ውጽኢታዊ ሰዓታት ኣካላዊ ምንቅስቓስ ንደቂኣንስትዮን ደቂተባዕትዮን ዝተፈላለየ እዩ - መጽናዕቲ

ኣብ ዝዀነ ይዅን እዋን ኣካላዊ ምንቅስቓስ ምግባር ጽቡቕ ረብሓ ከምዘለዎ ዝፍልጥ'ዩ። እንተዀነ፡ ዝበለጸ ውጽኢት ዝርከብሉ ሰዓታት ምንቅስቓስ ኣካላት፡ ንደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ዝተፈላለየ ከም ዝዀነ ሓደ ኣብ ኣመሪካ ዝተካየደ መጽናዕቲ ኣመልኪቱ'ሎ። ደቂኣንስትዮ ኣብ ሰዓታት ንግሆ ኣካላዊ ምንቅስቓስ እንተሰሪሐን ዝያዳ ስብሒ ሰብነተን ክቃፀል ዝሓሸ ዕድል ኣሎ። ደቂ ተባዕትዮ ድማ፡ ኣብ ኣጋ ምሸት ዝገብርዎ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ዝያዳ ውጽኢት ይረኽቡሉ። ኣብ መንጐ ክልቲኡ ጾታ ዘለዉ ዝተፈላለዩ ሆርሞናት፡ ባይሎጂያዊ ሰዓታት፡ ሰዓታት ድቃስን ምንቃሕን ኣብዚ ውጽኢታውነት ኣካላዊ ምንቅስቓስ እጃም ኣለዎም። እቲ መጽናዕቲ፡ ካብ 25 ክሳብ 55 ዓመት ዕድመ ዝርከቡ/ባ 30 ደቂተባዕትዮን 26 ደቂኣንስትዮን ብምስታፍ ን12 ሰሙናት ፀኒሑ። ዝተፈላለዩ ዝተፈላለዩ ኣካላዊ ምንቅስቓሳት ከካይዱ ድማ ተሓቲቶም። ሓደ ጕጅለ ንግሆ ቅድሚ ሰዓት 08፡30 [02፡30 ግእዝ] ኣብ ዘሎ ግዜ ንሓደ ሰዓት ዝጸንሕ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ክሰርሕ፤ ካልእ ጕጅለ ድማ ተመሳሳሊ ንጥፈታት ካብ ኣጋምሸት ሰዓት 06፡00 ክሳብ ምሸት 08፡00 [12፡00 ክሳብ 02፡00 ኣ.ግ] ክነጥፍ ተገይሩ። ኵሎም ተሳተፍቲ ‘ቲ መጽናዕቲ ዝፈተለየ መግብን ኣመጋግባን ይኽተሉ ነይሮም። ኣብ እዋን እቲ መጽናዕቲ መጠን ድፍኢት ደምን ስብሒ ሰብነትን ናይቶም ተሳተፍቲ ክዕቀን ተገይሩ፤ ተዓፃፃፍነቶም፡ ሓይሎምን ኤሮቢካዊ ዓቕሞምን እውን ካብ መጀመርታ ክሳብ መወዳእታ ተፈቲሹ። ኣብቲ ን12 ሰሙናት ዝቐጸለ ፈተነ፡ ኵሎም ዝተሳተፉ፡ ኣበየናይ ሰዓታት ኣካላዊ ምንቅስቓስ ኣካይዶም ብዘየገድስ፡ ኣብ ሓፈሻዊ ጥዕናኦምን ብቕዓቶምን ምምሕያሽ ኣርእዮም'ዮም። "ኣካላዊ ምንቅስቓስ ንምግባር፡ እቲ ብሉጽ ግዜ ዝበሃል ክትሰርሕ ምኽኣልካን ምስ መደባትካ ዝጠዓዓም ምግባርካን እዩ" ይብል ነቲ መጽናዕቲ ዝመርሐን ፕሮፈሰር ጥዕናን ስነልቦናን ዶክተር ፖል ኣርሰሪዮ ካብ ኒውዮርክ ኮሌጅ ስኪድሞር። እንተዀነ፡ ንደቂኣንስትዮን ደቂተባዕትዮን ውጽኢታዊ ዝዀነ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ዝገብሩሉ ሰዓታት ዝተፈላለየ ክኸውን ከምዘለዎ ዘመልክት ከነታት ከምዘሎ ሓሳብ ይህብ። ብመሰረት ውጽኢት’ቲ መጽናዕቲ፡ ደቂኣንስትዮ ስብሒ ሰብነተንን ፀቕጢ ደምን ንምንካይ ኣብ ሰዓታት ንግሆ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ከዘውትራ ዶክተር ኣርሰሪዮ ይምዕድ። እዚ ኣገዳሲ ዝዀነሉ ምኽንያት፡ ኣብ ከስዐ ዝተኣከበ ስብሒ፡ ከምኡ ድማ ንኸም ፀላም ከብዲን ውሽጣዊ ክፍሊ ኣካላትን ዝሸፈነ ስብሒ ሓደገኛ ስለዝዀነ እዩ። እተን ጨዋዳታተን ንምድልዳልን ሰብነተን ንምህናፅን ዝደልያ ደቂኣንስትዮ ግን፡ ኣብ ሰዓታት ኣጋምሸት ኣካላዊ ምንቅስቓስ ክገብራ እቲ ዶክተር ይሕብር። ኣብቲ መጽናዕቲ ዝተሳተፉ ኵሎም ደቂተባዕትዮ ግዜኡ ብዘየገድስ ብዝሰርሕዎ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ጥንካረ ሰብነት ኣርእዮም'ዮም። ግን ከኣ፡ "ነቶም ጥዕና ልቦምን ሜታቦላዊ ስርዓት [መግቢ ናብ ሓይሊ ንኽቕየር ኣብ ዋህዮታት ሰብነት ዝካየድ ኬሚካላዊ መስርሕ] ከምኡ ድማ ውሽጣዊ ስምዒቶም ንምምሕያሽ ዝደልዩ ደቂተባዕትዮ" ኣብ ሰዓታት ኣጋምሸት ዝስራሕ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ክገብሩ ዶክተር ኣርሰሪዮ ይመክር። 'ሜታቦላዊ' ጥዕና ምሕላው ማለት፡ ንኸም ልዕሊ ዓቐን ርጕዲ ሰብነት፡ ዓይነት-2 ሕማም ሸኮር፡ ሕማማት ልብን ስትሮክን [ወቕዒ] ዝህሉ ተቓላዕነት ምንካይ እዩ ዝኸውን። ደቂተባዕትዮን ደቂኣንስትዮን ካብ ዝገብርዎ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ዝረኽብዎ ረብሓ፡ ኣብቲ ዝሰርሑሉ ሰዓታት ክድረኽ ዝኸኣለሉ ምኽንያት ግን ብንፁር ኣይተፈለጠን። ስለዝዀነ፡ ተወሳኺ መጽናዕቲ ከምዘድሊ እቶም ተመራመርቲ የዘኻኽሩ።


ዋንጫ ዓለም 2022፡ ንምንታይ’ዩ ነዊሕ ተወሳኺ ግዜ ጸወታ ዝወሃብ ዘሎ?

ኣብ ቐጠር ዝካየድ ዘሎ ዋንጫ ዓለም ካብ ዝጅመር ውሑዳት መዓልታት’ኳ እንተገበረ፡ ድሮ ቅድሚ ሕጂ ዘይነበረ ተርእዮ ከነስትብህል ጀሚርና ንህሉ ኢና። ኣብ ምውዳእ ቀዳማይ እብረን ካልኣይ እብረን መከሓሓሲ ዝባኸነ ግዜ ተባሂሉ ዝወሃብ ተወሳኺ ግዜ ኣዝዩ ይነውሕ ኣሎ። ኣብተን ቀዳሞት ዝተኻየዳ  ሓሙሽተ ጸወታታት ጥራይ እንተርኢና ኣብ ኵሉ ግጥማት ዝተዋህበ ተወሳኺ ግዜ ብድምር 85 ደቓይቕ በጺሑ ኣሎ።  እዚ ኸኣ ሓሙሽተ ደቒቕ ወሲኽካ ዳርጋ ሓደ ምሉእ ጸወታ ማለት’ዩ። ኣብ መንጐ ኢራንን እንግሊዝን ዝተኻየደ ጸወታ ከም ኣብነት እንተወሲድና 117 ደቒቕን 16 ካልኢትን ወሲዱ። ብዘይ ተወሳኺ ግዜ ሓደ ጸወታ ኣብ ነፍሲ ወከፍ እብረ 45 ደቓይቕ፣ ብሓፈሻ 90 ደቒቕ’ዩ። ናይ ኢራንን እንግሊዝን ጸወታ ምስ እንርኢ፡ ሓላው ልዳት ኢራን ዓሊረዛ በይራንቫንድ ምስ ወዲ ጋንታኡ ብርእሱ ምስ ተጋጨወ፡ ንምሕካሙ ዝባኸነ ግዜ ንምትካእ፡ ብመሰረት ሕጊ ፊፋ ነቲ ንምሕካሙ ዝባኸነ ግዜ ተቘጺሩ ኣብ መወዳእታ ክከሓሓስ ይፍቐድ’ዩ። ኣብ መንጎ’ቲ ትማሊ ብዘደንቕ ኣገባብ ብዓወት ስዑድ ዓረብ ዝተዛዘመ ግጥም ምስ ኣርጀንቲና’ውን እንተርኢና፡ ተጻወትቲ ኣብ ቀዳማይ እብረ ሸውዓተ ደቒቕ ኣብ ካልኣይ እብረ ኸኣ ኣስታት 14 ደቓይቕ’ዩ ተወሲኽዎም። እቲ ምኽንያት ኣብ ሜዳ ዘጋጥም ማህረምቲ ተጻወትቲ፡ ዳያኑ ኣብ ቫር [ቪድዮ ኣሲስታንት ሪፈሪ] ንምርኣይ ዘባኽንዎ ግዜ፡ ተጻወትቲ ንምቅያር፡ ፍጹም ቅላዕ ንኽህረም፡ ቀይሕ ካርድ ኣብ ዝወሃበሉ እቲ ተጻወታይ ንኽወጽእ ዝወስዶ ግዜ፡ ትመርሕ ዘላ ጋንታ ግዜ ንምብኻን ኵዕሶ ሒዛ ተዕጠጥዮ፡ ነዚ ዅሉ ንምክሕሓስ’ዩ ኣብ ቀዳማይን ካልኣይን እብረ ተወሳኺ ግዜ ዝወሃብ። ኣቦ ወንበር ኮሜተ ዳያኑ ፊፋ ፔርሉጂ ኮሊና፡ ኣብ ቐጠር ኣብ ዝካየድ ዘሎ ዋንጫ ዓለም ራብዓይ ዳኛ ነቲ ኣብ መንጐ ጸወታ ዝባኽን ግዜ እናተኸታተለ ግዚኡ መዝጊቡ ንማእከላይ ዳኛ ከምዝሕበር ይግበር ከምዘሎ ይገልጽ። እዚ ኣገባብ እዚ ኣብ 2018 ኣብ ሩስያ ኣብ ዝተኻየደ ዋንጫ ዓለም ተፈቲኑ ምንባሩ’ውን ኮሊና ይሕብር። ኮሊና ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ “ኣብ ሩስያ፡ ዝባኸነ ግዜ ኣብ ምክሕሓስ ዝያዳ ጥንቁቓት ንምዃነ ንነፍሲ ወከፍ ካልኢት ክንጽብጽባ ምስ ጀመርና ኢኹም ሽዱሽተ ሸውዓት ሸሞንት ደቂቕ ተወሳኺ ግዜ ክወሃብ ርኢኹም” ኢሉ። “ካብዚ ተበጊስኩም ቅድሚ ዕረፍቲ ሰለስተ ሸቶታት እንተ ተመዝጊቡ፡ ተጻወትቲ ሓጐሶም ንምጽንባል ኣርባዕተ ሓሙሽተ ደቓይቕ ከባኽኑ ክትርእይዎም ኢኹም” ብምባል እዚ ደቓይቕ እዚ ተጸብጺቡ ይከሓሓስ ከምዘሎ ኮሊና ኣብሪሁ። ካብዚ ዝነቐለ ኣብዚ ዋንጫ ዓለም ምስ ተወሳኺ ግዜ ተተሓሒዙ ብዙሕ ክብረ ወሰን ይምዝገብ ኣሎ። ብመሰረት ካብ ኦፕታ ዝተረኸበ ሓበሬታ፡ ኣብዚ ኣብ ቐጠር ኣብ ዝካየድ ዘሎ ዋንጫ ዓለም፡ ብዛዕባ ዋንጫ ዓለም ንኽብረ ወሰን ዝምልከት ካብ 1966 ጀሚሩ ጸብጻባት ክምዝገብ ካብ ዝጅምር፡ ኣብ ሰኑይን ሰሉስን ጥራይ ሓሙሽተ ፍርቂ እብረ ዝብዝሓ መከሓሓሲ ዝባኸነ ግዜ ዝተውሃበለን ጸወታታት ተባሂለን ክብረ ወሰን ሒዘን ኣለዋ። እቲ ዘገርም ነገር ከኣ ኣብ ኵሉ እዚ ኣብ ላዕሊ ተጠቒሱ ዘሎ ተወሳኺ ግዜ ሸቶ ክምዝገብ ምኽኣሉ’ዩ። ኢራናዊ መሕዲ ታራሚ ኣብ ልዕሊ እንግሊዝ ብፍጹም ቅላዕ ዘመዝገባ ሸቶ ኣብ መበል 102 ደቒቕን 30 ካልኢትን እያ ተመዝጊባ፡ በዚ መሰረት ኣብ ታሪኽ ዋንጫ ዓለም [90 ደቒቕ ምስ ተዛዘመ ማዕረ ንዝወጽኣ ጋንታታት መፈላላዪ ተባሂሉ ዝወሃብ 30 ደቂቕ ከይሓወስና] እታ ደንጕያ ዝተመዝገበት ሸቶ ተባሂላ ክብረ ወሰን ሒዛ ኣላ። ንናይ መሕዲ ታራሚ ተኸቲላ ክብረ ወሰን ዝሓዘት ሸቶ፡ ኣጥቃዓይ ሆላንድ ዳቪ ክላሰንን ኣብ ልዕሊ ሰኔጋል ኣብ መበል 98 ደቒቕን 17 ካልኢትን ዘመዝገባ ሸቶ እያ። በዚ ዀይኑ በቲ እዚ ፊፋ ኣብ ቐጠር ጸቒጡ ክሰርሓሉ ጀሚሩ ዘሎ ደቂቕ ምጽብጻብ ዝባኸነ ግዜ፡ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያታት ኣዘራራቢ ኰይኑ ይቕጽል ኣሎ። ገለ ንኣሰራርሓ ፊፋ ከድንቝ እንከለዉ፡ ገለ ኸኣ ጸወታ ኵዕሶ እግሪ ካብቲ ልሙድ ንላዕሊ ግዜ ይወስድ ስለዘሎ፡ መቐረቱ ይጐድለና ኣሎ ዝብሉ ኣለዉ። በሉ እቶም ኣብ ሜዳ ኣቲኹም ጸወታ ኣብ ምውድኡ ቀልጢፍኩም ናይ ምውጻእ ልምዲ ዘለኩም፡ ጸወታ ተወዲኡ እናተባህለ ግዜ ተወሲኹ ብዙሕ ቅያታት’ዩ ዝፍጸም ዘሎ’ሞ፡ ናይ መወዳእታ ፊስካ ከይተነፍሐት ካብ መንበርኩም ኣይትተስኡ ዝብል ምኽሪ ይልገሰልኩም ኣሎ።


ፈነወ ተለቪዥን ኢትዮጵያ ብኸቢድ ከምዝቕጻዕ ፊፋ ኣፍሊጡ

ኢትዮጵያን ብሮድካስቲ ኮርፖረሽን [ኢቢሲ] ነቲ ኣብ ቐጠር ዝካየድ ዘሎ ዋንጫ ዓለም 2022 ብዘይ ወግዓዊ ፍቓድ ብቐጥታ ስለዘመሓላለፎ ብኸቢድ ክቅጻዕ ምዃኑ ፊፋ ንቢቢሲ ገሊጹ። ፊፋ፡ ትካል ፈነወ ተለቪዥን ኢትዮጵያ - ኢቢሲ ካብቲ ዝተፈቐደሉ ጸወታታት ወጻኢ ንዋንጫ ዓለም ምምሕልላፉ ነቲ ምስ ፊፋ ዘለዎ ውዕል ዝጥሕስ’ዩ ኢሉ። በዚ መሰረት ፊፋ ምስ ኢቢሲ ዘለዎ ውዕል ከምዘቋረጾ ብምግላጽ፡ “ከቢድ” ስጕምቲ ንምውሳድ ይዳሎ ከምዘሎ ኣፍሊጡ'ሎ። እንተዀነ እቲ ከቢድ ዝበሎ ስጕምቲ እንታይ ምዃኑ ኣይገለጸን። ኢትዮጵያን ብሮድካስቲ ኮርፖረሽን ምስ ፊፋ ዘለዎ ውዕል ስለዝተቛረጸ፡ ነቲ ክሳብ 18 ታሕሳስ ኣብ ቐጠር ዝካየድ ጸወታታት ዋንጫ ዓለም ከመሓላልፎ ኣይክኽእልን’ዩ። ፊፋ፡ ዋላ'ኳ ከምዚ እንተበለ፡ ኢቢሲ ግን ክሳብ ሕጂ ንጸወታታት ዋንጫ ዓለም ምትሕልላፍ ይቕጽል ኣሎ። ፊፋ ከምዝበሎ፡ ብዝዀነ ዓይነት ኣገባብ ፈነወ፡ ቀጥታዊ ፈነወ ተሌቪዥን ይዅን ዲጂታላዊ ኣገባብ ናብ ህዝቢ ምምሕልላፍ ስርቂ ስለዝዀነ፡ ነዚ ኣትሪሩ ከምዝቓለስን ነዚ ንዝፍጽሙ ትካላትን ውልቀሰባትን ከኣ ስጕምቲ ክወስድን እዩ። ኣብ ርእሲኡ ንኸምዚ ዓይነት ተግባራት ንምግታእዓቢይ ወፍሪ ከምዘካይድ ብምሕባር፡ ምስ ዝተፈላለዩ ኣካላት መሻርኽቱ ብምዃን ነቲ ጸወታ ብዘይ ሕጋዊ ኣገባብ ንዘመሓላልፉ ኣለልዩ ደው ንምባሎምን ንምቅጽዖምን ከምዝሰርሕ ሓቢሩ። ኢትዮጵያን ብሮድካስቲን ኮርፖሬሽን [ኢቢሲ] ብዛዕባ እዚ ፊፋ ዝሃቦ መጠንቀቕታ ይዅን መቕጻዕቲ ኣመልኪቱ ዝሃቦ መልሲ የለን።


ዋንጫ ዓለም 2022፡ ቐጠር ብኤኳዶር ተሳዒራ፣ መኽፈቲ ኸ ከመይ ነበረ?

ኣአንጋዲት ዋንጫ ዓለም 2022 ቐጠር፡ ሰንበት 20 ሕዳር ኣንጻር ኢኳዶር ኣብ ዘካየደቶ ፈላሚ መኽፈቲ ጸወታ፡ ብቐሊሉ 2 ብ 0 ተረቲዓ። ድሕሪ’ዚ ውጽኢት መኽፈቲ ጸወታ፡ ዝዀነ ምስ ቐጠር ዝተኣሳሰር ሰብ እንተወሓደ ንዝቕጽል ሰሙን ነዚ ዝሓለፈ ጸወታ 90 ደቓይቕ ክርስዕ ክደሊ እዩ። እታ ብፈሊክስ ሳንቸዝ እትምራሕ ሃገራዊት ጋንታ፡ ኣብ ምሉእ ‘ቲ ጸወታ ኣድማዒ ፈተነ ከይገበረት’ያ ተሳዒራ ዘላ። ኣብ ታሪኽ ውድድር ዋንጫ ዓለም ድማ፡ ፈላመይቲ ኣብ መኽፈቲ ጸወታኣ ዝተሳዕረት ኣአንጋዲት ሃገራዊት ጋንታ ኰይና’ላ። ሕልሚ ዋንጫ ዓለም ድሕሪ ምግሃዱ እታ ብተስፋ ዝጀመረት መኽፈቲት መዓልቲ፡ ንተጻወትን ደገፍትን ናብ “ሕልሚ ቐትሪ” ክትቅየር ግዜ ኣይወሰደን። ቅድሚ 12 ዓመት፡ ፕረዚደንት ማሕበር ኩዕሶ እግሪ ዓለም - ፊፋ - ዝነበረ ሴፕ ብላተር፡  ፖስታ ቀሊዑ መሰል ምእንጋድ ዋንጫ ዓለም 2022 ንቐጠር ከም ዝተዋህበ ድሕሪ ምግላጹ፡ ብዛዕባ’ታ ሃገር ብዙሕ ተባሂሉ እዩ። ጉዳይ ሰብኣዊ መሰላት፡ ጉዳይ ስደተኛታት ሰራሕተኛታት፡ ኣተሓሕዛ ሕደ-ጾታውነት ዝኣመሰሉ ጉዳያት ነቲ ‘ታ ሃገር ዝገበረቶ ድንቂ ዝዀነ ምድላዋት ኣንጸላልይዎ’ኳ እንተጸንሐ፡ ሰዓታት ቅድሚ’ቲ ናይ ሰንበት መኽፈቲ ጸወታ ካብ ስታድዩም ወጻኢ ግን ልዑል ፍናን ዓሲሉ ነይሩ። ኣባላት ጸጥታ ክሳብ መእተዊ ብኣግማልን ኣፍራስን ተሰሪዖም ክኸዱ እንከለዉ፡ ብኸበሮን ባህላዊ ሳዕስዒት ዓረብ ዘካይዱ ዝነበሩ ሰባት’ውን ይረኣዩ። ደቂ ዓዲ፡ ድምጾምን ደገፎምን ዝያዳ ዓብላሊ’ኳ እንተነበረ፡ እቶም ነዊሕ ዝተጓዕዙ ደገፍቲ ኢኳዶር’ውን ኣይሓመቝን፣ ብውሁድ ድምጺ፡ ንጋንትኦም ይደርፉን ይጭርሑን ነይሮም። ጸወታ፡ ኣብቲ ብመልክዕ ዳስ በደዊን - ዓረብ ዝተሰርሐ ስታድዮም ኣልበይት ቅድሚ ምጅማሩ፡ ብተዋሳኣይ ሞርጋን ፍሪማን ዝምራሕ ጽባቐ ዝመልኦ ስነስርዓት መኽፈቲ ስነ-ስርዓት፣ ‘ሪግረሽን ሲንድሮም’ ብዘለዎ ቐኒም ኣል ሙፍታሕ ገለ ምዕራፋት ቁርኣን ተነቢቡ። ብተወሳኺ፡ ካብ BTS ዝዀነ ‘ዓለማዊ ሱፐርስታር’ ጁንግ ኩክ ሓዳስ ንጽል ደርፉ፡ ምስ ቐጠራዊ ድምጻዊ ፋሃድ ኣል ቝበይሲ ብሓባር ኣቕሪብዋ። ኣብ ደውሓ፡ ተዓዘብቲ ነቲ ጸወታ ብዓበይቲ ስክሪናት ክዕዘቡ ኣቐዲሞም እዮም ክእከቡ ጀሚሮም። ብዛዕባ’ቲ ቐጠር ሻምፕዮን ኵዕሶ እግሪ ኤስያ ዝዀነቶን፡ ዘለውዋ ምኵራት ተጻወትቲን ዘመዝገብዎ ዓወታትን ካልእን ዝተጻሕፈ ወይ ዝተነግረ ሒደት እዩ። ፈሊክስ ሳንቸስ፡ እታ ጋንታ ዘርኣየቶ ጸወታ፡ ትሕቲ ብቕዓታ ምዃኑ እዩ ዝምጕት። ንሱ ድሕሪ’ቲ ጸወታ፡ "እዚ ዝተጸበናዮ ውጽኢት ከም ዘይኰነ ርዱእ'ዩ" ድሕሪ ምባል፡ "ሕጂ፡ ነቲ ግጥም ክንትንትን፣ ናብ ዝቐጽል ኣድሂብና ነዚ ክንርስዕ ናትና ግደ እዩ፡" ኢሉ። እቲ ኣሰልጣኒ ኣስዒቡ፡ "መመኽነይታ ኣየድልን እዩ፣ ነቶም ዓወት ዝግባኦም ኢኳዶራውያን ዮሃና” ኢሉ። “ብዙሕ ክምሓየሽ ዝግባኦ ነገራት ኣሎና፣ በቲ ዝበለጸ ደረጃና ኣይተጻወትናን። ምናልባት እቲ ሓላፍነት ወይ ስምዒታት ገዚኡና ክኸውን ይኽእል'ዩ።" ተሓሒዙ፡ "እዚ ዘሰንብድ ጅማረ ንዝተረፈ ጸወታ ዝውስን እዩ፤ እቲ ጸቕጢ ግን ክንርስዖ ኣለና፡" ክብል ንጋንታኡ ተላብዩ። ቐጠር፡ ኢኳዶራዊ ኤነር ቫለንሽያ ካብ ቀረባ ርሕቀት ብዘመዝገባ ሸቶ ኣብ ቀዳሞት ደቓይቕ ክትቅጻዕ ትኽእል ነይራ።  እንተዀነ ቪድዮ ዳንነት ብዝረኣየቶ ጻውዒት ‘ኦፍሳይድ’፡ ዕረፍቲ ረኺባ ነይራ። እዚ ይዅን እምበር፡ እታ ኣአንጋዲት ሃገር ጸወታኣ ከተመዓራሪ ብዘይምኽኣላ፡ ኣጥቃዓይ ዌስትሃም ነበር ቫለንሽያ፡ ብመገዲ ፍጹም ቅላዕ፡ ድሒሩ ድማ ብርእሱ ብልጽቲ ሸቶ ብምውሳኽ፡ ኢኳዶር ንዕረፍቲ 2ብ0 መሪሓ ክትወጽእ ኣኽኢልዋ። ኤኳዶራውያን መዓልቶም እናስተማቐሩ፡ እቶም ባህላዊ ክዳውንቲ ዓረብ ዝለበሱ ደገፍቲ፡ ብስቕታ ተዋሒጦም፡ ብዙሓት ድማ ጸወታ ገዲፎም ብኣጋ ክወጽኡ ተራእዮም። እንተዀነ ማልያ ሃገራዊት ጋንታኦም ዝተኸድኑ ፍሉያት ደገፍቲ ግን ነታ ጋንታ ክሳብ ምወዳእታ ኣሰንዮምዋ እዮም። ብዙሓት ብጸወታን ውጽኢትን ጋንታኦም ዘይዓገቡ ደገፍቲ ድሕሪ ዕረፍቲ ኣይተመልሱን፤ ሓያለ መናብር ከኣ ኣብ ካልኣይ እብረ ጥርሑ ተሪፉ። ብዛዕባ እዚ ባዶ መንበር ዝተሓተተ ሳንቸዝ፡ "ሓቂ ንምዝራብ፡ ነዚ ክጥምት ኣብቲ ጸወታ ዓቢይ ስራሕ እዩ ነይሩኒ" ኢሉ። እቲ ኣሰልጣኒ፡ ኣብ ዝቕጽል ዝሓሸ ተወዳዳርነት ከም ዘርእዩን፡ ደገፍቶም ክኽሕሱን፡ በቲ ሓቀኛ ብቕዓት እታ ጋንታ ክጻወቱን ምዃኖም ቃል ኣትዩ። "እዚ፡ ካብቲ ዝበለጸ ብቕዓትና ዝረሓቐ'ዩ፣ እዚ ውድድር ሓጺር ስለዝዀነ ንዝቕጽል ጸወታ ተመዓራሪና ክንቀርብ ኢና ንዓና ድማ ዝሓሸ ክኸውን ተስፋ ንገብር” ኢሉ። እንተዀነ፡ ኣብ ቅድሚኡ ዘሎ ውድድራት ዝሓሸ ከም ዘይኰነ እዩ ዝግመት። ዝጽበያ ዘሎ ናይ ምድብ ጸወታ ምስ ሰኔጋልን ሆላንድን እዩ። ቐጠር፡ ነቲ ኣብ 2010 ደቡብ ኣፍሪቃ ካብ ምድብ ጸወታታት ዝተገለፈቶ እትደግም ካልኣይቲ ኣአንጋዲት ሃገር ብምዃን ንዘስዕቦ ውርደት ከተወግድ ዘድሊ ምምዕርራይ ክትገብር ከቢድ ሓላፍነት ኣብ ዝባና ኣሎ።


ኣፍሪቃ ስለምንታይ'ያ ክሳብ ሕጂ ዋንጫ ዓለም ክትዓትር ዘይክኣለት?

እታ ደው ዘይትብል ሃገራዊት ጋንታ ፖርቱጋል ምስታ ዘይትሕለፍ ሞሮኮ ሎሚ ምሸር ክፋለማ'የን። ጸወታታት ርብዒ ፍጻመ ሎሚ ቀዳም’ውን ዝቕጽል ኮይኑ ሞሮኮ ኣንጻር ፖርቱጓል [ሰዓት ሽዱሽተ ድሕሪ ቀትሪ] እንግሊዝ ኣንጻር ፈረንሳ [ሰዓት ዓሰርተ ምሸት] ተራኺበን ቀጻሊ ዕድለን ክፈልጣ እየን። ፖርቱጋል ኣብቲ፡ ኮኾብ ተጻዋታያ ዘየሰለፈትሉ ናይ ርብዒ ፍጻመ ግጥም፡ ንስዊዘርላንድ ብገፊሕ ውጽኢት 6 ብ 1 እያ ስዒራታ። እቲ ንወዲ 37 ዓመት ሮናልዶ ዝተክአ 21 ዓመት ዝዕድመኡ ኣጥቅዓይ በነፊካ ጎንካሎ ራሞስ ሰለስተ ሸቶታት ኣመዝጊቡ ሃትሪክ ሰሪሑ። ሞሮኮ ንፖርቱጋል እንተድኣ ስዒራ፡ ናብ ፍርቂ ፍጻመ ዝበጽሐት ፈላመይቲ ኣፍሪቃዊት ሃገር ክትከውን ትኽእል እያ። ብተወሳኺ ኣብ ቐጠር ዝተረፈት እንኮ እስላማዊት ሃገር እያ። ኣሰልጣኒ ሃገራዊት ጋንታ ሞሮኮ ዋሊድ ረግራጊ "ኣፍሪቃን ህዝቢ ዓረብን ብድሕሬና እዮም" ይብል። ሞሮኮን ፖርቱጋልን ክራኸባ እዚ ንሳልሳይ ግዜ ክኸውን ከሎ፡ እተን ዝሓለፋ ክልተ ጸወታታት ኣብ ዋንጫ ዓለም እዩ ነይሩ። ሞሮኮ ኣብ 1986 ኣብ ናይ ምድብ ጸወታ ንፈለማ ግዜ 3 ብ 1 ክትዕወት ከላ፡ ፖርቱጋል ኣብ 2018 ኣብ ዝተኻየደ ውድድር 1 ብ 0 ተዓዊታ። ዝሓለፈ ግዜ ኣንጻር ስዊዘርላንድ፡ ፖርቱጋላዊ ጎንካሎ ራሞስ፡ ድሕሪ ሚሮስላቭ ክሎሰ ኣብ 2002 ንፈለማ እዋን ኣብ ዋንጫ ዓለም ሃትሪክ ዘመዝገበ ተጻዋታይ ኮይኑ። ሞሮኮ ኣብ ዋንጫ ዓለም 2022 ኣብ ኣርባዕተ ጸወታታት ኣይተሰዓረትን፡ ሓንቲ ሸቶ ጥራይ ክትምዝገባ እንከላ ኣርባዕተ ሽቶታት ኣመዝጊባ። ፖርቱጋል፡ ብሸሞንተ ዝተፈላለዩ ተጻወትቲ 12 ሸቶታት ኣመዝጊባ ኣላ። ኣሰልጣኒ ፖርቱጋል ፈርናንዶ ሳንቶስ ኣብ ልዕሊ ስዊዘርላንድ ኣብ ዘመዝገቦ ዓወት ንክርስትያኖ ሮናልዶ ብጎንካሎ ራሞስ ምትክኡ ውጽኢቱ ተራእዩ እዩ። ፖርቱጋል ከም ማንቸስተር ዩናይትድ ብዘይ ሮናልዶ ዝሓሸት ትመስል ይብል ተንታኒ ኵዕሶ እግሪ ቢቢሲ ክሪስ ሱቶን። ዋላ’ኳ ርእሰይ ፖርቱጋል እንተበለኒ ዝብል ሱቶን፡ ልቡ ግን እታ ዘገርሙ ደገፍቲ ዘለውዋ ሞሮኮ 1 ብ 0 ተዓዊታ ናብ ፍርቂ ፍጻመ ክትበጽሕ ትምኒቱ ከምዝኾነ ይገልጽ። ሞሮኮ፡ ኣብ ኣውዲቕካ ምሕላፍ፡ ንስጳኛ ስዒራ ንፈላማ ግዜ ኣብ ታሪኻ ናብ ርብዒ ፍጻመ ግጥም ዋንጫ ዓለም ክትሓልፍ ክኢላ ኣላ። እቶም ብኣናብስ ኣትላስ ዝፍለጡ ተጻወትቲ፡ ኣብቲ ብዘይሸቶ ዝተዛዘመ ግጥም፡ ብፍጹም ቅላዕ፡ 3 ብ 0 እዮም ስዒሮም፡ ሎሚ ቀዳም ድማ ኣንጻር ፖርቱጋል ክገጥሙ እዮም። ኣብቲ ብፍጹም ቅላዕ ዝተዛዘመ ግጥም ሞሮኮን ስጳኛን፡ ሓላው ልዳት ሞሮኮ ክልተ ሸቶታት ብምድሓን ደሚቝ። ሞሮኮ ክሳብ ሕጂ ኣብ ዘካየደቶ ኣርባዕተ ጸወታታት ዋንጫ ዓለም 2022፡ ሓንቲ ሸቶ ጥራይ ክትምዝገባ እንከላ ክሳብ ሕጂ ኣይተሳዕረትን። ሞሮኮ ንስጳኛ ስዒራ ናብ ርብዒ ፍጻመ ብምስጋራ፡ ነቲ ቅድሚ ሕጂ ሃገራውያን ጋንታት ካሜሮን፡ ጋናን ሰኔጋል ዝበጽሓኦ ደረጃ ክትበጽሖ ክኢላ’ያ። ሕጂ ኣብ ኣፍሪቃ ሓድሽ ክብረ ወሰን ክምዝገብ እንተዀይኑ ንፖርቱጋል ስዒራ ናብ ርብጺ ፍጻመ ክትሓልፍ ኣለዋ። ብድሕሪኡ ዘሎ ኣብ ልዕሊ ክብሪ ክብሪ’ዩ ክኸውን፤ ዘይክኣል ግን ኣይኮነን። መን ይፈልጥ እታ ዋንጫ’ውን ንፈለማ እዋን ናብ ኣፍሪቃ ተምጽኣ ትኸውን። እዚ ካብ መግዛእቲ እታ ኣህጉር እዩ ዝጅምር። እቲ ዘሕዝን ክውንነት ኣብ ምሉእ እቲ ካብ 1930 ክሳብ 1962 ኣብ ዝተኻየደ 7 ወድድራት ዋንጫ ዓለም፡ ኣፍሪቃ ኣብ 1934 ጥራይ'ያ ተሳቲፋ። ሽዑ እታ እንኮ ንኣፍሪቃ ዝወከለት ሃገር ግብጺ እያ ነይራ። እዚ ብኸፊል ብሰንኪ ኣብታ ኣህጉር ዝነበረ ኣረሜናዊ መግዛእቲ ሃገራት ምዕራብ ኣውሮጳ፡ ብኸፊል ድማ ሓለፍቲ ፊፋ ነበር ንኣፍሪቃ ኣብቲ ውድድር ብቐጥታ ቦታ ምሃብ ብምእባዮም እዩ። እዚ ድማ ዋላ ነተን ነጻነት ዝረኸባ ሃገራት ዘጠቓልል እዩ። ኣብ 1966 ኣህጉር ኣፍሪቃ ንፊፋ ኣብቲ ውድድር ውሕስነት ዘለዎ ቦታ ክትረክብ ከም ዝጠለበት መልእኽታ ንምግላጽ ንገዛእ ርእሳ ኣብ እንግሊዝ ካብ ዝካየድ ዋንጫ ዓለም ኣግሊላ፡ ድሕሪኡ ድማ ኣብ 1970 ከተረጋግጽ ክኢላ። ኣብ ዝቐጸሉ ሰለስተ ዓሰርተታት ዓመታት ጋንታታት ሃገራት ኣፍሪቃ ትጽቢት ዘይተገብረሉ ውጽኢታት ኣመዝጊበን እየን። ንኣብነት ኣልጀርያ ንምዕራብ ጀርመን ስዒራ፡ ሞሮኮ ንፖርቱጋል ገሊፋ፡ ካሜሩን ድማ ንኣርጀንቲና ዓብሊላ። እዚ እናሃለወ ግን ፊፋ ተሳትፎ ሃገራት ኣፍሪቃ ንምውሳኽ ቅልጡፍ ምላሽ ክህብ ኣይከኣለን። ኣብ 1982 ክልተ ሃገራት ኣፍሪቃ ጥራይ ክሳተፋ ዕድል ረኺበን፤ ኣብ 1994 ሰለስተ፡ ድሕሪኡ ድማ ኣብ 1998 ሓሙሽተ ቦታታት ንሃገራት ኣፍሪቃ ተፈቒዱ። ክሳብ ሕጂ ከኣ ከምኡ ኢሉ ይቅጽል ኣሎ። ስለዚ ኣፍሪቃ ገና ዋንጫ ዓለም ዘይተዓወተትሉ ሓደ ምኽንያት፡ ዳርጋ ክትሳተፍ ስለዘይጸንሐት እዩ። ገሊኦም ኣብ ዝሓለፈ 12 ዓመታት ድኹም ውጽኢት ምምዝጋቡ ከመልክቱ ይኽእሉ እዮም፡ እንተኾነ ግን ተሳትፎ ምውሳኽ ናብ ዝያዳ ተወዳዳሪነትን ምምሕያሽን ኣየምርሕን'ዩ ዝብል መን እዩ? ኣብ ዋንጫ ዓለም ብምስታፍ ጥራይ ዝርከብ ናይ ገንዘብ ሽልማት ኣብ መላእ እታ ኣህጉር ኣብ መሰረታዊ ኩዕሶ እግሪ ምምሕያሽ ክውዕል ይኽእል ነይሩ፡ እዚ ድማ ንጽሬት ጸወታ ብዓቢኡ ከማዕብል ምኸኣለ። ፈላሚ ዋንጫ ዓለም ኣብ ኡራጋይ ካብ ዝእንገድ ጀሚሩ፡ ድሕሪ ዳርጋ ሓደ ዘመን ኣፍሪቃ ኣብ መወዳእታ ዝያዳ ፍትሓዊ ቁጽሪ ተሳትፎ ክትረክብ እያ፡ ኣብ 2026 ኣብ ዝካየድ ዋንጫ ዓለም 9.5 ቦታታት ክትረክብ እያ እዚ ድማ ቁሩብ ናብ ዓለማዊ ምዕሩይነት ክትቀርብ ዘኽእል እዩ። ዋንጫ ዓለም 2022 እውን ብመልክዕ መጻረዪ ተሳትፎ ጥራይ ዘይኮነስ ብመልክዕ መሰል ኣአንጋዲ ውክልና ዘይምህላው ዓቢ ጽልዋ ክህልዎ ከምዝኽእል ኣርእዩና እዩ። ደቡብ ኮርያ ኣብ 2002 ነዚ ውድድር ምስ ጃፓን ብሓባር ኣብ ዘአንገደትሉ እዋን ናብ ፍርቂ ፍጻመ ክትሓልፍ ከላ፡ ጸለምቲ ኮኾባት ጋና ኣብ 2010 ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ኣብ ዝተኻየደ ፈላሚ ዋንጫ ዓለም ኣፍሪቃ ናብ ፍርቂ ፍጻመ ንምሕላፍ ኣብ ምስ ኡራጋይ ኣብ ዝገጠመትሉ ብፍጹም ቅላዕ'ያ ተሳዒራ። ኣፍሪቃን ኤስያን ብሉጻት ውድድራት ኣብ ኣህጉራተን ኣብ ዘአንግዳሉ እንኮ ግዜ ከምዚ ዝበለ ውጽኢት ምምዝጋቡ ኣጋጣሚ ድዩ? መልሱ: ምናልባት ኣይኮነን ዝብል ምዃኑ ዋንጫ ዓለም 2022 ኣርእዩና ኣሎ። ኣብዚ ዓመት ክልተ ኤስያውያን ጋንታታት ናብ ኣውዲቕካ ምሕላፍ በጺሐን፡ ዋንጫ ዓለም ቀጠር ድማ፡ ብሩሑቕ፡ ኣብ ሜዳ ንሃገራት ኣፍሪቃ እቲ ዝዓበየ ዕዉት ውድድር ኮይኑ ኣሎ። ካብ 15 ናይ ምድብ ጸወታታት 24 ድምር ነጥቢ ብምምዝጋብ፡ ነቲ ቅድሚ ሕጂ ኣብ 2002 ኣብ ዝተኻየደ ውድድር ተመዝጊቡ ዝነበረ 15 ነጥቢ ብምብላጽ ክብረወሰን ሰቢሩ። ካሜሩን ኣብ ሓደ ውድድር ዋንጫ ዓለም ንብራዚል ዝሰዓረት ፈላመይቲ ኣፍሪቃዊት ሃገር ኮይና፡ ቱኒዝያ ኣብ ልዕሊ ሻምፕዮን ፈረንሳ ዓወት ኣመዝጊባ፡ ሞሮኮ ድማ 7 ነጥቢ ብስማ ኣመዝጊባ ካብ ምድባ ቀዳመይቲ ኮይና ዝሓለፈት ፈላመይቲ ኣፍሪቃዊት ሃገር ኮይና። ኣሽሓት ደገፍቲ ስዑዲ፡ ሞሮኮን ቱኒዝያን ንጋንታታቶም ንታሪኻዊ ዓወታት ክድርኹ ምርኣይ፡ ሓዱሽ ህዋህው ዝፈጠረ ኮይኑ ኣሎ። ኣብ ልዕሊ እዚ "ትጽቢት ዘይተገብረሎም ውጽኢታት ዝተረኣይሉ ዋንጫ ዓለም" እቲ ዝበለጸ ጥዑም ዝኸውን ድማ፡ ሞሮኮ ኣብቲ ውድድር ክትዕወት እንተኽኢላ እዩ"። ክሳብ ክንደይ ጽኑዕ ምክልኻል ከም ዝገብሩን ሓላዊ ልዳቶም ያሲነ ቦኖ ክሳብ ክንደይ ንፉዕ ምዃኑን ኣብ ግምት ምስ እነእቱ፡ ኣብ ጸወታ ወትሩ ዕድል ክህልዋ እዩ። ሞሮኮ ሻምፕዮን ዓለም ክትከውን 270 ደቓይቕ ከምዝተረፋ ትኣምን። ምናልባት ንሕና እውን ክንኣምኖም ግዜኡ በጺሑ ይኸውን።


ሞሮኮ፡ ናብ ፍርቂ ፍጻመ ዋንጫ ዓለም ዝሓለፈት ፈላመይቲ ኣፍሪቃዊት ሃገር ኰይና

ሞሮኮ ኣብቲ ኣብ ቐጠር ዝካየድ ዘሎ ዋንጫ ዓለም 2022፡ ንፖርቱጋል ረቲዓ ናብ ፍርቂ ፍጻመ ዝሓለፈት ፈላመይቲ ኣፍሪቃዊት ሃገር ኰይና። ሰሜን ኣፍሪቃዊት ሃገር ሞሮኮ፡ ትማሊ ምሸት ምስ ፖርቱጋል ኣብ ዝነበራ ግጥም 1 ብ 0 ስዒራ እያ ናብ ዝቕጽል ውድድር ፍርቂ ፍጻመ ሓሊፋ። ሞሮኮ ኣብቲ ጸወታ ልዑል ግምት ተዋሂብዋ ንዝነበረ ፖርቱጋልን ኮኸብ ተጻዋታይ ክርስቲያኖ ሮናልዶን ብምስዓር’ያ ናብቲ ቀጻሊ ዙርያ ሓሊፋ ዘላ። ኣጥቃዓይ ሞሮኮ ዮሱፍ ኣልነስሪ ቅድሚ ዕረፍቲ ብዘቝጸራ ሸቶ ነቲ ኣብ ስታድየም ኣል ቱማማ ብቐጥታ ነቲ ግጥም ዝዕዘብ ዝነበረ ህዝቢን፡ ንኣፍሪቃውያንን ዓረባውያንን ኣፈሲሁ። ነቲ ስታድየም መሊኦምዎ ዝነበሩ ደገፍቲ ሰሜን ኣፍሪቃዊት ንሞሮኮ፡ ኣብ መድረኽ ዓለም ክብ ዘበለ ጸወታ ብልዑል ታሕጓስ ይጽንብልዎ ኣለዉ። ኣብ ጸወታ ኩዕሶ እግሪ ዓለም፡ 196 ግዜ ተጻዊቱ ክብረ ወሰን ዝሓዘ ክርስትያኖ ሮናልዶ፡ ኣብ መበል 50 ደቒቅ ተቐይሩ’ኳ እንተኣተወ ሸቶ ከቝጽር ኣይከኣለን፤ ሃገሩ ፖርቱጋል’ውን ናብ ፍርቂ ፍጻመ ከሕልፋ ኣይከኣለን። ኣብ ፍርቂ ፍጻመ ምስ ፈረንሳ እትገጥም ሞሮኮ፡ ቅድሚ ዕረፍቲ፡ ኣልነስሪ ነታ ያሕያ ኣቲያት ዘሕለፈሉ ኩዕሶ ብርእሱ ወቒዑ ሸቶ ኣቝጺሩዋ። ኣጥቃዓይ ፖርቱጋል ብሩኖ ፈርናደዝ ድሕሪ ዝተወሰነ ደቃይቕ እትገርም ሸቶ ንምቝጻር ፈቲኑ’ኳ እንተነበረ፡ ዝቐልዓ ኩዕሶ ግን ምስ ልዳት ተላቲማ ሃገሩ ማዕረ እትኾነሉ ዕድል ባኺኑ። ሞሮኮ ድሕሪ ዕረፍቲ ተጻወትቲ ተጐዲኦምዋ፣ ኣጥቃዓይ ወሊድ ኸዲራ ብኽልተ ቢጫ ካብቲ ጸወታ’ኳ እንተተሰናበተ፡ ፖርቱጋል ግን ሸቶ ክተቝጽር ኣይከኣለትን። ቅድሚ ሕጂ ሰለስተ ሃገራት ኣፍሪቃ ኣብ ውድድራት ዋንጫ ዓለም ናብ ርብዒ ፍጻመ ሓሊፈን'ኳ እንተነበራ፡ ናብ ፍርቂ ፍጻመ ዝሓለፈት ሃገር ግን ክሳብ ሕጂ ኣይነበረትን። ተጻዋታይ ኣልነስሪን እታ ብርእሱ ዘቝጸራ ሸቶን ኣብ መዝገብ ታሪኽ ዘስፈሩ ኰይኖም፡ ንዅሎም ደገፍቲ ጋንታኡ ኣፍሪቃውያንን ካልኦትን ብታሕጓስ መሊኡዎም ኣሎ።


ቅልውላው መንነት ሞሮኮ፡ ዓረባዊት'ዶ ኣፍሪቃዊት ወይ ኣማዚግ?

