኑ ኣሎ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ሩስያ ዝምድናኣ ምስ ኣውሮጳዊ ሕብረት ክትበትኽ ከም እትኽእል ኣጠንቂቓ

ኣውሮጳዊ ሕብረት ኣብ ልዕሊ ሩስያ እገዳ እንተኣንቢሩ፡ ሃገሩ ምስቲ ሕብረት ዘለዋ ዝምድና ክትበትኮ ከም እትኽእል ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ ሰርጌ ላቭሮቭ ኣጠንቂቑ። ሩስያ ኣሲራቶ ንዘላ መራሒ ተቓዋሚ ሰልፊ፡ ኣሌክሲ ናቫልኒ ዝሓዘትሉ ኣገባብ ኣሰሓሓቢ ኮይኑ ኣብ ዝርከበሉ እዋን፡ ኣውሮጳዊ ሕብረት ተወሳኺ እገዳታት ክገብር ከም ዝኽእል ይግለጽ። ምስቲ ሕብረት ዝምድና ናብ ምብታኽ ገጻ ትኸይድ እንተላ ብጋዜጠኛ ሕቶ ዝቀረበሉ ሚስተር ላቭሮቭ፡ "ንዕኡ ድልዋት ኢና ዘሎና" ኢሉ። ንሱ ወሲኹ "ሰላም ትደሊ እንተኾይንካ፡ ንኲናት ተዳሎ" ኢሉ። ብኣውሮጳዊ ሕብረት ዝግበር እገዳ ንቁጠባ ሩስያ ሃሳዪ ክኸውን ከም ዝኽእል ዝገለጸ እቲ ሚኒስተር፡ ምብታኽ ዝምድናታት ከኸትል ይኽእል እዩ ብምባል "ካብ ዓለምለኻዊ ጉዳያት፡ ርእስና ክነግልል ኣይንደልን ኢና፤ ግና ንዕኡ ድልዋት ክንከውን ኣሎና" ኢሉ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ሩስያን ኣውሮጳዊ ሕብረትን ምስ ጉዳይ ናቫልኒ ብዝተኣሳሰር፡ በብወገነን ሰለስተ ዲፕሎማት ኣባሪረን እየን። ሩስያ፡ ሰለስተ ዲፕሎማሰኛታት ኣውሮጳዊ ሕብረት ንናቫልኒ ኣብ ዝድግፍ ዘይሕጋዊ ሰላማዊ ሰልፊ ተሳቲፎም ብምባል፡ ጸሓፊ ጉዳያት ወጻኢ ኣውሮጳዊ ሕብረት፡ ጆሴፍ ባሮል፡ ኣብ ሩስያ ኣብ ዑደት እንከሎ፡ ኣባሪራቶም። ኣውሮጳዊ ሕብረት ግን ነቲ ክሲ ነጺግዎ እዩ። ኣብዚ ሰሙን ድማ እተን ዲፕሎማሰኛታተን ዝተሰጎግወን ሃገራት፡ ጀርመን፡ ፖላንድን ሽወደንን፡ ንሩስያውያን ዲፕሎማት ኣባሪረን። ተወሳኺ እገዳታት ብኣውሮጳዊ ሕብረት ጆሴፍ ቦረል ብሰሉስ ንኣባላት ፓርላማ ኣውሮጳ ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ ዝቕጽል መድረኽ "እገዳታት ዘጠቓልል ክኸውን ከም ዝኽእል" ሓቢሩ። ኣብ ዝሓለፈ ጥቅምቲ፡ ኣውሮጳዊ ሕብረት ኣብ ልዕሊ ሽዱሽተ ላዕለዎት ሰበስልጣንን ማእከል ምርምር ኬሚካላዊ ኣጽዋር ሩስያ እገዳ ኣንቢሩ እዩ። እቶም ዝተጠቕሱ ኣካላት ኣብ ወርሒ ነሓሰ ኣብ ምምራዝ ኣሌክሲ ናቫልኒ ብቐጥታ ከም እተዋስኡ እቲ ሕብረት ይኸስስ። ኣሌክሲ ናቫልኒ ኣብ ጀርመን ብዝተገብረሉ ሕክምና ካብቲ ምምራዝ ድሒኑ። ኣብዚ እዋን ብዙሓት ካብ ተሓባበርቲ ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን፡ ብኣውሮጳዊ ሕብረትን ኣሜሪካን ናይ ርእሰማል ምድስካልን ናይ መገሻን እገዳ ተነቢሩሎም ኣሎ። እቲ እገዳ ካብቲ ሩስያ ንሓውሲ ደሴት ክረምያ ኣብ ግዝኣታ ዝጸምበረትሉ 2014 ጀሚሩ ዝጸንሐ እዩ። ሚስተር ባሮል ናብ ሞስኮ ዝገበሮ ዑደት "መሕፈሪ" ምንባሩ ብምግላጽ፡ ብርክት ዝበሉ ኣባላት ፓርላማ ኣውሮጳ ካብ መዝነቱ ክወርድ እኳ እንተሓተቱ፡ ብመራሕቲ ግና ድጋፍ ኣይረኸበን።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ኮቪድ-19፡ ሃገራት ኣዉሮጳ ብምንካይ ፍርያት ክታበት ኮሮናቫይረስ ተሻቒለን

ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ መድሓኒት ዘፍሪ ኣስትራዜኔካ ናይ ፍርያት ጸገም ከምዘሎ ምግላጹ ቀረብ ክታበት ካብ ትጽቢት ንታሕቲ ክኸውን’ዩ። ኮምሽን ሕብረት ኣውሮጳ ብዛዕባ እቲ ጉዳይ ተወሳኺ ሓበሬታ ንምረካብ ጻዕሪ ይገብር ከምዘሎ ሓቢሩ። ኣብ ገለ ክፈላት ኣውሮጳ ቀረብ ክታበት ፋይዘር-ባዮኤንቴክ ብምንካዩ ወፍሪ ክታበት ክቋረጽ ከምዝኽእል ይግለጽ ኣሎ። ምስ ዩኒቨርስቲ ኦክስፎርድ ኮይኑ ነቲ ክታበት ዘፍሪ ኣስራዜኔካ ኣብ መግለጺኡ ብዛዕባ እቲ ኩነታት’ኳ እንተጠቐሰ ንጹር መብርሂ ግን ኣይሃበሉን። ሮይተርስ ንሓደ ስሙ ዘይረቑሖ በዓል መዚ ሕብረት ኣውሮጳ ጠቒሱ ከምዝሓበሮ ኣስትራዜኔካ ኣብ ናይ ፈለማ ርብዒ ዓመት ከቕርቦ ሓሲብዎ ካብ ዝነበረ መጠን ክታበት ብ60 ምኢታዊት ከምዝንኪ ንሕብረት ኣውሮጳ ኣፍሊጡ'ሎ። ብተቐጻጻሪ መድሓኒት ሕብረት ኣውሮጳ ፍቓድ ዘይረኸበ ክታበት ኣስትራዜኔካ ኣብ መወዳእታ'ዚ ወርሒ ፍቓድ ክወሃቦ ትጽቢት ይግበር። እቲ ኣፍራዩ ክታበት እንተወሓደ 3 ሚኢቲ ሚልዮን ክታበት ንምቕራብ ምስ ሕብረት ኣውሮጳ ተሰማሚዑ’ዩ። ኣብ መወዳእታ ወርሒ መጋቢት ንምርካብ ቃል ካብ ዝተኣተወሎም ክልተ ሚልዮን ክታበት ኣስትራዜኔካ፣ 6 ሚኢቲ ሽሕ ጥራይ ምርካባ መራኸብቲ ሓፋሽ ኦስትርያ ዘቃልሓ ኮይንን እቲ ዝተረፈ ድማ ኣብ ዝቕጽሉ ሒደት ኣዋርሕ ክስዕብ’ዩ ተባሂሉ። እቲ ምድንጓይ “ምሉእ ብምሉእ ተቐባልነት ዘይብሉ’ዩ” ክብል ሚኒስትሪ ሓለዋ ጥዕና ኦስትርያ ሩዶልፍ ኣንሾበር ገሊጹ። ፋይዘር ዝተብሃለ ኩባንያ ኣመሪካ ብግድኡ ዓቕሚ ኣብ ቤልጅየም ዝርከብ ፋብሪክኡ ንምዕባይ ይሰርሕ ስለዘሎ ኣብ ዝቕጽሉ ሰሙናት ዝልእኾ መጠን ክታበት ከምዝንኪ ኣፍሊጡ። ሕብረት ኣውሮጳ ካብ ኩባንያ ፋይዘር 6 ሚኢቲ ሚልዮን ክታበት ንምዕዳግ ከምዝተሰማምዐ ይፍለጥ። ፋይዘር መጠን ፍርያቱ ስለዝነከየ ኣብ ሃገራት ጀርመንን ጣልያንን ዝርከባ ግዝኣታት ዝጀመርኦ ናይ ፈለማ ክታበት ደው ከብላ ተገዲደን ኣለዋ። ኣብ ማረሪድ ንሰብ ሞያ ጥዕና ዝውሃብ ክታበት’ውን ደው ኢሉ’ሎ። ጣልያንን ፖላንድን ብዛዕባ እቲ ምንካይድ ክታበት ኣመልኪተን ኣብ ዘውጽእኦ መግለጺ “ሕጋዊ ስጉምቲ ክንወስድ ኢና” ክብላ ኣጠንቂቐን። ሕብረት ኣውሮጳ ንናይ ኦክስፎርድ ኣስትራዜኔካ ክታበት ክሳብ ሕጂ ፍቓድ ብዘይምሃቡ ዘንጸርጸረ መንግስቲ ሃንጋሪ ድማ ዋላ’ኳ ኣብ ሩስያ ዝፈረየ ክታበት ስፑትኒክ ቪ ንምዕዳግ ኣብ ስምምዕ ከምዝበጽሐ ይግለጽ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ኮሮናቫይረስ፡ መራሕቲ ሃገራት ኣውሮጳዊ ሕብረት ቀረብ ክታበት ንምውሳኽ ክዘራረቡ እዮም

መራሕቲ ሃገራት ሕብረት ኣውሮጳ ቀረብ ክታበት ኮሮናቫይረስ ንምውሳኽን ኣብ ኣዘረጋግሕኡ ምሕያሽን ንምግባርን ንኽመያየጡ ክእከቡ'ዮም። ሎሚ ሓሙስ፡ ኮምሽን ኣውሮጳ ሕብረት፤ እዞም መራሕቲ ኣብ ኣውሮጳ ዝፈረየ ክታበታት ናብ ካልእ ሃገራት ዝለኣኸሉ ኣገባብ ምቁጽጻር ንኽግበረሉ ደገፎም ክህቡ ክሓቶም ከምዝክልእ ትጽቢት ይግበር። እዚ ብማንዛ ዝግበር ኣኼባ፡ ኣብ ዝበዝሓ ሃገራት ኣውሮጳ ሳልሳይ ማዕበል ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣብ ዘስፋሕፋሓሉ ዘሎ እዩ ዝካየድ ዘሎ። ኣብዚ ኣኼባ ፕረዚደንት ኣመሪካ ጆ ባይደን ዝሳተፍ ኮይኑ፡ ኣብ ሞንጎ ሕብረት ኣውሮጳን ኣመሪካን ዘሎ ርክባት ዘተ ክካየደሉ ትጽቢት ተገይሩ ኣሎ። ኣውሮጳዊ ሕብረት ምስቲ ዓባይ ብርጣንያ ንዜጋታታ ከቲባቶ ዘላ ብምንጽጻር ዶንጉዩ ኣሎ ተባሂሉ ይንቀፍ እዩ። እቲ ሕብረት ክታበታት ኣብ ምክፍፋል ዘጋጥሙ ዘለዉ ምድንጓያት ቀንዲ ከም ብዓል ኣስተራዜኔካ ዝኣመሰሉ ኣፍረይቲ ክታበታት እዩም ተሓተትቲ ኢሉ እዩ ዝኣምን። ብዙሓት መራሕቲ ሃገራት ኣውሮጳዊ ሕብረት ግን እቲ ኣብቲ ሕብረት ዝፈረየ ክታበት ናብ ካልእ ሃገራት ክስደድ እንከሎ ጥቡቕ ምቁጽጻር ይገብረሉ ኣብ ዝብል ነጥቢ ዝተፈላለየ መርገጺ እዩ ዘለዎም። እቶም ናብ ካልእ ሃገራት ኣይልኣኽ ዝብል መርገጺ ዘለዎም ሓለፍቲ፡ እቲ ክታበት ናብ ካልኦት ሃገራት ዘይልኣኽ እንተኾይኑ ኣብ ውሽጡ እቲ ሕብረት እኹል ቀረብ ናይ ክታበት ከምዝህሉ'ዮም ዝማጎቱ። ቤልጁም ኣብ ዘውጽአቶ ጸብጻብ፡ ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ኣዋርሕ ናብ ካልእ ሃገራት ካብ ዝተለኣኸ 40 ሚልዮን ብልቃጥ ክታበት እቲ ሓደ ርብዒ ናብ ዓባይ ብርጣንያ ዝተለኣኸ እዩ ትብል። ሕብረት ኣውሮጳን ዓባይ ብርጣንያን ብረቡዕ ብሓባር ኣብ ዘወጽእዎ መግለጺ፡ ኩሉ ተጠቃሚ ዝኾነሉን ቀረብ ክታበት ዝውስኸሉን ኣገባብ ከምዘማዕብሉን ድሌቶም እሱ ምዃኑን ገሊጺም። "ንኹልና ሓደ ዓይነት ለበዳ'ዩ ኣጋጢምና ዘሎ፡ ስለዚ ሳልሳይ ማዕበል ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንምምካት ኣብ ሞንጎ ሕብረት ኣውሮጳን ዓባይ ብርጣንያን ዘሎ ርክብ ወሳኒ ተራ እዩ ዘለዎ" ይብል እቲ ዝወጽአ መግለጺ። ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ልዕሊ ካብቲ ሕብረት ዝወጽእ ክታበታት እገዳ ዘንብር እንተኾይኑ፡ ልዕሊ እቲ ሕብረት እተን ንዜጋታተን ብብዝሒ ዝኸትባ ዘለዋ ከም ኣመሪካን ዓባይ ብርጣንያን ዝኣመሰላ ሃገራት ዝያዳ ክህሰያ እየን። እተን ክታበታት ኣፍርየን ናብ ካልእ ሃገራት ዝሸጣ ዘለዋ ከም ቤልጂምን ሆላንድን ኸኣ ነቲ ብገለ መራሕቲ ክታባት ካብ ሃገራት ኣውሮጳዊ  ሕብረት ናብ ካልእ ሃገራት ክወጽእ እንከሎ ጥቡቕ ምቁጽጻር ይገበረሉ ንዝብል ሓሳብ ብትሪ ይቃወመኦ ኣለዋ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ቅልውላው ትግራይ: ቻይና ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያት ኢትዮጵያ 'ጣልቃ ምእታው' ከም እትቃወም ሓቢራ

ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ቻይና ዋንግ ዪ፡ ሃገሩ ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያት ኢትዮጵያ ዝግበር ጣልቃ ምእታው ከም እትቃወም ገሊጹ። መንግስታዊ ማእከን ዜና ሺንሁዋ ንዘረባ እቲ ሚኒስተር ብምጥቃስ ኣብ ዝዘርግሖ ሓበሬታ፡ ቻይና ኣብ ጉዳያት ኢትዮጵያ ንዝግበር ናይ ወጻኢ ምትእትታው ከም እትቃወም ኣነጺሩ። እቲ ሚኒስተር፡ ነዚ ዝተዛረበ ኣብ ዝተፈላለየ ጉዳያት ምስ ኢትዮጵያዊ መዘንኡ ብስልኪ ድሕሪ ምምይያጡ እዩ። ምክትል ቀዳማይ ሚኒስተርን ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያን ኣቶ ደመቀ መኮነን'ውን ብትዊተር ኣብ ዝዘርግሖ ሓበሬታ፡ "ምስ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ቻይና ዋንግ ዪ ብዝገበርናዮ ውጽኢታዊ ናይ ስልኪ ዝርርብ ብዛዕባ ውሽጣዊ ጉዳያት ሃገራትና  ጣልቃ በዘይ ምእታው ምፍታሕ ተዘራሪብና ኣሎና" ኢሉ። እቶም ሰበስልጣን ብዝገበርዎ ምይይጥ፡ እተን ሃገራት "ሉኣላውነተን ከም ዘኽብራን ንምትሕብባር ድልዋት ምዃነንን" ከም ዝተረዳድኡ ኣቶ ደመቀ ኣብቲ ብትዊተር ዝዘርግሖ ሓበሬታ ገሊጹ። ሃገራት ምዕራብ ኣብ ክልል ትግራይ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ምፍጻሙ፡ ህዝቢ ንጥሜት ምቅልዑ፡ ሰብኣዊ ረድኤት ብኣገባብ ይባጻሕ ከም ዘየሎን ካልኦት ጸገማት ምህላውን ብምግላጽ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ክነቕፉ ጸኒሖም ኣለው። መንግስቲ ኢትዮጵያ ግና ነቲ ክስታት ብምንጻግ፡ ምዕራባውያን ሃገራት ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያት ጣልቃ ንምእታው ይፍትኑ ኣለው ብምባል ብተደጋጋሚ ክቃወም እዩ ጸኒሑ። ኣመሪካን ኣውሮጳዊ ሕብረት ንትግራይ ኣመልኪቶም ኣብ ዝገበርዎ ዝርርብ፡ ቅትለት፣ መድፈርቲ፣ ምፍንቓል ከምኡ'ውን ከም ማእከላት ሕክምና ዝኣመሰሉ መሰረተ ልምዓት ናይ ምዕናው ተግባራት ከም ዝተፈጸመ ገሊጾም። ሕቡራት ሃገራት ዝርከቦም ዝተፈላለዩ ዓለምለኻዊ ማሕበራትን ትካላት ረድኤትን ተመሳሳሊ ስግኣት ምህላው ሓቢሮም። መንግስቲ ኢትዮጵያ ግና ሰብኣዊ ሓገዛት ይቐርብ ከም ዘሎ ብተደጋጋሚ ይገልጽ። ኣፈኛ ቤትጽሕፈት ቀዳማይ ሚኒስተር ቢልለኔ ስዩም ቅድሚ ሒደት መዓልትታት ኣብ ዝሃበቶ መብርሂ፡ ዝተፋላለያ ሃገራት ዘርኣይኦ መርገጺ "ንኽብሪ ኢትዮጵያ ዘይሓለወ" እዩ ኢላ ምግላጻ ይዝከር። ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ቻይና፡ "ኢትዮጵያ ሃገራዊ ድሕነታን ጸጥትኣን ናይ ምህላው መሰል ኣለዋ" ምባሉ ሺንሁዋ ጸብጺቡ። "ኢትዮጵያ ውሽጣዊ ጉዳያታ ብቐንዱ ብናታ ጻዕሪ ክትፈትሕ ኣለዋ። ኣህጉራዊ ማሕበረሰብ ንፍቓድ ኢትዮጵያ ኣኽቢሩ ድጋፍ ክህብ እዩ ዘለዎ። እገዳ ከንብር'ውን የብሉን" ምባሉ ኣስፊሩ። መንግስቲ ኣመሪካ ኣብ ልዕሊ ሰበስልጣን ኢትዮጵያን ኤርትራን፣ ኣባላት ሰራዊትን ጸጥታን፣ ኣብ ልዕሊ ሓይልታት ኣምሓራን ህወሓትን ናይ ቪዛ እገዳ ምንባሩ ዝዝከር እዩ። ነዚ ድማ ከም ምኽንያት ዝቐረበ፡ ኣብ ክልል ትግራይ ዝቕጽል ዘሎ ኲናት ደው ክብልን ወተሃደራት ኤርትራ ካብቲ ክልል ክወጹ፡ ቀረብ ሰብኣዊ ረድኤት ክመሓየሽ፡ ኣብቲ ጎንጺ ዝሳተፉ ሓይልታት ናብ ዝርርብ ክመጽኡ ዝገበረቶ ጻዕሪ ተቐባልነት ብዘይምርካቡ እዩ። ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ቻይና ምስ ኢትዮጵያዊ መዘንኡ ኣብ ዝገበሮ ዝርርብ፡ "ቻይና ኣብ ክልል ትግራይ ንዘሎ ሰብኣዊ ቅልውላው ንምህዳእ ረድኤት ንምሃብ ፍቓደኛ እያ። ቀዳማይ ዙር ናይ መግቢ ሓገዝ ተላኢኹ ኣሎ" ከም ዝተባህለ ሺንሁዋ ጸብጺቡ። ቻይና ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያት ኢትዮጵያ ጣልቃ ናይ ዘይምእታው ፖሊሲ ብምድጋፋ፡ ኣቶ ደመቀ ምስጋንኡ ከም ዝገለጸ'ውን እቲ ጸብጻብ ገሊጹ። ቅድሚ ሒደት ኣዋርሕ፡ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ክልል ትግራይ ንዘሎ ኩነታት ኣመልኪቱ ኣብ ዘካየዶ ዘተ፡ ንመርገጺ መንግስቲ ኢትዮጵያ ካብ ዝደገፈ ሃገራት፡ እታ ድምጺ ብድምጺ ናይ ምስዓር (ቀውፊ) ስልጣን ዘለዋ ቻይና ሓንቲ እያ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ብሪጣንያ ኣብ ትግራይ 'ኣብ ውሽጢ ሒደት ኣዋርሕ' ዓጸቦ ክኽሰት ከም ዝኽእል ኣጠንቂቓ

መንግስቲ ብሪጣንያ ኣብ ውሽጢ ሒደት ኣዋርሕ ኣብ ትግራይ ከቢድ ጥፍዓት ዘስዕብ ዓጸቦ ክኽሰት ከም ዝኽእል ኣጠንቂቑ። ፍሉይ ልኡኽ ምክልኻል ዓጸቦ ኒክ ዳየር፡ ኣብቲ ብኲናት ዕንወት ዝወርዶ ዘሎ ክልል ኣብ ዝገበሮ ዑደት እዩ ነቲ ግምገማ ኣካዪዱ። ብመሰረት ሚስተር ዳየር ዘቕረቦ መብርሂ፡ ኣብቲ ክልል ጸብጻባት ቅትለትን ጾታዊ ዓመጽን ከም ዘሎ ብምግላጽ ተጻብኦታት ይቕጽል ምህላው ሓቢሩ። ኣብ ልዕሊ መሳርሒታት ሕርሻ፡ ንዘርኢ ዝተኸዘነ እኽሊ፡ ከምኡ'ውን ዓድታት ብምሉእ ዕንወት ከም ዝተፈጸመ ብምግላጽ፤ ብምኽንያት ምዕጻው ጽርጊያታትን በረራታትን ኣብቲ ክልል ብዙሕ ህዝቢ ክብጻሕ ከም ዘይተኻእለ ኣብሪሁ። ጥዕና ዘይምርካብ ማዕረ ጥሜት ኣስጋኢ እዩ ዝበለ ሚስተር ዳየር፡ ብፍላይ ኣብ ዝበዝሓ ማእከላት ጥዕና እቲ ክልል ዝበጽሐ ዕንወት ዝያዳ ኣሻቓሊ ምዃኑ ገሊጹ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ሓላፊት ትካል ረድኤት ኣመሪካ ዩኤስኤይድ'ውን፡ ኣብ ሰሜናዊ ኢትዮጵያ፡ ክልል ትግራይ "ሓያል ጥሜት" ተኸሲቱ ምህላው ኣጠንቂቓ ነይራ። ሰማንታ ፓወር፡ ብትዊተር ኣብ ዝዘርግሐቶ መልእኽቲ፡ ህጹጽ ትካል ምክትታል መግቢ ኣመሪካ ኣብ ትግራይ ብሰንኪ እቲ ዝቕጽለ ዘሎ ጎንጺ "ደረጃ 5 ህጹጽ ኵነት መግቢ" ተኸሲቱ ምህላው ድሕሪ ምግላጽ ዝለዓለ ደረጃ ምዃኑ ሓቢራ። "መንግስቲ ኢትዮጵያ ሕጂ ነቲ ኲናት ደው ከብልን ንሰራሕተኛታት ረድኤት መገዲ ክኽፈትን" ድማ ጸዊዓ። ብመሰረት ጸብጻብ ፕሮግራም መግቢ ሕቡራት ሃገራት፡ ኣብ ትግራይ 5.2 ሚልዮን ሰባት ናይ መግቢ ሓገዝ የድልዮም ኣሎ። ካብ ዞባ ምዕራብ ትግራይ ተፈናቒሎም፡ ኣብ ከተማ ሽረ ኣብ ዝተፈላለዩ ኣብያተ-ትምህርቲ ተዓቚቦም ካብ ዝነበሩ ተፈናቐልቲ፡ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ደቂ ተባዕትዮ ብሰነይ ብወተሃደራት ኢትዮጵያን ኤርትራን ተወሲዶም ከምዝተኣሰሩ መሰኻኽር ዓይኒ ንቢቢሲ ገሊጾም፡፡ እቶም ወተሃደራት ናብቶም መዕቆቢታት ብምእታው ንደቂ ተባዕትዮ ጥራሕ ከካብ ዝነብሩሉ ክፍሊታት እናውጽኡ ንገሊኦም ብመካይን ንገሊኦም ድማ ብእግሮም ኣሰሊፎም ከምዝወሰዱዎም ብምግላጽ፡ ነቶም ስደተኛታት ይቕጥቅጡዎም ከም ዝነበሩ እቶም መሰኻኽር ሓቢሮም፡፡ ልኡኽ ኣውሮጳዊ ሕብረት ኣብ ኢትዮጵያ ነቲ ጸብጻብ ኣመልኪቱ ኣብ ትዊተር ኣብ ዝሃቦ ምላሽ እቲ ጸብጻብ "ኣዝዩ ረባሺ" ምዃኑ ብምግላጽ፡ "ነቲ ኩነታት ንምብራህ ነጻን ቅልጡፍን መርመራ ክግበር ከም ዘድልይ" ሓቢሩ። ሰራዊት ኢትዮጵያ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ምላሽ ግና ተፈናቐልቲ ናይ ምእሳር "ተግባር ክፍጽም ዘይክእል" ምዃኑ ብምግላጽ፡ ነቶም ጸብጻባት "ዝተፋሕሰ" ክብል ገሊጽዎም። ነቶም ኣብዚ እዋን ብመንግስቲ ኢትዮጵያ ኣሸበርቲ ተባሂሎም ዘለው ሓይልታት ትግራይ ንምስዓር ብመንግስቲ ኢትዮጵያ ተዓዲሞም ዝኣተው ወተሃደራት ኤርትራ ጌና ኣብቲ ክልል ኣብ ኲናት ይሳተፉ ምህላዎም ጸብጻባት ይሕብሩ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ኮሮናቫይረስ፡ ጀርመን ንትሕቲ 60 ዕድመ ክታበት ኣስትራዘኔካ ምሃብ ክትቅንስ እያ

