ኣብ ኣመሪካ ፊላደልፍያ፡ ኣብ ውሽጢ ባቡር ኣብ ቅድሚ ተሳፈርቲ ዝተፈጸመ ጾታዊ ዓመጽ የዘራርብ ኣሎ

ኣኽባሪ ሕጊ ፊላደልፍያ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ጉዕዞ ኣብ ዝነበረት ባቡር ዝተፈጸመ ጾታዊ ዓመጽ ርእዮም ንፖሊስ ዘይሓበሩ ተሳፈርቲ ዘኽስስ ሕጊ ከምዘይብሎም ገሊጹ። ሰብ መዚ መጓዓዝያ፤ እቶም ተሳፈርቲ ኣብ ቅድሚ ዓይኖም ጾታዊ ዓመጽ እናተፈጸመ ነታ ትዕመጽ ዝነበረት ጓል ንምግልጋል ዝኾነ ነገር ከምዘይገበሩ ኣብ 'ሲሲቲቪ'  ናይታ ባቡር ዘሎ ተንቀሳቓሲ ምስሊ ከምዘርኢ ሓቢሮም። ፖሊስ ኣቐዲም ኣቢሉ፡ እቶም እቲ ዓመጽ እናተፈጸመ ብሞባይሎም ነቲ ዓመጽ ዝስእሉ ዝነበሩ ውልቀሰባት ክሲ ክምስረቶም ከምዝኽእል ገሊጹ ነይሩ እዩ። እቲ ጾታዊ ዓመጽ ኣብ ዝሓለፈ ረቡዕ ኣብ ውሽጢ ብደቡብ ምብራቕ ፐንሰልቪንያ ትውነን ባቡር እዩ ኣጋጢሙ። ሰብ መዚ እቲ መንገዲ ባቡር ሓደ ካብቶም ተሳፋሮ ናብ 911 [ኣብ ኣመሪካ ካብ ፖሊስ ሓገዝ ንምርካብ ዝድውሎ ቁጽሪ] እንተዝድውል እቲ ጾታዊ ዓመጽ ክውገድ ይኽእል ምንባሩ ገሊጾም። ሓደ ድሒሩ ነቲ ተግባር ዝተዓዘበ ሰራሕተኛ እታ ባቡር ናብ ፖሊስ ድሕሪ ምድዋሉ'ዩ እቲ ነቲ ጾታዊ ዓመጽ ዝፈጸመ ውልቀ ሰብ ኣብ ትሕሪ ቀይዲ ክኣቱ ክኢሉ። እቲ ነቲ ጾታዊ ዓመጽ ዝፈጸመ ፊሾን ንጎይ ዝተብሃል ወዲ 35 ዓመት ጾታዊ ዓመጽን ካልእ  ክስታትን ተመስሪትዎ ኣሎ። እቲ ጾታዊ ዓመጽ ዝተፈጸማ ውልቀሰብ ናብ ሆስፒታል ድሕሪ ምውሳዳ ምስ ፖሊስ ኣብ ምትሕብባር ትርከብ። ፖሊስ ብሰኑይ ኣብ ዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ እታ ጓል ኣንስተይቲ ን40 ደቓይቕ እናተጋፈዐትን እናተዓመጸትን ሓደ ካብቶም ተሳፈርቲ ንፖሊስ ክድውል ዘይምኽኣሉ ኣዝዩ ከምዘሕዘኖ ገሊጹ። እቲ ጾታዊ ዓመጽ እናተፈጸመ ኣብታ ባቡር ክንደይ ዝኾኑ ሰባት ከምዝነበሩ ፖሊስ ኣይሓበረን። ፖሊስ ብምስዓብ፡ እቲ ጾታዊ ዓመጽ እናተፈጸመ ክንደይ ካብቶም ኣብታ ባቡር ዝነበሩ ነቲ ተግባር ብሞባይሎም ከምዝሰኣልዎ የጻርዮ ከምዘሎ ገሊጹ።. ላዕለዋይ ሓላፊ ፖሊስ ደቡብ ምብራቕ ፐንሰልቪንያ ቶማስ ነስትል "ብዙሓት ሰባት ሞባይሎም ናብታ ትዕመጽ ዝነበረት ገጾም ገይሮማ ነይሮም'ዮም" ድሕሪ ምባል "ንሕና ዝኾነ ሰብ ብኸምዚ ዓይነት ተግባራት ክቁጣዕን ክጽየፍን ካብኡ ሓሊፉ ኸኣ ሓገዙ ከበርክት ኢና ንደሊ" ኢሉ። እቶም ነቲ ጾታዊ ዓመጽ ብሞባይሎም ዝሰኣሉ ሰባት ክሲ ክምስረቶም ከምዝኽእል ፖሊስ ምሕባሩ ኒው ዮርክ ታይምስ ኣብ ገጻቱ ኣስፊሩ። ውሃቢ ቃል ቤት ጽሕፈት ኣኽባሪ ሕጊ ፐንሰልቪንያ፡ እቶም ነቲ ጾታዊ ዓመጽ ተዓዚቦም ንፖሊስ ዘይሓበሩ እንታይ ዓይነት ክሲ ከም ዝምስረቶም ካብ ቢቢሲ ንዝቐረበሉ ሕቶ "ኣብዚ እዋን ኣብ ልዕሊ እቶም ተሳፈርቲ ክሲ ከምስርት ዝኽእል ሕጊ የብልናን" ኢሉ። ናይ ፌድራል ኣኽባሪ ሕጊ ዝነበረ ፕሮፌሰር ዩኒቨርስቲ ዌስትርን ሪዘርቭ ኮይኑ ዝሰርሕ ዘሎ ኬቨን ማክሙንጋል፡ ኣብ ኣመሪካ ንገበን ዝተዓዘቡ ክሕብሩ ኮነ ንምግልጋል ኢዶም ክሕውሱ ዘገድድ ሕጊ የለን ኢሉ። ፕሮፌሰር ኬቨን ማክሙንጋል ንኸምዚ ዘገድድ 'ፍሉይ' ነገር ከምዘሎ ብምግላጽ፡ ወለዲ፤ መምሃራን፤ ሞግዚትን ፖሊስን ምስ ዝኾኑ ጥራይ ከገላግሉን ንፖሊስ ክሕብሩን ከምዝግደዱ ገሊጹ። ፕሮፌሰር ኬቨን ማክሙንጋል ብምስዓብ ካብዚ ኣብ ፊላደልፍያ ዘጋጥመ ኣብ ቅድሚ ተሳፈርቲ ዝተፈጸመ ጾታዊ ዓመጽ ሳሕቲ ዘጋጥም ስለዝኾነ ንኽምዚ ዓይነት ዝርኢ ሕጊ ምንዳፍን ነቲ ዘሎ ሕጊ ምኽላስን ከምዘድሊ ገሊጹ። "እቲ ቀንዲ ብውሕዱ ክግበር ዝነበሮ ኢልካ ኣተክሮ ትህቦ  ከመይ ኢሉ ካብዞም ኩሎም ተሳፈርቲ ሓደ ናብ 911 ዝድውል ይስኣን ዝብል እዩ" ይብል ፕሮፌሰር ኬቨን ማክሙንጋል። ኣብ ዩኒቨርስቲ ሚያሚ ፕሮፌሰር ሕጊ ዝኾነት ታማራ ራይስ፡ ነቶም ተሳፈርቲ ምኽሳስ ዘይመስል እኳ እንተኾነ ክኽሰስሉ ዝኽእልሉ ነጥቢታት ከምዘሎ ትገልጽ " ኣኽበርቲ ሕጊ ነቶም እቲ ጾታዊ ዓመጽ እናተፈጸመ ብሞባይሎም ዝስእሉ ዝነበሩ፡ ክኸስዎም እኹል ባይታ ኣለዎም ምኽንያቱ እቲ ተግባሮም ኣብ ልዕሊ እታ ተዓማጺት ዘሕደሮ ጸቅጥን ነቲ ገበነኛ ኣብ ምትብባዕን ተራ ነይርዎ እዩ" ኢላ።


ተሓጋጋዚት ኣመሓዳሪ ኒውዮርክ ብሰንኪ ጾታዊ መጥቃዕቲ ካብ መዝነታ ወሪዳ

ላዕለወይቲ ተሓጋጋዚት ኣመሓዳሪ ኒውዮርክ ኣንድሪው ኩዋሞ ብምኽንያት ሓለቕኣ ዝኽሰሰሉ ዘሎ ጾታዊ መጥቃዕታ ካብ መዝነታ ወሪዳ። ጸሓፊት መሊሳ ዲሮሳ ትማሊ ሰንበት ብፍቓዳ ካብ መዝነታ ከም ዝወረደት ክትገልጽ እንከላ፡ ንህዝቢ ኒውዮርክ ምግልጋል ግን "ኣብ ህይወተይ እቲ ዝዓበየ ክብሪ ነይሩ" ኢላ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ዝወጽአ ጸብጻበ፡ ኣንድሪው ኩዋሞ ኣብ ልዕሊ 11 ደቂ ኣንስትዮ ጾታዊ መጥቃዕቲ ከም ዝፈጸመ የመልክት። ንሱ እቶም ዝቐረብሉ ክስታት ኣይውዓልኩዎምን ኢሉ ክነጽጎም እንከሎ፡ ዋላ'ውን ፕሬዝደንት ጆ ባይደን ካብ መዝነቱ ክወርድ እንተሓተተ ኣብ ስርሑ ከም ዝቕጽል ተዛሪቡ። ዓቃቢ ሕጊ እታ ግዝኣት ላቲታ ጄምስ ዘውጽኣቶ ጸብጻብ እቲ ኣመሓዳሪ ኣብ ልዕሊ ብርክት ዝበላ ደቂ ኣንስትዮ ጾታዊ ዓመጽ ፈጺሙን ሕጊ ፌደራል ኣመሪካ ጥሒሱን'ዩ ይብል። ጸሓፊቱ ዲሮሳ ኣብቲ 168 ገጽ ዘለዎ ጸብጻብ ሽማ 187 ግዜ ክርቋሕ እንከሎ፡ እቲ ኣመሓዳሪ ንዝፈጸሞም ተግባራት ንምሽፍፋን ብምፍታንን ንሓንቲ ካብ ከሰስቱ ሕነ ብምፍዳይን ትኽሰስ። ኣብቲ ትማሊ ዘውጽኣቶ መግለጺ ግን ብዛዕባ እዚ ዝሃበቶ ርኢይቶ የለን። "ብውልቀይ ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ዓመታት ስነ ኣእምሮኣውን ስምዒታውን ኩነታት ክሰግር ጽዒረ'የ፤ ምስ ኣዝዮም ሙኩራት ብጾት ንሃገረይ ከገልግል ምኽኣለይ ግን ዕድለኛ'የ" ኢላ። መርመርቲ ንዝሓለፉ ሓሙሽተ ኣዋርሕ፡ ሰራሕተኛታትን ገለ ኣብ ልዕሊ እቲ ኣመሓዳሪ ተቓውሞ ዘልዓላን ሓዊሱ ንኣስታት 200 ሰባት ብምዝርራብ ከምኡ'ውን ዓሰርታት ኣሽሓት ሰነዳት፣ ናይ ጽሑፍ መልእኽታትን ምስልታትን ተጠቒሞም'ዮም መርመራ ከካይዱ ጸኒሖም። እቲ ጸብጻብ ምስ ወጽአ ከኣ ፕሬዝደንት ባይደን ኣመሓዳሪ ኩዋሞ ካብ መዝነቱ ክወርድ ሓቲቱ። ሎሚ መዓልቲ ኮሚቴ ኣካላት ፍትሒ ኒውዮርክ፡ ኣንድሪው ክዋሞ ካብ መዝነቱ ብክሲ ንክእለ ክሲ ናይ ምምስራት መስርሓት ንምጅማር ክራኸብ'ዩ።


ዓሊባባ ብጾታዊ ዓመጽ ንዝተኸሰሰ ኣካያዲ ስራሕ ክሰጉግ'ዩ

ጎብለል ቴክኖሎጂ ቻይና ዝኾነ ዓሊባባ፡ ብጾታዊ መጥቃዕቲ ዝተጠርጠረ ኣካያዲ ስራሕ ካብ ስራሑ ክስጎግ ምዃኑ ቢቢሲ ዝረኸቦ ሰነድ ተመልኪቱ። ላዕለዋይ ሓላፊ ናይቲ ኩባንያ ዳንኤል ዣንግ ናብ ሰራሕተኛታት እቲ ኩባንያ ኣብ ዝልኣኾ ደብዳበ ኣብ ልዕሊ እቲ ጉዳይ ስጉምቲ ዘይወሰዱ ካልኦት ክልተ ላዕለዎት ሓለፍቲ ብገዛእ ፍቓዶም ስርሖም ከም ገደፉ ኣምልኪቱ። ዓሊባባ፡ ሓንቲ ሰራሕተኝኡ ላዕለዋይ ሓላፊኣ ኣብ ሆቴል ኣስኪሩ ጾታዊ ዓመጽ ከም ዝፈጸመላ ምስ ከሰሰት ነቲ ጉዳይ ንምጽራይ ምስ ፖሊስ ይሰርሕ ከም ዘሎ ኣፍሊጡ። ክሲ እታ ሰራሕተኛ ግን ኣብ ማህበራዊ ሚድያ ቻይና ኣዝዩ ኣዘራረቢ ኮይኑ ከም ዝቐነየ ይዝረብ። ፈጻሚ ስራሕ ዓሊባባ ዣንግ፡ እቲ ብጾታዊ ዓመጽ ዝተኸሰሰ ኣካያዲ ሰራሕ ምስታ ሰበይቲ ኣብ ፍትወት ዝተመስረተ "ጾታዊ ምቅርራባት" ከም ዝነበሮንን "ሰኺራ" ከም ዝነበረትን ተኣሚኑ'ዩ ኢሉ። እንተኾነ፡ "ንሱ ክስጎግ እዩ፤ ደጊሙ ድማ ኣይክቑጸርን። ጾታዊ መጥቃዕቲ ፈጺሙ ድዩ ኣይፈጸመን ዝበሃል ግን ብሕጊ እዩ ዝዳነ" ኢሉ። ዓሊባባ ነታ ጾታዊ መጥቃዕቲ ዝተፈጸማ ጓል ኣንስተይቲ ሰራሕተኛ ኣድላይ ዝበሃል ድጋፍ ይገብረላ ከም ዘሎ ሓቢሩ። ኣብ ዝሓለፈ ሰንበት፡ ኣብታ ኣብ ምብራቓዊ ክፋል እታ ሃገር እትርከብ ጂናን እትበሃል ከተማ ፖሊስ ምጽራያት ከካይድ ጀሚሩ'ዩ። ዛንታ እታ ግዳይ ኣብ ከም ትዊተር ዝበለ ማሕበራዊ ሚድያ ቻይና [ወይቦ] ዝሰፈረ ኾይኑ ህዝባዊ ምልዕዓላት ፈጢሩ ኣሎ። ንሳ፡ እቲ ሓላፊኣ ምስ ሓደ ዓሚል ንምዝርራብ ኢሉ 900 ኪሎ ሜትሮ ርሒቓ ናብ እትርከብ ከተማ ደፋፊኡ ወሲዱ ድሕሪ ድራር ኣንጊዱ ኣልኮል ክትሰቲ ከም ዘገደዳ እያ ትገልጽ። ካብኡ ከም ዝሰዓማን ብድሕሪኡ ውኒኣ ስለ ዝሰሓተት፡ ክሳብ ዝወግሕ እንታይ ከም ዝተፈጥረ ከም ዘይትፈልጥ እያ ትዛረብ። ኣገዲድካ ኣልኮል ምስታይ ገበን ምዃኑ ዓሊባባ ኣፍቲ ደብዳቢኡ ሓቢሩ ኣሎ።


ፈረንሳ፡ ኑዛዜ ሓደ ፖሊስ ን35 ዓመታት ክካየድ ዝጸንሐ ኣለሻ ሓደ ዕሉል ገበነኛ ከምዘብቅዕ ገይሩ

ኣብ ፈረንሳ፡ ገበናት ሓደ ዕሉል ቀታሊ ንጉጅለ ገበን እታ ሃገር ንዓሰርታት ዓመታት ኣድኪሙዎም'ዩ። ሕጂ ግን፡ ፖሊስ እታ ሃገር ዝነበረ ውልቀሰብ ቀታሊ ሊ ግሪሌ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ምዃኑ ተናዚዙ። እቲ ፍራንኮይስ ብዝብል ስም ዝተጸርሐ ፖሊስ ነብሰ ቕትለት ቅድሚ ምፍጻሙ ኣብ ዝጽሓፎ ወረቐት፡ ነቲ ኣብ 1980ታትን 1990ታትን ብገበናቱ ንፈረንሳ ዘሰንብድ ዝነበረ ውልቀሰብ ከም ዝቐተሎ ገሊጹ። ሊ ግሪሌ  ብርክት ዝበሉ ጾታዊ ዓመጻትን ቅትለታትን ከምዝፈጸመ'ዩ ዝጥርጠር። እንተኾነ፡ ሊ እቲ ፖሊስ ንዓመታት ክደልዮ ዝጸንሐ ብዙሕ ሰባት ዝቐተለ ድዩ ዝብል ንምርግጋጽ መርመራ ዲኤንኤ ይካየድ ኣሎ። እቲ ዝሞተ ፖሊስ ዝገደፎ ኑዛዘ ግን ነቲ ፖሊስ ክበጽሖ ዘይክኣለ ጉዳይ ከብቅዕ ዝገብር ክኸውን'ዩ ተባሂሉ ትጽቢት ይግበር። እቲ ጥርጡር ካብ ዝኽሰሰሎም ሓደ ዘሰንብዱ ገበናት፡ ቕትለት ጓል 11 ዓመት ሴሲሌ ብሎች'ዩ። ንሳ ብ1986 ዓ.ም [ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ] ኣብ ቤት ትምህርቲ ከይተረኸበት ምስ ተረፈት'ዩ ምጥፍኣ ተፈሊጡ። ድሕሪኡ፡ ኣስክሬና ኣብ ሓደ ኣረጊት ናይ መሬት ምንጻፍ ተጠቕሊሉ ኣብቲ እትረነብረሉ ህንጻ ኣብ ዝርከብ መጽንሒ መካይን ተረኺቡ። ሰብ መዚ፡ ተዓሚጻ፣ ተሓኒቓን ብካራ ተወጊኣን'ያ ዝብል ጸብጻቦም ምስ ኣቕረቡ፡ ኣብታ ሃገር ሓያል ስንባደን ቁጥዐን ተፈጢሩ'ዩ። ኣብቲ ገበን ዝተፈጸመሉ መዓልቲ ነበርትን ሓዋን እቲ ውልቀሰብ ብሊፍት ክወርድ ከም ዝርኣዩዎ ተዛሪቦም። ፖሊስ ምስሊ እቲ ገበነኛ ንክህልዎ ዝሓገዘ ሓዋ ሉክ ሪቻርድ እቲ ውልቀሰብ "ብነብሱ ዝተኣማመን" እዩ ዝመስል ክብል ይገልጾ። "ንዓይ ከምዚ 'ጽቡቕ . . . ጽቡቕ መዓልቲ ይኹነልካ' ዝበለኒ ይመስል" ክብል ብ2015 ኣብ ዘካየዶ ቃለ መጠይቕ ገሊጹ ነይሩ። ድሕሪ እዚ ብዲኤንኤ እታ ግዳይ ዝተረኸቡ መረዳእታታት፡ ናብ ካልኦት ገበናት ቅትለትን ጾታዊ ዓመጽን ክመርሑዎም ክኢሎም። እዚ፡ ብ1987 ዝፈጸሞ ቅትለት ጓል 38 ዓመት፣ ናብ ቤት ትምህርቲ እናኸደት ጠፊኣ ድሕሪ ሓደ ወርሒ ናይ ዝተረኽበት ጓል 19 ዓመት ግዳያት ዝርከቦ ኮይኑ፡ ኣብ ልዕሊ ጓል 26 ዓመት ጀርመናዊት ውልቀሰብን ክልተ ቆልዑ 14ን 11 ዓመትን ዝርከቦ ኮይኑ፡ እቲ ጥርጡር ንርእሱ ፖሊስ'የ ይብል ከም ዝነበረ ተገሊጹ። ናይዚ ውልቀሰብ ስእሊ፡ ንዓሰርታት ዓመታት ኣብ ዝተፈላለዩ ቦታታት ፓሪስ ተሰቒሉ ክእለሽ ጸኒሑ። እቲ ሕጂ ከም ዝቐተሎ ተናዚዙ ዘሎ ፖሊስ ንሕቶ ናብ መደብር ፖሊስ ተጸዊዑ እኳ እንተዘይቐረበ፡ ብሮቡዕ ኣብ ገዝኡ ሞይቱ ተረኺቡ። እዚ ወዲ 59 ዓመት ሰብኣይ ምስ ወተሃደር ፈረንሳ ዝሰርሕ ፖሊስ ከም ዝነበረ ተገሊጹ ኣሎ።


ዓሊባባ ክሲ ጾታዊ ጥቕዓት ንዘቕረበት ሰራሕተኛ ሰጒጉ

ቻይናዊ ትካል ቐጥታዊ መሸጣ [ኦንላይን] ዓሊባባ፡ ብሓደ መሳርሕታን ሓደ ዓሚልን ጾታዊ ጥቕዓት ከም ዝተፈጸማ ንዝኸሰሰት ሰራሕተኝኡ ካብ ስራሕ ሰጒጉ፡፡ እቲ ካብ ስራሓ ከም ዝተሰጎጎት ዝገልጽ ደብዳበ እታ ሰራሕተኛ ናይ ሓሶት ሓበሬታ ብምግፋሕ ሽም እቲ ትካል ኣጸሊማ ዝብል እዩ፡፡ እታ ሰራሕተኛ፡ ዓሊባባ ነቲ ዘቕረበቶ ጾታዊ መጥቃዕቲ ከም ዝተፈጸማ ዝገልጽ ክሲ ግቡእ ስጉምቲ ኣይወሰደን ብምባል እያ ነቲ ጉዳይ ናብ ህዝቢ ዕላዊ ገይራቶ፡፡ ንሳ ናይ ስራሕ ጉዕዞ ኣብ ዝገበሩሉ እዋን እቲ ጥቕዓት ከም ዝተፈጸማ እያ እትገልጽ፡፡ ክሲ ዝቐረቦ መሳርሕታ ካብ ስራሕ ዝተሰጎገ ኮይኑ ዝቐረበሉ ክሲ ገበን ግን ውዱቕ ተገይሩ፡፡ እቲ ዓሚል ግና ክሳብ ሕዚ ምርመራ ይካየደሉ ከም ዘሎ እዩ ዝግለጽ፡፡ እቲ ብኣገባብ ዝተሰነደ ክሲ ነቲ ኣብ ቻይና ኣብ ናይ ስራሕ ቦታ ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝበጽሕ ጾታዊ ትንኮያ ዘቃለዐ እዩ ተባሂሉ፡፡ ዓሊባባ እታ ሰራሕተኛ ብዛዕባ እቲ ጾታዊ ጥቕዓትን እቲ ትካል ነቲ ጉዳይ ዝሓዘሉ መገድን ኣመልኪቱ ዝምቡዕ ሓበሬታ ዘርጊሓ ክብል እዩ ዝኸስስ፡፡ "ከቢድ ማሕበራዊ ሻቕሎት ኣስዒባ፤ ኣብቲ ትካል እውን ኣሉታዊ ጽልዋ ፈጢራ" ኢሉ፡፡ ዝኾነ ጥፍኣት ከም ዘይብላ እትገልጽ እታ ሰራሕተኛ ግና ‘‘. . . ነዚ ውሳነ እውን ኣይቅበሎን፤ ብቐጻሊ ድማ ሕጋዊ መገዲ ተኸቲለ ድልየተይን መሰለይን ከኽብር እየ’’ ኢላ፡፡ እታ ሰራሕተኛ ካብቲ ትካል ከም ዝተሰጎገት ጠበቓኣ ንኒው ዮርክ ታይምስ ኣረጋጊጻ፡፡ ዝዓበየ ቻይናዊ ትካል መሸጣ ኦንላይን፡ ዓሊባባ ነቲ ጉዳይ ኣመልቱ ካብ ቢቢሲ ንዝቐረበሉ ሕቶ ምላሽ ኣይሃበን፡፡ እታ ሰራሕተኛ ኣብ ዘቕረበቶ 11 ገጽ ዝሓዘ ክሲ፡ መሳርሕታ ክሰትዩ ድሕሪ ምምሳዮም፡ ዓርሳ ኣብ ዘይትፈልጠሉ ኩነታት ኣብ ዝዓረፈትሉ ናይ ሆቴል መደቀሲ ከም ዝዓመጻ እያ ትገልጽ፡፡ እቲ ሓበሬታ ምስ ተዘርገሐ ወይቦ ተባሂሉ ኣብ ዝጽዋዕ ማሕበራዊ መራኸቢ ቻይና ኣዘራራቢ ኮይኑ፡፡ ንሳ እቲ ኣብ ልዑል ሓላፍነት ዝርከብ መሳርሕታ፡ ምስ ሓደ ዓሚል ካብ ቤት ጽሕፈት ዓሊባባ 900 ኪሎ ሜትር ርሒቓ ኣብ እትርከብ ከተማ ጂናን ናብ ዝግበር ኣኼባ ኣገዲዱ ከም ዝወሰዳ ትዛረብ፡፡ ኣብ ድራር ድማ ሓለፍታ ምስ መሳርሕታ ኣልኮላዊ መስተ ክትሰቲ ከም ዘገደድዋ ትኸስስ፡፡ ኣብ 27 ሓምለ ኣጋግዘ እቲ ዓሚል ከምዝሰዓማ እትገልጽ እታ ሰራሕተኛ፡ ብጽባሒትኡ ንባዕላ ኣብ መደቀሲ ክፍላ ዕርቃና ደቂሳ ከም ዝረኸበትን ኣብቲ ምሸት ብዛዕባ ዝኾነ ነገር ከም ዘይትዝክርን ትዛረብ፡፡ እቲ መሳርሕታ ኣማስዩ ኣርባዕተ ግዘ ናብ መደቀሲ ክፍላ ከም ዝተመላለሰ ኣብ ምስጢራዊ ካሜራ እቲ ትካል ምርካባ እውን ወሲኻ ገሊጻ፡፡ ናብ ስራሕ ቦታኣ ምስ ተመለሰት ንምምሕዳር ሓይሊ ሰብን ኣመሓደርትን ዓሊባባ ከም ዘፍለጠት እትገልጽ እታ ከሳሲት፡ እንተኾነ ኣድላዪ ስጉምቲ ኣይተወሰደን ትብል፡፡ ህዝባዊ ነቐፌታ ዝበዘሖ ዓሊባባ ነቲ ዋንግ ዝተባህለ ውልቀ ሰብ ጸኒሑ ካብ ስርሑ ሰጒጉዎ፡፡ ስጉምቲ ዘይወሰዱ ክልተ ላዕለዎት ኣመራርሓ እውን ካብ መዝነቶም ከም ዝወረዱ ኣፍሊጡ፡፡ እቲ ትካል ሰራሕተኛታት ብግዲ ኣልኮላዊ መስተ ክሰትዩ ምግባር ከም ዝቃወም ዝሕብር መግለጺ እውን ሂቡ፡፡ ኣይተ ዋንግ እታ ብጺቱ ሰኺራ እናሃለወት ከም ዝተተናኸፉ ምእማኑ ዓሊባባ ቅድም ክብል ገሊጹ ነይሩ፡፡ ዋላ'ኳ ኣብ ልዕሊ እቲ መሳርሕታ ዝተጀመረ ክሲ ከም ዘይቅጽል እንተተገለጸ እቲ ዓሚል ግን ኣብ ቀይዲ ክኣቱ ቤት ፍርዲ ኣዚዙ ኣሎ፡፡ እቲ ዛንግ ዝተባህለ ዓሚል እውን ካብቲ ዝዓየሉ ትካል ተባሪሩ እዩ፡፡ ቻይናውያን ተጠቀምቲ ማሕበራዊ ሚድያ፡ ብሓደ ገጽ እታ ከሳሲት ፍትሒ ኣይረኸበትን ብኻልእ ድማ እኹል መረዳእታ ኣየቕረበትን ኣብ ዝብል ተኸፊሎም ይካትዑ ኣለዉ፡፡ ምስጓግ እታ ሰራሕተኛ ከምቲ ቅድም ክብል ዝተርኣየ ተቓውሞ ‘ሃሽታግ ሚ ቱ’ ከልዕል ከም ዝኽእል ይግመት፡፡


ቅልውላው ትግራይ፡ 5 ቀንዲ ማሕልኻታት ምሕደራ ትግራይ

ብህወሓት ዝምራሕ ዝነበረ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ብሓይሊ ምስተኣለየ፡  ብፌዴራል መንግስቲ ዝተጣየሸ ግዝያዊ ምምሕዳር ትግራይ ዶክተር ሙሉ ነጋ እዩ ክመርሕ ጸኒሑ። ሕዚ ድማ ሚኒስትር ሳይንስን ኢኖቬሽንን ዝነበረ ዶ/ር ኣብርሃም በላይ፡ ንዕኡ ክትክኦ ተሾይሙ ኣሎ። ንልዕሊ ሓሙሽተ ወርሒ ነቲ ክልል ዘመሓደረ ዶ/ር ሙሉ ነጋ፡ ስለምንታይ ብዶ/ር ኣብርሃም ክቕየር ከምዝተደልየ ዝተውሃበ መብርሂ የለን። ምክትል ሓላፊ ቢሮ ርክብ ህዝብን መንግስትን ኣይተ ዓምዶም ገብረስላሴ ከምኡ ድማ ሓላፊ ቢሮ ኮንስትራክሽን፣ መንገድን ትራንስፖርትን ዝነበረ ኣይተ ኣሉላ ሃብተኣብ (ኢንጅነር)፡ ካብ 12 መጋቢት ጀሚሩ ካብ መዝነቶም ከምዝተኣለዩ  ዝዝከር እዩ። ቅድም ክብል'ውን፡ ከንቲባ ከተማ መቐለ ዝነበረ ኣይተ ኣታኽልቲ ሃይለስላሰ፡ ካብ ሓላፍነቱ ተላዒሉ እዩ። ኣብዚ ጉዳይ፡ ቢቢሲ ዘዛረቦ ኣይተ ዓምዶም ገብረስላሴ፡ 'ሕቶ ህዝቢ ምምላስ 'ምበር፡ ናይ ሰባት ምቅይያር ለውጢ ኣየምጽእን' ይብል። ንምዃኑ፡ ሕቶ ህዝቢ እንታይ እዩ? እቶም ቀንዲ ፈተናታት እቲ ግዝያዊ ምምሕዳር'ከ እንታይን እንታይን እዮም? ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ፡ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ጥቅምቲ፡ እቲ 'ሕጊ ናይ ምኽባር ወፍሪ' ዝብሎ ወተሃደራዊ ጎንጺ ከምዝተዛዘመ እንተገለጸ'ኳ፡ ንሽድሽተ ወርሒ ኣብ ዝተፈላለዩ ኩርንዓት ትግራይ ውግእ ይቕጽል ከምዘሎ እዩ ዝግለጽ። ብሓደ ወገን ሰራዊት ህወሓት ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ይዋጋእ ከምዘሎ ይዝረብ። ብኻሊእ ገጽ ድማ፡ ሕጊ ናይ ምኽባር ስራሕቲ ዝሰርሕ ፖሊስን  ጸጥታን ትግራይ ስለዝተበተነ፡ ስርዓት ኣልቦነት ኣስዒቡ ከምዘሎ እዩ ዝዝረብ። ብዚ ምኽንያት፡ ኣብ ከተማ መቐለን ኣብ ካልኦት ከተማታትን፡ ብዝተፈላለዩ ገበናት ኣብ ቤት-ማእሰርቲ ዝነበሩ ሰባት ካብ እሱር ወጺኦም ኣብ ከም ስርቅን ቅትለትን ዝኣመሰሉ ዝተፈላለዩ ገበናት ይዋፈሩ ከምዘለዉን፡ ነቲ ሕብረተሰብ ሰላም ኣስኢኖምዎ ከምዘለዉን ብሰፊሑ ይዝረብ። መንግስቲ ፌዴራል ምስ ዓለምለኸ ትካል ረድኤት ብምትሕብባር፡ ኣብ ትግራይ ሓገዝ ንምግባር ምንቅስቓስ ይገብር ከምዘሎ እንተተነግረ'ኳ፡ ብሰንኪ ጸገም ጸጥታ፡ ናብቲ ዝምልከቶ ረድኤት ምብጻሕ ከቢድ ከምዝኾነ ይዝረብ። ዶብ ኣልቦ ሓካይም ብወገኑ፡ "ናብ መብዛሕትኦም ከባቢታትን ገጠር ቦታታትን እቲ ክልል ምብጻሕ ኣይተኽኣለን። ኣብ ብዙሓት ከባቢታት ሕዚ'ውን ስግኣት ጸጥታ ኣሎ፤ ብዙሓት ኣብ ገጠር ዘለው ሰባት ሓገዝ ኣይረኽቡን ዘለው፤ ሕፅረት ምግቢ ከምኡ'ውን ድሩት ኣገልግሎት ጥዕና ኣሎ" ይብል። መንግስቲ ግን፡ ጸጥታን ምርግጋዕን ትግራይ ናብ ንቡር ከምዝተመልሰ እዩ ብሚድያታት ዝገልጽ። ዓምዶም ገብረስላሰ ግን፡ እቲ ግዝያዊ ምምሕዳር ዛጊድ ኣብ ትግራይ ሰላምን ጸጥታን ከረጋግጽ ከምዘይከኣለን ከምኡ ንምግባር ድማ፡ ብቐጻሊ ዓብዪ ስራሕ ከምዝተርፎን ይሕብር። ወተሃደራት ኤርትራ ኣብ'ቲ ውግእ ካብ ምስታፍ ሓሊፎም፡ ኣብ ትግራይ ኣብ ልዕሊ ሰለማውያን ሰባት ቅትለታት፤ ጾታዊ ግህሰትን ዝምታን ከምዝፈፀሙ፡ ክኽሰሱ ጸኒሖም እዮም። ንኣብነት፡ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል፡ ዝጸብጸቦ ኣብ ከተማ ኣኽሱም ዝተፈጸመ ግፍዒ፡ ብመንግስታዊ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት'ውን ዝተረጋገጸ እዩ። መንግስቲ ኤርትራ ግን ''ስኑዕ ፕሮፓጋንዳ'' ክበል'ዩ ዝገልጾ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መጋቢት፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ፡ ንፈለማ እዋን ህላወኦም ዝተቐበለ ኾይኑ፡ መንግስቲ ኤርትራ ሓይልታቱ ካብ ትግራይ ከውጽእ ከምዝተሰማምዐ ገሊጹ ነይሩ። ኣሜሪካ፡ ሰራዊት ኤርትራ ካብ ኢትዮጵያ ብቅልጡፍን ብጭቡጥ መገድን  ክወጽእ ከምዘለዎ ብተደጋገሚ ጸዊዓ እያ። ኩሎም ኣባላት ግዝያዊ ምሕደራ ክልል ትግራይ፡ ኣብቲ ጉዳይ ሓደ ዓይነት ቅዋም ኣይሓዙ'ምበር፡ ገለ ሰብ መዚ እቲ ክልል፡ ነዚ ጉዳይ ደጋጊሞም ከልዕሉን ከም ቀንዲ ዕንቅፋት ክሪእዎን ተስተውዒሎም። ሓደ ካብቶም ኣብ'ዚ ጉዳይ ሕቶ ዘልዐሉ፡ ኣባል ኣመራርሓ ዓረና ትግራይ ዝኾነ ዓምዶም ገብረስላሰ፡ ብሰንኪ ኣብዚ ጉዳይን ካልእን ኣመልኪቱ ንሚድያ ብዝሃቦ መግለጺ፡ ካብ ሓላፍነቱ ከም ዝተልዓለ ዝገልጽ ኮይኑ፡ ቀንዲ ሕቶ ህዝቢ፡ ሰራዊት ኤርትራ ካብ ትግራይ ይውጻእ ዝብል ከምዝኾነ ኣብሪሁልና። እዚ ድማ፡ እቲ ምምሕዳር ኣብ ዝተፈላለዩ እዋናት ኣብ ዘካየዶም ህዝባዊ መድረኻት ተደጋጊሙ ክለዓል ዝተስተውዓለ፡ እንትኸውን እቲ ውሳነ ብደረጃ እቲ ምምሕዳር ዝውዳእ ከምዘይኮነ ሰብ መዚ እቲ ክልል ይዛረቡ። ገለ ልሒኹ ዝወጽአ መረዳእታታት፡ ካብ ላዕለዎት ወተሃደራዊ ኣዘዝቲ መንግስቲ'ውን፡ እዚ ጉዳይ መዕልቦ ክረክብ ከምዘለዎ ከምዝኣምኑ ይዛረቡ ነይሮም። እዚ ዘይምግባር፡ ቅቡልነት እቲ ግዝያዊ ምምሕዳር ኣብ ሕቶ ከምዘእትዎን ዓብዪ ፈተና ከምዝኾኖን ኣይተ ዓምዶም ይዛረብ። ምስ ሰራዊት ፌዴራል መንግስቲ ኣብቲ ክልል ዝዘመቱ፡ ፍሉይ ሓይልታት ኣምሓራ ሰፊሕ መሬት ምዕራብ ትግራይን ገለ ደቡብ ትግራይን ተቖጻጺሮም፡ ግዝኣት ናይ ምምላስ ሕቶኦም የተግብሩ ከምዘለዉ ኣይተ ዓምዶም ይዛረብ። ብኢደ ወነኖም፡ ኣብቲ ከባቢ፡ ናይ ክልል ኣምሓራ ምምሕዳራዊ መዋቕራት ይዝርግሑ ከምዘለዉ ድማ ጸብጻባት ይሕብሩ። ጸሓፊ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ፡ ኣንቶኒ ብሊንከን፡ ኣብ መጀመርታ ሰሙን ወርሒ መጋቢት፡ ኣብዚ ምዕራባዊ ዞባ ትግራይ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ገበናት 'ምጽናት ዓሌት' ከምዝተፈጸመ ገሊጹ ነይሩ። ንተወለድቲ ትግራይ ካብቲ ከባቢ ብሓይሊ የመዛብልዎም ከምዘለዉ ዝገለጸ ኣንቶኒ ብሊንከን፡ ሓይልታት ኣምሓራ፡ ብቕልጡፍ ካብቲ ከባቢ ለቒቆም ክወጽኡ ሕቶ ኣቕሪቡ ነይሩ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ግን ነዚ ናይ 'ውሽጣዊ ጉዳይ እዩ' ብዝብል ኣይተቐበሎን፡ መንግስቲ ክልል ኣምሓራ 'ውን እንተኾነ፡ ነዚ ዝቃወም መግለጺ ኣውጺኡ ነይሩ። ኣብ መግለጺኡ፡ "ብሓይሊ ዝተወስደ መሬት ብሓይሊና ኣምሊስና" ዝብል ምላሽ ሂብሉ። ሓያሎ ሰብ መዚ እቲ ጊዝያዊ ምምሕዳር፡ ኣብዚ ጉዳይ ተቓውሞታት ከልዕሉ ጸኒሖም እዮም። ኣይተ ዓምዶም፡ ኣብ'ቲ ምምሕዳር እንተሎ፡ ካብ ጉዳይ ሰራዊት ኤርትራ ማዕረ፡ ቀንዲ ሕቶ እቲ ህዝቢ ዝበሎ፡ 'እቲ ብክልል ኣምሓራ ዝተወስደ መሬት ይመለስ' ዝብል ከምዝኾነ ይዛረብ። "መሬትና ኣውሪርኩም እንታይ ኢኹም ተመሓድሩ ዘለኹም? እዚኣ ድያ ትግራይ?" ዝብል ዓብዪ ሕቶ ካብ ህዝቢ ተደጋጊሙ ከምዝለዓል ንቢቢሲ ሓቢሩ። ኣስታት 70 ሚእታዊት ትካላት ጥዕና ክልል ትግራይ ከም ዝዓነዉን ንብረቶም ከም ዝተዘምተን ትካል ማሕበር ዶብ-ኣልቦ ሓካይም ኣብ ወርሒ መጋቢት ኣብ ዘውጽኦ ጸብጻብ ጠቒሱ ምንባሩ ይዝከር። ብምኽንያት እቲ ዝበጽሐ ጉድኣት ኣዝዮም ውሑዳት ሰራሕተኛታት ጥራይ ኣብ ስራሕ ከም ዝርከቡን፡ ኣብ ገለ ማእከላት ድማ ዝኾነ ሰራሕተኛ ከም ዘየለ'ውን እቲ ማሕበር ገሊጹ ነይሩ። መንግስቲ ኣብዝሓ ዝዓነወ ትካላትን ማእኸላትን ጽገና ከምዝተኻየደሉን ናብ ስራሕ ከምዝተመልሱን  እዩ ዝገልጽ፤ እንተኾነ ሓቃውነት እቲ ጸብጻብ ብካልኦት ትካላት ዓለም ለኸ ኣይተደገፈን። ዶብ ኣልቦ ሓካይም፡ ኣብዚ ሰሙን ኣብ ዘውጸኦ ጸብጻብ ድማ፡ ኣባላቱ ናብ ገለ ቁሸታት ኣብ ዝኸድሉ እዋን፡ ትካላት ጥዕና ፈሪሶምን ተዘሚቶምን ከምዝራኣዩን፡ ነበርቲ እቶም ከባቢታት ንኣዋርሕ ኣድላዪ ሕክምና ከምዘይረኸቡን ኣረጋጊጾም። ነቲ ኩናት ስዒቡ ብዙሓት ቤት መረበቶም ገዲፎም ፎቖድኡ ዝተበተኑ ኾይኖም፡ ካብ ወርሒ መጋቢት ኣትሒዙ ድማ፡ ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ዜጋታት ካብ ምዕራብ ትግራይ ይመዛበሉ ምህላዎም ጸብጻባት ይሕብሩ። ብሓፈሻ፡ ልዕሊ ሓደ ሚልዮን ዝኾኑ ኣብ ከተማታት መቐለ፣ ሽረ፣ ዓዲግራት፣ ኣክሱምን ዓድዋን፡ ኣብ ኣብያተ ትምህርትን ዘይተወድኡ ህንጻታትን'ውን ይርከቡ። ሓላፊት ኮምዩኒኬሽን ትካል ዶብ ኣልቦ ሓካይም፡ ሶፊ ማዴን  "እኹል መዕቆብን ምግብን የብሎምን፤ ብፍላይ ጽሩይ ዝስተ ማይ ኣይረኽቡን" ክትብል ንቢቢሲ ሓቢራ።። እቲ ትካል፡ ኣብ'ዚ ሰሙን ኣብ ዘውጸኦ ጸብጻብ ድማ፡ ብፍላይ ኣብ ገጠራት ትግራይ ዝነብሩ ብዙሓት ሰባት መሰረታውያን ኣገልግሎታት ክረኽቡ ከምዘይክኣሉ ገሊጹ። ብሰንኪ'ቲ ኩነታት፡ ከቢድ ሕጽረት መግቢ ኣጋጢሙ ከምዘሎን፡ ብፍላይ ህፃናት ካብቶም በቲ ሕጽረት ዝሳቐዩ ዘለዉ ምዃኖም'ውን ይዝረብ። ህጻናት ኣድሕን (ሴቭ ዘ ቺልድረን) ዝተባህለ ዘይመንግስታዊ ማሕበር ኣብ ዘውጽኦ ጸብጻብ፡ ኣስታት 5 ሽሕ ህጻናት በቲ ኲናት ካብ ስድራቤቶም ከምዝተፈላለዩ ገሊጹ። ክራማት ኣብ ዝኣትወሉ ዘሎ እዋን፡ እኹል ሓገዛት ናብቲ 'ዘይተበጽሐ ከባቢታት' ክኣቱ እንተዘይክኢሉ፡ ህዝቢ እቲ ክልል ንሕማማትን ጥሜትን ከይቃላዕ ከቢድ ስግኣት ፈጢሩ'ሎ። ካብ መዓልቲ ናብ መዓልቲ እናተጋደደ ዝመጽእ ዘሎ እዚ ሰፊሕ ሰብኣዊ ቅልውላው፡ ነቲ ግዝያዊ ምምሕዳር ትግራይ፡ ካልእ ዓብዪ ፈተና ኮይኑዎ ከምዘሎ እዩ ዝግለጽ። እቲ ሓድሽ ምምሕዳር፡ ኣብ ትግራይ መንግስታዊ ትካላት ናብ ንቡር ክምለሱን፡ እቶም ዝዓነዉ ድማ ክጽገኑ ይሰርሕ ከምዘሎ እዩ ዝገልጽ። ፌዴራል መንግስቲ'ውን ኣብ ዳግመ ህንጸት ትግራይ ኣትሪሩ ክሰርሕ ምዃኑን ንሰብኣዊ ቅልውላው ቅልጡፍ ምላሽ ይህብ ከምዘሎን  ደጋጊሙ ይዛረብ። ዓምዶም ገብረስላሰ'ውን ፡ ኣብቲ ክልል ሲቪል ሰርቪስ ስራሕ ምጅማሩ፡ ኣብ ገለ ውሱን ከባብታት እንተኾነ'ውን ኣገልግሎት ባንክታትን ስልክን ምኽፋቶም፡ ከም እወንታዊ ጎኒ ይሪኦም። ኣብ ፀጥታን ኣብ ምሕላው ግዝኣታዊ ሓድነት እቲ ትግራይን ግን ሰፊሕ ሓጓፍ ከምዘሎ እዩ ዝዛረብ። ኣብዞም ቀንዲ ማሕልኻታት ለውጢ እንተዘይመፂኡ ግን፡ ናይ ሰባት ምቅይያር፡ ትርጉም ከምዘይብሉ ተዛሪቡ። ብፍላይ ተመዛበልቲ ምዕራብ ትግራይ፡ ናብ መንበሪኦም ተመሊሶም ዝጣየሽሉ ኩነታት ከመቻቹ ከምዘለዎ ከም ፍታሕ የቐምጥ። ኣብ መወዳእታ'ውን፡ እቲ ግዝያዊ ምምሕዳር፡ "ኣብ በረኻ ምስ ዘለዉ ይኹን ምስ ካልኦት ናይ ሰላም ዝርርብ ጻውዒት እንተዝገብር" ይብል።