ኣፍሪቃዊ ጋዜጠኛ ማግዲ ዓብደልሃዲ፡ ኩዕሶ እግሪ ብዛዕባ መንነት ሞሮኮ ከመይ ገይሩ ቅርሕንቲ ከም ዘጓሃሃረ ይገልጽ። ____________ ሎሚ ዓመት ኣብ ቐጠር ዝተኻየደ ዋንጫ ዓለም ካብ ካልኦት ውድድራት ብዝያዳ ኣካታዒ ኵነታት ዝተረኣየሉ እዩ ምባል ካብ ሓቂ ዝረሓቐ ኣይኰነን። እቲ ብዙሕ ኣቓልቦ ዝሰሓበ ኣካታዒ ጐዳይ ግን ኣብ ዙርያ መንነት ሞሮካዊት ጋንታ 'ኣናብስ ኣትላስ' ዝተላዕለ እዩ ነይሩ። እቲ ክትዕ ብቐሊል ሕቶ እዩ ተጀሚሩ። እታ ንሓያላት ጋንታታት ፖርቱጋልን ስጳኛን ብምስዓር ብቕዓታ ንዓለም ዘረጋገጸት ሃገራዊት ጋንታ ሞሮኮ ናብ ፍርቂ ፍጻመ ዝበጽሐት "ቀዳመይቲ ዓረባዊት" ወይስ "ኣፍሪቃዊት" ጋንታ እያ? ብባህሊ ብዙሓት ሞሮካውያን ካብ ኣፍሪቃውያን ንላዕሊ ንነብሶም ከም ዓረብ ይርእዩ። ኣብ ሞሮኮ ዝርከቡ ገለ ትሕተ ሰሃራ ኣፍሪቃውያን ድማ ዓሌታዊ ኣተሓሳስባ ካብ ሞሮኮ ፈጺሙ ርሒቝ ከም ዘይፈልጥ የማርሩ። ሞሮካዊ ናይ ክንፊ ኣጥቃዓይ ሱፍያን ቡፋል ኣብ ልዕሊ ስጳኛ ድሕሪ ምዕዋቶም ዝሃቦ ርእይቶ ግን ነቲ ብዛዕባ ኣህጉራዊ መንነት እታ ሃገር ዝምልከት ክትዕ ትዅረት ክረክብ ገይሩ። ንሱ "ንዅሎም ኣብ መላእ ዓለም ዝርከቡ ሞሮካውያን ንዝገበርዎ ደገፍ፡ ንዅሉ ህዝቢ ዓረብን ንዅሉ ህዝቢ ኣስላምን። እዚ ዓወት ናትኩም'ዩ" ኢሉ። ኣህጉር ኣፍሪቃ ነታ ጋንታ ዘለዋ ደገፍ ስለዘይጠቐሰ፡ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ብዙሕ ግብረመልሲ ተራእዩ። ፕረዚደንት ናይጀርያ ሙሓመድ ቡሃሪ ሞሮኮ ኣብ ሓደ መድረኽ፡ "ብጽንዓትን ብልሓቶምን ንመላእ እታ ኣህጉር ከም ዘሐበኑ" ገሊጹ ነይሩ። ሱፍያን ቡፋል፡ ንኣፍሪቃ ብዘይ ምጥቃሱ ኣብ ኢንስታግራም ይቕረታ ሓቲቱ። ቡፋል፡ "ብርግጽ ነቲ ዓወት ንዓኻትኩም’ውን ይውፍየልኩም። ንዅሎም ኣብታ ኣህጉር ዘለዉ ኣሕዋትና ብምውካልና ሕቡናት ኢና። ብሓባር" ክብል ጽሒፉ። እዚ ዕግርግር፡ ኣብ ቀረባ እዋን እቲ ንጉስ ሞሮኮ ምስ ኣህጉር ኣፍሪቃ ዝያዳ ጥቡቕ ርክብ ንምትብባዕ ዝገበሮ ጻዕሪ ዘንጸባርቕ እዩ። ንጉስ መሓመድ ሻድሻይ ኣብ 2017 ሞሮኮ ብሰንኪ እቲ ዘካትዕ ጉዳይ ምዕራብ ሰሃራ፡ ን30 ዓመታት ብተኸታታሊ ተገሊላ ድሕሪ ምጽናሕ ዳግማይ ናብ ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ ዝኣተወትሉ እዋን፡ "ኣፍሪቃ ዓደይ እያ፡ ናብ ዓደይ ድማ ይምለስ ኣለኹ" ኢሉ። እዚ ምቅርራብ እዚ ብፍላይ ምስ ምዕራብ ኣፍሪቃ ንግዳዊ ምትእስሳር ክዕንብብ ኣኽኢሉ እዩ። ሞሮኮ ግን ኣባል ሊግ ዓረብ እውን እያ፤ ስለዚ ብወግዒ ኣብ ክልቲኡ ባህላዊ ዓውድታት ትጠቓለል። ንሞሮኮ "ኣፍሪቃዊት" ኢልካ ምግላጽ ብመንጽር ጂኦግራፊ ሓቂ ክኸውን ከሎ፡ "ዓረባዊት" ዝብል ኣገላልጻ ድማ ንብዙሓት ኣፍሪቃውያን ከም ዘይኰኑ ዝስምዖም ሞሮካውያን ካብታ ኣህጉር ኣርሒቝዎም እዩ። ሞሮኮ ብርክት ዝበለ ህዝቢ በርበር ወይ ከምቲ ዝመርጽዎ መጸውዒ ኣማዚግ ዝነብሩላ ሃገር እያ። ገለ ጸብጸባት ዳርጋ 40 ሚእታዊት ካብ ልዕሊ 34 ሚልዮን ህዝቢ እታ ሃገር ዘርኢ በርበር ከም ዝዀኑ ይሕብሩ። እቲ ታማዚት ዝበሃል ዓቢ ቋንቋ ኣማዚግ ጐድኒ ጐኒ ዓረብኛ ከም ወግዓዊ ቋንቋ ተፈላጥነት ረኺቡ እዩ። እዚ ግን ንነዊሕ እዋን ዝጸንሐ ኣካታዒ ጉዳይ እዩ። ቐጠር ዋንጫ ዓለም 2022 ናይ ምእንጋድ መሰል ምስ ተዋህባ ብኡንብኡ፡ ማዕከናት ዜና እታ ሃገር ነቲ ውድድር "ዓወት ንእስልምናን ዓረባውነትን" ዝብል ቅርጺ ሂበናኦ። እቲ ውድድር ምስ ተጀመረ፡ ስነ-ቓላት ዓረባውነትን እስላማውነትን ዳግማይ ትዅረት ክረክብ ጀሚሩ። ኣብቲ ብሰንኪ እገዳ ኣልኮላዊ መስተ ወይ መግለጺ 'ኤልጂቢቲኪዩ' ኣብ ዝተለዓለ ክትዕ፡ ተጣበቕቲ እስላማውነትን ዓረብነትን ኣንጻር "ሃጸያዊ ምዕራባውያን" ንቐጠር፡ እስልምናን ባህላዊ ክብርታትን ክከላኸሉ ጀሚሮም። "እስላማዊ ወይ ዓወት ዓረብ" ዝብል ኣገላልጻ ብማዕከናት ዜና ቐጠር ኣብ ቋንቋ ሓተታ ጸወታታት ክውዕል ምስ ጀመረ ግን፡ ቍጥዐ ዝመልኦ ግብረመልሲ ኣለዓዒሉ። ስለዚ፡ ኣናብስ ኣትላስ ካብ ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕን ንፍርቂ ፍጻመ ዋንጫ ዓለም ክትሓልፍ ዝኸኣለት ፈላመይቲ ጋንታ ደቂ ተባዕትዮ ብምዃን ታሪኽ ምስ ሰርሐት፡ ከም ዓወት ሃገራት ኣስላምን ዓረብን ናእዳ ረኺባ። ካልኦት ጋንታታት ናይቲ ዞባ ዝዀና ቱኒዝያ፡ ስዑዲ ዓረብን ቐጠርን፡ ኣብ መጀመርታ ዙር ካብቲ ውድድር ምስ ተገለፋ፡ ኣብ ጐረባብቲ ሃገራት ዝርከቡ ኣፍቀርቲ ኩዕሶ እግሪ ንሞሮኮ ክድግፉ ምጅማሮም ባህርያዊ እዩ። ገለ ጕጅለታት ግን ንዓወት ሞሮኮ ኣዝዩ ዝዓበየ፡ ዝያዳ ስነ-ሓሳባውን ፖለቲካውን ነገር ገይሮም ክስእልዎ ፈቲኖም። ከም ሳዕቤኑ ድማ፡ እታ ሞሮካዊት ጋንታ፡ ተሰካሚት ባንዴራ እስልምናን ዓረባውነትን ክትከውን ተገይራ። እዚ ክትዕ’ዚ ገለ ካብ ተጻወትቲ ጋንታ ሞሮኮ ኣብ ሜዳ ባንዴራ ፍልስጤም ሒዞም ዓወታቶም ምስ ኣኽበሩ’ዩ ዝያዳ ተጠናኺሩ። እዚ ዓይነት ኵነታት ግን ንብዙሓት ሰሜን ኣፍሪቃውያን ብፍላይ ነቶም ነቲ ስነ-ሓሳባትን ኣረኣእያን ዘይድግፉ ሞሮካውያን ኣቘጢዕዎም እዩ። ሓደ ተቓዋሚ ሞሮካዊ ዩቲዩበር ኣብ ንሓደ ሰዓት ዝቐጸለ ጸርፊ፡ ኣብቶም ነቲ ጸወታ ፖለቲካዊ ገይሮም ናብ ዓለማዊ ኲናት ባህሊ ክቕይርዎ ዝደልዩ ዝነበሩ ሰባት ቑጥዐኡ ገሊጹ። ብራዘር ራቺድ ነቶም 385 ሽሕ ሰዓብቱ፡ ኣሰልጣኒኦም ሓዊሱ ፍርቂ ኣባላት ጋንታ ሞሮካ ብሓቂ ኣብ ኣውሮጳ ተወሊዶም ዝዓበዩ፡ ኣብኡ ነቲ ጸወታ ተማሂሮም ኣብ ኣውሮጳ ፕሮፌሽናል ተጻወትቲ ኩዕሶ እግሪ ዝዀኑ ደቂ ሞሮካውያን ስደተኛታት ከም ዝኾኑ ኣዘኻኺሩ። "ናይታ ጋንታ መርመራ ዲኤንኤ እንተዝገብር፡ መብዛሕትኦም ኣማዚግ (በርበር) ምዃኖም ምረኸብካ። መብዛሕትኦም ዓረብኛ ኣይዛረቡን እዮም። ዝዛረቡ እንተዀይኖም ድማ 'ዝተሰብረ ዓረብኛ' እዩ ክኸውን፡ ምኽንያቱ ኣብ [ሃገራት] ምዕራብ ዝዓበዩ እዮም" ኢሉ። ኣብ ሞሮኮ ተራ እስልምናን ነጻነት ምዝራብን ተኣፋፊ ኰይኑ፡ እቲ ንጉሳዊ ስርወመንግስቲ ንነብሱ ከም ዘርኢ ነቢይ መሓመድ ይቘጽር። እቲ ንጉስ፡ ንቐዳሞት ገዛእቲ ኣስላም ታሪኻዊ ቃል ዝዀነ ‘ኣዛዚ ምእመናን’ ዝብል መዓርግ ኣለዎ። ምስዚ ዅሉ ግን እቲ ዩቲዩበር ነቶም ጉዳያት ንምምካት ኣይፈርሐን። "ሞሮኮ ካብ ማእከላይ ምብራቕ ዝተፈልየት እያ፣ ብመሰረቱ ሕብረተሰብ በርበር ስለ ዝዀነት፡ ኣዕራብ ኣብ 7ይ ክፍለ ዘመን ከም ግዳማውያን እዮም መጺኦም። ሎሚ ኣብ ሞሮኮ ዓረብ፡ በርበር፡ ኣስላም፡ ኣይሁድ፡ ኣምላኽ ዘይብሎም፡ ዘይሃይማኖታውያንን ባሃኣውያንን ኣለዉ፣ ሺዓን ሱኒን ኣለዉ።" ነዚ ሞሮካዊ ዓወት "ዓወት ዓረባውነትን እስልምናን” ኢልካ ምግላጽ “ኣብ ልዕሊ ዝተፈላለዩ ኣካላት ሕብረተሰብ ሞሮኮ መጥቃዕቲ እዩ" ክብል ኣስዒቡ። ነቶም ንዓወት ሞሮኮ ንባዕሎም ክጨውይዎ ዝደልዩ ዓረባውያን ወይ እስላማውያን ምላሽ ንምሃብ፡ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ዝወጽእ ጽሑፋት፡ መብዛሕትኦም እታ ጋንታ ናይ ሞሮኮ ምዃና ገሊጾም። ገሊኦም ድማ ብናይ ኣማዚግ ምልክት ዝተሰነየ ስእልታት ናይታ ጋንታ ለጢፎም። ካልኦት ነቐፍቲ ድማ፡ ንጸወታ ኩዕሶ እግሪ ናብ ሃይማኖታዊ ወይ ብሄራዊ ኲናት ምቕያር ዕሽነት ምዃኑ ብምጕላሕ፡ ዓወት ፈረንሳ፡ ብራዚል ወይ ኣርጀንቲና ከም ዓወት ክርስትና ክቝጸር ከም ዝኽእል ዘይሕሰብ እዩ ብምባል ይምጕቱ። ንኣብነት ገለ ካብተን ኣብ ኣውሮጳ ዝርከባ ሃገራዊ ጋንታታት ኩዕሶ እግሪ ብሄራውን ሃይማኖታውን ምትሕውዋስ ኣብ ግምት ብምእታው ከምኡ ዘይከኣል ምዃኑ ኣመልኪቶም። እቲ ብዛዕባ ሓቀኛ መንነት ናይታ ሞሮካዊት ጋንታ ዝካየድ ዘሎ ክትዕ፡ መግለጺ ናይቲ ኣብ መላእ ሰሜን ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕን ንዓሰርተታት ዓመታት ዝጸንሐ "ኲናት ባህሊ" እዩ። ኣብቲ ዞባ፡ ሃገራዊ መንነት ንዓሰርተታት ዓመታት ማእከል እቶም ንፖለቲካዊ ዲስኩር ዝቐረጹ ክልተ ስነ-ሓሳባት - እስላማውነትን ዓራባውነትን - ኰይኑ ጸኒሑ እዩ። ንሃገራዊ ሓርነት ቃልሲ ኣብ ዝካየደሉ ዝነበረ እዋን፡ ንማሕበራዊ ምትእስሳር ኣብ ልዕሊ ውልቃዊ ነጻነት ቀዳምነት ምሃብ ትርጕም እኳ እንተነበሮ፡ ኣብዚ እናዓበየ ዝኸይድ ዘሎ ዓለምለኻዊነት ግን ካብ ጥቕሞም ንላዕሊ ዝጸንሑን ኣገደስቲ ዘይኰኑን ይመስሉ።


ፊፋ ‘ሳልት ቤይ’ ናብ ሜዳ ኣትዩ ንዋንጫ ዓለም ዝሓዘሉ ኣጋጣሚ ይምርምር ኣሎ

ፊፋ፡ ኣብ ፍፃመ ፀዋታ ናይቲ ኣብ ቀጠር ዝተኻየደ ዋንጫ ዓለም፡ እቲ ‘ሳልት ቤይ’ ብዝብል ዝፍለጥ ስሙይ ከሻኒ (ሼፍ)ን ካልኦት ብርክት ዝበሉ ሰባትን ብኸመይ ናብ ሜዳ "ዘይግቡእ መእተዊ" ከምዝረኸቡ ከፃርይ ምጅማሩ ኣፍሊጡ። ሳልት ቤይ ብዝብል ዝፍለጥ ቱርካዊ ሼፍ ኑስረት ጎክቸ፡ ተጻወትቲ ኣርጀንቲና ድሕሪ'ቲ ኣብ ልዕሊ ፈረንሳ ዘመዝገብዎ ዓወት ኣብ ዝጽንብልሉ እዋን፡ ንዋንጫ ዓለም ሒዙን ክስዕምን ተሳኢሉ’ሎ። ሕጊ ፊፋ ከም ዝሕብሮ፡ እታ ዋንጫ ብተዓወትቲ ውድድር፣ ሰበስልጣን ፊፋን መራሕቲ ሃገራትን ሓዊሱ ብ "ኣዝዮም ምሩጻት" ጉጅለ ሰባት ጥራይ እያ ክትተሓዝ ትኽእል። ወሃቢ ቃል ፊፋ ንቢቢሲ ስፖርት ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ “ፊፋ ብድሕሪ’ቲ ብ18 ታሕሳስ ኣብ ስታድየም ሉሳይል ዝተኻየደ መዕጸዊ ስነ-ስርዓት፡ ውልቀሰባት ብኸመይ ናብ ሜዳ ዘይግቡእ መእተዊ ረኺቦም ዝብል መረዳእታታት ክውድብ ፀኒሑ’ሎ" ኢሉ። "እቲ ዝግባእ ውሽጣዊ ስጉምቲ ክውሰድ እዩ" ክብል እውን ወሲኹ ሓቢሩ። ሳልት ቤይ ብርክት ዝበሉ ጨንፈር እንዳ ጥብሲ ስጋ ብዕራይ፡ ስጋ ናይ ምድላውን ምቕማምን ሜላኡ ኣብ ኢንተርነት ፍሉጥ እናኾነ ምሰከደ ድማ ኣብ 2017 ናብ ዝና ደይቡ። በዓል ሜሲ፣ ክርስትያኖ ሮናልዶን ዴቪድ ቤክሃምን ዝርከብዎም ብዙሓት ናይ ሎምን ናይ ቀደምን ተጻወትቲ ኩዕሶ እግሪ ኣብ ኣብያተ መግቢ ሳልት ቤይ ተመጊቦም እዮም። እዚ ስሙይ ከሻኒ ዋንጫ ዓለም ኣብ ዝካየደሉ ዝነበረ እዋን፡ ንፕረዚደንት ፊፋ ጂያኒ ኢንፋንቲኖ ሓቚፉ ዘርኢ ቪድዮ ጠቂዑ ምንባሩ ይዝከር። ድሒሩ ድማ ምስ ህቡባት ገዳይም ብራዚላውያን ተፃወትቲ ኩዕሶ እግሪ ሮናልዶ፣ ሮበርቶ ካርሎስን ካፉን ኣብ ናይ ‘ቪኣይፒ’ (ኣዝዮም ምሩፃት ዕዱማት) መንበር ኮይኑ ተሳኢሉ። ድሕሪ ዓወት ኣርጀንቲና ኣብ ዝነበረ ጽዑቕ ትርኢታት፡ እቲ ሼፍ ኣቓልቦ ሜሲ ክረክብ እንተፈተነ’ኳ እቲ ኮኾብ ተፃዋታይ ግን ሸለል ክብሎ'ዩ ተራእዩ።


ዋንጫ ዓለም ቐጠር ብኣካል ዝርኢ ዘሎ ኢትዮጵያዊ ጋዜጠኛ ትዕዝብቱ ብኸመይ ይገልጾ?

ግሩም ሰይፉ፡ ኣብ ጋዜጣ ኣዲስ ኣድማስ ስፖርትን ማሕበራዊ ጉዳያትን ብምጽሓፍ ዝፍለጥ ጋዜጠኛ እዩ። ቅድሚ ሒደት መዓልታት መኽፈቲ፡ ኣብቲ ድንቂ ዝዀነ ዋንጫ ዓለም ቐጠር ንምስታፍ ናብ ደውሓ ኣምሪሑ። ደውሓ ካብ ኣዲስ ኣበባ ኣስታት 2200 ኪሎ ሜተር ርሒቓ እትርከብ ኰይና፡ መንገዲ ኣየራት ኢትዮጵያን ቐጠርን መዓልታዊ ተጓዓዝቲ የመላልሱ። ጋዜጠኛ ግሩም፡ ካብቲ ንፋስ ዝበዝሖ ኣዲስ ኣበባ ናብ ደውሓ ምስ ከደ፡ ሙቐት እዩ ተቐቢልዎ። እዚ ወቕቲ ግን ንቐጠራውያን ዝሑል ወርሒ እዩ። "ኣብ ደውሓ ጸሓይ ቀትሪ ዝበሃል የለን፤ ጸሓይ ምሉእ መዓልቲ፡ ንሑጻ ናይቲ ዓዲ እያ ክተጥቅዕ ትውዕል፡" ይብል። ቐጠር፡ ብመሰረት ጸብጻብ ሜትሮሎጂ፡ "መብዛሕትኡ ግዜ ሙቐት እዩ።" መብዛሕትኡ ካብ ወጋሕታ ክሳብ ኣጋምሸት ክትብሎ ይቐልል። ኣብዚ ሕጂ እዋን ዝተሓተ ሙቐት 23 ዲግሪ ሴንቲግሬድ ከባቢ ሰዓት 16፡00 [ድሕሪ ቀትሪ] እዩ። መርበብ ሓበሬታ ዎርልድ ፖብሊሺን ሪቪው፡ ብዝሒ ህዝቢ ቐጠር ኣብዚ ዓመት 2.7 ሚልዮን ከምዝዀነ ይግምት። ካብዚኦም እቶም ቐጠር ዝበሃሉ ዓረብ 15 ሚእታዊት እዮም። ህንዳውያን፡ ፊሊፒናውያንን ዜጋታት ካልኦት ሃገራት ኤስያን ኣብታ ሃገር ይነብሩ። ካብዚ ወጻኢ ኣብ ርእሰ ከተማ ደውሓ ከምኡ’ውን ኣብ ኣ'ራያን ብዙሓት ኢትዮጵያውያን፡ ኤርትራውያንን ኬንያውያንን ኣለዉ። ብተፈጥሮ ነዳዲ ሃብታም ዝዀነት ቐጠር፡ ኣብ ዓረባዊ ዓለም ንፈለማ እዋን እያ ዋንጫ ዓለም ተአንግድ ዘላ። ግሩም፡ ንጕጅለ ካሜሩን ኣንጻር ሰርብያ ሰዓት 7፡00 ድሕሪ ቀትሪ ንምሽፋን ኣብ ዝኸደሉ ዝነበረ እዋን ብተሌፎን ረኺብናዮ። መዝሐሊ ቴክኖሎጂ እንተዘይህሉ፡ ቐጠር ክትነብራ ዘይትከኣል ምዀነት ዝብል እምነት ኣለዎ። "ሕጂ ንኣብነት ብኣቈጻጽራ ሃገርና ሰዓት 5 እዩ። ኣብ ሃገርና ኣብ ወርሒ ግንቦት ዘማርር ዋዒ እዩ”። ነቶም ነበርቲ ቐጠር ብዛዕባ ኵነታት ኣየር ክሓቶም እንከሎ፡ "ኣብ ዝሑል መጺእካ" ኢሎም ይጥምትዎ እሞ፡ "እዚ ብሓቂ ቁሪ እዩ" ይብልዎ። ቐጠር፡ ስለዚ ድማ እያ ነዚ ዓመተ ስፖርት ኣክንዲ እቲ ኣብ ሰነ ዝካየድ ዝነበረ ስሩዕ ዋንጫ ዓለም፡ ኣብዚ ወቕቲ ክካየድ ዝመረጸት። ካብ ወሽመጥ ፋርስ ዝመጸ ንፋስ ንለይቲ ቐጠር የዝሕሎ እዩ። እታ ሃገር፡ ነዚ ዋንጫ ዓለም ክትውድብ፡ ካብ ምዕራባውያን ሃገራት ብዙሕ ተቓውሞ ገጢምዋ እዩ፤ ሰብኣዊ መሰላት ኣይትኽብርን እያ፣ ስታድዩማት ክስራሕ ከሎ ብዙሓት ሸቃሎ ሞይቶም፣ ኵነታት ኣየር ምቹእ ኣይኮነን። . . በቃ ብዙሕ ነቐፌታ ረኺባ። ጋዜጠኛ ጉሩም ግን እዚ ነቐፌታ ምኽኑይ ከምዘይኰነ እዩ ዝኣምን። “ዜጋታት ቐጠር ኣዝዮም ሰላማውያን እዮም። ኣቀባብላኦም ይርእዮ ነይረ። ዓረባዊ ዓለም ንኹዕሶ እግሪ ዘለዎ ፍቕሪ ንምርኣይ ፍሉይ ዕድል እዩ። በዚ መሰረት፡ ኣብ መጻኢ፡ ደውሓ’ውን ልክዕ ከም ዱባይ ካብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ዓለም ንዝመጹ ኣጋይሽ ማእከል ክትከውን እያ ዝብል እምነት ኣለዎ። ግሩም፡ ኣብቲ ኣብ ደውሓ ዝበጽሖ ቦታታት፡ ብዙሓት ኢትዮጵያውያን መነባብሮኦም ንምምራሕ ኣበርቲዖም ክሰርሑ ርእዩ። “ምስ ኢትዮጵያውያን ወለንተኛታት ኣብ ስታድዩማት ተራኺበ ኣለኹ። ምስ ሓደ ኢትዮጵያዊ ስነ-ጥበባዊ እውን ተራኺበ። ኣብ እዋን ዋንጫ ዓለም ምስ ዓበይቲ ኩባንያታት ፈነወ ዝሰርሕ ኢትዮጵያዊ'ውን ክራኸብ ክኢለ እየ።" እቲ ጋዜጠኛ ብመሰረት እቲ ረኺበዮ ዝበሎ ሓበሬታ፡ ኣብ ቐጠር ልዕሊ 20 ሽሕ ኢትዮጵያውያን ይነብሩ። ኣብቲ ብዛዕባ እታ ሃገር ዝተፈላለየ ሓበሬታ ዝዝርግሕ 'ኦንላይን ቐጠር' ዝተባህለ መርበብ ሓበሬታ ብውሕዱ 25 ሽሕ ኢትዮጵያውያን ኣለዉ። “ሰራሕተኛታት ገዛ ኰይነን ዝሰርሓ ኣለዋ፣ ዝመሃሩ እውን ኣለዉ። ሰብ ሞያ ህንጻ፡ መራሕቲ ታክሲ ኣለዉ። ሓያለ ኣብያተ መግቢ ኢትዮጵያ ዝርከባሉ ሓደ ከባቢ'ውን ኣሎ። ኣዲስ ኣበባ ዝተባህለ እንዳ ቐምቃማይ ርእየ ኣለኹ። ኣብ ሓንቲ ካብተን ዝበጻሕክወን ኣብያተ መግቢ ብዙሓት ኢትዮጵያውያን ተኣኪቦም ርእየ።" ግሩም፡ "ኢትዮጵያውያን ብቐጠራውያን ዝተኸብሩ እዮም፤ ሰራሕተኛታት ይበሃሉ" ይብል። ጋዜጠኛ ግሩም ቅድሚ ሕጂ ኣብ ዋንጫ ዓለም ንምስታፍ ናብ ደቡብ ኣፍሪቃን ሩስያን ተጓዒዙ ነይሩ። “ናይ ደውሓ ግን ብብዙሕ መዳይ ዝተፈለየ እዩ” ይብል። ሓደ ምኽንያት ድማ እቶም ስታድዩማት ነንሕድሕዶም፡ ቅርበት ስለዘለዎም ንሱን መሓዙቱን ኣብ ሓደ መዓልቲ ዝተፈላለየ ጸወታታት ክዕዘቡ ይኽእሉ። ንኣብነት ኣብ ሩስያ ኣብ ዝተኻየደ ዋንጫ ዓለም፡ ካብ ርእሰ ከተማ ሞስኮ ናብ ሶቺ ብባቡር 72 ሰዓታት ተጓዒዙ። ዘይከምቲ ቅድሚ ሕጂ ዝረኣዮ ዋንጫ ዓለም፡ ኣብ ምድብ ጸወታታት ዝግበር ንሕንሕ፡ ብዝሒ ተዓዘብቲ፡ ፍሉይ 'ዲዛይን' ስታድዩማት፡ ነዛ ዋንጫ ዓለም "ፍሉይ" ከም ዝገበራ ገሊጹ። መስከረም ዘውዴ ኣብ ቐጠር ካብ እትነብር ልዕሊ 15 ዓመታት ኣቝጺራ ኣላ። ኣብ ርእሰ ከተማ ደውሓን ካልኦት ከባቢታት እታ ሃገር ተጓዒዛን ሰሪሓን። ሕጂ ኣብታ ከተማ ‘ኣቢሲንያ-ቢሾፍቱ ሬስቶራንት’ ዝበሃል ናይ ስድራቤት፡ ቤት ብልዒ ኣለዋ። ኣብዚ ቀረባ እዋን እቲ ኣብ መስከረም ዝርከብ ቤት መግቢ ካብ ዝተፈላለየ ክፋላት ዓለም ብዝመጹ ዓማዊል ከምዝተመልአን፡ እዚ ድማ፡ "ዘመነ ዋንጫ ዓለም" ምዃኑ ዘመልክት ምዃኑን ትዛረብ። ብዙሓት ኢትዮጵያውያን ኣጋይሽ፡ ኤርትራውያን፡ ሱዳናውያንን ካልኦት ዜጋታት ብዙሓት ሃገራትን ናብ ቤት መግቢ ከምዝመጽኡ ጠቒሳ። ኢትዮጵያውያን ተጠቀምቲ ካብ ካልኦት ሃገራት መሓዙቶም ኣምጺኦም መኣዲ ሃገሮም ከስተማቕሩ ክትዕዘብ ከላ ግን ሕጕስቲ እያ። መስከረም ንኣስታት ኣርባዕተ ዓመታት ዘመሓደረቶ ቤት መግቢ ኣቢሲንያ-ቢሾፍቱ፡ ኣብ ደውሓ ኣ'ራያን ኣብ ዝበሃል ከባቢ ይርከብ። ብዙሓት ኢትዮጵያውያን ዝነብሩሉ ከባቢ እዩ። መስከረም፡ ዋንጫ ዓለም ምስ መጸ፡ ልዕሊ ዓቐን ጽቕጥቕጥ ከይህሉ ፈሪሓ ነይራ። እዚ ሓደ ግዜ ኣብ ኣርባዕተ ዓመት ዝካየድ ውድድር ግን ሓጐስ እዩ ፈጢሩላ። “ሰብ ኣዝዩ ሕጕስ እዩ፡ ብናጽነት ይንቀሳቐስ። ካብቲ ቅድሚ ሕጂ ዝረኣናዮ ዝተፈልየ ነገር ኢና ንርኢ ዘለና። ኵሉ ሰብ ኣኽቢሩ እዩ ዝሕዞ። እቲ ስምዒት ዝተፈለየ እዩ።" ቤት መግቢ ኣቢሲንያ-ቢሾፍቱ ናይ 32 ሃገራት ባንዴራታት ኣለዎ። ኣብ ዋንጫ ዓለም ዝሳተፋ 32 ሃገራት ትውክል። ካብቲ ቤት መግቢ ርሒቑ ዘሎ ሃዋህው ፍሉይ ምዃኑ እትገልጽ መስከረም፡ ኩዕሶ እግሪ ብኸምዚ ንሰባት ከተራኽብ ክትዕዘብ ከላ ትግረም። "ኩዕሶ እግሪ ማለት እዚ'ዩ። ኩዕሶ እግሪ ንሰባት ዓለም ሓደ ዝገብር እዩ። ኣነ ብውልቀይ ዝተርድኣኒ እዚ እዩ። ብጣዕሚ ደስ ዝብል እዩ። ብሓቂ!" መስከረም፡ እቲ ቤት መግቢ ኣብዚ እዋን፡ ብዓማዊል መሊኡ ስለዝነበረ፡ ኣብ ዙርያ ስታድዩማት ንተጠቀምቲ ዝኸውን ናይ ኢትዮጵያ መኣዲ ኣየቕረበትን። ብሰንኪ እቲ ልሙድ ዋዒ ንርእሳ ዘጨንቓ ቐጠር፡ ኣብዚ ቀረባ እዋን ከምዝዘሓለት ብምግላጽ ከም ዝተገረመት ትዛረብ፤ ነቲ ሙቐት ሰብ ዝጻወሮ ከምዘይነበረ ትዛረብ። ኣብታ ሃገር ወሽመጥ ዓረብ ንሓያሎ ዓመታት ዝነበረት መስከረም፡ ዓቃባዊት ዓረብ ሃገር ዝዀነት ቐጠር እቶም ኩዕሶ ክዕዘቡ ዝመጹ ሰባት ኣይዘናግዑን ይዀኑ ዝብል ስክፍታ ሓዲርዋ ነይሩ። ቐጠር ኣብ ስታድዩማት መሸጣ ኣልኮላዊ መስተ ኣጊዳ እያ። ይዅን እምበር፡ ሜክሲካውያንን ብራዚላውያንን ኣብ ለይታዊ ትልሂታት ክስዕስዑ ምርኣይ፡ ሕጕሳት እዮም ትብል መስከረም። ካብ ካልኦት ሃገራት ዝመጹ ሰባት ዝተፈላለየ ባህርያት ሒዞም እዮም ዝመጹ። መብዛሕትኦም በጻሕቲ ግን ሕጕሳት፡ ብናጽነት ዝንቀሳቐሱ፡ ዝጻወቱ፡ ዝስዕስዑ ምዃኖም ተዓዚባ። “ቅድሚ ሕጂ ርእየዮ ዘይፈልጥ ነገር እዩ። ብሓቂ ፍልይ ዝበለ ስምዒት ከም ዝስምዓኒ ገይሩኒ።” ኢትዮጵያዊ ዓብደልሓኪም ዓብዱራሕማን፡ ኣብ ደውሓ ሓሙሽተ ዓመታት ተቐሚጡ። ዓብደልሓኪም፡ ሓደ ካብቶም ወለንተኛታት ዋንጫ ዓለም እዩ። እቲ መንእሰይ ኣብ ሓደ ካብ ዓበይቲ ስታድዩማት ደውሓ ዝዀነ ኣህጉራዊ ስታድዩም ከሊፋ እውን ብወለንታ ይሰርሕ ኣሎ። ዓብደልሓኪም ቀንዲ ስርሑ ነቶም ጸወታ ክዕዘቡ ዝመጹ ተዓዘብቲ ምምራሕን ዘድልዮም ነገራት ምሕጋዝን እዩ። በጻሕቲ ብመሰረት ሕጊ እታ ሃገር ዘይከኣል ነገራት ክገብሩ እንተተረኺቦም እውን ብምግሳጽ፡ ወለንታዊ ኣገልግሎቱ ይዋጻእ እዩ።  ብዛዕባ እቶም ፈሊጦም ዝጽይቑ ሰባት እውን ንዝምልከቶ ይሕብር። ዓብደልሓኪም ነዚ ወለንታዊ ኣገልግሎት ቅድሚ ምጅማሩ ሓጺር ስልጠና ወሲዱ እዩ። ጸወታ ንምዕዛብ ናብቲ ስታድዩም ዝመፁ ኵሎም ሰባት ጽቡቕ ስነምግባር ከምዘይብሎም ዝገልጽ እቲ መንእሰይ፡ ገለ በጻሕቲ ነቶም ወለንተኛታት ከምዘሸግሩ ይገልጽ። ቐጠር ካልኣይቲ ሃገሩ ምዃና ዝገለጸ ዓብደልሓኪም፡ ነታ ኣብ ዋንጫ ዓለም ብዙሕ ዕዉት ዘይነበረት ሃገራዊት ጋንታ ቐጠር ደገፉ ይህብ ነይሩ። ኣብ ምድብ ሓደ ምስ ሆላንድ፡ ሰኔጋልን ኢኳዶርን ዝተመደበት ቐጠር፡ ኣብ ሰለስቲኡ ናይ ምድብ ጸወታኣ ስዕረት ኣመዝጊባ ተኣልያ። ይዅን እምበር፡ ብመሰረት ዓብዱልሓኪም፡ "ቐጠር ብዙሕ ነገራት ተዓዊታ እያ።" "ካብ መላእ ዓለም ዝመጹ ኣጋይሽ ምቕባልን ምእንጋድን ከም ዓቢ ዓወት እየ ዝርእዮ።"


ዋንጫ ዓለም 2022፡ ሞሮኮ ኣንጻር ስጳኛ፡ እንታይ ንጽበ?