ጀርመን፡ ብምኽንያት ሳሕቲ ዘጋጥም ጸገም ምርጋእ ደም፡ ክታበት ኮሮናቫይረስ ኦክስፎርድ-ኣስትራዘኔካ፡ ንትሕቲ 60 ዕድመ ምሃብ ከምእትቕንስ ገሊጻ፡፡ ትካል ተቖጻጻሪ መድሓኒት ጀርመን፡ እቲ ክታበት ካብ ዝወሰዱ 2.7 ሚልዮን ሰባት ኣብቶም 31፡ እቲ ሓሓሊፉ ዘጋጥም ጸገም ምርጋእ ደም ከምዝተርኣየ ኣፍሊጡ ኣሎ፡፡ ካናዳ ብተመሳሳሊ፡ ዕድሚኦም ትሕቲ 55 ንዝኾኑ ሰባት እቲ ክታበት ምሃብ ደው ኣቢላ እያ፡፡ ነቲ ክታበት ዘፍርይ ትካል ኣስትራዘኔካ ግና፡ እቲ ክታበት ካብ ጉድኣቱ ጥቕሙ ከምዝዛይድ  ብዓለምለኻዊ ተቖጻጸርቲ መድሓኒት ተረጋጊጹ እዩ ይብል፡፡ እንተኾነ፡ እቲ ሳሕቲ ኣብ ሚልዮናት ዘጋጥም ሕማም ምርጋእ ደም፡ ካብቲ ልሙድ ብዝዛየደ የጋጥም ንምህላዉ ግን የጽንዕ ኣለኹ ኢሉ፡፡ ኣብዚ ወርሒ ገለ ሃገራት ኣውሮጳ ብተመሳሳሊ ስግኣት፡ ነቲ ክታበት ምሃብ ዘቋረጻ ኮይነን፡ ተቖጻጸርቲ ጥዕና ሕብረት ኣውሮጳን ዩናይትድ ኪንግደምን ግን ጥቕሚ እቲ ክታበት ከምዝዛይድ ብምግላጽ፡ ነቲ ክታበት ይድግፉ ኣለዉ፡፡ ‘‘ክታበት ኦክስፎርድ-ኣስትራዘኔካ ውሑስን ውጽኢታውን እዩ፤ ዛጊድ ድማ ኣብዛ ሃገር  ህይወት ኣሻሓት ኣድሒኑ እዩ’’ ዝብል ወሃቢ ቃል መንግስቲ ዩናይትድ ኪንግደም፡ ልዕሊ 30 ሚልዮን ሰባት ቀዳማይ ዙርያ ክታበት ከምዝወሰዱ ይገልጽ፡፡ ክታበት ኣስትራዘኔካ ካብቶም ኣብ ሃገራት ምዕራብ ብሰፊሑ ኣብ ጥቕሚ ዝወዓሉ ክታበታት ኮሮናቫይረስ ኮይኑ፡ ናብ ዘይማዕበላ ሃገራት ድማ መኽሰብ መሰረት ከይገበረ ክቐርብ ዝዓለመ እዩ፡፡ ምክፍፋል እቲ ክታበት ኣብ ሃገራት ሕብረት ኣውሮጳ ብምኽንያት ጸገማት ምፍራይን ምጉዕዓዝን ተጓቲቱ እዩ፡፡ ጀርመን ድማ ካብተን ሳልሳይ ዙር ማዕበል ኮሮናቫይረስ ዘስገአን ሃገራት ሓንቲ እያ፡፡ ወዲ 73 ዓመት ቀዳማይ ሚኒስተር ጥልያን ማርዮ ድራጊን በዓልቲ ቤቱን ትማሊ ሰሉስ፡ ኣብቲ ክታበት እምነት ከምዘለዎም ብዘርኣይ፡ ፈላማይ ዙር ክታበት ኣሰትራዘኔካ እንትወስዱ ተራእዮም እዮም፡፡

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ኮሮናቫይረስ፡ ኣውሮጳዊ ሕብረት ኣንጻር ኣስትራዘኔካ ኣብ ዝገበሮ ፍርዳዊ ምጉት ተሳዒሩ

ኣውሮጳዊ ሕብረት፡ ኣስታራዘኔካ ክሳብ መወዳእታ ወርሒ ሰነ 120 ሚልዮን ብልቃት ከረክበኒ ኣለዎ ኢሉ ናብ ብራስለስ ዘቅረቦ ክሲ፡ ቤት ፍርዲ ውዱቕ ገይርዎ። ኣውሮጳዊ ሕብረት፡ እቲ ክታበት ኣስትራዜኒካ ዘፍሪ ትካል ኣብ ቀረብ ዛሕቲሉ ብምባል እዩ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ክሲ መስሪቱ። እቲ ትካል ኣብ መጀመርታ 300 ሚልዮን ብልቃጥ ኣብ ግዜኡ ከረክብ ተሰማሚዑ'ኳ እንተነበረ፡ ምስ ዝሕታለ ፍርያትን እገዳታት ሰደድን ተተሓሒዙ ነቲ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ሰነ 120 ብልቃጥ ጥራይ ከረክብ እዩ ምስቲ ሕብረት ተሰማሚዑ። ቤት ፍርዲ ብራስለስ፡ ነቲ ኣውሮጳዊ ሕብረት ዘቕረቦ ክሲ እኳ እንተነጸጎ እቲ ትካል ኣብ ዝመጽእ ክረምቲ ነቲ ክታበት ንኣውሮጳዊ ሕብረት እንተዘይኣረኪቡ ሰፍ ዘይብል ናይ ገንዘብ መቅጻዕቲ ከም ዝጽበዮ ውሳነ ኣሕሊፉ ኣሎ። እቲ ክታበት ኣስትራዘኔካ ዘፍሪ ትካል ነቲ ውሳነ ናይ ቤት ፍርዲ ብጸጋ ተቐቢሉዎ ኣሎ። ክታበት ኣስትራዘኔካ ኣብ ኦክስፎርድ ዝፈሪ ኮይኑ ክልተ ግዜ ዝውሃበ ክታበት እዩ፤ ብደረጃ ዓለም ኸኣ እቲ ዝበዝሐ ተዘርጊሑ ዘሎ እዩ። ቤት ፍርዲ፡ እቲ ኣስትራዘኔካ ዘፍሪ ኦክስፎርድ ክሳብ 27 መስከረም ኣብ ዘሎ ግዜ 80.2 ሚልዮን ብልቃት ክታበት ንኣውሮጳዊ ሕብረት ከረክብ፡ እዚ ምስ ዘይገብር ግን እቲ ትካል ንሓንቲ ብልቃት ብሕሳብ 12 ዶላር ክቅጻዕ ብይን ኣሕሊፉ ኣሎ። እቲ ቤት ፍርዲ፡ ኣውሮጳዊ ሕብረት ክሳብ መወሳእታ ወርሒ ሰነ 120 ሚልዮን ብልቃት ክርከብ ኣለኒ ኢሉ ንዘቅረቦ ክሲ ነጺግዎ። ኣስትራዘኔካ ንውሳነ እቲ ቤት ፍርዲ ብጸጋ ከም ዝተቐበሎ ብምግላጽ፡ ክሳብ ሕጂ 70 ሚልዮን ኣረኪቡ ከም ዘሎን ኣብ ዝሓጸረ ግዜ ነቲ ጠለብ ቤት ፍርዲ ከም ዘማልእን ቃል ኣትዩ። ፕረዚደንት ኣውሮጳዊ ሕብረት ኡስላ ቮን ደር ለይን፡ ንውሳነ ቤት ፍርዲ ከምእተኽብሮ ብምግላጽ ኣስትራዘኔካ ንዝኣተዎ ውዕል ንምምላእ እኹል ተበግሶ ከም ዘይወሰደ'ያ ገሊጻ። ንኣውሮጳዊ ሕብረት ዝወከለ ጠበቓ፡ ቤትፍርዲ ኣስትራዘኔካ ንኹለ ዝኣተዎ ውዕላት ንምምላእ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ኣብ ዝርከብ ኦክስፎርድ ባዮመዲካ'ውን ነቲ ክታበት ብብዝሒ ከፍሪ ከም ዘለዎ ውሳነ ምሃቡ'ዩ ዝገልጽ። ኦክስፎርድ ባዮመዲካ ናብ ዓበይ ብሪጣንያ ዝኸውን ክታበታት ኣስትራዘኔካ ዘፍሪ ዘሎ ትካል እዩ። ኣስትራዘኔካ ግን ቤት ፍርዲ፡ ንኣውሮጳዊ ሕብረት ዝኸውን ክታበት ኣብ ኦክስፎርድ ባዮመዲካ ከፍሪ ዝገድድ ውሳነ ከም ዘይሃበ'ዩ ዝገልጽ። ክልቲኦም ተኻሰስቲ ኣብ መወዳእታ ወርሒ መስከረም ናብ ቤት ፍርዲ ክቀርቡ ተሓቢሩዎም ኣሎ። ኣብ መወዳእታ ወርሒ መስከረም፡ ኣስተራዘኔካ ነቲ ብቤትፍርዲ ዝተዋህበ ብይን ኣተግቢሩዎ'ዶ ንምጽራይ እዩ ክጋባእ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣስተራዘኔካ ኣብ ወርሒ ሰነ ናይ 2021፡ 300 ሚልዮን ብልቃጥ ንኣውሮጳዊ ሕብረት ከረክብ ተሰማሚዑ ነይሩ። ድሒሩ ግን ብሰንኪ እገዳታት ናይ ሰደድን ፍርያትን ኣስትራዘኔካ ነቲ ቁጽሪ ናብ 100 ሚልዮን ኣጉዲልዎ። ኣውሮጳዊ ሕብረት ኣብ መወዳእታ ጠለቡ ናብ 120 ሚልዮን ብልቃጥ ብምጉዳል ኣብ መወዳእታ ወርሒ ሰነ ነቲ ክታበት ክርከቦ ነይሩኒ ብምባል እዩ ናብ ቤት ፍርዲ ኣምሪሑ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ኮቪድ-19፡ ሃገራት ኣውሮጳ ሓድሽ ማዕበል ለበዳ ኮሮናቫይረስ የንጸላልወን

ውድብ ጥዕና ዓለም፡ ኣብ ኣውሮጳ፡ ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ኣዋርሕ ዝግ ኢሉ ዝነበረ መጠን መልከፍቲ ኣብዚ ሕጂ እዋን ግን ብ 10 ሚኢታዊት ወሰኽ ከም ዘርኣየ ብምሕባር ኣብተን ሃገራት ሓድሽን ሳልሳይን ማዕበል ለበዳ ኮሮናቫይረስ ክጅምር ከም ዝኽእል ኣጠንቂቑ። ዞባዊ ዳይሬክተር ውድብ ጥዕና ዓለም ሃንስ ክሉግ፡ ሓዲሽ ዓይነት ኮሮናቫይረስ ምስፍሕፍሑ፣ ማሕበራዊ ምትእክኻባት ብምዝያዱን ክታበት ከምቲ ዝግበኦ ፍጥነት ናብ ኩሉ ይባጻሕ ስለ ዘየሎን እቲ መልከፍቲ ወሰኽ ከም ዘርኣየ እዩ ዝሕብር። እቲ ካልእ ምኽንያት ዝበሎ ኸኣ እቲ ዓሚ ክካየድ ዝነበሮ'ሞ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ናብ ሎሚ ዓመት ዝተሰጋገረ ግጥማት ኵዕሶ እግሪ ዩሮ- 2020 እዩ። ኣማኢት ደገፍቲ ሃገራውያን ጋንታታት ኣብ ለንደንን ሰንት ፒተርስበርግን ኵዕሶ ርእዮም ምስ ተመለሱ ብኮሮናቫይረስ ተለኺፎም ከም ዝጸንሑ ይሕበር። ኣብ ውድብ ጥዕና ዓለም ላዕለወይቲ ዳይሬክተር ህጹጽ ጉዳያት ካትሪን ስሞልዉድ፤ እተን ጸወታታት ዘአንግዳ ዘለዋ ከተማታት ኣብ ምንቅስቃስ ደገፍቲ ሃገራውያን ጋንታታት እኹል ምቁጽጻርን ምክትታልን ክገብራ ጸዊዓ። ካትሪን ስሞልዉድ "እኹል ምክትታት የድሊ ኣሎ። ጸወታ መስ ተወደአ ናበይ ይኸዱ? ናብ ባራትን ናብ ክለባትን ብምኻድ ድዮም ዝዘናግዑ?" ብምባል ሕቶ ተቐምጥ። እዚ ኣብ ህንዲ ዝጀመረ ደልታ ዝተብሃለ ሓዲሽ ዓይነት ኮሮናቫይረስ ንዝበዝሓ ሃገራት ኣውሮጳ ስግኣት ኮይንወን ምህላዉ እዩ ዝግለጽ። ናይ ኣውሮጳዊ ሕብረት ክፍሊ ምክልኻልን ምቁጽፋርን ሕማማት፡ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ነሓሰ ብኮሮናቫይረስ ካብ ዝልከፉ እቶም 90 ሚኢታዊት በዚ ደልታ ዝተብሃላ ዓይነት ኮሮናቫይረስ ዝተለኸፉ ክኾኑ ከምዝኽእሉ ግምቱ ኣቐሚጡ ኣሎ። ሩስያ ኣብ ዝሓለፈ ሰለስተ መዓልታ ዝለዓለ መጠን መልከፍትን ሞትን እያ ኣመዝጊባ ዘላ። ኣብ ሩስያ፡ ኣብ ሓሙስ ጥራይ 23,543 ሰባት ክልከፉ እንከለዉ፡ 672 ኸአ ሞት ተመዝጊቡ ኣሎ። ዝበዝሑ ኸኣ በዚ ደልታ ዝተባህላ ዓይነት ኮሮናቫይረስ ዝተለኸፉ እዮም። እታ ሓንቲ ካብተን ግጥማት ኵዕሶ እግሪ ዘአንግዳ ዘለዋ ከተማታት ሩስያዊት ከተማ ቅዱስ ፔተርስበርግ ኮይና፡ እታ ከተማ ሓሙስ ጥራይ 115 ሰባት ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ሞይቶማ። ሰብ መዚ ፊንላንድ፡ 21 ሰነ ኵዕሶ ንምዕዛብ ናብ ሩስያ ከይደም ዝነበሩ ልዕሊ 400 ሰባት ብኮሮናቫይረስ ምስ ተለኸፉ፡ ንህዝቦም ናብ ሩስያ ከይገይሽ ከልኪሎም ኣለዉ። ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት ጀርመን ሆረስት ስሆርፍ፡ እቲ ጸወታ ተዓዘብቲ ዝሳተፍሉን ኣብዚ ሕጂ እዋን ንኽኻየድ ማሕበር ኵዕሶ እግሪ ኣውሮጳ ምውሳኑ፡ ነቲ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ከም ዘጋደዶ ብምሕባር 'ዘይሓላፍነተጋዊ'ዩ' ኢልዎ። ንሱ ብምስዓብ ኣብ ለንደንን ቡዳፔስትን ኣብ ዝግበር ጸወታታት ፍጻመን ፍርቂ ፍጻመን 60 ተዓዘብቲ ናብ ስታድዮም ክኣትዉ ማሕበር ኵዕሶ እግሪ ኣውሮጳ መደብ ምውጽኡ ብትሪ ነቂፉ። ብምስዓብ "ማሕበር ኵዕሶ እግሪ ኣውሮጳ ንምንታዩ እዚ ዘሎ ኩነታት ክርድኦ ዘይከኣለ ኣይርድኣንን'ዩ፤ ወይ'ውን ምናልባት ብዛዕባ ንግዳዊ ጉዳያቱ ጥራይ እዩ ዝሓስብ ኢለ እጥርጥር" ኢሉ። ሚኒሰትሪ ጥዕና ስኮትላንድ ብሓሙስ ኮሮናቫይረስ ካብ ዝተረኸቦም፡ እቶም 1294 ጸወታታት ንምዕዛብ ናብ ለንደን ገይሾም ዝነበሩ ምዃኖምን ካብኦም እቶም 397 ናብ ዌምብለይ [ጸወታ ዝተኻየደሉ ስታድዮም] ኣትዮም ምንባሮምን ሓቢሩ። ኣብ መላእ ዓባይ ብሪጣንያ'ውን 27989 ሰባት ኣብ ሓደ መዓልቲ ሓዲሽ መልከፍቲ ተመዝጊቡ ኣሎ። እዚ ኻኣ ካብ ወርሒ ጥሪ ጀሚሩ እቲ ዝለዓለ ኣብ ሓደ መዓልቲ ዝተመዝገበ መጠን መልከፍቲ እዩ። እንተኾነ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ 62.7 ሚኢታዊት ክልተ ግዜ ተኸቲቦም እዮም። ኣብ ካልኦት ሃገራት ኸኣ

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ፈረንሳ ኣብ ድሮ ሓዲሽ ዓመት ዝግበር ጽንብላት ንምግታእ 100 ሽሕ ሰራዊት ኣዋፊራ

ፈረንሳ፡ ሰባት ኣብ ድሮ ሓዲሽ ዓመት ከይተኣኻኸቡ ዝኽልክሉን ነቲ ተኣዊጁ ዘሎ ሰዓታት እቶ እቶ ዝቆጻጸሩን ኣብ ልዕሊ እቶም ዝጸንሑ ፖሊስ፡ 100,000 ሰራዊት ኣዋፊራ። ኣብ ፈረንሳ ክሳብ ሎሚ 2.6 ሚልዮን ሰባት ብኮሮናቫይረስ ክልከፉ እንከለዉ ሞት 64,000 ሰባት ኸኣ መዝጊባ ኣላ። ፈረንሳ ብብዝሒ መልከፍቲ ካብ ሃገራት ዓለም ኣብ ሓሙሻይ  ደረጃ ተሰሪዓ ትርከብ። ልክዕ ከም ዝበዝሓ ሃገራት ኣውሮጳ፡ ፈረንሳ'ውን ብሰንኪ እዚ ዘሎ ለበዳ ኣብ ድሮ ሓዲሽ ዓመት ዝግበር ምትእኽኻባት ከልኪላ እያ ዘላ። ሚኒሰተር ውሽጣዊ ጉዳያት ፈረንሳ ጀራርድ ዳርማኒን፡ እቶም ነባራት ፖሊስን እዞም ሓደሽቲ ተደረብቲ ሓይልን ካብ ሰዓት ሸሞንተ ናይ ምሽት ኣትሒዞም ኣብ ቀንዲ ቀንዲ ክፋላት ናይ ከተማታት ከምዝዋፈሩ ኣፍሊጡ። ኣብ ፓሪስ፡ ናይ ምሸት፡ ፍርቂ ካብ መስመራት ባቡር ክዕጾ እዩ። ሚኒሰተር ጀራርድ ዳርማኒን ህዝባውያን መጓዓዝያታት ብደረጃ ሃገር ኣብ ናይ ምሸት ሰዓታት ደው ክብል'ውን ጸዊዑ ኣሎ። ሚኒሰተር ጀራርድ ዳርማኒን፡ ናብ ኣመሓደርቲ ዞባታት ኣብ ዝልኣኾ ደብዳበ፡ ኣብ መላእ ሃገር፡ ኣብ ድሮ ሓዲሽ ዓመት ክህሉ ዝኽልእ ጽንብላት ዝኽልክሉን ምንቅስቓስ ዝእግዱን 100000 ሰራዊት ክዋፈሩ ምዃኖም ገሊጽሎም። እዞም ሰራዊት ንዝኾነ ኣብ ድሮ ሓዲሽ ዓመት ዝግበር ምትእኽኻባት ከምዝብትኑን፡ ካብዚ ብተወሳኺ ነቶም ተሳተፍትን ወደብቲ ምትእኽኻባትን ኸኣ ናብ ሕጊ ከቕርብዎምን ተሓቢርዎም ዘሎ። ኣብ ፈረንሳ፡ ድሕሪ እቲ ኣብ 2005 ዝነበረ ናዕቢ፡ ኣብ ድሮ ሓዲሽ ዓመት መካይን ምቅጻል ከም ባህሊ እዩ ተኣታትዩ ዘሎ። ኣብ ዝሓለፈ ድሮ ሓዲሽ ዓመት 1457 መካይን ተቓጺለን። ቅድሚኡ ኣብ ዝነበረ ዓመት ከኣ 1290 መካይን ተቃጺለን። እቶም ሓደሽቲ ዝተዋፈሩ ፖሊስ'ውን ነዚ ከምዚ ዓይነት ተግባራት ክገትእዎ'ዩ ተወጢኑ ዘሎ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ሕብረት ኣውሮጳ፡ 'ንኤርትራ ክህቦ ዝሓሰበ ልዕሊ 50 ሚልዮን ዩሮ ስሒብዎ'