ውድድር 'ወ/ት ድንግል መቐለ' ንምውዳብ ዝተበገሰ ሓሳብ ብሓያል ተቓውሞ ተቛሪጹ

ኣብዚ ቀረባ መዓልታት፡ ሓደ ኣዳላዊ ትካል ፡ "ወ/ት ድንግል መቐለ" ዝተባህለ ውድድር ከዳሉ ምዃኑ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ክወዓዋዕ ቀንዮ ነይሩ። እቲ ውድድር፡ ደናግል ደቂ-ኣንስትዮ ትግራይ ዝሳተፋሉ ክኸውን'ዩ ብዝብል ዝተበገሰ'ዩ። "ዓብይ ክብሪ ዓብይ ሽልማት፡ መጺእክን ተመዝገባ ተወዳደራ ተሸለማ" ይብል እቲ ብኣዳለውቲ ዝተዘርግሐ ናይ መወዓውዒ ፖስተር። ይኹን እምበር ካብ ህዝቢ ሓያል ተቓውሞ ስለዝገጠሞ ተቛሪጹ ከምዘሎ ሰብመዚ ጥዕና ገሊጾም ኣለዉ። ሓላፊ ቢሮ ጥዕና ክልል ትግራይ ዶ/ር ሓጎስ ጎደፋይ፡ እቲ መደብ ደው ክብል ምስ ኣዳለውቲ ምርድዳእ ከምዝተበጽሐ ተዛሪቡ። "እዚ ፕሮግራም ኣብ [ደቂ-ኣንስትዮ] ይኹን ኣብቲ [ማሕበረሰብ] ዝፈጥሮ ዝተፈላለየ ፀገም ስለዘሎ ጠጠው ክብል ተረዳዲኢና ኣለና" ክብል ዶ/ር ሓጎስ ኣብ ትዊተር ጽሒፉ። "መድረኽ ብጃንዳ (መርሃዊ ገ/ስላሴ) ኢቨንትስን ስራሕቲ ኪነ-ጥበብን" ዝተባህሉ ኣዳለውቲ ናይቲ መደብ፡ ንቢሮ ሓለዋ ጥዕና ፍቓድ ሓቲቶም ምባሮምን እቲ ቢሮ ድማ ጠጠው ንከብሉ ምላሽ ደብዳቤ ፂሒፉ ከምዘሎን'ውን፡ እቲ ቤት ጽሕፈት ኣብ ፈይስቡክ ገሊጹ'ሎ። "እቲ [ከተዳልውዎ] ሓሲብኩም ዘለኹም መድረኽ ትክክለኛ ዘይኾነን ኣብ መናእሰይ ደቂ ኣንስትዮ ይኹን ማሕበረሰብ ዝፈጥሮ ተጽዕኖ ኸቢድ ካብ ምዃኑ ሓሊፉ ብውድብ ዓለምለኸ ጥዕና እው እንተኾነ ብጥብቒ ዝተኸልከለን። "ብኣንጻር ሕክምናዊ ስነምግባር እውን [እንትርኣይ] ነቲ በዓልሞያና ዘናእስን ካብቲ ናይ ግልጋሎት ሕክምና ዝእዝዞ ወጻኢ እውን ስለዝኾነ ሕቶኹም ከምዘይተቐበልናዮ እንዳሓበርና እቲ ጀሚርክምዎ ዘለኹም ምንቅስቓስ ጠጠው ክተብልዎ ብጥብቒ ነተሓሳስብ" ይብል እቲ ቢሮ ኣብ ፈይስቡክ ዘውጽኦ ናይ ምላሽ ደብዳበ። እዚ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ዓቢ መዘራረቢ ነጥቢ ኮይኑ ዘሎ ጉዳይ፡ ዝበዝሑ ሰባት ክኹንንዎ እንከለዉ፡ ሰብመዚ ንዝወሰድዎ ስጉምቲ ዝንእድ'ዩ። ሓንቲ መብራት ዮሃንስ ዘፈሩ ዝተባህለት ተጠቃሚት ትዊተር ነቲ ሰብመዚ ዝወሰድዎ ስጉምቲ ብምድጋፍ፡ "ኽብሪ ደቂ ኣነስትዮን ኽብሪ ማ/ሰብ ትግራይን ለሐሉ ስራሕ ኢኻ ሰሪሕኻ የቐንየልና" ክትብል ጽሒፋ። ካልኦት ወሃብቲ ርእይቶ'ውን ገለ ብሕጊ ክሕተቱ ኣለዎም ዝብሉ፡ ገሊኦም ድማ፡ ኣብ ድልየት እተን ደቂ-ኣንስትዮ ዝምርኮስ'ዩ ብምባል ነቲ ውድድር ደገፎም ዝገለጹ ኣለዉ። 'ድንግልና ብገንዘብ ዝሽየጠሉ ኩነታት ይረአ'ሎ' ኣብዚ ቀረባ እዋናት ኣብ ትግራይ ይኹን ኣብ ካልኦት ክፋላት ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ትሕቲ ዕድመ ቆልዑ ጾታዊ ዓመጻት ክካየድ ምጽንሑ ንብዙሓት ከሻቕል ዝጸንሐ ጉዳይ'ዩ። ብዘይካ'ዚ ኣብ ኢትዮጵያ፡ ኣቐዲሙ፡ ብማእኸላይ ኣብ 17ን 18ን ዕድመ ከም ዝነበረን፡ ኣብዚ እዋን'ዚ ግን ኣብ መጀመርታ ዓሰርተታት ዕድመ ሕልፍ ኢሉ'ውን ትሕቲ 10 ዓመት ጸታዊ ርክብ ክጅምሩ ይርአ ከምዘሎ ሰብመዚ ጥዕና ይገልጹ። እዚ ድማ፡ ህጻናትን ቖልዑትን ነቲ ሕማም ኤች-ኣይ-ቪ ኤድስ ዘለዎም ተቓላዕነት ከጋድዶ'ዩ ተባሂሉ ይእመን። ብፍላይ ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ፡ ሓሓሊፉ ድንግልና ብብርክት ዝበለ ገንዘብ ናይ ምሻጥ ኩነታት ከም ዝረአ ጸብጻባት ሰብመዚ ጥዕና ይሕብሩ። ብኣንጻር ኣብታ ከተማ ዘሎ ምንቅስቓስ ንግዲ ስጋዊ ርክብ፡ ንሓዳርካ እሙን ናይ ምኻን ይንኪ ምህላው፡ መጽናዕቲ ቤት ጽሕፈት ምክልኻን ምቁጽጻርን ኤችኣይቪ ፌደራል የመልክት ይብል ኣቶ ታሪኩ።


ናይጀርያ፡ ሓደ ዕጡቕ ኣብ መርዓ 18 ሰባት ቀቲሉ ልዕሊ 30 ኣቑሲሉ

ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ናይጀርያ፡ ሓደ ዕጡቕ ኣብ ስነ-ስርዓት መርዓ ኣብ ዝነበሩ እኩባት ሰባት ጥይት ብምቱኳስ ብውሕዱ 18 ሰባት ከምዝሞቱን ልዕሊ 30 ሰባት ከምዘቑሰሉን ተሓቢሩ። እቲ መጥቃዕቲ ኣብ ካዱማ ዝብሃል ዞባ ኣብ ሓንቲ ኩኩን ዳጂ ትብሃል ዓዲ ከምዝተፈጸመ እቲ ካብ ናይጀርያ ዝተፈነወ ዜና ይሕብር። ናይቲ ከባቢ ሓላፊ ንቢቢሲ ኣብ ዝሓበሮ፡ እቲ በዓል ብረት ኣብ ልዕሊ እቶም ኣብ ሓደ ክፉት ቦታ ኮይኖም ሙዚቃ ዓው ኣቢሎም ዝስዕስዑ ዝነበሩ ዕዱማት ኣድራጋ ጠያይት ከምዝቶኮሰ ሓቢሩ። እቲ ሓላፊ፡ እቶም 15 ሰባት ሽዑ ሽዑ ክሞቱ እንከለዉ ካልኦት ሰለስተ ድማ ኣብ ሕክምና ምስ በጽሑ ከምዝሞቱ ንቢቢሲ ሓቢሩ። መርዓውን መርዓትን ግን ካብቲ መጥቃዕቲ ከምዝድሓኑን፡ እቲ ነቲ መጥቃዕቲ ዝፈጸመ ዕጡቕ'ውን ከምዝሃደመ ተገሊጹ። ውሃቢ ቃል ፖሊስ ዞባ ካዱና መሓመድ ጃሊንገ፡ እቲ መጥቃዕቲ ብርግጽ ከምዝተፈጸመ'ኳ እንተሓበረ፡ ብዝሒ ምውታትን ፈጻሚ እዚ ተግባርን የጻርይዎ ከምዘለዉ ብምሕባር ተወሳኺ ሓበሬታ ክህብ ኣይክኣለን። መሓመድ ጃሊንገ፡ ምስዚ ቅትለት ብዝተኣሳሰሰር ክሳብ ሕጂ ኣብ ቀይዲ ዝኣተወ ሰብ ከምዘየሎ'ውን ንቢቢሲ ሓቢሩ። ክሳብ ሕጂ፡ ነቲ መጥቃዕቲ መንን ብምንታይ ምኽንያት ነቲ መጥቃዕቲ ፈጸምዎን ዝተሓበረ ነገር የለን። እንተኾነ፡ ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ናይጀርያ ኣብ ቱግቱግ (ሞተርሳይክል) ተወጢሖም ተመሳሳሊ መጥቃዕቲ ዝፍጽሙ፡ ሰባት ጨውዮም ክፍሊት ዝሓቱን ጥሪት ዝሰርቁን ጉጅለ ከምዘለዉ ብተደጋጋሚ ይሕበር'ዩ። ብቀዳም'ውን ኣብቲ ከባቢ ላዕለዎት ወተሃደራውያን ሓለፍቲ ዝርክብዎም ኣብ ሓደ ጫካ ንተፍትሽ ዝወፈሩ 16 ወተሃደራት ብዘይተፈለጡ ዕጡቃት ከምዝተቐተሉ ተሓቢሩ ነይሩ'ዩ። ኣብቲ ዞባ ኣብ ዝሓለፈ ዓሰርተ ዓመት ብተመሳሳሊ ኣገባብ ልዕሊ 8000 ሰባት ተቐቲሎም ኣለዉ። ነዚ ከምዚ ዓይነት መጥቃዕትታት ንምቁጽጻር ወተሃደራዊ ወፍርን ምሕጽናታን ክካየድ እኳ እንተጸንሓ ነቲ ቅትለት ብርጌሳውያን ግን ደው ከብሎ ኣይክኣለን።


ትግራይ፡ ኣብ ህጻናትን ደቂ ኣንስትዮን ብዝበጽሕ ጾታዊ መጥቃዕቲ መን'ዩ ዝሕተት?

ዳናይት'፡ ኣብ ትግራይ ቅድሚ ሰለስተ ዓመት ዝተሓትመ መጽሓፍ እያ። ዛንታ፡ ንልዕሊ ሓደ ዓመት ኣብ ከተማ ውቕሮ ኣብ ገዛ ተዓጽያ ብወላዲ ኣቦኣ ዝተዓመጸት ጓል 10 ዓመት ህጻን ድማ ተዘንቱ። እቲ ኣቦ፡ በዓል ሞያ ጥዕና ኮይኑ ኣብ ደሙ ረኽሲ ቫይረስ ኤችኣይቪ ከም ዘለዎ እናፈለጠ'ዩ፡ ጌና ብህጻንነተን ወላዲት ኣዲአን ንዝስኣና ደቁ ተደጋጋሚ ጾታዊ ዓመጽ ዘብጽሐለን ነይሩ። ዳናይትን ሓፍታን ግዳይ፡ ብወላዲ ኣቡአን ዝበጽሕ ጾታዊ መጥቃዕቲ ክኾና እንከለዋ፡ ዳናይት በቲ ቫይረስ ተለኺፋ፡ ግዳይ ኣካለዊ፣ ጥዕናውን ስነ ኣእምሮኣውን ጸገማት ኮይና። ወይኒ ኣብርሃ ማንጁስ፡ ንታሪኽ እዛ ብወላዲ ኣቡኣ ዝተዓመጸት ጓል ኣንስተይቲ ብመጽሓፍ ዝሰነደት፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ምክልኻል ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮን ህጻናትን ዝበጽሑ ጾታዊ ዓመጻትን በደላትን ግንዛበ ኣብ ምዕባይ ትነጥፍ። "ዳናይት፡ ኣብ ገዛ ተዓጽያ፤ ወላዲኣ ንሰብ ከይትዛረብ ብካራ እናፈራርሐ ኣብ ገዛ ዓጽዩ ጾታዊ በደል ኣብ ልዕሊኣ ይፍጽም ነይሩ። ኣብዚ ግዜ፡ ዳናይት ናብ ቤት ትምህርቲ ኣይከደትን፤ ክትከይድ ፈቲና'ውን ኽዳና ብደም ስለ ዝበላሾ፣ ዓቕሚ'ውን ስለ እትስእን ክትመሃር ኣይከኣለትን። እዚ ክኸውን እንከሎ፡ ጎረባብቲ ነይሮም'ዮም፤ እዛ ቖልዓ ናበይ ከይዳ ኢሎም ክሓቱ ምኸኣሉ፤ ግን ድማ ኣይነበረን" ክትብል ንሕሉፍ ታሪኽ እዛ መንእሰይ ትዝክሮ። ማሕበራዊ ኣነባብራ ሕብረሰተብ ኢትዮጵያ ኮነ ህዝቢ ትግራይ፡ ዝተቐራረበን ዳርጋ ምትእኽኻብ ዝበዝሖን ስለ ዝኾነ፡ ሃንደበት ጎረቤት ወይ ኣብ ሓደ ካንሼሎ ሓቢሩዎ ዝነብር ሰብ ብዘይፈለጠ ምኽንያት ክስወር እንከሎ፡ 'ናበይ ኣተወ?' ኢሉ ምሕታት ንቡር እዩ። ዳናይት፡ ዳርጋ ንሓደ ዓመትን ሽዱሽተ ወርሕን ኣብ ገዛ ክትዕጾ እንከላ፣ ካብ ቤት ትምህርቲ ክትቦኩር እንከላ፣ ካብ ዓይኖም ክትኽወል እንከላ፡ ጎረባብቲ ናበይ ኣበለት ዘይምባሎም፡ ንጸሓፊት ዛንታ እዛ ውልቀሰብ ክሳብ ሕጂ ዘሕዝና ተጓንፎ'ዩ። መበገሲ እቲ ሕጂ ተካይዶ ዘላ ንጥፈት ማሕበረሰባዊ ንቕሓት እዚ'ዩ። "ኣነ፡ ከም መንእሰይ፡ ንመሰለይ ደው ክብል ዝኽእል ክኸውን ይኽእልን ግን ናይ ሓንቲ መንእሰይ ሙሉእ ቑልዕነት ተመንጢሉ ክትሰምዕ ከቢድ እዩ። ድሕሪ እዚ ኣነ ንበይነይ መሰለይ ምፍላጠይን ንመሰለይ ደው ምባለይን እኹል ዘይምዃኑ ተረዲኡኒ፤ ኩልና ደቂ ኣንስትዮ ውሑሳት እንተዘይኮይንና'ዩ ከም ማሕበረሰብ ንድሕን" ትብል። ኣብዚ ሕጂ እዋን፡ ኣብ ትግራይ ከምዚ ዓይነት ኣብ ልዕሊ ህጻናትን ደቂ ኣንስትዮን፡ ብወላዲ ኣቦን ናይ ቐረባ ዘመድን ዝበጽሕ ጾታዊ መጥቃዕቲ ብሰፊሑ ክውግዓሉ ክጅምር እንከሎ፡ ኣዝዩ ናብ ዘሰክፍ ደረጃ ይዓቢ ከም ዘሎ ይንገር። ትሕቲ ዕድመ ዝኾኑ ደቂ ተባዕትዮ'ውን፡ ኣካል እቶም ዝፍጸሙ ጾታዊ ዓመጻት እናኾኑ ምምጽኦም፡ ድማ ካልእ ሻቕሎት ፈጢሩ ኣሎ። ኣብቲ ክልል፡ ኣብ ውሽጢ እዘን ኣርባዕተ ኣዋርሕ ጥራሕ 159 ዝኾና ደቂ ኣንስትዮ ዝተፈላለየ መጥቃዕቲ በጺሑና ኢለን፡ ኣብ መቐለ ስፔሻላይዝድ ሆስፒታል ዓይደር ናብ ዝርከብ 'ዋን ስቶፕ' ዝተባህለ፡ ናይ ሕክምናን ሕግን ሓገዛት ዝህብ ማእከል መጺአን። እዞም፡ ኣብ ልዕሊ እዘን ደቂ ኣንስትዮን ህጻናትን ዝበጽሑ መጥቃዕታት ብዙሓት ዓይነት ኮይኖም፡ እቲ ጾታዊ መጥቃዕቲ ሚዛን ድፍእ ኣቢሉ ንረኽቦ ዝበለት ዓቃቢት ሕጊ ሓዳስ ኣስጨናቂ፡ ምስ ኣካላዊ ጉድኣት [መውቃዕቲ] ዝተኣሳሰር ዝበጽሕ መጥቃዕቲ'ውን ስዒቡ ንረኽቦ ትብል። ዋላ'ኳ እዚ ማእከል ኣብ ወርሒ ለካቲት ካብ ዝኽፈት ንነጀው ኣብ ዘለዋ ኣዋርሕ ጥራሕ፡ ከምዚ ዝበሉ ጥርዓናት ይቕረበሉ ድኣምበር፡ ኣብ ውሽጢ እቲ ሕብረሰተብ ብዝተፈላለየ ምኽንያት ተሓቢኦም ዝተርፉ ተመሳሰልቲ ዘቤታውን ጾታውን መጥቃዕታት ከም ዘለው ይእመን። ኣብዚ፡ ካብ 2 ዓመትን ትሸዓተ ወርሕን ህጻን ጀሚሩ ክሳብ 75 ዓመት ጾታዊ መጥቃዕቲ ዝበጽሐን ሰባት ክህልዋ እንከለዋ፡ እተን ዝበዝሓ ትሕቲ 15 ዓመት ዘለዋ ደቂ ኣንስትዮ እየን። ብ28 ሚያዚያ 2020 ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዘውጽኦ ጸብጻብ፡ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣብ ዘለወሉ እዋን ኣብ መላእ ዓለም ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮን ህጻናትን ዝበጽሑ ዘቤታውን ጾታውን መጥቃዕታት ከም ዝወሰኹ ይጠቅስ። ብፍላይ፡ እቲ ዝርግሐ እዚ ቫይረስ ንምቁጽጻር ብዙሓት ሃገራት ወሲደንኦ ዝጸንሓን ኣብ መብዛሕቲአን ዳርጋ ሕጂ'ውን ኣብ መስርሕ ዘሎን ኣዋጅ ዕጽዋ ንዝቕጽል ሽዱሽተ ወርሒ ተግባራዊ ዝኸውን ኮይኑ፡ 31 ሚልዮን ሓደሽቲ ዘቤታዊ ዓመጻት ክጋጥሙ ከም ዝኸእሉ ገሊጹ። ኣብ ትግራይ'ውን፡ ብምኽንያት ለበዳ ኮሮናቫይረስ ብዝተፈላለየ ምኽንያት ዝበዝሐ ምንቅስቓሳት ተገዲቡ ስለ ዘሎ፡ መብዛሕቲኡ ሰብ ንነዊሕ ሰዓታት ኣብ ገዛ ብሓባር ናይ ምውዓል ተኽእሎ ስለ ዘሎ፡ "እዚ ኩነታት፡ እተን ደቂ ኣንስትዮ ነዚ መጥቃዕቲ ተቓላዕቲ ክኾና ገይሩ እዩ ኢልና ንኣምን ትብል" ዓቃቢት ሕጊ ሓዳስ። "ገሊአን ትሕቲ ዕድመ ዝኾና ደቂ ኣንስትዮ፡ ኣዴታተን ናብራ ንምድፋእ ናብ ሃገራት ማእከላይ ምብራቕ ኣብ ዝኸዳሉ፡ ምስ ወላዲ ኣቡአን ወይ ናይ ቐረባ ዘመድ ዝኾነ ሰብ ክጸንሓ ገይረንአን ዝኸዳ፡ ግዳያት ጾታዊ መጥቃዕቲ ክኾና እንከለዋ፡ ኣብ ትግራይ ኣብ ቀረባ ናብዚ ማእከል ክትሕገዝ ዝኸደት፡ ጓል ኣንስተይቲ ወለዳ ካብ ሓዳሮም ስለ ዝተፋትሑ፡ ወላዲ ኣቡኣ ምስኡ ክትነብር ብቤት ፍርዲ ተወሲኑለይ እዩ ኢሉ ኣገዲዱ ብምውሳድ ንኸባቢ ኽልተ ዓመት ኣገዲዱ ምስኡ ጾታዊ ርክብ ክትፍጽም ዝተገበረት ጓል ኣንስተይቲ'ውን መጺኣትና እያ" ኢላ። ብኣሕዋተንን ካልእ ናይ ቀረባ ዘመድ ዝኾነ ሰብን ዝተጠቕዓ እውን ኣለዋ። እዚ ኣብ ልዕሊ ጓል ኣንስተይቲ ዝፍጸም ጾታዊ መጥቃዕቲ፡ ሕብረተሰባዊ ጥዕናዊ ጸገም ኮይኑ ቀጺሉ፤ ናብ ደቂ ተባዕትዮ ህጻናት'ውን ተሰጋጊሩ ኣሎ። እዚ ኣብ ህይወት ደቂ ኣንስትዮ ኣዝዩ ዘስካሕክሕ ስነ-ኣእምሮኣዊ ጽልዋ ዘለዎ ተግባር፡ ብምኽንያት እዚ ኣብ ልዕሊ እተን ግዳያት ዝበጽሕ ማሕበራዊ ተነጽሎ ብዙሓት ነቲ ዝበጽሐን በደል ደፊረን ንክዛረብኦ ይፈርሓ። እዚ ንደቂ ኣንስትዮ ኣትሒቱ ዝርኢ ባህሊ ኣብ ዘለወን ኣብ ከም ኢትዮጵያ ዝበላ ሃገራት፡ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ገዛ ክጸንሓ ኣለወን ዝብል ሕብረተሰብ ልሙድ ኣተሓሳስባ ኮይኑ፡ መብዛሕትኦም ነዚ ገበን ዝፍጽሙ ሰባት ካብ ተሓታትነት ክሕብኡ ከም ዝገብር ይግለጽ። እቲ ጸገም ዝነበረን እናተሸፋፈነ ዝጸንሐን'ዩ እትብል ወይኒ ኣብርሃ፡ ከምዚ ዓይነት በደላት ብቓልዕ ምዝራብ ክብሪ እቲ ሕብረሰተብ ይጎድእ እዩ ተባሂሉ ስለ ዝእመን፡ ኣብ ገዛ ተዓቢጡ ዝተርፍ ኮይኑ ጸኒሑ እዩ ኢላ ትኣምን። "እዚ ከኣ ብዙሕ ዋጋ ኣኽፊሉና እዩ፤ ልዕሊ ፍርቂ ማሕበረሰብ ዝኾና ደቂ ኣንስትዮ፡ ጾታዊ መጥቃዕቲ እናበጽሐን፣ ኣሲድ እናተደፍአን፣ እቲ ማሕበረሰብ ክብሩ ከይትንከፍ ስቕ በሉ ይብሃል ነይሩ። ጸገምካ ምሕባእ ግን ናብ ዝኸፍአ ጸገም እዩ ዝወስድ። ውሑዳት ዝሰርሑዎ ጀግንነት ንሕበነሉ እንተኾይንና፡ ውሑዳት ሰባት ዝሰርሑዎ ገበን ድማ፡ ከም ተጋሩ ክንኹንኖ፡ ብሕጊ ንክንሓቶም ፍትሒ ክርከብ ክንጽዕር ይግባእ። እምበር ውሑዳት ጀጋኑ ዝሰርሑዎ ታሪኽ፡ ታሪኽና ኩላትና፡ ውሑዳት ዝሰርሑዎ ሕማቕ በደል ኸዓ ንዓና ኣይውክለናን ኢልና ክንሓድጎ ልክዕ ኣይመስለንን። ከም ማሕበረሰብ ድሕረታትና ነጺርና፡ ንዕኦም ኣብ ምውጋድ ክንሰርሕ ኣለና" ትብል። ቢሮ ፍትሒ ትግራይ፡ ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝበጽሕ መጥቃዕቲ ንምክልኻልን ናይ ኣተሓሳስባ ለውጢ ንምምጻእን፡ በብወረድኡ ናይ ምክልኻል ስራሕቲ ይስርሕ እዩ። ምስ ዩኒሴፍ ብምትሕብባር ድማ፡ እዚ ደቂ ኣንስትዮ ኣገልግሎት ጥዕናን ፍትሕን ዝረኽባሉ 'ዋን ስቶፕ' ዝተባህለ ማእከል ከፊቱ ኣሎ። እንተኾነ፡ እቲ ኣብዚ ጉዳይ ዝወሃብ ፍትሒ ካብ ምጽራይ ስለ ዝጅምር፡ ካብ ፖሊስ፣ ዓቃቢ ሕጊ፣ ድሕሪኡ ኣብ ቤት ፍርዲ ዝኽየድ ነዊሕ መገዲ ምህላው፡ ዕግበት ከም ዘይፈጥር እታ ዓቃቢት ሕጊ ትዛረብ። "እቲ ዕንቅፋት፡ እተን ደቂ ኣንስትዮ መጥቃዕቲ በጺሑወን ፖሊስ ክረኽበን እንከሎ እዩ ዝጅምር። ናብ ፖሊስ ከመልክታ ከለዋ፡ ብገጽ ዘይምቕባል፣ እምነት ዘይምሕዳር፣ እቲ ጉዳይ ግዜ ከም ዘይህብ እናተፈለጠ ከም ስሩዕ መዛግብቲ ቅልጡፍ ምላሽ ዘይምሃብ፡ ቐልጢፈን ኣገልግሎት ሕክምና ንክረኽባ የተዓናቕፈን እዩ" ኢላ። ኣብዚ ናይ ኮሮና እዋን ክርአ እንከሎ ትብል ዓቃቢት ሕጊ ሓዳስ፡ "መኪና የለን እናተባህለ ጥዕና ጉዳየን እኳ ከይረጋገጽ ብዙሕ ዕንቅፋት ተፈጢሩ እዩ [ብመዳይ ፖሊስ]። ቀልጢፍካ ቃለን ሰሚዕካ ፍትሒ ንከይረኽባ ብዙሕ ማሕለኻ ኣሎ። ገበን ዝፈጸመ ግቡእ ቕጽዓት ንክረክብ ቅልጡፍ ፍትሒ ስለ ዘይትረኽብ ድማ፤ እታ ጓል ኣንስተይቲ እምነት ኣይትረክብን" ትብል። ኣብዚ ዙርያ ዘለው ሕግታት ንክመሓየሹ ጻዕሪ ይግበር እዩ ዝበለት ሓዳስ፡ ክሳብ ሕዚ ዝወሃቡ ዘለው ቕጽዓታት ግን ብቑዓት'ዮም ኢለ ኣይኣምን ኢላ። "እቲ ኣብ ኣካለን ዝበጽሕ ጥቕዓት ዘይኮነ፡ ስነ ልቦናዊ ጥቕዓት እዩ እቲ ዘሕምም። እዚ ቖላሕታ ክግበረሉ ኣለዎ፤ ካብቲ ካልእ ገበን ንላዕሊ ዘስካሕክሕ ከም ዝኾነ ሓሲቡ እቲ ሕብረሰተብ ክቃለሰሉ ኣለዎ"። ጾታዊ መጥቃዕቲ ዝበጽሓ ጓል ኣንስተይቲ ክትሓፍር፣ ክትሽቑረር፣ ክትንቀፍ ንርኢ ዝበለት፡ ካብቶም ነዚ ብኣካልን ስነ ልቦናን ዝበጽሕ ዘሎ በደላት ጠጠው ንምባል ኣብ ዝነጥፍ 'ይኾኖ' ዝተባህለ ጎስጓስ ኣባል ዝኾነት ወይኒ ኣብርሃ፡ ማእለያ ዘይብሎም ማሕበረሰባዊ ድሕረታት ዝወለዱዎ ጸገማት ምዃኖም ትጠቅስ። "በዳሊ ኣብ ክንዲ ዝንቀፍ፣ ዝሓፍርን ናብ ሕጊ ዝቐርብን፡ ብሱሩ እንታይ'ያ ተኸዲና ነይራ? በይኑ እናሃለወ ድያ ከይዳቶ? ኣይትሓፍርን ድያ? እናበለ፡ ንዓኣ ይነቅፍ፤ በዳሊ ብነጻነት ይግደፍ፤ ተበዳሊት ትሓፍር። ኣብ ሕሉፍ እንታይ ተኸዲና ነይርና ኢልና ነቲ ዝበጽሐ በደል እንተዘይተቕልሎ ነይርና፡ ሎሚ ህጻናት ቖልዑ ኣይምተዓመጻን/ጹን"። እዚኦም፡ ካብ ኣተዓባብያ ቖልዑ ዝብገሱ ከም ዝኾኑ ብምግላጽ፡ ማዕርነታዊ ኣተሓሳስባ ዝሰነቐ፣ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ድልየታተን ክውስና ዘፍቅድ፣ ድሕረታትን ዓማጺ ኣተሓሳስባን ዝጽየፍ ወለዶ ኣብ ምፍጣር ከነተኩር ይግባእ ትብል። ግዳያት፡ ፍትሒ ክረኽባ ዝጽዕሩ ጠንካራ ናይ ሕጊ ሰባት ከም ዘለው እትዛረብ ሓዳስ ብወገና፡ እቲ ሕብረሰተብ ግን፡ ጾታዊ መጥቃዕቲ ዝበጽሓ ጓል ኣንስተይቲ ናብ ሕጊ ክትኸይድ ኣብ ክንዲ ዘተባብዕ፡ እቲ ጉዳይ ብሽምግልናን ሕብእብእን ክሕለፍ ከም ዝደፋፍእ ትገልጽ። "መብዛሕትኡ ግዜ ናብ ሕጊ ከይትኸይድ ዝደፋፍእ ሕብረተሰብ እዩ ዘለና ኢለ እየ ዝኣምን። ከምዚ ስለ ዝኾነ፡ እቲ በዳሊ ወዲ ሓው ወዲ ሓፍተይ ስለ ዝኾነ እናተባህለ፡ እንድሕር ጥዕና ዳሕና ኮይነ፡ ናብ ሕጊ እንተዘይኸይደ'ውን እንታይ ጸገም ኣለዎ ዝብላ ተበደልቲ ክህልዋ ገይሩ'ዩ" ትብል። ካብዚ ማሕበረሰባዊ ናይ ጥዕናን ኣተሓሳስባን ጸገም ንምውጻእ፡ ተኸታታሊ ኣስተምህሮ ክወሃብ ኣለዎ ዝብል ርኢይቶ ኣለዋ። ብኣውርኡ፡ እቲ ሕብረተሰብ ካብ ድኽነት ክወጽእ፣ ዕድላት ስራሕ ክፍጠረሉ፣ ደቂ ኣንስትዮ'ውን ካብ ትሕቲ ዕድመ መርዓ ተናጊፈን ክማሃራን ቑጠባዊ ዓቕመን ከጎልብታን ክግበር ኣለዎ ትብል።