ብተሳትፎ 32 ሃገራውያን ጋንታታት ዝተጀመረ ዋንጫ ዓለም 2022፡ ካብ 3 ታሕሳስ ኣትሒዙ ጸወታታት ኣውዲቕካ ምሕላፍ የአንግድ ኣሎ። ናብዚ 16 ሃገራውያን ጋንታታት ዝሳተፋሉ ካልኣይ ዙር እቲ ውድድር ዝሓለፋ ኣፍሪቃውያን ጋንታታት ሰኔጋልን ሞሮኮን ጥራይ እየን። ኣብ ዋንጫ ዓለም 2018 ንኣፍሪቃ ወኪላ ናብዚ ደረጃ ዝበጽሐት ሃገር ዘይምንባሩ ኣብ ግምት ብምእታው፡ ኣብ 2022 ክልተ ሃገራት ካብ ምድብ ጸወታ ምሕላፈን ፍሉይ ምዕራፍ ክኸውን ዝገብር እዩ። እዚ ድሕሪ 2014 ኣብ ዋንጫ ዓለም ዝበለጸ ብቕዓት ኣፍሪቃ ዝተረኣየሉ እዋን ኰይኑ ኣሎ። ኣብቲ እዋን ናይጀርያን ኣልጀርያን ናብ ኣውዲቕካ ምሕላፍ በጺሐን ከምዝነበራ ይዝከር። ናብ ዙር 16 ምብጻሕ ኣገዳሲ ምልክት እኳ እንተዀነ፡ ሞሮኮን ሰኔጋልን ናብ ርብዒ ፍጻመ እንተበጺሐን ኣብ ዋንጫ ዓለም ታሪኽ ኣፍሪቃ ዝቕይር ህሞት ክኸውን ከም ዝኽእል ተስፋ ነይሩ። እንተዀነ፡ ሰኔጋል ብእንግሊዝ ተሳዒራ ድሮ ካብ ካብቲ ውድድር ተኣልያ'ላ። ቅድሚ ሕጂ ሰለስተ ኣፍሪቃውያን ጋንታታት ናብ ርብዒ ፍጻመ በጺሐን እየን፡ ኣብ 1990 (ካሜሩን)፡ 2002 (ሰኔጋል) ከምኡ’ውን 2010 (ጋና)። ይዅን እምበር ክልተ ኣፍሪቃውያን ጋንታታት ኣብ ሓንቲ ዋንጫ ዓለም ናብ ርብዒ ፍጻመ በጺሐን ኣይፈልጣን። ኣብ ዙር 16 ክካየዱ መደብ ካብ ዝተተሓዘሎም ጸወታታት ሓደ ዝዀነ እምበኣር ሞሮኮ ኣንጻር ስጳኛ ኰይኑ፡ ትኹረት ብዙሓት ኣፍሪቃውያን ዝረኸበ እዩ። ኣንጻር ትጽቢት ኵሉ ሰብ ሞሮኮ ቀዳማይ ደረጃ ሒዛ እያ ናይ ምድብ ጸወታኣ ዛዚማ። ኣብ ታሪኻ ሓንሳብ ጥራይ ዋንጫ ዓለም ዝተዓወተት ስጳኛ ናብ ቀጻሊ ዙር ክትሓልፍ ተስፋ ክትገብር እያ። መዓስ? ንሞሮኮን ስጳኛን ዘራኽብ ጸወታ ዙር 16 ሰሉስ 6 ታሕሳስ ኣጋምሸት 6፡00 ክካየድ እዩ። ኣበይ? እዚ ጸወታ ኣብ ኣራያን፡ ኢጁኬሽን ሲቲ እዩ ክካየድ። ቢቢሲ ትግርኛ፡ ብዛዕባ’ዚ ጸወታ ክትፈልጥዎም ዘድልዩ ነጥብታት ሰኒዱ ኣቕሪቡልኩም ኣሎ። ስጳኛ ምስ ጃፓን፡ ጀርመንን ኮስታ ሪካን ኣብ ምድብ 5 እያ ተሰሪዓ ነይራ። ሞሮኮ፡ ኣብ ምድብ 6 ምስ ክሮሽያ፡ ቤልጅምን ካናዳን ተመዲባ። ሞሮኮ፡ ኣብ ዋንጫ ዓለም 2018 ካብ ምድብ ከይሓለፈት ክትተርፍ እንከላ፡ ክሮሽያ ንፍጻመ ሓሊፋ፣ ነቲ ውድድር ካልአይቲ ኰይና እያ ዛዚማቶ። ቤልጅም፡ ፊፋ ኣብ ዘውጽኦ ደረጃ ኵዕሶ እግሪ ዓለም ኣብ ካልኣይ ደረጃ ዝተሰርዐት ጋንታ እያ። ስለዚ ሞሮኮ ካብ ምድባ ቀዳመይቲ ኰይና ክትሓልፍ እያ ኢሉ ዝተጸበየ ሰብ ዳርጋ ኣይነበረን ክበሃል ይከኣል። ይዅን እምበር፡ ኣንጻር ክሮሽያ ማዕረ ዝወጸት ሞሮኮ፡ ኣንጻር ቤልጅም 2 ብ 0 ተዓዊታ። ኣብ ናይ መወዳእታ ምድብ ጸወታ ድማ ኣንጻር ካናዳ 2 ብ 1 ተዓዊታ ካብ ምድባ ቀዳመይቲ ኰይና እያ ናብ ዙር 16 ሓሊፋ። ኣብ ታሪኽ ዓለም ዋንጫ፡ ኣብ ምድብ ጸወታታት ካብ ሓደ ግዜ ዝዛይድ ቅድሚት ተሰሪዐን ናብ ዙር 16 ዝሓለፈ ኣፍሪቃውያን ሃገራት ክልተ ጥራይ እየን፤ ናይጀርያ ኣብ 1994ን 1998ን ከምኡ’ውን ሞሮኮ ኣብ 1986ን 2022ን። ስጳኛ መጀመርታ ኣንጻር ኮስታሪካ ዘካየደቶ ጸወታ ንብዙሓት ኣዝዩ ተስፋ ዝሃበ ነይሩ። እታ ንኮስታሪካ 7 ብ 0 ዝረትዐት ጋንታ ስጳኛ፡ ኣንጻር ጀርመን 1 ብ 1 ማዕረ ተፈላልያ። ኣብ ሳልሳይ ጸወታኣ ኣንጻር ጃፓን ውጽኢት የድልያ’ኳ እንተነበረ፡ 2 ብ 1 ተረቲዓ’ያ። ይዅን እምበር ነታ ጀርመናዊት ጋንታ ብፍልልይ ሸቶታት ስለዝበለጸት፡ ንጃፓን ተኸቲላ ካብቲ ምድብ ዝሓለፈት ካልአይቲ ጋንታ ክትከውን ክኢላ። ሞሮኮ ካብ ዘካየደቶም 3 ጸወታታት ሓደ ግዜ ማዕረ ክትወጽእ እንከላ ክልተ ግዜ ረቲዓ 7 ነጥቢን 3 ናይ ሽቶ ፍልልይ ኣመዝጊባ። ስጳኛ ብወገና ሓደ ግዜ ማዕረ፡ ሓደ ግዜ ተረቲዓ፡ ኣብ ሓደ ጸወታ ጥራይ ብምዕዋት 4 ነጥቢን 6 ፍልልይ ሽቶን ሒዛ እያ ናብ ኣውዲቕካ ምሕላፍ ክትበጽሕ ክኢላ። እወ፤ ሞሮኮን ስጳኛን ኣብ ታሪኽ ዓለም ዋንጫ ሰለስተ ግዜ ተራኺበን እየን። ክልቲአን ጋንታታት ፈለማ ዝተራኸባ ኣብ 1962 ንዝካየድ ዋንጫ ዓለም ኣብ ዝተገብሩ መጻረዪ ጸወታታት እዩ። እዚ ማለት ኣብ 1961 ክልተ ግዜ ዝተራኸባ ክኾና እንከለዋ፡ ቀዳማይ ዙር ጸወታ ሞሮኮ 1 ብ 0 ተረቲዓ። ሞሮኮ ኣብቲ ካልኣይ ዙር ጸወታ ዝሓሸ ብቕዓት እንተርኣየት’ውን ኣብ መወዳእታ 3 ብ 2 ተረቲዓ እያ። ንሳልሳይ ግዜ ኣብ 2018 ኣብ ሩስያ ኣብ ዝተኻየደ ዋንጫ  ዓለም ተራኺበን። ኣብቲ እዋን ሞሮኮ፡ ምስ ስጳኛ፡ ኢራንን ፓርቱጋልን ኣብ ምድብ ክልተ ተሰሪዓ ነይራ። ኣንጻር ስጳኛ ኣብ ዘካየደቶ ጸወታ 2 ብ 2 ማዕረ እንተወጸት’ውን ኣንጻር ፖርቱጋል 1 ብ 0 ተረቲዓ ሓንቲ ነጥቢ ጥራይ ክትረክብ ክኢላ። ነዚ ስዒቡ፡ ካብቲ ወድድር ዝተኣልየት ቀዳመይቲ ጋንታ ከምዝዀነት ይዝከር። ሕጂ ድማ ኣብ ዋንጫ ዓለም 2022 ሰሉስ ኣብ ዝካየድ ጸወታ ንራብዓይ ግዜ ክራኸባ እየን። ብዙሓት ኣፍሪቃውያን ሞሮኮ ተዓዊታ ናብ ርብዒ ፍጻመ ክትሓልፍ ተስፋ ይገብሩ። ሞሮኮ ትስእኖ ነገር ስለዘይብላ ርእሰ ተኣማንነት ዝመልኦ ጸወታ ከምተርእይ ይግመት። ስጳኛ ኣብዚ ውድድር ኣብ ትሕቲ ጸቕጢ ኣብ ትኾነሉ እዋን ዝያዳ ከም ትቃላዕ ተራእዩ እዩ። ካብዚ ኣገባብ፡ ጀርመን ሓደ ነጥቢ ክትረክብ እንከላ ጃፓን ግን ንህሞታት መሪጻን ጽዑቕ ቅርጺ ሒዛን ብምጽዋት ምሉእ ብምሉእ ክትዕወት ክኢላ እያ። እዚ ኣጸዋውታ ጋንታ ጃፓን ድማ ምናልባት ንሞሮኮ መርኣያ ክኸውን ዝኽእል እዩ። ሞሮኮ፡ ኣብ ቐጠር ብላዕሊ ካብ ዝመጻ ኵዓሳሱ ክልተ ሸቶታት ዘመዝገበት እንኮ ጋንታ ብምዃን ነዚ ሜላ ክትጥቀመሉ ትኽእል እያ ዝብሉ ኣለዉ። ይዅን እምበር፡ ብዙሓት ተንተንቲ ኣብ መወዳእታ ስጳኛ ክትዕወት ትጽቢት ይገብሩ። ካብዚኦም ሓደ፡ ተንታኒ ኵዕሶ እግሪ ቢቢሲ ዝዀነ ክሪስ ሱተን፡ ኣብ ዙር 16 ናይ ዝካየዱ ጸወታታት ዝምልከት ግምታቱ ዘስፈረ ክኸውን እንከሎ፡ ተስፋኡ ኣብ ስጳኛ ከምዝዀነ ይሕብር። ሱተን፡ ስጳኛ ኣብዚ ውድድር ዝበለጸት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ከምዝዀነት ይገልጽ። ንሱ፡ ኣጸዋውታኦም ኵዕሶ ዝቀባበልሉ መስርሕን ብጣዕሚ ደስ ይብለኒ ይብል። ግን ብርክት ዝበሉ ሽቶታት ስለዘየቝጽሩ ጋንታታት ኣብ ምክልኻል እንተኣተኲረን ከምዝጽገሙ ይገልጽ። ስለዚ፡ ኣንጻር ሞሮኮ ዝካየደ ጸወታ ኣዝዩ ዝተቐራረበ ከምዝኸውን ዘተንብሀ ሱተን ስጳኛ 1 ብ 0 ክትዕወት ትጽቢት ይገብር። ኣብዚ ጸወታ ትዕወት ሃገራዊት ጋንታ 10 ታሕሳስ ኣብ ዝካየድ ጸወታ ርብዒ ፍጻመ ምስ ፖርቱጋል ወይ ስዊዘርላንድ ክትራኸብ እያ።


ቀምቃሚ ጸጕሪ ፍሉጣት ተጻወትቲ ኩዕሶ እግሪ ዓለም

ቱኒዝያዊ በዓል ሞያ ምቕምቃም ጸጕሪ፡ ኣብ ደውሓ ንብዙሓት ፍሉጣት ተጻወትቲ ኩዕሶ እግሪ ዓለም ይቕምቅሞም ኣሎ። ንሱ፡  ናብ ኣዝዩ ኣገዳሲ ጸወታ ቅድሚ ምእታዎም፡ ከምቲ ንሳቶም ዝፈትውዎ ዓይነት ኣቀማቕማ ቀምቂሙ ሸቶታት ከቝጽሩ ቃል ከምዘእትዎም'ዩ ዝገልጽ።


ምባፐ፡ ብሉጽ ብሉጻት ዘበልዎ 7 ነገራት እንታይ'ዮም?

ኣብ መወዳእታ እዚ ሰሙን ኣፍቀርቲ ኩዕሶ እግሪ ሃረር ኢሎም ዝጽበይዎ ውድድራት ርብዒ ፍጻመ ዋንጫ ዓለም እዩ። ኣብዚ መድረኽ እተን ብሉጻት ሃገራውያን ጋንታት ፈረንሳን እንግሊዝን ክጋጠማ’የን። ፈረንሳዊ ኪልያን ምባፐ ኸኣ ካብቶም ነቲ ጸወታ ብሃንቀወታ ዝጽበይዎ ዘለዉ ተጻወትቲ እዩ። ንክለብ ፓሪስ ሰይንት ጀርመይን ዝጻወት ኪልያን ምባፐ፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኮኸብ ተጻዋታይ እንተተባህለ ምግናን ኣይኮነን። ምስ ጸወታ ርብዒ ፍጻመ ክልቲአን ሃገራት ተዛሚዱ ኣሰልጣኒ ሃገራዊት ጋንታ እንግሊዝ ጋረዝ ሳውዝጌት፡ ንምባፐ ብኸመይ ክገትኦ ይኽእል ዝብል ካብቶም ኣዘራረብቲ ዛዕባታት ኰይኑ ቀንዩ’ሎ። ቢቢሲ ብዛዕባ እቲ ኣብ ውድድራት ኩዕሶ እግሪ ዓለም ዝነገሰ ፈረንሳዊ ምባፐ ሸውዓተ ብልጫታቱ ክነግረኩም’ዩ። ኪልያን ምባፐ ካብ ሞናኮ ናብታ ሕጂ ዝጻወተላ ዘሎ ጋንታ ፓሪስ ሴንት ጀርመይን ዝተጸምበረ ብልቓሕ’ዩ ነይሩ። ናብታ ጋንታ ዝተጸምበረሉ ግዜ ኣብ 2017 ኰይኑ እቲ ዝውውር ድሕሪ ሓደ ዓመት ብ180 ሚልዮን ዩሮ ቀዋሚ ተጻዋታይ ክኸውን በቒዑ። ኣብ ቀዳማይ ደረጃ ዝተሰርዐን ብራዚላዊ ነይማር ኰይኑ፡ ብ222 ሚልዮን ዩሮ’ዩ ተሰጋጊሩ። ምባፐ ኣብ ውድድራት ሻምፕዮን ፈረንሳ 237 ውድድራት ዝተጻወተ ክኸውን እንከሎ፡ 190 ሸቶታት ኣቝጺሩ'ሎ። ኣብዛ ክለብ ከኣ ምስ ነይማርን ኣርጀንቲናዊ ኮኸብ ሊዮነል መሲ ይጻወት። ምባፐ ስሩዕ ተጻዋታይ ኰይኑ ኣብ ዝተጻወተለን ሸውዓተ ዓመታት፡ ብዓወት ዝዛመሎም ውድድራት፤ እዚ ኣብ ጋንታኡ ተሓቝፉ ዘመዝገቦ ዓወታት ኰይኑ ብውልቍ ድማ ብዙሕ ሽልማታት ዝዓተረ ተጻዋታይ’ዩ። ኣብ ኤውሮጳ ንትሕቲ 21 ዓመት ተጻወትቲ ዝወሃብ ሽልማት ‘ጎልደን ቦይ’ ኣብ 2017 ተሸሊሙ። ኣብ ፈረንሳይ ክልተ ግዜ ብሉጽ ተጻዋይ፤ ኣብቲ ሊግ ድማ ናይዚ ዓመት ብሉጽ ተጻዋታይ፣ ከምኡ’ውን ሰለስተ ግዜ ብሉጽ ተጻዋታይ ዓመት ዝብሉ ሽልማታት ዝዓተረ ብሉጽ ጥበበኛ ኩዕሶ እግሪ’ዩ። ፈረንሳይ፡ ዋንጫ ዓለም 2018 ኣብ ዝተዓወተትሉ ግዜ፡ ምባፐ ወዲ 19 ዓመት’ዩ ነይሩ። ኣብቲ ብሩስያ ተኣንጊዱ ዝተኻየደ ውድድራት ዋንጫ ዓለም ኣርባዕተ ሸቶታት ከምዘቝጸረ ኸኣ ይፍለጥ። ኣብቲ ፈረንሳይ ንክሮኤሽያ 4 ብ 2 ዝሰዓረትሉ ናይ ፍጻመ ጸወታ፡ ምባፐ ሓንቲ ሸቶ ኣቝጺሩ ነይሩ። ኣብ ናይ ፍጻመ ጸወታ ሸቶ ዘቝጸረ ካልኣይ ብዕድመ ዝነኣሰ ተጻዋታይ’ውን’ዩ። ምባፐ ኣብቲ ኣብ ቐጠር ዝካየድ ዘሎ ውድድራት ዋንጫ ዓለም ክሳብ ሕጂ 5 ሸቶታት ብምቝጻር ኣብ ቀዳማይ ደረጃ ተሰሪዑ ይርከብ። ብሓፈሻ ድማ ኣብ ውድድራት ዋንጫ ዓለም ብዘመዝገበን 9 ሸቶታት፡ ንሃገራዊት ጋንታ ኣርጀንቲና 8 ሸቶታት ንዘቝጸረ ዲያጐ ማራዶናን ፖርቱጋላዊ ክርስትያኖ ሮናልዶን በሊጹ ናይ ቀዳምነት ቦታ ተረኪቡ'ሎ። ምባፐ ካብ ፓሪስ ውጽእ ኢልካ ኣብ እትርከብ ዓዲ’ዩ ተወሊዱ። ኣብቲ ከባቢ ኤኤስ ቦንድ ተባሂላ ኣብ እትጽዋዕ ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ምጽዋት’ኳ እንተጀመረ፡ ቀልቢ ዓበይቲ ጋንታታት ክስሕብ ግን ነዊሕ ግዜ ኣይወሰደሉን። ኣብ 2015፡ ኣብ ፈረንሳይ ሓንቲ ካብ ዓበይቲ ጋንታታት ናብ ዝዀነት ሞናኮ ተጸምቢሩ። ኣብቲ ሽዑ እዋን ወዲ 16 ዓመት ዝነበረ ኰይኑ፡ ኣብ ታሪኽ እታ ጋንታ ብዕድመ እቲ ዝነኣሰ ተጻዋታይ’ዩ። ቅድሚ ሕጂ ፈረንሳዊ ተጻዋታይ ጋንታ ኣርሰናል ቴሪ ሀንሪ ኣብ መበል 88 ደቂቕ ተቐይሩ፡ ኣብ ሒደት ደቃይቕ ሸቶ ብምቝጻሩ ሒዝዎ ንዝነበረ ክብረወሰን’ውን ብምባፐ ወሲድዎ እዩ። ፈረንሳይ ንፖላንድ 3 ብ 1 ኣብ ዝሰዓረትሉ ናይ ሎምዘበን ውድድር ዋንጫ ዓለም፡ ምባፐ ዘመዝገቦ ናህሪ፡ ኣብ ሰዓት 35.3 ኪሎ ሜትር’ዩ ነይሩ። ኣብዚ ናይ ሎምዘበን ውድድራት ዋንጫ ዓለም ቅልጡፍ ሰዓት ዘመዝገቡ 6 ተጻወትቲ ጥራይ’ዮም። ኣብቲ ዝጻወተሉ ሊግ ፈረንሳ’ውን እንተዀነ፡ ኣብ ሰዓት 36 ኪሎ ሜትር ዘመዝገበ ቅልጡፍ ተጻዋታይ ከምዝዀነ እዩ ዝፍለጥ። ምባፐ ዘመዝገቦ ናህሪ ብዝግባእ ምእንቲ ክስቆረና፡ ምስቲ ንጉስ ጉያ ሓጺር ርሕቐት ዝዀነ ጃማይካዊ ዩሴን ቦልት ነነጻጽሮ። ቦልት ኣብ 2009 ን100 ሜትር ብ9.58 ደቒቕ ዛዚሙ፤ ክብረወሰን ዓለም ኣብ ዝሰበረሉ ግዜ ብማእከላይ ገምጋም 37.58 ኪሎ ሜትር’ዩ ጎይዩ። ምስ ፕረዚደንት ሪያል ማድሪድ ፍሎሬንቲኖ ፐሬዝ ንነዊሕ ግዜ ክጸናንዑ ድሕሪ ምጽናሕ ምስ እታ ዓባይ ጋንታ ንኽጻወት ብገንዘብ ተሰማሚዖም። እንተዀነ ምባፐ ነቲ ውዕል ውዱቕ ገይሩ ኣብ ፓሪስ ክጸንሕ ወሲኑ። ምስ ጋንታኡ ዘጽንሖ ናይ ሰለስተ ዓመት ውዕል ከኣ ፈሪሙ። ክኢላ ትንተና ኵዕሶ እግሪ ስጳኛ ጊለም ባላግ፡ ክልቲኤን ጋንታታት ንፊርማ ምባፐ ጥራይ 150 ሚልዮን ዩሮ ንምኽፋል ኣብ ስምምዕ በጺሐን ከም ዝነበራ ይገልጽ። ምባፐ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ምስ ቢቢሲ ኣብ ዘካየዶ ቃለመጠይቕ፡ ንሪያል ማድሪድ ንምጽዋት ዘለዎ ሕልሚ ፈጺሙ ከምዘይተወድአ ገሊጹ ነይሩ። ኣብቲ ዝሓለፈ ጥቅምቲ መጽሔት ፎርብስ ኣብ ዝሓተሞ ጽሑፍ፡ ምባፐ ካብቶም ልዑል መጠን እቶት ዘለዎም ተጻወትቲ ኣብ ቀዳማይ ደረጃ ተሰሪዑ። ንትሽዓተ ዓመታት ዝኸውን ካብቶም ሃብታማት ተጻወትቲ ኩዕሶ እግሪ ዝዀኑ መሲን ሮናልዶን ወጻኢ፡ ካልእ ነዚ ጸጋ ዝተዓደለ ተጻዋታይ የለን። ኣብዚ ዘመነ ውድድር፡ 128 ሚልዮን ዩሮ ክረክብ ከምዝኽእል ይግመት። ምባፐ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ኣዝዩ ውሩይ ኰይኑ ኣብ ኢንስታግራም፡ ፈይስቡክን ትዊተርን ኣስታት 100 ሚልዮን ሰዓብቲ ኣለውዎ። ኣብዚ ናይዚ ዓመት ውድድር ዋንጫ ዓለም ምስ ሮናልዶ፡ መሲን ነይማርን ኣዝዮም ጸለውቲ ኣብ ዝብል ሪጋ ተሰይሙ። ምባፐ ቅድሚ 4 ዓመት ምስ ሃገራዊት ጋንታኡ ዋንጫ ዓለም ምስዓተረ ነቲ ውድድር ዝተኸፈሎ 380 ሽሕ ፓዉንድ ንግብረ ሰናይ ትካል ህጻናት ከምዝለገሰ ይፍለጥ።


ዋንጫ ዓለም 2022፡ ካብቲ ዘይጽቡይ ዘሰንብድ ውጽኢታት እንታይ ተዓዚብና?

ኣብ ናይ ምድብ ጸወታ ዋንጫ ዓለም 2022፡ ክብረወሰን ዝሓዘ ዘሰንብድን ትጽቢት ዘይተነብሮን ውጽኢታት ተመዝጊቡ እዩ። እዚ ካብ ዝዀነ እዋን ንላዕሊ ዘሰንብድ ውጽኢት ዝተራእየሉ ናይ ምድብ ጸወታ ዋንጫ ዓለም ከመይ ከምዝቐጽል ኣተንቢሁ ተዛዚሙ ኣሎ። ኣብ ኵለን ምድባት ዘገርምን ብሉጽ ብቕዓትን ተራእዩ እዩ። ገለ ካብቶም ቀንዲ ተጻወትቲ ናብ ብቕዓቶም ብምምጽኦም ድማ እቲ ኣውዲቕካ ምሕላፍ መሳጢ ምዕራፍ ክኸውን የኽእሎ። ስለዚ፡ ኣብቲ መኽፈቲ ክፋል ናይዚ ውድድር ዝተራእዩ ቀንዲ ፍጻመታት እንታይ ነይሮም? ካብ ንዋንጫ ዓለም 2022 ክዕወታ ግምት ዝተዋህበን ሃገራት ብዘይካ ቤልጅየምን ጀርመንን መብዛሕትአን ካብቲ ውድድር ካብ ምግላፍ ኣምሊጠን ክዀና ይኽእላ እየን፣ እንተዀነ ቀሊል ጕዕዞ ኣይነበረን። እቲ ናይ መጀመርታ ዘሰንብድ ውጽኢት ኣብ ሳልሳይ መዓልቲ ተመዝጊቡ። እታ ብኵዕሶ እግሪ ኣብ ዓለም መበል 51 ደረጃ ዝሓዘት ስዑዲ ዓረብ ንኣርጀንቲና ኣሰንቢዳ እያ። ኣብዚ መዳይ፡ ጃፓን እውን ኣይተበለጸትን፤ ድሕሪ ሓደ መዓልቲ ዋላ’ኳ ብኣጋኡ ብፍጹም ቅላዕ እንተተመርሐት፡ ንጀርመን ስዒራታ እያ።  ኣብ መወዳእታ ናይ ምድብ ጸወታ’ውን ኣንጻር ስጳኛ ኣብ ዝገበረቶ ጸወታ ንኻልኣይ ግዜ ካብ ድሕሪት ተበጊሳ ብምስዓር ንምድባ ክትመርሕ ክኢላ። ኣብ መወዳእታ ምድብ 5 ዝተጋህደሉ ግን፡ እቲ ዝዓበየ ዘገርም ውጽኢት ኮስታሪካ ኣብ ካልኣይ ጸወታኣ ንጃፓን ምርታዓ እዩ። ቤልጅየም ክትሃስስ ዝረኣና’ውን ይመስል። ብርግጽ እቲ ጽንኩር ዝነበረ ዳሕረዋይ መስመሮም ብብቕዓት ሞሮኮ ተቓሊዑ፤ ኣብ ዓለም ካልኣይ ደረጃ ዝሓዘት ጋንታ ሮበርቶ ማርቲነዝ ድማ ካብቲ ውድድር ተገሊፋ። ፈረንሳን ብራዚልን ከይተረፋ ካብ ዘገርም ውጽኢት ነጻ ኣይነበራን። ፈረንሳ ብቱኒዝያ 1 ብ 0 ዝተሰዓረት፡ ዲድየር ደሻምፕስ ኣብ ኣሰላልፋኡ 9 ለውጢ ድሕሪ ምግባሩ ክኸውን ይኽእል'ዩ። እንተዀነ ኣብ ዕጥቂ ናይዛ ሻምፕዮን ዓለም ገለ ሃጓፋት ከምዘሎ ኣቃሊዑ እዩ። ብራዚል እውን ከምኡ፡ ብካሜሩን 1 ብ 0 ኣብ ዝተሳዕረትሉ ግጥም 9 ለውጥታት እያ ገይራ። ኣብ መወዳእታ ካብ ሽዱሽተ ኣህጉራት ዝመጻ ሃገራት ንመጀመርታ ግዜ ናብ ኣውዲቕካ ምሕላፍ በጺሐን። ብመሰረት ትንታነ ኒልሰን ግራሴኖት፡ ካሜሩን ኣብ ልዕሊ ብራዚል ዘመዝገበቶ ዓወት፡ ክሳብ ሕጂ ኣብዚ ውድድር መበል 12 ትጽቢት ዘይተገብረሉ ውጽኢት ኰይኑ ኣሎ። [ትጽቢት ዘይተገብረሉ ውጽኢት፡ ናይታ ተዓወቲት ጋንታ ዕድል ዓወት ካብ 16.7 ሚእታዊ ክሳብ 33.3 ሚእታዊት ኣብ ዝነበረሉ ክኸውን እንከሎ ዘሰንብድ ውጽኢት ድማ ትሕቲ 16.7 ሚእታዊት ኣብ ዝነበረሉ ጸወታ እዩ።] ስለዚ ዋንጫ ዓለም 2022 ካብቶም ቅድሚ ሕጂ ዝተገብሩ 32 ጋንታታት ዝሓቘፉ ውድድራት ንላዕሊ ኣብ ምድብ ጸወታ እቲ ዝበዝሐ ትጽቢት ዘይተገብረሉን ዘሰንብድን ውጽኢት ዝተመዝገበሉ እዩ። እቲ ቅድሚ ሕጂ ዝነበረ ክብረወሰን 9 ኰይኑ ኣብ ዋንጫ ዓለም 2002ን ከምኡ’ውን 2010ን ዝተመዝገበ እዩ። ኣርጀንቲና ብስዑዲ ዓረብ [8.7 ሚእታዊት ግምት ዝተወሃባ] ምስተሰዓረት እቲ እንኮ ዘሰንብድ ውጽኢት መሲሉ’ኳ እንተነበረ፡ ብዓርቢ ካሜሩን (5.9 ሚእታዊት ግምት ዝተወሃባ) ኣንጻር ብራዚል ዝረኸበቶ ዓወት ተወሲኽዎ'ሎ። ዋላ’ኳ ብራዚል ድሮ ናብ ኣውዲቕካ ምሕላፍ ኣትያን 10 ለውጥታት ገይራ እንተነበረትን እቲ ውጽኢት ግን ዘሰንብድ እዩ። ኣብዚ ዋንጫ ዓለም ብዛዕባ እቶም ብሉጻት ከዋኽብቲ ሕቶታት ተላዒሎም ነይሮም። ሕጂ'ውን ምስ ብቕዓቶም ድዮም? ኣብ በረኻ ኸ ክጻወቱ ይኽእሉ’ዶ? መብዛሕትኦም ዝሃብዎ መልሲ ዘየማትእ እወ ኰይኑ’ዩ ጸኒሑ። ድሕሪ ተስፋ ዘቝርጽ ኣጀማምራ፡ ሊዮነል መሲ ኣንጻር ሜክሲኮ ኣገዳሲት ፈላመይቲ ሸቶ ብምምዝጋብ ኣርጀንቲና ኣብ ምድብ 3 ክትደምቕ ገይሩ እዩ። ድሕሪኡ፡ ዋላ'ኳ ፍጹም ቅላዕ እንተሰሓተ ኣንጻር ፖላንድ ሽቶ ኣመዝጊቡ ጋንታኡ ናብ ዙር 16 ክትሓልፍ ኣኽኢልዋ እዩ። ንነዊሕ እዋን መነሓንሕቱ ኰይኑ ዝጸንሐ ክርስትያኖ ሮናልዶ ኣብ ክለቡ [ማን ዩናይትድ] ጸገማት ኣጋጢምዎ ክኸውን ይኽእል'ዩ፤ እንተዀነ ንፖርቱጋል ክሳብ ክንደይ ብቕዓት ከምዘለዎ ከርእያ ጸኒሑ'ዩ። እዚ ወዲ 37 ዓመት ተጻዋታይ ንኽዕወት ኵሉ ክእለቱ ከርኢ ድሕሪ ምጽናሕ ኣንጻር ጋና ፍጹም ቅላዕ ብምምዝጋብ ኣብ 5 ዋንጫታት ዓለም ሽቶ ዘመዝገበ ፈላማይ ተጻዋታይ ኰይኑ። ብድሕሪኡ ኣንጻር ዩራጋይ ፈላመይቲ ሽቶ ብምምዝጋብ ሓጐሱ ጸንቢሉ። ሮበርት ለዋንዶውስኪ ከይተረፈ ናብቲ ሰልፊ ተጸንቢሩ ኣሎ። ፖላንድ ብዙሕ መሳጢት ኣይኮነትን፣ ቀንዲ ተጻዋታያ ግን ኣብ ዋንጫ ዓለም ፈላመይቲ ሽቶኡ ብምምዝጋብ፡ ድሕሪ 1986 ንፈለማ እዋን ሃገሩ ናብ ኣውዲቕካ ምሕላፍ ክትበጽሕ ኣኽኢልዋ። ብዛዕባ ኪልያን ምባፐ ብዙሕ ተጻሒፉን ተባሂሉን'ኳ እንተነበረ፡ እዚ ፈረንሳዊ ኣጥቃዓይ ግን ዘየሐጕስ ኣይኰነን። ኣብ ምድብ ጸወታታት ልዑል ብቕዓትን ሰለስተ ሸቶታትን ብምምዝጋብ ጋንታኡ ቀዳመይቲ ናብ ኣውዲቕካ ምሕላፍ ዝበጽሐት ክትከውን ኣኽኢሉዋ እዩ። መንእሰያት ስጳኛ’ውን ኣብ ገለ እዋናት ከሐጕሱ ጸኒሖም’ዮም። ኣብ መኽፈቲ ጸወታኣ ንኮስታሪካ 7ብ0 ኣብ ዝሰዓረትሉ ግጥም፡ ወዲ 17 ዓመት ጋቪ፡ ድሕሪ’ቲ ህቡብ ብራዚል ፔለ እቲ ዝነኣሰ ኣመዝጋቢ ሸቶ ዋንጫ ዓለም ኰይኑ ኣሎ። ወዲ 23 ዓመት ሆላንዳዊ ኮዲ ጋክፖድሮ ሓደ ካብቶም ኣብ ኣውሮጳ ኣዝዮም ተጠለብቲ ዝዀኑ ኣጥቃዕቲ ኰይኑ'ሎ። ኮዲ፡ ካብ 2002 ጀሚሩ ኣብ ሰለስቲኡ ጸወታታት ምድብ፡ ሸቶ ዘመዝገበ ፈላማይ ኣውሮጳዊ ተጻዋታይ ብምዃን ዋጋኡ ዘበርኸሉ ተኽእሎ ኣሎ። ካናዳዊ ኣልፎንሶ ዳቪስ፡ ጋናዊ መሓመድ ቅዱስን እንግሊዛውያን ፊል ፎደንን ቡካዮ ሳካን ዘርአይዎ ክእለት፡ ኣብቲ ዝዓበየ መድረኽ ውድድር ንምጽዋት ዘለዎም ብቕዓት ኣጕሊሑ። ከምኡ'ውን ካልእ ተጻዋታይ እንግሊዝ ጁድ በሊንግሃም ሳላ ሸቶን ኣንጻር ኢራን ዘርኣዮ ኵሉ መዳያዊ ኣጸዋውታኡን ሃገሩ ኣብ ቅድሚት ምድብ 2 ክትስራዕ ሓጊዙዋ’ዩ። እታ ኣብ ላዕለዋይ ደረጃ ዓለም እትርከብ ጋንታ ንኣውሮጳውያን መጋጥምታ ሰርብያን ስዊዘርላንድን ረቲዓ፡ ኣዝያ ዝተቐየረት ጋንታ ብካሜሩን ኣብ ዝተሳዕረትሉ እዋን ድማ ድሮ ዙር 16 ሓሊፋ ነይራ። ተንታኒ ኵዕሶ እግሪ ቢቢሲ ክሪስ ሱተን፡ ኣብ ልዕሊ ሰርብያ 2ብ0 ዘመዝገበቶ ዓወት "ናይ ብሓቂ ሓይሊ ዘርኣየ" ክብል ገሊጽዎ፤ ሪቻርልሰን ዘመዝገባ መስተንክር ካልኣይቲ ሸቶ፡ ብራዚል ንምዕዋት ከምዝመጸት ዘርኢ ልሙድ ውሕሉል ምልክት'ዩ። ብራዚል፡ ንነይማር ብመስበርቲ ምስኣና ዘሕዝን'ኳ እንተዀነ፡ ቪኒቺየስ ጁንየርን ራፊንሃን ብጐድኒ በሪሆም እዮም። ጋብሪኤል ማርቲነሊን ኣንቶኒን ድማ ከም ዕቑራት ተጻወትቲ ስለዘለዉ፡ ዕምቆት ጋንታኦም ሕጂ’ውን ዘቕንእ እዩ። ብዘይካ'ዚ፡ እቲ ኣጥቅዓይ ፓሪስ ሰይንት ጀርመይን [ነይማር] ኣብ ኣውዲቕካ ምሕላፍ ናብ ጸወታ ተመሊሱ ኣብቲ ኣንጻር ስጳኛን ኣርጀንቲናን ክጻወትን ናብ ፍጻመ ዝግበር ጕዕዞ ክሕግዝን ይኽእል እዩ። እቲ ወትሩ ዘይደክም ቲያጎ ሲልቫ ድሕሪት መስመሩ ኣብ ምምዕባል፣ ካሰሚሮ ብደረጃ ክለባት ኵሉ ክዕወት ዘኽኣሎ ብቕዓቱ፣ ካብ ዝኾነ ቦታ ሸቶታት ከመዝግቡ ዝኽእሉ ኣጥቃዕትን ኣብ ዘለዉሉ ኵነታት፡ እዛ ሓሙሽተ ግዜ ዋንጫ ዓለም ዝተዓወተት ጋንታ ክትዕወት ከምትኽእል ኣየካትዕን። ብዝሒ ሽቶ ዘመዝገቡ                                               5 ተጻወትቲ                         -                        3 ብዝሒ ፈተነታት                                                      ኪልያን ምባፐ                  ፈረንሳ                    16 ብዝሒ ንሽቶ ዘቐበለ                                                  ሃሪ ኬን                          እንግሊዝ                   3 ብዝሒ ኵዕሶ ዝተንከፈ                                              ሮድሪ                            ስጳኛ                     481 ብዝሒ ዝዓገተ                                ኣክራፍ ሃኪሚን ኢብራሂም ኮናተን                 ሞሮኮን ፈረንሳ            13 ብዝሒ ሸቶ                                                           እንግሊዝን ስጳኛን                   9 ብዝሒ ፈተነ                                                         ጀርመን                             69 ብሉጽ ናብ ሽቶ ናይ ምቕያር መጠን                             ኮስታሪካ                            27% ውሑድ ሽቶ ምእንጋድ                                            6 ሃገራት                              1 ውሑድ ፈተነ ዘአንገደት                                           ኣርጀንቲና                           11 ብሉጽ  ምድሓን ብሚእታዊ                                      ኔዘርላንድስ                           91% ልዑል ምቁጽጻር  ኵዕሶ                                           ስጳኛ                                   77% ብዝሒ ምዕጋት                                                     ፈረንሳ                                 77