ኣብ ሆላንድ ዝመደበሩ ትካል ሰባዊ መሰላት ንኤርትራውያን፡ ነቲ ኣንጻር ሕብረት ኣውሮጳ ከፊትዎ ዝጸንሐ ሕጋዊ ክሲ ከምዝሰሓቦ ኣፍሊጡ። "እቲ ውሳነ፡ ሕብረት ኣውሮጳ ድሕሪ ተኸታታሊ ነቐፌታታት 'ብሕጂ ጽርግያ የለን' ['no more roads'] ዝብል መርገጺ ድሕሪ ምውሳዱ'ዩ ተወሲዱ" ክብል ጠበቓ ናይቲ ተሓላቒ ጉጅለ መሰላት፡ ከነዲ ቫን ደር ላን ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ጠቒሱ። እቲ ጠበቓ ከምዝበሎ፡ ሕብረት ኣውሮጳ፡ ነቲ ብሕጂ ንተመሳሳሊ ዕላማ ክወሃብ ተሓሲቡ ዝነበረ ገንዘብ፡ ንካልእ መዓላ ከምዝወሃብ ኣፍሊጡ ኢሉ። ዳይረክተር ትካል ሰባዊ መሰላት ንኤርትራውያን ኣቶ ሙሉብርሃን ተመልሶ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ "ኤውሮጳዊ ሕብረት ብንጹር ዝተሰማምዓሉ፡ ንብድሕሪ ሕጂ ዝኾነ ኣብ ጽርግያ ዝውዕል ባጀት ከምዘይሕግዝን ከምዘይምውልን ብኮሚሽን ሕብረት ኣውሮጳ ብንጹር ኣፍሊጡ'ሎ" "ብመንጽር'ቲ ዝኸድናዮ ሕጋዊ መስርሕ፡ ብዙሓት ኣባላት ሃገራት ቅሬታአን ስለዝገለጻ፡ ኤውሮጳዊ ሕብረት ኣብ ዝገበሮ ናይ ባይትኡ ኣኼባ'ውን ነዚ ጉዳይ'ዚ ኣልዒሉ ስለዝተራደዳኣሉን፡ ንብድሕሪ ሕጂ ነቲ ዝተወስደ ስጉምቲ ከምዘይቅጽሎ ስለዘፍለጠና'ዩ" ኢሉ። "ብቐንዱ ግን፡ ብመንገዲ መንግስቲ ኤርትራ ዝተሓተ ናይ 50 ሚልዮን ዩሮ ሓገዝን፡ ካልእ ነቲ መደብ ቀኒዑ ዝነበረ ገንዘብን ስለዝሰሓቦን፡ ከምዘይሰዶ'ውን ስለዘፍለጠና ኢና ተሰማሚዕና ነቲ ሕጋዊ መስርሕ ጠጠው ከነብሎ ዝፈተና" ክብል ኣቶ ሙሉብርሃን ተዛሪቡ። ካብቲ ሕብረት ግን ዝተዋህበ ወግዓዊ መግለጺ የለን። ሕብረት ኣውሮጳ፡ ድሕሪ'ቲ ኣብ ሓምለ 2018 ዝተፈጸመ ዕርቀ-ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ንዝህሉ ቁጠባዊ ርክባት ዝሕግዝ'ዩ ዝበሎን፡ ንመስርሒ ጽርግያ ዝኸውን ልዕሊ 80 ሚልዮን ዩሮ ንኤርትራ ክህብ ምዃኑ ኣፍሊጡ ነይሩ። ይኹን እምበር፡ ተጣበቕቲ መሰላት፡ እቲ ዝተባህለ ጽርግያ በቶም ኣብ ገደብ-ኣልቦ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዘለዉ መንእሰያት ይስራሕ ምህላዉን፡ እዚ ድማ ግዱድ ስራሕ ምዃኑን ክነቕፉ ጸኒሖም። እቲ ሓገዝ ንመግስቲ ኤርትራ ከይወሃብ ድማ፡ ሕጋዊ ምጉት ክሳብ ምኽፋት ዝበጽሐ ተቓውሞታት ከካይዱ ጸኒሖም። "ንልምዓት ኤርትራ ዝኸይድ ኩሉ ዓይነት ገንዘብ፡ ጉልበት፡ ሓገዝ፡ ሓሳብ ብምልኡ ደገፍና እምበር ተቓውሞና የብሉን" ዝበለ ኣቶ ሙሉብርሃን፡ ግሉጽነት ኣብ ዘይብሉ መዓላታትን፡ ንምዝመዛ ዜጋታትን ዝውዕል እንተኾይኑ ግን ኣትሪሮም ከምዝቃወምዎ ገሊጹ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ትካል ሰባዊ መሰላት ንኤርትራውያን ጥርዓኑ ናብ ኣውሮጳዊ ሕብረት ምስ ኣቕረበ: ኣፈኛ ናይቲ ሕብረት ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ምላሽ፡ እቲ ሕብረት ገደብ ኣልቦ ሃገራዊ ኣገልግሎት ከም ዘይድግፍን፡ ኩሎም ፓሊሲታቱ ሰባዊ መሰላት ማእከል ዝገበሩ ምዃኖምን ገሊጹ ነይሩ። "እቶም ኣብቲ ፕሮጀክት ዝሰርሑ ሰባት ብዝግባእ ይኽፈሉ ምህላዎምን ግቡእ ኣተሓሕዛ ይግበረሎም ምህላዉን ንምርግጋጽ፡ እቲ ፕሮጀክት ጥቡቕ ምቁጽጻር ክግበረሉ እዩ" ኢሉ ምንባሩ'ውን ይዝከር። እንተኾነ ግን እቲ ሕብረት ነቲ ጥርዓን "ዕሽሽ ብምባል" ኣብ መዛዘሚ ናይ ዝሓለፈ ዓመት ተወሳኺ ናይ 60 ሚልዮን ዩሮ ሓገዝ ብምግባሩ ነቲ ጉዳይ ናብ ቤት ፍርዲ ወሲዶሞ። እዚ ፕሮጀክት ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ንግዲ ዘደንፍዕን ንዕብየት ክልቲኡ ህዝብታት ሓጋዚ ምዃኑን ኣውሮጳዊ ሕብረት ይገልጽ። በዚ ድማ ነዚ ሓገዝ ምቅዋም ንልምዓትን ምዕባለን ኤርትራን ህዝባን ምጽራር ምዃኑ ዝገልጹ ወገናት ኣለው። ይኹን እምበር፡ ዋላ'ኳ ኢትዮጵያን ኤርትራን ናይ ኣየር ርክባት እንተሃለወን፡ ዶባተን ዳግም ካብ ዝጽዕጾ ዳርጋ ክልተ ዓመታት ኣቑጺሩ ኣሎ። ብሰንኪ'ዚ ድማ ንግዳዊ ርክባት ክሳብ ሕጂ ዘይምጅማሩ ነቲ ዝተፈረመ ሰላም፡ ዘይምሉእ ገይሩዎ ኣሎ። ሰበስልጣን ኤርትራ ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ብመሰረት ኮሚሽን ዶብ ንኤርትራ ዝተዋህበ ከባቢታት "ተጎቢጡ" ኣሎ ክብሉ መረሮም ኣስሚዖም ነይሮም። መንግስቲ ኤርትራ፡ ብምግሃስ መሰረታዊ ሰባዊ መሰላት፡ ግዱድ ዕስክርናን ግዱድ ስራሕን ክኽሰስ ምጽንሑ ይፍለጥ። ይኹን እምበር፡ ንኤርትራ "ንምስይጣን" ዝዓለመ ክስታት'ዩ ብምባል'ዩ ዝነጽጎ። ሕጂ'ውን፡ "ንጉዳይ ግዱድ ስራሕ ኣብ ኤርትራ መርመራና ክቕጽል ምዃኑን፡ ሓደስቲ ጭብጥታት እንተ ተረኺቦም ድማ ደጊምና ነቲ ጉዳይ ክንምለሶ ኢና" ክብል ዳይረክተር ናይቲ ትካል ኣቶ ሙሉብርሃን ተመልሶ ኣጠንቂቑ። እቲ ንምህናጽ ጽርግያ ኣቐዲሙ ዝተዋህበ 80 ሚልዮን ዩሮ፡ ብመገዲ ንግዳዊ ትካል ህግደፍ ዝኾነ ኩባንያ ንግዳዊ ኮርፖሬሽን ቀይሕ ባሕሪ ዝመሓደር ምዃኑ ተወሳኺ ምጥርጣራት ከምዝፈጠረ ይግለጽ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ኤርትራውያን ዶኳትር ንምንታይ'ዮም ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ክሰርሑ ዘይክእሉ?

ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ዓዲ እንግሊዝ ዝርከብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ጥዕና ዓባይ ብርጣንያ ( NHS )፡ ኣብታ ዓዲ ክሳብ ዶክተር ዝበጽሕ ሞያ ዘለዎም ሞያውያን ስደተኛታት ኣብ ምጽናዕ ይርከብ። እዞም ስደተኛታት ምስ ዓቕሞምን ወረቐቶምን እንከለዉ፡ ዶኳትር ክንሶም ኣብ ፋብሪካታት ከምኡ'ውን ፒሳ ኣብ ምብጽጻሕ ዝሰርሑ ይርከብዎም። ዶክተር የማነ ሓደ ካብኦም ኮይኑ፡ ብዙሕ ዘረባ ዘይፈቱን ቁጡቡን እዩ። ኣብ ጥቓ ሚድልስብሮ መደበር ባቡር ኣብ ዝርከብ እንዳ ሻሂ ኢና ዕላልና ኣካይድናዮ። ዶክተር የመነ ምስ ኣዕሩክቱን መማህርቱን'ዩ መጺኡኒ፤ ብዛዕባ ነብሱ ክዛረብ 'ዝጅሃር' ዘሎ ከይመስል ዝበዝሐ ክፋል እቲ ዕላልን እቲ ናቱ ሓቕን እቶም ኣዕሩኽቱ'ዮም ዘዕልልዎ ነይሮም። እዚ ካብ ኤርትራ ዝመጸአ ስደተኛ ዶክተር ዕድሚኡ 35 ዓመት'ዩ። ኣብ 2014 ኣብ ዝተገበረ ዓለማዊ ኣኼባ ጥዕና፡ ኣብ ኤርትራ ዝርከብ ኣገልግሎት ጥዕና ኣዝዩ ትሑት ምኻኑ ድሕሪ ምግላጹን፡ ቅድሚኡን ድሕሪኡን ናብራ ኣብ ኤርትራ ስለ ዘይጠዓሞ ካብ ሃገሩ ሃዲሙ ብምውጻእ ሕቶ ዑቕቡኡ ቅቡል ኮይኑ ኣብ በርኒንግሃም'ዩ ዝነብር ዘሎ። "ዓባይ ብርጣንያ ሕቶ ዑቕባይ ተቐቢላ ተንብረኒ ስለ ዘላ እናመስገንኩ፤ ግን ናብ ፍጹም ምሉእነት ንኸይበጽሕ ዝዕንቕጸኒ ስምዒታት ኣለኒ" ይብል። ዶክተር የማነ ብምስዓብ "ምኽንያቱ ሓደ ስደተኛ ሸኽሚ ሕብረተሰብ ክኸውን ኣይደልይን እዩ፤ እምበሺ ኣነ ነዚ ሕብረተሰብ ከበርክቶ ዝኽእል ብዙሕ ነገር ኣሎ" ኢሉ። ዶክተር የማነ ኣብ ሓደ ፋብሪካ ከም ተሓጋጋዚ ኣላዩን ብውልቁ ኸኣ ወለንታዊ ሓጋዚ ስደተኛታት ኮይኑ እዩ ዝሰርሕ። እናተዛረበ ነቲ ሒዝዎ ዝነበረ መጽሓፍ እናሻዕ ይገናጽሎ። እቲ መጽሓፍ ብዛዕባ ስነ መድሃኒት እዩ። የማነ ኣብ ኤርትራ ደኣ ዶክተር ተባሂሉ ይመረቕ'ምበር ኣብ ዓባይ ብርጣንያ ግን ዶክተር ኮይኑ ክሰርሕ ኣይተፈቐደሉን። ንሱ፡ ኣብ  2004 ብሓገዝ ኵባውያን ሓካይም ዝጀመረት ቤት ትምህርቲ ሓፈሻዊ ሕክምናን፡ ሕክምና ስንን ኦሮታ ኣብ ካልኣይ እብረ ካብ ዘመረቐቶም ተማሃሮ እዩ። ኣብታ ቤት ትምህርቲ መጥባሕትን ስነ መትንን (ኒዮሮሎጂ) ዝርከቦም ንሸሞንተ ዓመታት ዝወሰደ ትምህርቲ ተኸታቲሉ። እቲ ኣገባብ ትምህርትን ፈተናታትን ካብ ስዊዘርላንድ፣ ሱዳንን ኣሜሪካን ዝመጽኡ ፕሮፌሰራት'ዮም ዘማእክልዎም ነይሮም። ዶክተር የማነ ብዛዕባ ነብሱ ብዙሕ ክዛረብ ስለ ዘይደሊ" ተወዳዳሪ'የ ነይረ" ጥራይ እዩ ኢሉ ሓሊፍዎ። እነተኾነ ጸብጻብ ትምህርቲ ከም ዘርእዮ ተወዳዳሪ ጥራይ ዘይኮነ ዳርጋ ኩሉ ነጥቡ ልዑልን 'A' እናኣምጸአን እዩ ትምህርቱ ዛዚሙ። እንተኾነ እዚ ውጽኢት፡ ነቲ ንብቕዓት ዶኳትር ብምምዛን ኣፍልጦ ዝህብ ኣብ ዓባይ ብርጣንያ ዝርከብ ጉባኤ ሓፈሻዊ ሕክምና (General Medical Council) እኹል ኣይነበረን። እዚ ዶክተር የማነ ኣለኒ ዝብሎ ዘሎ ክእለት ካብ ቤት ትምህርቲ ሓፈሻዊ ሕክምናን፡ ሕክምና ስንን ኦሮታ ከምኡ እውን ካብ መንግስቲ ኤርትራ መረጋገጺ ወረቐት ክስነዮ ኣለዎ። እንተኾነ እቲ 'ገባርን ሓዳግን' ዝኾነ መንግስቲ ኤርትራ ነቶም ካብ ሃገሩ 'ብዘይሕጋዊ' መገዲ ዝወጽኡ ከምዚ ዓይነት ደገፍ ክገብር ኣይረአን'ዩ፤ ዶክተር የማነ ኸኣ እዚ'ዩ ተሪፍዎ ዘሎ። ቢንያም ኣርኣያ ዓርኪ ዶክተር የማነ ኮይኑ ኣብ ሚድልስብሮ ዝርከብ ስደተኛታት ዶኳትር ብሞይም ንክሰርሑ ኣብ ዝማጎት ማሕበር ግብረ ሰናይ ዝሰርሕ እዩ። "መንግስቲ ኤርትራ ዝኾነ ሓበሬታ ኣይህብን እዩ፡ እዚ ኸኣ ሓደ ንስደተኛታት ንምቁጽጻር ዝጥቐመሉ ሜላ እዩ" ይብል። ብምስዓብ "ኤርትራ መሓዛ ምዕራባውያን ኣይኮነትን፡ ሰሜን ኮርያ ናይ ኣፍሪቃ እናተብሃለት'ያ ትጥቐስ፤ እቲ ስርዓት ገባርን ሓዳግን ስለ ዝኾነ ከመይ ኣቢሉ ምስ ጉባኤ ሓፈሻዊ ሕክምና ሓበሬታ ክለዋወጥ ንጽበ?" ይብል። ርክብ ዶክተር የማነን ቢንያም ኣርኣያን፡ ቢንያም ኣርኣያ ዶኳትር ስደተኛታት ብሞይኦም ንኽሰርሑ ምስ ዝማጎት ማሕበር ግብረ ሰናይ ከም ዝሰርሕ ኣብ ቢቢሲ ምስ ኣንበበ'ዩ ካብ በርኒንግሃም ናብ ሚድልስበሮ ግዒዙ። ካብቲ ኣብ ቢቢሰ ዘንበቦ፡ ዞባ ቲሳይድ ሕጽረት ሓካይም ከም ዘለዋ ስለዝፈለጠ ኸኣ ተስፍኡ ሰማይ ዓረገ። ኣብ መጀመርታ ንዝተወሃቦ ናይ እንግሊዝ ፈተና ብግቡእ ስለ ዝመለሶ ኸኣ ተስፍኡ ናብ ዓወት ዝተቓረበ መሰሎ። እንተኾነ ብድሕሪ እዚ ፕላብ 1 ከምኡ እውን ፕላብ 2 ዝብሃል ፈተናታት ስለ ዝነበሮ ግን ስክፍታ ነይርዎ፡ ካብ ስክፍትኡ ኣይወጸአን። ጉባኤ ሓፈሻዊ ሕክምና የማነ ነዚ ፈተና ክፍተኖ ከም ዘይፍቐዶ ኣርድእዎ። ዶክተር የማነ ብግዲኡ ብምቕሉል ዘረባ ጉባኤ ሓፈሻዊ ሕክምና ንጉዳዩ ዳግማይ ክርእይሉ ምሕጽንትኡ ኣቕረበ። "ጉባኤ ሓፈሻዊ ሕክምና ክሳብ ሕጂ ንጉዳየይ ዘለዎም ተገዳስነት ደረት ዘይበሉ ናእዳ እዩ ዘለኒ፤ እንተኾነ እኩል ኣይኮነን" ብምባል ንጉዳዩ ብዲፕሎማስያዊ ኣዘራርባ ይገልጾ። ንጉዳይ ዶክተር የማነ ብትኹረት እትከታተል ኣብ ዞባ ቲሳይድ ትሰርሕ ዝነበረት ጥሮታ ዝወጽአት ዶክተር ማርጋሬት ሂንማን ንዓቕሊ ዶክተር የማነ ብምንኣድ "እዚ ብቕኑዕ ኣገባብ ንክረአ ክንረባረብ ኢና" ብምባል ክሳብ ሕጂ ተበጺሑ ብዘሎ ምዕባለ ዕግብቲ ከም ዘይኮነት ትገልጽ። ንዶክተር የማነ ብብዙሕ ነገራት እያ ትተሓጋገዞ። ነታ ሕጂ ዘንብባ ዘሎ መጽሓፍ ናይ ስነ መድሃኒት'ውን ንሳ ዝሃበቶ እያ። "እዞም ሰባት ድሉዋት ዶኳትር'ዩም፡ ናብዚ ንክበጽሑ ኸኣ ብዙሕ መሰናኽላት'ዮም ሰጊሮም። ሕጽረት ሓካይም ኣለና እናበልና፡ ንኸም ብዓል ዶክተር የማነ ምስራሕ ክንከልኦም ሃየንታ ኣለዎ" ትውስኽ ዶክተር ማርጋሬት ሂንማን። ተመሳሳሊ ጉዳይ ዝነበሮም ኣርባዕተ ሞያውያን ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ጥዕና ዓባይ ብርጣንያ  ይሰርሑ ከም ዘለዉ ብምዝኽኻር "ዶክተር የማነ ካብዞም ሰባት ዝፍለየሉ ምኽንያት ኣይርኣየንን'ዩ"። "ኣብ ቤት ትምህርቲ ሓፈሻዊ ሕክምናን፡ ሕክምና ስንን ኦሮታ ንዶክተር የማነ መምህሩ ካብ ዝነበረ ዝረኸብናዮ ሓበሬታ ኣሎ፡ ውጽኢት ፈተና የማነ ኣብ ኢድና ኣሎ። እቲ ዘገርም ነገር ከም ብዓል ኦስትርያን ስውዲንን ዝኣመሰላ ሃገራት ሕብረት ኣውሮጳ ልኽዕ ከም ናይ የማነ ወርቐት ዘለዎም ተቐቢለን የስርሐኦም ምህላወን እዩ" ትብል ዶክተር ማርጋሬት። ዶክተር ሳህለ ንዶክተር የማነ መማህርቱ ኾይኑ ካብ ኤርትራ ኣብ ተመሳሳሊ እዋን እዮም ወጺኦም። ዶክተር ሳህለ ኣብ ኦስትርያ ዑቕባ ድሕሪ ምርካቡ፡ ዘለዎ ወርቃቕቲ ኣቕሪቡ ብቋንቋ ጀርመን ፈተና ተፈቲኑ። ውሱን ሕክምናዊ ትምህርቲ ድሕሪ ምውሳድ ኣብ ሓደ ኣብ ደቡባዊ ምብራቕ ኦስትራ ዝርከብ ግራዝ ዝብሃል ዓቢ ሆስፒታል ቀዋሚ ሰራሕተኛ ኮይኑ ይሰርሕ ኣሎ። ወትሩ ኣብ ስራሕ ዝተጸመደ ብምኻኑ ድሕሪ ናይ መዓልታት ቆጸራ ኢና ክንረክቦ ክኢልና። ዶክተር ሳህለ "ብሓቂ ፍትሓዊ ኣይኮነን፡ ንዶክተር የማነ ጥንቑቕን ተኸናኻንን ዝኾነ ሓኪም፡ ፕሮፎሽናልን ጻዕራምን ምኻኑ እየ ዝምስክር። ዕድል እንተሂበሞ ክሳብ ክንደይ ብቑዑን ተወዳዳርን ምኻኑ መርኣዮም ነይሩ" ኸኣ ይብል። ዶክተር ሳህለ ናብ ኣውሮጳ ምስ መጺአ ሓዲሽ ህይወት ከም ዝጀመረ ብምሕባር፡ ምስ ዶክተር የማነ ኣብ ከክልተ ሰሙን እናተደዋወሉ ኩሉ መዳያዊ ዕላላት ከም ዘልዕሉ ብምሕባር፡ የማነ ዘለዎ ጽምኢ ፍልጠት ካብቲ ኣቐንዛዊ ዕላላቶም ምኳኑ ይጠቕስ። "ሓደ ዓይነት ወረቃቕቲ እዩ ዘለና፡ ኣነ ይሰርሕ ኣለኹ ንሱ ግን ኣይተፈቐዶን ዝገርም ነገር እዩ" ይብል ዶክተር ሳህለ። ቢንያም ኣርኣያ፡ ኣብ ዓባይ ብርጣንያ ካልኦት ኣርባዕተ ኤርትራውያን ዶኳትር ብሞይኦም ክሰርሑ ስለ ዘይተፈቐዶም፡ ኣብ ፋብሪካታትን ኣብ ኣብያተ መግብን ከም ኣበጻጻሕቲ ፒሳ ኮይኖም ይሰርሑ ከም ዘለዉ ይጠቕስ። "ኣዝዩ ልቢ ዝትንክፍ እዩ፡ ተስፋ ቆሪጾመን እዮም፡ ንምንታይ ኢና ግን ዳግማይ ንቀጽዖም ዘለና" ብምባል ነቲ ንሱ መልሲ ዘይረኸበሉ ሕቶ ወስ የብል። ጀን ዱርኪን ኣብ ምዝገባ ጉባኤ ሓፈሻዊ ሕክምና ተሓጋጋዚት ዳይሬክተር እያ። ብዛዕባ ዝባኽን ዘሎ ዓቕሚ ሰብ ምስ ተወከስክዋ፡ ቀዳማይ ኣተኩሮ ጉባኤ ሓፈሻዊ ሕክምና፡ ሕሙማት ግቡእ ሓኪም ንክረኽቡ፡ እቶም ዶኳትር ግቡእ መስርሕ መምዘኒ ብቕዓት ዝሓለፉን ዘለዎም ወረቐቶምን ብቕዓትን ዝሳነ ምኳኑ ምርግጋጽ'ዩ ትብል። ብዛዕባ ጉዳይ የማነ ንዝምልከቶም ሰብ መዚ ኤርትራ ሓቲታ መልሲ ዘይምርካባ ኸኣ ጉዳይ የማነ መዛዘሚ ከይረክብ ዓንቒጹ ከም ዝሓዞ ትጠቕስ። ከም ናይ የማነ ተመሳሳሊ ወረቛቅቲ ዘለዎም ኣብ ካልኦት ሃገራት ኣውሮጳዊ ሕብርት ክሰርሑ ከም ዝተፈቐዶም ምስ ሓበርክዋ ግን፡ ኣብ ውሳኔ ናይ ካልኦት ሃገራት ርኢቶኣ ክትህብ ከም ዘይትደሊ'ያ ገሊጻትለይ። "ዕንቅፋት ኣይኮንናን ንኸውን ዘለና፡ እቲ ሕጊ ግን ብቕዓት ከነረጋግጽ የገድደና'ዩ" ትውስኽ ጁን ዱርኪን። እንተኾነ ኣብዚ ሓደ ዘይስገር ሓቒ ኣሎ። ሓደ ፖሎቲካዊ ስደተኛ ካብ ሃገሩ ሃዲሙ እናወጽአ፡ ኩሉ ሰነዳቱ፡ ኣብ ሓደ ጽሩይ ሰታሪት ዓሺጉ፡ በቲ ዝሃድመሉ መንግስቲ ማሕተም ተነቢርዎ ኣይኮነን ዝወጽእ፡ የማነ ኸኣ እዚ ጎዲልካ እዩ ዝብሃል ዘሎ። ጀን ዱርኪን ኣብ ሞንጎ ዕላልና ጉዳይ ኤርትራውያን ዶኳትር ፍልይ ኢሉ ከም ዝርኣይን ጉባኤ ሓፈሻዊ ሕክምና ፈተና ፕላብ 1 ከምኡ እውን ፕላብ 2 ክፍተኑ ከም ዝተፈቐዶም ሓቢራትኒ። ምስቲ ኣልዒልና ክንዘራረቦ ዝጸናሕና ምውህሃድ ስለ ዝኣበየኒ ደጊመ ሓቲተያ። "እወ ክፍተኑ እዮም" ኣብ ገጻ ፍሽኽታ እናተነበበ "ብርግጽ ክፍተኑ ፈቂድናሎም ኣለና" ኢላትኒ። ዶክተር የማነ ነዚ ፈተና እንድሕር ሓሊፉ፡ ዶክተርነቱ ተረጋጊጽሉ ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ጥዕና ዓባይ ብርጣንያ ብምምልካት ብሞይኡ ስራሕ ክጅምር ክኽእል'ዩ ማለት ድዩ? ዝስዓበ ሕቶይ እዩ ነይሩ። "ኣይፋል!  እቲ ፈተና እንድሕር ሓሊፍዎ ብቕዓት ከም ዘለዎ ጥራይ ኢና ከነረጋግጽ፤ እንተኾነ ንጉዳይ እቲ ዘይተጻረየ ሰነዳቱ ምስ ናይ ዓባይ ብርጣንያ ሕጋዊ ጉዳያት ንምዝማድ ናብኡ ከነምርሖ ኢና" ኢላትኒ። እዚ ንብዓል ዶክተር የማነን መሰልቱን ከምኡ እውን ኣብ ጸገሙ ኣብ ጎኑ ደው ንዝበሉ ቢንያም ኣርኣያ፡ ማርጋሬት ሂንማንን ካልኦትን ተስፋ ዝህብን ናይ ሓጎስ ቶርታ ክቆርሱን ዝቕስብ እዩ። "ዓቢ ዜና እዩ፡ ኣነን ኣዕሩኽተይን ተሓጒስና ኣለና" ይብል ዶክተር የማነ። ፈተና ናይ ዶክተር የማን ምዓስ ምኳኑ ገና ኣይተወሰነን ዘሎ፡ ምናልባት ዓመት ይወስድ ይኸውን፡ ቢንያም ኣርኣያ ጉባኤ ሓፈሻዊ ሕክምና ብዛዕባ ዶክተር የማነ ዘድልዮም ሓበሬታ ንኽረክቡ ንሱን ማሕበሩን ተወሳኺ ጻዕሪ ከምዝገብሩ ብምጥቃስ ናብቲ ተወጢኑ ዝነበረ ኣኼብኡ ኣምረሐ። ዶክተር የማነ ድሕሪ እዚ ብስራት ሓዘል መልእኽቲ እቲ ወዲ ሽዱስተ ዓመት እንከሎ ዶክተር ናይ ምኳን ሕልሙ ኪኖ ብማዕረግ ጥራይ ብተግባር ዝሰርሓሉ እዋን ይቓረብ ኣሎ ብምባል ኣብ መጽናዕቲ'ዩ ተጸሚዱ ዘሎ። መስከረም 2020 ኸኣ ብቢንያም ኣርኣያ ተሰንዩ ኣብ ሰሜን ተስ ስራሕን ሓዲሽ ህይወትን ዝጅመረሉን እዋን ክኾነሉ ብተስፋን ጻዕርን ይጽበይ ኣሎ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ኮሮናቫይረስ፡ ልዕሊ 850 ሽሕ ነበርቲ ከተማ ማድሪድ ናብ ምሉእ ዕጽዋ ክኣትው እዮም