ቅልውላዉ ትግራይ፡ ጾታዊ ዓመጻት ኣብ ልዕሊ ሰብሞያ ጥዕና ዝፈጥሮ ዘሎ ጸቕጢ

ኣብ ዞባ ምብራቕ ትግራይ ዕዳጋ ሓሙስ ኣብ ዝተባህለ ከባቢ ኣብ ልዕሊ ሓንቲ ጓል 27 ዓመት ዝተፈጸመ ጾታዊ ዓመጽ ሓደ ካብቶም ኣምባሳደር ኣመሪካ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ሊንዳ ቶማስ "ኣዝዮም ዘስካሕክሑ" ኢላ ዝገለጸቶም ጾታዊ ዓመጻት'ዩ። ሊንዳ ቶማስ ዝሓለፈ ዓርቢ ንባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዘቕረበቶ ጸብጻብ፡ ሕጂ'ውን "በቶም ዝበጽሑዋ ዘለው ጸብጻባት ዓመጽ ከም ዝተሰናበደትን ካልኦት ዘይተዘርበሎም ጭካነ ዝተመልኦም ጾታዊ ዓመጻት ኣለው" ብምባል ኣብቲ ኲናት "ጾታዊ ዓመጽ ከም መሳርሒ ኲናት ውዒሉ'ዩ" ምባላ ይዝከር። ዶክተር ኣታኽልቲ ስዩም፡ ናብ ሆስፒታል ዓዲግራት ንዝመጽአ ግዳያት እቲ ጾታዊ ዓመጽ ዝኾና ደቂ ኣንስትዮ ይሕክም ኣሎ። ኣብ መጀመርታ ወርሒ መጋቢት ኣብ ማሕጸና እምኒ፣ ዝመረተ መስማርን ኮንደምን ዝኣማሰሉ ባዕዳዊ ነገራት ኣቲዩዋ ካብ ዕዳጋ ሓሙስ ዝመጽኣቶ ግዳይ ክትገጥሞ እንከላ ግን "ኣዝየ ሰንቢደ" ይብል። "እቲ ኣብ ማህጸና ዝነበረ ነገራት ከውጽኦ ክፍትን ከለኹ ካብ ዓቕመይ ንላዕሊ ኮይኑ" ዝብል ዶክተር ኣታኽልቲ፡ ካልእ በዓል ሞያ ክርእያ ግድን ስለ ዝነበረ፡ ሓደ ክኢላ ጋይናኮሎጂ ተጸዊዑ ብመጥባሕቲ ካብ ማህጸና ክወጽኡ ከም ዝተገብረ ይዛረብ። ይኹን'ምበር "እዚ መዓዝ ካብ ሕሊናይ ከም ዝለግስ ኣይፈልጥን" ብምባል እቲ ዝሓልፉዎ ዘለው ስነ ልቦናዊ ጸቕጢ ይዛረብ። ንሳ፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ናይ መትኒ ጸገም ኣጋጢሙዋ ኣብ መቐለ ሆስፒታል ዓይደር ሕክምናዊ ናብዮት ይግበረላ'ዩ ዘሎ። ". . . ታሪኽ ማእለያ ዘይብሉ ተደራራቢ ጾታዊ ዓመጽ ዝበጽሐን ግዳያት ክሰምዕ ውዒለ ናብ ገዛይ ክኸይድ ከለኹ፡ እንታይ ይረግጽ ኣለኹ፣ እንታይ ይዛረብ ኣለኹ ዝፈልጦ ነገር የብለይን" እትብል ከኣ ኣብ ሪፈራል ሆስፒታል ዓይደር ኣብ ዝርከብ ማእከል ሕክምና ግዳያት ጾታዊ ዓመጽ ነርስ ሙሉ'ያ። ክሳብ ሕጂ እዞም ሰብ ሞያ ጥዕና ናብዮት ዝገብሩለን ዘለዋ ደቂ ኣንስትዮ ዳርጋ ኩለን ተማሳሳሊ ዛንታ ከም ዘለወን ክገልጹ እንከለው፡ "ወተሃደራት ኤርትራን ኢትዮጵያን ከም ዝዓመጹወን ይዛረባ፤ ውኒኤን ብምስሓተን መን እንታይ ከም ዝገበረን ዘይፈልጣ'ውን ኣለዋ" ክብል ዶክተር ኣታኽልቲ ኣውጊዑና። እተን ደቂ ኣንስትዮ ብምኽንያት እቲ ዝሓልፍኦ ዘለዋ ጥዕናዊ ጸገማት፡ ብምልሰት እቲ ዝበጽሐን በደል ተረቢሸን 'ፍንፍንቲ'የ፣ ብህይወት ክነብር የብለይን' ዝብላ ግዳያት ምህላወን ነርስ ሙሉ ትዛረብ። እንተኾነ እዞም ክኢላታት ጥዕና፡ ብዝኾነ ተኣምር ንተሓከምቲ ናብ ውኒአን ብምምላስ፡ ኣህዲኦም ተስፋ ናይ ምስናቕ ጸውራ ናታቶም ኮይኑ ይርከብ። እዚኦም፡ ብፍላይ እኹል ናውቲ ሕክምናን መድሃኒት ኣብ ዘይብሉ፣ ብዋሕዲ ሰብ ሞያ ብብዝሒ ግዳያት ከተኣናግዱ ይውዕሉ። ሓፈሻዊ ሓኪም ሆስፒታል ዓዲግራት ኮይኑ ንልዕሊ ሓደ ዓመት ከገልግል ዝጸንሐ ዶክተር ኣታኽልቲ ስዩም፡ ክሳብ ሕጂ ኣብ ትግራይ ብዝቕጽል ዘሎ ኲናት ግዳያት ጾታዊ ዓመጽ ዝኾና ልዕሊ 140 ደቂ ኣንስትዮን ኣደታትን ርእዩ ኣሎ። ይኹን'ምበር እዚ ፍቕዲ ኮነ ዓይነት እቲ ዝበጽሕ ዘሎ ጾታዊ ዓመጻት እናወሰኸ ብዝኸደ መጠን፡ ልዑል ስነ ልቦናውን ማሕበራውን ጸቕጢ ከሕድረሉ ከም ዝጀመረ ይዛረብ። "መዓልታዊ ዝርእዮን ዝሰምዖን ስለ ዝኾነ መዓልታዊ ርእሰይ ይሕመኒ፣ ኣእምሮኣዊ ውጥረት ይገብረለይ፣ ጭንቀት ኣለኒ፣ ስሩዕ ኣመጋግባ የብለይን፣ ነብስኻ ምድርባይን ብዝኾነ ነገር ዘይምሕጓስን'የ ዘስተውዕል" ይብል። ክሳብ ሕጂ ልዕሊ 258 ደቂ ኣንስትዮ፡ ጾታዊ ዓመጽ ከም ዝበጽሐን ናብ ሆስፒታል ዓዲ ግራት ሪፖርት ገይረን ከም ዘለዋ ሓካይም እቲ ሆስፒታል ይዛረቡ። ዶክተር ኣታኽልቲ ብዕድመ እታ ዝነኣሰት ጓል 12፣ ዝዓበየት ከኣ ጓል 89 ዓመት ግዳይ ጾታዊ ዓመጽ ንዝኾና ህጻናት ኣዴታትን ሕክምናዊ ሓገዝን ክትትልን ገይሩ'ሎ። ነፍሲ ወከፈን፡ መዓዝ፣ መን፣ ኣበይ መጥቃዕቲ ከም ዘብጽሐለን ኣሚነን ዝነገርኦ ብሚስጢር ዓቂቡ ክሕዞ ሞያዊ ግዴታ ኣለዎ። ከም ሓደ ፍጡር ወዲ ኣዳም ግን በቲ ንሓድሕድ ክሰምዖን ክርእዮን ዝውዓለ ቃንዛ ይርበሽ። "መብዛሕትአን ኣደታት'የን፤ ደቂ 70 ዓመት፣ ኣንስቲ ቐሺ፣ ቖረብቲ ሰገድቲ ኣለዋ። ክዛረባ ከለዋ ንብዓተን ይቕድመን፤ ንብዓተን ኣብ ክሳደን ዝኣሰርኦ መስቀልን ደረተንን ሓሊፉ ክወርድ ክርኢ ከለኹ ኩሉ ነገር የጽልኣኒ" ይብል። ካብ ዓዲግራት ልዕሊ 117 ኪሎ ሜትሮ ርሒቓ እትርከብ ከተማ መቐለ፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ዚያዳ ካልኦት ከባቢታት ትግራይ እቲ ዝሓሸ ኣገልግሎት ጥዕና ዝርከባ እትብሃል'ያ። ኣብ ሆስፒታላት ዓይደር ሪፈራልን ሆስፒታል መቐለን ዝሕከማ ካብ መቐለ ሓዊሱ ካብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ትግራይ ዝመጽኣ ግዳያት ጾታዊ ዓመጽ ዝኾና ብኣማኢት ዝቑጸራ ደቂ ኣንስትዮ ኣለዋ። ክሳብ ሕጂ ኣብ ውሽጢ ሆስፒታል ዓይደር ናብ ዝርከብ ማእከል ግዳያት ጾታዊ ዓመጽ (ዋን ስቶፕ ሴንተር) ልዕሊ 335 ግዳያት ክመጽኣ እንከለዋ፡ ካብዚአን እተን ልዕሊ 140 ጥንሲ ዘቋርጻ ምዃን ነርስ ሙሉ ዝሃበትና ሓበሬታ የረድእ። እተን ግዳያት፡ ብካልኦት ተመሓላለፍቲ ሕማማት ተለኺፈን፣ ተወሳኺ ኣካላዊ መጥቃዕቲ በጺሑወን፣ ስነ ልቦንአን ተጎዲኡ ዓርሰን ክኢለን ክንቀሳቐሳ ዘይኽእላ ኮይነን ስለ ዝመጽኣ፡ ቀዲማ እትረኽበን ሰብ ነርስ እዚ ማእከል ዝኾነት ሲስተር ሙሉእያ። "ናብ ሰብ ክቕርባ ኣይደልያን፣ ምፍጣረን ጸሊአንኦ'የን፣ ናይ ስነ ኣእምሮ መድሃኒት ዝጀመራ ኣለዋ" ዝበለት ነርስ ሙሉ፡ እዚ ኩሉ ጸውራ ሒዝካ ምስራሕ ቀሊል ኣይኮነን ትብል። "ኣብ መዓልቲ ክሳብ 15 ግዳያት እንርእየሉ ኣሎ። ሆስፒታላት ተዘሚቱ ኣገልግሎታት ጠጠው ኢሉ ስለ ዘሎ ጥንሲ ዝንጽላሉ ቦታ፣ መድሃኒት ዝወስዳሉ ኩነታት የለን። በዝን ካልእን ኣብዚ ሰዓት ህዝቢ ትግራይ ውንኡ ጠፊኡዎ'ዩ ዘሎ፤ኣነ'ውን ውነይ ጠፊኡኒ'ዩ" ኢላ። ማእከል ሕክምና ግዳያት ጾታዊ ዓመጽ [ዋን ስቶፕ ሴንተር] ናይ ባዕሉ ክኢላ ማሕበራዊ ዕዮን ስነልቦናን፣ ዓቃቢት ሕጊ፣ ሓኪምን ፖሊስን ዘለዎ ዝተዋደደ ኣገልግሎት ዝህብ ማእከል ስለ ዝኾነ፡ እተን ግዳያት ዝሓሸ ኣግለግሎት ክረኽባ ሓጊዙወን'ዩ። ይኹን'ምበር፡ መብዛሕትአን ደቂ ኣንስትዮ ባህሊ ጸቕጢ ስለ ዘሕድረለን ደፊረን ናብ ሕክምና ብምምጻእ እቲ ዝበጽሐን መጥቃዕቲ ዝዛረባ ውሑዳት ምዃነን እቶም ሰብ ሞያ ይዛረቡ። ብሰንኪ ክብደትን መጠንን ናይቲ ጸገም፡ እቶም ሰብሞያ ነዊሕ ሰዓታት ክሰርሑ ከም ዝግደዱን፡ በዚ መሰረት ንሂወቶም ኣብ ሓደጋ ኣእትዮም ነቲ ኣብቲ ክልል ተኣዊጁ ዝርከብ ሰዓታት እቶ እቶ ከም ዘየኽብሩ ነርስ ሙሉ ትዛረብ። "ንገዛ ክኸድ ከለኹ፡ ኩሉ'ዩ ምሳይ ዝኸይድ። ነፍሲ ወከፍ ክሕክማ ዝውዓልኩ ሽማ፣ ኣካላታ ፈጺመ ኣይርስዖን። ቀትሪ ምሳይ ለይቲ ምሳይ'የን። እቲ መጥቃዕቲ ኣብ ዝባነን ስለ ዝበጽሐ ንሳተን ይገዳ እምበር፡ እቲ ቓንዛ ንኹላትና ጸሊዩና'ዩ" ብምባል ኣብ ቅድሚ ስድራ ቤታ ብዛዕባ ውዕሎኣ ከም ዘይትዛረብ ኣውጊዓትና። ንኡሽቶ ነገር ረኺበ ዝሕጎስ ዝነበርኩ ኣብዚ ኣገልግሎት ካብ ዝጽመድ ንነጀው "ዋላ ንስድራይ ወይ መሓዙተይ ረኺበ'ውን ኣይሕጎስን" ዝብል ዶክተር ኣታኽልቲ ብወገኑ፡ ወትሩ ነቲ ዝመጽእ ወለዶ እንታይ ኢና ክንነግሮ? ዓለም እቲ ዝፍጸም ዘሎ ክትኣምኖ ድያ እናበልኩ'የ ዝሓስብ ይብል። "ኣብ ሕሉፍ ሓደ ቖልዓ ሓኪመ ሓውዩ ክርእዮ ሻሂ እናሰተኹ ደስ ኢሉኒ የውግዓሉ ነይረ፤ ሎሚ ግን ድኽም ሓዲረ'ውን ኣየውግዐሉን። ዕግበትን ባህታ ዝፈጥር ስምዒትን የብለይን፤ ብኣንጻሩ ተስፋ ምቑራጽ'ዩ ዝስምዓኒ። ከነገልግል ስለ ዘለና'ዩ እምበር እናጨነቐኒ'የ ዝኸይድ" ክብል ተስፋ ብዝቖረጸ ኣንደበት የውግዕ። ሆስፒታላትን ትካላት ጥዕናን ትግራይ ከቢድ ዕንወት ካብ ሞንጎ ዝበጽሖም ብቐዳምነት ዝርቁሑ ማሕበራዊ ኣገልግሎት ዝወሃበሎም ቦታታት'ዮም። ካብ መፋርቕ ወርሒ ታሕሳብ ክሳብ መጀመርታ ወርሒ መጋቢት ዓለምለኸ ማሕበር ዶብ ኣልቦ ሓካይም ኣብ 106 ትካላት ጥዕና ብዘካየዶ ዳህሳስ፡ ኣስታት 70 ሚኢታዊት ተዘሚቶም፤ 30 ሚኢታዊት ዓንዮም ከም ዝረኸቦም ገሊጹ'ዩ። እዚኦም፡ ኮነ ተባሂሉ "ዝተዘምቱን ዝዓነዩን'ዮም" ክብል እንከሎ፡ ህዝቢ እቲ ክልል ውሑዳት ኣማራጺታት ሕክምና ጥራሕ ሒዙ ከም ዝተረፈ ገሊጹ ነይሩ። "ናይ ሽንትን ደምን መርመራ እንገብረሉ፣ መድሃኒት ኣብ ዘይንረኽበሉ ደረጃ ኢና ንርከብ። ተሓከምቲ ንሰለስተ ኣርባዕተ መዓልቲ ሪጋ ሒዞም'ዮም ዝውዕሉ፤ ንኡሽቶ መድሃኒት'ውን እያ ዕንቊ ኮይናትና ዘላ" ዝብል ዶክተር ኣታኽልቲ፡ ሕጽረት ሰብሞያ'ውን ብምህላዩ ቑጽሪ ግዳያት ጾታዊ ዓመጽ ምብዝሑ ንኹሉ ከም ዘኽበዶ ይዛረብ። እተን ግዳያት፡ ኣብ ትሑት ብርኪ መነባብሮ ዝርከባ፣ ብምኽንያት እቲ ኲናት ሓወን ወይ ወለደን ዝተቐተሉወን ክኾና እንከለዋ፡ ካልኦት ናይ ቆርበት ሕማማትን ቅልውላው ድሕረ ስንባደን ዘማዕብላ ኣለዋ። "ዝበዝሕ ግዜ ንጉሆ ኣትየ ከይመሳሕና ውዒልና፡ እንሓድረሉ ኩነታት ስለ ዘሎ ዳርጋ ዝበዝሕ ህይወተይ ኣብቲ ሆስፒታል'ዩ። ካብ ርሑቕ ስለ ዝመጽኣ ገዲፍካየን ክትኸይድ ኣይትኽእልን፤ ይበኽያ እየን። ገዛ ክኣቱ ከለኹ ኩሉ ስለ ዝርብሸኒኣይድቅስን። ማሕበራዊ ናብራ ዝብሃል የለን" ይብል ዶክተር ኣታኽልቲ። ማእከል ሕክምና ግዳያት ጾታዊ ዓመጽ [ዋን ስቶፕ ሴንተር] ናይ ባዕሉ ክኢላ ማሕበራዊ ዕዮን ስነልቦናን፣ ዓቃቢት ሕጊ፣ ሓኪምን ፖሊስን ዘለዎ ዝተዋደደ ኣገልግሎት ዝህብ ማእከል ስለ ዝኾነ፡ ግዳያት ብሕትዉ ኢለን ክውል ክብላ ሓጊዙወን። ይኹን'ምበር፡ መብዛሕትአን ደቂ ኣንስትዮ ባህሊ ጸቕጢ ስለ ዘሕድረለን ደፊረን ናብ ሕክምና ብምምጻእ እቲ ዝበጽሐን መጥቃዕቲ ዝዛረባ ውሑዳት'የን። "ናይ መን ቆልዓ ክነዕቢ ኢለን ምጥናሰን ዝፈለጣ ንከቋርጻ ክመጽኣ ከለዋ'ዩ ዝፍለጥ እምበር ብዙሓት ተስፋ ቖሪጸን ፍትሒ ኣይረክብን ኢለን ፎቖድኡ ስቓየን ሓቢአን ዝተረፋ ኣለዋ'የን" ትብል ነርስ ሙሉ። እታ ነርስ እቲ እትሰርሐሉ ዘላ ማእከል ልዕሊ ዓቕሙ ኣገልግሎት ይህብ ከም ዘሎ'ያ ትዛረብ። ኣብ መንጎ ሓላፍነቶምን ስምዒታቶምን ዝተቐርቀሩ ሰብሞያ ዶኳትርን ነርሳትን ብዛዕባ ውልቃዊ ስምዒታቶምን ድኻሞምን ንምሕሳብ ኮነ ንምሕዛን ብዙሕ ግዜ የብሎምን። ስለ ዝኾነ መብዛሕትኦም፡ ቑስሎም ሓቢኦም ነቲ ካባይ ይገድድ ዝብሉዎ ሕብረተሰብ የገልግሉ፤ ከምቲ ነርስ ሙሉ እትብሎ ከኣ "ሕዚ ከም ልብኻ'ውን ተዛሪብካ ክትኸይድ" ኣይትኽእልን። "ተናጊርካ'ውን ዝሕግዘካ የለን፤ እቲ ዝፍጠር ዘሎ ምስተፈጥረ ክሕግዘካ ዝብለካ ከኣ ቓንዛኻ'ዩ ዝውስኾ። ስራሕና ኩሉ ሰለጤን የብሉን፤ ህዝቢ ብሓይሉ'ዩ ዝነብር ዘሎ" ብምባል ሕርቃን ብዘድምጽ ኣንደበት ተዛሪባ። ሓኪም ሆስፒታል ዓዲ ግራት ዶክተር ኣታኽልቲ፡ ኣገልግሎት ቴሌፎንን መብራህትን ብተዳጋጋሚ ዝቋረጽ'ኳ እንተኾነ፡ ሓፈሻዊ ማይ ዝብሃል ዘይምህላው ዓብዪ ጸገም ከም ዝኾኖም ይጠቅስ። "ዓደይን ህዝበይን'ዩ ብዝብል ሓቦ'ዩ ዝስራሕ ዘሎ እምበር ሰሪሕና ኢድና እንሕጸበሉ ማይ'ኳ የለን። መብራህቲ ስለ እትጠፍእ ኣብ ከተማ ባንን እንጀራን ዘይንረኽበሉ መዓልታት ኣሎ። ለስላሳ ሰቲና እንሰርሐሉ ኩነታት ኣሎ፤ ብመንጽር ኣብቲ ካልእዝበጽሕ ዘሎ ግን ንሕና ንሕሽ" እዩ ዝብል። ካብ ኩሉ ንላዕሊ ግን ይብል ዶክተር ኣታኽልቲ፡ "ኩሉ ህይወትና ሕልሚ ኮይኑ፤ ንኡሽቶ መድሃኒት ምርካብ፣ መብራህትን ካልእ ነገራትን ሕልሚ ኮይኑ"። ንልዕሊ 10 ዓመታት ብሞያ ነርስ ዘገልገለት ሲስተር ሙሉ ኣብ ክሊ እዞም ኩሎም ተደራረብቲ ጸገማት ሓደ ተስፋ ዘስንቓ ነገር ኣሎ። "ካብቲ ዓማጺአን ወጺአን እቲ ኣእምሮአን ጨቢጡ ሒዙወን ዝጸንሐ ነገር ውሑዳት ቃላት ተናጊረን ተንፊሰንኦ እፎይ ክብላ እንከለዋ፡ ፍኹስ ይብለኒ። ህይወተን ዘይፈልጣ ዝነበራ ሐዚ ብእግረን ክኸዳ ክርእየን ከለኹ ከኣ ይሕጎስ" ኢላ። እዞም ሰብ ሞያ ሕክምና፡ እቲ ቁሩብ ፍኹስ ክብሎም ጀሚሩ ዝነበረ ሻቕሎት መሊሱ ዝዓርግ ግን ዳግም ሓደሽቲ ናብዮት ዝደልያ ግዳያት ክመጽኣ እንከለዋ'ዩ። ንኣስታት 6 ኣዋርሕ ቀጺሉ ዘሎ ኲናት ትግራይ ኣብቲ ክልል ሰፊሕ ሰብኣዊ ቅልውላዉ ፈጢሩ ከም ዘሎ ይፍለጥ። ኣብቲ ብ3 ሕዳር 2020 ዝተወለዐ ግጭት፡ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰባት ከም ዝሞቱን፡ ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ሰባት ካብ መረበቶም ከም ዝተፈናቐሉን ይግለጽ። ልዕሊ 60,000 ድማ ናብ ሱዳን ብምህዳም ክዕቆቡ ተገዲዶም ኣለዉ። ኣብቲ ኲናት ተኻይዱ ዝብሃል ቅትለት፡ ጾታዊ ዓመጽን፡ ጭውያን ብናጻን ዘይሻራውን ኣካል ክምርመርን፡ ፈጸምቶም ክሕተቱን ኣመሪካ፡ ሕብረት ኣውሮጳን፡ ጉጅለታት ተጣበቕቲ መሳላትን ክጽውዑ ምጽንሖም ይፍለጥ። ካብቶም ቀንዲ ግዳያት ናይዚ ክሳብ ሕጂ ዘይዘረየ፡ ኣብ መንጎ ሓይልታት መንግስትን ብህወሓት ዝምርሑ ሓይልታት ትግራይን ዝካየድ ዘሎ ውግኣት ደቂ-ኣንስትዮ እየን። ሕቡራት ሃገራት ዝርከቦም ተጣበቕቲ ጉጅለታት፡ ኣብ ልዕሊ ደቂ-ኣንስትዮ ጾታዊ ዓመጻት ይካየድ ምህላዉ ክገልጹ ጸኒሖም ኣለዉ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብዪ ኣሕመድ ብወገኑ፡ ጾታዊ ዓመጻት ይፍጸሙ ከምዘለዉ ብምእማን፡ ነቲ ገበናት ዝፈጸሙ ወተሃደራቱ እንተልዮም ስጉምቲ ክውሰደሎም ምዃኑ ቃል ኣትዩ ነይሩ። "ኣብ ትግራይ ጾታዊ ዓመጽን ዝምታን ከም ዝተፈጸመ ዝገልጹ ጸብጻባት ኣለው። ኣባል ሰራዊት ምክልኻል ሃገር ኮይኑ ኣብ ትግራይ ደቂ ኣንስትዮ ዝዓመጸን ንብረት ዝዘመተን ወተሃደር ብሕጊ ክሕተት እዩ" ኢሉ። ኣብቲ ክልል ኣትዮም ዝርከቡ ሓይልታት ኤርትራ'ውን፡ ጾታዊ ዓመጽ ፈጺሞም ዝብል ክስታት ይቐርበሎም'ዩ። ይኹን እምበር፡ ኤርትራ እቲ ክስታት "ስኑዕ'ዩ" ብምባል ትነጽጎ። ኣብ ሆስፒታላት ዓይደር ሪፈራልን ሆስፒታል መቐለን ዝሕከማ ካብ መቐለ ሓዊሱ ካብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ትግራይ ዝመጽኣ ግዳያት ጾታዊ ዓመጽ ዝኾና ብኣማኢት ዝቑጸራ ደቂ ኣንስትዮ ከም ዘለዋ ጸብጻባት ይገልጹ። ክሳብ ሕጂ ኣብ ውሽጢ ሆስፒታል ዓይደር ናብ ዝርከብ ማእከል ግዳያት ጾታዊ ዓመጽ (ዋን ስቶፕ ሴንተር) ልዕሊ 335 ግዳያት ክመጽኣ እንከለዋ፡ ኣብ ሆስፒታል ከተማ ዓዲ-ግራት'ውን ልዕሊ 140 ከምዝነበራ ሰብሞያ እተን ትካላት ይሕብሩ።


ጾታዊ ዓመጽ፡ ኣዳላዊ ፊልሚ ሆሊዉድ ሃብቱ ጾታዊ ግህሰት ንዝፈጸመለን ክከፋፈል ተወሲኑ

ኣብ ልዕሊ ብዙሓት ደቂኣንስትዮ ጾታዊ ዓመጽ ብምፍጻም ዝተኸሰሰን ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝርከብን ፍሉጥ ኣዳላዊ ['ፕሮድዩሰር'] ፊልምታት ሆሊውድ ሃርቨይ ዊንስቲን፡ ካብ ዝነበሮ ሃብቲ እቲ ናይ ሓደ ኩባንያ 17 ሚልዮን ዶላር ንግዳያቱ ክከፋፈል ተወሲኑ። እቲ ኩባንያ ኪሳራ ከምዘጋጠሞ ብምግላጽ ይዕጾ ዝነበረ ኮይኑ፡ 'ዊንስቲን ኮ' ብዝብል ይፍለጥ። ኪሳራ ከምዘጋጠሞ ወግዓዊ ብምግባር ይዕጾ ኣብ ዘለወሉ እዋን ዝተርፎ ገንዘብ ከኣ ጾታዊ መጥቃዕቲ ንዘብጸሐለን ግዳያቱ ንኽከፋፈል ውሳነ ተዋሂቡ። ኣብ ኣሜሪካ ነቲ ጉዳይ ዝከታተል ዳኛ፡ ኩባንያ 'ዊንስቲን ኮ' ምስተዓጸወ ዝተርፍ 17 ሚልዮን ዶላር እተን ግዳያት ክማቐልኦ ወሲኑ'ሎ። ወዲ 68 ዓመት ዊንስቲን ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ምስተኸሰሰ ማእሰርቲ 23 ዓመታት ከምዝተፈረዶ ይዝከር። ኩባንያ 'ዊንስቲን ኮ' ፊልሚታት ዝዳለወሉ ስቱድዮ ኮይኑ ንኽሰርሕ'ዩ ተጣይሹ። ካብ ሞንጎ መስረትቱ ሓደ ዝኾነ ሃርቨይ ድማ ብጾታዊ ግህሰት ናብ ቤት ማእሰርቲ ኣትዩ። ኣብ 2017 ስምን ዝናን ሃርቫይ እናተበላሸወ ምስ ከደ እቲ ኩባንያ'ውን ናብ ጸገማት ክቃላዕ ጀሚሩ። ሽዑ ሃርቫይ ሓጋዚቱ ንዝነበረትን ካልእ ተዋሳኢትን ብምድፋር ክሲ ቀሪቡሉ ነይሩ። ኣብዚ እዋን ከኣ ካብቲ ኩባንያ ዝርከብ 17 ሚልዮን ዶላር ን50 ከሰስቱ ከምዝከፋፈል ተፈሊጡ። ናብዚ ውሳነ ዝተበጽሐ ድማ ከሰስቱ ድምጺ ንኽህባ ምስተገበረ ኮይኑ፡ ካብ ከሰስቱ እተን 39 ነቲ ገንዘብ ንማቐሎ ኣብ ዝብል ድምጺ ሂበን። እቲ ዓብዪ ኩባንያ ፊልም ዝነበሮ ንብረት፡ 'ላንቴርን' ንዝተባሃለ ትካል ምዝንጋዕ ['ኢንተርቴይንመንት'] ብ289 ሚልዮን ከምዝሸጠ ይግለጽ።


በዓልቲ ቤት ላዕለዋይ ሓላፊ ፖሊስ ሲንጋፖር ንሰራሕተኛኣ ከምዝቐተለታ ተኣሚና

ብዓልቲ ቤት ላዕለዋይ ሓላፊ ፖሊስ ሲንጋፖር፡ ነታ ካብ ማያንማር ዝምጽአት ናይ ገዛ ሰራሕተኛኣ ብጥምየት ከም ዝቐጽዓታ፣ ከም ዝሃረመታን ኣብ መወዳእታ ከም ዝቐተለታን ተኣሚና። እታ ሰራሕተኛ ኣብ 2016 ክትመውት እንከላ በቲ ዝወርዳ ዝነበረ ስቃይን ጥምየትን 24 ኪሎ ግራም ትምዘን ምንባራ ፖሊስ ሲንጋፑር ገሊጹ። ኣኽባሪ ሕጊ ሲንጋፑር ነቲ ጋይታሪ ሙሩጋያን ዝተባህለት በዓልቲ ቤት ላዕለዋይ ሓላፊ ፖሊስ ሲንጋፖር ዝተፈጸመ ቅትለት "ዘይሰብኣውን ሰይጣናዊ ስራሕን" ኢሉ ገሊጽዎ። ኣብ ሲንጋፖር ኣብ ልዕሊ ሰራሕተኛታት ናይ ገዛ ዝፍጸሙ በደላት እቲ ብብዝሒ ናብ ፖሊስ ዝበጽሕ ጥርዓናት እዩ። ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ብዛዕባ እተን ካብ ጎረባብቲ ሃገራት ናብ ሲንጋፖር ናይ ገዛ ስራሓት ክሰርሓ ዝመጽኣ ናይ ገዛ ሰራሕተኛታት ኣብ ልዕሊአን ዝፍጸም ተደጋጋሚ በደላት ኣዝዩ ከም ዘሻቐሎም እዮም ዝጠቅሱ። እታ ነዚ ገበን ዝፈጸመት ጓል 40 ዓመት ጋይታሪ ሙሩጋያን 28 ዝተፈላየ ክስታት እዩ ቀሪብላ ዘሎ። በዚ ክሳብ ሕጂ ዝኣመነትሉን ዝተረኸባ መርትዖን ኸኣ ንሕልፈት ክትፍረድ ከም እትኽእል እዩ ዝግመት። እታ ብበዓልቲ ቤት ላዕለዋይ ሓላፊ ፖሊስ ዝተቐተለት ካብ ምያንማር ናብ ሲንጋፖር ዝመጽአት ግዳይ ፕያንግ ንጋይህ ዶን ትብሃል። ምስ ጋይታሪ ሙሩጋያን ኸኣ ካብ 2015 ጀሚራ ክትሰርሕ ጀሚራ። ኣብ ቤት ፍርዲ ኣብ ዝነበረ መጋባእያ ብምክትታል ማዕከናት ዜና ሲንጋፖር ከም ዝጸብጸብኦ፡ ጋይታሪ ሙሩጋያን ንሰራሕተኛኣ ዝሕልቲ ኢኺ ከምኡ'ውን ብዙሕ ትበልዒ ኣለኺ ኢላ ካብ ጥቅምቲ 2015 ጀሚራ ክትሃርማ ከም ዝጀመረት ጠቒሰን። እቲ ቤት ፍርዲ ኣብቲ ገዛ ዝተገጠመ ንመዓልታዊ ንጥፈታት ዝመልእ ካሜራ (ሲሲቲቪ) ተመልኪቱ ከም ዘረጋገጾ፡ ኣብቲ ቅድሚ ሞታ ዝነበረ ኣዋርሕ ኣብ መዓልቲ ብተደጋጋሚ ትሃርማ ከም ዝነበረትን ብመስታረሪ ዝረሰነ ክዳን ገይራ ተንድዳ ምንባራን ከረጋግጽ ክኢሉ። እቲ ቤት ፍርዲ ብተወሳኺ ጋይታሪ ሙሩጋያን ንሰራሕተኛኣ ልክዕ ከም ረሳሕ ክዳን ትስንድዋ ምንባራ ኣብቲ መጋባእያ ኣብሪሁ። እታ ሰራሕተኛ ኣብቲ ገዛ ኣብ ዝጸነሐትሉ ኣብ ውሽጢ 14 ኣዋርሕ 15 ኪሎ ግራም ከም ዝጎደለትን እዚ ኸኣ 38 ሚኢታዊት ናይቲ ኣቀዲሙ ዝነበራ ሚዛን ከም ዝኾነ ተገሊጹ። እታ ክትቕተል እንከላ ጓል 24 ዓመት ዝነበረት ግዳይ ኣብ ሓምለ 2016 እያ ሞይታ። በዓል ቤታ ንጋይታሪ ሙሩጋያን ከልቪን ቸልቫምን ሓማቱን'ውን ምስ ቅትለት ፕያንግ ንጋይህ ዶን ብዝተሓሓዝ ክሲ ቀሪብሎም ኣሎ። ከልቪኦን ቸልቫም ኣብ 2016 ድሕሪ ቅትለት ፕያንግ ንጋይህ ዶን ካብ ስርሑ ከም ዝተሰጎገ ማዕከናት ዜና ሲንጋፑር ኣቃሊሐን።


ወለዲ፡ ወዶም ዝኣከቦ ናይ ወሲብ ፊልሚታት ብምዕናዎም ካሕሳ ክኸፍሉ ተበይኑ

ኣብ ሚሺጋን ዝርከብ ቤት-ፍርዲ፡ ስድራ-ቤት ወዲ 42 ዓመት ናቱ ፖርኖግራፊ (ወሲባዊ ንጥፈት ዘርኢ ምስሊ) ስለ ዝጎሓፍዎ ካሕሳ ክሓትት መሰል ከም ዘለዎ በይኑ። እዚ ዴቪድ ወኪን ዝተባህለ መንእሰይ፡ ምስ ሰበይቱ ምስ ተፋትሐ፡ ምስ ስድርኡ ይነበር ከም ዝነበረን እቲ ንብረት ድማ ዋጋ 25 ሽሕ ዶላር ምዃኑን ይገልጽ። ስድርኡ፡ ነቲ ወሲባዊ ንጥፈት ዘርኢ ስእሊ ወይ ፊልም ናብ ገዛ ሒዝዎ ከይመጽእ ሓቢሮሞ ከም ዝነበሩ ይካትዑ። ብመሰረት እቲ ቤት-ፍርዲ ዝሃቦ ወሳነ፡ ስድራቤት ዴቪድ ንብረት ወዶም ከዕንው መሰል ከም ዘይብሎም ገሊጹ። ዴቪድ፡ ምስ ሰበይቱ ምስ ተፋትሐ ን10 ወርሒ ዝኸውን ኣብ ሚሺጋን ኣብ ገዛ ስድራ-ቤቱ ከም ዝተቐመጠን፡ ኣብ ወርሒ ነሓሰ 2017 ካብቲ ገዛ ከም ዝወጽአን ይግለጽ። ኣብዚ እዋን ኣብ ኢንድያና ይነብር ኣሎ። ''ካብ ገዛ ስድራ-ቤተይ ክወጽእ እንከለኹ፡ መተካእታ ዘይብሎም መጽሄታትን ፊልምታትን ኣብቲ ገዛ ገዲፈዮ ከይደ፤ ክወስዶም ምስ ተመለስኩ ድማ ተጓሒፎም ጸኒሖምኒ'' ክብል ይዛረብ። ስድራቤቱ ድማ፡ እቲ ንብረት ኣብ መንበሪኦም ከም ዘይደልዩዎ ይሕበሩ። ዴቪድ፡ ኣብ ወርሒ ሚያዝያ 2019፡ ስድራቤቱ ብዘይሕጋዊ መገዲ ንብረተይ ኣዕኒዮም ክብል ክሲ መስሪቱ። እቲ ዝዓነወ ንብረት፡ 12 ካርቶን ምሉእ ወሲባዊ ንጥፈት ዘርኢ ፊልምን 1600 ዲቪድን ይርከብዎም። ጠበቓ ስድራቤት ደቪድ፡ እቶም ስድራ ዘብጽሕዎ ዕንወት ንምግምጋም ምስ ክኢላታት ክዘራረብ ምዃኑ ሓቢሩ። ዴቪድ'ውን ነቲ ዝደልዮ ካሕሳ ኣብ ወርሒ ለካቲት ናብ ቤት-ፍርዲ ከቕርቦ ተሓቢሩ'ሎ።


ጥራሕ ነብሳ ደቂሳ ንዝነበረት ጓል ኣንስተይቲ ዝሰኣለ ሰብ ኣብ ፍርዲ ቀሪቡ

ኣብ ዓዲ እንግሊዝ፡ ሓደ ሰብኣይ ሃለዋታ ኣጥፊኣ ክዳን ዘይብላ ዝነበረት ጓል-ኣንስተይቲ ብቪድዮ ብምስኣሉ ድሕሪ ናይ ሓምሽተ ዓመት ጎስጓስ ኣብ ፍርዲ ቀሪቡ ገበነኛ ኮይኑ ተረኺቡ። እዚ ክሪስቶፈር ኪሊክ ዝተባህለ ወዲ 40 ዓመት፡ ኣብ 2015 ንኤምሊይ ሃንት ዝተባህልት ጓል ኣብ ሎንደን ኣብ ዝርከብ ሆቴል ን62 ካልኢት ዝኸውን ብቪድዮ ቀዲሕዋ ከምዝነበረ ይፍለጥ። ኣኽበርቲ ሕጊ፡ ጉዳዩ ብቤት-ፍርዲ ይግባይ ክሳዕ ዝርአ፡ ነቲ ሰብኣይ ዝኾነ ዘይሕጋዊ ነገር ኣይገበርካን ኢሎም ኣብ ፍርዲ ኣየቕረብዎን። ኣብ ዝሓለፈ ግዜ ክሪስቶፈር ኪሊክ፡ 'ካልኦት ሰባት ወሲብ ክፍጽሙ ከለው ብምስጢር ብምዕዛብ ንወሲባዊ ዊንትኡ ዜቋድስ' ተባሂሉ ገበነኛ ኮይኑ ስለዝተረኽበ፡ ንሰላሳ ወርሒ ኣብ ኮማዊ ማሕበር ክሰርሕን £2,000 ፓውንድ ክኸፍልን ተኣዚዙ ነይሩ። ኣብ ኣስታድፎርድ ዝርከብ ቤት-ፍርዲ ግን፡ ንኤምሊይ ሃንት £5,000 ካሕሳ ክኸፍላ ከምዘለዋን ንሓምሽተ ዓመት ኣብ መዝገብ ጾታዊ ዓመጽ ተመዝቢቡ ክጸንሕን በይኑ'ሎ። ኤምሊይ ሃንት፡ ኣብ 2015 ኣብቲ ሆቴል ብኸመይ ከምዝኣተወት ዝኾነ ተዘክሮ ከምዘይብላ'ያ ትሕብር። ንሳ፡ ሓሺሽ ከምዝተዋህባን ጾታዊ ዓመጽ ከምዝፈጸመላን እያ ትገልጽ። ክሪስቶፈር ኪሊክ፡ ኣብቲ መጀመርታ ተኣሲሩ ከምዝነበረን፡ እንተኾነ፡ ፖሊስ እኹል መርትዖ ብዘይምርካቦም ነቲ ጉዳይ ገዲፎሞ ነይኖም። ምስታ ጓል ዝተገብረ ጸታዊ ርክብ ግን ናይ ሓባራዊ ስምምዕ ከምዝነበረ'ዩ ዝገልጽ። ፖሊስ፡ ኣብ እዋን መርመራ ነቲ ቪድዮ ከምዝረኸቡን፡ ንሱ ድማ ንጾታዊ ዊንትኡ ንምርዋይ ከምዝሰኣሎን ገሊጹ ነይሩ። ናይ ይግባይ ቤት-ፍርዲ ግን፡ ኣብ ዝሓለፈ ጥሪ፡ ብዘይ ኣፍልጦን ፍቓድን ሰብ ቪድዮ ምቕዳሕ ሕጋዊ ከምዘይኮነ ፈሪዱ። እታ ግዳይ ንቤት ፍርዲ ኣብ ዝሃቦቶ ዘረባ፡ ተግባራት ክሪስቶፈር ኪሊክ ንህይወታ ከምዘዕነዎን፡ እቲ ናይ ቤት-ፍርዲ መስርሕ ድማ ኣዝዩ "ዝርብሽን ነብስኻ ዘማስንን" ክትብል ገሊጻቶ።