ዋንጫ ዓለም 2022፡ መን ክትዕወት ትኽእል ኣብ ዝብል ክኢላታት ዝሃብዎ ግምት

ዋንጫ ዓለም ጽባሕ ሰንበት 20 ሕዳር ኣብ ቐጠር ስታድዮም ኣል ባያት ጀሚሩ 18 ታሕሳስ ኣብ ስታድዮም ዶሓ ክዛዘም’ዩ። 32 ሃገራት ኣብ 28 መዓልታት 64 ጸወታታት ብምክያድ ዛንተአን ኣብ ዋንጫ ዓለም ንምድማቕ ንሓንቲ ዋንጫ ንምውሳድ ክፋጠጣ እየን። እታ ኣብ 2018 ነዚ ውድድር ኣብ ሩስያ ዝተዓወተትሉ ፈረንሳን፡ ሓሙሽተ ግዜ ንዋንጫ ዓለም ብምዕዋት ክብረ ወሰን ሒዛ ዘላ ብራዚልን ኸኣ ኣብ ልዕሊ ክብረን ክብሪ ንምውሳኽ ዳንገአን ስሒለን’የን ናብዚ ውድድር ክኣትዋ። ነዚ ውድድር መን ክትዕወተሉ ትኽእል ኣብ ዝብል ዓበይቲ ተንተንቲ ኩዕሶ እግሪ ዝሃብዎ ግምታት ከነቕርበልኩም። ኣላን ሽረር፡  ኣርጀንቲና ክትዕወተሉ እያ። ልዮነል ሜሲ ነዛ ዋንጫ እዚኣ ብምዕዋት ታሪኹ ዘድምቐሉ ዕድል’ዩ። እዚ ውድድር እዚ ነቲ ሸውዓት ግዜ ኮኾብ ተጻዋታይ ዓለም ዝተብሃለሉ ዝያዳ ዘድምቕ ኮይኑ ነዛ ዋንጫ እዚኣ ብምውሳድ ታሪኹ ብቕሔ ጽልሚ ክዛዝሞ’ዩ። ኣርጀንቲናውያን ንሜሲ ምስ ድያጎ ማራዶና ከወዳድርዎ እንከለዉ ዋንጫ ዓለም ብዘይምውሳዱ ጥራይ ሚዛኖም ናብ ማራዶና’ዩ ዝዛዙ። ኣርጀንቲና ንኹሎም ዘለውዋ ተጻወትቲ ኣብ ግምት ብምእታው ብልዮነል ሜሲ እናተቐለሰት ነዛ ዋንጫ ክትወስዳ’ያ። ሚካህ ሪቻርድ፡  ኣነ ብራዚል’የ ዝብል።  ብዙሕ ሰብ ነታ ብሜሲ ትምራሕ ኣርጀንቲና ከምዝብል ግርም’ዩ ዝብለኒ። እዚ ዓመት ነይማር ዝደምቐሉ ዓመት’ዩ። ነይማር ኣብ መጻረዪ ዋንጫ ዓለመ ሸሞንተ ሸቶታት ከምዝግብ ክኢሉ ኣሎ ኣብ ፒኤስጂ ኮይኑ ዘርእዮ ዘሎ ብቕዓት’ውን እጹብ ድንቒ’ዩ። እታ ሃገራዊት ጋንታ ኣብኡ ከምእትምርኮስ ዘጠራጥር ኣይኮነን፡ እሱ ኸኣ ነዚ ደቂ ሃገሩ ካብኡ ዝጽበይዎ ኣብ ምምላእ ዝጎድሎ ነገር የለን። በዚ ኢልካ በቲ ኮኾብ እዚ ውድድር ኮይኑ ክወጽእ’ዩ። ክሪስ ስቶን፡ ፈረንሳ፡ ፈረንሳ ከምእንፈልጦ ብዘይጥርጥር በቲ ዕዉት ባሎንዲኦር ካሪም በንዚማ፣ ካይልያን ምባኦን ኦስማነ ደምበለን ዝምራሕ ኣዝዩ ውሁድ ናይ ምጥቓዕ ብቕዓት ዘለዋ ሃገራዊት ጋንታ’ያ፡ ካብዞም ሰለስተ ሓደ ኣጥቃዓይ እንተቦኲሩ’ውን ኣንቶኒ ግሬዝማን ኣለዋ። ኣብ ማእከል ሜዳ ካብ ዝጻወቱ ተጻወትቲ ዝተሃረሙ ከምዘለውዋ ዝክሓድ ኣይኮነን እንተኾነ ኣርሊን ቶቸማኒን ኢድዋርዶ ካማቪጋን ስለዘለዉ ስኽፍ ዘብል ኣይኮነን። ዋላ ሳይንስ ኣይንበሎ ፈረንሳ ኣብ ዋንጫ ዓለም ዋላ ኣብ ዝተሓተ ብቕዓት እንከለዉ’ዮም በትን በትን ኢሎም ናብ መወዳእታ ዝበጽሑ፤ ነቲ ኣብ 2018 ኣብ ሩስያ ዝተጎናጸፍዎ ዓወት ሎሚ ክደግምዎ ኸኣ ዝሕዞም ኣይክህሉን’ዩ። ኣሌክስ ስኮት፡ ብራዚል፡ እዛ ሃገራዊት ጋንታ ብምኩራት ተጻወትትን ብተካእቲ መንእሰያትን ዝተተኽተኸት’ያ። ከም ቪንሰንት ዝኣመሰሉ ድሙቕ ዓወታት ዝሓፈሱ መንእሰያትን ከም ነይማር ዝኣመሰለ ምኩር ተጻዋታይን ዝሓዘት ሃገራዊት ጋንታ’ያ። ብዙሕ ግዜ ሃገራውያን ጋንታታት ቅድሚ ውድድራት ዋንጫ ዓለም ብጥርኑፍ ብዙሕ ልምምድ ስለዘየካይዳ፡ ብቕዓት እተን ሃገራውያን ጋንታታት ኣብ ውልቀ ብቕዓት ተጻወትተን ከምዝምርኮስ ኣብ ሕሉፍ እዋናት ስለዝርኣናዮ፡ እዞም ኣብ ሃገራዊት ጋንታ ብራዚል ዘለዉ ተጻወትቲ ዘለዎም ብቕዓት ኣብ ግምታ ብምእታው ብራዚል ክትዕወት’ያ እብል። ኣሽሊ ዊልያምስ፡ ብክልተ ነገራት’የ ብራዚል ክብል እቲ ሓደ ዕሉል ደጋፊ ሃገራዊት ጋንታ ብራዚል ስለዝኾንኩ፡ እቲ ካልኣይ ኸኣ እታ ሃገራዊት ጋንታ ዘለዋ ንዝኾነ ናይ  ምክልኻል መስመር በሲዑ ክሓልፍ ዝኽእል መስመር ምጥቓዕ ነታ ሃገራዊት ጋንታ ከዐውታ ዝኽእል እዩ። ፋራ ዊልያምስ፡  መንፈሰይ ብራዚል’ያ ክትዕወት’ዩ ዝብለኒ፡ እዚ ኸኣ ኣዝዩ ዘተኣማምን መስመር መጥቓዕቲ ስለዘለዎምን እታ ሃገራዊት ጋንታ ኣብ ኩሉ ቦታታት ምልኣት ስለዘለዋን’ዩ። እንተኾነ ልበይ እንግሊዝን ብራዚልን ናብ ፍጻመ በጺሐን እንግሊዝ ነዛ ዋንጫ ሒዛትልና ክትመጽእ’ያ ዝብል እምነት ኣለኒ። ጀረሚን ጀናስ፡ ምዕዋት ኣብ ዘለካ ናይ ምጥቃዕ ክእለት ዝያዳ ከምዝምርኮስ ኩልና ንስሕቶ ኣይኮነን፡ ኣርጀንቲና ኣብ 2021 ኣብ ኮፓ ኣመሪካ ንብራዚል ብምስዓር ነታ ዋንጫ ተዓዊቶሙላ’ዮም፤ እቲ ቅድሚ ሓደ ዓመት ዘዐወቶም ሜላ ገና ምስ ላህመቱ ስለዘሎ ነቲ ሜላ ሒዞም፡ ነታ ኣብ ቐጠር’ውን መቐናቕንቶም ክትከውን ትኽእል ብራዚል ብምስዓር ታሪኽ ክሰርሑ’ዮም። ታሪኽ ሜሲ’ውን ንእግረ መንገዱ ኣብ ዓንዲ ወርቒ ይጽሓፍ። ካረን ባርድስለይ፡ ብታሪኽ ክንርእዮ እንከለና፡ እታ ዝወሓደ ሸቶ ዝተመዝገባ’ያ ኣብ ዋንጫ ዓለም ትዕወት፡ ካብዚ ብምብጋስ መን’ያ ዝሓየለ መስመር ምክልኻል ዘለዋ ሃገራዊት ጋንታ ምፍታሽ ዝቐለለ’ዩ፡ ኣብዚ ካብ ምክልኻል ዝሓለፈት ኵዕሶ ኣብ ምምካን ተራ ሓላዊ ልዳት ኣዝዩ ወሳኒ’ዩ። ነዚ ኣብ ግምት ብምእታው ብራዚልን ኣርጀንቲናን ኣብ ቅድሚት ይስርዓ። ካብ ኣርጀንቲና ኸኣ ብራዚል ኣብ ኩሉ ዝደልደለት ስለዝኾነት ብራዚል ክትዕት’ያ እብል። ርዮ ፈርዲናንድ፡ ንውህደት ጋንታን ውልቀ ብቕዓትን ኣብ ግምት ብምእታው ዓይነይ ከይሓሰኹ ብራዚል ይብል። ብራዚል ንጸወታ ናይ ረብሐኦም ኣብ ምቕያር ፍሉይ ክእለት’ዩ ዘለዎም። ሮብ ግሪን፡  ብራዚል ኣብ ምሉእ ሜዳ ኣዝዮም ብቑዓት ዝኾኑ ተጻወትቲ’ያ ሓቊፋ ዘላ። እቲ ኣብ ታሪኽ ዋንጫ ዓለም ዘለዎም ክብረ ወሰን’ውን ንዓወት ደራኺ’ዩ። ጋቢ ሎጋን፡ ብቕዓት ልዮነል ሜሲ ዋንጫ ንምውሳድ ዘጠራጥር ኣይኮነን፡ የግዳስ ሓደ ብጥቅሉሉ ክዛረበሉ ዝኽእል እዛ ዋንጫ ናብ ደቡብ ኣሜሪካ’ያ ክትከይድ፡ ካብኡ ናብኡ ኸኣ እቶም ብጫ ማልያ ለቢሶም [ብራዚል] ንዋንጫ ዓለም ወትሩ ድምቐትን መቐረትን ዝህብዎ ደቡብ ኣሜሪካውያን ከምልማዶም ነዛ ዋንጫ ናብ ዓዶም ክወስድዋ’ዮም። ዳኒ ሞርፊ፡ እዛ ዋንጫ ካብ ብራዚልን ካብ ኣርጀንቲናን ከምዘይትሓልፍ’ዩ ዝርድኣኒ፡ ክልቲኤን ሃገራውያን ጋንታታት ሒዘንኦም ዘለዋ ተጻወትቲ ዝልከፉ ኣይኮኑን። ኣርጀንቲና ኸኣ በቲ ድንቒ ተጻዋታይ ናይዛ ዓለም [ልዮነል ሜሲ] እናተመርሐት ነዛ ዋንጫ ክትወስዳ’ያ እብል። ዳኒ ጋቢዶን፡  ፈረንሳ ኣብዚ እዋን እንተርኢናያ፡ ኣብ ኩሉ ክፋል ሜዳ ብፍላይ ኸኣ ኣብ ምጥቃዕ ሓዊ ሓዊ ዝጨንዉ ተጻወትቲ’ያ ሒዛ ዘላ። እታ ሓንቲ ንኣሰልጣኒ ዲደር ደስቻምፕ ከተሸግሮ ትኽእል ነጥቢ፡ ነዞም ኩሎም ከዋኽብቲ ሒዝካ እንታይ ዓይነት ሜላ ኣጸዋውታ ትጻወትን ንመን ተሰልፍን ዝብል’ዩ ክኸውን፡ ምኽንያቱ ኩሎም ኣብ ጥርዚ ብቕዓት’ዮም ዝርከቡ። ጁርገን ክሊንስማን፡ ኣብ ኣርጀንቲና እቲ ቀንዲ ቀላሲ ልዮነል ሜሲ ከምዝኸውን ዘጠራጥር ኣይኮነን። እዚ ወዲ 35 ዓመት ተጻዋታይ ንዋንጫ ዓለም ክዕወተላ እታ እንኮ ዕድሉ ሕጂ ከምዝኾነት ንሱ’ውን ዝስሕቶ ኣይመስለንን፡ ነዛ ዋንጫ ንምውሳድ ኸኣ ኩሉ ዝክኣሎም ክገብሩ’ዮም። ብራዚል እንተርኢና ግን ኣብ ሓደ ውልቀ ሰብ ዘይትምርኮስ ጋንታ’ዮም ሃኒጾም ዘለዉ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ዝርኣናያ ሃገራዊት ጋንታ ብራዚል ኸኣ ነታ ዋንጫ ክትዕወተላ ከምእትክእል ዘጠራጥር ኣይኮነን። ስለዚ ኣነ ብራዚል ክትወስዳ’ያ እብል። ብራዚል [ሸውዓት]፡ ሚካህ ሪቻርድ፡ ኣሌክስ ስኮት፡ ኣሽሊ ዊልያምስ፡ ጋቢ ሎጋን፡ ጁርገን ክሊንስማን፡ ርዮ ፈርዲናንድ፡ ካረን ባርድስለይ፡ ማትዮው ኦፕሰን፡ ሮብ ግሪንን ሮቢ ግሪንን። ኣርጀንቲና [ሰለስተ]፡ ኣለን ሺረር፡ ጅረምያ ጆናስን ዳኒ ሙርፊን። ፈረንሳ [ክልተ]፡ ክሪስ ሱቶንን ዳኒ ጋቢዶንን። እንግሊዝ [ሓደ] ፡ ፋራ ዊልያምስ።


ዋንጫ ዓለም 2022 - ሰሌዳ ግጥማትን ቀጥታዊ ውጽኢትን

ዋንጫ ዓለም 2022 ካብ ሰንበት 20 ሕዳር ክሳዕ 18 ታሕሳስ 2022 ኣብ ቐጠር ክካየድ እዩ። ኣብቲ ብዓለምለኻዊ ፌደሬሽን ኩዕሶ እግሪ- ፊፋ- ዝውደብ ግጥም 32 ሃገራውያን ጋንታታት ክሳተፋ እየን። እቲ ግጥም ኣብ ሓሙሽተ ከተማታት ኣብ ዝርከቡ ሸሞንተ ሜዳታት ኩዕሶ እግሪ ክካየድ እዩ። ንውጽኢት ግጥማት ዋንጫ ዓለም 2022 ቀጠር ብቐጥታ ኣብዚ ገጽ ቢቢሲ ትግርኛ ክትከታተሉ ንዕድም።


ዋንጫ ዓለም 2022፡ ዩራጓይ ንጋና ለኪማ ካብ ውድድር ተገሊፋ

ዩራጓይ፡ ሎሚ'ውን ድሕሪ 12 ዓመት ነታ ሒነኣ ክትፈዲ ትጽቢት ዝተገብረላ ጋና 2 ብ 0 ብምስዓር ካብቲ ውድድር ገሊፋታ። እንተኾነ ግን፡ ኣብ ምድበን ኣብ ዝተኻየደ ካልኣይ ግጥም፡ ደቡብ ኮርያ ንፓርቱጋል 2 ብ 1 ብምስዓራ፡ ዩራጓይ'ውን ካብ ዕጫ ጋና ኣይደሓነትን። ግጥም ድሕሪ ምጅማሩ፡ ኣብ ውሽጢ 20 ደቓይቕ ጸሎት ጋናውያንን ኣፍሪቃውያንን መን ከምዝሰምዖ፡ ብቪ-ኤ-ኣር ዝተወሰነት ፍጹም ቅላዕ ተዋሂባ። እንተኾነ ግን፡ ሓደ ካብ ኣጥቃዕቲ ጋና ኣንድረ ኣዪዉ ኣብ መበል 21 ደቂቕ ኣፍኲሱ ዝቐልዓ ኩዕሶ ንልቢ ብዙሓት ደገፍቲ ጋና ሰይራ- ብሓላው ልዳት ዩራጓይ ተመሊሳ። ብዙሕ ከይጸንሑ ዩራጓይ፡ ብጂዮርጆ ዲ ኣራስካታ ቅድሚ ዕረፍቲ ኣብ ዝቐጸለ ግዜ ክልተ ሸቶታት ብምምዝጋብ ስዒሮም። እንተኾነ ግን፡ ዩራጓይ ዓስቢ ዘካየድዎ ሓያል ግጥም ኣብ ክንዲ ሰሓቕን ሓጎስን ሓዘንን ብኽያትን ተጎልቢቦም፡ ንጋና ለኪሞም ተገሊፎም። ሓደ ነጥቢ ሒዛ ናብቲ ግጥም ዝኣተወት ደቡብ ኮርያ ነታ ድሮ ምሕላፋ ኣረጋጊጻ ዝነበረት ፖርቱጋል ብምስዓር 4 ነጥቢ ኣዋህሊላ'ያ ካልኣይቲ ኮይና ሓሊፋ ዘላ። ኣብ ዋንጫ ዓለም 2010 ጋና ናብ ፍርቂ ፍጻመ ዋንጫ ዓለም ዝበጽሐት ፈላመይቲ ኣፍሪቃዊት ጋንታ ካብ ምዃን ዝተረፈት ብሰንኪ ዩራጋይ እዩ ነይሩ። ስዋሬዝ ኣብ መወዳእታ ደቒቕ ተወሳኺ ግዜ፡ ንጋና ሽቶ ክትከውን ዝነበረት ኩዕሶ ኣብ መስመር ልዳት ኮነ ኢሉ ብኢዱ ምስ መለሳ ካብ ሜዳ ብቐይሕ ተባሪሩ። ኣሳሞኣ ጂያን ኣብ መወዳእታ ደቒቕ ዝወቕዓ ፍጹም ቅላዕ ዕንጨይቲ ልዳት ወቒዓ። እዚ ማለት እቲ ጸወታ 1 ብ 1 ተዛዚሙ። ዩራጋይ ድማ ብድራማዊ ኩነታት ናብ ፍጹም ቅላዕ ክትኣቱ ክኢላ። ስዋሬዝ’ውን ብዘይ ምግናን ሓጎሱ ገሊጹ። ክልቲአን ጋንታታት ናብ ፍጹም ቅላዕ ኣትየን፡ ዩራጋይ ድማ 4 ብ 2 ተዓዊታ። ናይ ስዋሬዝ "ኢድ ኣምላኽ" ክሳብ ሕጂ ሓደ ካብቶም ተዘካሪ ህሞታት ዋንጫ ዓለም እዩ። ክልቲአን ጋንታታት ሎሚ ዓርቢ ዳግማይ ተራኺበን። ጋና ሕነ ንምፍዳይ ድሕሪ 12 ዓመት ዝረኸበቶ ዕድል እዩ ነይሩ። ብዛዕባ ስዋሬዝ ድማተወሳኺ ሕቶታት ኣለዓዒሉ እዩ። እዚ ኣብ ምድብ 8 (H) ወሳኒ ጸወታ ኮይኑ፡ ጋና ኣብ ልዕሊ ዩራጋይ እንተተዓዊታ ናብ ቀጻሊ ዙር ክትሓልፍ ትጽቢት'ዩ ተገይሩላ ነይሩ። ናብዚ ናይ ሎሚ ጸወታ ክኣትዉ እንከለዉ፡ ኣብ ኣእምሮ ጋናን ደገፍቶምን ግን ሓንቲ ቓል'ያ ነይራ "ሕነ. . .ሕነ. . ." ጂያን፡ "እቲ ዕጫ ምስ ተገብረ፡ ኣብ ኣእምሮ ሰባት ዝመጸ ሕነ ምፍዳይ ጥራይ'ዩ ነይሩ። ጋና ሕነ ክትፈዲ እያ እትደሊ፡ ድርኺት'ዩ" ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ። "ኣብ መላእ ዓለም ዘለዉ ሰባት እንታይ ከም ዘጋጠመ ይፈልጡ እዮም። ሓሊፉ'ዩ፡ ኣነ ግን ሰብ'የ ኣብ ኣእምሮይ'ዩ ዘሎ።" "ደቡብ ኮርያ፡ ፖርቱጋልን ዩራጋይን ኣለዋ - ንጋና ድማ እቲ ኣገዳሲ ጸወታ ኣንጻር ኡራጋይ'ዩ። ንሕነ ምፍዳይ፡ ንሕነ ምፍዳይ፡ ንሕነ ምፍዳይ ምኻድ ኣብ ኣእምሮ ኩሉ ሰብ'ዩ ዘሎ።" "ዕላማና ናብ ዝቕጽል ዙር ምሕላፍ'ዩ። ዩራጋይ፡ ዩራጋይ፡ ዩራጋይ ኢልና ክንሓስብ እንተኾይንና ጌጋ ክኸውን'ዩ። ክንሓልፍ ኣለና፡ እቲ ኣገዳሲ ነገር እዚ'ዩ።" ድሕሪ ዋንጫ ዓለም 2010 ብናይ ሽዑ ክብረወሰን ክለብ 13 ሚልዮን ፓውንድ ዝውውር ምስ ሳንደርላንድ ዝተጸንበረ ጂያን፡ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ሰለስተ ሸቶታት ኣመዝጊቡ እዩ። ጋናምስ ዩራጋይ ዘካየደቶ መሳጢ ርብዒ ፍጻመ ማዕረ ተፈላልያ። ስዋሬዝ፡ ዶሚኒክ ኣድያሕ ኣብ መስመር ንዝሃረማ ብኢዱ ብግልጺ ዓጊቱ ብቕጽበት ካብ ሜዳ ተባሪሩ - ጂያን ግንነቲ ፍጹም ቅላዕካብ ክጥቀመሉ ኣይከኣለን። እቲ ግጥም ናብ ፍጹም ቅላዕ ኣትዩ ጂያን ንፈለማ ፍጹም ፍጹም ቅላዕ ጋና ከመዝግብ ከሎ፡ ኡራጋይ ግን 4 ብ 2 ተዓዊታ። "ኣብ ቀዳማይ ጸወታ ኣንጻር ሰርብያ ኣዝያ ወሳኒት ፍጹም ቅላዕ ኣመዝጊበ፡ ኣንጻር ኣውስትራልያ'ውን ፍጹም ቅላዕ ኣመዝጊበ" ክብል ሕጂ ወዲ 36 ዓመትን ክለብ ዘይብሉን ጂያን ይዝክር። "ኣንጻር ኣሜሪካ ኣብ ተወሳኺ ግዜ ሸቶ ኣመዝጊበ ስለዚ ደረጃ ርእሰ ተኣማንነት ክንድኡ ልዑል'ዩ ነይሩ። ኣንጻር ዩራጋይ ፍጹም ቅላዕ ኣብ ዝረኸብናሉ እዋን፡ ዋላ'ኳ ጸቕጢ እንተነበረ፡ ኣብ ዓለም እቲ ዝዓበየ ርእሰ ተኣማንነት ዘለዎ ተጻዋታይ እየ ነይረ።" "ደጊመ ምውቃዕ ጥራይ እዩ ዘድልየኒ ነይሩ። ብቕንዕና ክዛረብ እንተኾይነ፡ ፍጹም ቅላዐይ ክሳብ ክንድኡ ንላዕሊ ስለዘይከይድ በቃ ካብተን ሕማቕ መዓልታት ሓንቲ እያ እየ ዝብል።" "እታ ፍጹም ቅላዕ ከመይ ጌራ ንላዕሊ ኢላ ከም ዝኸደት ኣይፈለጥን። ቴክኒካዊ ጌጋ ወይ ገለ'ዩ ነይሩ ይመስለኒ።" "ናብ ፍጹም ቅላዕ ምስ ኣተና ንገዛእ ርእሰይ ዳግማይ ከረጋግጽ ደልየ ነይረ። ናብ ዝነበርክዎ ክምለስ ነይሩኒ፡ ሸቶድማ ኣመዝጊበ - ተመሊስካ ንነብስኻ ከተረጋግጽ ኣለካ።" ሕጂ ወዲ 35 ዓመት ስዋሬዝ ኣብ ዋንጫ ዓለም የራጋይ ዝሳተፍዘሎ ኮይኑ፡ ድሕሪ 12 ዓመታት ግን ክሳብ ሕጂ ኣብ ጋና ዝጽላእ ሰብ እዩ። ጋናዊት ጋዜጠኛ ፈነወ ስፖርት ጁልየት ባውዋህ፡ "ክሳብ ሕጂ ንስዋሬዝ ይቕረክብለሉ ፍቓደኛ ዝኾነ ጋናዊ ደጋፊ ኩዕሶ እግሪ ኣይረኸብኩን" ኢላ። "ብዙሓት ሰባት ጋና ንዩራጋይ እንተትስዕራ ነታ ዋንጫ ዓለም ክትዕወትን ንኣፍሪቃውያን ንዓመታት ዘሐብንን ክኸውን ምኸኣለ ኢሎም ይሓስቡ። "ስዋሬዝ ምስ ሊቨርፑል ኣብ ዝጻወተሉ ዝነበረ እዋን፡ ዝኾነ ነገር እንተ ኣጋጢምዎ፡ ብጫ ካርድ እንተተዋሂብዎ፡ ብቀይሕ እንተተባሪሩ፡ ብኤፍ.ኤ እንተተቐጺዑ፡ ሽዑ ሰባት ሕጉሳት ነይሮም። ስሙ ክሰምዕ ዝደሊ ሰብ የለን።" ስዋሬዝ ብሓደ ጋናዊ ጋዜጠኛ፡ ገለ ኣብታ ኣፍሪቃዊት ሃገር ከም "ባዕሉ ድያብሎስ" ከም ዝቖጽርዎ እኳ እንተተነግሮ፡ ንሱ ግን ኣይተነስሐን። "ብዛዕባኡ ይቕሬታ ኣይሓትትን" ኢሉ። "ንሓደ ተጻዋታይ እንተጎዲአ ይቕሬታ ይሓትት ግን ንኹዕሶ ብኢደይ ምሓዘይ ቀይሕ ካርድ ተዋሂበ እየ።" "ፍጹም ቅላዕ ስለዘይሰሓትኩ ናተይ ጌጋ ኣይነበረን።" እዛ ሕጂ ዘላ ጋንታ ጋና ግን ኣብ ልዕሊ ስዋሬዝን ዩራጋይን ሕነ ንምፍዳይ ዝዝረብ ዝነበረ ምዝራብ ከተቃልል ትጽዕር ኣላ፡ ሓለቓ ጋንታ ኣንድሬ ኣየው - ካብታ ኣብ 2010 ዝተረፈ እንኮ ተጻዋታይ - ነቲ ፍጻመ ረሲዑ ህይወቱ ክቕጽል ከም ዝደሊ ይገልጽ። "ኩሉ ሰብ ሕማቕ ተሰሚዕዎ [ኣብ 2010] ንዓይ ግን ናብ ዝቕጽል መድረኽ ክበጽሕ ጥራይ እየ ዝደሊ" ኢሉ። "ሕነ ንምፍዳይ ይኹን ኣይኹን፡ ብተመሳሳሊ ቆራጽነትን ድሌትን ንምዕዋት ክንጻወት ኢና።" "ንድሕሪት ኣይጥምትን፡ ኣብ ዝሓለፈ ከድህብ ኣይደልን እየ" ይብል።


ብሓዘንን ሓበንን ካብ ዋንጫ ዓለም ዝተሰናበተት ሞሮኮ

ሞሮኮ ናብ ናይ ጽዋዕ ጸወታ ዋንጫ ዓለም ዝበጽሐት ፈላመይቲ ኣፍሪቃዊት ሃገር ንምዃን ዝነበራ ሕልሚ፡ ትማሊ ብፍረንሳ ብዝበጸሓ ናይ 2 ን 0 ስዕረት በርዒኑ። ኣብ ሞሮኮ፡ ኣውሮጳን ኳታርን ተኣኪቦም ነቲ ጸወታ ዝከታተሉ ዝነበሩ ደገፍቲ፡ ነቶም ባዕዳውያን ገዛእቶም ዝነበሩ ክስዕሩዎም ተስፋ ገይሮም ነይሮም። ኮይኑ ግና ቲዮ ሀርናንደዝን ኪልያን ምባፐን ዘቑጸሩወን ሸቶታት ጉዕዞ ሞሮኮ ገቲአን። ቢቢሲ ኣብ ካዛብላንካ ዘዘራረቦ ደጋፊ “ተሳዒርና፤ ግን ድማ ሕቡናት ኢና” ኢሉ። ፈረንሳ መበቆል ሞሮኮ ዘለዎም ኣሻሓት ሰባት ዝነብሩላ ኮይና፡ ኣብ ማእከላይ ፓሪስ ከቢድ ናይ ፖሊስ ሓለዋ ነይሩ። ደገፍቲ ናይ ሞሮኮ ሓዊሱ ናይ ዝተፈላለያ ሃገራት ኣፍሪቃ ባንዴራ ከንበልብሉ እውን ተራእዮም። ኣብ ዝሓለፉ ጸወታታት ደገፍቲ ሞሮኮ ርችታት እናተኮሱ ከጸንብሉ ኣብ ዝተርኣዩለን ከም ብራስለስ ዝኣመሰላ ከተማታት ኣውሮጳ እውን ኣባላት ኣድማ ብተና ፖሊስ ክዛውኑ ተራእዮም። ኣብ ኔዘርላንዳዊት ዘ ሄግ ዝነበረ ከቢድ ኩነታት ኣየር ምስ ስዕረት ሞሮኮ ተደሚሩ ደገፍቲ ድሕሪ እቲ ጸወታ ክዝሕሉ ገይሩዎም። ደች-ሞሮካውያን ድሕሪ እቲ ጸወታ ርችታት ዝወልዑ ኮይኖም፡ ሰላም ናይታ ከተማ ክሕልዉ ከምዝፈተኑ ንቢቢሲ ተዛሪቦም። ቢቢሲ ኣብ ካዛብላንካ ኣብ ዝርከብ ስታድዮም መሓመድ ሓምሻይ፡ ዘዘራረቦ ሓደ ደጋፊ ግና እቲ ውጽኢት ጽቡቕ ከምዝኾነ ተዛሪቡ። ብዙሓት እቲ ሃገራዊት ጋንተኦም ኣብቲ ኣብ ቀጠር ዝካየድ ዘሎ ዋንጫ ዓለም ዘመዝገበቶ ውጽኢት ተስፋ መጻኢ ኩዕሶ እግሪ ሃገሮም ዘመላኽት ከምዝኾነ ይኣምኑ። ኣብ ማድሪድ ኣብ ዝርከብ ማእከል ባህሊ ካዛ ኣራበ ኣብ ዝተተኸሉ ዓበይቲ ኬንዳታት እውን ብዙሓት ደገፍቲ ሞሮኮ ተኣኪቦም ነቲ ጸወታ ብቴሌቪዥን ተኸታቲሎም። ኢናስ ዝተባህለት ደጋፊት “እቲ ዝኾነ ብዘየገድስ፡ ብጋንታና ሕጉስቲ እየ” ኢላ። “ካብ ኩዕሶ ንላዕሊ እዮም ኣርእዮም፤ ብብዙሕ መንገዲ እንኾርዓሉ ዓወት፣ ዓለም ለኻዊ ኣቓልቦን ክብርን ሂቦምና።” “እዚ ኣብ ህይወት ሓደ ግዘ ዘጋጥም ተርእዮ እዩ” ዝበለ ካልእ ደጋፊ ድማ “ ደቅና እኳ ደጊሞም ዝርእይዎ ኣይኮነን፤ ንዓና ኩሉ ነገር እዩ” ኢሉ። ሓያል ቁሪ ኣብ ዘለዎ ከባቢ ለንደን ኮቦርታ ተኸዲኖም፣ ሻሂ እናሰተዩን ሽሻ እናትከኹን ነቲ ጸወታ ዝተኸታተሉ ሞርካውያን እውን እታ ናይ መወዳእታ ፊስካ ምስተነፈሐት ብጣቕዒት ነቲ ሃገራዊት ጋንተኦም ዝመጸቶ ጉዕዞ ናአደኦምን ታሕጓሶምን ገሊጾም። ቱኒዝያውን፣ ኣልጀርያውያንን ግብጻውያእንን እውን ምስ ደገፍቲ ሞሮኮ ኮይኖም ነቲ ጸወታ ተኸታቲሎምዎ።


ኣርባዕተ ሃገራት ላቲን፡ ዋንጫ ዓለም 2030 ብሓባር ከአንግዳ ሓቲተን

ሃገራት ኣርጀንቲና፡ ቺለ፡ ኢራጓይን ፓራጓይን ንዋንጫ ዓለም 2030 ብሓባር ኰይነን ከአንግዳ ወግዓዊ ሕቶ ኣቕሪበን። ዋንጫ ዓለም ንመጀመርታ ግዜ ኣብ 1930 ኣብ ዝተጀመረሉ ኣብ ኡራጓይ’ዩ ተኻይዱ ነይሩ። እቲ ኣብ 2030 መበል 100 ዓመቱ ዘቝጽር ዋንጫ ዓለም ኣብቲ ዝተጀመረሉ ኣህጕር ንኸምጽኣኦ ብምሕላን እየን እዘን ሃገራት ሓባራዊ ሕቶ ኣቕሪበን ዘለዋ። ፕረዚደንት ፈደረሽን ኩዕሶ እግሪ ደቡብ ኣሜሪካ ኣሌሃንድሮ ዶሙኒገዝ “እዚ ሕልሚ ናይዛ ኣህጕርና’ዩ” ኢሉ። ብኻልእ ወገን፡ ስጳኛን ፖርቱጋልን’ውን ንዋንጫ ኣለም 2030 ብሓባር ኰይነ ከአንግዳኦ ተመሳሳሊ ሕቶ ኣቕሪበን ኣለዋ። ኣብቲ ንመጀመርታ ግዜ ኣብ ኡራጓይ ኣብ 1930 ዝተኻየደ ዋንጫ ዓለም፡ ኣአንጋዲት ሃገር ኡራጓይ ኣብ ስታድዮም መንተቪድዮ ሰንትናርዮ ንዝተኻየደ ናይ ዋንጫ ጸወታ፡ ንኣርጀንቲን ብምስዓር ቀዳመይቲ ተዓዋቲት ዋንጫ ዓለም ምዃና ይፍለጥ። ፕረዚደንት ፈደረሽን ኩዕሶ እግሪ ደቡብ ኣሜሪካ ኣሌሃንድሮ ዶሙኒገዝ፡ ዋንጫ ዓለም 2030 ናይ ምእንጋድ ሕቶ እዘን ሃገራት  ኣመልኪቱ ጋዜጣዊ መግልጺ ዝሃበ፡ ኣብቲ ኣብ 1930 መዛዘሚ ዋንጫ ዓለም ዘአንገደ ታሪኻዊ ስታድዮም መንተቪድዮ ኰይኑ እዩ። ንሱ “ብሕጂ ዋንጫ ዓለም ብዙሕ ግዜ ክካየድ’ዩ፡ እንተዀነ ዋንጫ ዓለም መበል 100 ዓመቱ ሓንሳብ ጥራይ’ዩ ክጽንብል፡ እዚ ኸኣ ኣብቲ ቤቱ፡ ኣብቲ ዝፈለመሉ ኣህጕር’ዩ ክኸውን ዘለዎ፡” ኢሉ። ካብተን ን2030 ዋንጫ ዓለም ብሓባር ኰይነን ከአንግዳ ሕቶ ኣቕሪበን ዘለዋ ሃገራት፡ ቺለ ኣብ 1962፡ ኣርጀንቲና ኸኣ ኣብ 1978 ንዋንጫ ዓለም ኣአንጊደን ምንባረን ዝዝከር’ዩ። ፕረዚደንት ፈደረሽን ኵዕሶ እግሪ ኡራጓይ ኢናቾ ኣሎንሶ “ዋንጫ ዓለም ኣብቲ ቅድሚ 100 ዓመት ዝጀመረሉ ዳግማይ ክካየድን መበል 100 ዓመቱ ክጽንብልን ኣዝዩ ቅኑዕን ግቡእን’ዩ” ኢሉ። ዋንጫ ዓለም 2022 ካብ 21 ሕዳር ክሳብ 18 ታሕሳስ ኣብ ቐጠር ክካየድ እዩ፤ እተን ኣብቲ ውድድር ዝሳተፋ 32 ሃገራት’ውን ድሮ ምድባተን ፈሊጠን ኣለዋ። ኣብ 2026 ዝካየድ ዋንጫ ዓለም ሃገራት ካናዳ፡ ሜክሲኮን ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪን ብሓባር ኰይነን ከአንግድኦ’የን። ፊፋ ነቲ ብዝተፈላለያ ሃገራት ንዋንጫ ዓለም 2030 ንምእንጋድ ዝቐርብ ዘሎ ሕቶ፡ ኣብ 2024’ዩ ውሳነ ክህበሉ። ፊፋ፡ ኣርጀንቲና፡ ቺለ፡ ኡራጓይን ፓራጓይን  ብሓባር ዋንጨ ዓለም ንኸአንግዳ ዘቕረባኦ ሕቶ እንተተቐቢልዎ፡ ኣብ ታሪኽ ዋንጫ ዓለም፡ ኣርባዕተ ሃገራት ብሓባር ንዋንጫ ዓለም ከአንግዳ ናይ መጀመርታ ክኸውን'ዩ። ዋንጫ ዓለም ኣብ 2002 ሃገራት ጃፓንን ደቡብ ኮርያን ብሓባር ከአንግዳኦ እንከለዋ ኣብ ታሪኹ ኣብ ክልተ ሃገራት ክእንገድ ንመጀመርታ ግዜ ምንባሩ ይዝከር።


ሓለቓ ጋንታ ኣርሰናል ነበር ፓትሪክ ቪየራ ኣሰልጣኒ ክሪስታል ፖላስ ብምዃን ተመዚዙ

ጋንታ ፕሪምየርሊግ እንግሊዝ ዝኾነት ክሪስታል ፓላስ ንሓለቓ ጋንታ ኣርሰናል ነበር ፓትሪክ ቪየራ ብኣሰልጣንነት ከምዝመዘዘት ኣፍሊጣ። ቪየራ ንሮይ ሃድሰን ብምትካእ’ዩ ኣሰልጣኒ እታ ጋንታ ኮይኑ ዘሎ። ሮይ ሃድሰን ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ግንቦት’ዩ ነታ ጋንታ ክለቕቕ ምዃኑ ወግዓዊ ዝገበረ። ቪየራ ነታ ጋንታ ብኣሰልጣንነት ንኽሕዛ ድማ ሰፊሕ ዘተ ከምዝተገበረ ተሓቢሩ። ወዲ 45 ዓመት ፈረንሳዊ ምስታ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት መበል 14 ደረጃ ብምሓዝ ውድድራ ዝዛዘመት ክሪስታል ፓላስ ንሰለስተ ዓመታት ዘጽንሖ ውዕሊ ተፈራሪሙ’ሎ። ቪየራ “ነዚ ዕድል ረኺበ ናብ ፕሪምየርሊግ ክምለስ ብምኽኣለይ ኣዝየ ሕጉስ’የ” ክብል ተዛሪቡ። “ነዓይ ዓብዪ ቦታ ዝህቦ ፕሮጀክት እዩ። እታ ጋንታ ሰሓባይ መሰረት ኣለዋ። ኣብ ፕሪምየርሊግ እውን ንነዊሕ ዓመታት ዝቐጸለት’ያ። ነዚ መሰረት ብምግባር ናብ ዝሓሸ ደረጃ ከምእንወስዳ ተስፋ ኣለዊ” ኢሉ። ቪየራ ካብ ኣሰልጣንነት ፈረንሳዊት ጋንታ ኒስ ኣብ ወርሒ ታሕሳስ ከምዝተሰናበተ ይዝከር። ቅድሚኡ ድማ ኣብ ሱፐርሊግ ኣሜሪካ ንእትሳተፍ ጋንታ ኒውዮርኪ ሲቲ ንኽልተ ዓመትን ፈረቓን ብኣሰልጣንነት ኣገልጊሉ ነይሩ። ንሱ ናይ ኣሰልጣንነት ሞይኡ ኣብ ኣካዳሚ ኩዕሶ እግሪ ማንቸስተር ሲቲ ዝጀመረ ኮይኑ ካብ ተጻዋትነት ክወጽእ ከሎ ድማ ሲቲ ናይ መወዳእታ ጋንትኡ ነይራ። ምስ ፈረንሳዊት ጋንታ ኒስ ኣብ ዘሕለፎ ጊዜ ኣብ ቀዳማይ ዓመት ብ7ይ ደረጃ ከምኡ’ውን ኣብ ካልኣይ ዓመት 5ይ ደረጃ ብምሓዝ ክዛዝም ኪኢሉ። ኣሰልጣኒ ጋንታ ቦርሲያዶርትመንድ ሉሲየር ፋቭሬ ንጋንታ ክርስታል ፓላስ ብኣሰልጣንነት ክርከባ ትጽቢት ተገይሩ’ኳ እንተነበረ ድሕሪ ነዊሕ ግዜ ዝወሰደ ዘተ ነቲ ዕድል ስራሕ ከይተቐበሎ ምትራፉ ይግለጽ። ፈረንሳዊ ፓትሪክ ቪየራ ካብ 1996 ክሳብ 2005 ምስ ኣርሰናል ኣብ ዝነበረሎም ዓመታት 9 ዋንጫታት ከልዕል በቒዑ’ዩ። ምስ ሃገራዊት ጋንታ ፈረንሳይ እውን ዋንጫታት ዓለምን ኣውሮጳን ዝዓተረ ኮይኑ ምስ ጣልያናዊት ጋንታ ኢንተር ሚላን እውን ሰለስተ ዋንጫታት ሴሪ ኤ ረኺቡ። ቪየራ ብ2010 ናብ ጋንታ ማንቸስተር ሲቲ ከምዝተጸምበረን ምስታ ጋንታ ዋንጫ ‘ኤፍ ኤ ካፕ’ ምስዓተረ ካብ ተጻዋትነት ብወግዒ ምውጽኡ ይዝከር።


ሃገራዊት ጋንታ ኵዕሶ እግሪ ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ መዘንኣ ጅቡቲ ተዓዊታ

ሃገራውያን ጋንታታት ደቂ ኣንስትዮ ትሕቲ 20 ዓመት  ኤርትራን ጅቡትን ትማሊ ኣብ ኢትዮጵያ: ስታድዮም ኣበበ ቢቂላ ኣብ ዝገበረኦ ቀዳማይ እግሪ መጻረዪ ዋንጫ ዓለም ትሕቲ 20 ዓመት  ኤርትራ 3 ብ 1 ተዓዊታ። ኣብቲ ኣብ ሃገረ ኮስታሪካ ዝካየድ ዋንጫ ዓለም ደቂ ኣንስትዮ ትሕቲ 20 ዓመት: ሃገራት ኣፍሪቃ ነቲ ተዋሂብወን ዘሎ ክልተ ኮታ ንምምላእ ግጥማት መጻረዪ ጀሚረን ኣለዋ። ሓደ ካብዚ ግጥም ሃገራውያን ጋንታታት ኤርትራን ጅቡትን ኮይኑ ፊፋ ብዝሃቦ ውሳነ መሰረት ኣብ ሳልሰይቲ ሃገረ ኢትዮጵያ እዩ ተኻይዱ። ኣብቲ ትማሊ ሰዓት ኣርባዕተ ድሕሪ ቀትሪ ጀሚሩ ዝተኻየደ ቀዳማይ እግሪ ጸወታ እዘን ሃገራውያን ጋንታታት ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ ላዕለዋይ ኢድ ሒዛ'ያ ወጺኣ። ብኣጥቃዕቲ ዲያና ኢስቲፋኖስን ደሊና ሳህለን ዝምራሕ መስመር መጥቃዕቲ ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ ካብ ምጅማር ጸወታ'የን ክልቲኤን ኣጥቃዕቲ ንመስመር ምክልኻል ጅቡቲ ክስንጥቃ ጀሚረን። ከም መርኣይዩ ደሊና ሳህለ ኣብ መበል 13 ደቒቕ እቲ ጸወታ ሸቶ ከተቁጽር ክኢላ። ቀዳማይ እብሪ ጸወታ ተዛዚሙ ኣብ ተወሳኺ ሰዓት'ውን ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ ንዝረኸበታ ቅላዕ መቅጻዕቲ ኣባል ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ ራህዋ ነጋ ካብ ርሑቕ ዝቀልዓታ ቅላዕ ንሓላዊት ልዳት ጅቡቲ ሓሊፋ ሽቶ ተቖጺራ ቀዳማይ ፍርቂ ሰዓት ብመሪሕነት ሃገራዊት ጋንታ ኤርተራ 2 ብ 0 ተዛዚሙ። ኣብ መጀመርታ ደቃይቕ  ናይ ካልኣይ እብረ ተጻወትቲ ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ ሓያለ ንሸቶ ዝኾና ዕድላት እኳ ይፈጥራ እንተነበራ ሸቶ ከቁጽራ ግን ኣይክኣላን፡ ብኣንጻሩ ኣብ መበል 63 ሰደቒ ተጻዋቲት ሃገራዊት ጋንታ ጅቡቲ ሌርማን ጽብቅቲ ሸቶ ከተመዝግብ ብምኽኣላ ጸወታ 2 ብ 1 ኮይኑ። ድሕሪ ቅሩብ ደቃይቕ ግን ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ ብመንግዲ ደሊና ሳህለ ካብ የማናይ ሸነኽ ካብ ርሑቅ ዝቐልዓታ ኩዕሶ ናብ መርበብ ስለዝተነጸንበረት ጸወታ ተወሳኺ ሸቶ ከይትራእዮ ብዓወት ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ 3 ብ 1 ተዛዚሙ። ኣብል ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ ደሊና ደህለ ኸኣ ክልተ ሸቶታት ብምምዝጋብ ደሚቓ ውዒላ። ክልቲኤን ሃገራውያን ጋንታታት ካልኣይ እግሪ ምጽራይ ዋንጫ ዓለም ረቡዕ 18 ነሓሰ 2021 ኣብ ተመሳሳሊ ሜዳ ጸወታ ከካይዳ እየን። ዝተረፈት ጋንታ ብቐጥታ ክትግለፍ እንከላ ዝሓለፈት ኸኣ ምስ ካልእ ሃገራዊት ጋንታ ዳግማይ ምጽራይ ከተካይድ እያ። ዋንጫ ዓለም ደቂ ኣንስትዮ ትሕቲ 20 ዓመት ኣብ 2020 ክካየድ እኳ እንተነበሮ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ እዩ ናብ 2022 ተናዊሑ።