ኣብ ርእሰ ከተማ ስጳኛ ማድሪድ፡ ደግሲ ለባዳ ኮሮናቫይረስ ስለዘጋጠመ ገለ ክፋል እታ ከተማ ናብ ምሉእ ዕጽዋ ክኣቱ ከምዝተኣወጀ ተሓቢሩ። ልዕሊ 850 ሽሕ ነበርቲ ከተማ ማድሪድ ካብ ሰኑይ ጀሚሮም ካብ ገዝኦም ከይወጽኡ ክግደዱ እዮም። ስጳኛ ካብ ሃገራት ኣውሮጳ ዝበዝሑ ብኮሮናቫይረስ ዝተለኸፉ ሰባት ዘለውዋ ሃገር ኮይና ከተማ ማድሪድ ድማ እታ ኣዝያ ብኮሮናቫይረስ ተጠቂዓ ዘላ ከተማ እያ። ኣብ ሰሜናዊ ንፍቀ ክቢ ዝርከባ መብዛሕትአን ሃገራት ካልኣይ ማዕበል ለበዳ ኮሮናቫይረስ የጋጥመን ከምዘሎ እዩ ዝግለጽ። ውድብ ጥዕና ዓለም፡ ሃገራት ካብ ካልኣይ ማዕበል ለበዳ ኮሮናቫይረስ ክጥንቀቓን ምድላዋተን ከጻፍፋን ይምዕድ ኣሎ። ፈረንሳ ኣብ ዝሓለፈ 24 ሰዓታት ኣብ ሓደ መዓልቲ 13215 ብኮሮናቫይረስ ዝተለኸፉ ሰባት ብምርካባ፡ እዚ ቁጽሪ ኣብ ሓደ መዓልቲ ዝተረኸበ ዝለዓለ ቁጽሪ ኮይኑ ተመዝጊቡ’ሎ። ሓደ ካብዞም ኮሮናቫይረስ ዝተረኸቦም ሚኒሰተር ፋይናንስ ፈረንሳ ብሩኖ ሊ ማይረ እዩ። ዓባይ ብርጣንያ’ውን ብዓርቢ 4322 ሓዲሽ መልከፍትን ሞት 27 ሰባትን ኣመዝጊባ ኣላ። እዚ ቁጽሪ እዚ ድማ  ኣብታ ዓባይ ብርጣንያ ድሕሪ ግንቦት 8 ዝተመዝገበ ዝለዓለ ቁጽሪ ኮይኑ ተመዝጊቡ’ሎ። ኣብ ማድሪድከ እንታይ እዩ ዘጋጥም ዘሎ? ብመሰረት ካብ ጆንስ ሆፕኪንስ ዩንቨርሰቲ ዝተረኸበ ሓበሬታ ሃገረ ስጳኛ 625,651 ብኮሮናቫይረስ ዝተለኸፉ ሰባት ኣለዉዋ። ኣብ ማድሪድ ዘሎ መጠን መልከፍቲ ምስ ካልእ ክፋል እታ ሃገር ብምዝማድ ብዕጽፊ ከምዝዛይድ መንግስቲ ስጳኛ ይሕብር። ብሰንኪ እዚ ገለ 37 ምምሕዳራት ከተማ ማድሪድ ካብ ሰኑይ ጀሚረን ኣብ ምሉእ ዕጽዋ ክኣትዋ’የን። ነበርቲ እዘን ምምሕዳራት ናብ ስራሕን ሕክምናን ከኸዱ ጥራዩ እዮ ካብ ገዝኦም ክወጽኡ ክፍቀደሎም። ኣብ ውሽጢ ካንሸሎኦም ኮይኖም ዝተኣኻኸቡ ድማ ካብ ሽዱሽተ ሰባት ከይበዝሑ ዝኽልክል ሕጊ ጸዲቑ ኣሎ። ላዕለወይቲ ሓላፊት ምምሕዳር ዞባ ማድሪድ ኢዛቤል ድያዝ ኣዩሶ “እዘን 37 ምምሕዳራት ማድሪድ ኣብ ዝሓለፈ 14 መዓልታት ኣብ 100 ሽሕ ሰባት ሕደ ሽሕ መልከፍቲ እየን ከመዝግባ ጸኒሓን” ኢላ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ኣውሮፓ፡ ሓድሽ ውጥን ስደተኛታት ሃገራት ሕብረት ኤውሮጳ

ሃገራት ኣውሮጳዊ ሕብረት ፈላላዩ ዝነበረ ጉዳይ ኣተሓሕዛ ስደተኛታት ዝምልከት እቲ ሕብረት ግድነት ክግበር ኣለዎ ዝበሎ ዝርዝር ኣተሓሕዛ ስደተኛታት ከውጽእ’ዩ። ሃገራት ኣውሮጳዊ ሕብረት ነተን ብብዝሒ ስደተኛታት ዝቕበላ ሃገራት ገንዘባዊ ድጎማ ክህባን ኩለን ንስደተኛታት ኣብ ዝምልከት ወጻኢታት ማዕረ እጃም ክህልወን ዝብል እማመ ከጽድቓ ትጽቢት ተገይሩ ኣሎ። እንተኾነ ኣብ ዝሓለፈ እዋን ካብ ዝካየድ ዝነበረ ዘተ ምርኩስ ብምግባር እቲ እማመ ካብ ብዙሓት ኣባላት ኣውሮጳዊ ሕብረት ተቃውሞ ከጋጥሞ ከም ዝኽእል’ዩ ዝግመት። ኣብ 2015 ብመንገዲ ጣልያንን ግሪኽን ስደተኛታት ብብዝሒ ናብ ኣውሮጳ ምስ ኣተዉ፡ ብጉዳይ ኣተሓሕዛ ዋሕዚ ስደተኛታት ኣብተን 27 ኣባላት ኣውሮጳዊ ሕብረት ኣፈላላይ ተራእዩ’ዩ። ግሪኽን ጣልያንን ኣብ ሴሜናዊ ሸነኽ ኣውሮጳ ዝርከባ ሃገራት ኢደን ኣጣሚረን፡ ኣብ ማእከላይን ምብራቅ ኣውሮጳ ዝርከባ ሃገራት ድማ ነቲ ስደተኛታት ብኮታ ምቅባል ዝብል ሓሳብ ነጺገነኦ ብምባል ክኸሳ ጸኒሐን’የን። እቲ ሓደሽ ውጥን እንታይ’ዩ? ብመሰረት እቲ ስምምዕነት: ነብሲ ወከፍ ኣባል ሃገራት ንሓደ በጽሒ ስደተኛ 10 ሽሕ ዩሮ፣ ንሓደ ቆልዓ ድማ 12 ሽሕ ብምውሳድ ስደተኛታት ክቕበላ ግድነት ኣለወን። ነዚ ስምምዕ ዝጥሕሳ ሃገራት ድማ: ናብ ቤት ፍርዲ ክቐርባን ክቕጽዓን'የን ተባሂሉ። እዚ ሓዲሽ ውዕል ቻንስለር ጀርመን ኣንጌላ መርከል ክትጠልቦን ብተደጋጋሚ ክትሓተሉን ዝጸንሐት ኮይኑ ኣብ ግሪኽ ኣብቲ ልዕሊ 12 ሽሕ ስደተኛታት ዝነብርሉ መዓስከር ስደተኛታት ሞርያ ባርዕ ሓዊ ምስ ኣጋጠመ እቲ ኣርእስቲ ዳግማይ ንኽበራበር ምኽንያት ከም ዝኾነ እዩ ዝግለጽ። ኣብ መዓስከር ስደተኛታት ሞርያ ባርዕ ሓዊ ምስ ኣጋጠመ ሃገራት ኣውሮጳዊ ሕብረት ነቶም ብዘይ መዕቆቢ ተሪፎም ዘለዉ ኣመልኪትን ገለ ስጉምቲ ክወስዳን ጻውዒት ክግብር ጸኒሑ። ‘ሴቭ ዘ ችልድረን’ ዝተሰመየ ገባሪ ሰናይ’ውን እቲ ኣብ መዓስከር ሞርያ ዘጋጠመ ቅልውላው ሃገራት ኣውሮጳዊ ሕብረት ካብ ሕሉፍ ጌግአን ክምሃራ ስለ ዘይከኣላ ዘጋጠመ’ዩ ብምባል ነቲ ሕብረት ከሲሱ። ኣብ መጀመርታ እዚ ሰሙን 10 ሃገራት ኣውሮጳ 400 ካብቶም ኣብ መዓስከር ስደተኛታት ሞርያ ዘለዉ ትሕቲ ዕድመ ክወስዳ ከም ዝሰተሰማማዓ ጀርመን ገሊጻ ነይራ። ካብዞም ካብ መዓስከር ስደተኛታት ሞርያ ክውሰዱ ዝተብሃሉ እቶም ዝበዝሑ ናብ ጀርመንን ፈረንሳን እዮም ክኸዱ። እንተኾነ እዚ ሕዲሽ ቀሪቡ ዘሎ ውጥን፡ ኣብ ሃገራት ኣውሮጳዊ ሕብረት ዝኣተዉ ስደተኛታት እተን ሃገራት ብስሩዕ ብኸመይ ከም ዝማቐለኦም ከቐምጥ እዩ። ስደተኛታት ናብ መሬት ኣውሮጳዊ ሕብረት ምስ ረገጹ ቀልጢፎም ክመዳደቡን፡ እቶም ዕቑበኦም ዝተነጽገ ድማ ቀልጢፎም ክምለሱን ዝብል ነጥቢ’ውን ክሰፍር እዩ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ኮሮናቫይረስ፡ መራሕቲ ኤውሮጳዊ ሕብረት ንቊጠባ እቲ ዞባ ንምሕዋይ ገዚፍ ባጀት ሰሊዖም

መራሕቲ ኤውሮጳዊ ሕብረት፡ ድሕሪ ናይ ኣርባዕተ መዓልቲ ዝርርብ ኣብ ቊጠባዊ ምሕዋይ እቲ ዞባ ዝውዕል ገዚፍ ባጀት ክስላዕ ተሰማሚዖም። እቲ 27 ሃገራት ዝጥርንፍ ዞባ፡ ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ንዝወረደ ቁጠባዊ ዕንወት ንምሕዋይ 859 ቢልዮን ዶላር ኣጽዲቑ'ሎ። ነቲ ዝርርብ ዝመርሕ ዝነበረ ቻርለስ ሚኪል፡ "ንኤውሮጳ ወሳኒ ህሞት" ክብል ገሊጽዎ። እቲ ዝርርብ ዝሓለፈ ዓርቢ ዝተጀመረ ኮይኑ፡ ነተን ብኮሮናቫይረስ ዝያዳ ተሃሲየን ዘለዋ ሃገራት ዝኸውን 390 ቢልዮን ዩሮ ደገፍ ክግበር ከምዝተሰማምዑ ኣጃንስ ፍራንስ ፕረስ ገሊጹ። እተን 'ብምቑጣብ' ዝፍለጣ ሃገራት ስዊድን፡ ደንማርክ፡ ኣውስትርያ፡ ኔዘርላንድ ከምኡ'ውን ፊንላንድ፡ ነተን ብኮሮናቫይረስ ዝያዳ ዝተሃስያ ሃገራት 500 ቢልዮን ዩሮ ሓገዝ ምግባር ንዝብል ተቓዊመንኦ። ብቀዳማይ ሚኒስተር ኔዘርላንድ ዝምራሕ ዝነበረ ጉጅለ፡ እቲ ዝወሃብ ገንዘብ ልዕሊ 375 ቢልዮን ዩሮ ክኸውን ከምዘይብሉ ኣብቲ ኣኼባ ኣስሚሮምሉ። ከም በዓል ስጳኛን ጥልያንን ግን ትሕቲ 400 ቢልዮን ዩሮ ከምዘይቕበላ ብወግዒ ኣፍሊጠን ነይረን። ኣብ መወዳእታ ግን እተን ቖጣባት ሃገራት ስዒረን፡ እቲ ዝወሃብ ሓገዝ 390 ቢልዮን ዩሮ ክኸውን ተሰማሚዖም። እቶም መራሕቲ እንታይ ኢሎም? መራሒ ፈረንሳ ኤማንኑል ማክሮን "ታሪኻዊ መዓልቲ" ክብል ገሊጽዎ። መራሒት በልጁም ሶፊ ዊልምስ ኣብ ትዊተር ኣብ ዝጸሓፈቶ ድማ ''ቅድሚ ሕጂ ንመጻኢ ኤውሮጳ ዝኸውን ወፍሪ ተራእዩ ኣይፈልጥን" ክትብል ገሊጻቶ። ኣቦ ወንበር ኤውሮጳዊ ሕብረት ብወገኑ፡ "መራሕቲ ንመጻኢ ኤውሮጳ ሓባራዊ ሓላፍነት ኣርእዮም" ክብል ነቲ ዝተረኸበ ውጽኢት ንኢዱ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ኮሮናቫይረስ፡ ኣውስትራልያ ካብ ቻይና ንዝመለሱ ዜጋታታ መጽንሒ ደሴት ፈልያ

ቁጽሪ ግዳያት ኮሮናቫይረስ እናወሰኸ ብምምጽኡ፡ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ወጻእተኛታት ካብታ ማእከል ለበዳ እቲ ሕማም ዝኾነት ቻይናዊት ከተማ ዉሃን ከምዝገዓዙ ተገሊጹ። ኣውስትራልያ ንዝምለሱ ዘለው 600 ዜጋታታ ንኽልተ ሰሙን ኣብ ደሴት ክሪስመስ ክተውሽብ ምዃና ተፈሊጡ። ደሴት ክሪስመስ ካብ ቀንዲ ገማግም ኣውስትራልያ ኣብ 2000 ኪሜ ርሕቐት እዩ ዝርከብ። ጃፓን፡ ኣሜሪካ፡ ኣውሮጳዊ ሕብረት'ውን ዜጋታቶም የውጽኡ ኣለው። ፕረዚደንት ቻይና ዢ ጂንፒን ነቲ "ድያብሎስ" ዝበሎ ቫይረስ ሃገሩ ክትስዕሮ ምዃና ተዛሪቡ። እቲ ለበዳ ንዝቕጽል 10 መዓልትታት ክውስኽ ከም ዝኽእል ሓደ ክኢላ ሃገራዊ ኮምሽን ጥዕና ቻይና ገሊጹ። ቁጽሪ ናይቶም በቲ ሕማም ዝሞቱ ሰባት ኣብ ቻይና 132 ከም ዝበጽሐ ሃገራዊ ኮምሽን ጥዕና ቻይና ብረቡዕ ኣፍሊጡ። እቲ ቫይረስ ብዘይሕጋዊ መገዲ ኣብ ዕዳጋ ዓሳ ከተማ ዉሃን ዝተሸጡ ዓሳታት ዝሰዓበ ክኸውን ከም ዝኽእል ይግመት። እቲ ሕማም፡ ብርቱዕ ረኽሲ ኣብ ስርዓተ ምስትንፋስ ዘስዕብ ኮይኑ፤ ዛጊት ፈውሲ ኮነ መከላኸሊ ክታበት ኣይተረኽቦን። ቁጠባ ሃስያ እቲ ሕማም እናወሰኸ ኣብ ዝኸደሉ እዋን፡ ስታርባክስ ዝተብሃለ ፍሉጥ ቤት መግቢ ኣብ መላእ ቻይና ዝርከቡ ድኳናቱ ነቶም ፍርቂ ከም ዝዓጸወ ተገሊጹ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


‘ኩሎም ወገናት ኢትዮጵያን ጎረባብትን’ ነቲ ተፈጢሩ ዘሎ ወጥሪ ከህድኡ ሕብረት ኣውሮጳ ጸዊዑ

ኣብ ኣውሮጳዊ ሕብረት ሓላፊ ጉዳያት ወጻኢ ጆሴፍ ቦሬል፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዝምዕብል ዘሎ ኩነታት "ኣዝዩ ዘተሓሳስብ" ምዃኑ ገሊጹ። ንጉዳያት ኢትዮጵያ ኣመልኪቱ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ "ኣብ'ታ ሃገር ልዕሊ ዝኾነ እዋን፡ ንኹሎም ፖለቲካዊ ኣካላት ዘሳትፍ ፖለቲካዊ ስምምዕ ዘድልየሉ እዋን እዩ" ኢሉ። "ኩሎም ወገናት ኢትዮጵያን ጎረባብትን፡ ነቲ ምትፍናን ከህድኡ፡ ዘረሳስን ቃላት ካብ ምጥቃም ክቑጠቡን፡ ቶኽታዂ ወታሃደራዊ ምንቅስቓስ ካብ ምክያድ ክሕየቡን" ጸዊዑ። መንግስቲ ኤርትራ ቅድሚ ክልተ መዓልታት  ንህወሓት ኣትሪሩ ዝነቅፍ  "ሓተታ" ኣውጺኡ ነይሩ። እቲ ኣብ መንጎ ብቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ዝምራሕ ፌደራላዊ መንግስትን፡ ብህወሓት ዝምራሕ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይን ዝጸንሐ ወጥሪ፡ ኣብዘን ዝሓለፋ መዓልታት እናገደደ ምምጽኡ፡ ናብ ግጭት ከየምርሕ ዓቢ ስግኣት ፈጢሩ'ሎ። እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ "ዕርያ" (ለውጢ) ክቕጽል ድላዩ ምዃኑ ዝገለጸ ኣውሮጳዊ ሕብረት፡ እዚ ክዕወት ዝኽእል ግን፡ "ልዕልና ሕጊ እናኽበርካን፡ ሰብኣዊ መሰላት እናሓለኻን እዩ" ክብል መርገጺኡ ኣፍሊጡ። ጆሴፍ ቦሬል፡ ካብ 8-9 ጥቅምቲ ኣብ ኢትዮጵያ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ኣካይዱ ነይሩ። ፌደራላዊ መንግስትን መንግስቲ ክልል ትግራይን፡ ንሓድሕዶም ኣፍልጦ ብምንፍፋግ፡ ርክብ ኣቋሪጾም ምህላዎም ይፍለጥ። መንግስቲ ክልል ትግራይ፡ ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ሰራዊት ክእዝዝ ኣይክእልን'ዩ፡ ክብል ድሕሪ ምግላጹ፡ ላዕለዎት ኣዘዝቲ ናብቲ ክልል ከይኣትዉ ከልኪሉ ይርከብ። ርእሰምምሕዳር ናይቲ ክልል፡ ዶ/ር ደብረጽዮን ሎሚ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ'ውን፡ ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣንጻር ክልል ትግራይ ይዳሎ ከምዘሎ ብምግላጽ ብወገኖም'ውን "ሰራዊት ኣዳሊና ኣለና" ክብል ኣጠንቂቑ'ሎ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ፡ እቲ ጉዳይ ብሕጋዊ ኣገባብ ጥራይ ክፈትሖ ከምዝደሊ ክገልጽ ምጽንሑ ይዝከር። እቲ ሚኒስተር መራሕቲ ክልላት ኦሮሚያን ኣምሓራን፡ ህወሓት ኣብቲ ኣብ ምዕራብ ወለጋ ትማሊ ዝተፈጸመ "ጃምላዊ ቅትለት" ኢድ ኣለዎ ክብሉ ክኸሱ ውዒሎም ኣለዉ። ህወሓት ነቲ ክሲ ክነጽጎ ምጽንሑ ይፍለጥ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ዝተመረዘ ሩስያዊ ፖለቲከኛ፡ ሕብረት ኣውሮጳ ስጉምቲ ክወስድ ጀርመን ጸዊዓ

ሕብረት ኣውሮጳ፡ ምስ ምምራዝ ቀንዲ ተቓዋሚ ሩስያዊ ፖለቲከኛ ኣለክሰይ ናቫልኒ ብዝተሓሓዝ ኣብ ልዕሊ ሩስያ ስጉምቲ ክወስድ እንተዘይኪኢሉ፡ ኣገዳስነቱ ከምዝስእን ሓደ ላዕለዋይ ኣባል ፓርላማ ጀርመን ተዛሪቡ። ቀንዲ መሻርኽቲ መራሒት ጀርመን፡ ቻንስለር ኣንገላ መርከል ምዃኑ ዝንገረሉ፡ ኣቦመንበር ኮሚተ ጉዳያት ወጻኢ ፓርላማ ዝኾነ ኖርበርት ሮትገን፡ እቲ ጀርመን ምስ ሩስያ ዘለዋ ናይ ጋዝ ውዕል ዳግመ-ግምት ክግበረሉ ኣለዎ ኢሉ'ሎ። እቲ ኣብ ጀርመን ሕክምናዊ ክንክን ዝግበረሉ ዘሎ ሩስያዊ፡ ብኖቪቾክ ዝተባህለ መርዛም ጋዝ ከም ዝተሰመመ ድሕሪ ምርግጋጹ፡ መንግስቲ ሩስያ ካብ ብዙሓት ወገናት ኩነኔ ክበጽሖ ቀንዩ። ንሱ፡ ኣብዚ እዋን'ዚ ብጽኑዕ ሓሚሙ ኣብ ከተማ በርሊን ኣብ ዝርከብ ቻሪተ ሆስፒታል ይእለ ኣሎ። ብጾቱ፡ ብትእዛዝ ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን ከምዝተመረዘ'ኳ እንተገለጹ፡ መንግስቲ ሩስያ ግን ነቲ ክሲ ነጺግዎ'ሎ። ኖቪቾክ፡ ኣዝዩ መርዛም፡ ናይ ወታሃደራዊ ኣጽዋር መጠን ዘለዎ ብምዃኑ፡ ኣብ ኢድ መንግስታት ጥራይ ከምዝርከብ ኪኢላታት ይእምቱ። ላዕለዎት ጀርመናውያን ኪኢላታት ሕክምና፡ በቲ ባእታ ከም ዝተመረዘ "ዘየወላውል ጭብጢ" ከም ዝረኸቡ ገሊጾም። ኣባል ባይቶ ሮትገን፡ ሕብረት ኣውሮጳ ተሪር ግብረመልሲ ክህብ'ዩ ዝጽውዕ። "ሕጂ'ውን ዳግማይ፡ እቲ ናይ ሰብ ክብረት ዘይብሉ ስርዓት ፑቲን ገጢሙና ኣሎ" ክብል ንመንግስታዊ ማዕከን ዜና ጀርመን ተዛሪቡ። ፕረዚደንት ፑቲን፡ ሓይሊ ሩስያ ኣብ ሊብያ፡ ሶርያን ቤላሩስን ከምዘርኣየ ብምግላጽ፡ "እቲ ሕቶ፡ ኣውሮጳውያን ኩሉ ሳዕ ድዮም ትም ክብሉ? ከምኡ እንተኾይኑ፡ ትርጉም ኣይክህልወናን'ዩ፡ ዕቱባት ገይሩ ዝርእየና'ውን ኣይክህሉን'ዩ" ኢሉ። ሩስያ ብወገና፡ እቲ ጀርመናውያን ኪኢላታት ኣረጋጊጾሞ ዝበሃል ዘሎ ጭብጢ ከምዘይራኣየቶ ብምጥቃስ፡ ነቲ መርመራ ነጺጋቶ ኣላ። ቀዳማይ ሚኒስተር ብሪጣንያ ቦሪስ ጆንሰን፡ ፕረዚደንት ቤት ምኽሪ ሕብረት ኣውሮጳ ቻርለስ ሚሸል፡ ዋና-ጸሓፊ ወታሃደራዊ ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ (ኔቶ)ን ሃገራዊ ቤት ምኽሪ ጸጥታ ኣመሪካን ነቲ ኣብ ልዕሊ ሩስያዊ ፖለቲከኛ ዝተኻየደ ስነቀመማዊ መጥቃዕቲ ብምኹናን፡ ግሉጽ ምጽራይ ክግበር ጸዊዖም። ኣብ 2018 ሩስያ ኣብ ልዕሊ ሓደ ኣባል ስለያ ሩስያ ነበር ሰርገይ ስክሪፓል ኣብ ብሪጣንያ ብኖቪቾክ ክትቀትሎ ከም ዝፈተነት ብሪጣንያ ከሲሳ ነይራ። ሽዑ'ውን 20 ሃገራት ዲፕሎማሰኛታት ሩስያ ሰጒገን ነይረን። ኪኢላታት ሕክምና ጀርመን፡ ኣለክሰይ ናቫልኒ፡ ክሓዊ ምዃኑ ትጽቢት'ኳ እንተለዎም፡ ንነዊሕ ዝጸንሕ ሳዕቤናት ክስከም ምዃኑ ግን ኣይሓብኡን።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