ዘቤታዊ ዓመጽ፡ 'ሰብኣየይ ንህይወተይ የስግኣኒ'ዩ'

ዛርካ፡ ንልዕሊ 10 ሳምንታት ድሕሪ ዘሕለፈቶ መሪር ቓንዛ ጭላንጭል ተስፋ ክትርኢ ጀሚራ ኣላ። ነቲ ዝተበላሸወ ገጻ ንምሕዋይ ድሕሪ ዝተኻየደ ከቢድ መጥባሕቲ "ሕጉስቲ'የ፤ ኣፍንጫይ ተተኪኡለይ ኣሎ . . . ጽቡቕ'ዩ" ኢላቶም ነቶም ኣፍንጭኣ ዳግም ዝተኸሉላ ሓካይም። ሕጂ፡ ኣፍንጭኣ ተሰፍዩ እያ ብመስትያት ትርእዮ ዘላ። ኣብ ኣፍጋኒስታን ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝበጽሕ ዘቤታዊ ዓመጽ ልሙድ እዩ። ኣብታ ሃገር ዝተኻየደ መጽናዕቲ ከም ዘመላኽቶ 87 ሚኢታዊት ደቂ ኣንስትዮ ኣፍጋን ካብ ኣካላዊ፣ ጾታውን ስነ ልቦናውን መጥቃዕታት ሓዲኦም ይበጽሐን ይብል። እቲ ዝኸፍአ፡ ብሰብ ሓዳረን ወይ'ውን ደቂ ተባዕትዮ ኣዝማደን ዝበጽሕ ናይ ኣሲድ ወይ'ውን ካራ መጥቃዕቲ እዩ። ዛርካ፡ እቲ ናይ መወዳእታ ብበዓል ቤታ ዝበጽሓ ጾታዊ መጥቃዕቲ ካራ ገይሩ ኣፍንጭኣ ምቑራጹ እዩ። "በዓል ቤተይ ምስ ኹሉ ሰብ እዩ ዝጥርጥረኒ" ትብል። ካብዚ ብዝብገስ ዳርጋ መዓልታዊ ብዘይወዓለቶ ይሃርማ፤ ጭካነ ዝተመልኦ ማህረምቲ የብጽሓላ። "ዘይትሓንኪ ሰብ ኢኺ ይብለኒ ነይሩ፤ ኣነ ግን ኩሉ ዝብሃል ሓቂ ኣይኮነን ይብሎ ነይረ"። ዛርካ ኣብ ሓዳር 10 ዓመት ክትገብር እንከላ ወዲ 6 ዓመት ቖልዓ ኣፍርዮም'ዮም። እዛ ጓል 28 ዓመት መንእሰይ ማህረምቲ ሰብኣያ ለሚዳቶ ይኹን ድሓን ኢላ ናብርኣ ክቕጽል እንተኣፍቀደት'ውን ክሳብ ክንድዚ ክጭክን እዩ ኢላ ግን ኣይገመተትን። "ሎሚ መዓልቲ ኣፍንጫይ ብመስትያት ምስርኣኹዎ፡ ብዙሕ ለውጢ እየ ርእየሉ" ክትብል ድማ ንቢቢሲ ተዛሪባ። ሰለስተ ሰዓታት ዝወሰደ መጥባሕቲ ክግበረላ እንከሎ ነብሳ ኣይትፈልጥን ነይራ። ኣብታ ብኲናት እትዓኑ ዘላ ኣፍጋኒስታን ካብ ዘለው ውሑዳት ክኢላታት መጥባሕቲ ገጽ ሓደ ዝኾነ ዶክተር ዛልማኒ ክሃን ኣህማድዚ፡ ዛራክ ብዘርኣየቶ ምምሕያሽ ከም ዝድነቕ እዩ ዝዛረብ። "እቲ መጥባሕቲ ብሰላም እዩ ተዛዚሙ። ዝተፈጥረ ረኽሲ ኣይነበረን . . .  ቁሩብ ቁጥዐ ነይሩዎ ግን ብዙሕ ጸገም ዘምጽእ ኣይኮነን" ኢሉ። ንዝሓለፈ 10 ዓመት ዶክተር ዛልማኒ ብሰብኡተን፣ ኣቡአንን ወዲ ተባዕታይ ሓወንን ኣብ ኣካላተን ከቢድ ጉድኣት ዝበጽሐን ደቂ ኣንስትዮ ሓኪሙ'ዩ። ብሕጊ እስላም፡ ኣካላዊ መጉዳእቲ ምውራድ ፍቑድ'ኳ እንተዘይኮነ እዚ ኣረመናዊ ተግባር ግን ብሰፊሑ እዩ ዝርኣይ። ዛርካ፡ ኣብ ጥቓ ዶብ ፓኪስታን ኣብ እትርከብ ከባቢ ካብ ዝነብር ድኻ ስድራ ቤት እያ መጺኣ። ምንባብን ምጽሓፍን ኣይትኽእልን። እታ ኬርኮት ዝተባህለት ዓዲ ሙሉእ ንሙሉእ ኣብ ትሕቲ ጣሊባን እያ ዘላ። ኣብ ሞንጎ ፖለቲከኛታት እቲ ከባብን እቶም ዕጡቓትን ዝተገብረ ልዝብ ናብ ካቡል መጺኣ ሕክምና ክትረክብ ኣኽኢሉዋ። ኣብቲ እዋን ዶክተር ዛልማኒ በዓልቲ ቤቱ ብኮሮናቫይረስ ሞይታቶ ተጎዲኡ እዩ ነይሩ። እዚ ወዲ 49 ዓመት ዶክተር ግን ንበዓልቲ ቤቱ ቀቢሩ ናብ ስራሕ ክምለስ እንከሎ ዛርካ'ውን ኣብኡ በጺሓ ነይራ። "መጀመርታ ክትመጽኣ እንከላ ዝነበረ ኩነታት ኣዝዩ ሕማቕ'ዩ፤ ኣፍንጭኣ ተጎዲኡ'ዩ ነይሩ"። ብ15 ሰነ ናብቲ ሆስፒታል ዝመጽአት ዛርካ ዳርጋ ንሰለስተ ሰሙን ዝተፈላለየ ቫይታሚናት ዘለዎም ከኒናታት ክትወስድ ብምጽናሕ ብ21 ሓምለ መጥባሕቲ ገጽ ተገይሩላ። ዛርካ ብዛዕባ እቲ ዝበጽሓ ዘሰንብድ ዘቤታዊ መጥቃዕቲ ንክነዘንትዎ ፍቓድ ሂባትና እያ። በዓል ቤታ ብዕድመ መሓዝኣ ከም ዝኾነ ትዛረብ። ናይ ካልኦት ሰባት ጥሪት ብምጉሳይ እቶት ከም ዝረክብ'ውን ገሊጻ። "ብቖልዓይ ኣኮይ ኣሕጺዩኒ። ኣብቲ ዕድመ ንሱ ብዛዕባ ህይወት ይኹን ሓዳር ዝፈልጦ ነገር ኣይነበረን። ቖልዓ ክንደይ ዓመት ከም ዝነበርኹ ግን ኣይዝክሮን" ትብል። ንክትምርዖ ናታ ፍቓድ ዝሓተታ ከም ዘይነበረ'ውን ትዛረብ። ድሕሪ ነዊሕ ዓመታት'ያ ኣኮኣ ብላውጣ ሓንቲ ካብ ኣርባዕተ ኣሕዋት በዓል ቤታ ከም ዝተመርዓዋ ፈሊጣ። "ኣኮይ ገዝሚ ክህብ ስለ ዘይክኣለ፡ ንስድራ እቶም ጓል ዝሃቡዎ [ንናይ ሕጂ በዓል ቤታ] ኣመርዒውኒ" ትብል። ገለ ስድራቤታት ኣፍጋኒስታን ካብ መርዓዊ ገንዘብ ይቕበሉ'ዮም። ሕጋዊ ኣይኮነን ግን ድማ እቲ ልምዲ ሰፊሕ እዩ። ድሕሪ መርዓ፡ ዛርካ በዓልቤታ ምኽንያቱ እንተዘይፈለጠት'ውን ኣብ ልዕሊ ኩለን ኣሕዋቱ መጥቃዕቲ ከብጽሕ ትዕዘቦ ነይራ። "ውሉፍ ኣይኮነ ጸገም ጥዕና ኣይእምሮ ኣይብሉ፤ ጥዑይ ሰብ እዩ" ትብል። ኣብ ብዙሓት ሃገራት ዓለም ካብ ሓደ ንላዕሊ ምምርዓው ዘይፍቀድ ኮይኑ፡ ሓዳር ምስ መስረቱ ኣብ ሓደ ዓመቶም በዓል ቤት ዛርካ ካልእ ሰበይቲ ክምርዖ ይደሊ። ዛርክ፡ "ንዓይ ከም ዘይፈተወኒ ብምግላጽ ምስ ካልእ ክምርዖ እየ ኢሉኒ፤ ገይሩዎ ከኣ" ትብል። በዓል ቤት ዛርካ ግን እኹል ገንዘብ ኣዋህሊሉ ንስድራቤት እታ ሓዳሽ ዝተመርዓዋ ሰበይቲ ክኸፍል ስለ ዘይክኣለ፡ ሕርቃኑን ስግኣቱን ኣብ ልዕሊኣ ከንፍሶ ከም ዝጀመረ ትዛረብ። "ስለ ዝሃርመኒ ኣዝየ ይፈርሕ"። ባህርያት በዓል ቤታ እናተቐየረ ብምምጽኡ ኣብ ወርሒ ግንቦት ተመሊሳ ናብ ገዛ ወለዳ ትኣቱ፤ ወላዲ ኣቡኣ ድማ ብሰላም ካብዚ ሰብ ንከፋትሓ ትምሕጸኖ። ናብ ገዛ ወለዳ ክትከይድ እንከላ ፍቓድ ዘይሓተተቶ ሰብኣያ ድማ ኣለሻ ጀሚሩ። "ንሓደ ለይቲ ምስ ጠፋእኩዎ፡ ምስ ወግሐ ካራ ሒዙ ናብ ገዛ ወለደይ መጺኡ። ንኣቦይ ሰበይተይ መልሰለይ እናበለ ይጭቕጭቖ። ምስክር ክሳብ ዘምጽእ ግን ኣይንህበካን ኢሉዎ" ትብል። ከምቲ ዝተባህሎ ድሕነታ ከም ዝሕልው ቃል ዝኣትው ሰባት ሒዙ ብምምጻእ'ኳ መሊሱ እንተወሰዳ ዝመሓየሽ ኩነታት ግን ኣይነበረን። "ምስተመለስኩ ደጊሙ ሃሪሙኒ፤ ብካራ ኣፈራሪሑኒ። ኣፍንጫይ ክቐርጸኒ የፈራርሐኒ ስለ ዝነበረ ሃዲመ ናብ ጎረቤት ተዓቊበ"። ንግዝኡ ጎረባብቲ ኣትዮም ነገራት ክሃድኡ እንተገበሩ'ውን ዘላቒ ኣይነበረን። ኣብቲ ግዜ ናብ ወለዳ ከም ዝመልሳ ሚሒሉ ጥሒሉ ክወስዳ እንከሎ፡ ንሱ ግን ናብ ካልእ ገዛ ወሲዱዋ። "ናበይ ኢኺ ትሃድሚ ዘለኺ ኢሉ ይጎተኒ፤ ናብ ድሕሪ እቲ ዝወሰደኒ ዘሎ ገደና ጎቲቱ ብምውሳድ ካብ ጁባኡ ንኡሽቶ ካራ ኣውጺኡ ኣፍንጫይ ቖሪጹዎ"። ካብ ፍቓደይ ወጻኢ ኸይድኪ ኣሕፊርክኒ ኢኺ ብምባል ኣካላዊ መጉዳእቲ ከም ዘብጽሓላ ትዛረብ። ኣፍንጭኣ ቖሪጹ እናደመየት ገዲፉዋ ከም ዝኸደ ገሊጻ። "ከቢድ ስቓይ ነይሩዎ፤ ብብዝሒ ድማ መድመይቲ ነይሩዎ። ምትንፋስ ይጽገም ነይረ" ዛርካ ኣፍንጭኣ ምስ ተቖረጸ ልባ ተሰይሩ 'ግናይ' ኮይነ እየ ዝብል ስምዒት ከም ዝሓደራ ትዛረብ። ወላዲ ኣቡኣን ካልኦት ደቂ ተባዕትዮ ኣዝማዳን ሕነ ክፈድዩ ደልዮም ንሰብኣያ ደልዮም ክረኽቡዎ ኣይክኣሉን። "ኣቦይን ኣኮታተይን ገዛ ናይቶም ዋሕስ ዝኾኑዎ ሰባት ኣቃጺሎም'ዮም" ትብል ዛርካ። ስድራ ቤት ዛርካ ንበዓል ቤታ ረኺቦም ሕነ ቅድሚ ምፍዳዮም ፖሊስ ኣብ ቀይዲ ብምእታው ኣሲሮምዎ። ዛርካ ድሕሪ እቲ ዝበጽሓ ሓደጋ እምበርከ ክድሕን ድየ ዝብል ፍርሒ ነይሩዋ። "ብመጥባሕቲ ዝጽግኑለይ ኣፍንጫ ዝሃለወ ቅርጺ ይሃልዮ ከምዘይጸልኦ ይሓስብ ነይረ። ኣነ ዝደልዮ ኣፍንጫ እዩ ነይሩ ካልእ ኣይኮነን" ኢላ። ስእሊ ብደም ዝጠልቀየ ገጽ ዛርካ ብሰፊሑ ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ይዝርጋሕ ስለ ዝነበረ'ዩ ዶክተር ዛልማይ እቲ ዝበጽሓ መጥቃዕቲ ክፈልጥ ክኢሉ። ንሱ ብወገኑ ነዛ ግዳይ ብናጻ ክሕክማ ከም ዝኽእል ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ጽሒፉ። ብሓገዝ ኣመራርሓ እቲ እትነብረሉ ከባቢ ድማ ኣብ ካቡል ናብ ዝርከብ ሆስፒታል ክትመጽእ ክኢላ። ዶክተር ዛልማይ ከምዚ ዓይነት መጥባሕቲ "2 ሽሕ ዶላር እዩ ዝሓትት። 500 ዶላር ዋግኡ መድሓኒት'ውን ዓዲገዳ። ክንገብሮ ኣይክኣልና ካብቲ ዝኣተወቶ ፍርሒ ከናግፋ ዝኽእል ስነ ልቦናዊ ሓገዝ እዩ" ኢሉ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ምስ ስድራ በዓል ቤታ ብዛዕባ ዘሎ ውላዳ እያ እትጭነቕ። "ንሰለስተ ወርሒ ዝኣክል ወደይ ኣይርኣኹዎን። ይፈትዎ'የ፤ ምሳይ ክኸውን እየ ዝደሊ። ወለደይ ከም ዝወሰዱዎ ፈሊጡ ተመሊሱ መጺኡ ንከየጥቅዐኒ ስለ ዝፈርሑ እቲ ቖልዓ ግደፍዮ ብዛዕብኡ ኣይትጨነቐኒ እዯም ዝብሉኒ. ኣነ ግን ኣይክኣልኩን"። ወሲኻ፡ "ኣነ ምስኡ ክነብር ዘይኮነ ካብኡ ናጻ ክኸውን እየ ዝደሊ። ክንፋታሕ ከለና ግን ወደይ ኣይህበንን። እዚ እዩ ድማ እቲ ዘጨንቐኒ" ኢላ።


ኣብ ኢትዮጵያ ጾታዊ መጥቃዕቲ ዘብጽሑ ገበነኛታት ዝምዝገብሉ ስርዓት ተግባራዊ ክኸውን'ዩ

ሚኒስትሪ ደቂ ኣንስትዮ፣ ህጻናትን መናእሰይን ኣብ መሪሕ ትልሚ ዝቕጽሉ 10 ዓመታት ካብ ሞንጎ ዘስፈሮም መደባት ፖሊስ ሓይሊ ዕማም ጸረ መጥቃዕትን ስርዓት መረዳእታ ኣድራሻ ብሄራዊ ጥቕዓትን ተግባራዊ ምግባር ዝብሉ ይርከቡዎ። እቲ ሚኒስትሪ ኤጀንሲ ኩለ መዳያዊ ተጠቃምነት ህጻናትን ማሕበራዊ ኣገልግሎት ህጻናትን ንምዝርጋሕ መደብ ከም ዘለዎ'ውን ኣፍሊጡ። ብቐንዱ ግን፡ ፖሊስ ሓይሊ ዕማም ጸረ መጥቃዕትን ስርዓት መረዳእታ ኣድራሻ ብሄራዊ ጥቕዓትን እንታይ'ዩ? ክንብል ሓቲትና። ሓላፊ ርክብ ህዝቢ እቲ ሚኒስትሪ ኣቶ ኣድነው ኣበራ፡ ካብ ቢሮ ፍትሒ፣ ጥዕናን ማሕበራዊ ጉዳይን ዝተወጻጽኡ ኣካላት ኣብ ትሕቲ እዚ ሓይሊ ዕማም ክካተቱ'ዮም ኢሉ። እዚ ኣብ ልዕሊ ህጻናትን ደቂ ኣንስትዮን ዝበጽሕ መጥቃዕቲ ዝምልከት ጥራሕ ትኹረት ገይሩ ክሰርሕ እዩ። "እቲ ሓይሊ ዕማም መጥቃዕቲ ከየጋጠመ ኣቐዲሙ ይከላኸል። እንተጋጥም ድማ ሓበሬታ ኣኪቡ እቲ ጉዳይ ክሳብ ቤት ፍርዲ ይወስዶ" ይብል ኣቶ ኣዳነው። ኣብ ልዕሊ ህጻናትን ደቂ ኣንስትዮን ዝበጽሕ መጥቃዕቲ ግንዛበ ብምሃብ ጥራሕ ምክልኻል ስለ ዘይክኣል ከምዚ ዓይነት ስርዓት ምዝርጋሕ ኣገዳሲ ኮይኑ ረኺብናዮ ዝብል እቲ ሓላፊ፡ "ዝተፈላለዩ ትካላት ተዋዲዶም እንተዘይሰሪሖም ሓደ ትካል ጥራሕ ክዕወት ኣይኽእልን" ኢሉ። እዚ ጉዳይ፡ ምስ ዓቃቢ ሕጊ ፌደራልን ፖሊስ ኮሚሽንን ይዝተየሉ ከም ዘሎ ብምግላጽ፡ ሓበራዊ ስምምዕ ምስ ተፈረመ ኣብ ቀዳማይ ርብዒ ዓመት 2013 ኣብ መላእ ሃገር ተግባራዊ ከም ዝኸውን ኣቶ ኣድነው ንቢቢሲ ገሊጹ። ስርዓት መረዳእታ ኣድራሻ ብሄራዊ ጥቕዓት (ናሽናል ሴክስ ኦፌንደርስ ሬጅስትሬሽን) ጾታዊ መጥቃዕቲ ዘብጽሑ ገበነኛታት ዝምዝገብሉ ስርዓት'ዩ። "ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮን ህጻናትን መጥቃዕቲ ዘብጽሕ ብሕጊ ተሓታቲ ኮይኑ ምውጻእ ጥራሕ ዘይኮነ፡ ህይወቱ ሙሉእ ተሓታቲ ዝኾነሉን ዝሓፍረሉን ስርዓት'ዩ" ክብል ኣቶ ኣድነው ይዛረብ። እዚ ስርዓት ገበነኛታት ካብ ቤት ማእሰርቲ ምስ ወጽኡ ዝተፈላለዩ ማሕበራዊ ኣገልግሎት ንከይረክቡ ይእግዶም። እዚ ገበነኛታት ንምቕጻዕ፣ መጥቃዕቲ ዝፍጽሙ ኣደብ ንምትሓዝን ኢትዮጵያ ድማ ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮን ህጻናትን ዝበጽሕ መጥቃዕቲ ዘይትጻወር ምዃና ንምርኣይን ክሕግዘና እዩ ኢሉ። መብዛሕትኡ ግዜ፡ እቲ ጾታዊ መጥቃዕቲ ብኣባላት ስድራ፣ ዘመድ፣ ጎረቤት ወይ ድማ ካልእ ናይ ቀረባ ሰብ ስለ ዝፍጸም፡ እቶም መጥቃዕቲ ዝበጽሖም ህጻናት ብኸመይ ትፈልዩዎም? ክንብል ንኣቶ ኣድነው ሓቲትናዮ። ንሱ ከም ዝብሎ ካብ ዝነብርሉ ከባቢ ወይ'ውን ኣብያተ ትምህርትን መምሃራንን ሓበሬታ ብምእካብ ዝስራሕ ክኸዉን እዩ። "መምሃራን ተመሃሮኦም ዘርእዩዎ ባህሪ ይፈልጡዎ'ዮም። ምትካዝ፣ ብቐሊሉ ትምህርቲ ዘይምቕባል ወዘተ . . . ኣለው" ብምባል እቲ ሓይሊ ዕማም ምስተጣየሸ ካልኦት ኣሰራርሓታት'ውን ከም ዘውጽእ ኣብሪሁ። ካልእ፡ ኩለመዳያዊ ተጠቃምነት ህጻናት (ዩኒቨርሳል ቻይልድ ቤነፊት) እዩ። ጾታዊ መጥቃዕቲ፣ ኣብ ዘይዕድመ መርዓን ድኽነትን ኣብ ዝበዝሖ ከባቢ፡ ኣዴታት ካብ 0 ክሳብ 2 ወይድማ ክሳብ 5 ዓመት ህጻናት ናይ ገንዘብ ሓገዝ ዝረኽባሉ ፕሮጀክት'ዩ። "እዚ ብተዘዋዋሪ መጥቃዕቲ ንምክልኻል እጃም ክህልዎ'ዩ። ኣደ ቑጠባዊ ዓቕማ ንምዕባይን ስርዓት ኣመጋግባ፣ ጥዕናን ዕብየት ኣእምሮን ሓዊሱ ንህጻናት ኩለመዳያዊ ዕብየቶም ንምርግጋጽ ዝግበር ሓገዝ እዩ" ይብል።


ኣብ ቤልጂየም፡ ንሓንቲ ንእስቲ ጓል ዓሚጾም ህይወታ ዘስአኑዋ ሓሙሽተ ኣወዳት ተታሒዞም

ኣብ ቤልጂም ንሓንቲ ጓል 14 ዓመት ብጉጅለ ዓሚጾም ክትመውት ምኽንያት ዝኾኑ ኣወዳት ኣብ ቀይዲ ኣትዮም። መራኸቢ ብዙሃን እታ ሃገር፡ እቶም ኣወዳት ኣብ ልዕሊ እታ ንእስቲ ጓል አነስተይቲ ጾታዊ ጥቕዓት እንትፍጽሙ ዘርእዩ ምስልታት ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ይቃልሑ ከምዝነበሩ ጸብጺቦም። ዓቃቢ ሕጊ እታ ሃገር ከምዝበሎ፡ እቶም ሰለስተ ጥርጡራት ዕድሚኦም ትሕቲ 18 ዓመት፡ እቶም ክልተ ድማ ደቂ 18ን 19ን እንትኾኑ፡ ሎሚ መዓልቲ ኣብ ቤት ፍርዲ ክቐርቡ እዮም። ናይታ ቖልዓ ሞት ስዒቡ፡ ኣብ ቀይዲ ዝኣተዉ እቶም ኣወዳት፡ ፖሊስ ምርመራ እናገበረሎም ከምዝርከብ ተፈሊጡ። እታ ግዳይ፡ ሓደ ዓርካ ኣብ ጥቓ ሓደ መቓብር ክራኸቡ ቆጸሮ ሒዛ ከምዝነበረት፡ እንተኾነ  ምስ ኣርባዕተ ኣዕርኽቱ ኮይኑ ብምምጻእ ብጉጅለ ኾይኖም ጾታዊ ጥቕዓት ከምዝፈጸሙላ እተን ሚድያተት ጸብጺበን። ኣቦኣ ሄት፡ "ብዞም ስእልታት እዩ ዓለም ሙሉእ ሪእዋ፤ ዓለማ ድማ ተገለባቢጡዋ" ክብል ኒውስባልድ ንዝበሃል ሚድያ ቤልጂም ተዛሪቡ። እቲ ኣጸያፊ ተግባር ንሰብ ስልጣን እታ ሃገር'ውን ኣቖጢዑ እዩ ተባሂሉ። በቲ ተግባር ዝሓረቐት፡ ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ቤልጂም፡ ሳራ ሺልትዝ፡ ጾታዊ መጥቃዕቲ ዘርእዩ ምስልታት ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ከይቃልሑ ዘኽእሉ ስጉምቲታት ከምዝውሰድ ኣፍሊጣ ኣላ። ምስ ማሕበራዊ ሚድያ ርክብ ዘለዎ ጉጅለ ኣቚማ ናይ ምምርማር ስራሕ ከምዝጀመረት'ውን ተዛሪባ። ሚኒስትር ፍትሒ ቤልጂም፡ ቪንሰንት ቫን ኩይኬንቦርን፡ ብወገና "ነዚ ነውራም ዝገልጽ ቃላት የብለይን፤ ኣዝዩ ኣጸያፊ ተግባር እዩ" ኢላ። "ጾታዊ ጥቕዓት ዝበጽሐክን እንተሃሊኽን ቀሪብክን ኣፍሊጣና። ከምዚ ዓይነት ተግባር ዝፍጽም ሰብ ግቡእ ቕጽዓት ክረክብ ዝከኣለና ኩሉ ክንገብር ኢና። ከምዚ ዓይነት ምስልታት ዘቃልሑ'ውን ከምኡ" ኢላ። ሊዝቤት ስቲቨንስ ዝተብሃለት በዓልቲ ሞያ ስርዓተ ጾታ፡ ቪኣርቲ ንዝተብሃለ ሚድያ፡ እዚ ናይ ሕዚ ጥቕዓት ፈላማይ ከምዘይኮነን፡ ዓመታዊ ኣስታት 200 ብጉጅለ ዝካየድ ጾታዊ ጥቕዓታት ሪፖርት ከምዝግበርን ኣፍሊጣ።


ቅልውላው ትግራይ፡ መንግስቲ ዓባይ ብሪጣንያ ኣብ ትግራይ ዘሎ ኩናት ንምግታእ ዲፕሎማስያዊ ኣማራፅታት ክጥቀም ፃውዒት ቀሪቡ

ባይቶ ዓባይ ብሪጣንያ ትማሊ ዓርቢ ኣብ ዘውፅኦ ፀብፃብ፡ መንግስቲ ዓባይ ብሪጣንያ  ኣብ ትግራይ  ዘሎ ኩናት  ደው ንምባል ብዝከኣሎ ኩሉ ዲፕሎማስያዊ ኣማራፅታት ንክጥቀም ፀዊዑ። መንግስቲ ዓባይ ብሪጣንያ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ኩናትን ግህሰት ሰብኣዊ መሰልን ደው ንምባል ሓላፍነት ከምዘለዎ ባይቶ እታ ሃገር ገሊፁ ኣሎ። መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ እቲ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሕዳር “ሕጊ ንምኽባር” ብዝብል ኣብ ልዕሊ ትግራይ ዝኣወጆ ኩናት  ኣስታት ሽድሽተ ወርሒ ኣቑፂሩ ኣሎ። ዋላ’ኳ መንግስቲ እታ ሃገር ንርእሰ ከተማ ትግራይ ምስተቖፃፀረ እቲ “ዘካይዶ ስርሒት” ከምዝዛዘመ እንተገለፀ፡ ሕዚ’ውን ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ትግራይ ኩናት ይቕፅል ከምዘሎ  ዝተፈላለዩ መንግስታውን ዘይመንግስታውን ትካላት  ኣፍሊጦም እዮም። ብሰንኪ እቲ ኣብ ትግራይ ዝተወልዐ ኩናት 2 ነጥቢ 2 ሚልየን ሰባት ካብ መረበቶም ዝተመዛበሉ ኮይኖም፡ 4 ነጥቢ 2 ሚልየን ሰባት ድማ ህፁፅ ሓገዝ የድልዮም። ኣብቲ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ኵናት ካብ ሓይልታት መንግስቲ እታ ሃገር ብተወሳኺ፡ ፍሉይ ሓይልን ምልሻታትን ኣምሓራን ሰራዊት ኤርትራን ምስታፎም ይፍለጥ። ጠንቂ እቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ ሰብኣዊ ቅልውላው ኣብቲ ክልል ዘሎ ጎንፂ ከምዝኾነ እቲ ባይቶ ሓቢሩ። ኣብ ትግራይ ይካየድ ብዘሎ ውግእ ምኽንያት፡ ሰብኣዊ ረድኤት ንምቕራብ ንዝግበር ፃዕሪ ከምዘተዓናቐፎ እቲ ባይቶ ገሊፁ። መንግስቲ ዓባይ ብሪጣንያ ነቲ ኩናት ንምግታእ ብዝከኣሎ ኩሉ ዲፕሎማስያዊ ኣማራፅታት ክጥቀም ድማ ፀዊዑ። እቲ ባይቶ፡ እቲ ኩናት ደው ንክብል፡ መንግስቲ ዓባይ ብሪጣንያ ምስ ሕቡራት መንግስታት፣ ሕብረት ኣፍሪቃ፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ኣብቲ ኩናት ተሳተፍቲ ምስ ዝኾኑ ኣካላትን ምስ ጎረባብቲ ሃገራትን ክሰርሕ ይግባእ ኢሉ። ባይቶ ዓባይ ብሪጣንያ ወግዓዊ ዝገበሮ ሪፖርት፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ደቂ ኣንስትዮን ህፃናትን ዝፍፀሙ ግህሰት ሰብኣዊ መሰልን ፆታዊ መጥቃዕትን ከምዘሕዘኖ ብምግላፅ፤ እቲ ገበን ብምርማር ነዚ ዝፈፀሙ ኣካላት ተሓተትቲ ክኾኑ ይግባእ ኢሉ። መንግስቲ ዓባይ ብሪጣንያ፡ እቶም ኣብ ትግራይ ዝተፈፀሙ ገበናት ብዘይሻራዊ ኣካል ክፃረን፡ ገበነኛታት ናብ ቤት ፍርዲ ክቐርቡን  ክተሓባበር እቲ ባይቶ ኣገንዚቡ። መንግስቲ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ዜጋታት ካብ ገበናት ኵናትን ኣብ ልዕሊ ሰብኣውነት ካብ ዝፍፀሙ ገበናትን ናይ ምሕላው ግቡእ ናይ መንግስቲ ኢትዮጵያ ምዃኑ ንመንግስቲ እታ ሃገር ከገንዝብ ፀዊዑ ኣሎ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ድሕነት ዜጋታታቱ ንምውሓስ ስጉምቲ ዘይወስድ ኮይኑ፡ መንግስቲ ዓባይ ብሪጣንያ ናይ ‘ጄኖሳይድ ኮኔክሽን’ መሰረት ብምግባር፡ ሓላፍነት ናይ ምውሳድ ግቡእ ከምዘለዎ ክፈልጥ ይግባእ ኢሉ። እቲ ባይቶ፡ መንግስቲ ዓባይ ብሪጣንያ ኣብ ትግራይ ዝተፈፀሙ ገበናት ብግቡእ ተመርሚሮም፡ ነዚ ተግባር ዝፈፀሙ ናብ ሕጊ ክቐርቡ ምስ ዝምልከቶም ኣካላት ንክሰርሕ ፀዊዑ። ትካላት ረድኤት ኣብ ትግራይን ጎረባብቲ ክልላትን መዓልታዊ ሓገዝ ንዘድልዮም ኣካላት ክበፅሓ፡ ዘይድሩት ምንቅስቓስ ክህልወን፡ መንግስቲ ዓባይ ብሪጣንያ ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንክሰርሕ’ውን ሓቲቱ። ነዚ ድማ እቲ ኩናት ደው ኢሉ፡ ሰላማዊ መገዲ ንምንዳይ ብዲፕሎማስያዊ ፃዕርታት ምድጋፍ ከምዘድሊ እቲ ባይቶ ኣአንፊቱ። እቲ ኣብ ትግራይ ይካየድ ዘሎ ኩናት ብዝቐፀለ ቁፅቲ፡ ኣብቲ ዞባ ንዝርከባ ሃገራት ከምዝፀልወን ዝገለፀ እቲ ሪፖርት፡ ዓባይ ብሪጣንያ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃን ከባቢ ቀይሕ ባሕርን ንተካይዶ ስራሕቲ ልምዓት’ውን ፅልዋ ከምዝህልዎ ገሊፁ።


ንሶማልያዊት ዓሚፆም ዝቐተሉ ብሞት ተፈሪዶም

ኣብ ግዝኣት ፑንትላንድ ዝርከብ ቤት-ፍርዲ ንሓንቲ ሶማልያዊት ድሕሪ ምዕማፅ ቀቲሎም ዝበሎም ክልተ ውልቀ ሰባት፡ ብሞት ክቕፅዑ በይኑ። ዓብዲ ፋራይን ዓብዱራሕማን ሞሓመድ ኢሳቕን ዝተብሃሉ እዞም ገበነኛታት፡ ኣብ መፈለምታ እዚ ዓመት ነዛ ጓል 14 ዓመት ናብ ከተማ ቦሳሶ ጨውዮም ብምውሳድ፡ ከምዝዓመፅዋ ተኣሚኖም። ኣብ ሶማልያ ኣብዚ ቀረባ ኣዋርሕ ኣብ ልዕሊ ደቂኣንስትዮ ዝፍፀሙ ተመሳሳሊ  ጥቕዓታት ይውስኹ ኣለዉ። ኣብቲ ዝሓለፈ ወርሒ መስከረም'ውን ኣብ ሞቃድሾ ጓል 19 ዓመት ብጉጅለ ተዓሚፃ ምቕታላ ይዝከር።  እታ ግዳይ ምስ ዓመፅዋ  ካብ ሻድሻይ ደብሪ ስለዝደርበይዋ እያ ሞይታ። ፖሊስ ናይዛ  ግዳይን ካልኦት ብዙሓት ገበናት ፆታዊ ዓመፅን  ቅትለትን ይምርምር ከምዘሎ ይግለፅ።


ብጾታዊ ትንኮያ ዝተኸሰሰ ኣመሓዳሪ ኒውዮርክ ካብ ስልጣኑ ክወርድ ኣባላት ሰኔት ሓቲቶም

ብኣመሓዳሪ ኒውዮርክ ጾታዊ ትንኮያ በጺሑኒ እትብል ሰበይቲ ድሕሪ ምቕራባ፡ ኣመሓዳሪ ኣንድሪው ኩሞ ካብ ሓላፍነቱ ክወርድ ገለ ኣባላት ሰኔት ጸዊዖም። ኣባላት ውድብ ዲሞክራት ዝኾኑ ቻክ ስኩመርን ኪርተን ጊልብራንድን፡ እቲ ኣመሓዳሪ "እምነት ነበርቲ ኒውዮርክ ስኢኑ" ከምዘሎ ተዛሪቦም። ሸዱሽተ ደቂ ኣንስትዮ፡ ኣመሓዳሪ ኣንድሪ ኩሞ ብዘይ ፍቓደን ከምዝሰዓመንን ከምዝተናኸፈንን ከሲሰን እየን። ትማሊ ዓርቢ ድማ፡ ኣብ ኒውዮርክ ሪፖርተር ዝነበረት ካሊእቲ ሰበይቲ፡ ጾታዊ ጥቕዓት ከምዝፈጸመላ ተዛሪባ። ነቶም ዝቐረቡሉ ክሲታት ከምዘይቅበሎም ዝገልጽ እቲ ኣመሓዳሪ፡ ካብ ስልጣኑ ክወርድ ካብ ኣባላት ውድቡ ዲሞክራት ንዝቐረበሉ ጻውዒት ነጺጉ። እቶም ኣባላት ሰኔት ግና ብዙሕን ሓቅነት ዘለዎን ክሲታት ከምዝቐረበሉ ብምግላጽ "እምነት መሳርሕቱን ህዝቢ ኒውዮርክን ስለዝኣነ ካብ ስልጣኑ ይውረድ" ዝብል መግለጺ ኣውጺኦም ኣለዉ። ቅድም ክብል ኣሌክሳንድራ ኦካስዮ-ኮርቴዝን ጀማል ቦውማንን ዝተብሃሉ ኣባላት ኮንግረስ፡ ነቶም ኣብ ልዕሊ እቲ ኣመሓዳሪ ዝቐረቡ ክስታት ከምዝኣምኑዎምን "እቲ መራሒ ኣብ ውሽጢ እዞም ጸቕጢታት ኮይኑ ስርሑ ብኣግባቡ ከሳልጥ ከምዘይክእልን" ዝሕብር መግለጺ ኣውጺኦም ነይሮም። ናይ ነዊሕ እዋን ተናሓናሒ ኣመሓዳሪ ኩሞ ዝኾነ ከንቲባ ከተማ ኒውዮርክ ቢል ዲ ብላስዮ ብተመሳሳሊ፡ እቲ ብዓርቢ ዝቐረበ ክሲ ከምዝጽየፎ ብምግላጽ "ድሕሪ ሕዚ ኣመሓዳሪ ኮይኑ ከገልግል ኣይኽእልን" ኢሉዎ። ኣብ 2022 ዘበነ ስልጣኑ ዘብቅዕ ኣመሓዳሪ ኩሞ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ'ታ ዘመሓድራ ግዝኣት ንኮሮረናቫይረስ ብዝነበሮ ኣተሓሕዛ እናተመስገነ ነይሩ። ሎምዘበን ድማ፡ ኣብ መሐብሐቢ ማእከላት ንዝነበረ ሞት ብምሽፍፋን ተኸሲሱ። ዝሓለፈ ሓሙስ ድማ ነቶም ዝቐረብዎ ክሲታት ንክጻረ፡ ሓፈሻዊ ጉባኤ ናይ'ታ ግዝኣት ፍቓድ ሂቡ ኣሎ። ኣንድሪው ኩሞ ነቶም ዝቐረብዎ ክሲታት ብዘይሻራዊ ኣካል ክሳብ ዝጻረ ከምዝጽበ ተዛሪቡ።