ኣሰልጣኒ ኩዕሶ እግሪ ርያን ጊግስ ብመጥቃዕቲ ደቂ ኣንስትዮ ተኸሲሱ

ናይ ቀደም ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ጋንታ ምንችስተር ዩናይትድን ናይ ሎሚ ኣሰልጣኒ ሃገራዊት ጋንታ ዌልስን ዝኾነ ርያን ጊግስ ንኽልተ ደቂ ኣንስትዮ ኣጥቂዕኻ ብዝብል ክሲ ቀሪብሉ። ጊግስ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሕዳር ኣብ ክሊ ዕድመ 20ን 30ን ንዝርከባ ደቂ ኣንስትዮ መጥቃዕቲ ፈጺምካለን ብዝብል እዩ ተኸሲሱ። መጻኢ ሮብዕ ኣብ ኣብያተ ፍርዲ ማንቹስተር ዩናይትድን ሳልፎርድን ንኽቐርብ ከኣ ዋሕስ ኣትሒዙ’ሎ። ወዲ 47 ዓመት ጊጊስ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ግን በቲ ዝቐረበሉ ክሲ ገበነኛ ከምዘይኮነ ተዛሪቡ። “ንሕጊ ምሉእ ክብሪ ኣለኒ። እቶም ተኸሲሰሎም ዘለኹ ገበናት’ውን ረዘንቲ ከምዝኾኑ ተረዲኤ’የ” ዝበለ ጊግስ ሽሙ ንምንጻህ ድልዊ ከምዝኾነ ሓቢሩ። ቅድሚ ኣዋርሕ ኣብ ዎርስሊ ብዝተፈጠረ ዕግርግር ፖሊስ መጸዋዕታ ከምዝተገበረሉን ብሰንኪ እቲ ዘጋጠመ ህወከት ድማ ሓንቲ ኣብ ክሊ ዕድመ 30 እትርከብ ጓል ኣነስተይቲ ጉድኣት በጺሕዋ ናብ ሕክምና ተወሲዳ ከምዝድሓነት ፖሊስ ዘ ግሬትማንቹስተር ሓቢሩ። ጊግስ ካብ ወርሒ ታሕሳስ 2017 ክሳብ ሕዳር 2020 ኣቆጻጽራ ኣውሮፓውያን ናይ ኣስገዳድ ባህሪ ብምርኣዩ ተኸሲሱ ነይሩ። ማሕበር ኩዕሶ እግሪ ዌልስ ኣብ ዋንጫ ኣውሮፓ ንሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ዌልስ ዝመርሕ ሓጋዚ ኣሰልጣኒ ናይታ ጋንታ ኮይኑ ዝሰርሕ ሮበርት ፔጅ ከምዝኾነ ተፈሊጡ። እቲ ናይ ጊግስ ክሲ ኣብ ልዕሊ እቲ ማሕበር ኮነ እታ ሃገራዊት ጋንታ ብዛዕባ ክህልዎ ዝኽእል ጸቕጢ ንምዝርራብ ናይ ቦርድ ኣኼባ ከምዝህሉ እቲ ማሕበር ኣፍሊጡ። ጊግስ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ “ንሮበርት ፔጅ፣ ኣሰልጠንትን ደገፍትን ሃገራዊት ጋንታ ዌልስ ብዓወት ንኽዛዘሙ ሰናይ ትምኒተይ’ዩ” ኢሉ። ንኣስታት 24 ዓመታት ኩዕሶ እግሪ ዝተጻወተ ርያን ጊግስ ኣብ ሃገራዊት ጋንታ ዌልስ 64 ግዜ ተሰሊፉ ተጻዊቱ’ዩ።


ኔይማር ብብልሽውና ተኸሲሱ ናብ ቤት-ፍርዲ ክቐርብ እዩ

ስሙይ ብራዚላዊ ተፃዋቲ ኵዕሶ እግሪ ኔይማር ጁኒየር፡ ምስ ዝውውር ብዝዛመድ ብምትላል ተኸሲሱ ናብ ቤት-ፍርዲ ከምዝቐርብ ተገሊፁ። ኣብዚ ሕዚ እዋን ንፈረንሳዊ ጋንታ ፓሪ ሴን ዠርመን (ፒኤስጂ) ዝፃወት ኔይማር፡ ንዓመታት ኣብ ዝቐፀለ ከይዲ ቤት-ፍርዲ፡ ክሲ ብልሽውናን ምትላልን ቀሪብሉ ኣሎ። ጉዳይ ኔይማር ድማ፡ ኣብ ዝቕፅል ወርሒ ጥቅምቲ ፀዋታ ዋንጫ ዓለም ኣብ ኳታር ቅድሚ ምክያዱ ኣብ ቤት-ፍርዲ ክረኣይ እዩ። ካብ ኔይማር ብተወሳኺ ካልኦት ሰባት እውን ናብ ቤት-ፍርዲ ክቐርቡ ትፅቢት ይግበር። ቅድሚ ሕዚ ፕረዚደንታት ጋንታ ባርሴሎና ዝነበሩ ጆሴፍ ማሪያ ባርቶሙን ሳንድሮ ሮሴልን፡ ከምኡ እውን ወለዲ ኔይማር ብተመሳሳሊ ክሲ ናብ ቤት-ፍርዲ ከምዝቐርቡ፡ መራኸብቲ ሓፋሽ ስፔን ፀብፂበን። ኣብዚ ክሲ ስሞም ዝተልዓሉ ውልቀሰባት ኩሎም ነቲ ዝቐረበሎም ክሲ ከምዘይወዓልዎ እዮም ዝገልፁ። ነዚ ክሲ ዝኸፈተ ትካል፡ ቅድሚ ዓመታት ኔይማር ካብ ብራዚላዊ ጋንታ ሳንቶስ ክዘዋወር እንከሎ 40 ሚእታዊ ገንዘብ ይግበኣኒ ኢሉ። ኔይማር ዝተዘዋወረሉ መጠን ገንዘብ ወግዓዊ ከይኸውን ስለዝተገበረ፡ እቲ ከሳሲ ትካል ክረኽቦ ካብ ዝግባእ ገንዘብ ውሑድ ከምዝተቐበለ ገሊፁ። ናይቲ ብልዑል ገንዘብ ከምዝዘዋወር ዝዝረበሉ ኔይማር፡ መጠን ዝተዘዋወረሉ ገንዘብ  ብሕጋዊ ምስሕሓባት ዝተኸበበ ምዃኑ እዩ ዝዝረብ። ንባርሴሎና ዝተሰናበተ ኔይማር ካብ ቤት-ፍርዲ ስምምዕ ወፃኢ ብ222 ሚልየን ዩሮ ናብ ፒኤስጂ ከምዝተፀንበረ ይፍለጥ። ቅድሚ ሕዚ ኣብ ዝነበረ ሞጎት ቤት-ፍርዲ፡ ባርሴሎና ንኔይማር ካብ ሳንቶስ ዘዘዋወረሉ ከይዲ ሕጋዊ መስርሓት ተጣሒሶም እዮም ብዝብል፡  ባርሴሎና 5.5 ሚልየን ዩሮ ክኸፍል ተበይንዎ ነይሩ።


ቅድሚ ዋንጫ ዓለም ኣብ ዝካየድ ጸወታታት ፕሪሜር ሊግ ብዓል መን ክዕወታ’የን?

ጸወታታት ፕሪሜርሊግ ዓዲ እንግሊዝን ካልእ ዓበይቲ ሊጋት ዓለምን፡ ብዙሓት ተጻወትቲ መምስ ሃገራውያን ጋንታታቶም ናብቲ ካብ 20 ሕዳር ጀሚሩ ኣብ ቐጠር ዝካየድ ዋንጫ ዓለም ስለዝኸዱ ንሳምንታት ደው ክብል’ዩ። ነቲ ጽባሕ ቀዳምን ሰንበትን ዝካየድ ጸወታታት ፕሪሜርሊግ ኣመልኪቱ ተንታኒ ኵዕሶ እግሪ ዓዲ እንግሊዝ ክሪስ ሳተን ዝሃቦ ግምታት እዚ ዝስዕብ’ዩ። ተጻወትቲ ኣብ ድኻም ብምህላዎም፡ ቅድሚኡ ናብ ዋንጫ ዓለም ምኻዶም ዕረፍቲ ክረኽቡ’ዮም ዝደልዩ፡ ኣሰልጣኒ ማንቸስተር ሲቱ ፔፕ ጓርድየላ ግን ቀዳምነት ንጋንትኡ ስለዝህብ፡ ንዋንጫ ዓለም ኢሉ ኣብ ናይ ጽባሕ ጸወታ ዘዕርፎ ተጻዋታይ ከምዘይህሉ’ዩ ዝገልጽ። ማንቸስተር ሲቲ ኣብ ናይ ዝሓለፈ ሰሙን ጸወታኣ ብ10 ተጻወተቲ ድሕሪ ክንደይ ሃልኪ ብዝረኸበታ ፍጹም ቅላዕ’ያ ሰለስተ ነጥቢ ክትከስብ ኪኢላ። እዚ ጽባሕ ተካይዶ ጸወታ ግን ብተዛማዲ ዝፈኾሰ’ዩ፡ ምኽንያቱ ብረንትፎርድ ኣብዚ ዓመት ካብ ሜድኣ ወጻኢ ዝኾነ ዓወት ኣየመዝገበትን። ግምት፡ 4 - 0 እዘን ክልተ ጋንታታት ኣብ መፋርቕ ናይዚ ሰሙን ኣብ ዝተራኻባሉ ንቐንዲ ተጻወትተን ኣየሰለፋን። ኣብቲ ጸወታ በርንማውዝ ስለዝሰዓረት ኣብ ልዕሊ ኣሰልጣኒ ኤቨርተን ፍራንክ ላምፓርድ ዓቢ ጸቕጢ’ዩ ፈጢሩ። እንተኾነ እቲ ጽባሕ ዘካይድኦ ጸወታ ካብ ናይ ዝሓለፈ ዝተፈለየ ውጽኢት ከምዝምዝገቦ’ዩ ክሪስ ሳተን ግምቱ ኣቐሚጡ ዘሎ። ግምት፡ 1- 1 ኣሰልጣኒ ሳውዝሃምፕተን ናተራን ጂንስ፡ ናብ ሜዳ ሊቨርፔል፡ ኣንፊልደ፡ ከይዱ ጸወታ ከካይድ እዚ ናይ መጀመርትኡ’ዩ። ክሪስ ሳተን ብዛዕባ ናይ ሊቨርፑል ጸወታታት ኣብ ዝሃቦ ግምትታት፡ ብዙሕ ግዜ’ኳ እንተተጋገየ ምስ ተቶንሃም ንዘካየድዎ ጸወታ ግን ቅኑዕ ግምት’ዩ ሂብሉ ነይሩ። ግምት፡ 3- 0 ኖቲንግሃም ፎረስት ኣብ 14 ጸወታታት 10 ነጥቢ ጥራይ ብምውህላል ኣብ ጭራ ተሰሪዓ ዘላ ጋንታ ክትከውን እንከላ፡ ክሪስታል ፓላስ ብ19 ነጥቢ ዓስረይቲ ኮይና'ላ። ሳተን፡ ኖቲንግሃም ፎረስት ኣብ ጸወታታት ዋንጫ ካራባው ንቶተንሃም’ኳ ክስዕርዋ እንተኸኣሉ፡ ካብኡ ዝረኸብዎ ሞራል ግን ንክሪስታል ፓላስ ዘመክት ኣይኮነን ይብል። ግምት፡ 1- 2 ኣሰልጣኒ ቶተንሃም ኣብ ጸወታ ካራባው ብኖቲንግሃም ፎረስት ምስ ተሳዓረ፡ ተጻወትቱ ደኺሞም ምህላዎም ኣይሓበአን። ሊድስ ብወገኖም ኣብ ዝሓለፈ እዋን ካብ ሊቨርፑልን ካብ በርንማውዝን ሰሰለስተ ነጥቢ ክወስዱ ክኢሎም’ዮም። ክሪስ ሳተን፡ እቲ ጸወታ ሓያል ክኸውን ከምዝኽል ብምእማት፡ ብዓወት ቶተንሃም ከምዝዛዘም ግምቱ ሂቡ’ሎ። ግምት፡ 3 - 1 ሌስተር ሲቲ እታ በብቕሩብ እናተመሓየሸት ትኸይድ ዘላ ኮይና፡ ድልዱል ምክልኻል ሃኒጻ ዘላ ጋንታ’ያ። ብዘይካ’ዚ ሃርቪ ባርነስን ጀምስ ማዲሰንን’ውን ኣብ ጽቡቕ ቁመና’ዮም ዘለዉ። እታ ካብ ሌስተር ሲቲ ብማዕረ ነጥቢ ኣብ መበል 15 ደረጃ ትርከብ ዌስትሃም’ውን ንሌስተር ስለዘይትሰንፈላ ማዕረ ውጽኢት ከምዝምዝገብ ሳተን  ይግምት።  ግምት፡ 1- 1 ቸልሲ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣንጻር ኣርሰናል ኣብ ዘካየድዎ ጸወታ ጽቡቕ ውህደት ኣይነበሮምን። ኒውካስትል ይስዓሩ ኣይሰዓሩ ብዘየገድስ ትሕቲ ራብዓይ ደረጃ ስለዘይወርዱ ሓደ እፎይታ ዝህቦም’ዩ። እዚ ግጥም ብዙሕ ሸቶታት ዝምዝገቦ’ኳ እንተዘይኮነ ጽቡቕ ጸወታ ተራእይዎ ኒውካስል ከምዝስዕሩ ሳተን ተነብዩ'ሎ። ግምት፡ 1  0 ኣርሰናል ዝያዳ ኣብ ዋንጫ ፕሪሜርሊግ ኣቶኲራ ስለዘላ ኣብ ጸወታ ካራባውእ ክትግለፍ ተገዲዳ’ያ። ኣርሰናል ዘለዋ ህሉው ቁመና ኣብ ግምት ብምእታው ነዚ ጸወታ ብዘይስክፍታ ከምእትዕወት ክሪስ ሳተን ዘለዎ ይግምት ሂቡ'ሎ። ግምት፡ 0 - 2 እቲ ተንታኒ ኩዕሶ እግሪ ፕሪሜርሊግ ዓዲ-እንግሊዝ፡ ብዛዕባ'ቲ ድሕሪ ጽባሕ ሰንበት ዝካየድ ጸወታታት ዘለዎ ግምታት'ውን ሂቡ'ሎ። ሰንበት ኣርባዕተ ጋንታታት ዝተሳተፋሉ ክልተ ግጥማት'ዩ ክህሉ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ሓዲሽ ኣሰልጣኒ ሒዞም ንማንቸስተር ዩናይትድ ዝሰዓሩ ኣስቶን ቪላ ኣብ ሓዲድ ዓወት ክቕእጽሉ ዘይሕለል ህልኽ ከርእዩ’ዮም። ብራይተን’ውን ብተደጋጋሚ ዓወት ብምምዝጋብ 21 ነጥቢ ብምውህላል ንቸልስን ንሊቨርፑልን ብምብላጽ ኣብ ሻዱሻይ ደረጃ ተቐሚጣ ዘላ ጋንታ’ያ። በዚ ሒዘሞ ዘለዉ ብቕዓት ከኣ ክሳብ ሻዱሻይ ኣብ ዘሎ ደረጃ ሒዞም ጸወተኦም ክዛዝሙ ዘይግብኦም ኣይኮነን። ግምት፡ 2 - 1 ኣሰልጣኒ ማንቸስተር ዩናይትድ ኤሪክ ቴን ሃግ ናብታ ጋንታ ምስ መጽአ ኣብ መጀመርታ ጽቡቕ ገስጋስ’ኳ እንተኣመዝገበ፡ ጸገም ናይታ ጋንታ ከምዘይፈትሖ ግን ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ብኣስቶን ቪላ ድሕሪ ምስዓሩ ዝተረደኦ ይመስል። ንጋንትኡ ኣብዚ ብሰንኪ ዋንጫ ዓለም ዝህሉ ዕረፍቲ ከመዓራርያ ኸኣ  ትጽቢት ይግበረሉ። ፉልሃም ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን በታ ብ10 ተጻወትቲ ዝገጠመቶም ማንቸስተር ሲቲ’ኳ ኣንተተሰዓሩ፡ እቲ ሽዕኡ ዘርኣይዎ ጸወታ ሰንበት እንተደጊመሞ ንማንቸስተር ዩናይትድ ዘይስዕርሉ ምኽንያት ኣይክህሉን’ዩ። ግምት፡ 2 - 1


ጎንጺ ካሜሩን፡ ሃገራዊት ጋንትኦም ክትስዓር ዝደልዩ ደገፍቲ ኩዕሶ እግሪ

ኣብ ቀረባ ኣብ ካሜሩን ዝተኻየደ ጸወታ ዋንጫ ሃገራት ኣፍሪቃ [ኣፍኮን] ሰባት ንኩዕሶ እግሪ ዘለዎም ፍቕሪ ክሳብ ክንደይ ምዃኑ ኣርእዩ'ዩ። እታ ሃገር ኣብ ቀጠር ንዝካየድ ዋንጫ ዓለም ምድላው ትገብር ኣብ ዘላትሉ እዋን ግን፡ ገለ ካሜሮናውያን ግን ሃገራዊት ጋንትኦም ክትሓልፍ ኣይደልዩን። ስፖርትን ፖለቲካን ክተሓዋወሱ ከም ዘይሎም ዝእመን እኳ እንተኾነ፡ ናብ ካሜሩን እንተመጽእ ግን ኩዕሶ እግሪ ክልቲኦም ኣዝዮም ዝተሓላለኹ እዮም። ኣብ ጸወታ ፍርቂ ፍጻመ ኣፍኮን ግብጺ ንካሜሩን ክትስዕራ እንከላ፡ ብዙሓት ሓዚኖም። ኣብታ ሃገር ማእከል ተዛረብቲ ቋንቋ ኢንግሊዘኛ ዞባታት ዝኾነት ባሜዳ ግን ነቲ ስዕረት ጸምቢላቶ። መብዛሕትኦም ስዕረት ሃገራዊት ጋንታ ካሜሩን ኣብ ገዝኦም ኮይኖም'ኳ እንተጸንበሉዎ ድምጺ ተቓውምኦም ግን ካብ ዕጽው ገዛ ሓሊፉ ናብ ብዙሓት ምብጽሑ ኣይተረፈን። ኣብ ከባቢ ባምቢሊ ዝስማዕ ዝነበረ ፋጻ፣ ጭርሖን ምርኢት ሞተር ሳይክልን ናይ መብዛሕትኦም ደቡብ ካሜሩናውያን ዘሎ ስምዒት ዘንጸባርቑ ኮይኖም እዚ ነታ ሃገራዊት ጋንታ ዘለዎም ንዕቀት ዝገልጽ እዩ። ዶክተር ንጋዋ ኢቦጎ ሓደ ካብቶም ንስዕረት ካሜሩን ኣብ ጸወታ ኣፍኮን ዝጸንበሉ'ዩ። ንሱ፡ ኣፍቃሪ ኩዕሶ እግሪ ስለ ዝኾነ ስፖርት ኣብ ፖለቲካ እታ ሃገር ክህልዎ ብዛዕባ ዝኽእል ግደን ኣብ ጥዕና ተሓከምቲ ዘሕድሮ ጽልዋን ብዝግባእ ይርዳእ'ዩ። "እዛ ሃገር፡ ንኣዝዮም ኣገደስቲ ዛዕባታት ኩዕሶ እግሪ ናይ ምጥቃም ዝንባለ ኣለዋ። ኩዕሶ እግሪ ናብ ሓደ ዘምጽእ ምዃኑ ስለ ዝፈልጡ ክኣ ንዕኡ ብዙሕ ገንዘብ እዮም ዘውጽኡ" ይብል። እቲ ኣብ ባሜንዳ ዝተራእየ ቁጥዐ፡ ዋንጫ ዓለም ኣብ ዝካየደሉ ዓመት ብ1998'ውን ቅድሚ ሃገራዊት ጋንታ ካሜሩን ምስ ኦስትሪያ ምጽዋታ መብራህቲ ብምጥፍኡ ገለ ነበርቲ ንኣብያተ ጽሕፈት ሃገራዊ ኣገልግሎት ጸዓት ብሓዊ ኣቃጺሎም ነይሮም። ኣብቲ ሽዑ እዋን ምንቅስቓስ ተገንጸልቲ ካሜሩን ኣቐዲምካ ጥሮታ ምውጻእ ይደልዩ ብዝነበሩ ሰራሕተኛታት መንግስቲ ይድገፉ ነይሮም። ዶክተር ኢቦጎ፡ ቅልውላው ደቡብ ካሜሩናውያን ክሳብ ዝልዓል ኣብ ዘሎ ግዜ [2016] ንሃገራዊት ጋንታ ካሜሩን ደጊፉ'ዩ። ሕጂ ካሜሩን ኣብ ስፖርት እትረኽቦም ዓወታት ምድጋፍ መንግስቲ ትኹረት ዜጋታት ንምቕያር ዝጥቀመሉ ስትራቴጂ ኮይኑ'ዩ ኢሉ ይኣምን። "ዋላ'ውን እናተብኣስና ጋንታ ካሜሩን እንተስዒራ፡ እቲ ዘጋጭየና ነገር ኢና ንርስዖ። እዚ ብዝተጸንዐ መገዲ ንዓመታት ተጠቒሞምሉ'ዮም። ነፍሲ ወከፍ እታ ጋንታ እተምጽኦ ዓወት ግን ስቓይ እቲ ህዝቢ'ዩ ዘናውሖ" ይብል። እታ ሃገራዊት ጋንታ፡ ምስሊ እቲ ን40 ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝተኸየጠ ወዲ 89 ዓመት ፕሬዝደንት ፖል ቢያ ኣብ ምጉላሕ'ውን ናይ ባዕላ ተራ ትጻወት እያ። ሃገራዊት ጋንታ ካሜሩን ኣብቲ ኣብ ዝሓለፉ ኣዋርሕ ዝተኻየደ ጸወታ ዋንጫ ሃገራት ኣፍሪቃ ብዝተዓወተት ቑጽሪ፡  ፕሬዝደንት ቢያ መንእሰይ እንከሎ ንኣባላት እታ ሃገራዊት ጋንታ ናይ እንኳዕ ደስ በለኩም ሰላምታ እናሃበት እተርኢ ፍልጥቲ ቪድዮ ብቴሌቪዥን ትዝርጋሕ ነይራ። ካብዚ ብምብጋስ፡ "መብዛሕትኦም ካሜሩናውያን እታ ሃገራዊት ጋንታ ብምኽንያት እቲ ጠንካራ ሰብኣይ እያ ትዕወት ዘላ ኢሎም'ዮም ዝኣምኑ። እታ ጋንታ ዋንጫ ትወስድ፤ ሰባት ክኣ ነቲ ፕሬዝደንት ዘለዎም ድጋፍ ይሰድሉ" ይብል ዶክተር ኢቦጎ። ኣብ ባሜንዳ ዘለው ሰባት ንመን እንታይ ዓይነት ርኢይቶ ይህቡ ኣለው ዝብል ኣዝዮም ጥንቁቓት'ዮም። ስለዚ እታ ሃገራዊት ጋንታ ክትስዓር እንከላ ቐጻሊ ዝኸብዶም ነገር እንተሃለወ ሓጎሶም ካብ ምግላጽ ምቑጣብ'ዩ። ኣብ እዋን ባዕዳዊ መግዛእቲ፡ ካሜሩን ብኢንግሊዝን ፈረንሳን ተታሒዛ ስለ ዝነበረት ባህልን ቋንቋን እታ ሃገር ተኸፊሉ'ዩ። ድሕሪ ናጽነት፡ ተዛረብቲ ቋንቋ ኢንግሊዘኛ ዝኾኑ ፖለቲካን ቁጠባን እታ ሃገር ኣብ ኢድ ተዛረብቲ ቋንቋ ፈረንሳ ኮይኑ ብምባል ንዓሰርታት ዓመታት መድልዎ ይበጽሐና ኣሎ ክብሉ ጸኒሖም። እዚ ሕጂ፡ ናብ ቅሉዕ ምድላይ ናጽነት ዞባ ተዛረብቲ ኢንግሊዘኛ ዓብዪ ኣሎ። ኣብ ሞንጎ እዚ ብዘሎ ኲናት ክልቲኡ ወገን፡ ቀዳማይ ግዳይ ዝኾነት ሃገራዊት ጋንታ ደቂ ኣንስትዮ እያ። ብ2016፡ ከም ኣአንጋዲት ግጥማት ዋንጫ ኣፍሪቃ ደቂ ኣንስትዮ ካሜሩን ኣንጻር ናይጄሪያ ተጻዊታ ዋንጫ ክትዓትር ትጽቢት ተገይሩላ ነይሩ። ዋላ'ውን እቲ ጸወታ ቅድሚ ምጅማሩ ቅድሚ ሰሙናት ተሓለቕቲ ደቡብ ካሜሩን ተኣሲሮም እንተነበሩ፡ ብ19 ሕዳር እቲ ጸዋታ ክጅመር እንከሎ ባራት ባሜንዳ ብደገፍቲ ሃገራዊት ጋንታ ካሜሩን መሊአን ነይረን። 3 ታሕሳስ ድማ ናይ መወዳእታ ጸወታ ነይሩ፤ እንተኾነ፡ እቲ ድባብ ብጽልኣትን ግሁድ ተቓውሞን'ዩ ተተኪኡ። እቲ፡ ንሰርታት ዓመታት ዝነበረ ድጋፍ ደቡብ ካሜሩናውያን ድማ ኣብ ውሽጢ ክልተ ሰሜን ዓንዩ። መብዛሕትኦም ደቡብ ካሜሩናውያን ናብቲ ኣብዚ ዓመት ዝተኻየደ ጸወታ ኩዕሶ እግሪ ኣይመጽኡን። ኣብቲ ግዜ፡ መብዛሕትኦም ካብ ካሜሩን ወጻእ ዝኾነ ይኹን ዝብል መትከል ሒዞም ነይሮም። ዶክተር ኦቦጎ ናብዚ ጉጅለ ተጸንቢሩ ንተነሓናሕቲ ካሜሩን ይድግፍ ነይሩ። ፖለቲከኛታትን መንግስትን ናብቶም ጥርሖም ዝነበሩ ስታዲየማት ዕዱማት ንምእታው ናጻ ቲኬትን መጓዓዝያን ኣቕሪቦምሎም ከም ዝነበሩ ብምግላጽ "ሰባት ናብ ባፉሳማ ንምግዓዝ ጠለብ ኣቕሪቦም ነይሮም፤ ግን ዋላ ሓደ ኣይከደሎምን" ይብል። ግን ክኣ ኩሉ በዚ ኣይሰማማዕን። ክኢላ ሓይሊ ሰብ ስሚዝ ቡዋ፡ ንኩዕሶ እግሪ ዘለዎ ፍቕሪ ንፖለቲካዊ ድልየታቱ ከም ዝስዕሮ ይዛረብ። ካሜሩን ኣንጻር ጋንታታት ቡርኪናፋሶን ኢትዮጵያን ክትጻወት እንከላ ናብ ስታዲየም ብምኻድ ነቶም ግጥማት ተኸታቲሉን ድጋፉን ገሊጹን'ዩ። "ኩዕሶ እግሪ ምስ ፖለቲካ ዝሓውሶ ነገር የብሉን። ዘለውና ጸገማት ብኻልእ መገዲ ክንፈትሖምአ ኢና፤ ንሰባት ዘሐጉሶም ነገር ግን ናብዚ ክኣቱ የብሉን" ይብል። ወሲኹ፡ "ብዙሓት ኣገደስቲ ጉዳያት ኣለውና'ዮም። ሆስፒታላት፣ ዝሓሹ ኣብያተ ትምህርቲ የድልየና'ዩ፤ ደሞዝ ኣይተኸፈለናን ኢሎም ተቓውሞ ዝገብሩ ዘለው መምሃራን ክንከፍል ንደሊ ኢና። ኩዕሶ እግሪ ግን ወትሩ ሰላም እዩ ዘምጽኣልና" ኢሉ። ኣብ ስፖርት ምድጋፍ ውልቃዊ ምርጫን ኣብ ኣፈጻጽማ እታ ጋንታ ዝምርኮዝን ከም ዝኾነ ዝዛረብ ስሚዝ፡ ክልቲኦም ዞባታት ነታ ሃገራዊት ጋንታ ዘለዎም ድጋፍ ከም ዝፈላለ የረድእ። "60 ሚኢታዊት ተዛረብቲ ኢንግሊዘኛ ኣብ እዋን ግጥማት ዋንጫ ኣፍሪቃ ነነታ ሃገራዊት ጋንታ ደጊፎምዋ'ዮም። ሰባት ቁጥዐ ኣለዎም፤ ግን ብውሽጥና ንሃገርና ነፍቅራ ኢና" ኢሉ። ዶክተር ኢቦጎ፡ እቲ ካብ ከባቢኦም ዝወጽአ ጅግና ኩዕሶ እግሪ ዝኾነ ሳሚኤል ኤቶ ሓላፊ ፌደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ገይርካ ምሻም ጥራይ ነበርቲ ባሜንዳ ነታ ሃገራዊት ጋንታ ንምድጋፍ ቀልቦም ንምግዛእ እኹል ከም ዘይኮነ እዩ ዝዛረብ። ስለዚ፡ ኣብ ጸወታ ዋንጫ ዓለም ካሜሩን ንኣልጄሪያ ክትስዕራ ድያ? "ክጽሊ'የ፤ ኣይደልን'ውን"።


ፕረዚደንት ላይቤርያ ዋንጫ ዓለም ክከታተል ናብ ቐጠር ዝሓሰቦ መገሻ ቁጠዐ ፈጢሩ

ላይበርያውያን ነቲ ፕረዚደንት ሃገሮም ጆርጅ ዊሃ ዋንጫ ዓለም ንምክትታል ናብ ቐጠር ክገብሮ ዝሓሰቦ መገሻ ብቑጥዐ ይነቕፍዎ ኣለዉ። ፕረዚደንት ላይበርያ ጆርጅ ዊሃ ዋንጫ ዓለም ኩዕሶ እግሪ ንምክትታል ኣብ ቀጠር ን9 መዓልታት ክጸንሕ መደብ ከም ዘለዎ ንኣባላት ሰነት ሓቢሩ’ሎ። እቲ ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ነበር ፕረዚደንት፡ ዝሓለፈ ሰሙን እውን ንብዙሕ ናይ ወጻኢ መገሻታት ካብታ ሃገር ወጺኡ'ኳ እንተነበረ፡ ኵሉ መደባቱ ግን ኣይተገልጸን። ኣሜሪካዊ ዜግነት ዘለዎ ወዱ ጢሞቴዎስ ኣብቲ ካብ 20 ሕዳር 2022 ዝጅምር ግጥማት ዋንጫ ዓለም ንሃገራዊት ጋንታ ኣሜሪካ ብምውካል ክሳተፍ እዩ። ኣቦኡ ጆርጅ ዊሃ ምስ ኤሲ ሚላንን ቸልሲን ካልኦት ብሉጻት ጋንታታት ኤውሮጳ ከም ዝተጻወተ ይፍለጥ። እዚ ወዲ 56 ዓመት ተጻዋቲ ኩዕሶ ነበር ኣብ 2017'ዩ ፕረዚደንት ላይበርያ ኰይኑ ተመሪጹ። ኣብዚ እዋን፡ እቲ ፕረዚደንት ወዱ ዝሳተፈሉ ዋንጫ ዓለም ንምክትታትል ንመዓልታት ዝፀንሕ መደባት መገሻ ወግዓዊ ምግባሩ ንብዙሓት ላይበርያውያን ኣቘጢዕዎም ኣሎ። ገሊኦም ዜጋታት እታ ሃገር ናብ ቀጥታዊ ፈነወ ራድዮ እናኣተዉ ከምኡ ድማ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ንውሳነ መራሒኦም ብቑጠዐ ኣብ ምንቃፍ ይርከቡ። ኣብታ ሃገር ብዙሓት ሰባት ብቕልውላው መግቢ ኣብ ጸገም ኣብ ዝወደቑሉ እዋን፡ ከምኡ’ውን እቲ ፕረዚደንት ኣብዚ ቀረባ እዋን ንሻድሻይ ግዜ ዘናውሖ ኣዝዩ ዝተደናጐየ ቈጸራ ህዝቢ መዓስ ከም ዝካየድ ከይተነጸረ፡ ዋንጫ ዓለም ክርኢ ኢሉ ናብ ቐጠር ክገይሽ ምውሳኑ'ዩ ንዜጋታት እታ ሃገር ኣቘጢዕዎም ዘሎ። ኣባላት ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ጆርጅ ዊሃ፡ ብዛዕባ ወጻኢታት ናይቲ ጕዕዞ ንዝቐረበሎም ሕቶታት'ኳ መልሲ እንተዘይሃቡ ንነቐፍቱ ግን ግብረ-መልሲ ሂቦም ኣለዉ። እቲ ፕረዚደንት ናብ ወጻኢ ሃገራት ዝገብሮ ምብጻሕ ንሃገር "ዓቢ ረብሓ'ዩ" ክብሉ ገሊጾም።


ኩዕሶ እግሪ፡ ኣፍሪቃ ዋንጫ ዓለም ኣብ ክልተ ዓመት ንኽካየድ ዝቐረበ ውጥን ከምእትድግፍ ኣፍሊጣ

ኣፍሪቃ እቲ ኣብ ኣርባዕተ ዓመት ሓደ ጊዜ ዝካየድ ዋንጫ ዓለም ዋላ’ኳ ምስ ዋንጫ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝጋጮ እንተኾነ በብክልተ ዓመት ንኽካየድ ዝቐረብ ዘሎ ሓሳብ ዘለዋ ደገፍ ገሊጻ። ፕረዚደንት ኮንፈደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ኣፍሪቃ ፓትሪስ ሞትሴፔ እቲ ንሱ ዝመርሖ ትካል ነቲ ሓድሽ ውጥን ከምዝድግፍ ሓቢሩ። “ላዕለዋይ ኣካል ካፍ ነቲ ኣገዳሲ ዝኾነ ውሳነ ዘለዎ ደገፍ ይገልጽ” ኢሉ ብድሕሪ’ቲ ኣብ ሞሮኮ ዝተገበረ ኣኼባ ላዕለዎት ኮሚቴ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ። “ነቲ ከጋጥም ዝኽእል ከቢድ ፋይናንሳዊ ጸገማት፣ ሕጽረት መሰረተ-ልምዓትን ቀረባትን ኣብ ግምት ብምእታው ዋንጫ ዓለም ኣብ ክልተ ዓመት ብምክያዱ ኩዕሶ እግሪ ኣፍሪቃ ዝለዓለ ተረባሒ ክኸውን ይኽእል’ዩ” ኢሉ። ብመሰረት ሓድሽ ውጥን ኣብ ክልተ ዓመት ክካየድ እንተኺኢሉ ንገንዘባዊ እቶት ፊፋ ክብ ከብሎ ከምዝኽእል’ዩ ዝግለጽ። ተስፋ ኣፍሪቃ ከኣ እቶት ፊፋ ክውስኽ ኣብ ዝኽእለሉ እዋን ክርከብ ዝኽእል ክፍፍል ገንዘብ ኮይኑ፤ እቲ ዝርከብ ገንዘብ ስፖርታዊ ልምዓት ንምስላጥ ከምዝሕግዝ ይእመን። ኣፍሪቃ ንዋንጫ ዓለምን ኣፍሪቃን ብኸመይ ክተእንግድን ክትዳለውን ትኽእል ኣብ ዝብል ጉዳይ ግን እቲ ፕረዚደንት ዝሃቦ ዝርዝር መብርሂ የለን። “እቲ ኣብ ክልተ ዓመት ሓደ ጊዜ ዝካየድ ዋንጫ ዓለም ዝምልከት ብፊፋ ስለዝውሰን ብዛዕባ ኣካይድኡ ብዕምቆት ክርእይዎ እዮም። ንሕና ከኣ ንጉዳይ ዋንጫ ኣፍሪቃ በቲ ትኽክለኛ መገዲ ክነኺዶ ኢና” ክብል ገሊጹ። ዋንጫ ዓለም ኣብ ክልተ ዓመት ክካየድ ዝቐረበ ውጥን ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ዝተኻየደ ጉባኤ ክቐርብ ከሎ 166 ሃገራት ድጋፈን እንተረጋግጻ 22 ከኣ ተቓዊመንኦ ነይረን።


ዋንጫ ዓለም 2022 ካብቲ ዝተወጠነሉ ሓደ መዓልቲ ኣቐዲሙ ክጅምር'ዩ

ዋንጫ ዓለም 2022፡ ካብቲ ተወጢኑሉ ዝጸንሐ፡ ብሓደ መዓልቲ ቐዲሙ 20 ሕዳር ኣብ ሞንጎ ቐጠርን ኤኳዶርን ብዝካየድ ግጥም ክጅምር ምዃኑ ተፈሊጡ። እቲ ናይ ምድብ "ሀ"  [Group A] መጀመሪ ጸወታ ንሰኑይ 21 ሕዳር 2022 ከም ሳልሳይ ግጥም ኮይኑ ክካየድ እዩ መደብ ተታሒዙሉ ነይሩ። ናይቲ ውድድር መኽፈቲ ፀዋታ ድማ ብመሰረት እቲ ኣቐዲሙ ተታሒዙ ዝነበረ መደብ ሰኑይ 20 ሕዳር 2022 ሰኔጋል ኣንጻር ሆላንድ ዝካየድ ግጥም ክኸውን ኔርዎ። ይኹን እምበር ምምሕዳራዊ ኣካል ፊፋ ንጸወታ ቀጠር ናብ ቅድሚት ንምምፃእ ሓሳብ ኣቕሪቡ ኣሎ። ምስ ቀጠርን መጋጥምታ ኤኳዶርን'ውን ዘተ ተኻይዱ እዩ። እቲ ዝቐረበ ሓሳብ ድማ ምስቲ "ኣእንጋዲት ሃገር ኣብ ናይ መኽፈቲ ጸወታ ክትሳተፉ ኣለዋ" ዝብል ናይ ሕሉፍ ተሞክሮ ዝሰማማዕ ኮይኑ'ሎ። ናይ መወዳእታ ውሳነ ብቤትጽሕፈት ቤት ምኽሪ ፊፋ ክወሃብ ትፅቢት ይግበር። እቲ ቤት ምኽሪ ንሽዱሽተ ፕረዚደንታት ኮንፈደረሽንን ፕረዚደንት ፊፋ ጂያኒ ኢንፋንቲኖን ዝሓቖፈ እዩ። ከምቲ ትጽቢት ዝግበረሉ እንተፀዲቑ፡ ሰኔጋል ኣንጻር ሆላንድ ዝካየድ ግጥም ሰኑይ 21 ሕዳር ክካየድ'ዩ። ኣብቲ ናይ መጀመርታ መዓልቲ ሰንበት 20 ሕዳር፡ ሓደ ግጥም [ቀጠር ምስ ኤኳዶር] ከምኡ ድማ ሰኑይ ሰለስተ ግጥማት ይካየዱ ኣለዉ ማለት'ዩ።


ኣብ ግጥም ኩዕሶ እግሪ ዓዲ እንግሊዝ ንላቲቭያ 20 ብ 0 ድሂኻታ

ሃገራውያን ጋንታታት ደቂ ኣንስትዮ ዓዲ እንግሊዝ ምስ ላቲቭያ ንመጻረዩ ዋንጫ ዓለም ኣብ ዝገበረኦ ግጥም፡ ኣብ ታሪኸን ዝበዝሐ ሸቶታት ብምምዝጋብ ዝገፈሐ ዓወት ኣመዝጊበን። ዓዲ እንግሊዝ ንላቲቭያ 20 ብ 0 ኣብ ዝሰዓረትሉ፡ ጓል 32 ዓመት ኣጥቃዒት ሃገራዊት ጋንታ ዓዲ እንግሊዝ ኢለን ዋይት ብዘመዝገበቶ ሰለስተ ሸቶታት ተሓጊዛ ኣብ 101 ዝተሳተፈቶ ጸወታታት ሃገራዊት ጋንታኣ 48 ሸቶታት ብምምዝጋብ ዝለዓለት ኣመዝጋቢት ሸቶ ዓዲ እንግሊዝ ኮይና። ኣጥቃዒት ማንቸስተር ሲቲ ዝኾነት ኢለን ዋይት፡ ኣብ መበል ሽዱሽተን ትሽዓተ ደቂቕ ኣከታቲላ ክልተ ሸቶታት ምስ ኣመዝገበት እያ፡ ናይ ዓዲ እንግሊዝ ዝለዓለት ኣመዝጋቢት ሽቶ ምዃን ብመጉልሒ ድምጺ ተቃሉሑ። ኣብቲ ግጥም ኣጥቃዒት ማንቸስተር ሲቲ ላውረን ኣርባዕተ ሸቶታት ከተመዝግብ እንከላ፡ ተጻዋቲት ኣርሴናል ቤዝ መድ ከምኡ'ውን ተጻዋቲት ማንቸስተር ዩናይትድ ኣሊሳ ሩሶ ነፍሲ ወከፍን ሰለስተ ሸቶታት ኣመዝጊበን። ሃገራዊት ጋንታ ደቂ ኣንስትዮ ዓዲ እንግሊዝ ኣብ ዝገበረኦ ግጥም መጻረዩ ዋንጫ ዓለም ኣብ ሽዱሽተ ጸወታታት ሽዱሽተ ግዜ ብምዕዋትን 53 ሸቶታት ብምምዝጋብ ንምድበን ብመሪሕነት ይቅልሰኦ ኣለዋ። ሃገራዊት ጋንታ ዓዲ እንግሊዝ ኣብ 2005 ኣብ ልዕሊ ሃገራዊት ጋንታ ሃንጋሪ 13 ብ 0 ድሕሪ ምስዓረን እቲ ዓወት ክሳብ ትማሊ ዝገፈሐ ዓወት ተባሂሉ እዩ ኣብ መዝገብ ሰፊሩ ጸኒሑ። ሃገራዊት ጋንታ ዓዲ እንግሊዝ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣንጻር ላቲቭያ ኣብ ዝገበረቶ ግጥም'ውን 10 ብ 0 እያ ድሂኻታ ነይራ።


ፊፋ ኣብ ልዕሊ ተጻወትቲ እንግሊዝ ዝተፈጸመ ጥቕዓት ምምርማር ጀሚሩ

ንመጻረይ ዋንጫ ዓለም ኣብ ዋና ከተማ ሃንጋሪ ቡዳፔስት ኣብ ዝተካየደ ጸዋታ ኩዕሶ እግሪ፡ እንግሊዛውያን ተጻወትቲ ራሂም ስተርሊንግን ጁድ ቤሊንግሃም ዒላማ ዘርኣዊ መጥቃዕቲ ኮይኖም ኔሮም። ኣብ ቡዳፔስት ኣብ ዝርከብ ስታድየም ፑስካስ ኣሬና ኣብ ዝተካየደን እንግሊዝ ብሰፊሕ ኣፈላላይ ሸቶ ዝሰዓረትሉን ጸዋታ፡ ተጻወትቲ  እንግሊዝ ካብ ተምልከትቲ  ዝተፈላለዩ ነገራት ተደርብይዎም ኔሩ። እዚ ድሕሪ ዕረፍቲ ኣብ ዝነበረ ጸዋታ እዩ።ድሕሪ እቲ ጸዋታ ኣብ ልዕሊ ተጻወትታ መጥቃዕቲ ዝተፈጸማ እንግሊዝ፡ "ፈጺሙ ተቀባልነት ዘይብሉ" ብምባል ነቲ ተግባር ኮኒና። ንጀርመናዊት ጋንታ ቦሪስያ ዶርትመንድ ተጻዋቲ ማእከላይ መስመር ዝኾነ ወዲ 18 ዓመት ቤሊንግሃም፡ ንጉዳይ ዓሌታዊ መጥቃዕቲ ኣመልኪቱ ብመገዲ ትዊተር  ኣብ ዝሃቦ ርኢቶ፡  "ዝምልከቶም ሰብመዚ ግቡእ ስጉምቲ እንተዘይወሲዶም፡ እቲ ተግባር ኣካል እቲ ጸዋታ ኮይኑ ክውሰድ እዩ። ጽልኣት ንክሰፍን ክንገብር የብልናን" ኢሉ። ቀዳማይ ሚኒስትር ዓባይ ብሪጣንያ ቦሪስ ጆንሰን ብወገኑ፡ "ከምዚኦም ዝበሉ መሕፈርቲ ተግባራት ንዝንተኣለም ካብ ሜዳ ኩዕሶ እግሪ ንክእለዩ፡ ኣብ ልዕሊ ጥፍኣተኛታት ተሪር ስጉምቲ ክውሰድ ይግባእ" ብምባል ንፊፋ ሓቲቱ። ፊፋ ትማሊ ዓርቢ ድሕሪ ሰዓት ከምዘፍለጦ፡ ኣብ ግጥም ኢንግሊዝን ሃንጋሪን ንዝነበረ ሪፖርት ድሕሪ ምምርማር፡ ነዚ ተግባር ናይ ስነ ስርዓት ስጉምቲ ንምውሳድ ዘክእል ከይዲ ምጅማሩ ኣፍሊጡ። ዝኮነ ይኩን ዓሌታውነት፣ ኣድልዎን መጥቃዕትን ኣትሪሩ ዝቃወመሉ ቅዋሙ፡ ሕዚ'ውን ኣብ ቦትኡ ከምዘሎ ዝሓበረ ፊፋ፡ "ኣብ ኩዕሶ እግሪ ዘጋጥሙ ከምዚኦም ዓይነት ተቀባልነት ዘይብሎም ተግባራት ፈጺሙ ኣይዕገስን" ኢሉ። ቅድም ክብል ማሕበር ኩዕሶ እግሪ ኣውሮጳ፡ ደገፍቲ ሃንጋሪ ብዘርአይዎ ዓሌታዊ ተግባር፡ ሃገራዊት ጋንታ ሃንጋሪ ጸወትኣ ኣብ ዕጽው ስታድየም ክተካይድ ወሲኑ ኔሩ። እንተኾነ፡ እቲ ኣብ ዝሓለፈ ሓሙስ ዝተሳለጠ ጸዋታ ብፊፋ ዝካየድ ብምኳኑ፡ ውሳነ ማሕበር ኩዕሶ እግሪ ኣውሮጳ ተግባራዊ ኣይኮነን፤ ደገፍቲ ድማ ኣብ ስታድየም ተረኪቦም ነቲ ጸዋታ ክከታተሉ ክኢሎም ኔሮም። ማሕበር ኩዕሶ እግሪ ኣውሮጳ፡ ኣብቲ ዝሓለፈ ወርሒ ሰነ ኣብ ዝነበረ ጸዋታ ብዘጋጠመ ተግባራት ዓሌታውነትን ኣድልዎን'ዩ ኣብ ልዕሊ ሃንጋሪ ቅጽዓት ዘንበረ።


ኩዕሶ እግሪ፡ ንብራዚልን ፕሪምየር ሊግን ዘሰሓሕብ ዘሎ ጉዳይ እንታይ እዩ?