መንግስቲ ብሪጣንያ ትሑት ክእለት ንዘለዎም ወጻእተኛታት ቪዛ ከምዘይህብ ገሊጹ

መንግስቲ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ትሑት ክእለት ዘለዎም ወጻእተኛታት ቪዛ ከምዘይረኽቡ፡ እታ ሃገር ካብ ሕብረት ኣውሮጳ ድሕሪ ምውጻኣ ኣብ ዝዳለዎ ትልሚ ጉዳይ ስደተኛታት ገሊጹ። በዚ ድማ ኣብታ ሃገር ዘለዉ ቆጸርቲ፡ ኣብ 'ሕሳር ሓይሊ ሰብ' ኣውሮያ ምምርኳስ ገዲፎም፡ ሰራሕተኛታቶም ክዕቅቡን ኣብ ቴክኖሎጂ ከተኩሩን ገሊጹ ኣሎ። ኣብቲ ዞባ ዝነበረ ነጻ ምንቅስቓስ ኣብ ዝመጽእ ሕዳር 31 ጠጠው ምስበለ ድማ፡ ኣውሮጳውያንን ኣውሮጳውያን ዘይኮኑ ስደተኛታትን ብማዕረ ከምዝረአዩ ሚኒስትሪ ውሽቲ ዓዲ ብሪጣንያ ገሊጹ ኣሎ። ኣብታ ሃገር ዝህሉ "ዘይምቹው ኩነታት" ሰራሕተኛታት ንምስሓብ ከቢድ ከምዝገብሮ ውድብ ዕዮ ገሊጹ ኣሎ። ጸሓፊት ሚኒስትሪ ውሽጢ ሃገር ፕሪቲ ፓተል ግና፡ እቲ ሕጊ "ትኽክለኛ ክእለት ዘለዎም ሰባት ንምስሓብን፡ ቁጽሪ ናብታ ሃገር ዝመጹ ትሑት ክእለት ዘለዎም ሰራሕተኛታት ንምጉዳል ከምዝኾነ" ገሊጻ። ብተወሳኺ ቤት ዕዮታት ኣብታ ሃገር ካብ ዘለዉ ኣስታት 8 ሚልዮን ስራሕ ዘይብሎም ሰባት ክምልምሉ ከምዝኽእሉ ገሊጻ። ሃገራዊ ፓርቲ ስኮትላድ ግን መባዛሕተኦም ሰባት ጥዕናዊ ጸገም ዘለዎም ስለዝኾኑ ነቲ ውሳነ "ሓደገኛ" ክብል ገሊጹዎ። እቶም በቲ ሕዚ ወጺኡ ዘሎ መለክዒ ልዑል ክእለት ዘለዎም ሰራሕተኛታት ዝበሃሉ፡ ከምቲ ሕዚ ዘሎ መለክዒ ምሩቓት ጥራሕ ዘይኮኑስ፡ ብደረጃ-ኤ ዝተምሃሩ እዮም። እቲ መንግስቲ ብመሰረት ዓቃባዊ ውድብ ቃል ዝኣተዎ፡ መመዘኒ ነጥቢ መሰረት ዝገበረ ናይ ስደተኛታት ምቕባል ስርዓት እዩ ክትግብር ዝደሊ። በዚ መሰረት ድማ 70 ነጥብ ልዕሊኡን ዘምጽኡ ወጻእተኛታት ጥራሕ እዮም ንስራሕ ናብታ ሃገር ክኣትዉ ዝፈቅድ። ጽቡቕ ክእለት ቋንቋ እንግሊዝኛ፣ ስራሕ እንትቐርበሎምን ዝምውሎም ኣካል እንትርከብን 50 ነጥቢ ይረኽቡ። ዝተምሃርዎ ዓይነት ትምህርቲ፣ ዝኽፈሎም መጠን መሃያን ጠለብ ናይቲ ዝሳተፍሉ ዓውድን ድማ ተወሰኽቲ ነጥቢታት ዝረኽቡሎም መመዘኒታት እዮም። ኣብዚ ሕዚ እዋን፡ ዜጋታት ሃገራት ኣባላት ሕብረት ኣውሮጳ፡ ደሞዞምን ደረጃ ክእለቶምን ብዘየገድስ ኣባታ ሃገር ክነብሩን ከሰርሑን መሰል ኣለዎም። ድሕሪ እቲ ኣብ ዝመጽእ ታሕሳስ 31 ዝውዳእ ውዕሊ ግን እቲ መሰል ኣይህልዎምን። ዓመታዊ ትጽቢት ዝግበረሉ ወሰን መሃያ ድማ ካብ 30 ሽሕ ፓውንድ ናብ 25,600 ፓውንድ ወሪዱ ኣሎ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ጀርመን: ባንዴራ ናይ ዝኾነት ሃገር ምቅጻል ብሕጊ ከልኪላ

ፓርላማ ጀርመን ባንዴራ ኣውሮጳዊ ሕብረት ኮነ ናይ ዝኾነት ሃገር ኣብ ህዝባዊ ስፍራ ምቅጻል ገበን ጽልኢ ምዃኑ ብምጥቃስ ክሳብ ሰለስተ ዓመት ማእሰርቲ ከቕጽእ ወሲኑ። እቲ ፓርላማ ብሓሙስ ኣብ ዝሃቦ ድምጺ፡ ናይ ዝኾነ ሃገር ባንዴራ ምምርሳሕ፡ ባንዴራ ጀርመን ከም ምምርሳሕ ምዃኑ ኣፍሊጡ። እዚ ውሳነ፡ ደገፍቲ ሶሻል ደሞክራሲ ኣብ 2017 ኣብ በርሊን ኣብ ዘካየድዎ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ: ባንዴራ እስራኤል ብምቅጻሎም ዝሰዓበ  እዩ። ሚኒስተር ፍትሒ፡ ክርስቲን ላምብረች፡ "ኣብ ህዝባዊ ስፍራ ባንዴራ ምቅጻል ምስ ሰላማዊ ሰልፊ ምንም ዘራኽብ የብሉን፤ እዚ ንጽልኢ፡ ቁጥዐን፡ ጎነጽን ምስዋር እዩ" ብምባል ንስምዒት ብዙሓት ከም ዝጎድእ ተዛሪባ። እቲ ሓድሽ ሕጊ፡ ንምንዳድ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ህዝባዊ ስፍራ ባንዴራ ምቕዳድ ዝኣመሰሉ ምምርሳሕ'ውን ዝምልከት እዩ። ኣብ ጀርመን ኣብ ህዝባዊ ስፍራ: ስዋስቲካን ካልኦትን ኣርማታት ናይ ናዚን ምሓዝ ኣቐዲሙ ተኸልኺሉ እዩ። ሕሉፍ የማናዊ መርገጺ ዘለዎ ሰልፊ ኤኤፍዲ ግና "ኣብ ነጻነት ምዝራብን ብስነጥበብ ሓሳብካ ምግላጽን ሕሉፍ ምትእትታው" ክብል ነቲ ሓድሽ ሕጊ ኮኒንዎ። እዚ ተግባር ኣብ ፈረንሳ ክሳብ 8,000 ዶላር ወይ ሽዱሽተ ወርሒ ማእሰርቲ ከቕጽእ ከሎ፡ ኣብ ብሪጣንያ ግና ክልኩል ኣይኮነን። ኣብ ስጳኛ፡ ጥልያንን ግሪኽን ሃገራዊ ባንዴራ ምቕዳድ ብሕጊ ዘቕጽእ እዩ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ኮሮናቫይረስ፡ ኣንጻር ለበዳ ኮሮናቫይረስ ዝግበር መኸተ ይዕወት'ዶ ኣሎ?

ትካል ጥዕና ዓለም፡ ኮሮናቫይረስ ዓለማዊ ለበዳ ኮይኑ'ዩ ኢሉ ካብ ዝእውጅ ልዕሊ ሽዱሽተ ወርሒ ኮይኑ። ኣብ መወዳእታ ወርሒ ጥሪ ብደረጃ ዓለም ዝነበረ ቑጽሪ መልከፍቲ እቲ ቫይረስ ኣስታት 10 ሽሕ ኮይኑ ልዕሊ 200 ሰባት ድማ ብምኽንያት ኮቪድ-19 ሞይቶም ነይሮም። እዚ ክኸውን እንከሎ ግን፡ ካብ ቻይና ወጻእ ዝተመዝገበ መልከፍቲ ኮነ ሞት ኣይነበረን። ካብዚ ግዜ ጀሚሩ ግን ባህርያት ዓለም ኮነ ኣነባብራና ተቐይሩ። ኣብ ከምዚ ዝበለ ህሞት፡ ከመይ ኢልና ኢና ንለበዳ እዚ ቫይረስ መኪትና ስሩዕ ህይወትና ንምምራሕ ጸዓርዓር ንብል ዘለና? ዓለም ብምልእታ እንተወሲድና፡ ቅሳነትን ህድኣትን ዘለዋ ኣይትመስልን። ልዕሊ 19 ሚሊዮን ሰባት ብመልከፍቲ ኮሮናቫይረስ ክጥቅዑ ከለው፡ 700 ሽሕ ሰባት ብምኽንያት እዚ ቫይረስ ሞይቶም። እቲ ለበዳ ክጅምር እንከሎ፡ ብብዝሒ መልከፍቲ 100 ሽሕ ንምብጻሕ ሰሙናት ዝወስደሉ'ኳ እንተነበረ ሕጂ ግን እዚ ቑጽሪ ኣብ ውሽጢ ሰዓታት እዩ ዝምዝገብ ዘሎ። "ሕጂ'ውን እቲ መልከፍቲ ይንህር ኣሎ፤ ኣዝዩ ከቢድን ጽዑቕን ለበዳ'ዩ። ዳርጋ ኣብ ውሽጢ ኩሉ ሕብረተሰብ ዓለም እዩ ተዘርጊሑ" ኢላ ሰራሕተኛ ትካል ጥዕና ዓለም ዶክተር ማርጋሬት ሃሪስ። እዚ ዋላ'ውን ሓደ ለበዳ እንተኾነ ሓደ ዓይነት ዛንታ ግን ኣይኮነን። ኣብ ዓለም ዝርኣይ ዘሎ ጽልዋ ኮቪድ-19 ዝተፈላለየን ብቐሊሉ ምስ ነብስኹም ኣልጊብኩም ምስ እትርእዩዎ ካብ ሃገርኩም ወጻእ ክትሓስቡ ዘይገብር እዩ። ሓንቲ ሓቂ ግን ንኹሉ ትሓቑፎ፤ እዚ ቫይረስ ምስ ሰባት ብሓባር ናይ ምዃን ተኽእሎታት ኩሎም ኣማህሚኑ ቅድም ኢሎም ዝነበሩ ደቂ ሰባት ዘቀራርቡ ልምድታት ክውገዱ ገይሩ'ዩ። ዚያዳ ተኣኻኺብና ብሓባር ብዝኾንና ቑጽሪ እቲ ቫይረስ ብቐሊሉ ንክዝርጋሕ ዕድል ንህቦ። ኣብ ሃገራት ላቲን ኣሜሪካ [ማእከል እቲ ለበዳ] ዝርግሕኡ እንትውስኽ፡ ኣብ ህንዲ'ውን ብዘይመጠን ሰባት ይሓሙ ኣለው። ሆንግኮንግ፡ ዝርግሐ እቲ ለበዳ ንምቁጽጻር ሰባት ኣብ መወሸቢ ማእከላት ክትሕዞም እንከላ፤ ሰብ መዚ ደቡብ ኮርያ ድማ ባንኪ ሒሳብን ቴሌፎናትን ውልቀሰባት ይቆጻጸሩ ኣለው። ብኣንጻሩ፡ ኤውሮጳን ኣውስትራሊያን ኣቐዲመን ዝወሰድኦ ስጉምታት ዕጽዋ ኣብ ምልዓልን ምቁጽጻር ዝርግሐ እቲ ሕማምንን ምምጥጣን ኣብዩወን ኣሎ። ስለዚ፡ ስለምንታይ ኢና ኣብ ክንዲ እቲ ብምኽንያት ኮሮናቫይረስ ዝመጽአ ሓድሽ ኣነባብራ ምልማድ ናብ ንቡር ክንምለስ ላሕ ንብል ዘለና? "እዚ ኣብ መላእ ዓለም ዝዝርጋሕ ዘሎ ቫይረስ ስለ ዝኾነ፡ ጽልዉኡ ንኹላትና እዩ። ካብ ሰብ ናብ ሰብ ዝኸይድ'ዩ፤ ንሕና ድማ ብሓባር ምዃን ዝብል ዝለመድና ኢና። እቲ ጉዳይ ብዛዕባ ጉዕዞ ካብን ናብን ኣይኮነን፡ እኳ ድኣ ብዛዕባ ሓቢርካ ግዜ ምሕላፍ እዩ። ሰባት እዚ'ዮም ዝገብሩ" ትብል መምህር ዩኒቨርሲቲ ለንደን ዶክተር ኤልሳቤታ ግሮፔሊ። ካልእ ተሪፉ፡ ብሓባር ኮይንካ ምድራፍ እኮ ምኽንያት ምትሕልላፍ እዚ ቫይረስ እዩ። ካልእ ሕንቅ ሕንቅሊተይ ዝኾነ'ዶ ከነልዕል? ቀሊል ወይ'ውን ምንም ዓይነት ምልክት ዘየርእዩን ዘይሓሙን ሰባት ብዙሓት ኮይኖም፡ ናብ ካልኦት ናይ ምትሕልላፍ ተኽእሎኦም ግን ዝለዓለ'ዩ። "ኣብ ዘመንና ዝተራእየ ፍጹም ቫይረስ'ዩ፤ ኣብ ዘመነ ኮሮናቫይረስ ኢና ንነብር ዘለና" ክትብል ድማ ትገልጾ። መልከፍቲ እዚ ቫይረስ ምቁጽጻር ኣብ ዝኸኣላ ሃገራት፡ መጠን ምትሕልላፍ ክንኪ ክኢሉ'ዩ። ኒውዝላንድ፡ መጀመርታ ውሑድ ቑጽሪ መልከፍቲ ኣብ ዝርኣየትሉ እዋን ስጉምቲ ዕጽዋ ወሲዳ፣ ዶባታ ዓጽያ፤ ሕጂ ዳርጋ ብኮሮናቫይረስ ዝተትሓዘ ሰብ የብላን። ስለ ዝኾነ ድማ፡ ኣብታ ሃገር ህይወት ናብ ንቡር ተመሊሱ እዩ። ድኻታት ሃገራት ጸግዒ ዝኾነን ሃገር ምርካበን'ውን ካልእ ዓብዪ ነገር እዩ። ሞንጎሊያ፡ ምስታ እዚ ለበዳ ኣቐዲሙ ዝተራእየላ ሃገር ቻይና ዘራኽባ ሰፊሕ ዶብ ኣሎ። ይኹን'ምበር፡ ክሳብ ወርሒ ሓምለ ዋላ ሓደ ጽኑዕ ሕክምና ዘድልዮ ሕሙም ኮሮናቫይረስ ኣየጋጠማን። ክሳብ ሎሚ መዓልቲ ድማ 293 ሰባት ጥራሕ'ዮም ብኮሮናቫይረስ ተለኺፎም፤ ብምኽንያት እዚ ቫይረስ ዝሞተ ሰብ ግን የብላን። "ሞንጎሊያ ብውሑድ ዓቕሚ ዝነኣድ ስራሕ'ያ ሰሪሓ። ኩሎም ብተመሓላለፍቲ ሕማማት ዝተጠቕዑ ሰባት ብመጽናዕቲ ክፍለዩ ገይራ፣ ኣሰር ምትንኻፋት ነጺራ፣ ነዚኦም ድማ ክውሸቡ ብምግባር ክትዕወት ክኢላ" ኢሉ ሙሁር ውልቃዊ ጽርየትን ተመሓላለፍቲ ሕማማትን ፕሮፌሰር ዴቪድ ሄይማን። መንግስቲ እታ ሃገር፡ ቀልጢፉ ኣብያተ ትምህርቲ ዓጽዩ፣ ዓለምለኻዊ በረራታት ኣጊዱን ብዛዕባ ምሕጻብ ኢድን ምጥቃም መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ሰፋሕቲ ስራሕቲ ሰሪሑን እዩ። ብኻልእ ወገን ይብል ፕሮፌሰር ሄይማን "ሕጽረት ፖለቲካዊ መሪሕነት" ብዙሓት ሃገራት ከዐንቅፈን እንከሎ፡ "ሰብ መዚ ጥዕናን ፖለቲካዊ መራሕትን ብዛዕባ እዚ ሕማም ተናቢቦም ኣብ ምዝራብ ጸገም ነይሩዎም" ኢሉ። ከምዚ ክኸውን እንከሎ፡ እቲ ቫይረስ ኣዐርዩ ተዘርጊሑ። ንኣብነት፤ ፕሬዝደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕን ላዕለዋይ ክኢላ ተመሓላለፍቲ ሕማማት ዶክተር ኣንቶኒ ፋውቺን ፍጹም ዝረዳድኡ ኣይነበሩን። ኣብ እዋን እዚ ለበዳ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ገጽ ብሱሩ'ውን ዝተፈላለየ መጽሓፍ እዮም ነይሮም ምባል ይከኣል። ፕሬዝደንት ብራዚል ሄየር ቦልሶናሮ ኣንጻር ኣዋጃት ዕጽዋ ሰልፊ ተቓውሞ ኣካይዱ'ዩ እንተበልናኩም ትዝክሩ'ዶስ ትግረሙ? ካልእ ተሪፉ፡ እዚ ቫይረስ "ንኡሽቶ ጉንፋዕ" ኢሉ ኣይኮነን'ዶ ዘነኣአሶ? ግን ድማ፡ ኣብታ ሃገር ጥራሕ ንባዕሉ ሓዊሱ 2.8 ሚሊዮን ሰባት በዚ ቫይረስ ክሓሙ ከለው፡ ልዕሊ 100 ሽሕ ሞይቶም። ብዝሒ መልከፍቲ ንምቁጽጻር ንክልተ ወርሕን ልዕሊኡን ጽኑዕ ስጉምቲ ዕጽዋን ምግዳብ ምንቅስቓስ ሰባትን ዝወሰዳ ሃገራት ሕጂ'ውን ኣብ ዓቕሊ ጽበት'የን ዘለዋ። ኩሉ ነገር ናብ ዝነበሮ እንተመሊስናዮስ ክገደና'ዶ ይኸውን? ብዝብል ስግኣት ላንጋ ላንጋ ኮይነን ይሕቆና ኣለዋ። "ምስ'ዚ ቫይረስ ከመይ ኢልና ኢና ክንነብር ዝብል ስለ ዘይሓሰባሉ፤ ካብ ዕጽዋ ወጺእካ ሓድሽ ህይወት ምጅማር የጸግመለን'ዩ ዘሎ" ትብል ዶክተር ግሮፔሊ። ኣውስትራሊያ ሓንቲ ካብተን ካብ ዕጽዋ ንምግልጋል ዝቀላቐላ ዘለዋ'ያ፤ ግን ድማ ሕጂ ኣብ ግዝኣት ቪክቶሪያ ዘሎ ለበዳ "ዘፍርሕ" እዩ። ሜልቦርን ኣብ መጀመርታ ወርሒ ሓምለ ዳግም ናብ ዕጽዋ ተመሊሳ ተወሳኺ ጽኑዕ ሕግታት 'ኳ እንተተግበረት፡ መልከፍቲ ክውስኽ ትርኢ ኣላ። ኣብ ኤውሮጳ'ውን ብዙሓት ነገራት ክኽፈቱ ጀሚሮም፤ ስፔን፣ ፈረንሳን ግሪክን ግን ሰሙናዊ ዝለዓለ ቑጽሪ መልከፍቲ የመዝግባ ኣለዋ። ጀርመን ኣብ ውሽጢ ሰለስተ ወርሒ ንፈለማ እዋን  መዓልታዊ ልዕሊ ሓደ ሽሕ ብኮሮናቫይረስ ዝተሓዙ ሰባት ክትረክብ ጀሚራ። ኣፍሪካ፡ ኣንጻር እዚ ቫይረስ እትገብሮ ዘላ መኸተ ሕጂ'ውን ኣብ ሕቶ ምስኣተወ እዩ። ብዝሒ ኣብታ ኣህጉር ብኮቪድ-19 ዝሓመሙ ሰባት ልዕሊ ሓደ ሚልየን ኮይኑ ኣሎ። ደቡብ ኣፍሪቃ እታ ዝገደደት በዚ ቫይረስ ዝተጠቕዐት ሃገር እያ። ብኻልእ ወገን፡ ካብ ካልእ ክፋል ዓለም ብዝተፈለየ ዝተሓተ መጠን ሞት ኣብ ኣፍሪቃ እዩ ተመዝጊቡ። ንምንታይ ዝብል፥ ዝርግሐ እዚ ለበዳ ኣብ ምቁጽጻር ንቑሓት ዝኾና ሃገራት 'ውን ኣለዋ። ንኣብነት፡ ሩዋንዳ ናብ ሆስፒታላት መድሓኒትን ካልእ ቀረባትን ንምብጽጻሕ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ [ድሮናት] ትጥቀም ነይራ። እቶም ዝወሰደቶም ስጉምታትን ዘንበረቶም ዕቀባታትን ንህዝቢ መመሊሳ ኣብ ምቅላሕ'ውን ሰናፍ ኣይነበረትን። ይኹን'ምበር፡ ኣብ ህንዲ፣ ደቡብ ምብራቕ ኤሽያን ካልኦት ቦታታት እቲ ከባብን እቲ ቀሊል ዝበሃል መከላኸሊ መገዲ ኮሮናቫይረስ ዝኾነ ምሕጻብ ኢድ ንምትብባዕ ርእስኻ ዘድንን ሕጽረት ማይን ውልቃዊ ጽርየትን ሰፊሕ እዩ። "ንኢዶም መሕጸቢ ዝኸውን ማይ ዘለዎምን ዘይብሎምን ሰባት ኣለው። ነዚ ብምርኣይ ዓለም ኣብ ክልተ ክንከፍላ ንኽእል ኢና። ኣብዚ ዘሎ ዓብዪ ሕቶ ድማ፡ ክታበት ከይተረኸበ ከመይ ኢልካ'ዩ እዚ ቫይረስ ምቁጽጻር ዝከኣል ዝብል እዩ" ትብል ዶክተር ግሮፔል። እዚ ናይ ኩሉ ህዝቢ ዓለም ሕቶ'ዩ። ጽቡቕ፤ ነቶም ብጽኑዕ ዝሓመሙ ሰባት ዴክሳሜታሶን ክወስዱ ይግበር ኣሎ። ግን ድማ ንኹሎም በዚ ቫይረስ ዝልከፉን ብምኽንያት እቲ ቫይረስ ዝሞቱን ዘለው ሰባት በዚ መድሓኒት ምሕካም ኣይከኣልን። ዓለም፡ ኩሉ ነገር ናብ ንቡር ዝመልስ ተኣምራዊ ሓይሊ ኣብ ምጽባይ ከም ዘላ ምግማት ዝኸብድ ኣይኮነን። ክታበት ካብቶም ተኣምራዊ ሓይልታት ሓደ እዩ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ድማ ሽዱሽተ ኣብ ቤተ ፈተነ ዝኣተው ክታበታት ኣለው። እዚ ንባዕሉ ኣካታዒ'ዩ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ትካል ጥዕና ዓለም 'ክታበት ከይርከብ'ውን ይኽእል'ዩ' ብምባል ሰባት ልዑል ጥንቃቐ ክገብሩ ከም ዘለዎም ኣተሓሳሲቡ'ዩ። ዶክተር ማርጋሬት'ውን፡ "ብዙሓት ሰባት ንክታበት ዘለዎም ርድኢት ዳርጋ ኣብ ሆሊውድ ዝተለመደ ኣፈጻጽማ'ዩ። ኣብ ውሽጢ ናይ ክልተ ሰዓት ፊልም ተመራመርቲ ተጓይዮም ወዲኦም ዘሐጉስ ፍጻመ ዘርእዩዎ ዝመስሎም ውሑዳት ኣይኮኑን። ተመራመርቲ ግን ንባዕሎም መርፍእ ወጊኦም ኩላትና ክንድሕን ኢና ዝብሉ 'ብራድ ፒት' ኣይኮኑን" ኢላ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ብረክዚት፡ እቲ ዘይተርፍ ፍትሕ ጥሪ 31 ክፍጸም’ዩ ግን ብኸመይ?