ኣመሪካዊ ኣገልጋሊ ኣብ ልዕሊ ዘኽታማት ቆልዑ ብዝፈጸሞ ጾታዊ ዓመጽ ን15 ማእሰርቲ ተፈሪዱ

ሓደ ኣመሪካዊ ኣብ ልዕሊ ኣብ ሓደ ዘኽታማት ዝእለዩሉ ማእከል ዝነበራ ትሕቲ ዕድመ ኣዋልድ ጾታዊ ዓመጽ ብምፍጻሙ ንልዕሊ 15 ማእሰርቲ ተፈሪዱ። እቲ ናይ ክርስትያን ኣገልጋሊ ምዃኑ ዝተገልጸ ግረጎሪ ዳው፡ ኣብ 2008 ምስ ብዓልቲ ቤቱ ብምትሕብባር ነቲ እንዳ ዘኽታማት ከምዝመስረቶ ይፍለጥ። "ግረጎሪ ዳው፡ እቲ ብምሳሌነት ዝግለጽ ቆርበት በጊዕ ዝተኸድነ ቶኽላ'ዩ" ክብል ኣባል ክፍሊ መርመራ ፈደራል ኣመሪካ፡ ማይክል ድሪስኮል ገሊጽዎ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት፡ ዳው፡ ነቲ ኣብ ልዕሊኡ ኣብ ኣመሪካ ዝተመስረተ ኣርባዕተ ክስታት ሕቡእ ጾታዊ ርክብ ምስ ቆልዑ ከምዝወዓሎ ተኣሚኑ ነይሩ። እቲ ማሕድሮ ዘኽታማት ብኸፊል ብገለ ኣብ ኣመሪካ፡ ክፍለሃገር ፐንሰልቫንያ፡ ዝርከባ ኣብያተ-ክርስትያን ይምወል ምንባሩን፡ ዳው ኣብ 2017 ካብ ኬንያ ክሳብ ዝሃድም ን10 ዓመታት ዝሰርሐ ምዃኑን ተፈሊጡ። ክፍሊ መርመራ ገበናት ኣመሪካ (ኤፍ-ቢ-ኣይ) ብዛዕባ ኩነታት ናይቲ ገበናት ሓበሬታ ድሕሪ ምርካቡ'ዩ ዳው ኣብ 2019 ኣብ ቀይዲ ኣትዩ። ዋሽንግቶን ፓስት ዝተባህለ ፍሉጥ ኣመሪካዊ ጋዜጣ ከምዝጸሓፎ፡ እቲ ሓበሬታ ካብ ሓንቲ ኣብ ኣመሪካ እትነብር ኬንያዊት ከምዝተረኽበን፡ ንሳ ኣብ ከባቢ ናይቲ እንዳ ዘኽታማት እትነብር ዝነበረት ወላዲታ ክትበጽሕ ምስከደት'ያ ብዛዕባ'ቲ ኩነታት ክትፈልጥ ኪኢላ። ማርጋሬት ሩቶ፡ ናብ ዝዓበየትሉ ቁሸት ምስከደት፡ ክልተ ናይ 12ን 14ን ዕድመ ዝነበረን ኣዋልድ ካብቲ ማእከል ዘኽታማት ድሕሪ ምህዳመን ብዛዕባ'ቲ ኣብቲ ቦታ ዝፍጸም ዝነበረ ዝጾታዊ ዓመጻት ምስ ተዛረባ ዓዲ "ተነዓዒባ" ጸኒሓታ። ንባዕላ "ናብ መርማሪት ተቐዪራ" ድማ፡ ዛንታታት ናይተን ዝተዓመጻ ቆልዑ ክትስንድ ጀሚራ። ብዓልቲ ቤቱ እውን ኣብቲ ገበን 'ተሓባባሪት እያ' ኣብቲ ማርጋሬት ሩቶ ዝኣከበቶ ሓበሬታ ብምምርኳስ፡ ክፍሊ መርመራ ኣመሪካ፡ ዳው፡ ካብ 2013 ክሳብ 2017 ኣብ ዝነበረ እዋን ብውሕዱ ኣብ ልዕሊ 4 ኣዋልድ ጾታዊ ዓመጽ ምፍጻሙ ኣረጋጊጹ። "ክልተ ካብተን ቆልዑ፡ ደቂ 11 ዓመት 'ከለዋ'የን ክዕመጻ ጀሚረን። "ብዓልቲቤት ናይቲ ገበነኛ፡ እተን ግዳያት መከላኸሊ ጥንሲ ኣብ ቀላጽመን ክስኳዓለን ምእንቲ ናብ ክሊኒካት ሕክምና ተመላልሰን ነይራ። እዚ ድማ ዳው ብዘይ ናይ ጥንሲ ስግኣት ከምድላዩ ነቶም ገበናት ክፍጽም ኣኽኢልዎ'ዩ" ክብል ቤትጽሕፈት ኣኽባሪ ሕጊ ኣመሪካ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ሓቢሩ። ግረጎሪ ዳው፡ ቅድሚ ነቲ እንዳ ዘኽታማት ምጅማሩ'ውን፡ ብገበናት ጾታዊ ዓመጽ ዝፍለጥ ዝነበረን ሰብ'ዩ። ኣብ 1996፡ ጾታዊ ዓመጽ ክፍጽም ውጥን ከምዝነበሮ ብምእማኑ፡ ናይ ክልተ ዓመት መጠንቀቕታ ተዋሂብዎ፡ ን10 ዓመት ኣብ መዝገብ ጾታዊ ዓመጽ ዝፍጽሙ ገበነኛታት ኣትዩ ነይሩ።


ኣብ ምያንማር ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ሰልፈኛታት ተቐቲሎም

ዕልዋ መንግስቲ ኣብ ዝተኻደላ ምያንማር ትማሊ ረቡዕ ብውሑድ 38 ሰልፈኛታት ከምዝቐተሉ ተገሊጹ፡፡ ውድብ ሕቡራት ሃገራት  ኣብታ ሃገር ዕልዋ ካብ ዝፍጸም ንነዘ ‘‘ብዙሕ ደም ዝፈሰሰላ መዓልቲ’’ ክብል ገሊጽዋ ኣሎ፡፡ ልእኽቲ ውድብ ሕቡራት ኣብ ምያንማር ክርስቲን ቡርገነር፡ ኣዝዮም ዘሰምብዱ ምስልታት  ካብታ ሃገር ይወጹ ከምዘለዉ ሓቢራ፡፡ ወታሃደራዊ ሓይሊ እታ ሃገር ኣብ 1 ለካቲት ስልጣን ብሓይሊ ካብ ዝጭብጥ ናብዚ ኣብ መላእ እታ ሃገር ሰልፍታት ተቓውሞን ህዝባዊ ኣብያን እናተርኣየ እዩ፡፡ እቶም ሰልፈኛታት እቲ ወታደራዊ ሓይሊ ስልጣን ከረክብን መራሒት እታ ሃገር ዝነበረት ኣንግ ሳን ሱቺ ሓዊሱ ብህዝቢ ዝተመረጹ መራሕቲ ካብ ማእሰርቲ ክፍትሑን እዮም ዝጽውዑ፡፡ እቲ ትማሊ ዝተፈጸመ ቅትለት ስዒቡ ዓባይ ብርጣንያ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ንዓርቢ ኣኼባ ክጽውዕ ዝሓተተት እንትኾን ኣመሪካ ድማ ኣብ ልዕሊ እቲ ወታደራዊ ሓይሊ ተወሳኺ ስጉምቲ ክውሰድ ትጠልብ፡፡ ኣብ ምያንማር ዕልዋ ካብ ዝካየድ ናብዚ ብውሑድ 50 ሰባት ከምዝተቐተሉን ካልኦት ብዙሓት ከምዝቖሰሉን ልእኽቲ ሕቡራት ሃገራት ስክራነር ቡርገነር ትዛረብ፡፡ ፖሊስ ንዘይተዓጠቐ በዓል ሞያ ሕክምና እንተወቕዑን ሓደ ሰልፈኛ ብጥይት እንትውቃዕን ዘርእዩ ቪድዮታት ከምዝረኣየትን እያ እትገልጽ፡፡ ሓይሊታት ጸጥታ እታ ሃገር ኣብ ዝተፈላለያ ከተማታት ብዙሕ መጠንቀቕታ እንተይሃቡ ኣብ ልዕሊ ዝተኣከቡ ሰልፈኛታት ጥያይቲ ከምዝትኩሱ ጸብጻባት ይሕብሩ፡፡ ኣብ ማእከላይ ምያንማር ብውሑድ ሽዱሽተ ሰባት ከምዝሞቱንን 30 ከምዝቖሰሉን ሮይተርስ ጸብጺቡ፡፡ ሓደ በዓል ሞያ ሕክምና ‘‘ መንብዒ ጋዝ፣ ጠይዪትን ናይ ጎማ ጠያዪትን ተኲሶምልና’’ ክብል ንኤኤፍፒ ምስክርነት ሂቡ፡፡ ኣብ ማንዳላይ ዝነብር ሓደ ተምሃራይ ድማ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ቃል ‘‘ፖሊስን ወታሃደራትን ናብ ከባቢና መጺኦም ምትኳስ ጀሚሮም፣ መጠንቀቕታ ኣይሃቡናን፡፡ መጺኦም ምትኳስ ጀሚሮም፡፡ ናይ ጎማ ጠያይቲ ይጥቀሙ ነይሮም፡፡ ሰብ ንምቕታል እውን ግን ጠያይቲ ተጠቒሞም እዮም’’ ኢሉ፡፡ እቲ ወታሃደራዊ ሓይሊ ነቲ ዝተፈጸመ ቅትለት ኣመልኪቱ ዝሃቦ ሓበሬታ የለን፡፡ ኣብ ልዕሊ እታ ሃገር ጸቕጢ እናሓየለ ኣብ ዝመጽኣሉ እዋን፡ እቲ ወታሃደራዊ ሓይሊ ንዝኾነ ዓይነት ማዕቀብን ምግላልን ከምዝጻወሮ እዩ ዝገልጽ፡፡ ልእኽቲ ድብ ሕቡረፋት ሃራት ኣብታ ሃገር፡ ሕቡራት ሃራት ኣብ ልሊሊ እቶም ጀነራላት ጽኑዕ ስጉምቲ ክወስድ ተማሕጺና ኣላ፡፡ እታ ልእኽቲ ምስ ምክትል ኣዛዚ እቶም ሓይሊታት ኣብ ዝነበራ ዘተ ብዛዕባ ዝመጽእ ሳዕን ዘጠንቀቐቶ እንትኾን ንሱ ግን ‘‘ ምስ ውሑዳት መሓዙት ምጉዓዝ ክንመሃር ኣለና’’ ዝብል መልሲ ከምዝሃባ ንጋዜጠኛታ ተዛሪባ፡፡ ኣመሪካ ሓዊሱ ብዙሓት ሃገራት ምዕራብ ኣብ ልዕሊ ምያንማር ተወሰኽቲ ማዕቀባት ከንብራ ይሓስባ ኣለዋ፡፡


ኣብ ኣፍሞት ንዝነበረት ካናዳዊት ጓልኣባት ዘጋጠመ ግፍዒ

ኣብ ካናዳ ኣብ ሓደ ሆስፒታል፡ ሓንቲ ጓልኣባት ተሓካሚት፡ ብነርስ ክትጽረፍን ኣብ ዘጭንቕ ኩነታት ኮይና ክተእውን ዘርኢ ተንቀሳቓሲ ምስሊ ድሕሪ ምውፅኡ፡ እታ ነርስ ካብ ስርሓ ተባሪራ። ኣማሓዳሪ ግዝኣት ኩቤክ ፍራንዋ ለጉ፡ ርእይቶ እታ ነርስ፡ “ተቐባልነት ዘይብሉን ዓሌታውን” ምንባሩ ገሊፁ። ሞት እታ ጆይስ ኤክሃኳን ዝተብሃለት ጓል ኣንስተይቲ ድማ ብደቂቕ ከምዝፃረ ሓቢሩ። እዚ ኣጋጢሙ ዘሎ ፍጻመ ሓድሽ'ኳ እንተዘይኮነ፡ ኣብ ልዕሊ ካናዳውያን ዜጋታት ደቂባት ኣንፀላልዩ ዘሎ መሓውራዊ ዓሌታውነት ሕቶ ኣልዒሉ'ሎ። ኣብ 2015 ዝወፅአ ፀብፃብ ከምዝሕብሮ፡ ኣብ መሓውር ጥዕና ካናዳ ኣብ ልዕሊ ደቂባት ዝፍፀም ዓሌታውነት ምስዘይ ደቂባት ካናዳውያን እንክነፃፀር እንከሎ፡ ሓፋሻዊ ስርዓተ ጥዕና እታ ሃገር ኣብ ልዕሊ ጥዕና ደቂኣባት ዓቢ ጉድኣት ከምዘኸተለ እዩ ዝሕብር። እንታይ እዩ ኣጋጢሙ? ጓል 37 ዓመት ጆይስ ኤክሃኳን፡ ካብ ከተማ ሞንትርያል 70 ኪሎሜትር ርሒቁ ናብ ዝርከብ ሆስፒታል ስቓይ ንዝኾና ሕማም ከብዲ ክትሕከም'ያ ተጓዒዛ። ከምቲ ዝተፀበየቶ ግና ኣይነበረን፡ ኣደ ሸውዓተ ቆልዑ ኤክሃኳን፡ ኣብ ዓራት እቲ ሆስፒታል ደቂሳ ህፁፅ ሕክምናዊ ሓገዝ ዝገብረላ ሰብ ደሊያ እናበኸየት ክትፅውዕ ጀሚራ፤ ነቲ ኩነታት'ውን ብቪድዮ ቀዲሓቶ። ንፃውዒታ ዝሰምዐት ሰራሕተኛ እቲ ሆስፒታል ድማ ብቋንቋ ፈረንሳይ፡ “ኣንቲ  ደንቆሮ” ኢላ ድሕሪ ምጽራፋ፡  ደቂኺ ብዛዕባ ጠባይኪ እንታይ ክብሉ እዮም ኢላ ኣስተናዒቓታ። ብድሕሪ እዚ ግና፡ ነዊሕ ከይጸነሐት ኣብቲ ሆስፒታል ህይወታ ሓሊፋ። ኤክሃኳን ሕማም ልቢ ከምዝነበራን፡ ብዙሕ ሞርፊን (መደንዘዚ) ከይህብዋ ትጭነቕ ከምዝነበረትን ኣዝማዳ ንራድዮ ካናዳ ገሊፆም። ኣማሓዳሪ ግዝኣት ኩቤክ ፍራንዋ ለጉ፡ “ተግባር እታ ነዚ ዝፈፀመት ነርስ ፍፁም ተቐባልነት ዘይብሉ፣ ዓሌታዊ እዩ፤ ካብ ስርሓ ድማ ተባሪራ ኣላ” ብምባል፡ “ነዚ ዓሌታውነት እዚ ክንቃለሶ ይግባእ” ኢሉ። ንሞት ኤክሃኳን ዘጻርዩ ክልተ መርመራታት ከምዝካየዱ ድማ ሓቢሩ። ኣብ ዝሓለፈ ቀረባ ዓመታት፡ ካናዳ፡ ደቂባት እታ ሃገር ብዓሌታዊ በደል ዝሳቐዩላ ሃገር ትኸውን ከምዘላ እዩ ዝግለፅ። ኣብ ካናዳ ካብ ዘለዋ ደቂኣንስትዮ፡ እተን ደቂባት ዝኾና ደቂኣንስትዮ ብ 12 ዕፅፊ ንክቕተላ ወይ እውን ንክጠፍኣ ተኽእሎ ከምዘሎ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዝወፅአ ፀብፃብ መንግስቲ እታ ሃገር ይሕብር። ኣብቲ ዝሓለፈ ወርሒ ሰነ፡ መራሒ ደቂባት ዝኾነ ኣለን ኣዳም፡ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ብፖሊስ ብተደጋጋሚ ክህረም ዘርኢ ምስሊ ዕላዊ ምስ ኮነ፡ ንመላእ እታ ሃገር ዘሰንበደ ኣጋጣሚ'ዩ ነይሩ። ቀዳማይ ሚኒስተር እታ ሃገር ጀስቲን ትሩዶ’ውን፡ “ ኣብ ሓይሊ ፖሊስና ኮነ፡ ኣብ ኩሎም ትካላትና” ካናዳ ዓሌታዊ ጸገም ኣለዋ ኢሉ።


ባንግላድሽ፡ ደቂ ኣንስትዮ ንዝዕምጹ ብሞት ክትቀጽዕ እያ

ባንግላድሽ፡ ኣብታ ሃገር ዘሎ ልዑል ጾታዊ ዓመጽ ብምቅዋም ዝተኻየዱ ሰልፊታት ስዒቡ፡ ዓመጽቲ ብሞት ዝቐጽዕ ሕጊ ከምተውጽእ  ገሊጻ፡፡ እቲ ንዓመጽቲ ብሞት ንምቕጻዕ ዝወጸ እማመ፡ ጽባሕ ሰሉስ ብፕረዚደንት እታ ሃገር ሕጊ ኮይኑ ክጸድቕ ምዃኑ ሚኒስተር ሕጊ ባንግላድሽ ኣንሱል ሓቅ ገሊጹ፡፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ኣብ ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ ብጉጅለ ዝተፈጸመ ጾታዊ ዓመጽ ዘርኢ ምስሊ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ምስተጋወሐ፡ ኣብታ ሃገር ሓያል ህዝባዊ ቁጠዐ ኣልዒሉ ቀኒዩ እዩ፡፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣስታት 5,400 ጾታዊ ዓመጻት ከምዝተፈጸመ ተጣባቒ ጉጅለ ገሊጹ፡፡ ኣብታ ሃገር ጾታዊ ዓመጽ ንዝፍጽሙ ሰባት ግቡእ መቕጻዕቲ ከምዘይወሃብን፡ ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ ድማ ካብቲ ማሕበረሰብ ከይግለላ ብምፍራሕ በደል እንትበጽሐን ናብ ሕጊ ከምዘየመልክታን እዮም ገለ ጎስጎስቲ ዝገልጹ፡፡ በቲ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ዝተፈጸመ ጾታዊ ዓመጽ ዝተቖጥዑ ናዕበኛታት፡ ቅልጡፍ መስርሕ ፍርዲ ክህሉን ንዓመጸኛታት ዝወሃብ መቕጻዕቲ ክቕየርን ክጠልቡ ቀንዮም፡፡ ኣብቲ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ክረአ ዝቐነየ ቪዲዮ ዘላ ጓል ኣንስይቲ፡ ብተደጋጋሚ ከምዝተደፈረት ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ባንግላደሽ ገሊጹ፡፡ እቲ ቪድዮ  ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ድሕሪ ምዝርግሑ 8 መናእሰይ ኣብ ቀይዲ ውዒሎም እዮም፡፡ ኣብ ዝሐለፈ ሰሙን ብተመሳሳሊ፡ ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ ኣብ ሓደ ሆቴል እታ ሃገር ብጉጅለ ጾታዊ ዓመጽ ከም ዝተፈጸማን፡ ብዙሓት ኣባላት ክንፊ መናእሰይ እቲ መሪሕ ውድብ ኣብ ቀይዲ ኣትዮም፡፡ ኣብዚ ዝሓለፈ ቀዳመ ሰናብቲ አብ ዝተኻየደ ሰልፊታት፡ ሰልፈኛታት፡ ዓመጽቲ ብማሕነቕቲ ክቕጽዑን ርህራሀ ከይግበረሎምን ዝጽውዑ ጭርሖታት ሒዞም ተራእዮም ነይሮም፡፡ ንሕቶ እቶም ሰልፈኛታት ቀጥታዊ መልሲ ብምሃብ እዩ ድማ መንግስቲ እታ ሃገር ዓመጽቲ ብሞት ዝቕጽዑሉ ሕጊ ተግባራዊ ንምግባር ዝሸባሸብ ዘሎ፡፡


ኣብ ማእከል መእለዪ ኣረጋውያን ኣውስትራሊያ ሰሙናዊ 50 ጾታዊ መጥቃዕታት ይበጽሑ

ኣብ ኣውስትራሊያ ኣብ ዝርከቡ ማእከላት መእለዪ ኣረጋውያን ሰሙናዊ ኣስታት 50 ጾታዊ መጥቃዕታት ከም ዝበጽሖ ሃገራዊ ኮሚቴ ምጽራይ ኣፍሊጡ። ኣብዚ ጸብጻብ፡ ንኣስታት ክልተ ዓመታት ኣብቶም ማእከላት ዝበጽሑ ዝተፈላለዩ መጥቃዕታትን ምንግልታዕን ተዘርዚሩ ምህላው ሮያል ኮሚሽን ገሊጹ። እቶም መርመርቲ ከም ዝበሉዎ ካብ 2018 ክሳብ 2019 ኣብ ዘሎ ግዜ 2520 ኣረጋውያን ጾታዊ መጥቃዕቲ በጺሑዎም። "እዚ ሃገራዊ ውርደት'ዩ" ክብል ኣባል ባይቶ ፒተር ሮዝን ከውሲ። "እዚ ሻቕሎት ዝፈጥር ቑጽሪ ዝረኸበ መንግስታዊ መሓውር ግቡእ ክትትልን ቑጽጽርን ዘይምክያዱ ዚያዳ ሓደገኛ ይገብሮ" ኢሉ። ኣብቲ ኣረጋውያን ዝእለይሉ ማእከል ዝተራእየ ጉዳይ ከቢድ ቁጥዐን ሕቶን ዘልዓለ ኮይኑ፡ ቅድም ኢሉ'ውን ኣብ ኣውስትራሊያ ብኮሮናቫይረስ ካብ ሞንጎ ዝሞቱ ኣረጋውያን መብዛሕትኦም ኣብቲ ማእከል ዝርከቡ እዮም። ኣውስትራሊያ ብምኽንያት እቲ ቫይረስ ሞይቶምኒ ካብ ዝበለቶም 903 ሰባት እቶም 75 ሚኢታዊት ኣብቲ ማእከል ዝርከቡ እዮም ተባሂሉ ኣሎ። ኣብዞም ማእከላት ዝበጽሑ ጾታዊ መጥቃዕታት ቀደሙ'ውን ስግኣት ኮይኖም ከም ዝጸንሑ ዝገለጸ ፒተር ሮዝን፡ እቲ ቑጽሪ ኣብታ ሃገር ዘለው ካብ 13 ክሳብ 18 ሚኢታዊት መጥቃዕቲ ከም ዝበጽሖም ዘመላኽት ምዃኑ ሓቢሩ። ብርክት ዝበሉ ስድራቤታት፡ ብዕድመ ዝደፍኡ ኣባላት ስድርኦም ናብ ማእከላት መሐብሐቢ ኣረጋውያን ዝወስዱዎም ድሕነቶም ክሕሎ'ዩ ብዝብል እምነት ከም ዝኾነ ይግለጽ። "ኣብ ማእከላት ኣረጋውያን ዝርከቡ ሰባት ካብቲ ሕብረተሰብ ብዝዛይድ ንጾታዊ መጥቃዕቲ ተቓላዕቲ ምዃኖም ተቐባልነት የብሉን" ክብል እቲ ኣባል ባይቶ ይኹንኖ። ብሓፈሻ 32 ሽሕ ጾታዊ መጥቃዕቲ፣ ኣካላውን ስነ ልቦናውን ሃሰያ ከም ዝወረደ እቶም መርመርቲ ይገልጹ። እዚ ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት ዝተፈጸመ እዩ።


ቻርሊዝ ቴሮን፡ ኣደይ ንኣቦይ ተኵሳ ከምዝቐተለቶ ምዝራብ "ኣየሕፍረንን"

ቻርሊዝ ቴሮን፡ ኣዲኣ ነብሳ ንምክልኻል፡ ንወላዲኣ ጥይት ተኵሳ ብዛዕባ ዝቐተለትሉ ህሞት ምዝራብ ''ኣየሕፍረንን'' ክትብል ተዛሪባ። ግዙእ ኣልኮላዊ መስተ ዝነበረ ወላዲኣ፡ ናብቲ ምስ ኣዲኣ ተሓቢኣትሉ ዝነበረት ገዛ ብጠያይቲ ተኵሱ ክቐትለን ኣብ ዝፈተነሉ እዋን፡ ቴሮን ጓል 15 ዓመት እያ ነይራ። ''ብገለ ተኣምር፡ ካብተን ዝተተኮሳ ጠያይቲ ዋላ ሓንቲ ኣይሃረመትናን፤ ንነብስና ንምክልኻል ብዝወሰደቶ ስጉምቲ ግን እቲ ተኹሲ ጠጠው ኢሉ'' ትብል። ''ብዛዕባ እቲ ነገር ዝያዳ እንተተዛሪብና፡ በይንና ከምዘይኮንና አዐሪና ንርዳእ'' ብምባል ትውስኽ። ቻርሊዝ፡ ምስ ኣዲኣ ጌርዳን ኣቡኣ ቻርለስን፡ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ጥቓ  ጆሃንስበርግ ኣብ ዝርከብ ናይ ሕርሻ ቦታ ዓብያ። ''ጥዕና ዘይነበሮ'' ብምባል እትገልጾ ወላዲኣ፡ ብምኽንያት ኣልኮላዊ መስተ ''ኣብ ተስፋ ዘይብሉ ኩነታት'' ይነብር ከምዝነበረ ትገልጽ። ወላዲኣ ''ምኻድ ክሳብ ዝኣብዮ አዐርዩ ሰኺሩ፡ ሽጉጥ ሒዙ ናብ ገዛ መጺኡ'' ብምባል ብዛዕባ እቲ ዝነበረ ኩነታት ትዛረብ። " ኣቦይ ነቲ ናይ መደቀሲየይ ማዕጾ ክኽፍት ይቃለሶ ስለዝነበረ፡ ከይከፍቶ ንምክልኻል ኣነን ኣደይን ብውሽጢ ናብቲ ማዕጾ ተጸጋዕና። ሽዑ ንድሕሪት ተመሊሱ ናብቲ ማዕጾ ሰለስተ ጠያይቲ ተኵሱ። ብገለ ተኣምር ግን ዋላ ሓንቲ ጥይት ኣይሃረመትናን" "ንነብስና ንምክልኻል ብዝወሰደቶ ስጉምቲ ግን ነቲ ሓደጋ ጠጠው ኣቢላቶ'' ቻርሊዝ እቲ ኣብ ስድራ-ቤታ  ዘጋጠመ ነገር ምስ ብዙሓት ሰባት እያ እትዘራረበሉ። ''ብዛዕባ እቲ ኩነታት ምዝራብ ኣየሕፍረንን'' እትብል ቻርሊዝ፡ ብዛዕብኡ ብዙሕ ኣብ ዝተዛረብኩሉ በይነይ ከምዘይኮንኩ ኣስተብሂለ ትብል። እታ ተዓዋቲት ሽልማት ኦስካር፡ ሓደ ዳይረክተር ፊልም ናብ ገዝኡ ንቐረጻ ዓዲሙ ግዙእ ዘይኮነ ኣካላዊ ምትንኻፍ ከምዘገበረላን ስነ-ኣእምሮኣዊ ስንብራት ከምዝገደፈላን ትዛረብ። ንሳ፡ ንጾታዊ በደል ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ ዝተሳተፈትሉ 'ቦምበሼል' ኣብ እትብል ፊልሚ ክትቓለሱ ተርኢ። እቲ ፍልሚ ዝተፈላለየ መልክዕ ጾታዊ ዓመጽ ዝፈተሸ ኮይኑ፡ ንሳ'ውን ኣብ ህይወታ ዘጋጠማ ነገር ከምዝኾነ ትዛረብ። ''ኩሉሻዕ ኣካላዊ መግሃስቲ ወይ ዓመጽ ጥራሕ ኣይኮነን'' ብምባል ብዙሓት ስነ ኣእምሮኣዊ በደላት ኣብ ደቂ ኣንስትዮ ከምዝበጽሑ ትገልጽ።


ህንዲ፡ ጸታዊ ዓመጽን መቕተልትን ዝፈጸሙ ኣርባዕተ ደቂ ተባዕትዮ ብማሕነቕቲ ተቐቲሎም

ኣብ 2012፡ ኣብ ደልሂ ኣብ ልዕሊ ሓንቲ ተመሃሪት ጾታዊ ዓመጽን ቕትለትን ዝፈጸሙ ኣርባዕተ ህንዳውያን ደቂ ተባዕትዮ ብማሕነቕቲ ተቐቲሎም። ኣክሻይ ታኩር፣ ቪናይ ሻርማና፣ ፓዋን ጉፕታን ሙኬሽ ሳይን፡ ብ2013 ቤት ፍርዲ ንሕልፈት ፈሪዱዎም ዝነበሩ'ዮም። ኣብ ህንዲ ካብ 2015 ጀሚሩ፡ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ገበነኛታት ብማሕነቕቲ ክቕተሉ እዚ ናይ ፈለማ እዋን'ዩ። እዞም ኣርባዕተ ሰብኡት ብጉጅለ ብምዃን ኣብ ውሽጢ ኣውቶቡስ ነቲ ገበን ከምዝፈጸምዎ ኣብቲ እዋን ተረጋጊጹ እዩ። ኣብቲ ገበን ዝተሳተፉ፡ መራሒ ኣውቶቡስ ዝርከቦም መንእሰያት ኮይኖም፡ ኣብ ልዕሊ'ታ ጓል 23 ዓመት ግዳይ፡ ዓመጽን ናብ ሞት ዘብጽሕ ከቢድ ማህረምትን ከምዘውረዱላ'ዮ ኣኽባር ሕጊ ህንዲ ገሊጹ ምንባሩ ይግለጽ። እዚ፡ ኣብ ህንዲ ዓብዪ ቁጥዐ ብምፍጣር ሓድሽ ሕጊ ኣንጻር ጾታዊ ዓመጽ ክወጽእን ገይሩ። ብመሰረት ሕጊ ህንዲ ብሜዲያ ብልክዕ ሽማ ክትጽዋዕ ስለ ዘይፍቀድ፡ ኒርብሃያ ዝብል ሳጓ ዝተውሃባ ግዳይ፡ ጓል 23 ዓመት ተመሃሪት ፊዚዮቴራፒ'ያ ነይራ። ኣብ ልዕሊኣ ብዝበጽሐ መጥቃዕቲ ሽዱሽተ ሰባት ተጠርጢሮም ተኣሲሮም ነይሮም። ሓደ ካብኣቶም 'ራም ሳይን' ዝተባህለ ጥርጡር ኣብ 2013 ኣብ ቤት ማእሰርቲ ነብሰ-ቕትለት ፈጺሙ ተረኺቡ። ኣብቲ እዋን ወዲ 17 ዓመት ዝነበረ ካልእ ጥርጠር፡ ንሰለስተ ዓመት ተኣሲሩ ብ2015 ካብ ቤት ማእሰርቲ ወጺኡ። እቶም ዝተረፉ ኣርባዕተ እሱራት፡ ኣብዚ ቀረባ ኣዋርሕ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ፡ ፍርዲ ማእሰርቶም ንሕልፈት ክቕይረሎም ፌርማ ኣተኣኻኺቦም። እንተኾነ፡ እቲ ቤት ፍርዲ ንሕቶኦም ነጺግዎ። እቲ ናይ ሞት ፍርዲ ክፍጸም ሰዓታት ምስ ተረፎ ዝቐረበ ሕቶ ይግባይ'ውን፡ ተቐባልነት ከይረኸበ ተሪፉ። 16 ታሕሳስ 2012 ዓ.ም [ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ]፡ እዛ ተመሃሪት ምስ ወዲ ተባዕታይ መሓዝኣ ኣብ ኣውቶብስ ተሳፊሮም ይኸዱ ነይሮም። እዞም ፍቑራት፡ ፊልሚ ርእዮም ናብ ገዝኦም ይምለስሉ ኣብ ዝነበሩሉ ሰዓት፡ ኣብታ ኣውቶብስ ዝነበሩ ሽዱሽተ ደቂ ተባዕትዮ ንኽልቲኦም ሃሪሞም ጉድኣት የብጽሑሎም። መሓዝኣ ተሃሪሙ ምስ ወደቐ፡ ነታ ጓል ኣንስተይቲ ብዘስካሕክሕ መልክዑ ኣካለዊ መጥቃዕቲ ቅድሚ ምብጽሖም፡ በብተራ ጾታዊ ዓመጽ ፈጺሞም። ድሕሪኡ፡ ንኽልቲኦም ካብታ ኣውቶብስ ኣውጺኦም ናብ ወሰነ መገዲ ንኽሞቱ ደብርዮምዎም። ጥራሕ ነብሶም ደም ብደም ኮይኖም ዝረኸቡዎም ሰባት ድማ ንፖሊስ ሓበሬታ ሂቦም። ኣብ ህንዲ ኣብ ልዕሊ'ታ ተመሃሪት ዩኒቨርስቲ ዝተፈጸመ ዓመጽን ቅትለትን ሓያል ናዕቢ ኣለዓዒሉ። እታ ግዳይ ድማ ኣብ ኣብ ሲንጋፖር ኣብ ዝርከብ ሆስፒታል ሞይታ። ሎሚ ንጉሆ፡ እቶም ገበነኛታት ብማሕነቕቲ ምስ ተቐትሉ፡ ኣደ እታ ግዳይ "ናይ ጓለይ ስእሊ ሒዘ ኣብ መወዳእታ ፍትሒ ረኺብና ኢለያ" ኢላ። ኣቡኣ ብወገኑ፡ "ኣብ መወዳእታ ኣብ ልዕሊ ቤት ፍርዲ ዝነበረኒ እምነት ተመሊሱ" ኢሉ። ብዙሓት መግለጺ ሓዘን ዝሓዘ ጭርሖታት ዝሓዙ ሰባት፡ ኣብ ኣፍ ደገ እቲ ቤት ማእሰርቲ ኮይኖም፡ በቲ ዝተዋህበ ፍርዲ ዝተሰምዖም ሓጎስ ክገልጹ ተራእዮም። ገሊኦም፡ "ሞት ንዓመጽቲ" እናበሉ ይጭርሑ ነይሮም። ጸብጻባት መንግስቲ ከም ዝሕብሮ፡ ኣብ ህንዲ ብዓመቱ ብኣሽሓት ዝቁጸሩ ገበናት ጾታዊ ዓመጽ ይፍጸሙን ይውስኹን። ኣብ ቀረባ እዋን ምምሕዳር መዝገብ ሃገራዊ ገበናት ኣብ ዘውጽኦ ጸብጻብ፡ ኣብ 2018፡ ፖሊስ 33,977 ገበናት ጾታዊ ዓመጽ ከም ዝተፈጸመን፡ እዚ ድማ መዓልታዊ ብማእከላይ ገምጋም 93 ጾታዊ ዓመጽ ከም ዝፍጸምን ይሕብር። ህንዲ ግን ንደቂ ኣንስትዮ ውሕስቲ ድያ? ጋዜጠኛ ቢቢሲ ኣብ ደልሂ ጌታ ፓንዲ፡ ብሓጺሩ መልሱ 'ኣይኮነትን'ያ' ትብል። ካብ 2012 ጀሚሩ ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝበጽሑ ዓመጻት ኣድሂቦም ዝካየዱ መርመራታት እንተወሰኹ'ውን፡ ተመሳሰልቲ ጎነጻዊ ዓመጻትን ፍጻሜታትን ግን ኣርእስተ ዜና ህንዲ ኮይኖም ቀጺሎም'ዮም። ደለይቲ ፍትሒ፡ ኣሽሓት ገበናት ጾታዊ ዓመጽ ናብ ፖሊስ ሪፖርት ከም ዘይግበሩ ይዛረቡ። "ኣነ ባዕለይ፡ ሓንቲ ጾታዊ ዓመጽ ዝበጽሓ ጓል ኣንስተይቲ ወለዳ ስለ ዝሓፈሩ ጥራሕ እቲ ጉዳይ ናብ ፖሊስ ከይተወሰደ ከም ዝተረፈ ይፈልጥ'የ። ምስ ጾታዊ ዓመጽ ብዝተሓሓዙ ገበናት ግዳያት ዝኾኑ ሰባት ማሕበራዊ ተነጽሎ ስለ ዝበጽሖም ሰብ'ውን ክኣምነና ኣይክእልን ኢሎም ስለ ዝፈርሑ፡ ፖሊስ እቲ ጉዳይ ከይፈለጦ ተሪፉ" ትብል ፓንዲ። ገሊኦም፡ ቕልጡፍን ጥቡቕን መቕጻዕቲ እንተተዋሂቡ፡ ሰባት ሕጊ ፈሪሖም ጾታዊ ዓመጽ ደው ከብሉ ይኽእሉ'ዮም ይብሉ። እዚ ክሳዕ ዝኸውን ግን፡ ደቂ ኣንስትዮን ህጻናትን ህንዲን ብኸመይ ድሕነተን ከውሕሳ ይኽእላ? ህንዲ፡ ንጾታዊ ዓመጽን ሞትን ኒርብሃያ ስዒቡ ዝነበረ ተቓውሞታት ክትጻውሮ ኣይክኣለትን። ኣብ ወርሒ መጋቢት 2013 ሓድሽ ሕጊ ኣንጻር ጾታዊ ዓመጽ ኣጽዲቓ። ጾታዊ ዓመጽ ንዝፈጸሙ ገበነኛታት፣ ተቖጢዕኻ ንሰብ ምክትታል፣ ኣሲድ ምድፋእ፣ ጥራሕ ነብሳ ዝኾነት ጓል ኣንስተይቲ ምስላልን ካብ ፍቓዳ ወጻእ ስእላ ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ምዝርጋሕን ዝብሉ ካልኦት ገበናት ሓዊሱ፡  ከቢድ መቕጻዕቲ ከም ዝወርዶም ይገልጽ። ብተወሳኺ ብመሰረት እዚ ሕጊ፡ ኣገዲድኻ ምዕማጽ ወይ'ውን ነብሲ ምስሓት ዘስዕብ ጾታዊ ዓመጽ ምፍጻም፡ ናይ ሞት ፍርዲ የፍርድ።


ኮሚሽን ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ፡ ጥርጡር ቐታሊ ሃይማኖት በዳዳ ኣብ ቀይዲ ኣእቲዩ