ብራዚል ዋላ እኳ ብዓዲ እንግሊዝ ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ኣብ ቀይሕ መዝገብ ካብ ዝሰፈራ ሃገራት እንተኾነት፡ ካብቶም ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ዝጻወቱ ዜጋታታ ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ ንእተካይዶ ግጥም መጻረዪ ዋንጫ ዓለም ንኽጻወቱ ን8 ተጻወትቲ ጻውዒት ኣቕሪባትሎም ኣላ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ፡ ፈዴሬሽን ኩዕሶ እግሪ ዓዲ እንግሊዝ [ፕሪሜር ሊግ]፡ ነቶም ካብ ደቡብ ኣመሪካ መጺኦም ኣብ ሊጉ ዝጻወቱ ተጻወትቲ፡ ብሃገራቶም ንዝቐረበሎም ጻውዒት ብምንጻግ ከይከዱ ከምዝኸልከሎም ይዝከር። ኣብዚ እዋን ዝኾነ ካብ ዓዲ እንግሊዝ ናብ ብራዚል ዝገይሽ ሰብ ብግድነት ን14 መዓልታት ክውሸብ ካብ ናብ ዓዲ እንግሊዝ ምስ ተመሰለ ኸኣ ብተመሳሳሊ ን10 መዓልታት ክውሸብ ዘገድድ ሕጊ እዩ ዘሎ። እንተኾነ ፈደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ብራዚል ነዚ ጸገማት ንምድታሕ ‘እወታዊ ምርድዳር’ ተገይሩ ከምዘሎ እዩ ዝሕብር። ሃገራዊት ጋንታ ብራዚል ኣብ መጻረዪ ዋንጫ ዓለም ምስ ሃገራውያንን ጋንታታት ቬኑንዙዌላ፡ ኮሎምብያን ኡራጋይን እያ ተመዲባ ዘላ። ኣብዚ ውድድር ምስ ሃገራዊት ጋንታ ብራዚል ተሰሊፎም ንኽጻወቱ ኸኣ ምስ ሊቨርፑል ዝጻወቱ ኣሊሶንን ፋቢንሆን፡ ምስ ማንቸስተር ሲቲ ዝጻወቱ ኢደርሶንን ጋብሪኤል ጀሱስን፡ ምስ ቸልሲ ዝጻወት ትያጎ ሲልቫ፡ ምስ ማንቸስተር ዩናይትድ ዝጻወት ፍረድ፡ ምስ ሊድስ ዝጻወት ራፊንሃን ምስ ቶተንሃም ዝጻወት ኢመርሰን ሮያልን እያ ጻውዒት ኣቕሪባትሎም ዘላ። ናይ ቀደም ተጻዋታይ ሚድስብሮን ዝነበረን ሕጂ ኣዋሃሃዲ ሃገራዊት ጋንታ ብራዚል ዘሎ ብራዚላዊ ጂንሆ ፓውሊስታ፡ ፈደረሽን ኩዕሶ እግሪ ዓዲ እንግሊዝ ነቶም ጻውዒት ተገይርሎም ዘሎ 8 ብራዚላውያን ክሰዶም ልዑል ትጽቢት ከምዘለዎ ሓቢሩ። ኣብ ሞንጎ ክልቲኦም ኣካላት ካብ ዝምጽእ ሰሙን ተግባራዊ ዝኸውን ናይ ንተጻወትቲ ካብ ናይ መገሻ እግዳታት ነጻ ዝገብር ስምምዕ ይግበር ከምዘሎ’ውን ጂንሆ ፓውሊስታ ገሊጹ። ጂንሆ ፓውሊስታ ብምስዓብ “ምስ ፊፋ፡ ምስ ሓለፍቲ ፕሪሜርሊግን መንግስቲ ብሪጣንያን ብዙሕ ኣኼባታት ኢና ኣካይድና፡ ኣብ ዝመጽእ ሰሙን ኸኣ ዝሓሸ እወታዊ ፍታሕ ክህሉ እዩ፡ ካብዚ ብምብጋስ ኢና ነዞም ተጻወትቲ ጻውዒት ኣቕሪብናሎም ዘለና” ኢሉ። ኣብ ወርሒ ነሓሰ፡ ፕሪሜር ሊግ ዓዲ እንግሊዝ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ዝጻወቱ ተጻወትቲ ናብተን ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣብ ቀይሕ መዝገብ ዝሰፈራ [ብራዚል ትርከበን] ሃገራት ተጻወቱ ከምዘይሰድድ ምግላጹ ዝዝከር እዩ። እንተኾነ ምስ ኣስቶን ቪላ ዝጻወቱ ኢሚሊኖ ብውንድያን ኢሚሊኖ ማርቲነዝን ከምኡ’ውን ምስ ቶቶንሃም ዝጻወቱ ጆቫኒ ሎ ሴልሲን ክሪስቲን ሮሚሮን ናብ ኣርጀንቲና ብምኻድ ምስ ሃገራዊት ጋንትኦም ምጽዋቶም ይዝከር። እንተኾነ ኣርጀንቲና ምስ ብራዚል ዝነበራ ጸወታ እቶም ካብ ዓዲ እንግሊዝ ዝመጽኡ ኣርባዕተ ተጻወትቲ ሕግታት ኮሮናቫይረስ ኣየማልኡን ኢላ ብራዚል ስለዝኸሰሰት ኣብ መበል ሓሙሽተ ደቒቕ ጸወታ ከምዝቋረጽ ተገይሩ።. ሃገራዊት ጋንታ ብራዚል ነቲ ኣብ 2022 ኣብ ቀጠር ዝካየድ ዋንጫ ዓለም ንምሕላፍ ኣብ እትብሮ ዘላ መጻረዪ ግጥማት ኣብ ሸሞንት ግጥም ሸሞንተ ዓወት ብምምዝጋብ ነታ ትስዕባ ዘላ ኣርጀንቲና ብሽዱሽተ ነጥቢ ጸብለል ኢላ ቀዳመይቲ ኮይና ትመርሕ ኣላ። ነዚ ምውጣጥ ፈደሬሽን ኩዕሲ እግሪ ዓዲ እንግሊዝን ብራዚልን ኣመልኪቱ ፊፋ ክሳብ ሕጂ ዝሃቦ ርእይተ የለን።


ባሎን ዲኦር፡ ልዮነል ሜሲ ንሻውዓይ ግዚኡ ብሉጽ ተጻዋታይ ዓለም ኮይኑ

ኣጥቃዓይ ሃገራዊት ጋንታ ኣርጀንቲናን ፈረንሳዊት ክለብ ፓሪስ ሰይንት ጀርመንን ዝኾነ ልዮነል ሜሲ ዝበለጸ ተዓዋታይ ዓመተ 2021 ተባሂሉ ድሕሪ ምርቁሑ ብድምር ሸውዓተ ግዜ ነዚ ሽልማት ብምብቕዑ ክብረ ወሰን ሒዙ። ወዲ 34 ዓመት ልዮነል ሜሲ፡ ንሃገሩ ተዓዋቲት ዋንጫ ኮፓ ኣመሪካ ንኽትከውን ዓቢ ኣበርክቶ ከምዝነበሮ ዝዝከር ኮይኑ፡ ብሓፈሻ ኣብ ዓመተ 2021፡ 40 ሽቶታት ከመዝግብ ክኢሉ፤ 28 ኣብ ባርሲሎና፡ 4 ኣብ ፓሪስ ሰይንት ጀርመይ ከምኡ'ውን 8 ምስ ሃገራዊ ጋንታታት ኣርጀንቲና ኮይኑ ሸቶታት ኣመዝጊቡ። ኣጥቃዓይ ሃገራዊት ጋንታ ፖላንድን ክለብ ባየር ሙኒኽን ሮበርት ለዋንዶዊስኪ ንሜሲ ተኸቲሉ ካልኣይ ክኸውን እንከሎ፡ ኣከፋፋሊ ሃገራዊት ጋንታ ጥልያንን ክለብ ቸልስን ጆርጂንሆ ሳልሳይ፡ ኣጥቃዓይ ሃገራዊት ጋንታ ፈረንሳን ርያል ማድሪድን ካሪም ቤንዚማ ኸኣ ራብዓይ ብምዃን ዝበለጹ ተጻወትቲ ዓመተ 2021 ተባሂሎም። ባሎን ዲኦር ካብ መላእ ዓለም ዝተዋጽኡ 180 ጋዜጠኛታት ብዝህብዎ ድምጺ'ዩ እቲ ሽልማት ዝውሃብ። ኣብ ዓመተ 2020 ብሰንኪ ዓለማዊ ለበዳ ኮሮናቫይረስ እዚ ሽልማት ከይተወሃበ እዩ ሓሊፉ። ካብ 2008 ክሳብ 2019 ኣብ ዝነበረ ዓመታት ብጀካ እታ ኣብ 2018 ክሮሽኣዊ ኣከፋፋሊ ሉካ ሞድሪች ዝተዓወታ፡ ሜሲን ክሪስትያኖ ሮናልዶን'ዮም ነቲ ሽልማት ክመናጠልሉ ጸኒሖም። ብሓፈሻ ኸኣ ክርስትያኖ ሮናልዶ ሓሙሽተ ግዜ ነዚ ውድድር ክዕወተሉ ክኢሉ እዩ። ኣርጀንቲናዊ ልዮነል ሜሲ፡ ኣብ 2009, 2010, 2011, 2012, 2015 ከምኡ'ውን ኣብ 2019 ነዚ ውድድር ብምዕዋት ካብ ክርስትያኖ ሮናልዶ ብሓንቲ ጸብለል ኢሉ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ምስዛ ናይ ሎሚ ዓመት ሽልማቱ ኣጸቢቑ ማሕዲግሉ ኣሎ።


ጋንታታት ኩዕሶ እግሪ እንግሊዝ ማሕበራዊ መራኸብታት ምጥቃም ደው ከብላ ምዃነን ኣፍሊጠን

ጋንታታት ፕሪምየርሊግ እንግሊዝ፣ ኢንግሊሽ ፉትቦል ሊግን ሱፐርሊግ ደቂኣንስትዮን ንኣርባዕተ መዓልታት ካብ ተጠቓምነት ንክዕቀባ ምውሳነን ሓቢረን። እተን ጋንታታት ናብዚ ውሳነ ዝበጽሓ ኣብቶም ማሕበራዊ መራኸብታት ዝረኣዩ ዘርኣዊ ጥቕዓትን ምግላልን ንምቅዋም ከምዝኾነ ተፈሊጡ’ሎ። እቲ ኣድማ ምቁራጽ ተጠቓምነት ማሕበራዊ ሚድያ ድሕሪ ሓሙሽተ መዓልታት’ዩ ክጅምር። ማሕበር ኩዕሶ እግሪ፣ እቲ ጉዳይ ይምልከተና ዝብሉ ኣካላትን ‘ኪክ ኢት ኦፍ’ ዝተበሃለ ኣንጻር ምግላል ዝቃለስ ትካል ኣብዚ ተቓውሞ ክሳተፉ’ዮም። ኣቦ መንበር ‘ኪክ ኢት ኦፍ’ ሳንጃይ ባንዳሪ “እዚ ኣድማ በቲ ጉዳይ ክሳብ ክንደይ ከምዘማረርና ዘርእይ እዩ” ክብል ገሊጹ። ወሲኹ ድማ “ማሕበራዊ መራኸብታት ኣብዚ እዋን ኣዝዮም መርዛማት ንዝኾኑ ጥቕዓታት ተሳጢሖም ይርከቡ። ሓቢርና ነዚ ኣድማ ነካይይድ ዘለና ድማ ዝምልከቶም ሓለፍቲ መልእኽትና ንኽበጽሖም ብዝብል’ዩ። ስጉምቲ ክትወስዱ ንደልይ ኢና። ለውጢ ክተምጽኡ ኢና ንብህግ” ኢሉ። እቶም ማሕበራዊ መራኸብታት ነቶም ብሕቡእ ጥቕዓታት ዝፍጽሙ ዘይኮነስ ንማሕበረሰብ ኩዕሶ እግሪ ዝምችዉ ክኾኑ ከምዘለዎም ድማ ሓቢሩ። ምስ ሕብሪ ቆርበቱ ብዝተሓሓዝ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ተደጋጋሚ ጥቕዓት ዝበጽሖ ተጻዋቲ ጋንታ ሼፊልድ ዩናይትድ ዴቪድ ማክጎልድሪክ “እቲ እዋን ሕዚ እዩ” ክብል ነቲ ወፍሪ ዘለዎ ድጋፍ ገሊጹ። “ኣባይ ዝበጽሐ ኣብ ልዕሊ ካልኦት ተጻወትቲ’ውን በጺሑ እዩ። ዝኾነ ነገር ክግበር ኣለዎ። ንሕብሪ ቖርበት መሰረት ዝገበረ ጥቕዓት ምፍጻም ንብዙሓት ዝቐልል ተግባር’ዩ” ኢሉ። ጋንትኡ ትማሊ ቀዳም [24/04/2021] ምስ ብራይተን ኣብ ዝነበራ ግጥም ሓንቲ ሽቶ ኣቑጺሩ ክትዕወት ብድሕሪ ምግባሩ ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ “ንሓሳብ ሱፐር ሊግ ኣብ ውሽጢ  ሰዓታት ኣወጊድና ንዘርኣውነት ግን ስለምንታይ ክንስዕሮ ዘይከኣልና?” ክብል ሓቲቱ። ንዓሌታዊ ጥቕዓት ተቓሊዑ ዝነበረ ኣጥቃዓይ ጋንታ ብራይተን ኒል ሞፔም ብወገኑ ንስካይ ስፖርት ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ “እቲ ኣድማ ትኽክለኛ እዩ” ክብል ደጊፉ። ብመሰረት እቲ ዝካየድ ኣድማ ጋንታታት፣ ኣመሓደርትን ማሕበር ዳኛታት ኩዕሶ እግርን ንመዓልታት ካብ ትዊተር፣ ፌስቡክን ኢንስታግራምን ነነብሶም ከርሕቖ ኣብ ስምምዕ በጺሖም ኣለዉ። ቅድሚ ሰሙናት ኣቢሉ ጋንታ ስዋንሲ ሲቲ ኣብ ልዕሊ ተጻወትቲ እታ ጋንታ ብዝተፈጸመ ዓሌታዊ መጥቃዕቲ ምኽንያት ንሓደ ሰሙን ዝጸንሐ ኣድማ ኣካይዳ ምንባራ ይዝከር። ጋንታታት በርሚንግሃምን ስኮትላንዳዊት ሬንጀርስን እውን ተመሳሳሊ ኣድማ ኣካይደን ነይረን። ተጻዋቲ ጋንታ ኣርሰናል ነበር ቲዬሪ ሄንሪ ድማ ብዓሌታውን ካልኦት ጥቕዓታትን ምኽንያት ካብ ተጠቓምነት ማሕበራዊ ሚድያ ንነብሱ ከምዘርሓቐ ኣፍሊጡ’ዩ። መንግስቲ ዓባይ ብሪጣንያ ኩባንያታት ማሕበራዊ መራኸብታት ነቲ ጸገም ክፈትሕኦ እንተዘይኪኢለን ስጉምቲ ከምዝወስድ ኣጠንቂቑ ነይሩ። ፌስቡክ ድማ ከበድቲ ስጉምትታት ክወስድ ምዃኑ ኣብ ወርሒ ለካቲት ገሊጹ ምንባሩ ይፍለጥ። ብፌስቡክ ዝመሓደር ኢንስታግራም ብወገኑ ተጠቀምቲ መሓዙቶም [‘ፍሬንድስ’] ካብ ዘይኮኑ ሰባት መልእኽቲ ከይበጽሖም ዘኽእል መገዲ ንምትእትታው ውጥን ከምዘለዎ ቅድሚ ሰሙን ኣፍሊጡ።


ዋንጫ ዓለም በብ ክልተ ዓመት ክካየድ ዝቐረበ ሓሳብ ተቓውሞ ገጢምዎ

ኮሚቴ ኦሊምፒክ፡ ዋንጫ ዓለም በብ ክልተ ዓመት ምክያዱ፡ ኣብ ካልኦት ዓውድታት ስፖርትን መዓርነት ስርዓተ ፆታን፡ ፀገም የስዕብ እዩ ክብል ተቓዊምዎ። ዓለም-ለኸ  ኮሚቴ ኦሊምፒክ (ኢይኦሲ)፡ ፊፋ፡ ናይ ደቂተባዕትዮ ዋንጫ ዓለም በብ ክልተ ዓመት ክካየድ ዝሓዞ ትልሚ፡ ንካልኦት ዓውድታት ስፖርትን መዓርነት ስርዓተ ፆታን ስግኣት ክኾን ከምዝኽእል ገሊፁ። ዋንጫ ዓለም ኩዕሶ እግርን ፀዋታታት ኦሊምፒክን በብ ክልተ ዓመት ምክያዶም፡ ኣብ ተመሳሳሊ ግዘ ክካየዱን ምድርራብ ክፈጥሩን ይኽእል’ዩ ኢሉ። ውድድር ኦሊምፒክ  ኩዕሶ እግሪ ደቂኣንስትዮ’ውን ዓብይ ቦታ ዝወሃቦ እዩ። ዓለም-ለኸ  ኮሚቴ ኦሊምፒክ (ኢይኦሲ) ኣብ ዘውፅኦ መግለፂ፡ ምስ ካልኦት ውድድራት ዘጋጥም ምድርራብ “ብዝሓነት ስፖርትን ልምዓትን” የዳኽም ኢሉ። ናይ ደቂተባዕትዮ ስፖርት ዝካየድ ምዃኑ’ውን፡ ኣብ ኩዕሶ እግሪ ደቂኣንስትዮ “ዕንቅፋት” ዝፈጥር እዩ  ኢሉ። ማሕበር ኩዕሶ እግሪ ኣውሮጳን 10 ሊጋት ደቂኣንስትዮ ኣውሮጳን ብሓባር ኣብ ዝሃብዎ መግለፂ፡ እቶም ትልምታት “ብጣዕሚ ጎዳእቲ” ክኾኑ ይኽእሉ’ዮም ኢሉ። ዋንጫ ዓለም ደቂኣንስትዮ፡ ምስ ናይ ደቂተባዕትዮ ውድድር ኣብ ተመሳሳሊ እዋን’ዩ ዝካየድ፡ ኣብ ወርሒ መስከረም ድማ ናይ ደቂተባዕትዮ ሊጋት ብምባል፡ ፊፋ ንዘቕረቦ ሓሳብ ከምዝተቓወምዎ ኣረጋጊፆም። ድሕንነት ተፃወትቲ ሓዊሱ ኣብ ካልኦት ኣካላት ስፖርት ዝተልዓሉ ስግኣታት ከምዝኣምነሎም ዝገለፀ ዓለም-ለኸ  ኮሚቴ ኦሊምፒክ (ኢይኦሲ)፡ ዋንጫ ዓለም ምድግጋሙ “ኣብ ኣእምሮን ኣካልን ተፃወትቲ ከቢድ ፀቕጢ ይፈጥር” ኢሉ። ላዕለዋይ ኣካል ኦሊምፒክ ምስ ተወከልቲ ሰፊሕ ዘተ ክካየድ ዝግበር ፃውዒት ከምዝድግፍ ብምግላፅ፡  እዚ “ብግልፂ ከምዘይተኻየደ” ኣፍሊጡ።


ካሪም ቤንዚማ ተዓዋቲ ሽልማት ባሉን ዶ'ር ኰይኑ

ኣጥቃዓይ ሃገራዊት ጋንታ ፈረንሳን ጋንታ ሪያል ማድሪድን ካሪም ቤንዚማ፡  ንፈለማ እዋን ተዓዋቲ ንብሉጽ ተጻዋታይ እዚ ዓመት ዝወሃብ ሽልማት ባሉን ዶ'ር ኰይኑ። ባንዜማ፡ ኣብ 46 ግጥማት 44 ሸቶታት ብምቑጻር ጋንትኡ ሪያል ማድሪድ፡ ኣብ 2021-22 ተዓዋቲት ቻምፒዮንስ ሊግን ላ ሊጋን ክትኸውን ዓብዪ ግደ ተጻዊቱ'ዩ። ንዝሓለፉ 13 ሽልማታት ባሉን ዶ'ር፡ ሊዮነል መሲ ሸውዓተ ግዘ፡ ክርስትያኖ ሮናልዶ ሓሙሽተ ግዘ ተዓዊቶምሉ። ኣብ 2021-22 ምስ ጋንታ ሊቨርፑል ዝጸንሐ ተጻዋታይ ባየር ሙኒኽ ሳዲዮ ማነ፡ ንተጻዋታይ ጋንታ ማንችስተር ሲቲ ኬቨን ዲ በሩይነ ብምቕዳም ካልኣይ ደረጃ ሒዙ ኣሎ። ኣብ ምድብ ደቂ ኣንስትዮ ድማ ተጻዋቲት ጋንታ ባርሰሎና ኣሌክሳ ፑቴላስ ተዓዋቲት ባሉን ዶ'ር 2022 ኰይና፡ተዓዋቲት ኢንግላንድ ዩሮ 2022 ዝዀነት ተጻዋተቲት ጋንታ ኣርሴናል ቤት ሚያድ ካልኣይ ደረጃ ሒዛ። ኣብቲ ስነ ስርዓት ሽልማት ብሽዱሽተ ምድብ ዝተሓረየት ሻምፒዮና ፕሪሚየርሊግ ማንችስተር ሲቲ፡ ንሊቨርፑል በሊጻ ሽልማት ጋንታ እዚ ዓመት ወሲዳ። ሽልማት ባሎን ዶ’ር፡ ዓመታዊ ንብሉጽ ተጻዋቲ ኩዕሶ እግሪ ዝወሃብ እዩ። ዝነዲን ዚዳን ኣብ 1998 ንሽልማት ባሉን ዶር ካብ ዝዕወተሉ ንደሓር፡ ካሪም ቤንዚማ ነዚ ሽልማት ዝወሰደ ፈላማይ ፈረንሳዊ ኰይኑ ኣሎ። ዚዳን እውን ነቲ ሽልማት ከበርክተሉ ኣብቲ መድረኽ ተረኺቡ። "እዚ ኣብ ቅድመይ ዘሎ ሽልማት፡ ኩርዓት ክስመዐኒ ዝገብር እዩ" ኢሉ ቤንዚማ ታሕጓሱ እንትገልጽ። "ናይ ቁልዕነት ሕልመይ እዩ ነይሩ፤ ተስፋ ኣይቆረጽኩን። ኩሉ ይከኣል እዩ።በቲ ኣብዚ ዝበጻሕኩሉ ጉዕዞ ብሓቂ እኾርዕ፤ ቀሊል ኣይነበረን። ንቤተሰበይ እውን ከቢድ እዋን ነይሩ" ኢሉ። ቤንዚማ ብዙሕ ድምጺ ብርካብ እዩ ብሉጽ ተጻዋታይ እዚ ዓመት ኮይኑ። ቤንዚማ ዘቑጸረን 44 ሸቶታት፡ ጋንትኡ ምስ ፓሪስ ሴንት ጀርመይን ኣብ ዝተጻወተትሉ ውድድር ሻምፒዮን ሊግ፡ ኣብ ቀዳሞት 17 ደቓይቕ ካልኣይ እግሪ እቲ ጸወታ ዘመዝገበን ሰለስተ ሽቶታትን (ሃትሪክ) ኣብ ልዕሊ ቼልሲ ዘመዝገበን ተመሳሰልቲ ሸቶታትን ዝሓወሳ እየን። ካብ 2009 ጀሚሩ ንጋንታ ሪያል ማድሪድ ዝጻወት ዘሎ እቲ ወዲ 34 ዓመት፡ ኣብቲ ኣብ ዝመጽእ 20 ሕዳር ኣብ ቀጠር ዝጅመር ግጥም ዋንጫ ዓለም ንሃገሩ ወሳናይ ኣበርክቶ ክህልዎ ትጽቢት ይግበር።


ኣሰልጣኒ ኣርሰናል ኣብ ናይ ትማሊ ጸዋታ ብዝተሰምዐ ዓሌታዊ ጸርፊ ቁጥዕኡ ገሊጹ

ጋንታ ሊድስ ዩናይትድ ትማሊ ምስ ኣርሰናል ኣብ ዝነበረ ጸዋታ ንዝተሰምዐ ዓሌታዊ ጸርፊ ስዒቡ ደገፍቲ ኣብ ቀይዲ ከምዝወዓሉ ኣፍሊጣ። እታ ጋንታ፡ ኣብ ሜድኣ ብጋንታ ኣርሰናል 4 ብ 1 ኣብ ዝተሰዓረትሉ እዋን ካብ ደገፍቲ ዓሌታዊ ጸርፊ ስለዝተሰምዐ ገለ ኣብ ቀይዲ ብምእታዎም ምጽራይ ክካየድ ከምዝጀመረ ሓለፍቲ እታ ጋንታ ገሊጾም። ንጋንታ ኣርሰናል ዝጻወት ሮብ ሆልዲን፡ ኣብ መበል 33 ደቂቓ ናብ ራብዓይ ዳኛ ከይዱ፡ ካብ ወገን ደገፍቲ ሊድስ ዩናይትድ ዓሊታዊ መጥቃዕቲ ከምዝሰምዐ ሓቢሩ። “ኣብ ሊድስ ዩናይድት ዓሌታውነት ኣይንጻወርን” ዝበለ ምምሕዳር እታ ጋንታ ብድሕሪ’ቲ ዝካየድ ምጽራይ ተሪር ስጉምቲ ክውሰድ ምዃኑ ሓቢሩ። “ዝኾነ ይኹን ደጋፊ ነቲ ዓሌታዊ ዘረባ ከምዝተዛረበ እንተተረጋጊጹ ዕድመ ልክዑ ንግጥማት ሊድስ ዩናይትድ ብኣካል ተረኺቡ ከይከታተል ክእገድ’ዩ” ኢሉ ምምሕዳር እታ ጋንታ ኣብ መግለጺኡ። ኣሰልጣኒ ጋንታ ኣርሰናል ማይክል ኣርቴታ ብወገኑ “ነዚ ከምዚ ዝበለ ነገር ደው ንምባል ብዘሕ ጻዕርታት’ኳ እንተገበርና ሕዚ ከጋጥም ምስማዕ ኣዝዩ ዘጉህይ እዩ” ኢሉ። “እቲ ጉዳይ ኣጋጢሙስ ጥርዓን ቀሪቡ’ሎ። ቀጻሊ ስራሕ ናይ መሪሕነት እዩ ዝኸውን። ብወገነይ ግን ዝብሎ ነገር የብለይን” ክብል’ውን ተዛሪቡ። ፕሪምየር ሊግ እንግሊዝ ነቲ ጉዳይ የጻርዮ ምህላዉ ኣፍሊጡ’ሎ።


ግብጺ፡ ኣብ ውድድር ዋንጫ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝዓተረታ ዋንጫ "ተሰዊራ'

ግብጺ፡ ኣብ ውድድር ዋንጫ ሃገራት ኣፍሪቃ 2010  ዝጨበጠታ ዋንጫ ከምዝተሰወረት ገሊጻ። ሃገራዊ ፌደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ግብጺ ኣብ ዘካይዶ መርመራታት፡ ኣብ ካይሮ ኣብ ዝርከብ ዋና-ቤት ጽሕፈቱ ብርክት ዝበላ ካልኦት ዋንጫታት'ውን ተሰዊረን ከምዘለዋ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ጠቒሱ። ግብጺ፡ ኣብ 2010 ኣብ ዝተኻየደ ውድድር ንሳልሳይ ግዜ ድሕሪ ምዕዋታ'ዩ ነታ ዋንጫ ወኒናታ። ግብጺ ኣብ  2006, 2008 ከምኡ'ውን 2010 ኣብ ዝግበረቶ ኣህጉራዊ ውድድራት ብተኸታታሊ ምስ ተዓወተት ቅዳሕ እታ ፍሉይ ቅዲ ዘለዋ ዋንጫ ክትዕቕብ ክኢላ። ሃገራዊ ፌደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ግብጺ፡ እታ ዋንጫ ተሰዊራ ከምዘላ ምስ ኣረጋገጸ ትማሊ ዓርቢ መርመራታት ክካየድ ወሲኑ። ቀንዲ ቤት-ጽሕፈት ሃገራዊ ፌደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ግብጺ ኣብ 2013 ብናዕበኛታት መጥቃዕቲ በጺሕዎ ከምዝነበረን፡ እተን ወናጩ ድማ ኣብ ሓደ መኽዘን ከምዝተወስዳን ይግለጽ። እንተኾነ፡ ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ እቲ ሃገራዊ ፌደረሽን ቤት-ጽሕፈቱ ከመዓራርዮ ድሕሪ ምውሳኑ፡ እታ ዋንጫ ከምዘየላ ፈሊጡ። ኣብ 2013፡ እቲ ቤት-ጽሕፈት በቶም ኣብ ካይሮ ሓያል ናዕቢ ዘካይዱ ዝነበሩ ሰልፈኛታት ዝተዘመተ ኮይኑ፡ እቶም መርመርቲ እተን ወናጩ ኣብቲ እዋን ድየን ተወሲደን ኣብ ዝብል ምጽራያት ይገብር ከምዘሎ ኣፍሊጡ። ኣብ ታሪኽ ኣፍሪቃ ንመጀመርታ ግዜ ብተኸታታሊ ዋንጫ ኣፍሪቃ ዝዓተረት ሃገራዊት ጋንታ ጋና እያ። ቀጺሉ ድማ ሃገራዊት ጋንታ ካሜሩን ንዋንጫ ሃገራት ኣፍሪቃ ብተደጋጋሚ ዝዓተረት ሃገር ኮይና ትርከብ። ኣብዚ እዋን፡ ከምታ ሃገራዊ ጋንታ ግብጺ ዝዓተረታ ትመሳሰል ዋንጫ ኣብ ኢድ ሃገራዊት ጋንታ ኣልጀርያ እያ ዘላ።


ዋንጫ ዓለም 2020፡ "ነቲ ምድብ ዝምጥን ምድላው ክንገብር ኣለና" ኣሰልጣኒ ኣብርሃም

ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ ንመጻረዪ ዋንጫ ዓለም 2022 ኣብ ዝካየዱ ግጥማት ኣብ 7ይ ምድብ ምስ ጋና፣ ደቡብ ኣፍሪቃን ዚምባብወን ተደልዲላ'ላ። እዚ ምድብ ንኢትዮጵያ ፈታኒ'ዶ ይኸውን? እቲ ምድብ ድልድል ኣብ ከተማ ካይሮ'ዩ ተኻይዱ። ከካብ ምድቡ ዝሓለፋ ሃገራውያን ጋንታታት መሊሰን ብዕጫ ተደልዲለን ክጻወታ እየን። ኣብ ናይ በጺሕኻ መልሲ ጸዋታ ዝተዓወታ 5 ሃገራውያን ጋንታታት ከኣ ኣብቲ ቀጠር (ኳታር) እተአንግዶ ዋንጫ ዓለም ንኣፍሪቃ ወኪለን ይሳተፋ። ዋልያ ብዝብል እትፍለጥ ሃገራዊት ጋንታ ኢትዮጵያ ኣብ ዝሓለፈ መስከረም ኣብ ስታድየም ባህርዳር ምስ ሌሴቶ ዝገበሮ ግጥም ብዘይገለ ሸቶ ዛዚማ'ያ። ሌሴቶ ኣብ ዝተኻየደ ጸዋታ ግን ሓደ ማዕረ ስለዝተፈላለየት፡ ካብ ሜዳ ወጻኢ ሸቶ ብዘቑጸረ ብዝብል ናብ ቀጻሊ ዙር ብምሕላፍ ናብ ምድብ ድልድል ክትኣትው ክኢላ። ኣሰልጣኒ ሃገራዊት ጋንታ ኢትዯጵያ ኢንስትራክተር ኣብርሃም ተክለሃይማኖት "ምስተን ዝለዓለ ተሞክሮ ዘለወን ሃገራውያን ጋንታታት እንተዘይበጽሓና" ዝብል ውሽጣዊ ትጽቢት ከምዝነበሮ ኣይሓብእን። "ብፍላይ እተን ቅድም ክብል ንዋንጫ ዓለም ኣብ ምሕላፍ ተደጋጋሚ ታሪኽ ዘለወን ሃገራት እንተዘይበጽሓኒ ኢልካ ክትሓስብ ግድን'ዩ። እቲ ድልድል ብዕጫ ዝወጽእ ስለዝኾነ ግን ብጸጋ ክትቕበሎ ግድን'ዩ" ይብል። ብተደጋጋሚ ኣብ ዋንጫ ዓለም ምስ ዝተሳተፈት ጋናን ብኣሰናዳእነት ዋንጫ ዓለም ተሞክሮ ምስ ዘለዋ ደቡብ ኣፍሪቃን ኣብ ሓደ ምድብ ምህላው ቁሩብ ፈታኒ ከምዝኸውን ይዛረብ። "ናብ ውድድር ክሳብ ዝኣተና ግን ዝሓሸ ውጽኢት ንምምዝጋብን ካብ ምድብና ብቐዳምነት ንምውዳእን ነቲ ምድብ ዝምጥን ምድላው ክንገበር ከምዝግበኣና እሓስብ" ኢሉ። እቲ ምድብ ድልድል ወግዓዊ ምስኮነ ብዙሓት ኣብ ኢትዮጵያ ዘለዋ ማእኸናት ዜና እታ ጋንታ ዕድለኛ ከምዘይኮነት ክጽብጽባ ከምዝሰምዐ ኢንስትራክተር ኣብርሃም ይገልጽ። "ኣነ ግን ከምኡ'ዩ ኢለ ኣይሓስብን። ንዝኾነት ትኹን ጋንታ ክንሰግእ የብልናን፤ እንተሰጊእና ግን እንተዘይኣተናዮ ይምረጽ። ስለዚ ብምሉእ ምትእምማን ነቲ ውድድር ክንጅምሮ ኣለና" ክብል ኣረዲኡ። እቲ ኣሰልጣኒ ኣስዕብ ኣቢሉ "ኣብ መጻረዪ ዋንጫ ኣፍሪቃ ንኮትዲቫር ክንስዕር ምኽኣልና፡ ንኸምዚአን ዝበላ ከበድቲ ሃገራውያን ጋንታታት ክንጻወር ከምእንኽእል ዘርእይ እዩ። ነዚ ከም ዓብዪ ሞራል ሰኒቕና ድማ ብመንፈስ ይከኣል'ዩ ናብቲ ውድድር ክንኣትው ይግባእ" ኢሉ። "ነዘን ሃገራውያን ጋንታታት ብምስዓር ናብቲ ዝቕጽል ዙር ንምሕላፍ ካብቲ ምስ ኮትዲቫር ኣብ ዝነበረና ጸዋታ ዝገበርናዮ ብዝሓሸ ክንዳለው ኣለና። ነዚ ድማ መንግስትን ካልኦት ኣካላትን ዝከኣሎም ተሳትፎ ክገብሩ ኣለዎም" ክብል ወሲኹ ገሊጹ። ኣዳነ ግርማ ን10 ዓመታት ዝኣክል ንሃገራዊት ጋንታ ተሰሊፉ ተጻዊቱ'ዩ። ኣብዚ ሕዚ እዋን ከኣ ኣብ ፕሪምየርሊግ ኢትዮጵያን ትሳተፍ ንዘላ ወልቂጤ ከነማ ብተጻዋታይነትን ኣሰልጣንነትን እናገልገለ ይርከብ። ንሱ ኣብቲ ናይ ሕዚ ድልድል ርእይትኡ ክህብ ከሎ "እቲ ምድብ ብጽሑፍ ኣብ ወረቐት ክትርእዮ ከለኻ ከቢድ'ዩ ዝመስል። እንተኾነ ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ ልዕሊ ሃገራዊት ጋንታ ዝተመዝገበ ዘይተጸበናዮ ዓወት፡ ንጥንካረ ሃገራዊት ጋንታና ዘረጋግጽ'ዩ። ስለዚ ካብቲ ምድብ ምሕላፍ ይከኣል'ዩ" ይብል። "ሃገራዊት ጋንታ ኢትዯጵያ ኣብ ቅድሚ ደገፍታ እትገብሮም ግጥማት ወሰንቲ እዮም። ስለዝኾነ ብጥንቃቐን ሸቶታት ብዘይምእንጋድን ክትውድኦም ኣለዋ" ክብል ይዛረብ ኣዳነ። ቅድሚ ሕዚ ገና ቅድሚ ጸዋታ ብስነልቦና ተሳዒርካ ናብ ሜዳ ምእታው ቀንዲ ድኽመት እታ ሃገራዊት ጋንታ ከምዝነበረ ብምዝኽኻር፡ ተጻወትቲ ናብ ሜዳ መጋጥምቶም ኣብ ዝኸዱሉ እዋን እውን ብዝተኽኣለ መጠን ነጥቢ ተማቒልካ ንምውጻ ብሓድነት ክሰርሑ ከምዘለዎም ምዒዱ። ኣብቲ ምድብ ምስ ዘለዋ መጋጥምቲ ብምጽጻር ሕዚ ዘሎ ብቕዓት ሃገራዊት ጋንታ ኢትዮጵያ እንታይ ከምዝመስል ንኣሰልጣኒ ኣብርሃም መብራህቱ ሕቶ ኣቕሪብናሉ። "ሕዚ ዘለናሉ ብቕዓት መዕቀኒ ክኾነና ዝኽእል ፊፋ በብወርሑ ዘውጽኦ ደረጃ እዩ። በዚ መሰረት ብፍላይ ምስተን ክልተ ሃገራት [ጋናን ደቡብ ኣፍሪቃን] ዘለና ኣፈላላይ ሰፊሕ እዩ። ብኻልእ መልክዑ ነቲ ምስ ኮትዲቫር ዝገበርናዮ ጸዋታ ምስቲ ንሳተን ዘካየድኦም ናይ መወዳእታ ጸዋታታት ክነነጻጽሮ ከለና ኣብ ጽቡቕ ብቕዓት ከምዘለና ይስምዓኒ" ክብል ኣረዲኡ። ተጻዋትን ኣሰልጣንን ኣዳነ ግርማ "ኣብዚ ሕዚ እዋን ዘሎ ኣሰልጣኒ  [ኣብርሃም] ጽቡቕ ሰሪሑ እዩ፤ እንተኾነ ተጻወትቲ ቀልጢፉ ክቐያይር'የ ዝዕዘብ። ነዚ ከመሓይሾ እንተኽኢሉ፡ ተጻወትቲ እታ ጋንታ ብዘበለጸ ክዋሃዱን ክላለዩን ክሕግዞ እዩ" ይብል። ኣሰልጣኒ ኣብርሃም ብወገኑ ነቲ ዝቀርበ ርእይቶ ቅቡል ብምግባር "ግጥማት ሊግ ሃገርና ዘላቒ ዝኾነ ብቕዓት ዝረኣየሉ ብዘይምዃኑ ብቅዓት ተጻወትቲ'ውን ክወርድ ይኽእል እዩ። ኣነ ድማ ኣብ ጽቡቕ ብቕዓት ዘይርከብ ተጻዋቲ ናብታ ጋንታ ክጽውዖ ኣይክእልን። ንኮትዲቫር ዝሰዓረት ጋንታ ግን ብዝተኽኣለ መጠን ክዕቅባ ክፍትን እየ" ኢሉ።