ህዝቢ ብሪጣንያ ንኣባልነት ሕብረት ኤውሮጳ ዝወጽእ ገንዘብ ቅጥዒ የብሉን፤  ምስ ሕብረት-ኤውሮጳ ምህላውና ግዳይ ቀይዲ ኣልቦ ፍልሰትን ዋሕዚ ስደተኛታትን ኮይንና ብዝብል እዩ ብረክዚት መሪጹ። ህዝቢ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ኣብ ሰነ 2016 ካብ ሕብረት-ኤውሮጳ ክወጽኡ ወይ ክጸንሑ ዝደልዩ እንተኾይኖም ብረፈረንደም ድምጾም ሂቦም፤ ዋላ እውን ብውሑድ ፍልልይ ይኹን እቶም ክንወጽእ ኢና ዝበሉ ስለዝበዝሑ ብሪጣንያ ካብ ኤውሮጳ ክትፋታሕ ግድን ኮይኑ። ይኹን እምበር እቲ መስርሕ ፍትሕ ብቐጻሊ ዘየሰማምዕ ዝርርብ እንዳተመጠ ዳርጋ ንሰለስተ ዓመት እኳ እንተጸንሐ፤ ጽባሕ ዓርቢ 31 ጥሪ 2020 ክዛዘም እዩ። ብረግዚት ከም ዝኾነ ይኹን ማሕበራዊ ፍትሕ ብዙሕ ሻቕሎትን ብደሆን ሒዙ እዩ መጺኡ። ጽባሕ ንግሆ ካልእ ዕድላት ክፈጥር ዝኽእል እንተኾይኑ እውን ዘመላኽት ነገር የሎን። ካብቲ ንዝተፈላለየ ውዕላት ንግድን ፋይናንስን ዝትንክፍ ረቛሒታት ግን ነቶም ኣብ ጽላል ሕብረት ተዓቚቦም ኣብ ዝተፈላለየ ሃገራት ህይወቶም ክመርሑ ዝጸንሑ ዜጋታት እምብዛ ተንኪፉዎም ኣሎ። ኢጣልያዊ ዜግነት ሒዙ ንልዕሊ ሓሙሽተ ዓመት ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ክነብር ዝጸንሐ ያፌት ኣብርሃም "ንሕና እኳ ኣጋጣሚ ልዕሊ ሓሙሽተ ዓመት ተቐሚጥና ኩሉ እቲ ሕጊ ኢሜግሬሺን ዓባይ ብሪጣንያ ዝሓቶ ነገራት ኣማሊእና ቀዋሚ መንበሪ ፈቓድ ሒዝና ስለዝጸናሕና ጸገም የብልናን። "ግን ብዙሓት መጻኢኦም ዘሻቕሎም ሰባት ከምዘለው ግን ይፈልጥ እየ" ክብል ብረክዚት ዋላ'ኳ ንዕኡን ንስድርኡን ብውልቂ እንተዘይተንከፎም ብዙሓት ዘይቀሰኑ ሰባት ምህላዎም ከምዝስመዖ ይሕብር። እቲ ቐንዲ ሻቕሎት ዓባይ ብሪጣንያ ካብ ሕብረት ኤውሮጳ ምስ ተፈልየት እቶም ኣብ ዝተፈላለየ ሃገራት ዝነብሩ ዜጋታት እቲ ሕብረት እንታይ ክኾኑ እዮም ዝብል እዩ። ሚኒስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት ዓባይ ብሪጣንያ ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣሚታት፡ ኣብ ኢንግሊዝ ንቡር ህይወቶም ክቕጽሉ ዝደልዩ ዜጋታት ኤውሮጳዊ ሕብረት ክሻቐሉ ከምዘይብሎም ክነግር ጸኒሑ እዩ። ይኹን እምበር እቲ ዛዕባ ንውልቀ ጉዳያት ፈላልዩ ዝርእይ ብምዃኑ ኣብ ውሽጡ ብዙሕ ዝርዝራት ክህሉዎ ይኽእል እዩ። በዚ ከኣ እዩ ብዙሕ ዝሻቐል ሰብ ዝህሉ። ቢቢሲ ቋንቋ እንግሊዝኛ ትማሊ ኣብ ዘሕተሞ ዓንቀጽ ንኣብነት፡ ን27 ዓመታት ኣብ  ፈረንሳ ዝተቐመጠን ዝወለደን ማርክ ላውረንስ ዝተባህለ ጸራቢ ዕንጸይቲ፡ ኣብታ ሃገር ንነዊሕ ዓመታት ስለዝተቐመጠ ብሕጊ ናይታ ዓዲ ፈረንሳዊ ዜግነት ክወሃቦ ሓቲቱስ "ኣብ ፈረንሳ ከንብሮ ዝኽእል እኹል ቁጠባዊ ትሕዝቶ የብሉን" ተባሂሉ ከምዝተነጽገ ተጻሒፉ ኣሎ። ይኹን እምበር ዜግነት እኳ እንተተኸልአ ጽባሕ ዓርቢ 31 ጥሪ 2020 ልክዕ ሰዓት 23፡00 ጉዳይ ብረክዚት ዓባይ ብሪጣንያ ክሳብ ዝፍጸም፡ ማርክ ኣብ ፈረንሳ ነባርነቱ ክቕጽል ክመዝኽእል ሚኒስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት ፈረንሳ ሓቢሩ። ነብሲ ወከፍ ሃገር ንውሽጣዊ ጉዳያታ ብዝምልከት ነናይ ገዛእ ርእሳ ሕግን መምርሕን ክህልዋ ግድን እዩ። ይኹን እምበር ሕቶ ዜግነትን ሻቕሎት መንበርን ምስ ጉዳይ ብረክዚት ዝመጽአ ምዃኑ ንመስርሕ ብረግዚት ብቐረባ ዝከታተሉዎ ዘለው ምሁራት ይገልጹ። ድሕሪ ብረክዚት'ከ እንታይ ክቕየር እዩ? መሰል ዜጋታት ኣብ ሕድሕድ ሃገራት ኣውሮጳዊ ሕብረትን ዓባይ ብሪጣንያ ከምቲ ዝጸንሖ ክቕጽል እዩ። ክሳብ ናይ ምዝዛም ፍትሕ ዓባይ ብሪጣንያን ሕብረት ኤውሮጳን ከኣ ዜጋታት ሓድሕደን ከም ቀደሞም ብናጽነት ክንቀሳቐሱ እዮም። እቲ ሕቶ ድሕሪ ታሕሳስ 31 እንታይ ክኸውን እዩ ዝብል ግን ጸኒሑ ከምዝረአ መግለጺ ውሽጣዊ ጉዳያት ዓባይ ብሪጣንያ ይሕብር። ይኹን እምበር እዚ ጉዳይ እዚ ከኣ ንኹሎም እቶም ከካብ ሃገሮም ብስራሕን ብንግድን ኣብ ከተማታት እቲ ሕብረት ክነብሩ ዝጸንሑ ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ሰባት የሻቕሎም ኣሎ። ብጀርመናዊ ዜግነት ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ንልዕሊ 15 ዓመታት ዝነብር ዘሎ ብበረኸት ክጽዋዕ ዝመረጸ ኤርትራዊ  ብወገኑ "ኣብዛ ሃገር ሰሪሐን ከቢረን እየ - ብረክዚት ግን ከም ዝኾነ ፍትሕ ስድራ ቤት ሻቕሎት ክፈጥር ባህሪያዊ እዩ" ይብል፡ ንጀርመን ክምለስ ጸገም ከምዘይብሉን ግን ከኣ እቲ ዝኸውን ክሳብ ዝኸውን ቀሲኑ ንኸይነብር ስክፍታ ከምዘለዎ ብምሕባር። ጉዳይ ብረክዚት ሓባራዊ ስምምዕ ዘይተበጺሑ፡ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ዝነብሩ ዜጋታት እቲ ሕብረት ኣብ መወዳእታ ዓመተ 2020 ወይ ኣብ ሰነ 2021 ንቐዋሚ ነባርነት ከመልክቱ ከምዝኽእሉ ውሽጣዊ ጉዳያት ዓባይ ብሪጣንያ ሓቢሩ ኣሎ። ይኹን እምበር ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ንዓሰርተታት ዓመታት ክነብሩ ዝጸንሑ ብዙሓት ዜጋታት እቲ ሕብረት ቀዋሚ መንበሪ ንኸወሃቡ ዘመልከቱዎ ሕቶ ተነጺጉ እዩ። ክሳብ ሕጂ ልዕሊ 2.7 ሚልዮን ዜጋታት ሕብረት ኤውሮጳ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ፈቓድ ቀዋሚ መንበሪ ኣመልኪቶም ኣለው። ቤት ጽሕፈት ቀዳማይ ምኒስተር እታ ሃገር ከኣ፡ ኣብቲ ዝተዋህበ ናይ ግዜ ገደብ ዘየመልከተ ዝኾነ ይኹን ሰብ ናብ ሃገሩ ከምዝጥረዝ ሓቢሩ ኣሎ። ይኹን እምበር መንግስቲ ዓባይ ብሪጣንያ ንነብሲ ወከፍ ጉዳያት፡ ዓመታዊ £25,600 ወይ €30,000 ወይ ከኣ $33,000 ንዝእቶቱ ሰብ፡ በብውልቂ ክርእዮ ምዃኑ ሓቢሩ ኣሎ። እቲ ቅድሚ ዓመት ፈረንሳዊ ዜግነት ንምውሳድ ክማላእ ዝግባእ ቅጥዕታት ኣማሊኡ ናይ ቋንቋን ባህላዊ ፍልጠት ፈተና ሓሊፉ፡ ዝኽፈል ከፊሉ፡ ሕቶ ዜግነት ኣቕሪቡ ዝተነጽገ ብሪጣንያዊ ማርክ "ዜግነት ክረክብ ክጽገም ይኽእል እየ ዝብል እምነት ኣይነበረንን" ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ግን ከምዝሓሰቦ ኣይሰለጦን - ይግባይ ኢሉ እውን ኣይቀንዖን። ብኡ እዩ እምበኣር ሕጂ፡ ጉዳይ ማርክ ዳግመ ግምት ይገበረሉ ዝብል ናይ ህዝቢ ደገፍ ድምጺ ዝተኣኸኸብ ዘሎ። ጽባሕ ድሕሪ ውሳነ ዓርቢ ጥሪ 31፡ 2020ከ እንታይ ከመጽእ ይኽእል ጸኒሑ ክረአ እዩ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ኮቪድ-19 መጠን ልቀት ካርበንዳይ ኦክሳይድ ንክንኪ ምኽንያት ኮይኑ፡ ተመራመርቲ

ዝርግሐ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንምቁጽጻር ዝተወስዱ ስጉምታት፡ ኣብዚ ዓመት ድሕሪ ካልኣይ ኲናት ዓለም ልቀት ካርቦንዳይኦክሳይድ ብዝለዓለ መጠን ክንኪ ከም ዝገበሩ ተመራመርቲ ገሊጾም። መጽናዕቲ እዞም ተመራመርቲ፡ እቲ ልቀት ካርበን ብ7 ሚኢታዊት ከም ዝጎደለ የመላኽት። ኣብ ፈረንሳን ብርጣንያን ብዝለዓለ መጠን ክጎድል እንከሎ፡ ናይዚ ምኽንያት ደግሲ ለበዳ ኮቪድ-19 ንምቁጽጻር ዝተወስዱ ስጉምታት ዕጽዋ ከም ዝኾኑ ተጠቒሱ ኣሎ። ብኣንጻሩ፡ ኣብ ቻይና እቲ ልቀት ካርበን ክውስኽ ይኽእል’ዩ ኢሎም ኣለው። ከም ጸብጻብ ጉጅለ ካርቦን ዓለም እንተኾይኑ፡ ኣብዚ ዓመት 2.4 ቢልየን ቶን ልቀት ካርበን እዩ ነክዩ። እዚ፡ ዓለማዊ ቑጠባዊ ዝሕታለ ኣብ ዘጋጠመሉ እዋን ዝነበረ ምጉዳል ልቀት ካርበን ፍርቂ ቢሊየን ኮይኑ፡ ኣብ እዋን ካልኣይ ኲናት ዓለም ከኣ ሓደ ቢሊየን ቶን ጎዲሉ ነይሩ። ኣብ ኣመሪካ፡ ልቀት ካርበን ብኣስታት 12 ሚኢታዊት እንትጎድል፣ ፈረንሳ 15 ሚኢታዊት፣ ዓዲ ኢንግሊዝ 13 ሚኢታዊት ከም ዝጎደለ ፕሮፌሰር ዩኒቨርሲቲ ኢስት ኢግል ኮሪኔ ሊ ኩሬ ሓቢራ። “እቲ ቀንዲ ምኽንያት ከኣ፡ መብዛሕትኡ ልቀት ካርበን እዘን ሃገራት ካብ ዓውዲ መጓዓዝያ ስለ ዝምንጪ’ዩ፤ እቲ ካብ ኢንዳስትርን ካልእን ዝወጽእ ብተዛማዲ ትሑት እዩ። ንኣብነት ኣብ ፈረንሳ፡ መብዛሕትኡ ኤሌክትሪክ ካብ ሓይሊ ኒኩሌር ዝርከብ ምዃኑ ምውሳድ ይከኣል። ስለዚ ኣስታት 40 ሚኢታዊት ልቀት ካርበን እዛ ሃገር ካብ ዓውዲ መጓዓዝያ’ዩ” ኢላ። ዓውዲ ኣቪየሽን፡ ኣብዚ ዓመት ብምኽንያት ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣዝዩ ዝተሃሰየ ኮይኑ፡ ክሳብ መወዳእታ እዚ ዓመት ልቀት ካርበን እዚ ዓውዲ 40 ሚኢታዊት ጥራሕ ከም ዝኸውን ይግመት። ኣብ 2021፡ ልቀት ካርበን ክውስኽ ይኽእል’ዩ ዝብሉ እዞም ተመራመርቲ፡ ነዚ ንምክልኻል ብእግሪ ናይ ምንቅስቓስን ብሽክሌታ ናይ ምጥቃምን ዝንባለታት ክዓብዩ ከምኡ’ውን ብኤሌክትሪክ ዝሰርሓ መካይን ቀልጢፈን ኣብ ረብሓ ክውዕላ ክግበር ይምዕዱ። እዚ ኣብ መጽሄት አርዝ ሲስተም ሳይንስ ዳታ ዝተሓተመ መጽናዕቲ፡ ዋላ’ውን ምንካይ ልቀት ካርበን እንተተራእየ ሕጂ’ውን 39 ቢሊየን ቶን ዝኸውን ዝተኣከበ ካርበንዳይ ኦክሳይ ስለ ዘሎ፡ ኣብ ቀጻሊ መጠን እቲ ልቀት ንክውስኽ ስግኣት ከም ዝኸውን ጠቒሱ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ግሪኽ፡ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰባት ኣብ መዓስከር ስደተኛታት ካብ ዘጋጠመ ባርዕ ይሃድሙ

ብብዝሒ ስደተኛታት ተጨናኒቑ ዝጸንሐ ኣብ ግሪኽ ዝዓበየ መዓስከር ስደተኛታት ሞርያ ብባርዕ ሓዊ ዓንዩ። ኣብቲ መዓስከር ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ሓደ ብኮሮናቫይረስ ዝተለኽፈ ስደተኛ ድሕሪ ምርካቡ፡ ክልከላታት ምንቅስቓስ ተኣዊጁ ጸኒሑ። ዛጊት መበገሲ እቲ ባርእ ኣይተነጸረን።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ዋና ኣኽባር ሕጊ ቤላሩስ ኣብ ልዕሊ መራሕቲ ተቓወምቲ ክሲ መስሪቱ

ዋና ኣኽባር ሕጊ ቤላሩስ ኣብ ልዕሊ መራሕቲ ተቓወምቲ 'ስልጣን ክሕዙ ፈቲኖም' ዝብል ክሲ መስሪቱ። እቲ ብዋና ኣኽባር ሕጊ ኣሌክሳንደር ኮንዩክ ዝቐረበ ክሲ፡ "ምስረታን ምንቅስቓሳትን ቤትምኽሪ ልፍንቲ ስልጣን ንምሓዝን ንሃገራዊ ድሕነት ኣብ ሓደጋ ንምእታውን ዝዓለመ እዩ" ይብል። ኣቐዲሙ ፕረዚደንት ኣሌክሳንደር ሉካሼንኮ፡ ነቲ ኣብ ርእሰ ከተማ ሚንስክ ኣንጻሩ ዝካየድ ዘሎ ህዝባዊ ተቓውሞታት ፖሊስ ደው ከብሎ ትእዛዝ ኣመሓላሊፉ እዩ። እታ ሃገር ብ9 ነሓሰ ምርጫ ኣካዪዳ፡ እቲ ፕረዚደንት ነበር ከም ዝተዓወተ እኳ እንተተገለጸ፡ ተቓወምቲ ምጥፍፋእ ድምጺ ከም ዝነበረ ብምግላጽ ነቲ ውጽኢት ኣይተቐበልዎን። ኣብዚ እዋን ኣብ ጎረቤት ሃገር ሊትዌንያ እትርከብ መራሒት ተቓውሞ ስቬትላና ቲካኖቭስካያ፡ ምስግጋር ስልጣን ምእንቲ ክረጋገጽ፡ ቤትምኽሪ ልፍንቲ ከም ዝተመስረተን፡ ናይ ወጻኢ ሃገራት መንግስታት "ምስ ሰበስልጣን ቤላሩስ ከንዝትይ ክተሓባበሩና ንሓትት" ኢላ። ነቲ ኣብ ልዕሊ እቲ ቤት ምኽሪ ተመስሪቱ ዘሎ ክሲ ብቪድዮ ዘንበበ ዋና ኣኽባር ሕጊ፡ ኮንዩክ "ከምዚ ዝኣመሰለ ኣካል ምፍጣር ብሕጊ ኣይፍቀድን" ብምባል ዘይሕገመንግስታዊ ምዃኑ ተዛሪቡ። ወሲኹ'ውን "ብዙሓት ዜጋታት፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ምንቅስቓስ ዘይሕጋዊ ምዃኑ ተረዲኦም፡ ካብቲ ቤትምኽሪ የንሳሕቡ ኣለው" ኢሉ። ውጽኢት እቲ ምርጫ ድሕሪ ምግላጹ፡ ሰልፈኛታት ን10 መዓልትታት ኣብ ጎደናታት ብምውጻእ ተቓውሞታቶም የስምዑ ኣለው። እቲ ውጽኢት ብሓያላት ሃገራት'ውን ተቐባልነት ኣይረኸበን፤ መራሕቲ ኣውሮጳዊ ሕብረት ብሰሉስ ኣብ ልዕሊ ሉካሼንኮ እገዳ ንምግባር ተሰማሚዖም ኣለው። እቲ ቤትምኽሪ ብረቡዕ ዝተራኸበ ኮይኑ፡ ሰብመዚ ቤላሩስ ነቲ ቤት ምኽሪ ድሕሪ ምኽሳሶም ብርክት ዝበሉ ኣባላት እቲ ቤትምኽሪ የንሳሕቡ ከም ዘለው ኣባል እቲ ቤትምኽሪ ዝኾነ ማክዚም ዝናክ ተዛሪቡ። ነቲ ፕረዚደንት ብምንቃፍ እትፍለጥ ተሸላሚት ኖቤል ዝኾነት ጸሓፊት ስቬትላና ኣሌክዘቪች ግና ኣብቲ ቤትምኽሪ ከም ዘላ ሚስተር ዝናክ ሓቢሩ። ቲካኖቭስካያ ብቪድዮ ንመራሕቲ ኣውሮጳዊ ሕብረት ብቪድዮ ኣብ ዘመሓለለፈቶ መልእኽቲ፡ እቲ ቤትምኽሪ "ብምይይጥ ሰላማዊ ምስግጋር ናይ ስልጣን" ከም ዝመርሕን ካልእ ኣህጉዊ ማሕበረሰብ ዝከታተሎ ደሞክራስያዊ ፕረዚደንታዊ ምርጫ ከም ዘካይድን ተዛሪባ። ፕረዚደንት ሉካሼንኮ ግና ብረቡዕ ንቀዳማይ ሚኒስተር ሮማን ጎሎቭቸንኮ ኣብ መዝነቱ ዘቐጽል ካቢነ መስሪቱ ከም ዘሎ ማእከን ዜና ቱት ጸብጺቡ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ትራምፕ፡ ኣንጻሩ ንዝመስከሩ ላዕለዎት ሓለፍቲ ሰጒጉ

ፕረዚደንት ኣመሪካ ዶናልድ ትራምፕ፡ ቀሪቡሉ ኣብ ዝነበረ ክሲ ኣንጻሩ ንዝመስከሩ ክልተ ላዕለዎት ሓለፍቲ ካብ ስረሖም ኣባሪሩ። ልኡኽ ኣመሪካ ኣብ ሕብረት ኣውሮጳ፡ ኣምባሳደር ጎርደን ሶንድላንድ፡ ፕረዚደንት ትራምፕ፡ ካብ ስልጣኑ ክኣልዮ ከምዝደለየ ከምዝተነገሮ ገሊጹ። ኣብ ጉዳይ ዩክሬን ላዕለዋይ ኣማኻሪ ሌቴናንት ኮሎኔል ኣሌክሳንደር ቪንድማን፡ ቅድሚ ሰዓታት ካብ ዋይት ሃውስ ተሰናቢቱ ኣሎ። ፕረዚደንት ትራምፕ፡ ኣብ ዝሓለፈ ረቡዕ ሰኔት ኣመሪካ ካብ ዝቐረበሉ ክሲ [ኢምፕችመንት] ነጻ ምስ በሎ፡ ኣብ ኣባላት ቤት ጽሕፈቱ ምቅይያር ክገብር ከምዝደሊ ገሊጹ ነይሩ። ላዕለዋይ ጠበቓ ቤት ምኽሪ ሃገራዊ ጸጥታ ዝነበረ ፍላይ ማንታ ሌተናንት ኮሎኔል ኣሌክሳንደር ቪንድማን፡ የቭገንስ ቪንድማን፡ 'ውን ናብ ወታሃደራዊ ክፍሊ ክምለስ ተገይሩ ኣሎ። ንምብራር ኮሎኔል ኣለክሳንደር ዝተቓወመ ኣማኻሪኡ፡ " ቪንድማን ሓቂ ስለዝተዛረበ ውጻእ ተባሂሉ፤ ክብሩ፣ ንሓቂ ዘለዎ ውፉይነት ነቲ ሓያል እየ ዝብል ኣፍሪሕዎ" ክብል ተዛሪቡ። ብተወሳኺ " ኮሎኔል ቪንድማን፡ ሓቂ ምዝራቡ ስርሑን ሞይኡን ኣስኢንዎ" ብምባል ፕረዚደንት ትራምፕ ዝወሰዶ ስጉምቲ ቅሉዕ ሕነ ምፍዳይ ምዃኑ ገሊጹ። እቲ ፕረዚደንት በቲ ኮሎኔል ሕጉስ ከምዘይኮነ ዝሓለፈ ዓርቢ ንጋዜጠኛታት ተዛሪቡ ነይሩ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ኮሮናቫይረስ፡ ትራምፕ ካብ ኤውሮጳ ናብ ኣሜሪካ ዝግበር ጉዕዞ ደው ኣቢሉ

ፕሬዝደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ፡ ዝርግሐ ስግኣት ዓለም ኮይኑ ዘሎ ኮሮናቫይረስ ንምክልኻል፡ ካብ ኤውሮጳ ዝገበሩ ሓደሽቲ ጉዕዞታት ደው ክብሉ ወሲኑ። ንሱ ብቴሌቪዥን ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ካብ ኩለን ሃገራት ኤውሮጳ ናብ ኣሜሪካ ዝግበር ዝኾነ ዓይነት ጉዕዞ ንዝቕጽሉ 30 መዓልታት ደው ክብል'ዩ ኢሉ። እዚ "ጽኑዕ ግን ድማ ኣገዳሲ" እገዳ ግን ንዓዲ ኢንግሊዝ ዝሓውስ ኣይኮነን ኢሉ። ክሳብ ሕጂ ኣብታ ሃገር 460 ሰባት በዚ ቫይረስ ተጠቒዖም። ኣብ ኣሜሪካ 1,135 ሰባት በዚ ቫይረስ እንትልከፉ፡ 38 ሰባት ሞይቶም። "ናብ ከባቢና ሓድሽ ረኽሲ ከይኣቱ ንምክልኻል፡ ኩሎም ናይ ኤውሮጳ ጉዕዞታት ደው ከነብሎም ኢና" ዝበለ ትራምፕ፡ "እዚ ካብ ዓርቢ ፍርቂ ለይቲ ጀሚሩ ግብራዊ ዝኸውን እዩ" ኢሉ። እዚ እገዳ ግን፡ ንዜጋታት ኣሜሪካ ዝሓውስ ኣይኮነን። ፕሬዝደንት ትራምፕ፡ ሕብረት ኤውሮጳ "ተመሳሳሊ ቅድመ ጥንቃቐ ክወስድ ኣይክኣለን" ብምባል ነቒፉ። እዚ እገዳ ጉዕዞ፡ ኣብ ውሽጢ 14 መዓልታት፤ ቅድሚ ናብ ኣሜሪካ ምእታው ኣብ ሃገራት እቲ ሕብረት ዝነበረ ናጻ ቪዛ ሸንገን ዝነበሮ ሰብ ዘጠቓለለ ምዃኑ ይግለጽ። እዚ ማለት፡ ኣባል 26 ሃገራት ሸንገን ዘይኮነት ኣየርላንድ ኣብቲ ምኽልካል ጉዕዞ ኣይትኻተተትን። ቡልጋርያ፣ ክሮሽያን ሮማንያን'ውን ኣካል ሸንገን ከይኮና ኣባል ሕብረት ኤውሮጳ ስለ ዝኾና፡ በዚ ኣሜሪካ ወሲዳቶ ዘላ ምኽልኻል ጉዕዞ ቐጸልቲ 30 መዓልታት ኣይክግደባን። ትማሊ ሮብዕ፡ ትካል ጥዕና ዓለም እዚ ቫይረስ ዓለማዊ ለበዳ ምዃኑ ብወግዒ ኣዊጁ። እዚ፡ ብፍጥነት ኣብ መላእ ዓለም ዝላባዕ ዘሎ ምዃኑ ዝገለጸ ጀነራል ዳይሬክተር እቲ ትካል፡ ዶክተር ቴድሮስ ኣድሓኖም፡ ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ቕነ ጥራሕ ካብ ቻይና ወጻኢ ብ13 ዕጽፊ ወሲኹ'ዩ ኢሉ። ቀዳማይ ሚኒስትር ጥልያን ጁሴፐ ኮንተ፡ ኣብ መላእ እታ ሃገር ብዝለዓለ ብራኸ እናወሰኸ ምምጽኡን ናብ ዘስግእ ደረጃ ከም ዝበጽሐን ተዛሪቡ። ኣብ ሞንጎ ተገልገልቲ ክህሉ ንዝግብኦ ርሕቐት ውሕስና ክህቡ ዘይኽእሉ መብዛሕትኦም ድኳናት፣ ባራት፣ እንዳ ጸጉሪ፣ ቤት መግብን ካፌታትን፡ ክሳብ 25 መጋቢት ክዕጸው ምዃኖም'ውን ገሊጹ። ጥልያን፡ ልዕሊ 12 ሽሕ ሰባት በዚ ቫይረስ ከም ዝተጠቕዑ ዘረጋገጸት ኮይና፤ 827 ሰባት ሞይቶም። ኣብዛ ሃገር፡ 900 ዝጽግዑ ሰባት ድማ ኣብ ጽኑዕ ሕክምና ከም ዝርከቡ ትካል ጠዕና ዓለም ኣፍሊጡ። ኣብ ዴንማርክ ካብ ሰኑይ ጀሚሩ ብ10 ዕጽፊ ዝወሰኸ ኮይኑ፡ 514 ሰባት ተጠቒዖም። ካብ ጽባሕ ዓርቢ ጀሚሩ ድማ ኣብያተ ትምህርትን ዩኒቨርሲቲታትን ክትዓጹ እያ። ልዕሊ 100 ሰባት ዝሳተፉሎም ኣኼባታት ኩሎም ክስረዙ'ውን መንግስቲ እታ ሃገር ኣዚዙ። ህንዲ ብወገና፡ ክሳብ 15 ሚያዚያ ንወጻእተኛታት ቪዛ ኣይክትህብን። ጓቲማና'ውን ካብ ሎሚ መዓልቲ ጀሚሩ፡ ዜጋታት ኤውሮጳ ናብ ሃገራ ኸይኣትው ኸልኪላ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ኲናት ሶርያ፡ ኤርዶሃን ቱርኪ ሓደሽቲ ስደተኛታት ከተዕቁብ ኣይትኽእልን'ያ ኢሉ

ፕሬዝደንት ቱርኪ ረሲጵ ጣይብ ኤርዶሃን፡ ሃገሩ ካብ ሶርያ ዝመጽእ "ሓድሽ ዋሕዚ ስደተኛ" ከተአንግድ ከም ዘይትኽእል ኣጠንቂቑ። ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ሶርያ ዞባ ኢድሊብ ብዝተኸፈተ ሓድሽ መጥቃዕቲ ብዓሰርታት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰባት ናብ ዶብ ቱርኪ ይውሕዙ ኣለው። ክሳብ ሕጂ ቱርኪ 3.7 ሚሊዮን ሶርያውያን ስደተኛታት ዘዕቖበት ኮይና፡ እዚ ኣብ ዓለም እቲ ዝዓበየ ዕቑባ ስደተኛታት እዩ። እዚ ዳግም ተኸሲቱ ዘሎ ዋሕዚ ስደተኛታት ግን "ንኩለን ሃገራት ኤውሮጳ ይሰማዓየን" ኢሉ። ሰለስተ ሚሊዮን ዝጽግዑ ሰባት ኣብ ዞባ ኢድሊብ ይነብሩ። እዚ ኸባቢ ክሳብ ሕጂ ብዓመጽትን ጅሃዳውያን ተቓወምቲ ፕሬዝደንት በሽር ኣልዓሳድን ተታሒዙ ይርከብ። በዚ ምኽንያት፡ ሓይልታት ሶርያን ሩሲያን ኣብ ልዕሊ እቶም ተቓወምቲ ሓይልታት ብዝኸፈትዎ መጥቃዕቲ፡ ልዕሊ 80 ሽሕ ሰባት ናብ ጥቓ ዶብ ቱርኪ ከም ዝተጸግዑ እቲ ፕሬዝደንት ተዛሪቡ። "ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኢድሊብ ዝበጽሕ መጥቃዕቲ ጠጠው እንተዘይኢሉ፡ እዚ ቑጽሪ ክውስኽ ይኽእል'ዩ። ቱርኪ ግን ጾር እዞም ኩሎም ስደተኛታት ኣይትስከምን"። "እዚ ጉዳይ ኣብ ልዕሌና ዘሕድሮ ዘሎ ኣሉታዊ ጸቕጢ ኹለን ሃገራት ኤውሮጳ ዝስምዐን ክኸውን'ዩ፤ ብፍላይ ድማ ግሪክ" ኢሉ። ሎሚ መዓልቲ ኣብዚ ጉዳይ ዝዝቲ ልኡኽ ቱርኪ ናብ ሩሲያ ከም ዝኸይድ ኤርዶሃን ገሊጹ ነይሩ። ፕሬዝደንት ቱርኪ፡ ኣብ 2015 ብዘጋጠመ ቅልውላው ስደተኛታት ተመሳሳሊ መልእኽቲ ኣሕሊፉ ነይሩ። ኣብቲ እዋን ልዕሊ ሓደ ሚሊዮን ስደተኛታት ናብ ኤውሮጳ ኣትዮም ነይሮም። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ነሓሰ ኣብ ሞንጎ ሩሲያን ቱርክን ብዝተገበረ ምርድዳእ፡ ተኩሲ ደው ናይ ምባል ስምምዕ ተበጺሑ ነይሩ፤ እንተኾነ ተኩስን ደብዳብን መዓልታዊ ክስተታት እቲ ከባቢ ከም ዝኾኑ'ዩ ዝንገር። ቱርኪ እንታይ ትደሊ? ሶርያውያን ስደተኛታት ናብቲ ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ሶርያ ዝርከብ ካብ ዕጡቓት ኩርድ ሓራ ዝወጽአ "ውሑስ ዞባ" ኢላ እትጽውዖ ከባቢ ክኸዱ ትደሊ። ፕሬዝደንት ኤርዶሃን ድማ፡ ንዕውትነት እዚ ትልሚ ሓገዝ ሓቲቱ'ዩ፤ እንተዘይኮይኑ ግን ሶርያውያን ናብ ኤውሮጳ ክኣትው "ኩሎም በሪታት ክኸፍቶም'የ" ኢሉ። ቱርኪ ኣብ ሰሜን ሶርያ እትፍጽሞ ዝነበረት መጥቃዕቲ ዓለምለኻዊ ነቐፌታ ዘስዓበላ ኮይኑ፡ ኣብቲ ናጻ ዞባ ዝሓዘቶ ትልሚ'ውን ብገለ መላፍንቲ ደገፍ ረኺቡ'ዩ። ፕሬዝደንት ኤርዶሃን ግን፡ "ቱርኪ ኣብ ሶርያ ንእትወስዶም ሕጋዊ ስጉምታት ኣብ ኩርናዕ ካብ ምእታው፡ ኩለን ሃገራት ኤውሮጳ ኣብ ኢድሊብ ዝፍጸም ዘሎ ጨፍጫፍ ጠጠው ከብላ ሓይለን ክጥቀማ ኣለወን" ኢሉ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ጎንጺ ሊብያ፡ ፍሉይ ልኡኽ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ሊብያ ብፍቓዱ ካብ ሓላፍነት ወሪዱ

ፍሉይ ልኡኽ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ሊብያ፡ ኣብታ ሃገር ሰላም ንምውራድ ዝገብሮ ጻዕሪ ጥዕንኡ ይጎድኦ ብምህላዉ ካብ መዝነቱ ብድልየቱ ከምዝወረደ ኣፍሊጡ። ጋሳን ሳሌም፡ "ነብሰይ ነቲ ዘሎ መጠን ጭንቀት ክጻወሮ ኣይክእልን" ክብል ኣብ ትዊተር ጽሒፉ። ኣብ መንጎ ብሕቡራት ሃገራት ዝድገፍ መንግስቲ ሊብያን፡ ተቓወምቲ ሓይሊታት ጀነራል ከሊፋ ሃፍታርን ብተደጋጋሚ ዝተኻየደ ዝርርብ ሰላም ክሰምር ኣይከኣለን። ኣብ 2011 ብኪዳን ሓይልታት ኣትላንቲክ ዝተደገፈ ህዝባዊ ተቓውሞ ንስርዓት ሙዓመር ጋዳፊ ካብ ስልጣን ድሕሪ ምዕላዉ፡ ሊብያ ድልዱል መንግስቲ ክትምስርት ኣይከኣለትን ዘላ። እቲ ፍሉይ ልኡኽ ክልቲኦም ተጻባእቲ ሓይሊታት ክዘራረቡ ናብ ጀኔቫ ዓዲምዎም ነይሩ፡ እንተኾነ፡ እቶም ወከልቲ ንባዕሎም ካብቲ ዝርርብ ብምውጽኦም እቲ ልዝብ ከይሰመረ ተሪፉ እዩ። "ሊብያውያን ንምውህሃድ፣ ምትእትታው ወጻኢ ከብቅዕን፤ ሓድነት እታ ሃገር ንምሕላውን ንክልተ ዓመትን ፈረቓን ጽዒረ እየ" ዝበለ ጋሳን ሳሌም፡ እዚ ዘሎ ኩነታት ግን ጥዕንዑ ነቲ ዘሎ ጭንቀት ክጻወር ስለዘይክእል ውድብ ሕቡራት ሃገራት ካብ ሓላፍነቱ ከልዕሎ ከምዝሓተተ ገሊጹ። ልኡኽ ሰላም ሕቡራት ሃገራት ኣብ ሊብያን እቲ ኣብ ጀኔቫ ዝርከብ ቤት ጽሕፈትን ግን ንሕቶ እቲ ፍሉይ ልኡኽ መልሲ ኣይሃቦን ዘሎ። ኩነታት እታ ሃገር ብምኽንያት ምትእትታው ናይ ወጻኢ ሓይሊታት እናተሓላለኸ ይኸይድ ኣሎ። ኣብ ቀረባ እዋናት፡ ቱርኪ ንመንግስቲ ሊብያ ንምሕጋዝ ወታሃደራታ ናብታ ሃገር ልኢኻ ኣላ። ሓይሊታት ጀነራል ከሊፋ ሃፍታር ንዝሓለፉ 11 ኣዋርሕ ንዋና ከተማ እታ ሃገር ትሪፖሊ ከቢቦምዋ ዝርከቡ ኮይኖም፡ በቲ ጎንጺ ብኣማኢት ዝቕጸሩ ሰባት ከምዝተቐትሉን ብኣሻሓት ከምዝተሰደዱን ጽብጻባት ሕቡራት ይገልጽ። ዝበዝሓ ክፋል ምብራቓዊ ሊብያ ተቖጻጺሮም ዘለዉ ብከሊፋ ሃፍታር ዝምርሑ ሓይሊታት፡ ብሃገራት ግብጺ፣ ሩስያ፣ ስዑዲ ዓረብን ሕቡራት ኢማራትን ዝድገፉ እዮም። ሃገራት ቱርክን ቐጠርን ድማ ነቲ መንግስቲ ይድግፋ። እቲ ኩነታት፡ ዋና ጸሓፊ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶንዮ ጉተሬዝ፡ "ተቐባልነት ዘይብሉ ናይ ውክልና ኲናት" ክብል ዝገለጾ ኮይኑ፡ ሚኒስተራት ጉዳያት ወጻኢ ሃገራት ሕብረት ኣውሮጳ ድማ ናብ ሊብያ ኣጽዋር ከይኣቱ ሓዲሽ ልኡኽ ሓይሊ ባሕርን ኣየርን ክጅምሩ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ተሰማሚዖም እዮም።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


ሕብረት ኤውሮጳ፡ እገዳ መሸጣ ብረት ሊብያ ጥሒሰን ኣብ ዝበለን እገዳ ኣንቢሩ

ኣውሮጳዊ ሕብረት ነቲ ብሕቡራት ሃገራት ኣብ ልዕሊ ሊብያ ዝተነበረ እገዳ መሸጣን ዕድግን ወተሃገራዊ ብረት ጥሒሰን ኣብ ልዕሊ ዝበለን ሰለስተ ትካላት እገዳ ኣንቢሩ። ኣብ ብራስለስ ዝተኣከቡ ሚኒስትራት ጉዳያት ወጻኢ ሃገራት ኣውሮጳዊ ሕብረት እቲ እገዳ ናይተን ትካላት ናይ ባንኪ ሒሳብ ክድስክል ዝብል ከም ዝርከቦ’ውን ተገሊጹ። ክልተ ውልቀ ሰባት’ውን ኣብ ሊብያ ግህስት ሰብኣዊ መሰላት ፈጺሞም ብምባል ኣብቲ ዝርዝር እገዳ ሰፊሮም ኣለዉ። እቲ ብሚኒስትራት ጉዳያት ወጻኢ ሃገራት ኣውሮጳዊ ሕብረት ዝወጽአ መግለጺ፡ "እዚ ሓጅሽ ዝርዝር ሃገራት ኣውሮጳዊ ሕብረት ነቲ ኣብ ሊብያ ዘሎ ፖሎቲካዊ ኩነታትን ብምክትታል ነቲ ቅድሚ ሕጂ ዝነበረን ሕጂ ዘሎን ገበናትን ግህሰትን ደው ንከብል ተባሂሉ ዝተገበረ’ዩ" ይብል። እተን ኣውሮጳዊ ሕብረት እገዳ ኣንቢሩለን ዘሎ ትካላት ካብ ቱርኪ፣ ካዛኪስታንን ዮርዳኖስን ከም ዝኾና ኤኤፍፒ ሓቢሩ። ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ መጀመርታ ናይዚ ወርሒ ኣብ ዘውጽኦ ጸብጻብ ሃገራት ሩስያ ቱርክን ሕቡራት ኢማራት ዓረብን ነቲ ኣብ ልዕሊ ሊብያ ዝተነበረ ናይ ኣጽዋር እገዳ ይጥሕሰኦ ኣለዋ ኢሉ ምኽሳሱ ዝዝከር እዩ። ብኔቶ ዝድገፉ ሓይልታት ነቲ ንሊብያ ንነዊሕ ዓመታት ዝመርሓ ኮነሬል ሙዓመር ገዳፊ ኣብ 2011 ካብ ስልጣን ምስ ኣለይዎ እታ ሃገር ኣብ ሰብኣዊ ቅልውላውን ኵናት ሓድሕድን እያ ተሸሚማ ዘላ። ነቲ ኣብ ሊብያ ዘሎ ቅልውላው ናይ ደገ ሓይልታት ስለ ዝተወሰኸኦ ድማ እቲ ኩነታት እናሓደረ ክሽሕክር እዩ ዝርአ ዘሎ። ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ነቲ ብጀነራል ካሊፋ ሓፍታር ዝምራሕ ሰራዊት ክትድግፍ እንከላ ቱርኪ ብወገና ነቲ ኣብ ትሩቡሊ ዓሩዱ ዘሎ መንግስቲ ሊብያ እያ ትድግፍ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


“መገዛእ ሰብነትና መንግስቲ እንታይ ገደሶ” ደቂ ኣንስትዮ ፖላንድ

ደቂ ኣንስትዮ ፖላንድ፡ መንግስቲ እታ ሃገር ካብ ዝተዓመጸትን ካብ ናይ ቀረባ ስድርኣ ዝጠነሰትን ሓዊሱ ጥዕናዊ ኩነታት እታ ኣደ ኣብ ሓደጋ ዘእቱ ጥራይ እንተኾይኑ ጥንሲ ምንጻል ይከኣል ካብኡ ሓሊፉ ግን ፍጹም ክልኩል እዩ ስለዝበለ ኣብ ኣደባባይ ንተቓውሞ ወጺኤን ኣለዋ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


መሰጋገሪ መንግስቲ ሊብያ ካብ ዝርርብ ምቁራጽ ቶኽሲ ወጺኡ

ብውድብ ሕቡራት ሃገራት ተቐባልነት ዘለዎ መሰጋገሪ መንግስቲ ሊብያ፡ እቶም ብጀነራል ካሊፋ ሓፍጣር ዝምርሑ ሓይልታት ንወደብ ትሪፖሊ ክድብድቡ ምስጀመሩ ካብቲ ኣብ ጀነቫ ዝካየድ ዘሎ ዝርርብ ሰላም ከምዝሰሓቡ ገሊጾም። እቲ መሰጋገሪ መንግስቲ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ ነቲ ዝተወስደ መጥቃዕቲ ተሪር ግብረ መልሲ ከምዝህቦ ገሊጹ። እቲ መጥቃዕቲ ነቲ ኣብ ወደብ ዝርከብ ነዳዲ ዒላማ ዝገበረ ከምዝነበረን፡ ኩባንያ ነዳዲ ሊብያ ድማ ነቲ ነዳዲ ናብ ካልእ ከባቢ የግዕዞ ከምዘሎን ኣፍሊጡ። ካልእ ናይ ኣጽዋር መኽዘን'ውን ብሓይልታት ጀነራል ካሊፋ ሓፍጣር ከምዝተሃርመ ተገሊጹ። ካብ ሚያዝያ 2019 ጀሚሩ፡ ሓይልታት ጀነራል ካሊፋ ሓፍጣር ነቲ ብውድብ ሕቡራት ሃገራት ተቐባልነት ዘለዎ መሰጋገሪ መንግስቲ ሊብያ ካብ ስልጣን ክኣልዩ እዮም ዝቃለሱ ዘለዉ። ክልቲኦም ወገናት ኣብ ጀነቫ ውግእ ጠጠው ዘብል ዝርርብ ወላ እንተካየዱ፤ ክሳብ ሕጂ ግን ዝተበጽሐ ስምምዕ የለን። እታ ብነዳዲ ሃብታም ዝኾነት ሰሜን ኣፍሪቃዊት ሃገር፡ መራሒኣ ዝነበረ ኮሎኔል ሙዓመር ገዳፊ ኣብ 2011 ብሓይልታት ኔቶ ካብ ስልጣኑ ካብ ዝእለ ንድሓር፡ ኣብ ዘይትወጾ ዕግርግርን ምፍሳስ ደምን ተሸሚማ ትርከብ።

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ


"ካብ ሓይሊ ባሕሪ መታን ክሰናበት ነፋሪት ሰሪቐ"