ኮሚሽን ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ፡ ጥርጡር ኣብ ሆስፒታል ጥቁር ኣንበሳ ዝተቐትለት መንእሰይ ሃይማኖት ደዳዳ፡ ኣብ ቀይዲ ኣውዒለ ይብል። ነባሪ ከተማ ኣርባ ምንጭ ዝኾነ ኣብ ከባቢ 20ታት ዝርከብ ደግነት ወርቁ ዝተባህለ መንእሰይ እዩ ጥርጡር ኮይኑ ተታሒዙ ዘሎ። ሃገራዊ ቴሌቪዥን ንኮሚሽን ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ ጠቒሱ ከም ዝጸብጸቦ፡ እቲ ተጠርጣሪ ትማሊ ምሸት ሰዓት ሓደ [ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ] ኣብ ትሕቲ ቑጽጽር ውዒሉ። እቲ ተጠርጣሪ ምስታ ግዳይ ዝኾነ ዓይነት ፍልጦ ከም ዘይነበሮ፡ ንፖሊስ ኣረዲኡ እዩ። እቲ ውልቀሰብ፤ ተመሃራይ 12 ክፍሊ ከም ዝነበረን 'መድሓኒት ኤች ኣይቪ ንምርካብ ይመራመር ስለዘሎኹ ሓካይም ሆስፒታል ጥቁር ኣንበሳ ክሕግዙኒ ይክእሉ'ዮም' ብዝብል ናብቲ ቐጽሪ ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት ይመላለስ ከም ዝነበረ፡ ፖሊስ ገሊጹ። ብ17 ግንቦት 2012 ዓ.ም ድማ፡ ከምቲ ልሙድ በዚ ጉዳይ ከም ዝመጽን ገንዘብ ከም ዝጸገሞን ብምግላጽ፡ ካራ ሒዙ ብምኻድ ኣብቲ ቀጽሪ ካብ ዘለው ቤት ጽሕፈታት ካብ ሓዲኡ ላፕቶፕ ወይ ቴሌፎን እንተረኸበ ሰሪቑ ሸይጡ ንክጥቀም ኣብ ዝንቀሳቐሰሉ እዋን፡ መዋቲት ሃይማኖት በዳዳ ዝነበረትሉ ክፍሊ ተኸፊቱ ስለ ዝጸንሖ፡ ናብቲ ክፍሊ ከም ዝኣተወ ንፖሊስ ኣረዲኡ። እታ ግዳይ፡ ቴሌፎንኪ ሃብኒ ኢሉ ምሓተታ ኣይህብን ምስ በለቶ፡ በቲ ዝሓዞ ካራ ወግኡ ዝደለዮ ንብረት ሒዙ ከም ዝወጽአ ተዛሪቡ። ፖሊስ፡ ምስታ መዋቲት ርክብ ነይሩዎም ዝበሎም 12 ጥርጡራት ሒዙ ተወሳኺ መርመራ ከም ዝገበረ፡ ዳይሬክተር መርመራ ገበናት ቕትለት ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ ንኢቢሲ ተዛሪቡ። ሃይማኖት መን'ያ? መንእሰይ ሃይማኖት፡ ኣብ ከተማ መተሃራ ተወሊዳ'ያ ዓብያ። ሕጂ ኣብ ከተማ ኣዳማ ጎሮ ተባሂሉ ኣብ ዝጽዋዕ ከባቢ ምስ ስድርኣ ትነብር። ኣቡኣ ኣቶ በዳዳ ፈይሳ፡ ጓሎም ብ2009 ዓ.ም ካብ ዩኒቨርሲቲ ሚዛን ቴፒ ብክሊኒካል ፋርማሲስት ብመዓርግ ተመሪቓ ኣብቲ ዩኒቨርሲቲ ክትምህር ከም ዝጸንሐት ይዛረቡ። ድሕሪኡ፡ ናይ ካልኣይ ዲግሪ ትምህርታ ንክትመሃር ናብ ኮሌጅ ሳይንስ ጥዕና ጥቁር ኣንበሳ መጺኣ ይብሉ። "ኣብ 2010 ዝጀመረቶ ትምህርቲ ካልኣይ ዲግሪ ኣብዚ ዓመት ወዲኣ፡ ወርሒ ሰነ እያ ክትምረቕ ነይራ። ናይ መመረቒ ጽሑፍ ንክትውድእ ናብቲ ቤት ትምህርቲ እናተመላለሰት ትሰርሕ ነይራ" ይብሉ ኣቶ በዳዳ። "ጓለይ፡ ንፍዕቲ ስለ ዝነበረት ካብ ቀዳማይ ክፍሊ ጀሚራ፡ ቀዳመይቲ'ያ ትወጽእ ነይራ" ብምባል ጥንካርኣ የረድኡ። ይኹን'ምበር፡ ጓሎም ኣብ ውሽጢ ኣብታ ሃገር ኣሎ ዝበሃል ዓብዪ ሆስፒታል ክትቕተል ኣዝዩ ከም ዘሕዘኖም ይዛረቡ። ኣብቲ ዕለት፡ ሃይማኖት ሒዛቶ ዝነበረት ላፕቶፕ፣ ቴሌፎንን ንሶም ዝሃቡዋ ናይ ሓሙሽተ ሽሕ ቼክን ከም ዝተወሰደ ሓቢሮም። ንሶም ከም ዝብሉዎ፡ እቲ ዝሃቡዋ ናይ ሓሙሽተ ሽሕ ብር ቼክ ብሽም ብዝጠቕሱዎ ሓደ ውልቀሰብን ጨንፈር ባንክን ወጻኢ ተገይሩ እዩ።


ጾታዊ ዓመጽ፡ ንሓንቲ ቆልዓ ዓሚጾም ዝቐተሉ ክልተ ደቂ-ተባዕትዮ ተረሺኖም

ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ሶማልያ፡ ንጓል 12 ዓመት ቆልዓ ዓሚጾምን ቀቲሎምን ዝተባህሉ ክልተ ደቂ-ተባዕትዮ ተረሺኖም። ዓይሻ ኢልያስ ዓደን፡ ኣብ ለካቲት 2019 ካብ ጥቓ መንበሪ ገዝኣ ተጨውያ፡ ብጉጅለ ተዓሚጻን ተቐቲላን'ያ ተረኺባ። እቲ ገበን ኣብ ሓውሲ-ርእሰ ምምሕዳር ፑንት ላንድ፡ ኣብ ጋልካዮ ዝተባህለ ቦታ'ዩ ተፈጺሙ። እቲ ፍጻመ፡ ኣብ ህዝቢ ሶማልያ ዓቢ ቁጠዐ ፈጢሩ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት እታ ሃገር እውን ናይ ተቓውሞ ሰልፍታት ኣስዒቡ። ፈለማ 10 ጥርጡራት'ኳ ተታሒዞም እንተነበሩ፡ ናይቲ ዞባ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ግን ንሰለስተ ካብኦም ጥራይ'ዩ ገበነኛታት ኮይኖም ረኺቡዎም። ኣኽበርቲ ሕጊ ከም ዝበልዎ፡ ነቶም ገበነኛታት ንምፍላጥ ንፈለማ እዋን ናይ መፈጠር ('ዲ-ኤን-ኤ) መርመራ ከም ዝተጠቕሙ ተዛሪቦም። እቶም ክልተ ገበነኛታት ኮይኖም ዝተረኸቡ፡ ዓብዱልፋታሕ ዓብዱራሕማን ዋርሳመን፡ ዓብዲሻኩር ሞሓመድ ዲገን፡ ሎሚ ሰሉስ፡ ኣብ ቅርዓት ከተማ ቦሳሶ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ብኣሃዱ ተኮስቲ ብጥይት ተረሺኖም። እቲ ዓብዲሳላም ዓብዲራሕማን ዋርሳመ ዝተባህለ፡ ሓዉ ንዓብዲልፋታሕ ግን፡ ዋላ'ኳ ንሞት ተፈሪዱ እንተነበረ፡ ካብ ምርሻን ድሒኑ'ሎ። ወላዲ ናይታ ግዳይ፡ ኢልያስ ዓደን፡ ንመግስታዊት ተለቪዢን ፑንትላንድ ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ፡ እቲ ናይ ዓብዲሰላም ናይ ሞት መቕጻዕቲ፡ ጉዳዩ ካልኣይ ግዜ ንኽረአ ን10 መዓልታት ከመሓላለፍ ከም ዝጠለበ ተዛሪቡ። "እዚ ምርሻን'ዚ፡ ዓቢ ትምህርቲ ኮይኑ ከገልግል'ዩ፡ ኣዋልድ ሶማልያ ድማ ውሕሰነት ክረኽባ'የን" እቲ ጓሉ ዝሰኣነ ኣቦ። ተሓለቕቲ ከምዝብልዎ፡ ኣብዚ ቀረባ ዓመታት፡ ጾታዊ ዓመጽን ምስርጣይን ኣብ ሶማልያ ልሙድ እናኾነ ክመጽእ ጸኒሑ'ሎ።


"ወደይ፡ እዚኣ ኣደይ ኣይኮነትን፡ ኣደይ ምልክዕቲ እያ ኢሉ" በዓል ቤታ ኣሲድ ዝደፍኣላ ኣደ

ኣብ ከተማ ዓዲግራት ተወሊዳ ዝዓበየት ኣጸደ ንጉሰ፡ ናይ ካልኣይ ብርኪ ትምህርታ ኣብ ያለም ብርሃን፡ መሰናድኦ ድማ ኣብ ቤት ትምህርቲ ኣጋእዚ ተኸታቲላ። ኣይመለኣቶን እምበር፡ ናብ ዩኒቨርሲቲ ዘእቱ ነጥቢ ረኺባ፡ ብደረጃ ዲግሪ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ሃዋሳ ትምህርቲ ጀሚራ ነይራ። ቅድሚ ክልተ ዓመት፡ ጓል 27 ዓመት እንከላ፡ ነቲ ብበዓል ቤታ ኣብ ኣካላታ ዝተፈጸመን መገዲ ህይወታ ዝቐየረን መጥቃዕቲ ኣሲድ፡ ብኸምዚ ተዘንትዎ። ገለ ሰባት፡ በዚ ዛንታ ክርበሹ ስለዝኽእሉ፡ ጥንቃቐ ክገብሩ ንምዕድ። ናይ ዩኒቨርሲቲ ትምህርቲ ከምቲ ዝደለየቶ ዘይኮነላ ኣጸደ፡ እንጀራ ኣለሻ ናብ ክልል ሶማል፡ ከተማ ጂግጂጋ ኣምሪሓ። ኣብ ቀጽሪ ዩኒቨርሲቲ ጂግጂጋ ኣብ ዝነበረ ስራሕ ህንጻ ተቖጺራ ድማ ስራሕ ጀሚራ። ኣጸደ፡ ኣብቲ እዋን ነይሩ፡ ነቲ ኣብ ዓለባ ህይወታ ጸሊም ስእሊ፡ ኣብ ኣካላን ኣእምሮኣን ድማ ዘይሃስስ በሰላ ዝገደፈላ፡ በዓል ቤታ ነበር ዝተላለየቶ። ንሱ ኣባል ፖሊስ ፌደራል  ነይሩ። ኣብቲ እዋን "ኣብ ጂግጂጋ ብፍላይ ፖሊስ ፌደራል ከምድላዩ እዩ ዝገብር ነይሩ፤ የፈራረሐኒ 'ውን ስለዝነበረ፡ ይኹን ኢለ ኣትየዮ" ብምባል ፈትያን ፈቒዳን ዘይኮነስ ተገዲዳ ሓዳር ከምዝገበረት ትገልጽ። ብዙሕ ከይጸንሑ ግና ናብ ጋምቤላ ክኸዱ ከምዘለዎም ስለዝነገራ፡ ኣብ ከተማ ጋምቤላ ንሱ ባጃጅ እናዘወረ ንሳ ድማ ኣብቲ ዝነበረቶ ዓይነት ተመሳሳሊ ስራሕ ኮንስትራክሽን ተዋፊሮም ናብራ ጀመሩ። ኣብቲ ዓመት፡ ብ 2004 ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ ድማ፡ ነቲ እንኮ ውላዳ ተጋላጊላ። ኣጸደ፡ እቲ "ጾር ህይወት ዓለም፡ ተላፊንካ ሻምቦ ምባል" ዝብል ትርጉም ሓዳር ሓቂ ኮይኑ ኣይረኸበቶን። "ሓያል እዩ፤ ብዝረብሕን ዘይረብሕን እዩ ዝዋቓዕ። ዘካረዩኒ ሰባት 'እግዚኦ' እዮም ዝብሉ ነይሮም" ብምባል ብበዓል ገዝኣ በደል ይበጽሓ ምንባሩ ትገልጽ። ኣጸደ ወላዲታ ንበይነን እየን ኣዕብየናኣ። ኣቦኣ ካብቶም ምእንቲ ሓርነት ዝተሰውኡ 60 ሽሕ ተጋደልቲ ሓደ እዩ። "ወደይ ምስ ወለድኩ ግን፡ ንሕና ብዘይ ኣቦ ዓቢናስ ወደይ'ውን ድዩ ከምኡ ክኸውን ብምባል፡ ኩሉ ክኢለዮ ይነብር ነይረ። ዋላ ይውቀዐኒ፡ ሓንቲ መዓልቲ እኳ ንኣደይ ኮነ ንሓፍተይ ተዛሪበየን ኣይፈልጥን" ትብል። 'ምእንተ ውላደይ ክኢለ ክነብር' ምባላ ግን ካብ ጉድኣት ኣየድሐናን። ብመውቃዕቲ፡ ስና ናብ ውሽጢ ክኣቱ ገይሩ። ነቲ ኩነታት ተዓዚቡ፡ ከዘራርቦ እየ ንዝበለ ዘመድ ድማ "ግደፉ ኣቦ ወደይ እኮ እዩ" ብምባል ሓዳራ ክተቐጽል እያ ትፍትን ነይራ። ኣብ 2007 ዓ.ም፡ ውላዶም ዓዲግራት ናብ ዝነብራ ኣዲኣ ክተወስዶን፤ ንሳ ድማ ካብ'ቲ ዝነበረቶ ስራሕ ወጺኣ ናይ ባዕላ ስራሕ ክትጅምርን ሓሳብ ስለዘቕረበላ፡ ከም'ቲ ዝበላ ገበረት። ስርሓን ውሉዳን ገዲፋ፡ መዓልቲታት ወጊሖምን መስዮምን። ዝሃባ ቅርሺ ይኹን ዝጀመረቶ ስራሕ ግን ኣይነበረን። ሓደ መዓልቲ ግን "ክሰርሕ እባ፤ ስራሕ ክሰርሕ፡ ወይ ምስ ወደይ ኣይኮንኩ" ኢለ ሓቲተዮ፤ "ቅርሺ ትበሃል የላን፡ ዝፈልጦ ነገር የብለይን ኢሉ መሊሱለይ" ትብል። በዚ ዝተልዓለ ጎንጺ ድማ፡ ከምዝወቕዓን ገጻ ከምዝሓበጠን ትዝክር። በቲ ኩነታት ዝጎሃዩ ኣብ ጋምቤላ ዝነበሩ ቤተሰባ፡ ተሰማሚዖም ክነብሩ እንተዘይክኢሎም ተፈላልዮም ክፍትንዎን ንሳ ናብ ዓዳ ከይዳ ክትሰርሕን ይመኽሩዎም። በዚ ተሰማሚዖም "10 ሽሕ ቅርሺ ሂቡ አፏንዩኒ" ትብል። "ናብ ዓዲ ግራት ምስ ከድኩ፡ ኣብ ዓረብ ሃገር እትነብር ሓፍተይን ኣደይን ሓጊዘናኒ ንኡሽተይ እንዳ ኮስመቲክስ ከፊተ፡ ጽቡቕ ይሰርሕ ነይረ" እትብል ኣጸደ፡ በዓል ገዝኣ ናብ ዓዲ ግራት ጠቕሊሉ ብምምጻእ ብድፍኢት ቤተሰብ፡ ዳግማይ ሓቢሮም ክነብሩ ምጅማሮም ትገልጽ። ኮይኑ ግና ኣብ እንዳ ወላዲታ ሓቢሮም እናነበሩ'ውን ክሰማምዑ ኣይከኣሉን። ኣብታ ንእሽቶ ድኳን መን ኣተወ መን ወጸ ክጨቓጨቓ ጀሚሩ። ናብ ዓዲ ዓረብ ሰጊሩ ስራሕ ክሰርሕ ዝሓሰበ በዓል ቤታ፡ ሓደ መዓልቲ ብሃንደበት ከይነገራ ከምዝኸደን ካብ ከባቢ ዶብ ኢትዮጵያን ጅቡቲን ደዊሉ፡ ሸሞንተ ሽሕ ቅርሺ ንደላላይ ክትከፍለሉ ከምዝሓተታን ትዝክር። ከፊላ ድማ። ካብ የመን ናብ ስዑዲ ክሰግር ድማ "ካብ ናይታ ኣብ ዓዲ ዓረብ እትነብር ንኡሽተይ ሓፍተይ ቁጽሪ ሒሳብ፡ ኣደይ 15 ሽሕ ልኢኻትሉ" ትብል። ኣብ ስዑዲ ኣትዩ ስራሕ ምስ ጀመረ ግና ምድዋል እናገደፎን እናተረሓሓቑን ከምዝመጹ ትገልጽ። ኣጸደ፡ በዓል ቤታ ተኣሲሩ ከምዘሎን ጉድኣት ከምዝበጸሖን ዝገልጽ ፎቶን ሓበሬታን ኣብ ፌስ ቡክ ረኺባ። ኮይኑ ግና ብዝገበረቶ ምጽራይ ሓቂ ዘይምዃኑ ከምዘረጋገጸት ትገልጽ። ድሕሪ ቁሩብ መዓልቲታት ድማ ደዊሉ፡ ደሓን ከምዝኾነን እቲ ሓበሬታ ንሱ ከምዘይዘርገሖን ገሊጹላ። ኣብቲ ሰሙን፡ ኣብ ኢትዮጵያ ኮይኑ ክድውለላ ጀሚሩ። ቀዳም 8 ሓምለ 2009 ዓ.ም፡ ኣጸደ ኣብታ 'ኮስመቲክስ" እትሸጠላ ድኳን ውዒላ፡ ንምሸቱ ምስ መሓዙታ ድራር በሊዖም ይጻወቱ ነይሮም። ኣብ መንጎ ጸዋተኦም፡ ብሃንደበት ንበዓል ቤታ ነበር ሕልፍ ክብል ርእያቶ። ኣብቲ ከባቢ ንዕኡ ምርኣያ ደስ ስለዘይበላ፡ ንመሓዙታ ገዲፋቶም ናብ ገዝኣ ጉዕዞ ምጅማራ ትዝክር። ጉዕዞኣ ግን፡ ክሳብ ኣፍደገ ገዝኣ ጥራይ እዩ ሰላማዊ ነይሩ። ''ኣብ ኣፍ ደገ ገዛና ከምዚ ጽሕዲ፣ ጋባ ገለ ኣሎ፤ ኣብኡ ተሓቢኡ ጸኒሑ እዩ ደፊኡለይ። ብናይ ሓያት ጎማ እዩ ሒዙዎ ነይሩ" ትብል። ኣብ ፈለማ፡ እቲ ሃንደበት ናብ መላእ ኣካላታ ዘፍሰሰላ ፈሳሲ እንታይ ምኻኑ ኣይፈለጠትን። ኣብታ መደንገጺት ህሞት "ክደፍአለይ ከሎ ኣሲድ ኣይመሰለንን። ጋዝ እዩ መሲሉኒ ነይሩ። ከቓጽለኒ ድዩ ደልዩ" ኢለ ትብል። ሽዑ ንሽዑ ግን ኣካላታ ክቃጸል ጀሚሩ። ኡይ ኢላ ዝረድእ ለመነት። እቲ ኣሲድ ዘፍሰሰላ በዓል ገዝኣ ኣዳልዩዋ ብዝጸንሐ ባጅጅ ሽዑ ንሽዑ ተሸሪቡ። ኣዲኣን ሓዋን ደድሕሪ እቲ ባጅጅ ተጓይዮም፤ ከርክብዎ ግን ኣይከኣሉን። እቲ ካብ መንበስበስታ ጀሚሩ ናብ ሙሉእ ኣካላታ ዝፈሰሰ ኣሲድ፡ ገጻ ናብ ጸለሎ ቀይሩዎ። ብርሃን ዓይና ከሕድጋ ጻት ኣይወሰደሉን። ናብቲ ንጉሆ ብሙሉእ ኣካላ ዝገደፈቶ ገዝኣ ተመሪሓ ኣትያ። "ኣሲድ ርእይና ኣይንፈልጥን፤ ኣነ ዝዝክሮ ኣብ ኬሚስትሪ ክማሃሮ ከለኹ እዩ እምበር፡ ርእየ ኣይፈልጥን" እትብል ኣጸደ ኣብቲ ሽዑ ዝተወሰደቶ ሕክምና ዝነበሩ ሰብ ሞያ 'ውን ተደናጊሮም ከምዝነበሩን ዝረኸበቶ ሓገዝ ከምዘይነበረን ትዝክር። ብጽባሒቱ፡ ኣብ ሕክምና ዓይኒ ኲሓ ብዝተገበረላ ሕክምና አዒንታ ክርእዩ ጀሚሮም ነይሮም። ልዕሊ ሓደ ሰሙን ግን ኣይጸንሑን። እቲ ዝተደፈአላ ኣሲድ ካብ አዒንታ ብተወሳኺ ኣብ ሓደ እግራ፣ ክልቲኡ ኣእዳዋ፣ ሙሉእ ገጻ ክሳብ ኣፍ ልባ፣ ጸጉሪ ርእሳን እዝናን ሓያል ጉድኣት ኣብጺሑላ እዩ። ኣብቲ ንኣርባዓ መዓልቲታት ዝተመላለሰቶ ሪፈራል ሆስፒታል ዓይደር'ውን እንተኾነ እኹል ሕክምናዊ ክንክን ከምዘይረኸበት እያ እትገልጽ። ዝሓሸ ሕክምና ክትረክብ ዝተሰደደትሉ 'ሆስፒታል ለካቲት 12' እውን "ኣርባዓ መዓልቲ ዝገበረ መጥቃዕቲ ኣሲድ ከመይ ጌርና ክንቅበሎ" ኢሎም ክሕግዝዋ ከምዘይክእሉ ነጊሮምዋ ከምዝነበሩን፡ እንተኾነ ሓላፍነት ክወስድ እየ ዝበለት ሓንቲ ዶክተር ክትርእያ ከምዝወሰነትን ብሓያል ጓሂ ትዛረብ። ኣጸደ: ኣብ መጀመሪያ 2010 ዓ/ም፡ ንተወሳኺ ሕክምና ናብ  ታይላንድ ከይዳ ነይራ፤ እቲ ንክልተ ኣዋርሕ ዝጸንሐ ሕክምና፡ ኣብ ሳልስቲ ልዕሊ ምኢቲ ሽሕ ናይ ኢትዮጵያ ብር ዝኽፈሎ እዩ ነይሩ። ነቲ ወጻኢ ንምሽፋን ዓቕሚ ሰለዘይነበራ ግን ኣብ ዝተፈላየ ሃገራት ብዝነብሩ ኢትጵያውያንን፡ ኢትዮጵያውያን ዘይኮኑን ሰባት ብዝገብሩላ ሓገዝ እያ ትሕከም ነይራ፡፡ ኮይኑ ግና እቲ ሕክምና ከምዝሓሰበቶ ኣይኮነላን፡፡ ልዕሊ ኹሉ ነቲ ሃረር ኢላ እትጽበዮ ብርሃን ዓይና መርድእ ሒዙ መጺኡ፡፡ እተላዕላ ዝነበረት ሓፍታ ሓደ ሰንበት ንጉሆ፡ ንበይና ሒዛቶ ዝጸንሐት ምስጢር ነጊራታ። 'ኢንፌክሽን' ፈጢሩ ስለዘሎ "ዓይንኺ ከውጽእዎ እዮም" ኢላታ፡፡ ነቲ መርድእ ብሓያል ስንባደን ብንብዓትን እያ እትዝክሮ። ''ሰንበት መዓልቲ ክርስትያን ናብ ቤተ ክርስትያን ይኸይድ እምበር፡ ሰንበት ምድርስ ዓይነይ ከውጽኡኒ? ኣይደልን ንዓደይ ውሰድኒ ኢለያ" ትብል። ሕክምና ኣቋሪጻ ናብ ኢትዮጵያ ምስተመለሰት፡ ንዝወሰነ እዋን ምስ ቤተሰብ፤ ድሕሪኡ ድማ ብማሕበር ደቂ ኣንስትዮ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝተጣየሰ፡ ጾታዊ በደል ዝበጸሐን ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ዝዕቆባሉ ማእከል ንሸሞንተ ኣዋርሕ ጸኒሓ። ኣጸደ ጉድእቲ ኣካል ኮይና ኣብ መዕቆቢ ማእከል ኣብ እተነብረሉ እዋን፡ ብኣርቲስት ኣዜብ ወርቁ ኣቢላ ሓንቲ ክትሕግዛ እትኽእል ሰብ ናብ ህይወታ መጺኣ፡። እታ ሰበይቲ፡ በዓልቲ ሃብታም ልቢ መንበረ ኣክሊሉ እያ፡፡ ኣብ ኣመሪካ ግዝኣት ካሊፎርንያ እትነብር መንበረ ኣክሊሉ፡ ንመሰል ደቂ ኣንስትዮ ብምሕላቕ፣ ጥቕዓት ንዝበጽሐን ደቂ ኣንስትዮ ብምሕጋዝን ንዝኾነ ይኹን ፍጡር ሰብ ብምርዳእን ኣብቲ እትነብረሉ ማሕበረሰብ ዓብዪ ስምን ክብርን ዘለዋ ኢትዮጵያዊት እያ፡፡ ብፍላይ ብመጻምደንን ሰብኡተንን በደል ንዝበጽሐን ደቂ ኣንስትዮ፡ ስቓየን ከም ናታ ርእያ ክትሕግዘን ዘለዓዓላ ምኽንያት፡ ኣብ ኢትዮጵያ እናሃለወት፡ ኣብ ዕድመ ንእስነታ ዘእተወቶ ሰብኣያን ኣቦ ወዳን ዘብጸሐላ ግፍዕን መከራን ምዃኑ ትገልጽ፡፡ "ሽጋራ ስሒቡ ገጸይን ሑቐይን የንድደኒ ነይሩ፤ ኣፍንጫይ ክሳብ ምስባር በጺሑ፡፡ ሰለስተ ኣርባዕተ ግዘ ክቐትለኒ ብምፍታኑ ድማ ገዛይ ገዲፈ ወጺአ፡፡ በዚ ምኽንያት ክሳብ ኣብ ጎደና ምሕዳር በጺሐ ነይረ" ትብል፡፡ ግዜ ሓሊፉ። ሕዚ፡ ካልእ ጽቡቕ ሓዳርን ጽቡቕ ህይወትን ኣለዋ። ኣብ ልዕሊ ኣጸደ ዝበጸሐ መጥቃዕቲ ኣሲድ፡ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ምስ ሰምዐት ድማ ደልያ ክትረኽባን ዘድሊ ሓገዝ ክትገብረላን ምስ በዓል ቤታ ተማኺራ ወሲና፡፡ "ነዚ ምስ ረአይኩ ከም ኩሉ ሰብ ሓዚነ፡፡ ብፍላይ ቆልዓ ከምዘለዋ ምስፈለጥኩ፡ ኣነ 'ውን ኣዶ ስለዝኾንኩ፡ ናተይ ውላድ ኣብ ናታ ውላድ ቦታ ገይረ ብምሕሳብ፡ ንባዐለይ ርእየዮ፡፡ በዚ ድማ ልበይ ተተንኪፉ፡፡ ካልኣይ ድማ ኣነ'ውን ዝሓለፍኩዎ መገዲ ስለዝኾነ፡ ነዛ ቆልዓ ክሕግዛ ኣለኒ ኢለ" ትብል፡፡ መንበረ ብኣሲድ ንዝተጠቕዐት ጓል ኣንስተይቲ ክትሕግዝ ንፈለማ እዋን ኣይኮነን፡፡ ኣብ 2017 ዓ.ም.ፈ ሓንቲ መሰረት ዝተብሃለት ብኣፍቃሪኣ ኣሲድ ዝተደፍኣን ኣብ ገጻ ጉድኣት ዝበጸሓን ኢትዮጵያዊት ናብ ኣመሪካ ወሲዳ ክትሕከም ገይራ እያ፡፡ መሰረት፡ ኣብዚ እዋን ኣብ ብጽቡቕ ጥዕናን ስነልቦናን ርእሳ ክኢላ እናሰርሐት ኣብ ኣመሪካ ትነብር ኣላ። መንበረ ንኣጸደ ናብ ኣመሪካ ክትወስዳ ክትፍትን እንከላ ነገራት ቀሊል ኣይነበረን፡፡ ንኣጸደ ንምውሳድ ዝገበረቶ ፈተነ ሰለስተ ግዘ ብኤምባሲ ኣመሪካ ተቐባልነት ኣይረኸበን፡፡ ኣብ መወዳእታ ናብ ፕረዚደንት ኣመሪካ ዶናልድ ትራምፕ ደብዳበ ጽሒፋ፡ ብትእዛዝ እቲ ፕረዚደንት ከምዝተሳኸዐ እያ ትገልጽ። ኩነታት ኣጸደ ፍሉይ ትኹረት ዝደሊ ከምዝኾነ እትገልጽ መንበረ፡ "ኣብዚ ሕዚ እዋን ዓይነስውርቲ እያ። ኣብ ቀረባ እዋን ምርኣይ ከምእትኽእል ግን ርግጸኛ እየ" ብምባል ብሙሉእ ተስፋ ትዛረብ። "ንባዕለይ ስለዝፈቱ ናዓኣተን ክሕግዘን ወሲነ፤ ምክንያቱ ሐደ ሰብ ብዝሓገዝካ ቁጽሪ ናትካ ቁስሊ እናሐወየ እዩ ዝኸይድ፡፡ ምናልባት ውን ኣነ ዝገብሮ ነገር ርእዮም ካልኦት ሰባት ውን ክሕግዙ ይኽእሉ እዮም" ብምባል ምኽንያት እቲ ስልም ክትብል እኳ ዕድል ዘይህባ ሰብኣውነት ትገልጽ፡፡ ኣጸደ ምስ መንበረ እያ እትነብር፤ ከም ውላዳ እያ ድማ እትንከባኸባ፡፡ መንበረ ኩነታት ሕክምና ኣጸደ፣ ብዛዕባ ኣብ ህይወታ ዘሕደረቶ እወንታዊ ጽልዋን ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ጽሒፋ ኣይትመኑን፡፡ ኣጸደ ብግዲኣ "ንመንበረ ዝገልጸሉ ቃላት የብለይን" እያ ትብል፡፡ ንዝተገበረላ ሰናይ ተግባር ንምግላጽ፡ ካብ ቃላት ንብዓት ይቕድማ፡፡ ኣጸደ፡ ኣብ ኣመሪካ ከይዲ ሕክምናኣ ጽቡቕ ከምዘሎን ህይወት ውን ከምዝፈተወቶን ትገልጽ፡፡ ብዝተገበረላ ቀዳማይ መጥባሕቲ ከበሮ ዓይኒ ተሰሪሑላ፡ ዓይና ክትከድንን ክትከፍትን ክኢላ ኣላ፡፡ እቲ ኣሲድ፡ ንከበሮ ዓይና ኣጥፊእዎ ነይሩ፡፡ ኣብ ቀረባ እዋን ድማ፡ ኣብ ኣመሪካ ክትነብር ዘኽእላ ናይ መንበሪ ፍቓድ ረኺባ ኣላ፡፡ እዚ ዕድል ድማ ካብኣ ተፈልዩ ኣብ ኢትዮጵያ ንዘሎ ውላዳ ናብኣ ክትወስዶ ዘኽእላ እዩ፡፡ ንህይወት ዘለዋ ትርጉም ዘደንቕ እዩ፡፡ "መልከዐይ ርእየዮ ኣይፈልጥን፤ ኣነ ነታ ቅድሚ ክልተ ዓመት ዝነበረት ኣጸደ እምበር ነታ ሐዚ ዘላ ኣጸደ ርእየያ ኣይፈልጥን" እትብል ኣጸደ፡ ዝወረዳ ኣካላዊ ጥቕዓት ምንባርን ህይወትን ክትጸልእ ከምዘይገበራ ትዛረብ፡፡ ብአንጻሩ "ዓለም ናይ ኩሉ እያ፤ ብዙሕ ጨካን ኣሎ ብዙሕ ጽቡቕ ሰብ ውን ኣሎ" ብምባል "ብፍላይ ሓደ ሓደ ግዜ እዚ ፈተናስ እግዚኣሄር ኣብ ዓለም ብዙሓት ጽቡቓት ሰባት ከምዘለዉ ከርእየኒ ስለዝደለየ ዶ ይኸውን ይብል" ብምባል ንሰብን ህይወትን ዘለዋ ዘይተቐያማይ እምነት ትገልጽ። ኣጸደ ጎና ጎኒ ሕክምና፡ ኣብ ትምህርቲ እያ ዘላ፡፡ ትምህርቲ ምርኣይ ዘይክእሉ ሰባት ዝጥቀሙሉ መጽሓፊ 'ብረይል 1' ወዲኣ ኣላ፡፡ ኮምፒዩተር ውን ትመሃር ኣላ፡፡ "ተማሂረ ኣብ ጽቡቕ ደረጃ ከምዝበጽሕ ርግጸኛ እየ፡፡ ዕላማይ ንሱ እዩ፤ እምበር ንድሕሪት ተመሊሰ፡ ብዛዕባ ትማሊ ሓሲበ ዝጉህየሉ ነገር የብለይን" እግዚኣብሄር እንተይሉ ነዞም ኣብ ሙሉእ ዓለም ዘለዉ ዝረድኡኒ ኣቦታተይ፣ ኣዴታተይን ኣሕዋተይን፡ ናተይ ጽቡቕ ነገር እንድዮም ዝደልዩ፡ ሓደ መዓልቲ ንሱ ከሳኽዕ እየ ኢለ እየ ዝሓስብ" ትብል። "ንሳ ኣደይ ኣይኮነትን፡ ኣደይ ምልክዕቲ እያ" ውላዳ 'ሃኒ' እዩ ስሙ። ኣብቲ ዝሓለፈቶ ናይ በደል ደመና ዝሸፈኖ ትማሊኣ፡ ናይ ንእስነት መልክዓን ብርሃናን ዝወሰደ እኩይ ኣጋጣሚ፡ ጸሓይ ኮይኑ ዘብርህ እንኮ ውሉዳ እዩ፡፡ ነዚ ሸውዓተ ዝዕድሚኡ ህጻን "ብህይወት ክነብር ካብ ዘኽእሉኒ ምኽንያታት ሓደ እዩ" ክትብል እያ ትገልጾ፡፡ ሓደጋ እንትበጽሓ ንሱ ወዲ ሓሙሽተ ዓመት ነይሩ፡፡ በቲ ዝተደፍኣላ ኣሲድ ዝተጎድአ መልክዓ ርእዩ፡ ብዕሸል ኣእምሮኡ፡ ኣደይ እያ ኢሉ ክኣምን ኣይከኣለን፡፡ "ኣብ መጀመርታ ብጣዕሚ ፈሪሑ ነይሩ፤ ናዓ ኣጸደ እኮ እያ ኢሎምዎ፡፡ ኖኖ ንሳ ኣደይ ኣይኮነትን፡ ኣደይ ቆንጆ እያ" ከምዝበለ ትዛረብ፡፡ "ሕዚ ግን ኩሉሻብ እናደወለ ኣጆኪ እዩ ዝብለኒ፤ ንሱ ስለዘለኒ እየ ድማ ጠንኪረ ብእግረይ ደው ክብል ዝኸኣልኩ።" ወዳ፡ ኣብ ወላዲኡ ጽልኢት ክሓድሮን፡ ቂም ቋጺሩ ክዓብን ከምዘይትደሊ እውን ትገልጽ፡፡ "ወደይ ናይ ይቅርታ ሰብ ክኸውን እየ ዝደልዮ፡፡ ኣነ'ውን ናይ ይቅርታ ሰብ ክኸወን እየ ዝደሊ እምበር ከምዚ ገይሩኒ እዩ፡ ከምዚ ክገብሮ እየ ዝብል ነገር የብለይን" ትብል፡፡ "ናዓይ ኣይኮነን፡ ንወዱ እዩ በዲሉ" ብምባል ወዳ ኣብ ዕሸል ሕልንኡ ክስከሞ ካብ ዝኽእል ንላዕሊ በሰላ ከምዝተሰከመ ትዛረብ፡፡ ካብቲ ሕማቕ ኣጋጣሚ ንደሓር፡ ነቲ መጥቃዕቲ ዘብጸሓላ በዓል ቤታ ነበር ርእያቶ ኣየትፈልጥን፡፡ ብኣካል ደጊማ እንተረኺባቶ ግን ሓንቲ ነገር ጥራይ ምሓተትክዎ ትብል "እንታይ ከምዝገበርክዎ ክገልጸለይ ይደሊ።" ንኣጸደ ኣሲድ ዝደፍአላ በዓል ቤታ ነበር፡ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣይወዓለን፤ ኣምሊጡ እዩ፡፡ ዋላኳ ብእዋኑ ንዝምልከቶም ኣካላት ኣመልኪታ እንተነበረት፡ ነቲ ጥርጡር ብእዋኑ ሃዲንካ ናብ ሕጊ ክቐርብ ግን ዝምልከቶም ኣካላት ግቡኦም ከምዘይተዋጽኡ እያ እትገልጽ፡፡ በደል ዘብጽሑ ኣካላት፡ ብእዋኑ ክሕተቱን ግቡእ ቅጽዓት ክረኽቡን ዝገብር መስርሕ ሕጊ ከምዘየለ'ውን ትዛረብ፡፡ መንበረ ብወገና ጎና ጎኒ ነቲ ማሕበረሰብ ናይ ምስትምሃር ስራሕቲ፡ ኣብ ልዕሊ ከምዚ ዓይነት ገበን ዝፍጽሙ ሰባት ዝውሰድ ስጉምቲ መምሃሪ ክኸውን ኣለዎ ትብል፡፡ ምክንያቱ ትብል መንበረ፡ "እቲ ኣሲድ ንኣጸደ ንበይና ኣይኮነን ጎዲእዋ፤ ንኣዲኣ፣ ንኣሕዋታ፣ ንወዳ፣ መላእ ቤተሰባን እቲ ማሕበረሰብ'ውን እዩ ተጎዲኡ" ትብል፡፡ ብዛዕባ ኣብቲ ከይዲ ፍትሒ ካብ ተበዳሊትን ሕብረተሰብን ንዝለዓሉ ቅሬታታት ኣመልኪትና ንሓላፊ ቢሮ ፍትሒ ክልል ትግራይ ኣይተ ኣማኑኤል ኣሰፋ ኣዘራሪብናዮ ኔርና፡፡ እቲ ገበን ዝፈጸመ በዓል ቤት ነበር እታ ግዳይ፡ ጠፊኡ ካብ ሃገር ከምዝወጸ ዝገልጽ ኣይተ ኣማኑኤል፡ እቲ ቅሬታ ከምዝሰምዖን፡ ብወገን ፖሊስ ድማ ኣብ ፈለማ ብዛዕባ እቲ ጥቕዓት ዝፈጸመላ ሰብ ዝተማልአ ሓበሬታ ዘይምርካብን ዳሕራይ ናብ ማእከል ሃገር ተንቀሳቒሱ ኣብ ዝተብሃለሉ እዋን ድማ ብሰንኪ እቲ ኣብታ ሃገር ዘሎ ፖለቲካ፡ ኣብ ማእከል ሃገር ዘለዉ ዝምልከቶም ኣካላት ጸጥታ ክተሓባበሩ ዘይምኽኣሎም ዝኣመሰሉ ምኽንያታት ከምዝቐርቡ ይገልጽ፡፡ ብወገን ዓቃቢ ሕጊ ድማ "መጀመሪያ እቲ ዘጸገም ዝነበረ፡ ብህይወት ክትጸንሕ ድያ (ዝብል) ብጣዕሚ ኣጸጋሚ ስለዝነበረ፡ ዓቃቢ ሕጊ ብምንታይ እዩ ክኸስስ ዝብል ኣጸጊሙልና ነይሩ፡፡ ብኣካል መጉዳእቲ ከሲስካዮ ዳሕራይ እንተተጎዲኣ፡ ሓደ ግዜ ዝተፈረዶ ደጊምካ ብቕትለት ክትፈርዶ ስለዘይትኽእል፡ ኣጸጋሚ እዩ ነይሩ" ይብል፡፡ ዳሓር ግን ኩነታታ ብሕክምና ምስተረጋገጸ  እቲ ተኸሳሲ "ብኸቢድ ፈተነ ቕትለት" ተኸሲሱ፤ እታ ግዳይ እውን  ካብ ኣመሪካ ብስካይፒ ቃላ ክትህብ ተገይሩን ምርመራ ተኻይዱን እቲ ተኸሳሲ ኣብ ዘይተረኸበሉ፡ ናይ ዕድመ ልክዕ ማእሰርቲ ከምዝተፈረዶ ኣይተ ኣማኑኤል ኣሰፋ ይገልጽ፡፡ ብተወሳኺ እቲ ገበነኛ "ዘለሉ ዓዲ እንተተፈሊጡ ብኢንተርፖል ዝመጸሉ ወይ ከኣ ብዝኾነ መልክዕ ናብ ዓዲ ዝኣቱ እንተኾይኑ ድማ እቲ ቅጽዓት ተፈጻሚ ዝኾነሉ" መገዲ ይድለ ከምዘሎ ይዛረብ፡፡ ንሱ'ውን እንተኾነ ኣብቲ ከይዲ ፍትሒ ቀሊል ዘይበሃል ስክፍታታት ከምዘለዎ ዝገልጽ ሓላፊ ቢሮ ፍትሒ ክልል ትግራይ ኣይተ ኣማኑኤል ኣሰፋ "ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝፍጸም ጥቕዓት ዋና መበገሲኡ ናይ ኣተሓሳስባ ጉድለት ይመስለኒ፡፡ እኹል ስራሕ ብዝተዋደደ ምልክዑ ስለዘይስራሕ እዩ ዝብል እምነት ኣለኒ" ይብል፡፡