ሆንዱራስን ኤል-ሳልቫዶርን፡ ኲናት ዝወለዐ ግጥም ኩዕሶ እግሪ

ኣብ 1969፡ ጋንታታት ኤል-ሳልቫዶርን ሆንዱራስን፡ ህይወት ኣሽሓት ዝበልዐን ኣሽሓት ዘመዛበለን፡ ናይ ኣርባዕተ መዓልቲታት ኲናት ገጢመን። እዚ ኣብ ታሪክ ኩዕሶ እግሪ ዓለም፡ ደማዊ ግጭት ኮይኑ ተመዝጊቡ። ድሕሪ ኣብ ሜክሲኮ ስታዲም ኣዝቴካ ዝተኻየደ ናይ 90 ደቓይቕ ጸወታ፡ ክልቲኤን ጋንታታት ኣብ ማዕረ ነጥቢ 2-2 እየን ነይረን። እዚ ኣብ ሰሙናት ዝተኻየደ ሳልሳይ ጸወታ ኮይኑ፤ ኣብ 1970 ንዝካየድ ዋንጫ ዓለም ዝተገበረ መጻረዪ ጸወታ'ዩ። ዳርጋ ሓንቲ ሃገር ኣርእያቶ ዘይትፈልጥ ከቢድ ንሕንሕን ድማ ነይሩዎ። ሆንዱራስ ኣብ ሜድኣ ኣብ ዝተኻየደ ጸወታ ቀዳማይ እግሪ፡ ሓደ ንባዶ ረቲዓ። ኣብ ርእሰ ከተማ ኤል-ሳልቫዶር፡ ሳን ሳልቫዶር ኣብ ዝካየድ ናይ መልሲ ጸወታ ድማ፡ ሰለስተ ንባዶ ክትረትዓ ትጽቢት ይግበር ነይሩ። እንተኾነ፡ ክልቲኡ ጸወታ ብናዕቢ ተበቲዑ። ውጽኢት እቲ ጸወታ ዝውስን ግጥም ተወሰኽቲ 11 ደቓይቕ ክካየድ ምስጀመረ፡ ተጻዋቲ ኤል-ሳልቫዶር ማውሪኮ "ፒፖ" ሮድሪጌዝ፡ ዝረኸቡዋ ፍጹም ቅላዕ ናብ ሓላዊ ልዳት ጋንታ ሆንዱራስ ጄሚ ቫሬላ ብምውቃዕ ሸቶ ኣቑጺሩ። "ሸቶ ምስ ኣቑጸርኩ፡ በቲ ዝተረፈ ውሱን ደቓይቕ ምሳና ማዕረ ዝገብሮም ሸቶ ከቑጽሩ ኣይኽእሉን ኢለ ገሚተ" ኢሉ ሮድሪጌዝ ድሕሪ 50 ዓመት። "በታ ሸቶ ክንዕወት ኢና ኢለ ርግጸኛ ኮይነ ነይረ"። ኤል-ሳልቫዶር 3-2 ተዓዊታ። ተጻወትቲ እታ ጋንታ ተሓቛቚፎም፣ ኣእዳዎም ንሰላምታ ተጨባቢጠን ሓጎሶም ገሊጾም። ኣብ ውሽጢ ሰለስተ ሰሙን ግን፡ ሃገራት እዘን ጋንታታት ናብ ኲናት ኣትየን። ክንዲ ዌልስ እንትኸውን ኤል-ሳልቫዶር፡ ኣብ 1969፡ 3 ሚሊዮን ዝጽጋዕ በዝሒ ህዝቢ ነይሩዋ። መብዛሕትኡ ክፋል እታ ሃገር፡ ዋንነት መሬት ብዘለዎም ሙሁራት ዝተትሓዘ ኮይኑ፡ ንድኻታት ሓረስቶት ዝተረፈ ንኡሽቶ መሬት ነይሩዋ። ሆንዱራስ ብተመሳሳሊ ብውሑዳት ወነንቲ መሬት ዝተኸበበት ኮይና፡ 2.3 ሚሊዮን ህዝቢ ነይሩዋ። ከም ውጽኢቱ፡ ኣብ መላእ 20 ክፍለ ዘመን፡ ሳልቫዶራውያን ሆንዱራስ ዘለዋ ሰፊሕ ተሓራሳይ መሬት ብምውራር፡ ኣብታ ሃገር ንዝተዋፈሩ ኩባኒያታት ፍራምረ ንምቕራብ ክሰርሑ ይፍትኑ ነይሮም። ኣብ መወዳእታ ዓመት እቲ ክፍለዘመን፤ 300 ሽሕ ዝኾኑ ኤል-ሳልቫዶራውያን ናብ ጉረቤት ሃገሮም ተሰዲዶም። ውሑዳት ወነንቲ መሬት ዝኾኑ ድማ፡ ነዚ ደጊፎምዎ። እንተኾነ፡ ሓረስቶት ሆንዱራስ ኣብ ኢድ እቶም ሙሁራት ዝነበረ መሬት ንምምንዛዕ ይቃለሱ ስለ ዝነበሩ ምምጻእ እቶም ስደተኛታት ካልእ ግጭት ክፈጥር ጀሚሩ። መንግስቲ ሆንዱራስ እዚ ምትፍናን ንምህዳእ ክሕግዘኒ'ዩ ዝበሎ ሕጊ ምሕደራ መሬት ሓረስቶት ኣተኣታትዩ። እቶም ሰበስልጣን ግን፡ ኣብቲ ብሙሁራትን ኩባኒያታት ፍራምረ ኣሜሪካን ዝተትሓዘ መሬት ዘይኮነ ትኹረት ገይሮም፡ ኣብቲ ስደተኛታት ዝዓረፍሉ'ዩ። ፕሬዝደንት ሆንዱራስ ኦስዋለዶ ሎፔዝ ኣሬላኖ፡ ኣሽሓት ኤል-ሳልቫዶራውያን ክሰጉግ ጀሚሩ። ኣብ ክሊ እዚ፡ ናይ መሬትን ባሕርን ዶባት ግጭታት ነይሮም'ዮም። "እቲ ዝዓበየ ነገር፡ እቲ ኲናት ናይ መሬት'ዩ ነይሩ፤ ብዙሕ ህዝቢ ዘለዋ ነታ ንኡሽቶ ህዝቢ ዘለዋ" ኢሉ፤ ጸሓፊ መጽሓፍ 'ኲናት 100 ሰዓታት' ዳንስ ሃጌዶርን። መንግስቲ ፕሬዝደንት ሳልቫዶራን ፊደል ሳንቼዝ ሄርናንዴዝ፡ ጉዳይ ልዑል ቑጽሪ ናይ ዘለዎም ተመለስቲ ስደተኛታት ንምፍታሕ ይቃለስ ነይሩ። ወነንቲ መሬት እታ ሃገርን ወተሃደራዊ ስጉምቲ ክውሰድ ይደፍኡ። ጋዜጣታት ድማ፡ ጸብጻባት ጾታዊ ዓመጽን ቅትለትን ሓዊሱ ብርክት ዝበሉ መጉሃሃርቲ ጸብጻባት ሒዘን ይወጻ። ኣብተን ሃገራት እዚ ቁጥዐ ኣብ ዝዓበየሉ እዋን እየን እምብኣር ክልቲኤን ጋንታታት ንግጥም ኩዕሶ እግሪ ተራኺበን። ሜክሲኮኣዊ ጋዜጠኛ ስፖርት ሪቻርዶ ኦቴሮ፡ "ብዙሓት ንፖለቲካ ዝምልከቱ ጉዳያት ነይሮም'ዮም" ይብል። " ግን ድማ ንዋንጫ ዓለም ዝግበር ሰለስተ መጻረዪ ጸወታ ነይሩ። ኣብ ላቲን ኣሜሪካ ኩዕሶ እግሪ ጽቡቕን ሕማቕን ነገራት ኣብ ምግራሕ ጽቡቕ እጃም ነይሩዎ። ኣብቲ ግዘ እቲ ግን ኣይሓገዘን"። "ኤል-ሳልቫዶር ክትዕወት ናይ ምግባር ሃገራዊ ግዴታ ከም ዝነበረና ይስመዐና ነይሩ" ኢሉ ሮድሪጌዝ። "ኩላትና ከይንስዓር ዝብል ስግኣት ከም ዝነበረና ይግምት። ምኽንያቱ ኣብ ከምዚ ዝበለ ኩነታት ስዕረት ምትእንጋድ፡ ክብሪ ምስኣንን ንቐጻሊ ህይወትና ዕረፍቲ ምስኣንን'ዩ"። "ንሕና ዘይንፈልጦ፡ ኣድላይነት እዚ ዓወትን፡ ታሪኻዊ ረብሓ እታ ሸቶን'ዩ ነይሩ። ስለምንታይ? እታ ሸቶ ምልክት ኲናት ክትቑጸር'ያ ዝብል ግምት ኣይነበረናን" ይብል ተጻዋቲ ኤል-ሳልቫዶር ዝነበረ ማውሪኮ "ፒፖ" ሮድሪጌዝ። 'እንታይ'ዩ ዝኸውን ዘሎ'? ብ27 ሰነ፡ ኣጋምሸት ኣብ ሜክሲኮ ንዝካየድ ወሳኒ ጸወታ ምድላው ይገብሩ ነይሮም። ኤል-ሳልቫዶር ምስ ሆንዱራስ ዝነበራ ዲፕሎማሲያዊ ዝምድና ግን ሓርፋፍ ነይሩ። ኣብዚ ዕለት፤ ሚኒስትር ውሽጣዊ ጉዳያት ፍራንሲስኮ ጆሴ ጉሬሮ፡ ድሕሪ'ቲ ካልኣይ ጸወታ 12 ሽሕ ዝጽግዑ ዜጋታት ሳልቫዶር፡ ሆንዱራስ ለቒቖም ወጺኦም ኢሉ። ድሕሪ እቲ ጸወታ ኣብ ዝነበረ መዓልቲ፡ ማዕኸን ዜና ኣሜሪካ ዝኾነ ዩፒኣይ፡ "እቲ ናይ ኩእሶ እግሪ ኲናት ብዓወት ኤል-ሳልቫዶር 3ን 2 ተዛዚሙ' ዝብል ርእሰ ዜና ዝሓዘ ጸብጻብ ሒዙ ወጺኡ። ብመሰረት እቲ ጸብጻብ፡ ደገፍቲ ሳልቫዶር፤ "ቀተልቲ...ቀተልቲ..." እናበሉ ይጭርሑ ብምንባሮም 1,700 ፖሊስ ሜክሲኮ ኣብ ሞንጎ ደገፍቲ እተን ጋንታታት ከጋጥም ዝኽእል ግጭት ንምክልኻል ተዋፊሮም ነይሮም። "ብርሑቕ ነዚ ጸወታ ዝተኸታተለ ሰብ፡ እታ ሸቶ ኲናት ከም ዘልዓለት ገይሩ ኣጸሊሙዋ" ኢሉ ሮድሪጌዝ። "እቲ ኲናት ሽቶ ተቖጸረ ኣይተቖጸረ ምልዓሉ ኣይተርፎን ነይሩ"። 14 ሓምለ፡ ኤል-ሳልቫዶር ሓይልታታ ሆንዱራንስ ክወሩ ኣዚዛ፤ ደብዳብ ነፈርቲ'ውን ክትፍጽም ወፍሪ ጀሚራ። ሃገዶርን፡ ኣብቲ እዋን ኣብ ዞባ ካነል ፓናማ ወተሃደር ኣሜሪካ ነይሩ። "ቀቁሩብ እዝክር፤ ቀስ ኢሉ ጀሚሩ ድሓር እናተጉሃሃረ ከይዱ። ድሓር ኣነ፤ እንታይ'ዩ ዝፍጠር ዘሎ ኢለ? ኬድና እንተርኣና፡ ሳልቫዶራውያን ንሆንዱራስ ምውራሮም ተረዲእና" ኢሉ። ፖላንዳዊ ጋዜጠኛ ሪዛርድ ካፑሲንኮ፡ ሓደ ካብቶም ውሑዳት ኣብቲ ከባቢ ዝነበረ ኩነታት ንምዕዛብ ዝኽኣሉ ጋዜጠኛታት ወጸኢ'ዩ። ኣብቲ ለይቲ ዝነበረ፡ ካብ ከተማ ሆንዱራስ ጀሚሩ ዝነበሩ ቀዳሞት ናይ ግጭት ክስተታት ብውልቅኡ ሰኒዱ'ዩ። ፕሬዝደንት እታ ሃገር ሎፔዝ ኣሬላኖ፤ ኣብ ኣሜሪካ ምስ ዝነበረ ኣምባሳደሩ ብዛዕባ እቲ ወራር ይዘራረብ ምንባሩ'ውን ኣውጊዑ ምንባሩ ይገልጽ። ካፑሲንኮ፡ ኣብ 1978 ኣብ ዝጽሓፎ 'ኲናት ኩዕሶ እግሪ' ዝሰመዮ መዘከርታ፡ "ሆንዱራስ ንስዓር ኣይኮንናን"..."ሰለስተ ንባዶ ክንብቀሎም ኣለና" ዝብሉ ጽሑፋት የንብብ ምንባሩ ይጠቅስ። 18 ሓምለ ተኹሲ ጠጠው ክብል ተገይሩ። ኣብቲ ኲናት ብዙሓት ተመዛቢሎም፣ 3000 ሰባት መይቶም፤ መብዛሕትኦም ሆንዱራናውያን ነይሮም።  ብዓለማዊ ጸቕጢ፡ ኤል-ሳልቫዶር ሓይልታታ ካብ ሆንዱራስ ኣብ ወርሒ ታሕሳስ ኣውጺኣ። እቲ ኲናት ዝወለዶ በሰላ ግን፡ በዚ ኣየእኸለን። ንዓሰርታት ዓመታት ክልቲአን ሃገራት ዶባተን ዓጽን ንግዳዊ ርክባተን ኣቋሪጸን። መምህር ዩኒቨርሲቲ ግላስጎው ዶክተር ሞ ሁሜ፡ ኣብ ኤል-ሳልቫዶር ዝነበረ ውሽጣዊ ጸገማት እቲ ናይ ኲዕሶ እግሪ ኲናት ከም ዘበገሶ ትዛረብ። ውሑዳት መሬት ዝወነኑ ሙሁራትን ልዑል ቑጽሪ ዘለዎም ነዚ ዝቃወሙ ሓረስቶትን፡ ዝነበሮም ውጥጥ ዝወለዶ'ዩ ትብል። "ብምኽንያት ኩዕሶ እግሪ ዝተልዓሉ ዓበይቲ ማሕበረ-ቑጠባዊ ሕቶታት፡ ቀንዲ ምክንያት ናይቲ ካብ 1979 ክሳብ 1992 ዝተኻየ ኲናት ሓድሕድ ኤል-ሳልቫዶር'ዩ" ኢላ። ክሳብ ሕጂ፤ ኣብ ሞንጎ ክልቲኤን ምትፍናን ኣሎ'ዩ። ብዶብ ዝመኻነይ ግጭት ሕጂ'ውን ኣሎ።


ሮናልዲኖ ስኑዕ ፓስፖርት ሒዝካ ተባሂሉ ተታሒዙ

ብራዚላዊ ኮኾብ ተጻዋታይ ዓለም ዝነበረ ሮናልዲኖ፡ ስኑዕ ፓስፖርት ሒዝካ ተባሂሉ ብፖሊስ ፓራጓይ ተታሒዙ ከምዘሎ ሰብመዚ እታ ሃገር ገሊጾም። እቲ ምስ ሓው ዘዕረፈሉ ሆቴል ትማሊ ሮቡዕ ብፖሊስ እታ ሃገር ተፈቲሹ። ካልእ ምስኦም ዝተጓዕዘ ወዲ 45 ዓመት እውን ብፖሊስ ተታሒዙ'ሎ። ሚኒስትር ውሽጣዊ ጉዳያት ፓራጓይ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ እቲ ተጻወታይ ይምርመር ኣሎ እምበር ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዘይኣተወ ገሊጹ። ብተወሳኺ፡ ክልቲኦም ኣሕዋት ነቲ ዝቐረበሎም ገበን ከምዝነጸግዎን ምስ ፖሊስ ብጽቡቕ መንፈስ ይተሓባበሩ ምህላዎምን ኣመልኪቱ። ኣብ ሓምለ 2019፡ ቀረጽ ኣይከፈልካን ተባሂሉ ከምኡ'ውን ኣብ ሕዛእቲ ህንጻ ሰሪሕካ ተባሂሉ ናይ ብራዚልን ስጳኛን ፓስፖርቱ ከምዝተሃገረ ይግለጽ። እዚ ወዲ 39 ዓመት ዝኾነ ኮኾብ ተጻወታይ ነበር፡ መጽሓፍ ንምልላይን ብዛዕባ ኣላዪ ዘይብሎም ቈልዑ ክጉስጉስን እዩ ንፓራጓይ ገይሹ። ኣብ ክለብ ባርሳ ዘደንቕ ብቕዓትን ዓበይቲ ዓወታትን ዝሓፈሰን ክልተ ግዜ ብሉጽ ተጻዋታይ ዓለም ዝተሰመየን ሮናልዲኖ፡ ኣብ 2002 ምስ ካልኦት ብሉጻት ተጻወቲ ብራዚል ኮይኑ ዋንጫ ዓለም ዓቲሩ ነይሩ። ናይ ሮናልዲኖ ሃብቲ ኣስታት 80-100 ሚልዮን ፓውንድ ከምዝበጽሕ ይግመት። ኣብ ኢንስተግራም፡ ንሓንቲ ነገር ክወዓውዕ (ከላሊ) ክሳብ 150 ሽሕ ፓውንድ የኽፍል።


ኣርጀንቲና፡ ልዮነል ሜሲ ንሰለስተ ኣዋርሕ ካብ ጸወታ ተኣጊዱ

ሓለቃ ሃገራዊት ጋንታ ኣርጀንቲና ልዮነል ሜሲ፡ ንኮፓ ኣሜሪካ ብልሽዉ'ዩ ብምባሉ ንሰለስተ ኣዋርሕ ኣብ መዱብ ጸወታታት ከይጻወት እገዳ ተነቢርዎ። ኣብ ስጳኛዊት ክለብ ባርሲሎና ኣጥቃዓይ ኮይኑ ዝጻወት ወዲ 32 ዓመት ልዮነል ሜሲ፡ "ኮፓ ኣሜሪካ ንረብሓ ብራዚል እዩ ተደላዲሉ" ክብል እዩ ገሊጹ። ፈደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ደቡብ ኣሜሪካ ኣብ ልዕሊ እቲ ናይ ሰለስተ ወርሒ እገዳ 50,000 ዶላር ክቅጻዕ'ውን ውሳነ ኣሕሊፉ ኣሎ። ሜሲ ንውሳነ ፈደሬሽን ኵዕሶ እግሪ ደቡብ ኣሜሪካ ይግባይ ንኽብል ናይ ሰሙን ዕድል ተዋሂብዎ ኣሎ። እዚ ውሳነ ክዉን እንተኾይኑ፡ ኣርጀንቲና ምስ ቺለ፡ ሜክሲኮን ጀርመንን ኣብ ወርሒ መስከረምን ጥቕምትን ከተካይዶ ተመዲቡ ዘሎ ምሕዝነታዊ ግጥማት ኣይክስለፍን'ዩ። ኣርጀንቲና ንዋንጫ ዓለም 2020 እትገብሮ ናይ መጻረዩ ግጥማት ኣብ ወርሒ መጋቢት 2020 እያ ክትጅምር። ኣርጀንቲና ኣብ ኮፓ ኣሜሪካ ብብራዚል 2 ብ 0 ድሕሪ ዝወረዳ ስዕረት ፈደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ኣርጀንቲና 'ኣብ ዳይነት ጌጋታት ነይሩ' ብምባል ጥርዓኑ ኣስሚዑ ምንባሩ ዝዝከር እዩ። ፈደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ደቡብ ኣሜሪካ፡ ንጥርዓን ፈደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ኣርጀንቲና ኣብ ዝሃቦ መልሲ ክብሪ ዝጎደሎን መሰረት ዘይብሉን ጥርዓን ክብል መልሲ ሂብሉ ነይሩ። ሜሲ ኣብ ግጥም ኣንጻር ቺለ ምስ ተጻዋታይ ጋንታ ቺለ ጋሪ መደል ብምስሕሓቡ ኣብ መበል 37 ደቒቕ ክልቲኦም ተጻወትቲ ብቀይሕ ካርድ ካብ ሜዳ ከም ዝወጽኡ ይዝከር። "ንሕና ኣካል እዚ ብልሹው ስራሕ ክንከውን የብልናን" ዝበለ ሜሲ "ኣብ ምሉእ እቲ ዝነበረ ግጥማትን ኣብቲ ውድድርን ኣባና ዝነበሮም ትሑት ኣኽብሮት እዮም ኣርእዮሙና" ኢሉ። ልዮነል ሜሲ ብምስዓብ፡ "እቲ ዘሕዝን፡ እቲ ብልሽውናን እቶም ደያኑን ህዝቢ ጽቡቕ ጸወታ ከይርኢ ብምግባር ንጸወታ ኩዕሶ እግሪ ብመጠኑ ኣዕንየሞ እዮም" ኢሉ።


ኣልፎንሶ ዳቪስ፡ ኣብ መዓስከር ስደተኛታት ዝተወልደ ተጻዋታይ ባይርሙኒክ

ምስ ዛንታ ሞያዊ ጉዕዞ ኣልፎንሶ ዳቪስ፡ ውሑዳት ተጻወቲ እዮም ክወዳደሩ ዝኽእሉ። እዚ ተጻወታይ፡ ጋና ኣብ ዝርከብ መዓስከር ስደተኛታት እዩ ኣብ 2000 ዓ.ም ተወሊዱ። ስድርኡ ካብ ውግእ ሓድሕድ ላይበርያ ሃዲሞም፡ ጋና ኣብ ዝርከብ መዓስከር ስደተኛታት ተዓቝቦም። ካብኡ ድማ ብሓገዝ ሕቡራት ሃገራት ናብ ከናዳ ክኣትው ክኢሎም። ደቪስ፡ ኣብ 2015 ኣብ መበል 14 ዕድሚኡ ናብ ቫንኩቨር ዋይትካፕስ ተጸንቢሩ። ምስታ ጋንታ እንከሎ ድማ ኣንጻር ኤምኤልኤስ (MLS) ክጻወት ዕድል ረኺቡ። እዚ ጸወታ ኣብ ዓይኒ ካልኦት ጋንታታት ዓለም ክእትዎ ክኢሉ። ኣብ 2018 ድማ ሃንደበት ምስ ወሩያትን ብሉጻትን ተጻወቲ ኩዕሶ እግሪ ዓለም ሰላምታታት ክለዋወጥንን ክላለን ጀሚሩ። ኣብ ጸወታ ኩዕሶ እግሪ ጀርመንን ዓለምንን ዓቢ ዓወት ዘመዝገበትን ብብዙሓት ዝድነቕ ታሪኽ ዘለዋን ባየርሙኒክ ድማ ንኣልፎንሶ ዳቪስ ብ9.84 ሚልዮን ፓውን ገዚኣቶ። ንሱ ''መጀመርታ መዓልቲ ናብ ባይርሙኒክ ምስ መጻእኩ፤ ክኣምኖ ኣይከኣልኩን'' ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ኣብ ክፍሊ መቀያየሪ ክዳውንቲ ምስ ከደ፡ ቀዳማይ ዝረኸቦ ተጻወታይ፡ ካብቶም ኣብ ዓለም ኣለው ዝበሃሉ ተጻወቲ ባይርሙኒክ፡ ርየን ሩበን እዩ። ''ኣብቲ ዘለኽዎ ቦታ መጺኡ፤ ሰላም ኣነ ርየን ሩበን እየ ኢሉኒ'' ኩሉ ዝርእዮን ዝሰምዖን ድንግርግር ኢሉኒ ክብል ድማ ነቲ ዝነበረ ኩነታት ብሓጎስ ይገልጽ። ''ምስ ማልያ እታ ጋንታ ተሳኢለ ኣብ ኢንስተግራም ምስ ለጠፍኩ ድማ፤ ብዙሓት ተጻወቲ 'እንቋዕ ብደሓን መጻእካ' ዝብል መልእክቲ ሰዲዶምለይ'' ይብል። ''ቀጺሉ ድማ ብዙሓት ተጻወቲ ባየርሙኒክ፤ ሰላምትኦም ክሰዱለይ ጀሚሮም'' ክትኣምኖ ብጣዕሚ ዘገርም እዩ ነይሩ ድማ ይብል። ኣልፎንሶ ዳቪስ፡ ንባየርሙኒክ ወኪሉ ክሳብ ሕጂ ኣብ ዓሰርተ ጸወታታት ተሰሊፉ'ሎ። ኣብዘን ዝተሰለፈን ጸወታታት ድማ ክልተ ሸቶታት ከመዝግብ ክኢሉ። ክኢላ ኩዕሶ እግሪ ጀርመን ዝኮነ፡ ራፋኤል ሆኒግስተን፡ ዳቪስ ገና ብዙሕ ተመኩሮ ከም ዘድልዮን፡ በብእዋኑ ኣብ ጸወታታት እንተተሳቲፉ ብዙሕ ክኸስብ ከም ዝኽእል ይዛረብ። እንተኾነ ግን፡ ኣብ ዓባይ ጋንታ ቦታ ክትረክብ ብዙሕ ተወዳደሪ እዩ ይብል። ራፋኤል ሆኒግስተን ከም ዝገልጾ፡ ባየር ሙኒክ ንኣልፎንሶ ዳቪስ ከም በዓል ፊሊፕ ለሃም ከምኡ'ውን ደቪድ ኣልባ ከምትገብሮ ዘጠራጥር ኣይኮነን ክብል ይዛረብ። ''ኣልፎንሶ ዳቪስ ክሳብ ሕጂ ብዙሕ ኣድናቆት ረኺቡ'ሎ። ንሱ ክጻወት እንከሎ ቕልጡፍን ተባዕን እዩ። ኣብ ዝተፈለለየ ቦታ ተሰሊፉ ክጻወት'ውን ብቕዓት ኣለዎ'' ይብል። ኣብታ ጋንታ ምስ በዓል ፍሊፕ ኮቲኖ፤ ኢቫን ፕርሲክ ካልኦት ብሉጻት ተጻወቲ ስለዘለው ግን፤ ኣብ መንግኦም ክትስለፍ ብዙሕ ጻዕሪ ከም ዝሓትት ራፋኤል ሆኒግስተን ይዛረብ።


መጻረዪ ዋንጫ ዓለም፡ ኤርትራ ምስ ናሚቢያ፡ ኢትዮጵያ ምስ ሌሰቶ ገጢመን

ኣብ 2022 ቀጠር ኣብ ዝእንገድ ዋንጫ ዓለም፡ ዝሳተፋ ሃገራት መጻረዪ ግጥማት ምክያድ ጀሚረን። ሃገራውያን ጋንታታት ኤርትራን ናሚቢያን፡ ረቡዕ ኣብ ስታዲየም ኣስመራ ገጢመን ኤርትራ 2 ብ 1 ክትሰዓር ከላ፡ ኣብ ባህርዳር ምስ ሌሰቶ ዝገጠመት ኢትዮጵያ 0 ብ 0 ተፈላልያ። ንሃገራዊት ጋንታ ናሚብያ ኣብ ሜድኣ ዓዲማ ዝገጠመት ኤርትራ ንዕረፍቲ ብዘይ ሸቶ እያ ወጽያ፤ ድሕሪ ዕረፍቲ ግና ኣብ መበል 50 ደቂቕ ናሚብያ ብሓለቓ ጋንትኣ ብፒተር ሻሉሊ ኣቢላ ፈላሚ ሸቶ ኣመዝጊባ። ድሕሪ ሸሞንተ ደቓይቕ ተኸላኻሊ ሃገራዊ ጋንታ ኤርትራ እሰይ እስቲፋኖስ ብዝፈጸሞ ጌጋ፡ ሃገራዊት ጋንታ ናሚብያ ካልኣይቲ ሸቶ ኣመዚጊባ። ኤርትራ ኣብ መበል 65 ደቂቕ ኤርትራ ብዓሊ ሱሌማን ኣቢላ ሓንቲ ሸቶ ኣመዝጊባ፤ ጸወታ 2 ብ 1 ተዛዚሙ። ኣብ ከተማ ባህርዳር ዝገጠማ ሃገራውያን ጋንታታ ኢትዮጵያን ሌሴቶን ብዘይ ሸቶ እየን ተፈላልየን። ናይ መልሲ ግጥም ሰሉስ 10 መስከረም ናሚብያ ምስ ኤርትራ ኣብ ዊንድሆክ፤ ሌሰቶ ምስ ኢትዮጵያ ኣብ ማሴሩ ክካየድ እዩ። ምድላዋት ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ ኣድላዪ ምድላዋት ከም ዝገበረት አሰልጣኒ እታ ጋንታ ኣለምሰገድ ተስፋይ ንቢቢሲ ሓቢሩ። "እቶም ናይ ትሕቲ 20 ዝነበሩን ነባራት ተጻወትቲ ከምኡ'ውን ኣብ ደገ ካብ ዘለው ፕሮፌሽናላት ተጻወትቲ ዝሓዘት ጋንታ ቆይማ ኣላ። ነዚ ውድድር ተዓዊትናሉ ክንወጽእ ዝከኣለና ሰሪሕና ኣለና" ኢሉ። ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ፡ ነዚ ውድድር ዝሳተፉ ተጻወትቲ ካብቶም ንውሕ ንዝበሉ ኣዋርሕ ሒዛቶም ዝጸንሐት ተጻወትቲ ትሕቲ 20ን ካልኦት ፕሮፌሽናላትን ብምሓዝ፡ ንሓደ ወርሕን ክልተ ቕነን ተጠርኒፋ ምድላዋት ክትገብር ምጽንሓ ኣሰልጣኒ ኣለምሰገድ ገሊጹ። ግን፡ ካብ ኣህጉራዊ ውድድራት ቦኲራ ዝጸንሐት ኤርትራ፡ እዚ ውድድር ክሳብ ክንደይ ክብድሃ ይኽእል? "እቲ ተሳትፎና ንውሕ ዝበለ ግዘ'ኳ እንተሃለዎ፡ ንዘለውና ተጻወትቲ ክእለቶም ተጠቒምና ነቲ ዝገጥሞም ብድሆ ሰይሮም ጽቡቕ ጸወታ ኣርእዮም ክወጽኡ ተዳሊኒና ኣለና። ውጽኢት ኩዕሶ እግሪ ኣቐዲምካ ትትንብዮ'ኳ እንተዘይኮነ፡ ኣብ ሜዳ ተወዳደርቲ ኮይንና ደረጅኡ ዝሓለወ ጸወታ ኣርኢና ክንወጽእ ግን ተስፋና'ዩ" ኢሉ ኣሰልጣኒ ኣለምሰገድ። ብኣሰልጣኒ ቦቢ ሳማሪያ እትምራሕ ሃገራዊት ጋንታ ናሚቢያ፡ 23 ተጻወትቲ ሒዛ ኣስመራ ኣትያ እያ። ኣሰልጣኒ ቦቢ ሳማሪያ ተጻወትቲ ምሕራይ ቀሊል ከም ዘይነበረ ብምግላጽ፡ ጋንትኡ ጽቡቕ ክትጻወት እያ ዝብል እምነት ከም ዘለዎ ሓቢሩ። ግጥም ካልኣይ እግሪ እዘን ጋንታታት ድማ 10 መስከረም ኣብ ናሚቢያ ስታዲየም ሳም ኑጆማ ክካየድ'ዩ። ብኻልእ ወገን፡ ሃገራዊት ጋንታ ኢትዮጵያ ሎሚ ድሕሪ ቐትሪ ሰዓት 4፡00 ኣብ ስታዲየም ባህርዳር ንኣንጻራዊት ጋንታ ሌሴቶ ክተአንግድ'ያ። ካልኣይ እግሪ ጸወታ እዘን ጋንታታት መጻኢ ሰንበት [8 መስከረም] አብ ሌሴቶ ክካየድ'ዩ። ኣብ 1936 ኣብ በርሊን ድሕሪ ዝተኻየደ ኦሎምፒክ፡ ዋንጫ ዓለም እቲ ኣዝዩ ዘካትዕን ብዙሕ ተመልካቲ ዘለዎን፡ ዓውዲ እዩ። ኣብ 2018 ዝተኻየደ ዋንጫ ዓለም፡ ሃገራዊት ጋንታ ፈረንሳ እቲ  ክትዕወተሉ እንከላ፡ ውሱን ትሕተ ቕርጺ ስፖርት ዘለዋ ቀጠር ምስ ሃገራት ኢንግሊዝ፣ ኣውስትራሊያ፣ ስፔን-ፖርቹጋል፣ ኔዘርላንድ-ቤልጅም፣ ደቡብ ኮርያን ጃፓንን ተወዳዲራ'ያ መሰል ምእንጋድ እዚ ቶርናመንት ረኺባ። ን28 መዓልታት ቀጠር እተአንግዶ ዋንጫ ዓለም 2022፡ ኣብ ዓረባዊት ሃገር ንፈለማ እዋን ዝካየድ ኮይኑ፡ 32 ሃገራውያን ጋንታታት ክሳተፋ እየን።


ኵዕሶ እግሪ፡ ግብጻዊት ክለብ ወዲ 74 ዓመት ተጸዋታይ ኣፈሪማ

ፈደረሽን ኵዕሶ እግሪ ግብጺ ካብ ዓለም 'ዝዓበየ ፕሮፈሽናል ተጻዋታይ እዩ' ዝበሎ ተጻዋታይ ከም ዘፈረመ ኣፍሊጡ። ነዚ ዒዝ ኢለደን ባድሀር ዝተብሃለ ወዲ 74 ዓመት፡ ሲክዝ ኦክተበር ዝተብሃለት ኣብ ሳልሳይ ደረጃ (ዲቪዥን) እትርከብ ግብጻዊት ክለብ እያ ኣፈሪማቶ። እዚ ተጻዋታይ ምስዛ ጋንታ ዝተፈራረሞ ዝርዝራዊ ውዕል ገና ኣይተገለጸን ዘሎ። እዚ ዝዓበየ ፕሮፈሽናል ተጻዋታይ ተባሂሉ ምስ ክለብ ሲክዝ ኦክተበር ክጻወት ክታሙ ዘንበረ ግብጻዊ፡ ኣብ ታሪኽ ኵዕሶ እግሪ ስሙ ተላዒሉ ዘይፈልጥን ቅድሚ ሕጂ ፕሮፈሽናል ተጻዋታይ ኮይኑ ዝተጻወተላ ክለብ ከምዘየላ እዩ ተሓቢሩ። ፈደረሽን ኵዕሶ እግሪ ግብጺ እዚ ወዲ 74 ዓመት ፕሮፈሽናል ተጻዋታይ ዒዝ ኢለደን ባህደር፡ ኣብቲ ኣብ ሳልስይ ዲቪዥን ዝገብሮ ጸወታ ወከልቲ 'ጊነስ ቡክ ኦፍ ሪከርድስ' ብኣካል ተዓዚቦም ዝዓበየ ፕሮፈሽናል ተጻዋታይ ዝብል ምስክር ክብሪ መዝገብ ክህብዎ ዕድመ ኣቕሪቦም ኣለዉ።


ሽዱሽተ ዓበይቲ ክለባት ዓዲ እንግሊዝ ካብ ውድድር ሱፐር ሊግ ኣንሳሒበን

እተን ኣብ ውድድር ሱፐር ሊግ ኣውሮጳ ክወዳደራ ምዃነን ኣፍሊጠን ዝነበራ ሽዱሽተ ክለባት ዓዲ እንግሊዝ ሓሳበን ብምቕያር ካብቲ ውድድር ከም ዘንሳሓባ ኣፍሊጠን። ቼልሲ ካብቲ ውድድር ከም ዘንሳሐበት ዘፍለጠት ቀዳመይቲ ጋንታ ዓዲ እንግሊዝ ኮይና ማንቸስተር ሲቲ'ውን ንዓኣ ብምስዓብ ኣብቲ ውድድር ንምስታፍ ዝነበራ ሓሳብ ዳግመ ግምት ብምግባር ከም ዘቋረጸቶ ገሊጻ። ነዘን ክልተ ክለባት ተኸቲለን ክላባት ኣርሰናል፣ ማንቸስተር ዩናይትድ፣ ሊቨርፑልን ቶተንሃምን'ውን ካብቲ ውድድር ወጺአን። ጸወታታት ሱፐር ሊግ ኣውሮጳ ኣብ ፍርቂ ናይ ሰሙን ክካየድ ዝተሓስበን ዕስራ ጋንታታት ዘሳትፍን ኮይኑ ካብ ወርሒ ነሓሰ ክጅምር ውጥን ወጺእዎ ዝነበረ ውድድር እዩ። እንተኾነ ፊፋን ማሕበር ኩዕሶ እግሪ ኣውሮጳን ነቲ ውድድር ኣፍልጦ ከም ዘይህብዎን እቶም ምስ ጋንታታቶም ብምዃን ኣብዚ ውድድር ዝሳተፉ ተጻወትቲ ምስ ሃገራዊት ጋንትኦምን ኣብ ዋንጫ ዓለምን ካብ ምስታፍ ክኽልክሉዎም ከም ዝኽእሉ ኣፍሊጦም። ነቲ ውድድር ዝሰርዑ ኣካላት ብወገኖም ንኹሉ ከም ዝጥዕም ገይሮም ዳግማይ ከም ዝሰርዕዎ ኣፍሊጦም ኣለዉ። ማንቸስተር ሲትን ሊቨርፑልን ኣብቲ ውድድር ከም ዘይሳተፋ ብወግዒ ከፍልጣ እንከለዋ: ማንቸስተር ዩናይትድ ብወገና "ካብ ደገፍትናን መንግስትን ዝመጽኣና ርእይቶን ካብ መሻርኽትና ዝምጽኣና ሓሳባትን ብምስማዕ ኣብቲ ውድድር ንምስታፋ ዘንቀልናዮ ሓሳብ ኣቋሪጽናዮ ኣለና" ኢላ። ኣርሰናል'ውን ንደገፍታ ብቅሉዕ ደብዳበ "ጌጋ ፈጺምና ኢና" ድሕሪ ምባል ካብ ደገፍቶምን ማሕበረሰብ ዓለምን ዝመጽኦም ርእይቶ ኣኮማሲዖም ካብቲ ውድድር ክወጽኡ ከም ዝወሰኑ ገሊጻ። ኣቦ መንበር ክለብ ቶተንሃም ዳንኤል ለቪ ብወገኑ እታ ክለብ ኣብቲ ውድድር ንክትሳተፍ ዝቐረበላ ዕድመ ምቕባላ ከም ዘጠዓሶ ክገልጽ እንከሎ፡ ቼልሲ'ውን ካብቲ ውድድር ከም ዘንሰሓበት ዝገልጽ ወግዓዊ ደብዳበ ናብቶም ኣዳለውቲ እቲ ውድድር ከም ዝልኣኸት ኣፍሊጣ። ፕረዚደንት ማሕበር ኩዕሶ እግሪ ኣውሮጳ ኣሌክሳንደር ሰርፈሪን ሽዱሽቲኤን ክላባት ዓዲ እንግሊዝ ካብቲ ኣፍለጦ ዘይተውሃቦ ሱፐር ሊግ ኣውሮጳ ምንስሓበን ከም ዘሐጎሶ ገሊጹ። ቀዳማይ ሚኒስተር ዓባይ ብርጣንያ ቦሪስ ጆንሰን'ውን ብትዊተር ብውሳነ እተን ክለባት ከም ዝተሓጎሰ ብምግላጽ "ቅኑዕ ውሳነ'ዩ" ኢልዎ ኣሎ። ብጀካ እዘን ሕጂ ኣንሳሒበን ዘለዋ ሽዱሽተ ክለባት ዓዲ እንግሊዝ፡ ካብ ስጳኛ ኣትሌቲኮ ማድሪድ፣ ባርሴሎናን ሪያል ማድሪድን፤ ካብ ዓዲ ጣልያን ኤሲ ሚላን፣ ኢንተር ሚላንን ጂቬንቱስን ኣብቲ ውድድር ክሳተፋ ምዃነን ዘፍለጣ ዓበይቲ ክላባት ኣውሮጳ እየን። ዓበይቲ ክልባት ኣውሮጳ ኣብቲ ብማሕበር ኩዕሶ እግሪ ዓለምን ኣውሮጳን ኣፍልጦ ዘይተውሃቦ ሱፐር ሊግ ኣውሮጳ ክሳተፋ ምውሳነን ብደገፍተን፡ መንግስታትን ማሕበረሰብ ኩዕሶ እግርን ኩነኔ ክበጽሕን ጸኒሑ እዩ። ኣስታት 1,000 ዝኾኑ ደገፍቲ ቼልሲ፡ ብሰሉስ ቼልሲ ምስ ብራይተን ኣብ ዘካየደቶ ግጥም እቲ ጸወታ ቅድሚ ምጅማሩ ኣብ ኣፍደገ ሜዳ ቸልሲ ብምዃን ተቓውምኦም ኣስሚዖም ነይሮም።