ኤማ ጀን ከርቢ፡ ንጉዳይ'ቲ ኣብ 1969፡ ብሰንኪ ናፍቖት፡ ኣብ ብሪጣኒያ ካብ ዝነበረ መዓስከር ሰራዊት ኣሜሪካ ናብ ቨርጂንያ ንምኻድ ነፋሪት ዝሰረቐ ሜካኒክ ሰርጌንቲ ፖወል መየር ንኽልተ ዓመት ክትምርምር ጸኒሓ። ሆላንዳዊ ቲዮ ቫን ኤይክ`ውን ነቲ ታሪኽ ምስ ኣንበበ፡ ወተሃደር ኣብ ዝነበረሉ እዋን ነፋሪት ከምዝሰረቐ ኣዘንትዩ። ኣብ ቤት ቫን ኤይክ ካብ ዝርከብ ነገራት፤ እታ ዝያዳ ሰሓቢት፡ እታ ታሪኽ  ናይ ሓደ ካብ ወተሃደራዊ መዓስከር ማልታ፡ ነፋሪት ሰሪቑ ናብ ከተማ ቤንቓዚ ሊቢያ ዝበረረ፡ ባሕረኛ መንእሰይ እተዘንቱ ናይ 1964 ሕታም ሆላንዳዊት ጋዜጣ እያ። "ኣነ'የ [ነፋሪት ሰሪቐ ዝሃደምኩ]!" ብምባል ቫን ኤይክ ሰሓቐ። ንሱ፡ ወዲ 76 ዓመት ሰብኣይ እዩ ሕጂ። "እቲ ኣብ'ቲ ስእሊ እትርእዮ ሰብኣይ ኣነ'የ፡ ሽዕኡ ወዲ 21 ዓመት'የ ነይረ"። ንሱ ነቲ ጽሑፍ ኣንቢቡ ክትርጉመለይ እንከሎ በዓልቲ ቤቱ፡ ቡን እናቐበለትኒ ብምግራም ርእሳ ትንቕንቕ ነይራ። "ትምክሕተኛ  ሰብኣይ" እናበለት ኢዳ እናዋጣወጠት ትቕልደሉ። ንሱ ድማ "ጽቡቕ ተግባር'ዩ፡ ሽዑ ግን ኣይፈልጠክን'የ ነይረ" ይብላ። ኣብቲ እዋን'ቲ፡ ቫን ኤይክ ናይ ምብራር ሕልሚ ዝነበሮ መንእሰይ እዩ ነይሩ። ወዲ ሸውዓተ ዓመት እንከሎ'ዩ ናይ ምብራር ሕልሚ ሓዲርዎ። ኣብ ትምህርቲ ንፉዕ ከምዘይነበረን ናብ ሓይሊ ኣየር ተጸምቢሩ፡ ናብ ምብራር  ነፋሪት ዘእትዎ ነጥቢ ከይስእን ፍርሒ ከምዝነበሮ ተኣሚኑ። ድሒሩ ግን ሓደ መንእሰይ፡ ከም ሰልጣኒ ክኢላ ኤለትሪክ [ኤለትሪሻን] ኮይኑ ኣብ ሓይሊ ባሕሪ ሆላንድ ክጽንበር ከምዝኽእልን፡ ጽቡቕ ነጥቢ እንተረኺቡ ድማ ናይ'ቲ ሓይሊ ባሕሪ ኣብራሪ ነፋሪት ንምዃን ስልጠና ክወስድ ከምዝኽእል ሓበሬታ ረኺቡ። ነዚ ምስ ሰምዐ፡ እቲ ምሉእ ርእሰ-ምትእምማን ዝነበሮ ወዲ 19 ዓመት ዝነበረ ቫን ኤይክ ዓይኑ ከይሓሰየ ናይ ሸሞንተ ዓመት ስልጠና ንምውሳድ ተመዝጊቡ። ኣብ ክፍሊ በረራ [ኮክቢት] ናይ ሓንቲ ንእሽቶ ነፋሪት ኮይኑ ዝተሳእላ ጻዕዳ [ብላክ ኤንድ ዋይት] ስእሊ ኣምጺኡ ኣርእዩኒ። ኣብ ሓደ ዓቢ ቆብዕ ናይ ኣብራሪ [ሄልመት] ጥሒሉ ብሓጎስ ዝተፈንጭሐን ንኽበርር ደኣ'ምበር ንክጽበ ዓቕሊ ዝሰኣነ ርቡጽ ወዲ ተዓዚበ። "እህህ፡ ኩሉ ነገር ብጽቡቕ'ዩ ጀሚሩ ነይሩ" ይብል፡ ኣብ'ቲ ስእሊ ከምዝረኣኽዎ ሕጉስ ይመስል ከም ዝነበረ ምስ ነገርኩዎ። "ነቲ ናይ ኣብራሪ ስልጠና ምስተመረጽኩ ፈትየዮ ነይረ" ኢሉ። ኣብ ፈለማ 1964፡ ቫን ኤይክ ናይ ኣስታት 40 ሰዓታት በረራ ከምዝገበረ ኣብ መዝገብ ምስ ሰፈረሉ፡ ብሓጎስ ተፈንጪሑ  ናይ ደስደስ ድግስ ንምድጋስ ኣብ ሆላንድ ናብ ዝርከብ ሓደ መዓስከሩ ከይዱ፡ ኣማስያኡ ድማ ሰኺሩ። ሓለቕኡ ድማ ኣብ'ቲ ድግስ ነበረ'ሞ፡ ብዛዕባ ብቕዓት ናይ'ቲ ብምውህሃድ ሓይሊ ኣየር ቤልጂምን ሓይሊ ባሕሪ ሆላንድን ዝወሃብ ዝነበረ ስልጠና ብግልጺ ክመያየጥሉ ከምዝደሊ ንቫን ኤይክ ሓበሮ። ቫን ኤይክ ከኣ ግልጺ ኮይኑ ከዕልሎን፡ ንሱ ድማ ብድምጺ ከምዘይቀድሖን  ቃል ኣትዩሉ። እቲ ወዲ 21 ዓመት ቫን ኤይክ ድማ፡ ምናልባት ብየዋህነት፡ ብግልጺ ተዘራሪቡ። በተን ቬልጂማዊያን ዝጥቀሙለን ክልተ ሞቶረ ጥራይ ዘለወን ናእሽቱ ነፈርቲ ዘይኮነ፡ ሳብማሪን ከዕንዋ ብዝኽእላ ነፈርቲ ክስልጥኑ ከምዘለዎም ተዛሪቡ። ነተን  ዝስልጥኑለን ዝነበሩ ነፈርቲ ብምጥቃስ ከኣ "ብግልጺ ንምዝራብ፡ ብላሽ'የን" ኢሉ ከምዝገለጸሉ ቫን ኤይክ ይዝክር። ክሳብ'ዚ ህሞት'ዚ ቫን ኤይክ ምሉእን ጽፉፍን ናይ በረራ መዝገብ'ዩ ነይርዎ። ጽባሕ ናይ'ታ መዓልቲ ድግስ ግን መዝገብ በረርኡ ኣራንሾኒ ሕብሪ ዘለዎ ናይ መጠንቀቕታ ምልክት ተለጢፍዎ። እዚ ማለት ድማ ኣብ ቀረባ እዋን ተሪፍካ ተባሂሉ ክስጎግ ከምዝኽእል ዝእምት ነበረ። በቲ ዘይፍትሓዊ ስጉምቲ ዘንጸርጸረ ቫን ኤይክ፡ እቲ ኣሰልጣኒ ክሳብ ዝመጽእ እናተጸበዩ እንከለዉ፡ ኣብ'ቲ ጸሊም ሰሌዳ ናይ'ቲ ዝመሃርሉ ዝነበሩ ክፍሊ፡ ብዛዕባ ዝሕታለ ናይ'ቲ ስልጠና ዝገልጽ ዕቡይ ጽሑፍ ጽሒፉ። እታ ተግባር'ቲኣ ከኣ ኣብ'ቲ ዝሰዓበ ቀዳመ-ሰንበት ኣብ'ቲ መዓስከር ከምዝእሰር ገይራቶ። ኣብቲ ተኣሲርሉ ዝነበረ ክፍሊ ሓንቲ ጣውላ ዘሊቓ ስለዝጸንሓቶ  ንዓኣ ተጠቒሙ ኣምሊጡ። ከምዝሃደመ ምስ ተረጋገጸ ከኣ ብኡ ንብኡ ካብቲ ናይ ኣብራሪ ስልጠና ተባሪሩ። ንተውህቦኡ ዘድንቑ ዝነበሩ ላዕለዎት ሓለፍቲ ግን ይግባይ ክብል ኣተባቢዖሞ። እንተኾነ ብዘይፍላጥ ግጉይ መምልኢ ቅጥዒ ወረቐት ስለዝሃቡዎ ድሕሪ ሰለስተ ወርሒ ቅኑዕ መስርሕ ከምዘይተኸተለ ተሓቢርዎ። ካልእ ዝኾነ ይኹን ስጉምቲ ንክወስድ ከኣ ጊዜ ኣይነበረን። ኣብራሪ ኮይኑ ክስልጥን ስለዘይክእል  ነተን ተሪፈንኦ ዝነበራ ሽዱሽተ ዓመታት ኣብ'ቲ ሓይሊ ባሕሪ  ከም ቴክኒሻን ኮይኑ ክቕጽል ተሓቢርዎ። "ካብ ሓደ ብዙሓት ቖልዑ ዘለውዎ ስድራ'የ ዝውለድ" ይብል፡ እቲ 12 ቖልዑ ካብ ዘለውዋ ስድራ መበል ታሽዓይ ኮይኑ ዝተወልደ ቫን ኤይክ። "ኣብ ስድራና ድማ ሓቂ፡ ሓቂ ምዃና፡ ሓሶት ድማ ሓሶት ምዃና ኢና እንፈልጥ። እዚ [ናይ ምስጓግ ውሳነ] ግን ጌጋ'ዩ ነይሩ። በቃ ፍትሓዊ ኣይነበረን ምኽንያቱ፡ ተገዳስነት ከምዝነበረኒ ብዙሕ ኣይፈልጡን እዮም ነይሮም" ብምባል ድማ ዝተዓፈነ ሰሓቕ ሰሓቐ። "ካብ ሆላንድ፡ እቲ መንገዲ ነዊሕ'ዩ ነይሩ። ምስ'ቲ ኩሉ ዝነበረ ናይ ሽዑ ፖለቲካዊ ሽግር፡ ንጀርመን ክኸይድ ኣይደለኹን። ሓደ መዓልቲ ድማ  ሓይሊ ባሕሪ ብሪጣንያ ናብ ማልታ ዝኸዱ ሰባት የናድዩ ስለዝነበሩ፡ ካብ ማልታ ናብ ዝኾነ ቦታ ክበርር ከምዝኽእል ሓሰብኩ" ይብል ንሱ። ኣብ ማልታ፡ ቫኔይክ ኣብ`ቲ ናይ ውልቂ ነፈርቲ ዝዓልባሉ መዓርፎ ነፈርቲ ምስ`ቶም መካኒካት እናዕለለ፡ ንኩሉ እቲ ዝገብርዎ ነገራት ክዕዘብ ጀመረ። ንግሆን ምሸትን ድማ ነታ ክሳብ ሕጂ ዝውንና መጽሓፍ ሓበሬታ ናይ`ታ ትራከር ዝዓይነታ ነፋሪት ምንባቡ ቀጸለ። ኣብ`ታ ቅድሚ ንዓዱ ምብራሩ ዝነበረት ናይ መወዳእታ ቀዳመ-ሰንበት ኣብ ዝነበረ ናይ ፈነወ ድግስ ብትሕትና ተሳተፈ። እቶም ብጾቱ ነቲ ዝውሕዝ ዝነበረ ኣልኮላዊ መስተ ሓንፊፎም ክስነፉ እንከለዉ፡ እቲ መንእሰይ ቫን ኤይክ ንኸይሰክር ጥንቁቕ ነበረ። "ኣብ`ዚ ህሞት`ዚ ድማ`ዩ ታሪኸይ፡ ንታሪኽ ሰርጌንቲ ፖወይ መየርስ ዝመሳሰል" ኢሉ። "ምኽንያቱ፡ ንጽባሒቱ ንግሆ ተንሲአ ሓንቲ ሞተር ብሽግለታ ተለቂሐ ናብ`ቲ መበገሲ ነፋሪት [ራንወይ] ኣምሪሐ። ሰርጌንቲ መየር፡ ነቲ ተረኛ ዘብዐኛ 'ኣነ ካፕተይ ኤፕስተይን`የ ዝበሃል' ኢልዎ። ኣነ ድማ ነቲ ዝነበረ ዘብዐኛ 'ጃንሰን`የ ዝበሃል' ኢለዮ። መን ምዃነይ ዝፈልጦ ነገር ስለዘይነበሮ ድማ ነቲ መሓድሮ ነፋሪት [ሃንገር] ከፊቱለይ"። ቫን ኤይክ፡ ነቲ ስርቂ ብዓቢ ጥንቃቐ ወጢንዎ ስለዝነበረ፡ ምናልባት ውጥኑ ቀልጢፉ ከይቅላዕን እቲ ዘብዐኛ ከየርክቦን  ናይ`ቲ ዘብዐኛ ሽጉጥን ሞተር ብሽግለታን ለኲቱ፡ መጒልሒ ድምጺ ናይ`ታ ኣብ ቤት ጽሕፈቱ ዝነበረት ቴለፎን ኣቐዲሙ ኣልይዎ። ቫን ኤይክ፡ ነዚ ልቢ ዝሰልብ ናይ'ታ ንግሆ'ቲ'ኣ ዛንታ ከዘንቱ እንከሎ እተን ሰማያዊ ዝሕብረን ኣዒንቱ ውርሕሪሕ ይብላ ነይረን። "ብድሕሪ'ዚ ነቲ ሞተረ ኣተንሲኤዮ። ነታ ረዲዮ ርክብ እውን ወሊዐያ። እቲ ናይ መቆጻጸሪ ግንቢ [ኮንትሮል ታወር] ድማ መን ምዃነይን እንታይ እገብር ከምዝነበርኩን ሓተተኒ። መልሲ ግን ኣይሃብኩን። ስቕ ኢለ ጥራይ ናብ መብረሪ ቦታ ኣምሪሐ"። "በቃ፡ ብድሕሪ'ዚ [ንሰማይ]ተዓዚረ"። እታ ክልተ ሳብማሪን ዘዕንዉ ሮኬታት ዝዓጠቐት ነፋሪት ሓይሊ ባሕሪ ሆላንድ ድማ ናብ ሰሜን ኣፍሪቃ ኣምረሐት። "እቶም ሮኬታት ቁሩብ ኣስጊኦሙኒ ነይሮም" ኢሉ ተኣሚኑ። "እንተኾነ ንኽወጽእ ጥራሕ እደሊ ስለዝነበርኩ  ኣይዓጀበንን፡ እቲ ሓይሊ ባሕሪ ክመልሰኒ ዝኽእለሉ መንገዲ'ውን ኣይነበሮን"። ቫን ኤይክ ነዳዲ ንምቑጣብ  ኣብ ልዕሊማእከላይ ባሕሪ/ሜዲተራኒያን ኣብ 5,000 ጫማ ብራኸ  ንበይኑ'ዩ ይበርር ነይሩ። "ሰርጌንቲ መየር [ከም'ቲ ኣነ ዝገበርኩዎ ክገብር እንከሎ] ከመይ ከምዝተሰምዖ ተፈሊጡኒ" ይብል ቫን ኤይክ። "ምኽንያቱ ከምኡ'ዩ ተሰሚዑኒ። ኣብ ምሉእ ህይወተይ  እቲ ዝበለጸ ነገር'ዩ ነይሩ፡ ምኽንያቱ ኩሉ ሰብ ኣይግበርን'ዩ ዝብሎ ነገር ኢኻ ትገብር ዘለኻ። ኣብ'ታ ዓባይ ማሽን፡ ኣብ'ቲ ሰፊሕ ሰማይ፡ ንስኻ ንበይንኻ፡ ካብ ኩሉ ሰብ ድማ ዝሓየልካ"። ኣብ መንጎ፡ ብሃንደበት ዘረብኡ ደው ኣቢሉ።  ይበኪ ከምዝነበረ ድማ ተረዲአ። "[ስምካን ተግባርካን] ካባኻ መንጢሉ ክወስዶ ዝኽእል ሰብ የለን" ድማ ይብል ሕንቕንቕ እናበለ። "መስተንክር'ዩ ነይሩ፡ ኣዝዮ ድማ ሓያል። ክሳብ ሕጂ ድማ እቲ ዝነበረ ስምዒት እስምዓኒ። ክገብሮ ከምዝኽእል ድማ ፍጹም ዝኾነ ርእሰ-ምትእምማን ነይሩኒ"። ሰርጌንቲ መየር ኣብ'ቲ ናይ ኣብራሪ መንበር ኮፍ ምስ በለ ናበይ ከምዝኸይድን እንታይ ይገብር ከምዘሎን ንምግምጋምን ንነብሱ ንምህዳእን በታ ናይ ነፋሪት ራዲዮ  ንበዓልቲ ቤቱ ከምዝደወለላ ንቫን ኤይክ ኣዘኻኺረ፡ ንሱ'ኸ ናብ ዘይተፈልጠ ቦታ/ኩነታት ክብገስ እንከሎ ብዛዕባ ስድራኡ ይሓስብ እንተነይሩ ንክፈልጥ  ሓቲተዮ። "ኣደይ" ድማ በለ ድምጹ ትሕት ኣቢሉ። "እወ፡ ብዛዕባ ኣደይ እሓስብ ነይረ። ቅድሚ ሓደ ሰሙን ኣቢሉ ይኸውን ህያብ ሰዲደላ ነይረ። ብብሩር ዝተሰርሐት መስቀል'ያ ነይራ። ገለ ነገር ክገብር እሓስብ ከምዘለኹ ድማ ገሚታ። ኣደይ ወላዲተይ" ኢሉ። ንብዓቱ ክቆጻጸር እናተቓለሰ ድማ ቡን ክሰቲ ጊዜ ክወሃቦ ሓተተ። ብዛዕባ ውሑስ መዕለቢ ቦታ እናሓሰበ፡ ቫን ኤይክ ንሓሙሽተ ሰዓትን ፈረቓን በረረ። ሰራዊት ብሪጣኒያ ኣብ ሊብያ ከተማ ትሪፖሊ ስለዝነበረ ብአኦም ከይረአ ሰጊኡ   ኣብ ከተማ ቤንቓዚ  ብኽልተ ጎኑ ኣጓዱ ኣብ ዝነበርዎ ንእሽቶ መዕለቢ ነፈርቲ [ኣየር ስትሪፕ] ኣምርሐ። እቲ መዓርፎ ኣባጊዕ መሊኤንኦ ስለዝነበራ ንክብትነን ቁሩብ ለጠቕ ኢሉ ንሓያሎ ጊዜ ኣብ ልዕሊኤን ዘምብዩ ምድሪ ረገጸ።  ኣተዓላልብኡ ኣበር-ኣልቦ ምንባሩ ብሓበን ይዝክር። እዚ ንኣዘዝቱ ክንገሮም ምዃኑ ብምሕሳብ ድማ ደስታ ተሰምዖ። "ብጽቡቕ እንተዓሊበ እቶም ሓለፍቲ ሓይሊ ባሕሪ ነፋሪት ከብርር ከምዝኽእል ክፈልጡ'ዮም' ኢለ እሓስብ ነይረ" ናይ በረራ መዝገቡ ካብ ጣውላ ኣልዒሉ ኣብ ግንቦት 1964 ኣብቲ መዝገብ ዝተጨሓጋገረ ጽሑፍ ኣርኣየኒ። በታ ዝሰረቓ  ነፋሪት ዝገበሮ ዘይሕጋዊ በረራ ከኣ ብድፍረት ኣብቲ  መዝገብ ኣስፊርዎ። ኣብቲ ሓደ ገጽ ከኣ ሓደ ዝኾነ ሰብ  "ኣብ መዝገብ ክኣቱ ዘይብሉ" ኢሉ ብጽኑዕን ብዝነደረ ኣጸሓሕፋን ጽሒፍሉ'ሎ። ቫን ኤይክ ብዝገርም ኩነታት፡ ምስ ዓለበ፡ ሓደ ሰብ ካብ'ተን  ኣጓዱ ቀዲሙ እናጎየየ ወጽአ። ንሱ ከኣ ኣብ ሓደ ናይ ሊብያ ትካል ዝሰርሕ ሆላንዳዊ'ዩ ነይሩ። ንሱ ሓንቲ ወተሃደራዊት ነፋሪት ኣብ'ቲ ቦታ ክትዓልብ ብምርኣዩ ኣዝዩ ደንጽይዎን ሰንቢዱን ነበረ። እቲ ደኺሙ ክነሱ  ግን ከኣ ፍሱህ ዝነበረ ቫን ኤይክ ታሪኹ ከፍስስ ጀመረ። እንተኾነ ግን ብዛዕባ መጻኢ ናይ ህይወት መደባቱ፡ ማለት ምፍናው ካብ ሓይሊ ባሕሪ፣ ሓዲሽ በርጌሳዊ ህይወትን ጽቡቕ ስራሕን እናዕለለ እንከሎ፡ እቲ ወዲ ዓዱ ክጽወግ ምስ ተዓዘበ፡ ምናልባት ንመደባቱ ጽቡቕ ገይሩ ከምዘይሓሰበሉ ተገንዘበ። ኣብ ሽግር ወዲቑ ከምዘሎን ንኤውሮጳ ክምለስ ይሓስብ እንተነይሩ ድማ፡ ብርግጽ ክእሰር ምዃኑ፡ እቲ ሆላንዳዊ ኣጠንቀቖ። ብመሰረት ምኽሪ ወዲ ዓዱ ድማ ንፖሊስ ሊቢያ ኢዱ ሃበ። ንሳቶም ሓደ ሆላንዳዊ ጨዋይ ነፋሪት ብምሓዞም ሞተር ብሽግለታታት ኣምሪሖም  ኣብ'ቲ ጽርጊያ መጉየዪ ነፈርቲ ብፈንጠዚያ ክግዕሩን ክሰራሰሩ ምርኣዩ ይዝክር። ቫን ኤይክ፡ ሕጂ'ውን ብምኽሪ ወዲ ዓዱ፡ ንነጻ ኣረኣእያ ኤውሮጳ ኣብ ጉዳይ ግብረ-ሰዶመኛነትን ደቂ ኣንስትዮን ተቓዊሙ ሃዲሙ ከምዝመጽአ ኣምሲሉ ስለዝነገሮም ግን ናይ ፖለቲካ ዑቕባን ውሕስነትን ተዋሂብዎ። ኣዘዝቲ ሰራዊት ሆላንድ፡ ነቲ ብዘይ ፍቓድ ካብ ስራሕ ዝቦኸረ ሰልጣኒን ዝተሰርቀት ነፋሪቶምን ንምርካብ ምስ መጽኡ፡ ሓደ ሓደ ጊዜ ንምርካቦም ይኣቢ ነይሩ። ብዛዕባ'ቲ ሽዑ ዝነበር ናይ ስልጣን ጸወታ [ፓወር ጌምስ] ዘኪሩ ዓቢ ፍሽኽታ ከርእይን ኪርኪር ኢሉ ክስሕቕን ርኢኻ፡ ቫን ኤይክ ነቶም ሕልሙ ንኸይትግብር ዝዓንቀፍዎ ሰበስልጣን ክጻወተሎም ምኽኣሉ ከምዘሕጉሶ ግልጺ ኮይኑ ይረኣየካ። ድሕሪ ናይ ሓደ ሰሙን ዘተ ምስ ናይ'ቲ እዋን ኣምባሳደር ሆላንድ ኣብ ሊብያ፡ ቫን ኤይክ ናብ ሆላንድ ክምለስን ብምህዳሙ ንሓደ ዓመት ክእሰር፡ ብኣምሳይኡ ድማ ካብ'ቲ ሓይሊ ባሕሪ ብኽብሪ ክሰናበት ተሰማሚዑ። "እቲ ዝደለኽዎ ረኺበ'የ። ይብል ቫን ኤይክ። "ካብ'ቲ ሓይሊ ባሕሪ ክወጽእ እደሊ ነይረ፡ ወጺአ ኸኣ፡ በቲ ዝገብርክዎ ድማ ኣይጣዓስን'የ" ይብል ንሱ። ዳሕራይ ግን መዝገብ በረራኡ ብኻልኦት ኣብ ሆላንድን ኣብ'ታ ንብዙሕ ዓመታት ዝነበረላ ደቡብ ኣፍሪቃን ብዝገበሮም ሕጋውያንን በረራታት ዝመልአ'ዩ። ካብ ቤት ማእሰርቲ ምስ ወጽአ፡ ቫን ኤይክ ብሕታዊ ኣብራሪ ንምዃን በቒዑ'ዩ። "ንሱ'ዩ ኩሉ ዝደልዮ ዝነበርኩ" ድማ በለ መንኩቡ ሰው እናበለ "በቃ፡ ክበርር ጥራይ'የ ዝደሊ ነይረ"። ቫን ኤይክ፡ እቲ ነታ ዝሰረቓ ነፋሪት ሒዙ ዝወደቐ ሰርጌንቲ መየር ካብ ናቱ ዝተሓተ ተመክሮ ከምዝዝነበሮን፡ ቀሊል ጌጋ ናይ ኣብራሪ [ፓይሎት ኤረር] ከምዝፈጸመ'ዩ ቫን ኤይክ ዝግምት። "ርኤኺ፡ ንዓይ ከርክቡ ሰለስተ ነፈርቲ'ዮም ሰዲዶም" ይብል ንሱ። "እንተኾነ ግን ግጉይ ኣንፈት ስለዝሓዙ ክረኽቡኒ ኣይከኣሉን። ዳሕራይ ግን ምስ'ቶም ኣብረርቲ ተዘራሪበ'የ፡ ምሳይ ብራዲዮ ተዘራሪቦም ክስዕቦም ከእምኑኒ ጥራይ መምርሒ ከምዝተዋህቦም ድማ ነጊሮሙኒ። ቶኲሶም ከውዱቑኒ መምርሒ ኣይተዋህቦምን፡ ክልተ ሮኬታት ከምዝነበረኒ ኸኣ ዘክሪ"። "ሓደ ሓደ ጊዜ ክሓስቦ እንከለኹ፡ ገይረዮ እየ ኢለ'ውን ኣይኣምንን'የ" ድማ ይብል። "መስተንክር'ዩ!  ግን ኮይኑ። መስተንክር'ዩ  ግን ተፈጺሙ"

ሕብረት ኣውሮፓ/ኤወሮጳ