ጳጳስ ፍራንሲስ፡ ጉዳይ ጾታዊ ዓመጽ ብሚስጢር ከምዘይተሓዝ ገሊጾም

ጳጳስ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ፍራንሲስ፡ ኣብ ውሽጢ'ታ ቤተክርስትያን ንዘጋጠም ጾታዊ ዓመጽ እትሕዘሉ ኣገባብ ከም ዝቕየር ገሊጾም። እቲ ውሳነ፡ እቲ ንግዳያት ዓመጽን ክሲ ንዝቐረበሎም ካህናትን ንምስታር ዝግበር ዝነበረ ኣሰራርሓ ብምቕያር፡ እቶም ጉዳያት ግሉጽ ብዝኾነ መንገዲ ዝረኣይሉ ኩነታት ዝገብር'ዩ ኢሎም። እዚ ትማሊ ሰሉስ ዝወጽአ ጳጳሳዊ ሰነድ፡ ግዳያት ጾታዊ ዓመጽ ብፖሊስን ካልኦት ሰብ ሞያ ሕግን ነቲ ጉዳዮም ብዕቱብ ክከታተልዎን ዘድሉ ሓበሬታ ንኽሓቱን ፍቃድ ዝህብ ምዃኑ ይግለጽ። ቅድሚ ሕጂ፡ እታ ቤተ-ክርስትያን፡ ንውሕሰነት እቶም ግዳያትን ክብሪ እቶም ዝተኸሱን ንምሕለው ነቲ ጉዳይ ብስቱር ትሕዞ ከም ዘነበረት ይፍለጥ። እቶም ጳጳስ፡ ጉዳይ ጾታዊ መጥቃዕቲ ጌና "ብቕንዕናን ብምስጢራዊ መገዲን ክተሓዝ'' ኣሎዎ ክብሉ'ውን ተዛሪቦም። ንሰበ-ስልጣን ቫቲካን ድማ ስቪላዊ ሕጊ ክኽተሉን፤ ምስ መርመራ ዘካይዱ ሓለፍቲ ስቪላዊ ቤት-ፍርድታት ክተሓባበሩን ምሕጽንትኦም ኣመሓላሊፎም። ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ኣብ ፎቐዶ ዓለም ብካህናት ንዝተፈጸመ ጾታዊ ግህሰት ጉልባብ ትህብ እያ ክብሉ ዝወቕሱ ብዙሓት እዮም። ጳጳስ ፍራንሲስ፡ ነቲ ንክብሪ ቤተክርስትያንን ካህናትን ዘዋርድ፡ ብተደጋጋሚ ዝለዓል ዛዕባ ዓመጽ፡ ጽኑዕ ልጓም ብምግባር ንፈጸምቲ በደል ኣብ ሕጊ ኣቕሪቦም ዳግማይ ግህሰት ንከየጋጥም ጽኑዕ ኣመራርሓ ክህቡ ካብ ዝተፈላለዩ ወገናት ጸቕጢ ክግበረሎም ጸኒሑ። እቶም ጳጳስ ጾታዊ ግህሰት "ናይ ሰይጣን መሳርሒ" እዩ ብምባል ዝኾነ በዚ ጉዳይ እዚ ዝኽሰሱ ካህናት ጽኑዕ ስጉምቲ ክውሰዶም መልእኽቲ ኣሕሊፎም ምንባሮም ይዝከር።


"ጾታዊ ትንኮያታት ደው ክነብሎም ኣለና"

ዘቢብ ጓል ሸውዓተ ዓመት እንከላ ነይራ ካብ ኢትዮጵያ ናብ ኬንያ ዝኸደት። ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ሕቡራት ሃገራት ማእኸላይን ምብራቕን ኣፍሪቃ ጉዳያት ደቂ ኣንስትዮ ብምክትል ዳይክተርነት ትሰርሕ ኣላ። ኣብዚ ትካል ክሰርሕ እየ ኢላ ሓሲባ ከምዘይትፈልጥ እያ ትገልጽ።


ብብኽነት ገንዘብ ዝተነቕፈ ቀዳማይ ሚኒስተር እሰራኤል፡ 'ወጻኢታት ስድራይ ባዕለይ ክኽእል'የ' ኢሉ

ብዙሕ ገንዘብ ኣባኺንካ፡ ዝብል ወቐሳ ዝወረዶ ቀዳማይ ሚኒስተር እሰራኤል ናፍታሊ በነት፡ ወርሓዊ ወጻኢታት ምግቢ ስድራኡ ካብ ጅባኡ ክሽፍን ከምዝወሰነ ኣፍሊጡ። ኣብ ሓደ መደበር ተለቪዥን፡ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣዝዩ  ምቾት ዝመልኦ ናብራ ከምዝነብርን፡ ኣብቲ ዝነብረሉ ዘሎ ቀጽሪ ብዙሕ ወጻኢታት ከምዝገብርን ዝምልከት ጸብጻቡ ቀሪቡ ነይሩ። ነዚ ስዒቡ፡ እቲ ቀዳማይ ሚኒሰተር ካብ ከፈልቲ ግብሪ፡ ካብ 26 ሽሕን 400 ዶላር ተቘሪጹ ከም ዝወሃቦ፡ ካብዚ ድማ፡ እቲ 7400 ዶላር ወጻኢታት ምግቢ ንስድራኡን ከምዝውዕል ገሊጹ። እቲ ቀዳማይ ሚኒሰተር ናብ ስልጣን ቅድሚ ምጽኡ ሚሊየነር ዝነበረ እዩ። ናብ ፖለቲካ ዓለም ቅድሚ ምእታዉ ዝውንኖም ዝነበረ  ክልተ ገዘፍቲ ኩባንያታት ቴክኖሎጂ፡ ብ250 ሚሊየን ዶላር ከም ዝሸጠ ዝንገረሉ ናፍታሊ በነት፡ ሕጊ ካብ ዝፈቕደሉ ወጻኢ፡ ዝኾነ ዓይነት ተግባር ከምዘይፈጸመ እዩ ዝምጕት። ንሱ፡ ትማሊ ረቡዕ ኣብ ዘመሓላለፎ መልእኽቲ፡ እቲ ዝቐረበሉ ክሲ ብምንጻግ፣ ድሕሪ ሕጂ ወጻኢታት መግቢ ስድራኡ ባዕሉ ክሽፍን ከም ዝወሰነ ኣፍሊጡ። "ዋላ'ኳ፡ ኣነን ኣባላት ስድራይን ካብ ሕጊ ወጻኢ ዝገበርናዮ ጌጋ እንተዘየለ፡ ብሰንኪ'ቲ ጸብጻብ ኣብ ህዝቢ ዝተፈጥረ ቅሬታ እርድኦ እየ። ስለዚ፡ ካብ ሕጂ ንነየው ወርሓዊ ወጻኢታት ስድራይ ካብ ጅባይ ክሽፍኖ ወሲነ ኣለኹ፡" ኢሉ። ነዚ ውሳነኡ ድማ፡ ኣብ ትሕቲኡ ንዝርከቡ ሰበ ስልጣንን ንቤት ጽሕፈት ቀዳማይ ሚኒስተርን ኣፍሊጡ ኣሎ። እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብ መግለጺኡ፡ "ናብዚ ሓላፍነት ዝመጻእኩ፡ ፍሉይ ክብሪ ደልየ ወይ ድማ ገንዘብ ክረክብ ኢለ ኣይኮነን። ኣብዚ ወንበር ዘለኹ ንህዝቢ እስራኤል ከገልግል ጥራይ እዩ፡" ኢሉ። ቤት ጽሕፈት ቀዳማይ ሚኒስተር ብወገኑ፡ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ ወርሓዊ ወጻኢታት ቀዳማይ ሚኒስተር ነበር ቤንያሚን ናታንያሁ፡ ምስ ናይዚ ሕጂ ቀዳማይ ሚኒስተር እንክነጻጸር ብሰለስተ ዕጽፊ ከም ዝዛይድ ይገልጽ። ቤንያሚኒን ናታንያሁ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብ ዝነበረሉ እዋን፡ ኣዝዮም ክቡራት ኣቑሑ ይገዝእን ኣዝዮም ክቡራት ኣብያተ ምግቢ የዘውትርን ከምዝነበረ፣ ካልእ ተሪፉ ጸጕሩ ብልዑል መጠን ገንዘብ ይቕምቀም ከምዝነበረን ሓያለ ማዕከናት ዜና ይጽብጽባ ነይረን። ቀዳማይ ሚኒስተር ነበር ቤንያሚን ናታንያሁ፡ ወጻኢታት መግቢ ስድራኡ ወርሓዊ 11 ሽሕ 100 ዶላር ከም ዝነበረ ይግለጽ። ቀዳማይ ሚኒስተር ናፍታሊ፡ መንግስቲ ካብ ዘዳለወሉ መንበሪ ገዛ ወጻኢ፡ ኣብ ከተማ ቴልኣቪቭ ኣብ ዝርከብ ናይ ውልቁ መንበሪ ገዛ፡ ከም ቤት ጽሕፈት ይጥቀመሉ'ኳ እንተሎ፡ ካብ ነቐፌታ ከምልጥ ግን ኣይከኣለን። ኣብቲ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ቻናል 13 ቲቪ፡ ዝተበሃለ ማዕከን ዜና ኣብ ዘቕረቦ ጸብጻብ፡ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ንውልቀ ሰራሕተኛታቱ ዝኸፍሎ፡ ንጽሬት፡ ከምኡ'ውን ንምግቢ ኣዝዩ ብዙሕ ገንዘብ ከም ዘባኽን ዘመልክት መደብ ኣቕሪቡ። እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ግን፡ ብፌስቡክ ገጹ ኣቢሉ ኣብ ዘመሓላለፎ መልእኽቲ፡ ከምዚ ዓይነት ካብ ግብሪ ዜጋታት ዝቝረጽ ወርሓዊ ወጻኢታት፡ ኣብ ዘበነ ስልጣኑ ኣዝዩ ከምዝጐደለ ብምግላጽ፡ እቲ ጸብጻብ ከምዘስሐቘ ገሊጹ። መንግስቲ ንውልቁ ምግቢ ዘዳልዉ ከሸንቲ'ኳ እንተቘጸረሉ፡ ሽዱሸተ ኣባላት ንዘለውዎ ስድራኡ፡ ውልቀ-ሰራሕተኛታቱን ግን ስለዘይተቘጸረሎም፡ ከም ኣማራጺ፡ ምግቢ ካብ ቤት ብልዒ ከም ዘምጽኣሎም ኣብሪሁ። ወርሓዊ ደሞዝ ቀዳማይ ሚኒስተር እስራኤል፡ 16 ሽሕ 500 ዶላር እዩ፤ እዚ ኸኣ፡ ዜጋታት እስራኤል ምስ ዝረኽብዎ ወርሓዊ እቶት እንክነጻጸር፡ ኣዝዩ ዝተጋነነ ዝበሃል ኣይኮነን።


ኢሎን መስክ ናይ 1.5 ቢልዮን ዶላር ቢትኮይን ድሕሪ ምዕዳጉ ዋጋ እቲ ዲጂታዊ ባጤራ ዓሪጉ

ወናኒ ኩባንያ ተስላ፡ ኢሎን መስክ ኣብ ወርሒ ጥሪ ናይ 1.5 ቢልዮን ዶላር ቢትኮይን ከም ዝዓደገን፡ ኣብ መጻኢ፡ ክፍሊት ብቢትኮይን ክቅበል ከምዝኽእልን ኣተንቢሁ። እቲ ዜና ድሕሪ ምቅልሑ፡ ዋጋ እቲ ዲጂታዊ ባጤራ 17% ወሰኽ ብምርኣይ ቅድሚ ሕጂ ተመዝጊቡ ዘይፈልጥ ዋጋ ማለት 44220 ዶላር በጺሑ ኣሎ። ኩባንያ መፍረ መካይንን ዝኾነ ተስላ፡ ኣብ መዓልታዊ ምንቅስቓሳት እቲ ኩባንያ ኣድላዪ ዘይኮነ ጥረ ገንዘብ ተዋፊሩ ዝሓሸ ኣታዊ ዝርከበሉ መገዲ ክደልይ ከም ዝጸንሐ ገሊጹ። ኢሎን መስክ ቅድሚ ሒደት መዓልትታት ኣብ ትዊተሩ ‘#ቢትኮይን’ ድሕሪ ምግባሩ ዋጋ ቢትኮይን ክውስኽ ተራእዩ። ንሱ ጸኒሑ ነቲ ጽሑፍ ካብ ናይ ትዊተር ገጹ እንተኣለዮ’ውን ብዛዕባ ቢትኮይንን ካልኦት ዲጂታዊ ባጤራታትን ምጽሓፍ ቀጺልዎ እዩ። ናይ 1.5 ቢልዮን ዶላር ቢትኮይን ከም ዝዓደገ ዝገለጸ ኩባንያ ተስላ፡ ኣብ መጻኢ “ዲጂታዊ ርእሰ-ማል ከጥርይ” ተኽእሎ ምህላው ሓቢሩ። “ብዘይካ’ዚ ኣብ ቀረባ መጻኢ፡ ኣብ ዕዳጋ ንዝቐርቡ ፍርያትና ዝዕድጉ ኣካላት ክፍሊት ብቢትኮይን ክንቅበል ክንጅምር ተስፋ ኣሎና” ኢሉ። ኢሎን መስክ ቅድሚ ሰሙን ብትዊተር ኣብ ዝዘርግሖ ሓበሬታ፡ ቢትኮይን ኣብ ብዙሓት ኣውፈርቲ ዝያዳ ተቐባልነት ይረክብ ምህላው ገሊጹ ነይሩ። ገለ ተንተንቲ እዚ ወፍሪ ናይ ተስላ ኣብ ዓውዲ ዲጂታዊ ባጤራ ዓቢይ ለውጢ ከምጽእ ዝኽእል ምዃኑ ይነግሩ። ኣብ መርበብ Markets.com ዋና ተንታኒ ዝኾነ ኔይል ዊልሰን ግና ቢትኮይን “ኣዝዩ ተኣፋፊ” ዲጂታዊ ባጤራ ምዃኑ የጠንቅቕ። “ተስላ ሕጂ ዓቢይ ሓደጋ እዩ ዝገጥም ዘሎ- እዚ ምናልባት ንብዙሓት ኣውፈርቲ ዘየሻቕል ክኸውን ይኽእል እዩ፤ ንገለ ዓቃባውያን ስክፍታ ክፈጥር እዩ” ይብል። ቢትኮይን እንታይ'ዩ ቢትኮይን ማለት ብቕልል ዝበለ ቀንቋ፡ ዲጂታል + ባጤራ + ትውጊት ኢልና ክንገልጾ ንኽእል። ቢትኮይን ፍሉይ ዝገብሮ ከምቲ ኣብ ጁባና ሒዝናዮ እንኸይድ ባጤራ (ቅርሺ) ዘይኮነስ፡ ኣብ መርበብ ኢንተርነት (ኦንላይን) ዚሰፈሩ ገንዘብ'ዩ። እቲ ካልእ ንቢትኮይን ሓዊስካ ኩሎም ክሪፕቶካረንሲታት ፍሉይ ዝገብሮም ብመንግስትን ማእከላይ ባንክታትን ዘይምእከሉን ቀጥታዊ ምቁጽጻር ዘይግበረሎም ምዃኖም'ዩ። ንኣብነት ቢትኮይን ብሓደ 'ማይኒንግ' ተባሂሉ ዝጽዋዕ ኣገባብ ዝፍጠር ኮይኑ፡ ብመርበብ ዝተኣሳሰሩ ኣብ ምሉእ ዓለም ዝርከቡ ኮምፒተራት ይቆጻጸርዎ። እቶም ንቢትኮይን ክሪፕቶካረንሲ ዝፈጠሩ ሰባት ኣብ ምሉዕ ዓለም 21 ሚልዮን ቢትኮይናት ክፍጠሩ ገደብ ከም ዘንበሩ ይእመን። ክሳብ ሕጂ ድማ 17 ሚልዮን ቢትኮይናት 'ማይን' ከም ዝተገብሩ ጸብጻባት ይሕብሩ።


ቻይና ባንክታት ዲጂታላዊ ባጤራ ምጥቃም ደው ከብላ ኣዚዛ

ቻይና ኣብ ዲጂታላዊ ባጤራ ክሪፕቶካረንሲ ዝነበራ ጥቡቕ ቁጽጽር ብምቕጻል ባንኪታትን ናይ ክፍሊት ኣገልግሎት ዝህቡ ትካላትን ብዲጂታላዊ ባጤራ ዝግበር ንግዲ ከየሳልጡ ኣዚዛ። ቻይና፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ ኣብ ግዝኣት ሲችዋን ስራሕቲ ቢትኮይን ክእገድ ምስ ተወሰነ እዩ ነዚ ትእዛዝ ኣመሓላሊፋ። ዋጋ ቢትኮይን ብሶኒ ብ10 ምኢታዊት ወሪዱ ዝነበረ ኮይኑ፡ ሎሚ ሰሉስ ኣብ ዕዳጋ ኤስያ ተመዓራሪዩ ኣሎ። ዋጋ ክሪፕቶካረንሲ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሚያዝያ በጺሕዎ ካብ ዝነበረ ዝለዓለ ዋጋ 63 ሽሕ ዶላር ብፍርቂ ጎዲሉ እዩ። ትማሊ ሰኑይ ሃገራዊ ባንኪ ቻይና፡ ኣብ ቀረባ ንብዙሓት ባንኪታትን ትካላት ክፍሊትን ጸዊዑ ብክሪፕቶካረንሲ ኣብ ዝግበር ንግዲ ጥንኩር ስጉምቲ ክወስዳ ከም ዝገለጸለን ሓቢሩ፡፡ ባንኪታት ብክሪፕቶካረንሲ ንዝግበር ምትዕድዳግ ፍርያት ወይ ከም ንግዲ፣ ምውርራድ ሒሳብን ዝኣመሰሉ ኣገልግሎታትን ከይህባ ከም ዝኣዘዘ እውን ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ኣፍሊጡ። ካብ ዓበይቲ ኣለቃሕቲ ባንኪታት ቻይና ዝኾነ ባንኪ ሕርሻ ቻይና፡ መምርሒ እቲ ማእከላይ ባንኪ ተኸቲሉ ክሪፕቶካረንሲ ተጠቒምካ ዝግበሩ ዘይሕጋዊ ምንቅስቓሳት ንግዲ ንምቁጽጻር ይሰርሕ ከም ዘሎ ገሊጹ፡፡ ‘ቻይና ፖስታል ሴቪንግስ’ ዝተባህለ ባንኪ፡ ብክሪፕቶካረንሲ ኣቢሎም ዝግበሩ ምንቅስቓሳት ከም ዘየሳልጥ ዝሓበረ ካልእ ባንኪ እዩ፡፡ ኣገልገሎት ክፍሊት ሞባይልን ኢንተርነትን ዝህብ ቻይናዊ ትካል ኣሊፐይ ብተመሳሳሊ፡ ብክሪፕቶካረንሲ ዝግበሩ ዘይሕጋዊ ምንቅስቓሳት ዝቆጻጸር ስርዓት ከም ዝዝርግሕ ኣፍሊጡ፡፡ ሰበስልጣን ግዝኣት ሲችዋን ብዓርቢ ስራሕቲ ቢትኮይን ክዕጾ ምእዛዞም ስዒቡ እዩ እዞም ለውጢታት ተፈጢሮም ዘለዉ፡፡ ቻይና ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 65 ሚኢታዊት ጠቕላላ ፍርያት ቢትኮይን ሸፊና ዝነበረት ኮይና፡ ግዝኣት ሲችዋን ድማ ካብ ዓለም መበል ካልኣይ ደረጃ ተሰሪዓ ምንባራ መጽናዕቲ ዩኒቨርሲቲ ካምብሪጅ የመልክት፡፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ቤት ምኽሪ ቻይና፡ ኣካል እቲ ዝሓዞ ፋይናንሳዊ ሓደጋታት ናይ ምቁጽጻር ወፍሪ፡ ዕደናን ንግድን ክሪፕቶካረንሲ ደው ከም ዘብሎ ገሊጹ ነይሩ፡፡ ገለ ተንተንቲ ዋጋ ቢትኮይን ብቐጻሊ ክንኪ ከም ዝኽእል እዮም ዘጠንቅቑ፡፡ ብሰንኪ ኣብ ብዙሓት ከባቢታት ዓለም ኣብ ልዕሊ ዲጂታላዊ ባጤራ ዝግበር ዘሎ ጥቡቕ ቁጽጽር፡ ኣውፈርቲ ይሰግኡ ብምህላዎም ዋጋ ካልኦት ዲጂታላዊ ባጤራታት እውን ይጎድል ኣሎ። ብካልእ ዜና፡ ሶዘባይስ ዝተባህለ ኣጫራቲ ትካል ኣስታት 15 ሚልዮን ዶላር ዝግመት ኣብ ቀጻሊ ወርሒ ንጨረታ ኣብ ዘቕርቦ ኣልማዝ ብክሪፕቶካረንሲ ምጭራት ከም ዝከኣል ኣፍሊጡ። ክንድ'ዚ መጠን ዘለዋ ኣልማዝ ብዲጂታላዊ ባጠራ ናብ ህዝባዊ ጨረታ ክቐርብ ንፈለማ እዋን እዩ።


ኢትዮጵያ ልዕሊ 500 ቢልዮን ብር ዓመታዊ ሃገራዊ በጀት ከምእተጽድቕ ኣፍሊጣ

ዓመታዊ በጀት ኢትዮጵያ ንፈለማ እዋን ልዕሊ 500 ቢልዮን ብር ክኸውን ዝገብር ረቂቕ በጀት ብቤት ምኽሪ ሚንስትራት ጸዲቑ። ቤት ምኽሪ ሚኒስትራት ኢትዮጵያ፡ ንዝመጽእ ዓመት ዝውዕል ዓመታዊ በጀት ካብቲ ሕሉፍ ብ85 ቢልዮን ክብ ዝበለ ረቂቕ ከምዘዳለወ ተፈሊጡ። ዓመታዊ በጀት መንግስቲ ፌደራል ልዕሊ 561 ቢልዮን ብር ክኸውን ምውሳኑ እቲ ረቂቕ ዘመልከተ ኮይኑ፡ ምስቲ ኣብ ዝውዳእ ዘሎ ዓመተ 2013 [ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ] ዝነበረ 476 ቢልዮን ክነጻጸር ከሎ ናይ 18 ሚኢታዊት ወሰኽ ኣለዎ። እቲ ቤት ምኽሪ ነቲ ናይ 2014 ረቂቕ በጀት ቅድሚ ምጽዳቑ ነዚ ዝዛዘም ዘሎ ዓመት ኣብ ዘድልይ ተወሳኺ በጀትን ወጻእታት መንግስቲ ንምሽፋን ዘድልይ ምምሕያሽን ተግባረዊ ንክኸውን ኣብ ዝቐረበ ሓሳብ ምዝርራቡ ተፈሊጡ’ሎ። በዚ መሰረት እቲ ተወሳኺ በጀት ኣብ ትግራይ ምስ ዝተወለዐ ኲናት ብዝተሓሓዝ ንዘጋጠመ ወጻእታት፣ ብደርቂ ንዝተሃሰዩ፣ ንዝተፈናቐሉን ናብ ከባቢኦም ንዝምለሱን ዝኸውን ቀረብ ረድኤት፣ ለበዳ ኮቪድ-19 ንምክልኻል፣ ንድጎማ ቀረብ ድኹዒ [መሰሰኒ ምህርቲ]ን ምክልኻል ሓደጋ ውሕጅን ከምዝውዕል ኣነጺሩ። ብተወሳኺ ድማ ንፕሮጀክት ምጥንኻር ሚንስትሪ መዓድንን ነዳድን ከምኡ’ውን “መጠባበቒ በጀት ስለዝተወደአ ኣብ ዝቕጽሉ ኣዋርሕ ንዘድልዩ ዝተፈላለዩ ወጻእታት መጠባበቒ በጀት ምምዳብ ኣገዳሲ ብምዃኑ” እቲ ተወሳኺ በጀት ከምዘድለየ ኣብ መግለጺኡ ሓቢሩ። እቲ ተሓቲቱ ዘሎ ተወሳኺ በጀት ድማ 26.4 ቢልዮን ብር ከምዝኾነ ተፈሊጡ። እዚ መጠን ገንዘብ ግን ናብ ባይቶ ተወከልቲ ህዝቢ ቀሪቡ ክጸድቕ ኣለዎ። በጀት ቀጻሊ ዓመት? እቲ ን2014 ተታሒዙ ዘሎ በጀት ብባይቶ ወከልቲ ህዝቢ እንተጸዲቑ ·         162 ቢልዮን ብር ንስሩዕ ወጻእታት ·         183.5 ቢልዮን ንካፒታል ወጻእታት ·         203.95 ቢልዮን ንክልላት ·         12 ቢልዮን ንመፈጸሚ ሸቶታት ልምዓት ዝውዕል ደገፍ ኮይኑ ክመቓቐል’ዩ። ዓመታዊ በጀት ኢትዮጵያ፤ ኣብ 2011 ልዕሊ 346 ቢልዮንን 915 ሚልዮንን ከምኡ ድማ ኣብ 2012 ልዕሊ 386 ቢልዮንን 954 ሚልዮንን ብር ከምዝነበረ ይዝከር። እቲ ትሕቲ 300 ቢልዮን ብር በጀት ዝተትሓዘሉ እዋን ኣብ 2009 ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ ኮይኑ፤ ሽዑ እቲ ዓመታዊ በጀት 274.3 ቢልዮን ብር ነይሩ።


ገዛእ ገንዘባ ካብ ባንክ ዝዘመተት ሊባኖሳዊት

ሊባኖሳዊት ሳሊ፡ ሓፍታ ብሕማም ካንሰር ክትሳቐ እናረኣየት እንከላ ክትሕግዛ ኣይከኣለትን። እቲ ምኽንያት ድማ፡ ሕጊ እታ ሃገር፡ ሓደ ዜጋ ኣብ ወርሒ፡ ካብ ናይ ባንኪ ሕሳቡ ልዕሊ 400 ዶላር ከውጽእ ስለዘየፍቅደሉ'ዩ። በዚ ከኣ ሳሊ ናይ ሓሶት ሽጉጥ ተዓጢቓ ናብቲ ገንዘባ ዘቐመጠትሉ ባንክ ብምእታው ገዛእ ገንዘባ ዘሚታ ወጺኣ።


ብሪጣንያ፡ ብቢልዮናት ዝቑጸር ናይ ወረቐት ገንዘብ ናብ ድኹዒ ክትቅይር እያ

ሎሚ ኣቕሓ ሸሚትኩም ወይ ኣገልገሎት ረኺብኩም እትኸፍልዋ ናይ ዕስራ ፓውንድ ወረቐት ገንዘብ፡ ኣብ ቀረባ መዓልትታት ናብ ድኹዒ ክትቅየር ትኽእል እያ። ባንኪ እንግሊዝ፡ ናይቲ ትማሊ ሓሙስ፡ ብፖሊመር ዝተቐየረ፡ 40 ቢልዮን ዋጋ ዘለዎ ናይ 20 ፓውንድ ወረቐት ቅርሺ፡ ምውጋድ ጀሚሩ። እቶም ኣስታት ክልተ ቢልዮን በዝሒ ዘለዎም ወረቐታት ቅርሺ ንሓመድ መደንፍዒ ንዝኸውን ድኹዒ መስርሒ ክውዕሉ እዮም። እቲ ዝግበር ዘሎ ናይ ቅርሺ ለውጢ ኣብ ታሪኽ ዓባይ ብሪጣንያ እቲ ዝዓበየ ናይ ቅርሺ ለውጢ እዩ። እቲ ምስሊ ሊቅ ስነ ቑጠባ ኣዳም ስሚዝ፡ ዘለዎ ነባር ቅርሺ 20 ፓውንድ፡ ናብ ባንኪ ወይ ፋይናንሳዊ ማእከላት እንተኣትዩ መሊሱ ኣይወጽእን። እቲ ነባር ቅርሺ ቀስ ብቐስ ካብ ዕዳጋ ዝወጽእ ኮይኑ፡ እኹል መጠን ምስተኣከበ ግን እቲ ባንኪ ናይ ሽዱሽተ ወርሒ ገደብ ብምሃብ ጠቕሊሉ ካብ ዕዳጋ ክወጽእ ከምዝገብር ገሊጹ ኣሎ። ኣብ 2007 ኣምፈ ምስሊ ኤድዋርድ ኢልጋር ዝሓዘ ወረቐት 20 ፓውንድ፡ ጠቕሊሉ ካብ ዕዳጋ ንምውጻእ ሰለስተ ዓመታት ወሲዱ ነይሩ።


ብጌጋ ናብ ሕሳቦም ዝኣተወ 100 ሽሕ ዶላር ዘጠፋፍኡ ሰብ ሓዳር ብስርቂ ተኸሲሶም

ሮበርትን ቲፋኒን ኣመሪካውያን ሰብ ሓዳር እዮም። እቲ ንሶም ዓሚል ዝኾኑሉ ባንክ፡ ብጌጋ 120 ሽሕ ዶላር ናብ ሕሳቦም ኣታዊ ገይሩሎም። ንሳቶም ድማ፡ ነቲ ዝኣተወሎም ገንዘብ፡ ዳርጋ ኩሉ ኣጠፋፊኦምዎ። ፖሊስ ከምዝበሎ፡ እቶም ሰብ ሓዳር ነቲ ናቶም ዘይኮነ ገንዘብ፡ ክቡር መኪናን ካልኦት ናውትን እዮም ዓዲጎምሉ። ሮበርትን በዓልቲ ቤቱን፡ እቲ ገንዘብ ናቶም ከምዘይኮነ ይፈልጡ ምንባሮም ከምዝኣመኑ ፖሊስ ገሊጹ። ወዲ 36 ዓመት ሮበርትን፡ ጓል 35 ዓመት ቲፋኒን፡ ብገበን ስርቂ ዝተኸሰሱ ኮይኖም ብዋሕስ ክፍትሑ ክኢሎም እዮም። እቲ ገንዘብ፡ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ግንቦት ናብ ሕሳቦም ዝኣተወ ክኸውን ከሎ፡ ጌጋ ከምዝተፈጸመ ዝተፈለጠ ግን 20 ሰነ እዩ ነይሩ። ሽዑ፡ እቲ ገንዘብ ካብ ሕሳቦም ወጺኡ ናብቲ ትኽክለኛ ሕሳብ ክኣቱ ንምግባር ኣብ ዝፍተነሉ፡ እቶም ሰብ ሓዳር ነቲ ባንኪ እንተየፍለጡ፡ ኣስታት 107,000 ዶላር ከምዘጠፋፍኡ ክፍለጥ ተኻኢሉ። ዝተፈላለያ ዓይነት መካይንን ናይ ገዛን ናውቲ ድሕሪ ምዕዳጎም፡ 15,000 ዶላር ድማ ንመሓዙቶም ሂቦም።


ቁጠባ ኣመሪካ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ብ30 ሚኢታዊ ከንቆልቁል እዩ ተባሂሉ

ቁጠባ ኣመሪካ ብምኽንያት ኮሮናቫይረስ ካብ 20 ክሳብ 30 ሚኢታዊ ከንቆልቁል ከምዝኽእል ሓለፊ ሃገራዊ ባንኪ [ፌዴራል ሪዘርቭ] እታ ሃገር ተዛሪቡ። ጄሮም ፓውል ንቢቢሲ ከም ዝገለጾ፡ እቲ ምዝሕሓል እቲ ቁጠባ ኣብ ውሽጢ ኣዋርሕ ጠጠው ዝብል ዘይኮነስ፡ ንቐጻሊ ዓመት'ውን ክዘልቕ ይኽእል እዩ። እቲ ቁጠባ ካብቲ ዝበጽሖ ጉድኣት ንክሓዊ፡ እቲ ለበዳ ክታበት ክሳብ ዝርከቦ ከጸግም ከምዝኽእል'ውን ተሰጊኡ ኣሎ። ብዚ ምኽንያት ሓላፊ እቲ ሃገራዊ ባንኪ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ሓገግቲ ባይቶ ኣመሪካ፡ እቲ ቁጠባ ናብ ንቡር ንክምለስ ዘተባብዕ ፖሊሲ ከውጽኡን ተወሳኺ ገንዘባዊ ሓገዝ ከጽድቑን ሓቲቱ ነይሩ እዩ። ጄሮም ፓውል፡ "እቲ ዘለናሉ ኩነታት ከቢድ እዩ። ኣብ ዜጋታት ዝበጽሕ ዘሎ ስቓይ ብቓላት ምግላጽ ኣይከኣልን። እንተኾነ፡ ጊዜ ይወስድ 'ምበር፡ እቲ ቁጠባ ናብ ንቡር ምምላሱ ኣይክተርፎን" ኢሉ። ብሰንኪ እቲ ለበዳ ዘብጸሖ ጸቕጢ፡ ካብ ፍርቂ ወርሒ መጋቢት ጀሚሩ ዛጊድ ልዕሊ 36 ሚልዮን ኣመሪካውያን ሰራሕ ኣልቦ ኾይኖም ኣለዉ። እዚ ሸቕሊ ኣልቦ ክፋል ሕብረተሰብ፡ 25 ሚኢታዊ ይኸውን። ካብኡ ድማ፡ እቲ ቀንዲ ግዳይ እቲ ትሑት መሃያ ተኸፋሊ ክኸውን ከምዝኽእል፡ ብፍላይ ድማ ደቂ ኣንስትዮ ኣዝየን ከም ዝህሰያ ይዝረብ። እንተኾነ፡ ናይታ ሃገር ፋይናንሳዊ ስርዓት ብርቱዕ ብምዃኑ፡ ቁጠባ ኣመሪካ ወዲቁ ከምዘይተርፍ እቲ ሓለፊ ወሲኹ ተዛሪቡ እዩ። እቲ ለበዳ ተመሊሱ ንኻልኣይ ጊዜ ዙርያ እንተመጺኡ፡ ኣብ መጻኢ ሰለስተ ወርሒ እቲ ቁጠባ ካብቲ ዝወደቖ ክለዓል ከምዝኽእል ወሲኹ ተሰፍዩ። በቲ ለበዳ ኣዝያ ዝተሃሰየት ኣመሪካ፡ ብበዝሒ በቲ ቫይረስ ዝተለኸፉ ሰባት ኮነ ብሰንኩ ህይወቶም ዝሰኣኑ ዝወዳደራ የለን። ኣብ ገለ ግዝኣታት እታ ሃገር፡ ምስ ምፍኳስ ዕጽዋ ተኣሳሲሩ እቲ ሕማም ከይደግስ ተሰጊኡ ኣሎ።


ካብ ባንኪ ክሰርቕ ኣብ ቱቦ ተቐርቂሩ ዝተረኸበ ኢጣልያዊ

ካብ ባንኪ ንምስራቕ ይጉዓዝ ከምዝነበረ ዝተጠርጠረ ሓደ ጣሊናያዊ ኣብ ጥቓ ቫቲካን ኣብ ቱቦ ተቐርቂሩ ስለዝተረኸበ ሰራሕተኛታት መድሕን ህይወት ኣድሒኖምዎ። ሰራሕተኛታት ሃንደበታዊ ሓደጋታት ነቲ ወዲ ንምድሓን ናብ ሻምበቆ መተሓላለፊ ረሳሕ ማይ ንምብጻሕ 8 ሰዓታት ዝወሰደ ኳዕቲ ከምዘካየዱ ተገሊጹ። ካብ ውሽጢ ዓᎃቕ ጉድጓድ ዝወጽአ እቲ ጥርጡር ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ሆስፒታል ናብዮት ይግበረሉ ስለዘሎ ይሓዊ ከምዘሎ ተሓቢሩ። ፖሊስ ነቲ ወድን ካልኦት ክልተ ሰባትን ብገበን ምዕናው ንብረት ህዝቢ ክኸሶም ምድላዋት ይገብር’ሎ። እቲ ጥርጡር ኣባል ናይቶም ባንኪ ንምዝራፍ ዝጽዕቱ ጉሓላሉ ክኸውን ከምዝኽእል መኮነናት ፖሊስ ሓቢሮም። ካልኦት ክልተ ካብቲ ከባቢ ክሃድሙ ክብሉ ኣብ ቀይዲ ዝኣተዉ ሰባት ንፖሊስ ብዘይምትሕብባር ብዝብል ገበን ከምዝተኸሰሱ መራኸብቲ ሓፋሽ ጣሊያን ኣቃሊሔን። ባንኪ ንምዝራፍ ፈተነ ኣካይዶም ተባሂሎም ካብ ዝተጠርጠሩ ሰባት እቶም ሰለስተ እቲ ባዕቲ ቅድሚ ምድህማሱ ካብቲ ሓደጋ ዘምለጡ ኮይኖም፡ እቲ ሕይ ኣብ ሆስፒታል ዝርከብ ውልቀ ሰብ ግን 6 ሜትሮ ዕምቆት ኣብ ዘለዎ ጉድጓድ ተቐርቂሩ እዩ ተረኺቡ። ወሃቢ ቃል ፖሊስ ንናይ ፈረንሳይ ማዕኸን ዜና ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ “ምርመራና ይቅጽል’ዩ ዘሎ። እቶም ሰባት ሰረቕቲ’ዮም ናብ ዝብል መደምደምታ ኣይበጽሓናን ዘለና” ኢሉ። እቲ ኣብ ትሕቲ እቶም ሓደሽቲ ድኳናት ዝርከብ ሻምበቆ መእለይ ረሳሕ ፈሳሲ ናብ ክልተ ባንክታት ኣዝዩ ዝቐረበ ከምዝኾነ ተፈሊጡ’ሎ። ማዕኸናት ዜና ጣሊያን፡ እቶም ሰባት ከተማ ጸጥ ኣብ ዝበለትሉን ኣብ ናይ ዕረፍቲ ሰዓትን ኣብ ጥቓ ባንኪ ኣብ ዝርከብ በዓቲ ምርካብ ማለት ዕላምኦም እንታይ ከምዝኾነ ቁልጭ ኣቢሉ ዘርእይ’ዩ ዝብል ሓበሬታ የቃልሓ ኣለዋ። ነባሪ እቲ ከባቢ ዝኾነ ሓደ ውልቀሰብ ኣብቲ ከባቢ ብዛዕባ ዝተኸሰተ ነገር ዋላ ሓንቲ ኣፍልጦ የብልናን ኢሉ። “ኩላትና ኣብቲ ከባቢ ዝነበሩ ሰባት ኣብ ስራሕቲ ሕደሳ’ዮም ዘለዉ ዝብል ሓሳብ’ዩ ነይሩና” ኢሉ።


ኡጋንዳ: ኣብ ናይ ወረቐት ገንዘብ እታ ሃገር ዝጸሓፍ ዘሎ ፖለቲካዊ መልእኽትታት

ባንክ ኡጋንዳ ነቲ ኣብታ ሃገር ብብዝሒ ዝርአ ዘሎ፡ ኣብ ናይ ወረቐት ገንዘብ እታ ሃገር፡ ፖለቲካዊ መልእኽትታት ምጽሓፍን ነቲ ስእሊ ብማሕብራዊ መራኸቢታት ምዝርጋሕን ዘይሓላፍነታውን ዘይሕጋውን ምዃኑ ገሊጹ። ኣመሓዳሪ ባንክ ኡጋንዳ ኢማኑዌል ሙተቢለ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ነቲ ናይ ወረቐት ገንዘብ ምጽያቕ፡ ነቲ ናይ መለለዪ ምልክታት ዘበላሹ "ንዋጋ ናይቲ ገንዘብ ዘጥፍእን" ንዕድሚኡ ዘሕጽርን ክኸውን ከም ዝኽእል ሓቢሩ። ካብ መንጎ እቶም ኣብቶም ናይ ወረቐት ገንዘብ ዝጸሓፉን ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ዝዝርግሑን ዘለው መልእኽትታት ነቲ ካብ ፍሉጥ ሙዚቀኛ ናብ ፖለቲከኛ ተቐይሩ ዘሎ ቦቢ ዋይን ዝድግፉ መልእኽትታት ይርከብዎ። ንዳግማይ መረጻ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ኣብ 2021 ዝድግፉ'ውን ካብቶም ዝተዘርግሑ መልእኽትታይ እዮም። ቦቢ ዋይን መን እዩ? 'ኣፍ ሮቢት' ብዝበሃል ቅዲ ሙዚቃ ዝፍለጥ ኡጋንዳዊ ቦቢ ዋይን፡ ዋላ እኳ ኣብታ ሃገር ልዑል ተቐባልነት እንተሃለዎ፡ ምስ መንግስቲ ሙሴቬኒ ዓይንን ሓመድን ካብ ዝኸውን ዓመታት ተቖፂሮም። ምስ ሙዚቃ ዝነበሮ ህይወት ብምግዳፍ፡ ናብ ህዝባዊ ፖለቲካ ምስተፀንበረ እውን፡ ኣባል ቤት  ምኽሪ ኮይኑ ካብ ዝምረፅ፡ ነቲ ባይቶ ከጨንቖ ፀኒሑ እዩ። ልዕሊ 75 ዓመት ዝኾኖ ውልቀ ሰብ ንፕረዚደንትነት ንከይምረፅ ዝኽልክል ሕገ-መንግስቲ ኡጋንዳ፡ ንከይትንከፍ ተቓሊሱ እኳ እንተነበረ፡ ኣይተሳኽዐሉን። መንግስቲ ኡጋንዳ፡ ከም ፌስቡክን ትዊተርን ዝኣመሰሉ ማሕበራዊ ሚድያታት ቀረፅ ንክኸፍሉ ንዘውፅኦ ሕጊ'ውን ብትረት ክቃወሞ ፀኒሑ እዩ።


ባንክታት ወጻኢ ናብ ኢትዮጵያ ክኣትው ምፍቃድ ኣብ ባንክታት እታ ሃገር ዘሕድሮ ጽልዋ ይህሉ’ዶ?