ሓያል ፍቕሪ ኩዕሶ ዘለዎም ደገፍቲ ንሓደገኛ ጭንቀት ይቃልዑ - ተመራመርቲ

ልዑል ስምዒት ኩዕሶ እግሪ ዘለዎም ደገፍቲ፡ ዝድግፉወን ጋንታታት እንትጻወታ ንሕማም ልቢ ከቃልዕ ዝኽእል ልዑል ጭንቀት ከምዘጋጥሞም መጽናዕቲ ሓቢሩ። እቲ ብኦክስፎርድ ዝተኻየደ መጽናዕቲ፡ እቶም ኣብ ዋንጫ ዓለም 2014 ፡ ብራዚል ብ ጀርመን እንትትሰዓር ዝነበሩ ደገፍቲ ብራዚል፡ ካብ ኣፎም ምራቕ ብምውሳድ ምርመራ ኣካይዱ። ኣብቲ ብራዚል 7 ን 1 ዝተስዓረተሉ ጸዋታ፡ ኣብ ምራቕ እቶም ደገፍቲ ዝነበረ መጠን ኮርቲሶል ዝተብሃለ ሆርሞን፡ አዐርዩ ወሲኹ ነይሩ። እዚ ድማ ጸቕጢ ደምን ኣብ ልቢ ዘሎ ምስሕሓብን ብምውሳኽ ንሓደጋ ዘቃልዕ እዩ። ዋላ'ኳ ደቂ ተባዕትዮ ካብ ደቂ ኣንስትዮ ንላዕሊ ምስ ዝድግፍወን ጋንታታት ዝበለጸ ቅርበት ከም ዘለዎም ዝግለጽ እንተኾነ፡ ኣብቲ ዝተረኸበ መጠን ጭንቀት ግን ተመሳሳሊ እዩ። ተመራማሪት ኣብ ኦክስፎርድ ዶክተር ማርታ፡ "ምስ ዝድግፍዋ ጋንታ ልዑል ዝምድና ዘለዎምን ምስ ጋንተኦም ሓደ ከምዝኾኑ ዝስመዖምን ደገፍቲ፡ እታ ጋንታ እንትትጻወት፡ ኣብ ዓሚቕ ጭንቀት ይጥሕሉ'' ትብል። ''ሓሓሊፎም ዝድግፉ እውን ጭንቀት የጋጥሞም እዩ፤ ሓያል ዝበሃል ግን ኣይኮነን" ክትብል ወሲሓ ሓቢራ። ንነዊሕ እዋን ዝጸንሕ ልዑል መጠን ኮርቲሶል፡ ምጭምዳድ ትቦታት ደም፣ ልዑል ጸቕጢ ደም፣ ደኺሙ ንዝጸንሐ ልቢ ድማ ብቐሉሉ ብምጉዳእ ንሓደጋ የቃልዕ። ብተወሳኺ ልዑል መጠን ኮርቲሶም፡ ሰባት ኣብ ሓደጋ ከምዘለዉ ክስመዖም ይገብር እዩ። ኣብ ደገፍቲ ጋንታታት ይኹን ሃገራውያን ጋንታታት፡ ኣብ ወሰንቲ ግጥማት፡ ኣብ ደገፍቲ ዘጋጥም መጠን ጸገም ልቢ ከምዝውስኽ ቅድም ክብል ዝተኻየደ መጽናዕቲ የመልክት። ኣብቲ ኦክስፎርድ ዘካየዶ መጽናዕቲ፡ ኣብ ሰለስተ ግጥማት ዋንጫ ዓለም፡ ኣብ ናይ 40 ደገፍቲ ምራቕ ቅድምን ድሕርን ጸወታ ምርመራ ዝገበረ ኮይኑ፡ እቲ ኣዝዩ ዘጨንቕ ፍርቂ ፍጻመ ምዃኑ የመላኽት። ኣብ ስታድዮማት ዝበርህ መብራህቲ ድብዝዝ ክብልን ድምጺ ዝኽፈቱ ሙዚቃታት እውን ክቕነስ ከምዘለዎ እትገልጽ ዶክተር ኒውሶን፡ ጋንታታት ድማ ጭንቀት ከጋጥሞም ንዝኽእል ቀንዲ ገደፍተን ናይ ልቢ ምርመራ ወይ ካሊእ ጥዕናዊ ስጉምቲታት ክወስዳ ከምዘለወን ትሕብር።


ዊምበልደን 2019፡ ሰሬና ዊልያምስ ሜዳ መጻወቲ ተኒስ ብምብልሻዋ ተቐጺዓ

ሰሬና ዊልያምስ ኣብ ቅድመ ምድላው ውድድር ንሓደ ካብ ሜዳ መጻወቲ ተኒስ ዊንበልደን ብራኬት ብምብልሻዋ 10,000 ዶላር ተቐጺዓ። እቲ ፍጻሜ ኣብ ግዜ ልምምድ ንምድላው ናይዚ ዓመት ውድድር ተኒስ እንግሊዝ ኢዩ ኣጋጢሙ። ሸውዓት ግዜ ቻምፒዮን ዊምበልደን ዝኾነት ጓል 37 ሰረና ዊልያምስ ናይ 2019 ሻድሻይ ውድድራ ኢያ ተካይድ ዘላ። ብሰኑይ ንካርላ ሱዋረዝ ናቫሮ ብምስዓራ ናብ ርብዒ ፍጻሜ ሰጊራ ኣላ። ኢጣልያዊ ፋቢዮ ፎኒኒ "ዊምበልደን ክድብደብ ኣለዎ" ድሕሪ ምባሉ 3000 ዶላር ተቐጺዑ ነይሩ። እቲ ወዲ 32 ኢጣልያዊ ብቀዳም ኣብ ሳልሳይ ዙር ብተንይስ ሳንግሪን ድሕሪ ምርትዑ ኢዩ ነቲ ዘረባ ዝደርጎሖ። ብብሉጽነት ኣብ መበል 11 ደረጃ ተሰሪዓ ትርከብ ኣሜሪካዊት ሰሬና፡ ኣብዚ ዓመት ብመጉዳእቲ ብርኪ ትሽገር ከም ዘላ ኢዩ ዝግለጽ። ንናይ ዓለም ቀዳመይቲ ተጻዋቲት ኣሽሊ ባርቲ ድሕሪ ምስዓራ ኣብ ናይ መወዳእታ ሸሞንተ ምስ ጓል ሃገራ ኣሊሰን ሪስከ ክትፋጠጥ ኢያ።


ምሕደራ ኩዕሶ እግሪ ኣፍሪቃ ኣብ ሕንፍሽፍሽ ይኣቱ

ምምሕዳር ኩዕሶ እግሪ ኣፍሪቃ [ካፍ] ፋሕብትን ኣትዩዎ ከምዘሎ ጸብጻብ ናይ ሕሳብ መርመራ [ኦዲት] ኣርእዩ። ውጺኢት ናይ'ቲ ዝተገብረ ጸብጻብ ሕሳባት፣ ምሕደራን ክፍሊታትን ናይ ካፍ ኣብ ሕቶ ምልክት እትዩ ይርከብ። እቲ ብፕራይስዎተርሃውስ ኩፐርስ (Pricewaterhouse Coopers (PwC) ዝተገብረ ጸብጸብ ነዞም ዝስዕቡ ጉድለታት ረኺቡ፡ ካልእ ተወሳኺ እቲ ናይ ጸብጻብ ትካል ዝረኸቦ ነገር ድማ ካፍ ፕረዚደንት ኣሕመድን ተጸዋዒኡ ሎይክ ጀራንድን ኣብ ምሃብ'ቲ ኮንትራት ነቲ ፈረንሳዊ ኩባንያ ዝኾነ ታክቲካል ስቲል "ዝተጻወትዎ ተራ" እዩ። እቲ ኩባንያ ምስ ካፍ ዝነበሮ ገንዘባዊ ውዕላት ድማ "ልዑል ጥርጣረ ዘሕድሩ`ዮም" ተባሂሎም ተገሊጾም። ሚስተር ኣሕመድ ኣብ`ዚ ጉዳይ`ዚ ኣበሳ ከምዘይብሉ ድሮ ብትሪ ክሒዱ'ሎ። እቲ ናይ ካፍ ንመብዛሕትኡ ክፍሊት ብጥረ ገንዘብ ናይ ምኽፋል ባህሪ ነቲ ረቂቕ ናይ ሕሳብ መርመራ ሓላሊኽዎ`ዩ። እቲ መርመራ ኣብ መላእ ካፍ ዓቢ ጽገና ክግበር'ውን ሓሳብ ኣቕሪቡ። መሳርዕ ናይ'ቲ ውድብ ካብ መጠን ንላዕሊ ኣብ ውሳነታት ናይ'ቲ ፈጻሚ ኮሚቴ'ዩ ዝምርኮስ ድማ ተባሂሉ። እቲ ኮሚቴ "ኣብ ሰለሰተ ወርሒ ሓንሳብ ጥራይ ስለዝእከብ፡ ኣገደስቲ ውሳነታት ኣብ ምሕላፍ ምድንጓያት ይፈጥን ንኣካየድቲ ክፍልታት ድማ ወሰንቲ ዝኾኑ ስጉምትታት ካብ ምውሳድ ይዕንቅፎም"። ብተወሳኺ፡ ጉድለት ግልጽነት ኣብ ውድባዊ ቅርጺ'ውን ነተን ክፍልታት "ውሑድ ቁጽሪ ሰራሕተኛታት" ክህልወንን እቶም ዘለዉ ሰራሕተኛታት ድማ "ካብ ዕቕሞም ንላዕሊ ክሰርሑ" "ሓፈሻዊ ሞራላዊ ውድቀት" ድማ ኣስዒቡ። እቲ ቅድሑ ብቢቢሲ ተራእዩ ዘሎ ውጽኢት ምስጢራዊ መርመራ ሕሳብ፡ ኣካል ናይ'ቲ ዘይልሙድ ውሳነ ፊፋ፡ ምልኣኽ ዋና ጸሓፊቱ ናብ ካፍ ስዒቡ'ዩ መጺኡ። ንሳ ኣሰራርሓ ካፍ ንምምሕያሽ'ያ ተላኢኻ። ኣብ ፈለማ ለካቲት ተልእኾኣ ኣብ ዝዛዘመትሉ እዋን፡ ፋጥማ ሳሞራ ውጽኢት ተልእኾኣ ንሓለፍቲ ካፍ ኣረኪባ፡ ንሳቶም ድማ ንምኽሪ ናይ'ቲ ብፊፋን ካፍን ዝቖመ ሓባራዊ ሓይሊ ዕማም ከተግብርዎ ምዃኖም ሓቢሮም ኣለዉ። ገለ ካብ'ቲ ምኽሪ ድማ ዓቢይ ቅርጻዊ ምትዕርራይ ካፍ፣ ምድራት እዋን ስልጣን ፕረዚደንትን ኣባላት ፈጻሚት ኮሚቴን፡ ምትእትታው ሕገ-ደንቢ ስነ-ምግባርን የጠቓልል። እቶም ኣባላት ፈጻሚት ኮሜቴ ዓርቢ ኣብ ዝጋብእሉ እዋን መሰረታውያን ለውጥታት ከተኣታትዉ ድዮም ኣየተኣኣታትዉን ግን ብሕጂ ዝረአ'ዩ። ኣብ'ዚ ሰሙን'ዚ ዝወጸ መግለጺ ግን እቲ ቅኑዕ ድምጺ ኣስሚዑ። "እዋኑ ዝሓለፎ ናይ ልዕሊ 30 ዓመት ኣቡናዊ/ኣባታዊ [ብደቂ ተባዕትዮ ዝተዓብለለ] ምሕደራ ኣብ ኩሉ ጽፍሒታት መስርሕ ኣገደስቲ ሕጽረታት ኣስዒቡ'ዩ" ኢሉ ካፍ። "እቶም ዝለዓሉ ዓለም-ለኻውያን መዓቀንታት ከነተኣታቱ ኢና" ድማ ኢሉ። እቲ ወንጃሊ/ኮናኒ ጸብጻብ ተወሳኺ መርመራ ዘድልዮም ሓያሎ ፊናንሳዊ ውዕላት ኣጉሊሑ ኣውጺኡ'ሎ። እቲ ወዲ 60 ዓመት ፕረዚደንት ካፍ ዝኾነ ማዳጋስካራዊ ኣሕመድ፡ ሓደ ካብ'ቶም ኣብ ትሕቲ ክትትል ዘለዉ ሰባት'ዩ። ሚስተር ኣሕመድ ካብ መጋቢት 2017 ኣትሒዙ ፕረዚደንት ካፍ ኮይኑ የገልግል ኣሎ። "ብመሰረት ብኢመይል ዝተገብሩ ርክባት፡ ታክቲካል ስቲል ብመንገዲ ቤት ጽሕፈት ፕረሲደንት'ዩ ምስ ካፍ ርክብ ዝጀመረ ይመስል" ፕራይስዎተርኩፐርስ ተራ ኣሕመድ ኣብ'ቲ ኣካታዒ ውሳነ ምቑጻር ታክቲካል ስቲል ክምርመር ኣለዎ ኢሉ መኺሩ'ሎ። ኣብ ታሕሳስ 2017 ምስ ታክቲካል ስቲል ዝዓበየ ናይ ሓደ ሚልዮን ዶላር ንምኽታም ክጥዕሞ ምእንቲ ኣቐዲሙ ምስ ኣቕራቢ ክዳውንቲ ስፖርት ፑማ ተኸቲሙ ዝነበረ ናይ 250 ሽሕ ዶላር ውዕል ሰሪዙ እንተኾይኑ ቅድሚ ሕጂ ብቢቢሲ ተሓቲቱ ክምልስ እንከሎ፡ እቲ ጠቐነ "ሓሶት፣ እኩይ/ተንኮለኛ፣ ሽም ምጥፋእን ኣካል ናይ ሕነ ምፍዳይን'ዩ" ኢሉ ኣሕመድ። ኣሕመድ ነቲ ወግዓዊ ክሲ ናብ ፊፋ ዘቕረበ ዋና ንጸሓፊኡ ዓምር ፋሕሚ ነቲ ዛንታ ብምብታን ጠቂንዎ። ካፍ ፊናንስ ዳይረክተር መሓመድ ኣል ሸረይ'ውን ነቲ ጉዳይ ናብ ፊፋ ኣቕሪብዎ ነይሩ። ጸኒሑ ግን ክልቲኦም ኣምር ፋሕሚን መሓመድ ኣል ሸረይን ካብ ስራሕ ተባሪሮም። "ብመሰረት'ቶም ዝተመርመሩ ናይ ጽሑፍ ርክባት፡ ቤት ጽሕፈት ፕረሲደንት ካፍ ታክቲካል ስቲል ምስ ዘቕረቦ ሓሳብ ኣብ ምስምማዕ ብቐጥታ ዝተሳተፈ ይመስል፡ ጸኒሑ ድማ ኣብ ኣተሓሕዛ'ቲ ውዕል ክፋሊ ዕድጊ፣ ዕዳጋን ፊናንስን ንዝኣመሰሉ ኣገደስቲ ክፍልታት ካፍ ኣየሳተፈን" ኢሉ'ቲ ውጺኢት መርመራ ናይ ፕራይስዎተርኩፐርስ። ታክቲካል ስቲል ሮማልድ ሰይሌር'ዩ ዝካየድ፡ ሰይሌር ድማ ናይ ነዊሕ እዋን ዓርኪ ወኪል ኣሕመድ ዝኾነ ሎይክ ጀራንድ'ዩ። መርበብ ሓበሬታ ታክቲካል ስቲል ንተራኣ ኣብ ምስራሕን ምዕዳልን ኣቑሑት ጂም ኣጉሊሓ'ላ ኣብ እዋን'ቲ ውዕል ካፍ ንታክቲካል ስቲልን ጸኒሑ ድማ ምስኡ ምትእስሳር ምስ ዘለዎ ኣብ ኢማራት ዝመደበሩ ኤ ፕሮ ኮንሳልቲን ዝገበሮ ሓያሎ ክፍሊታት ግልጺ ብዘይኮነ ምኽንያት ተመሊሱ። "እቶም ካብ ታክቲካል ስቲልን ኤስ ፕሮ ኮንሳልቲንን ዝተመልሱ ክፍሊታት ዓቢ ጥርጣረ ዘምጽኡ'ዮም፡ ምኽንያቱ ኣብ መንጎ'ተን ኣብ'ቲ ውዕል ዘልዋ ኣካላት ዝተገብረ ናይ ጉቦ ወይ ቀረጽ ናይ ዘይምኽፋል ውዕል ክመስል ይኽእል'ዩ" ኢሉ'ቲ ጸብጻብ መርመራ። ኣብ ሰነ 2019፡ ኣሕመድ ብሰብ መዚ ጸረ-ብልሽውና ፈረንሳይ ኣብ ፓሪስ ተታሒዙ ተመርሚሪ ነይሩ። ጸኒሑ ግም ብዘይ ክሲ ተለቒቑ። እቲ ንፕረሲደንትን ሰለስተ ኣባላት ፈጻሚት ኮሚቴ ዝሓቖፈ ህጹጽ [ኢመርጀንሲ] ኮሚቴ ካፍ'ውን ክዕጾ ፕራይስዎተርኩፐርስ መኺሩ፡ ምኽንያቱ እዚ ኮሚቴ'ዚ ንፈጻሚት ኮሚቴ ዘሊሉ ውሳነታት ከቀላጥፍ ስልጣን ኣለዎ። "ብመሰረት'ቶም ዝተረኽቡ ሰነዳት፡ እቶም ውሳነታት ናይ'ቲ ህጹጽ ኮሚቴ ግልጺ ብዘይኮነ መንገዲ ዝጸደቑ ይመስሉ" ኢሉ'ቲ ጸብጻብ። እቶም መርመርቲ [ኦዲተራት] ናይ ጉዕዞ ወጻኢታት ብዝምልከት "ሓያሎ ኣብ ተመሳሳሊ እዋናት/ዕለታት ዝተፈጸሙ ክፍሊታት" ተዓዚቦም። ወጻኢታት ብዝምልከት፡ እቲ ጸብጻብ'ኳ ስም ኣሕመድ እተዘይረቑሐ፡ እቲ ፕረሲደንት ኣብ ሓደ እዋን ኣብ ሓንቲ ሃገር እንከሎ ኣብ ክልተ ዝተፈላለያ ሃገራት ከምዝነበር መሲሉ ክልተ ናይ ወጻኢታት ክፍሊታት ከምዝተቐበለ ቢቢሲ ዓሚ ኣቃሊሑ ነይሩ። እቲ ናይ ሕሳብ መርመራ ብመሰረት "መምርሒ ስነ-ምግባር ፊፋ' ብምፍጻሙ፡ ኣብ ንዕሊ'ቲ ማዳጋስካራዊ እንታይ ዓይነት ስጉምቲ ከምዝውሰድ ጸኒሕካ ዝርአ'ዩ ዝኸውን። "ዓቢ መጠን ዘለዎም ክፍሊታት ብጥረ ገንዘብ ተኸፊሎም። ክፍሊት ወጻኢታት ዋኒን ብኸምዚ ዓይነት ብጥረ ገንዘብ እንተተፈጺሙ እቲ ክፍሊት ሕጋዊ ይኹን ኣይኹን ኣብ እዋን መርመራ [ኦዲት] ነቲ ጉድለታት ከተጻርዮ ኣሸጋሪ ይኸውን"። ኣካል ናይ መርመራኡ፡ ፕራይስዎተርኩፐርስ ብፊፋ ንምዕባለ ኩዕሶ እግሪ ንዝሃቦ 10 ሚሊዮን ዶላር ጥራይ'ዩ መርሚሩ። እንተኾነ ግን ሓሙሽተ ካብ 40 ክፍሊታት ጥራይ "ኣብ ግብሪ ዝወዓለ ይመስል" ኢሉ'ቲ ጸብጻብ። እቲ ዝተረፈ 8.3 ሚሊዮን ዶላር "ሒደት ወይ'ውን ፈጺሙ ደጋፊ ሰነዳት ኣይነበሮን" ወይ ድማ ክፍሊታት "ዘይንቡር/ልዑል ናይ ክሳራ ሓደጋ" ተባሂሎም። ኣብ ገለ ገለ ጉዳያት፡ ንኣብነት፡ ናይ 0.5 ሚሊዮን ዶላር ክፍሊት ነቲ ንግጥማት ማእከላይን ምብራቕን ኣፍሪቃ ሴካፋ ዘመሓድር ኣካል ተዋሂቡ፡ እቲ ዝተዋህበ ሓበሬታ ግን ኣብ ቡሩንዲ ንዝተኻየደ ናይ ትሕቲ 17 ዓመት ግጥማት ንምድላው ከምዝቀጸ ጥራይ'ዩ ዝሕብር። እዚ ከምዚ'ሉ እንከሎ፡ ነቲ ንግጥማት ደቡባዊ ኣፍሪቃ ዘሰናድእ ኮሳፋ ናይ ትሕቲ 20 ዓመት ግጥማት ንምድላው 400 ሚእቲ ሽሕ ዶላር ተመዲብሉ። ኣብ'ቲ ካፍ ን54 ኣባል ሃገራት ዝህቦ ዓመታዊ ናይ 200 ሽሕ ዶላር'ውን እንተኾነ እቲ ዛንታ ተመሳሳሊ'ዩ። ካብ'ቶም ዝተመርመሩ ልዑል ሓደጋ ክሳራ ዝተባህሉ 66 ክፍሊታት፡ ኣስታት 11 ሚሊዮን ዶላር ዘውጽኡ 48 ክፍሊታት ጥራይ ሰነድ ነይርዎም። ዝያዳ ዘጨንቑ ሰለስት ክፍሊታት ካብ'ኣቶም ነናይ 100,125 ዶላር ኣብ ረብሓ ፈደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ላይበሪያ ውዒሉ ዝተባህለ ግንዖ፡ እቲ ሓደ ክፍሊት ናብ ኤውሮጳዊት ሃገር ኤስቶኒያ፡ እቶም ክልተ ድማ ናብ ሓንቲ ኣብ ፖላንድ እትርከብ ምስጢራዊት ኩባኒያ ተላኢኾም። እዛ ኩባኒያ ኣብ 2019 ቅድሚ ምጥፍኣ፡ ሮሰንባም ኮንተምፖራሪ ተባሂላ ትፍለጥ ነይራ። እቲ ገንዘብ ንምንታይ ናብኡ ተላኢኹ ንጹር ኣይኮነን። ፕራይስዎተርኩፐርስ ግን ነቲ ገንዘብ ንምምላስን "ውሽጣዊ ሽጣራታት ናይ ካፍ እንተነይርዎ ንምፍላጥን" ሕጋዊ ስጉምቲ ክውሰድ ኣለዎ ኢሉ። ዋላ ንሰራሕተኛታት ዝወሃብ ክፍሊታት'ውን ብጥረ ገንዘብ'ዩ ዝኽፈል። ኣብ ታሕሳስ 2017 ካብ ባንኪ ዝወጸ 350 ሽሕ ዶላር "ናይ ደሞዝ ወጻኢታት" ጥራይ ዝብል መግለጺ ተዋሂብዎ። ሰለስተ ፕራይስዎተርኩፐርስ ክወሃብዎ ካብ ዝጠለቦም 25 ሓበሬታታት፡ ኣይተዋህብዎን፡ እቶም ክልተ "ሞቕሽሻት" ኣቲ ሓደ ድማ "ናይ መገሻ ወጻኢታት" ተባሂሎም ተነጊሮሞ። ኣባላት ፈጻሚት ኮሚቴ ንስራሕ ካፍ ይዕንቅፉ ደኣ'ምበር ኣይሕግዙን'ዮም ተባሂሎም "መብዛሕትኡ ምምሕዳራዊ ወጻኢታት ንኣባላት ፈጻሚት ኮሚቴ ዝተዋህቡ ክፍሊታትን ካሕሳ ወጻኢታትን'ዮም" ንኣባላት'ታ ከም ናይ'ቲ ውድብ ቦርድ ኮይና እተገልግል ፈጻሚት ኮሚቴ ናይ ወጻኢታት ካሕሳ ተሃሂሉ ዝወሃብ  ገንዘብ'ውን ኣብ ምልክት ሕቶ ኣትዩ'ዩ። "ኣባላት ፈጻሚት ኮሚቴ - ኩሎም ብሓባር ወይ ብኸፊል (ንኣብነት ምስ ኮሚቴ ካሕሳ ኮይኖም) ደሞዛት፣ ሞቕሽሻት፣ ናይ ስንብት ረብሓታት፣ ናይ መድሕን ኣበልን ኣባላት ይእምሙን የጽድቑን። እዚ ድማ ባዕላዊ ረብሓ የስዕብ ማለት'ዩ"። ሰላሳን ሓሙሽተን ንኣባላት ፈጻሚት ኮሚቴ ዝተኸፍሉ ክፍሊታት ተመርሚሮም፡ ዋላ ሓደ ካብ'ኣቶም ድማ "ንሕጋውነት'ቶም ክፍሊታት ዘርእዩ ሰነዳት" የብሎምን። ኣብ 2016፡ ኣብ እዋን ፕረሲደንትነት ሙሳ ሓያቱ ማለት'ዩ፡ 36,150 ዶላር ንኣንስቲ ኣባላት ፈጻሚት ኮሚቴ ተዋሂቡ፡ ኣንስቶም ክኽፈለን ከምዘለዎ ዘርእዩ ሰነዳት ግን ከቕርቡ ኣይከኣሉን። ዋላ ሓደ ናይ ድጋፍ ሰነድ ግን ኣይቀረበሎምን" ኢሉ'ቲ ጸብጻብ። እቲ ንስራሕ ኣብ ዝዋፈርሉ እዋን ንነፍሲ ወከፎም ዝኽፈሎም 450 ዶላር መዓልታዊ ኣበልን፡ ብውሑዱ 60,000 ዶላር ዓመታዊ ሞቕሽሽን ብዘየገድስ፡ ኣባላት ፈጻሚት ኮሚቴ ንመዓልታዊ ስራሕ ካፍ ከምዝዕንቅፉ  እቲ ጸብጻብ ገሊጹ። እዞም ዝተጠቕሱ ጸገማት ብዘየገድስ፡ ካፍ ዘብለጭልጭ ጽምብል ምዕዳል ህያባት ሎም ዘመን ኣብ ግብጺ ኣካይዱ "ኩዕሶ እግሪ ኣፍሪቃ ንምምዕባል ከም ዘመሓድር ኣካል ካፍ ንናይ ደገ ይኹኑ ናይ ውሽጢ ወነንቲ ብርኩ ብኣድማዕነት ክኣሊ ይግብኦ። ኣብ'ዚ ሕጂ እዋን ሰብ ብርኪ ናይ ንፈሲ ወከፍ ክፍሊ በዓል መን ምዃኖም ዝፍለጥ ነገር የለን"። ንጹር መሳልል ማዕረግ ኣብ ዘይብሉን ውሳነታት ኣብ ዝድንጉይሉን ኩነታት፡ መስርሕ ምሕደራ ካፍ ኣበር-ኣልቦ'ዩ ክትብሎ ካብ እትኽእል ኩነታት ኣዝዩ ርሒቑ ይርከብ። ሰራሕተኛታቱ ድማ "ሞራል-ኣልቦ" እዮም ዝበሃሉ። "ሰራሕተኛታት ኣብ ጉዳይ ወሰንቲ ውሳነታት ኣገባብ ዘለዎ መስርሕ ርክባት የለን ይብሉ። እዚ ድማ ዓቢ ዘይንጽሩነትን ስምዒት ተነጽሎን የስዕብ" ኢሉ'ቲ ጸብጻብ። "ሰራሕተኛታት ቅርጺ ናይ'ቲ ውድብ ኣይፈልጥዎን'ዮም። ብጽሒት ስራሕን ሓላፍነትን ናይ ነፍሲ ወከፍ ሰራሕተኛ ብግቡእ ኣይግለጽን ኣይፍለጥን"። ካብ ሕጽረት መሪሕነት ጀሚርካ ዘይስሩዕ ኣኼባታት ኮሚቴታት፡ ክሳብ ዘይምህላው ምዱብ ክፍሊ ኣይ ቲ [ኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ]፡ እቲ ዝርዝር ናይ'ቶም ድኽመታት መወዳእታ የብሉን። ብተወሳኺ፡ ሰዓታት ምእታው [ኣቴንዳንስ] ሰራሕተኛታት፣ ክፍሊት ስራሕ ትርፊ ሰዓት፣ ዕረፍቲ [ቫኬሽን] ክትትል ኣይግበረሎምን ኣይምዝገቡን ድማ ይበሃል። እዚ ከም'ዚ'ሉ እንከሎ፡ ዓበይቲ ሰነዳት ፊናንስ ብቐሊሉ ይጠፍኡ፡ ፕራይስዎተርኩፐርስ ድማ ካብ 2014 ክሳብ 2019 ንዝነበር እዋን ዝሽፍኑ 20 ሚእታዊት ናይ'ቶም ዝድለዩ ሰነዳት ከምዘይተዋህብዎ ይገልጽ። "ዛጊት ኣብ'ዘን ምስ ፊፋ ኮይንና ብሽርክነት ዝሰራሕናለን ሽዱሽተ ኣዋርሕ ሓያሎ ሰፋሕቲ ናይ ምሕደራ ስጉምትታት ተተግቢሮም ኣለዉ፡" ኢሉ ካፍ ዘውጽኦ መግለጺ። "ነቲ ናይ 2020-21 መራሕ ጎደና [ሮድ ማፕ] ንምጽዳቕ፡ እታ ፈጻሚት ኮሚቴ ን14 ለካቲት ዝጋባእ ዋዕላ ወጢና'ላ። ንኹሎም'ቶም ዝተዋህቡ ምኽርታት ድማ ኣብ ግምት ከእቱ'ዩ"። እቲ መራሕ ጎደና ነታ ፈጻሚት ኮሚቴ ካብ ሓልፍነት ምሕደራ ከምዝኣልያ ኣተንቢሁ ምህላዉ ግን ነዊሕ ጉዕዞ ክኽየድ ምዃኑ ተስፋ ይህብ።


ቴክኖሎጂ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዝተስኣነ መድሃኒት ዘተኣላልሽ መተግበሪ

ቤዛዊት ብዕድመ ዝደፍኣ ኣዲኣ ብሕማም ደም ምርጋእ ዝሳቐያ እየን። ስለ ዝኾነ ድማ ሪቫሮክሳባን ዝበሃል መድሓኒት ከየቋረፃ ክወስዳ ነይርወን፡፡ እቲ መድሃኒት ክውዳእ ክብል ከምቲ ልሙድ ቤዛዊት ክትገዝእ ትወፅእ። ካልእ ግዘ ብቐሊሉ ትረኽቦ ዝነበረት መድሓኒት ግን ኣሰሩ የለን። ኣብ ከምዚ ቦታ ኣሎ፤ ኣብቲ ይርከብ እዩ እንተበልዋ እውን ወይከ። ቀይሕ መስቀል ኪዲ ተባሂላ ኣብኡ እውን የለን። ኣብ ከነማ ተሰሊፋ እውን ኣይረኸበትን። ጕሓት ወፂኣ ምሸት ተመሊሳ፤ እቲ መድሓኒት ግን ኣይተረኽበን። ብደላላ እንተፈተነት እውን ኣይተሳኽዐን። ኣብ ወጻኢ ዝርከቡ ኣዝማድ ኣሸጊራ ከይተልእኽ ድማ መድሃኒት ናብ ሃገር ንምእታው ሕልኽልኽ ዝበለ እዩ። ድሓር ግና ብሰባሰብ ካብ ኬንያ ናብ ኢትዮጵያ እትመፅእ ሰበይቲ ሒዛትላ ምስ መጽአት ህይወት ኣድኣ ክተትርፍ ክኢላ። ኣብ ቀረባ እዋን ብሰንኪ ዋሕዲ ቀረብ ሸርፊ ወጻኢ [ዶላር] ኣብታ ሃገር ዝተፈላለዩ መድሓታት ክጠፍኡ ጀሚሮም ኣለዉ። እቶም ዝተስኣኑ ጥራሕ ዘይኮነስ እቶም ዘለዉ እውን ኣበይ ከም ዝርከቡ ምፍላጥ ግዘን ጉልበትን ይሓትት እዩ። እቲ ትደልይዎ መድሓኒት ኣብ ኣዲስ ኣበባ ካብ ዝርከቡ ኣሽሓት ፋርማሲታት ኣብ ሓዲኡ ኰፍ ኢሉ ይህሉ። ግን ኣብ ኩለን ፋርማሲ ዘይርካ ከመይ ገይርካ ይክኣል? ካብዚ ፀገም ተበጊሱ ሓደ ትካል ጥዕና ፍታሕ ክረክብ ፈተነ ጀሚሩ። መድሓኒታት ደልዩ ዝረክብ ዌብሳይት ድማ ምሂዙ። እቲ ዌብሳይት መተግበሪ ሞባይል ንምስራሕ መበገሲ ኮይኑ። እቲ መተግበሪ ሞባይል ድማ ማእከል ስልኪ ኣስዒቡ። መድሓኒታት ኣብ ሓደ ለቖታ ገይርና ህዝቢ ካብ ገልታዕታዕ ዘይነድሕን ዝብል እዚ ትካል ጥዕና መን እዩ? ‹‹ጤናዎ›› መተግበሪ ሞባይል ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ እዩ ኣብ ሸራተን አዲስ ተመሪቑ፡፡ እቲ መተግበሪ ዝፈጠረ ትካል ኬ.ኤም.ኤስ ሄልዝ ትሬዲንግ ይበሃል፡፡ ወነንቲ ብርኪ [ኣክሲዮን] ድማ ኣብ ኢትዮጵያ፣ ካናዳ፣ እንግሊዝን አሜሪካን ዝርከቡ ትውልደ ኢትዮያዊያን እዮም፡፡ ነቲ ሓሳብ ዘመንጨወን መስራቲ እቲ ትካልን ዶ/ር ሲሳይ ኣበበ "ተሓከምቲ ተመሊሶም መፂኦም ዝኣዘዝኩሎም መድሓኒት ክረኽቡ ከም ዘይከኣሉ ይነግሩኒ ነይሮም" ይብል፡፡ እዚ ኩነታት ክደጋገሞ እንተሎ እዚ መፍትሒ ዝበሎ ሓሳብ ክመጽኣሉ መበገሲ ኮይኑ። ብሓፂሩ ዓማዊል ዝደልይዎ መድሃኒት ኣበይ ከም ዝርከብ ይጥቁም። እቲ መተግበሪ ኣሰራርሕኡ ከም ኡበርን ራይድን ዝኣመሰሉ ናይ ታክሲ መተግበሪታት ዝመሳሰል እዩ። ነቲ ዓሚል ፈለማ ኣብ ውሽጢ 500 ሜትሮ ራዲየስ ዝረከቡ ቤት መድሓኒታት የርእዮ። እታ መድሓኒት ዝደለየት ኣብ ዘላቶ ኮይና ነቲ መተግበሪ ተጠቒማ ኣብቶም ቤት መድሓኒታት ዝርከቡ ዝርዝር መድሓኒታት እናረኣየት እትደልዮ መድሓኒት ክትመርፅ የኽእላ። ዝደለየቶ መድሓኒት እንተረኺባ ድማ ዋጋ ክተወዳድርርን ከይዳ ዝደለየቶ ክትዕድግን ትኽእል። ኣሰራርሓ "ጤናዎ መተግበሪ ቴሌፎን" ከምዚ እዩ፡፡  "ጉልበትን ግዘን ተገልገልቲ ከይባኽን ምግባር ክኣ ቀንዲ ድልየትና'ዩ" ይብል ዶ/ር ሲሳይ ኣበበ፡፡ እቲ መተግበሪ ብሞባይል ጥራሕ ዘይኮነስ ብማእከል ስልኪ ቁፅሪ 9456 እውን ኣገልግሎታት 24 ሰዓታት ይህብ። እቲ መተግበሪ ቀንዲ ተግባሩ እንታይ ዓይነት መድሓኒት ኣበይ ከም ዝርከብ ሓበሬታ ምሃብ ይኹን እምበር ጎናዊ ኣገልግሎት'ውን ኣለዎ። ንኣብነት ኣብ ናይ ውልቂ ትካላት ጥዕና ክሕከም ዝደሊ ሰብ ኣበየናይ ትካል ጥዕና መን ዝባሃል ክኢላ ከም ዘሎን መዓስ ከም ዝሰርሕን ሓበሬታ ክረክብ የኽእሎ። በዚ፡ ኣብ ዘለዎ ኮይኑ ሓኪም ክመርፅን ቆፆሮ ከትሕዝን ይኽእል ማለት እዩ። ኣብቲ መተግበሪ፡ መንነትን ተሞኩሮን ኣስታት 80 ሓኻይም ልምድን ዝምልከት ሓበሬታ ዘካትት እዩ። እቲ ቁፅሪ እናወሰኸ ከም ዝኸድ ትፅቢት ይግበር። "ተሓከምቲ ኣየናይ ሓኪም፣ መዓስ፣ ኣበየናይ ክሊኒክ ክረኽቡ ከም ዝኽእሉ ምኽሪ ምሃብ ጥራሕ ዘይኮነስ ቆፆሮ እውን ንሕዘሎም ኢና፡፡ ናብ ዝተፈላለዩ ሆስፒታላት ሪጋ ካብ ምሓዝ፣ ካብ ገልታዕታዐዕ ክድሕኑ ኢና ንፍትን ዘለና" ይብል፡፡ ቅድም ክብል፡ ኣብ ገለ ሃገራዊ ራድዮ ተረኛታት ኣብያተ መድሃኒት ይንገሩ ነይሮም። ልክዕ ከም ትንበያ ኩነታት ኣየር ማለት እዩ። ሰባት ሃንደበት መድሓኒት እንተደልዩዎም፡ ኣዝዩ ጠቓሚ ሜላ እዩ ነይሩ። ሕዚ እዚ ኹሉ ተሪፉ እዩ። ብዝሒ እንዳ መድሃኒት ከም ፍልሖ ኣብ ዝበዝሕሉ እዋን፡ እቲ ጸገም ግን ኣይነከየን። ብዙሓት እንዳ መድሃኒት'ምበር ብዙሕ መድሓኒት ምርካብ ኣይተኽኣለን። ዶ/ር ሲሳይ፡ ትካሉ ነዚ ኩነታት ኣብ ግምት ብምእታዉ፡ መድሃኒት ካብ ወጻኢ ንምእታው ፍቓድ ከም ዝወሰደ ንቢቢሲ ይዛረብ። ሕዚ ሰባት ዘይረኽብዎም መድሃኒታት ሓበሬታ ምስ ዝህብዎም፡ ንምምጻእ ኣብ ሙሉእ ምድላው ከም ዘለዉ ወሲኹ ሓቢሩ። ኣብ ሚኒስትር ጥዕና፡ ኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር ኣቶ ገመቺስ መልካሙ፡ እዚ ሓድሽ መተግበሪ ግዘን ጉልበትን ተገልገልቲ ከም ዝንኪ ኣብ እዋን ምረቓ ስነ ስርዓት ተረኺቡ ገሊጹ ነይሩ። ከም መንግስቲ፡ ኣድላይ ምትሕብባራት ከም ዝገብር'ውን ቃል ኣትዩ። ዶ/ር ሲሳይ ዛጊድ ጽቡቕ ተስፋ ዝህብ ምንቅስቓስ ከም ዘሎን፡ ባህሪያት እቲ ትካል ድማ ናይ ውልቀ ዘፈር ጥዕናን መንግስታዊ ኣገልግሎትን ኣጣሚሩ ዝኸይድ ምዃኑ እዩ ዝገልጽ። እዚ ማለት፡ ምስ ሓኪም ቆጸሮ ካብ ምሓዝ ጀሚሩ ክሳብ ዋጋ መድሃኒት ምፍላጥ ዘለዎ ዘመናዊ ኣሰራርሓ ከም ዝኸውን ይትስፈው። ኣብ ቀረባ እዋን ሓደሽቲ ሓሳባት ይመጽኡ ኣለዉ። እንተኾነ ዘላቕነት የብሎምን፤ ቀልጢፎም እዮም ዝበኑ። ሓደ ካብቶም ምኽንያታት፡ እቲ ሕብረተሰብ ሓደሽቲ ሓሳባት ንምቕባል ቅሩብ ብዘይምዃኑ እዩ። በዚ መሰረት፡ 'ጤናዎ' መተግበሪ ክሳብ ክንደይ ክጓዓዝ ይኸውን ዝብል ሕቶ ይለዓል ኣሎ። ዶ/ር ሲሳይ ሓደ ካብ ፈተናታት እዚ ምዃኑ ኣስተውዒሉ እዩ። ናብ ዲጂታል ሄልዝ ዝግበር ስግግር፡ ንቡዙሓት ሰባት ቀሊል ከም ዘይኮነ ስለ ዝተረድኡ፡ ዛጊድ ካብ ተጠቀምቲ ክፍሊት እቲ መተግበሪ ኣይሓተቱን። " ንግዚኡ ልዕሊ 100 ዝኾነ ትካላት መድሓኒት ምሳና ሓቢሮም ክሰርሑ ተመዝጊቦም ኣለዉ። እቶም ኣብያተ መድሃኒት፡ ሓድሽ መድሃኒት ከእትዉ እንከለዉ ኾነ መድሓኒት እንትውድኡ እዋናዊ ሓበሬታ በቲ ናትና መስርሕ ኣቢሎም ነቲ ሕብረተሰብ ሓበሬታ የቐብሉ።ካልኦት'ውን ክነእምን ንፍትን ኣለና" ኢሉ ዶ/ር ሲሳይ፡፡ ኣብ ኢትዮጵያ ልዕሊ 60 ሚሊዮን ተጠቀምቲ ሞባይል'ኳ እንተሃለው ተበጻሕነት ኢንተርኔት ናይዚ ሲሶ ኣይመልእን። ርግጽ ኣብዚ እዋን፡ ብዙሓት ኣገልግሎታት ናብ ሞባይል ገጾም እናበሉ እዮም። ዝውውር ገንዘብ ካብ ወረቐት ናብ ሞባይል እናተሰጋገረ እዩ። ኮይኑ ግና፡ እምነት ህዝቢ ብቐሊሉ ዝርከብ ጸጋ ኣይኮነን፤ ግዜ ዝወስድ እዩ። ዶ/ር ሲሳይም ድማ ነዚ ሓቂ ይቕበሎ። እቲ ናብ ዲጂታል ዝግበር ጉዕዞ ቀሊል ከም ዘይከውንን ግዜ ክወስድ ከም ዝኽእልን እዩ ዝኣምን። እዚ ኣብ ግመት ኣእትዩ እዩ፡ እቲ ትካሉ ንግዚኡ ክፍሊት ንዘይምሕታት ዝወሰነ። ምስ ጥዕና ዝዛመዱ ሰነዳት ሰባት ኣዝዮም ጥንቃቐ ዝሓቱ ምዃኖም ዶ/ር ሲሳይ ይዛረብ። ነዚ እዩ ድማ ከምቲ ኣብ ዓውዲ መጓዓዝያ፣ ፋይናንስን ጥዕናን ቀልጢፉ ብዙሕ ርሕቐት ኣይተጉዓዘን።

መፅናዕቲ ሕክምና/ጥዕና