ኢንዳስትሪ ባንክ ኢትዮጵያ፡ ንባንክታት ሃገራት ወጻኢ ሓድሽ ኣይኰነን። ከም ኣብነት ባንኮ ዲ ሮማን ኣቢሲኒያ ባንክን ምጥቃስ ይክኣል። እንተዀነ፡ ኣብ ዝሓለፈ ፍርቂ ሚእቲ ዓመት፡ ዕዳጋ ኢትዮጵያ፡ ከም ባንክን ቴሌኮምን ኣብ ዝኣመሰሉ ገዘፍቲ ዓውድታት ንሰብ ሃብቲ ወጻእን ብሕትን ክፉት ኣይነበረን። ቀዳማይ ሚኒስትር ኢትዮጵያ ነበር ኣቶ መለስ ዜናዊ ኣብ 2012 [ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ] ኣብ ዝተኻየደ ዓለምለኻዊ መድረኽ ቁጠባ ተረኺቡ፡ ኢትዮጵያ ዓወድታት ባንክን ቴሌኮምን ንሃገራት ወጻኢ ክፉት እትገብረሉ ዓቕሚ የብላን ክብል ተኻቲዑ ነይሩ። ኣቶ መለስ ኣብቲ እዋን፡ ሰብ ሃብቲ ወጻኢ “ኣይኰነን ንሕና ክንቈጻጸሮም፡ ክንርድኦም’ውን ዘይንኽእል ናውታት’ዮም ዝጥቀሙ። ከመይ ኢልና ኢና ድኣ ክንቆጻጸሮም? ኣይክኣልን’ዩ፤ ሕጂ ዓቕሚ የብልናን” ምባሉ ይዝከር። ነዚ ሓሳብ ዝድግፉ ኢትዮጵያውን እኳ እንተሃለው፡ ካብ ዕዳጋ ዓለም ተፈሊና ክንነብር ኣይንኽእልን ኢሎም ዝካትዑ’ውን ኣለው። ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ኣብ 2018 ናብ ስልጣን ምስ መጽአ፡ ኣብ ኢድ መንግስቲ ዘለው ትካላት ንመሸጣ ክቐርቡ ከም ዝኽእሉ ኣአንፊቱ ነይሩ። መንግስቲ፡ ተወሳኺ ቀጥታዊ ኢንቨስትመንት ወጻኢ ንምስሓብን ኣብ ሕርሻ ንዝተሞርኰሰ ቁጠባ እታ ሃገር ዘመናዊ ንምግባርን ብዝብል ነዞም ስጉምታት ከም ዝወስድ ይገልጽ። ብተወሳኺ፡ እዚ ስጉምቲ፡ ቀረብ ሸርፊ ወጻኢ ብምቅልጣፍ ኣብ ምፍጣር ስራሕን ዓለምለኻዊ ተወዳዳርነትን ክብ ብምባል ንቑጠባዊ ዕብየት ኣገዳሲ እዩ ይብል። በዚ መሰረት፡ ዓውዲ ቴሌኮም ንሰብ ሃብቲ ወጻኢ ክፉት ድሕሪ ምዃኑ፡ ኢንዳስትሪ ባንክ’ውን ንባንክታት ሃገራት ወጻኢ ክፉት ከም ዝኸውን ተገሊጹ ኣሎ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ለካቲት ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ንኣባላት ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ኣብ ዘስምዖ ዘረባ፡ ኩነታት ኣብታ ሃገር ዘለው ባንክታት ከምቲ ዝጸንሖ ከም ዘይቕጽል ገሊጹ ነይሩ። ድሕሪ ሕጂ “ባንክታት ብዘመናዊ መገድን ብቴክኖሎጅን ተደጊፎም ምስ ዓለማዊ ዕብየት ንክጉዓዙ፡ ምስ ባንክታት ካልኦት ሃገራት ንምውድዳር ዘኽእሎም ምድላው ክገብሩ ኣለዎም” ምባሉ ይዝከር። እዚ ምምሕያሽ፡ ባንክታት ወጻኢ ኣቐዲሙ ምስቶም ኣብታ ሃገር ዝርከቡ ባንክታት ብሽርኪ ስራሕ ክጅምሩ ዘኽእል ትሑት ርእሰማል ምድላው ዘካተተ እዩ። ቅድሚ ሒደት ኣዋርሕ፡ ኣመሓዳሪ ማእከላይ ባንክ ይናገር ደሴ ብዙሓት ባንክታት ኣፍሪቃ ኣብ ዕዳጋ ኢትዮጵያ ንምእታው ድልየት የርእዩ ከም ዘለው ተዛሪቡ ነይሩ። ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት፡ ዝተፈላለዩ ባንክታት ወጻኢ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብያተ ጽሕፈት ከፊቶም ዕዳጋ እታ ሃገር ከጽንዑ ምጽንሖም ዝተፈላለዩ ሓበሬታታት የመልክቱ። ‘ፋርዘር ኣፍሪቃ’ ዝተባሃለ መርበብ ሓበሬታ ብ2020 ኣብ ዘውጽኦ ሓበሬታ፡ ካብ 2015 [ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ] ጀሚሩ ኣብ ኢትዮጵያ ትሸዓተ ባንክታት ወጻኢ ኣብያተ ጽሕፈት ከም ዝኸፈቱ ጠቒሱ። እዞም ኣብ ኢንዳስትሪ ባንክ እታ ሃገር ድልየት ኣርእዮም ዝተባህሉ ባንክታት፡ ባንክ ኢንቨስትመንት ኤውሮጳ፣ ስታንዳርድ ባንክ፣ ኮሜርዝ ባንክ፣ ጀርመን ባንክ፣ ኬሲቢ ባንክ፣ ባንክ ኦፍ ኣፍሪካ፣ ዚራት ባንክ ከምኡ’ውን ኤክስፖርት-ኢምፖርት ባንክ ኦፍ ኢንዲያ ዝተባህሉ’ዮም። ኣቦ መንበር ፌርፋክስ ኣፍሪካ ፈንድ ግሎባል ዘመዴነህ ንጋቱ “እቲ ውሳነ ዓብዪ ስጉምቲ’ዩ” ይብል። “ኣነ፡ ኣብ ምዕባይ ኣብ ዝርከባ ሃገራት ብዙሕ ሰሪሐ’የ። ኣርጀንቲና፣ ብራዚል፣ ከም ህንድን ቻይናን ዝበላ ሃገራት ኤስያ ከመይ ከም ዝከፈትኦ ምርኣይ ንኽእል ኢና” ብምባል እተን ሃገራት ዕዳግአን ንባንክታት ወጻኢ ከም ዝኸፈታ ይዛረብ። እዚ በዓል ሞያ ፋይናንስ፡ ብጃምላዊ ሃገራዊ ምህርቲ (ጂዲፒ) ንናይጄሪያን ደቡብ ኣፍሪቃን ስዒባ ኣብ ሃገራት ትሕቲ ሰሃራ ኣብ ሳልሳይ ደረጃ እትርከብ ኢትዮጵያ፡ እቲ ዓውዲ ንሰብ ሃብቲ ክፉት ምግባራ፡ እታ ሃገር ንቢዝነስ ድልውቲ ምዃና ዘርኢ’ዩ ዝብል እምነት ኣለዎ። “ባንክታት ወጻኢ ክመጽኡ እንከለው፡ ዓለምለኻዊ ልምዶም ሒዞም’ዮም ዝመጽኡ። ናይ ምምሕዳር ልምዶም፣ ቴክኖሎጂኦም ከምኡ’ውን ሸርፊ ወጻኢ’ዮም ሒዞም ዝመጽኡ። ካብ ወጻኢ ዝመጽእ በዓል ሃብቲ ናይ ምትእንጋድ ዓቕሚ ኣለዎም’ዩ” ይብል። ብኻልእ ወገን፡ ኣገልግሎት ዓማዊል (customer service) ካልእ ረብሓ እቶም ካብ ወጻኢ ዝኣትው ባንክታት ምዃኑ ይሕብር። “ንኣብነት ኣነ ኣብ ዝነብረሉ ኣሜሪካ: ባንክታት ንዓማዊሎም ብዝግባእ እዮም ዘገልግሉ። ኣብ ሃገርና እቲ ተጠቃሚ ነቲ ባንክ ለሚኑ’ዩ ዝጥቀም፤ ግርምቢጥ። ልቓሕ’ውን ንውሑዳት ሰባት’ዮም ዝህቡ” ብምባል የረድእ። ኣብ ዓዲ ኢንግሊዝ ኣባል ማሕበር ክኢላታት ሕሳብ ዝዀነ ኣማኻርን በዓል ሞያ ኦዲቲንግን ጥላሁን ግርማ፡ እዞም ባንክታት ናብ ኢትዮጵያ ክኣትው ምፍቃድ፡ ሰብ ሃብቲ ወጻኢ ንምስሓብ ከም ዝጠቅም ይገልጽ። ብተወሳኺ፡ ኣብ ምስፋሕ ቴክኖሎጂ፣ ሓደሽቲ ኣገልግሎታት ባንክ ንዓማዊል ክበጽሑ ኣብ ምግባር ሓጋዚ ተራ ከም ዝህልዎም ብምግላጽ ባንክታት ውሽጢ ዓዲ እኹል ገንዘብ ክህቡኒ’ዮም ኢሎም ዘይተኣማመኑ ሰብ ሃብቲ ወጻኢ ክስሕቡ ይኽእሉ’ዮም ይብል። ንኣብነት ይብል ኣቶ ጥላሁን፡ “ኣብ ኢትዮጵያ ሲቲ ባንክ ወይ ስታንዳርድ ቻርተር እንተኣትዮም፡ ሰብ ሃብቲ ወጻኢ፡ መጽናዕቲ ክሰርሑ እንከለው ከም ሓደ ጽቡቕ ጐኒ ይርእዩዎ” ክብል የረድእ። ይኹን’ምበር፡ ኢትዮጵያ ኢንዳስትሪ ባንክ ንሃገራት ወጻኢ ክፉት እትገብረሉ ዘላ መገዲ ካብ ዓለምለኻዊ ትካላት ብዝበጽሓ ጸቕጢ ምዃኑ ኣቶ ጥላሁን ይገልጽ። “ዓለምለኻዊ ትካል ንግዲ ከም ሓደ ረቛሒ ዘቐምጦ፡ ሃገራት፡ ንግድን መሳለጥያታት ኣገልግሎትን ክእግዳ የብለንን ዝብል’ዩ። ስለዚ እቲ ጸቕጢ ብቐንዱ ካብ ዓለምለኻዊ ትካል ገንዘብን ዓለምለኻዊ ትካል ንግድን ዝመጽአ እዩ” ክብል ይምጉት። ዘመዴነህ፡ ዓለምለኻዊ ባንክታት ናብ ኢትዮጵያ ክመጽኡ እንከለው ምስቶም ኣብታ ሃገር ዝርከቡ ባንክታት ዝሰርሕሉ ዕድል ስለ ዘሎ ስግግር ቴክኖሎጂ ክገብሩ ይኽእሉ’ዮም ይብል።  ይኹን’ምበር፡ “ባንክታት ውሽጢ ዓዲ ካብቲ ሕሉፍ ዝሓሸ ርእሰማልን ቴክሎጅን እኳ እንተሃለዎም ብዙሕ ይተርፎም’ዩ” ክብል ኣቶ ጥላሁን ይካታዕ። ስለዚ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዝርከቡ ባንክታት ብሕቲ፡ ነዚ ንሕንሕ ብከመይ ክቃለሱዎ ይኽእሉ? ባንክታት ወጻኢ፡ ናብ ዓዲ ክኣትው ምፍቃድ ነቶም ሃገራዊ ባንክታት “ጽቡቕ ኣጋጣሚ” እዩ ዝብል ዘመዴነህ ንጋቱ እዩ። ንሱ፡ “ባንክታት ውሽጢ ዓዲ መኽሰብ እንተሃለዎም’ውን ብደረጃ ዓለም ናይ ምውድዳር ልምዲ የብሎምን። እዞም ባንክታት ክመጽኡ እንከለው ግን ሓቢሮም ዝሰርሑሉ ዕድል ክህልዎም’ዩ” ዝብል ናይ መካትዒ ሓሳብ የቕርብ። ባንክታት ውሽጢ ሃገር ነቲ ሓድሽ ፖሊሲ ተኸቲሎም ተነሓናሕቲ ኰይኖም ክቕጽሉ እንተደልዮም፡ ክወሃሃዱ ከምዘድልዮም መንግስቲ ይገልጽ። ዘመዴነህ በዚ ሓሳብ እዩ ዝሰማማዕ። “ኣብ ኢትዮጵያ ዓብዪ ባንኪ ዝዀነ ኣዋሽ ባንክ ንርእሱ፡ ኣብ ኣፍሪካ ኣብ መበል 83 ደረጃ እዩ ተሰሪዑ ዝርከብ” ብምባል እቶም ባንክታት ክውሃሃዱ ኣለዎም ንዝብል ሓሳብ የስምረሉ። ወሲኹ፡ “ሕጂ 18 ባንክታት ኣለው፤ ኣርባዕተ ካልኦት ክውሰኹ’ዮም። ኣስታት 10 ድማ ፍቓድ ይጽበዩ ኣለው፤ እዚ ፍጹም ኣድላዪ ኣይኰነን። ከም ናተይ ግምት፡ ድሕሪ ዓመትን መንፈቕን ሓሙሽተ ዝዀኑ ዓብዪ ዓቕሚ ዘለዎም ባንክታት ብሕቲ ክህልውና’ዮም” ኢሉ። እቶም ባንክታት፡ ክወሃሃዱ እንተኽኢሎም፡ ዓቕሞምን ቴክኖሎጂታቶምን ብምዕባይ፡ ጽልዋ ናይ’ቶም ካብ ወጻኢ ዝመጽኡ ባንክታት ዝጻወርሉ ዓቕሚ ክሃንጹ ይኽእሉ’ዮም ይብል። ንናይጄሪያ ብኣብነት ዘልዕል ኦዲተር ጥላሁን እውን በዚ ሓሳብ ዝሰማማዕ ኰይኑ፡ “መጀመርታ ብግዲ’ውን እንተዀነ ክውሃሃዱ ክግበር ይኽእል’ዩ፤ ወይ ክኣ ዓቕሚ ዘለዎ ነቲ ዓቕሚ ዘይብሉ ክጥቕልሎ ይኽእል’ዩ” ኢሉ። ምምጻእ ባንክታት ወጻኢ፡ ዋላ’ውን ነቶም ባንክታት እንተዘየጥፍኦም፡ ‘ኮርፖሬት’ ዓማዊሎም ግን ክምንዝዖም ከም ዝኽእል እቲ በዓል ሞያ ይጠቅስ። ባንክታት ወጻኢ፡ ቀንዲ ትኹረቶም ኣብ ከተማታት [ኣዲስ ኣበባን ካልኦት ዓበይቲ ከተማታትን እታ ሃገር] እዩ ዝብል ኣቶ ጥላሁን፡ ባንክታት ውሽጢ ዓዲ ነቲ ኣብ ገጠር ዝነብር ክፋል ሕብረተሰብ ከገልግሉ ከም ዝኽእሉ ይዛረብ። “ብፖሊሲ እንተዘይኣገዲድናዮም፡ ሓደ ቤት ጽሕፈት ጥራይ ከፊቶም እቲ ዝተረፈ ብቴክኖሎጂ ብምትእስሳር’ዮም ስርሖም ዝሰርሑ እምበር፡ ከምቶም ናትና ባንክታት ብዙሓት ጨንፍራት ክኸፍቱ’ዮም ኢልካ ኣይሕሰብን” ኢሉ። እቲ ኣማኻሪ፡ ‘ኮርፖሬት ዓሚል ዝብል ሓሳብ ብተደጋጋሚ ኣልዒሉ’ዩ። ንምዃኑ ‘ኮርፖሬት’ ዓሚል እንታይ ማለት እዩ? ኣቶ ጥላሁን ነዚ ከብርህ እንከሎ፡ ኣብ ኢንዳስትሪ ባንክ 20/80 ዝብሃል ነገር ኣሎ። እቶም 20 ሚኢታዊት ንባንክታት ገዚፍ ሸርፊ ወጻኢ ዘምጽኡ’ዮም። ባንክታት ወጻኢ፡ ነዞም ዓማዊል ንምምንዛዕ ተሃንጥዮም ከም ዝመጽኡ ኣይጠራጠርን። ዒላማ ዝገብሩዎ እቲ ‘ኮርፖሬት’ ዓሚል እምበር ንታሕቲ ወሪዶም ልቓሕ ክህቡ’ዮም ኢልካ ምሕሳብ ጌጋ’ዩ ብምባል የረድእ። “ነዚ’ዩ፡ ባንክታት እታ ሃገር ንምውድዳር ንክጥዕሞም ክውሃሃዱ ኣለዎም ዝብል፤ እቲ ብሄራዊ ባንክ’ውን 30 ወይ 40 ባንክታት ምቁጽጻር ኣየድልዮን” ይብል። ኣብ ጉዳያት ስነ ቑጠባ ዝተፈላለዩ ጽሑፋት ብምቕራብ ዝፍለጥ ተመራማሪ ኢንስቲትዩት ሳይንሳዊ መጽናዕቲ ኩዌት ዶክተር ኣየለ ገላን፡ ባንክታት ወጻኢ ናብ ኢትዮጵያ ክኣትው ምፍቃድ ካብ ዝቃወሙ ምሁራት እዩ። “እዚ ውሳነ፡ ቃንዛ ርእሲ ንዘለዎ ሰብ መድሓኒት ቅርጸት ከብዲ ከም ምሃብ’ዩ” ዝብል ዶክተር ኣየለ፡ እቲ ውሳነ ንውሽጣዊ ኩነታት እታ ሃገር ዘገናዘበ ከምዘየኮነ ይገልጽ። ንሱ ከም ዝብሎ፡ ኢንዳስትሪ ባንክን ፋይናንስን ኢትዮጵያ ክልተ ዓበይቲ ጸገማት ኣለውዎ። እቲ ሓደ፡ ‘ስትራክቸራል ኢንባላስ’ ማለት’ውን ዓበይቲ ባንክታት መንግስቲ ምስ ‘ንኣሽቱ’ ዝብሃሉ ባንክታት ዝወዳደሩ ምዃኖም እዩ። ነዚ ንምፍታሕ፡ እቶም ዓበይቲ ባንክታት ተኸፋፊሎም ንኣሽቱ ባንክታት ክዀኑ ምግባር፡ ወይ’ውን ናይ ብሕቲ ክዀኑ ምግባር እምበር ባንክታት ወጻኢ ምምጻእ መፍትሒ ኣይኰነን ኢሉ። እቲ ካልኣይ ጸገም እቲ ዓውዲ ድማ፡ ኣብ ዙርያኡ ዝግበር ቑጽጽር (regulation) ምዃኑ ዝገልጽ ዶክተር ኣየለ ነዚ ንከረድእ መጠን ወለድ ከም ኣብነት የልዕል። “ካብ ሃገራት ዓለም ብ15 ወይ 18 መጠን ወለድ ተለቂሕኻ፣ ነጊድኻ፣ ኣትሪፍካ ልቓሕ ብምምላስ ሃገር ክትቕየር ኢልካ ምሕሳብ ዘበት’ዩ”። ኣማኻሪ ፋይናንስ ኣቶ ጥላሁን ግን፡ እዞም ባንክታት ናብታ ሃገር ክኣትው ምፍቃድ መጠን ወለድ ክንኪ ይገብሩ’ዮም ኢሉ ይካታዕ። ልክዕ ከምቲ ኣብ ካልኦት ሃገራት ዘሎ፡ መጠን ወለድ ናብ ሸውዓተ ወይ ሽዱሽተ ሚኢታዊት ክወርድ ኣለዎ ዝብል ዶክተር ኣየለ ገላን፡ እቶም ባንክታት መኽሰቦም እንተጐደለ’ውን ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ቅድሚ ሕጂ ክልቅሑ ዘይኽኣሉ ሰባት ግን ልቓሕ ክረኽቡ ክሕግዞም እዩ ዝብል ርኢይቶ ኣለዎ። ብኻልእ ወገን፡ ባንክታት ወጻኢ ኣብ ኢንዳስትሪ ባንክ ኢትዮጵያ ክወፍሩ ምፍቃድ ሸርፊ ወጻኢ ከምጽኡ ይሕግዝ’ዩ ዝብል መካትዒ ሓሳብ ፈጺሙ ኣይቕበሎን። “ንዘላቒ ጸገም ጊዝያዊ መፍትሒ ምሃብ ትርጉም የብሉን” ዝብል ኣበሃህላ ጸዓዱ ብምጥቃስ ዘረድእ ዶክተር ኣየለ፡ “ናብ ውሽጢ ዓዲ ዝመጽእ ኩባኒያ፡ መጀመሪያ ብቢሊዮን ዶላር ዝቑጸር ገንዘብ ሒዙ ክመጽእ ይኽእል’ዩ። ስራሕ ምስ ጀመረ ግን ወርሓዊ ዶላር ናብ ወጻኢ ሃገር እዩ ዝልእኽ። ናብ ወጻኢ ምህርቲ ምልኣክ’ዩ ዶላር ዘምጽእ እምበር፡ እዞም ባንክታት ዶላር ኣምጺኦም ንዓና ዝልግሱሉ ምኽንያት የብሎምን” ኢሉ። ነቲ፡ ባንክታት ወጻኢ ሓደሽቲ ቴክኖሎጂ ኣብ ምምጻእ ክሕግዙ’ዮም ዝብል መካትዒ ሓሳብ’ውን “ፎልስ ኢኮኖሚክስ” ማለት’ውን ካብ ሓቂ ዝረሓቐ ስነቁጠባ ብምባል ይነጽጐ። “እዞም ባንክታት ዘምጽኡዎ ቴክኖሎጂ ሮኬት ሳይንስ ኣይኰነን። እቲ ቴክኖሎጂ ኣብ ውሽጢ ኣእምሮ ሰብ እምበር ኣብ ኢድ ባንክታት ኣይኰነን ዘሎ። መገጣጠሚ መኪና ወይ ፋብሪካ ድኹዒ ከነእቱ ኢና እንተዝብሉ ምተሰማማዕና” ይብል። ባንክታት ሃገራት ወጻኢ ናብ ኢትዮጵያ ክኣትው እንከለው፡ እንታይ ዓይነት ቑጽጽር (regulation) ክግበረሎም ይግባእ? ካልእ ዓብዪ መካትዒ ጉዳይ እዩ። “ኣብ ዝሓለፉ 27 ዓመታት፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዋላ ሓደ ባንክ ኣይወደቐን” ዝብል ዘመዴነህ፡ ክሳብ ሕጂ ሃገራዊ ባንክ ኣብ ዙርያ ቑጽጽር ብዙሓት ስራሕቲ ሰሪሑ’ዩ ይብል። “እንተዀነ፡ ሕጂ ባንክታት ወጻኢ ይመጽኡ ስለ ዘለው፡ ሃገራዊ ባንክ እዚ ዓቕሙ ሓፍ ከብሎ ይግባእ”። ናይዚ ምኽንያት፡ ነቶም ኣብታ ሃገር ዝፈረዩ ባንክታት ምቁጽጻርን ኣዝዩ ዝተሓላለኸ ቴክኖሎጂ ዘለዎም ዓለምለኻዊ ባንክታት ምቁጽጻርን ዝተፈላለየ ምዃኑ እዩ። ኣቶ ጥላሁን’ውን፡ ኣብ ዓማዊል ኣተኲሮም ንዝሰርሑ ባንክታት ዘገልግል ሓድሽ ናይ ቑጽጽር ስርዓት ክወጽእ ኣለዎ ይብል። “ብዙሓት ሰባት፡ ገዛ ወይ መኪና ንምዕዳግ ልቓሕ ይደልዩ’ዮም” ዝብል እቲ ኦዲተር፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ጥራይ ብዙሓት ሰራሕተኛታት መንግስትን መንግስታዊ ዘይኰኑ ትካላትን “ወርሓዊ ንገዛ ክራይ ዝኸፍሉዎ ገንዘብ ንባንክ ክኸፍሉ ይኽእሉ’ዮም” ክብል የረድእ። ንኣቶ ጥላሁን እቲ ዝዓበየ ሕቶ፡ እቶም ሕጂ ናብ ኢንዳስትሪ ባንክ ክኣትው ተፈቒዱሎም ዘለው ባንክታት ወጻኢ “ክወጽኡ እንከለውኸ?” ዝብል እዩ። “ዓመታዊ ክንደይ ዝኣክል ገንዘብ’ዮም ከውጽኡ ዝኽእሉ ዝብል ክትመን ዘለዎ ይመስለኒ፤ ኢትዮጵያውያን ብርኪ ዝገዝኡሉ ኣገባብ’ውን ክህሉ ኣለዎ” ዝብል ርኢይቶ ኣለዎ።


ኢትዮ ቴሌኮም፡ ሲም ካርድ ንዘለዎ ሰብ ዕድል ልቓሕ ይፈጥር

ቅድሚ 14 ኣዋርሕ ኣብ ኣገልግሎት ዝወዓለ 'ቴሌብር' ዝተሰምየ ስርዓት ገንዘብ ሞባይል - ኢትዮ ቴሌኮም፡ ምስ ቍጠባን ልቓሕን ዝዛመድ ኣገልግሎት ምሃብ ጀሚሩ ኣሎ። ዋና ኣካያዲት ስራሕ ኢትዮ ቴሌኮም ፍረህይወት ታምሩ፡ እቶም ሓደስቲ ኣገልግሎታት ኣብ ስርዓት ፋይናንስ ዘይተጠቓለለ 60 ሚእታዊት ሕብረተሰብ ተጠቃሚ ንምግባር ዘኽእል እዩ ክትብል ንቢቢሲ ገሊጻ። ድጐማ ነዳዲን ክፍሊት ግብርን ሓዊሱ፡ ኣብ ዝሓለፉ 12 ኣዋርሕ ንምልእኣኽ፡ ክፍሊት ዕድጊን ኣገልግሎትን ንምፍጻም፡ ከምኡ’ውን ካብ ሃገራት ወጻኢ ገንዘብ ንምቕባል ዝውዕል ዝነበረ ቴሌብር ኣብዚ እዋን፡ ‘መላ’፡ ‘እንደ ኪሴ’’ን ‘ሳንዱቕ’ን ዝተበሃሉ ኣገልግሎታት ወግዓዊ ገይሩ'ሎ። ኢትዮ ቴሌኮም ዓማዊል ቴሌብር ገንዘብ ክቝጥቡን ክልቅሑን ዘኽእል ሓደስቲ ኣገልግሎታት ንምጅማር፡ ንልዕሊ 14 ኣዋርሕ ደንጕዩ’ዩ። ወይዘሮ ፍረህይወት፡ “ዝተዋህበና ፍቓድ ንዕኡ ስለዘየፍቅደልና ኢና ደንጕና። ስለዚ ብቴሌ ብር ካልኦት ኣግልግሎታት እናሃብና ካብ ሃገራዊ ባንክ ፍቓድ ንምርካብ ዘኽእል ስርሓት ከነካይድ ጸኒሕና” ኢላ። እቶም ኣገልግሎታት ከ እንታይ’ዮም? ኣብዚ ቀረባ እዋን ብቴሌብር ዝጀመሩ ሰለስተ ኣገልግሎታት፡ ተጠቀምቲ ብዘይ ዋሕስን ትሕጃን ንኽልቅሑ ወይ ንኽቝጥቡ ዘኽእሉ’ዮም ትብል እታ ሓላፊት። እዚ ኣገልግሎት ዓማዊል ንዝቝጥብዎ ገንዘብ ወለድ ዝኸፈለሉን ካብ ወለድ ነጻ ዝዀነ ኣማራጺታትን ዝሓዘ እዩ። እቲ ወለድ ዝኽፈለሉ ቍጠባ በብመዓልቱ ዝቕመርን ዓማዊል መዓልታዊ ዝረኸብዎ መጠንን ዘመልክት እዩ። ዓማዊል ቴሌብር፡ ዕድጊ እናፈፀሙ ገንዘብ ምስ ዝውሕዶም፡ እቲ ዝጐደሎም ገንዘብ ዝረኽቡሉ ስርዓት እዩ። ካብዚ ብተወሳኺ ዓማዊል ናይ ከም ማይ ኤሌክትሪክን ክፍሊት በቲ ስርዓት ኣቢሎም ክኸፍሉ የኽእል። እዚ ኣሰራርሓ ዓማዊል ዝጐደሎም መጠን ገንዘብ ክሳብ ክልተ ሽሕ ብር ዝሽፍን እዩ። ቴሌብር መላ፡ ዓማዊል ኣገልግሎት ልቓሕ ዝረኽቡሉ ኰይኑ፡ ውልቀሰባትን ትካላት ንግድን ዘካተተ’ዩ። ውልቀ ሰባት ኣብ ወርሒ ክሳብ 10 ሽሕ፡ ትካላት ንግዲ ከኣ ክሳብ 100 ሽሕ ክልቅሑ ዝኽእሉ ኰይኖም፡ ኣብ ሰሙን ወይ ብወርሒ ዝመልስሉ ኣሰራርሓ ዝሓዘ እዩ። ንትካላት ንግዲ ድማ፡ ክሳብ 3፡ 6 ን 9 ን ወርሒ ዝመልስሉ ኣሰራርሓ ተዘርጊሑ’ሎ። ቴሌብር መላ፡ “ንመካየዲ ስራሕ ከምኡ'ውን ሓድሽ ሓሳብ ሃልይዎም ናብ ንግዲ ክኣትዉ ንዝደልዩ ሰባት፡ ኣብ ግምት ብምእታው ዝቐረበ’ዩ” ትብል። መላ፡ እንደ ኪሴን ሳንዱቕን ብዝተባህሉ ኣገልግሎታት ቴሌብር፡ ኣብ መጀመርታ ዓመት ወርሓዊ ብማእከላይ ካብ 3 ክሳብ 4 ሚልዮን ዓማዊል ንምግልጋልን፡ ካብ 19.5 ክሳብ 20 ቢልዮን ብር ንምንቅስቓስ ከምዝተለመ እታ ሓላፊት ተዛሪባ። ካብዚኦም፡ እቲ ዓቢይ ብፅሒት ዝወስድ መላ ኰይኑ 9.8 ቢልዮን ብር ይሽፍን። ክፍሊት 6.4 ቢሊዮን ብር ብኣገልግሎት እንደ ኪሴ፡  3.3 ቢልዮን ብር ድማ ብሳንዱቕ ዝጠቓለል እዩ። ደጋጊሞም ልቓሕ ንዝወስዱ ዓማዊል ወሲኽካ፡ ኣብ ዓመት ን 108 ሚልዮን ዓማዊል ከገልግል ከምዝተለመ ድማ ኣረዲኣ። እቶም ኣገልግሎታት ኣብ ዝተጀመሩሉ ኣብ ውሽጢ ሒደት መዓልታት ልቓሕ ወሲዶም ዝመልሱን ዝቝጥቡን ዓማዊል ከምዘለዉ ዝገለፀት እታ ዋና ኣካያዲት ስራሕ ወ/ሮ ፍረህይወት፡ ተስፋ ዝህቡን ‘ዝገርሙን’ ን ኵነታት ከምዘለዉ ኣረዲኣ። ብቴሌብር መላ ዝወሃብ ልቓሕ ዋሕስ ወይ ትሕጃ ከምዘይሕተተሉ ኸኣ ሓቢራ። ፋይናንሳዊ ትካላት፡ ንዘለቅሕዎ ገንዘብ ዋሕስ ወይ ትሕጃ ምሕታት ልሙድ መስርሖም እዩ። ካብዚ ኣሰራርሓ ብኣንፃሩ ብቴሌብር ዝቐርቡ ልቓሓት ዋሕስ ኣይሕተተሎምን። እንተዀነ እቲ ስርዓት ብዝንቀሳቐሰሉ ሰብ-ሰርሖ ብልሒ [Artificial intelligence] ኣቢሉ ናይ ዓማዊል ኣታውን ወፃእን ምንቅስቓስ ገንዘብ ብምርኣይ መጠን ልቓሕ ይፈቅድ። እዚ ስርዓት፡ ዓሚል ዝገብሮ ምዝውዋር ገንዘብ ብምርኣይ፡ ብዝተፈላለዩ ደረጃታት ዝግለጽ ነጥቢ ዝህብ ኰይኑ፡ ልቓሕ ንዝመልሱ ዓማዊል ከኣ ዝሓሸ ልቓሕ ምርካብ ዝከኣለሉ ዕድል ይህብ። እዚ ኣገልግሎት ብቴሌብር ሞባይል  መተግበሪ  ወይ ብሓጺር ቁፅሪ  #127# ኣቢሉ ዝቐርብ ኰይኑ፡ ኵሎም ሲምካርድ ኢትዮ ቴሌኮም ዘለዎም ዓማዊል ኣብ ቴሌብር ዘለዎም መጠን ዝውውር ገንዘብ መሰረት ብምግባር ልቓሕ ዝህብ እዩ። እዞም ኣገልግሎታት ንምጅማር ዘኽእል መጽናዕቲ ከም ዝተኻየደ እትገልጽ እታ ኣካያዲት ስራሕ፡ ልክዕ ከምቲ ካልእ ኣገልግሎት ፋይናንስ ስግኣት ክህሉ ከም ዝኽእል ኣብ ግምት ክኣቱ ከም ዝተግብረ ተዛሪባ። ብተወሳኺ እዚ ኣገልግሎት ባህሊ እታ ሃገር ኣብ ግምት ዘእተወ’ዩ ትብል። “ኵሉ ዓሚል ኣይመልስን ክንብል ኣይንኽእልን፤  . . . ልቓሕ ወሲዱ ኣይመለሰን ክብሃል ዘይደሊ ሰፊሕ ክፋል ሕብረተሰብ ኣሎና። እዚ ከም ብልጫ ኢና ንወስዶ።  . . . ሓደ ግዜ ልቓሕ ኣይመለሰን ማለት ከኣ ኣብ ዝቕፅል ኣይወስድን ማለት'ዩ። ስለዚ ሓደ ግዜ ክልተ ሽሕ ብር ተለቂሓ ምጥፋእ ድዩ ዝሓይሽ ወይስ ኣብ ዓመት ክልተ ወይ ሰለስተ ግዜ ክልተ ሽሕ፡ ኣርባዕተ ሽሕ ብር ልቓሕ ምውሳድ? እቲ ሕብረተሰብ እዚ ኢና ነረድኦ ዘለና” ትብል። ኣብ ኣፈጻጽማ ጸገም ከጋጥም ይኽእል እዩ ብዝብል ስግኣት፡ ነቲ ውጥን ተግባራዊ ካብ ምግባር ንድሕሪት ኣይንብልን እትብል ፍረህይወት፡ “60 ሚእታዊት ክፋል ሕብረተሰብ ኣገልግሎት ኣብ ዘይረኽበሉ ሃገር ሓደጋ [ሪስክ] ኣሎ ኢልና፡ ጸገም ገንዘብ ንምፍታሕ ዓቢይ ዓቕሚ ዝዀነ ነገር ዘይምጅማር ግቡእ እዩ ኢልና ኣይንሓስብን” ኢላ። ነዚ ብኣግባቡ ተጠቒሞም፡ ናብራኦም፡ ህይወቶምን መነባብሮ ስድራኦምን ክቕይሩ ዝኽእሉ ሚልዮናት ስለዘለው፡ ናታቶም ዕድል ኣይነበላሽዎን ትብል። ቴሌብር፡ ኣገልግሎት ምሃብ ካብ ዝጅምር ሓደ ዓመትን ክልተ ወርሕን ዘቝጸረ ኰይኑ፡ 22.2 ሚልዮን ዓማዊል ከም ዘፍረየ እታ ፈጻሚት ስራሕ ተዛሪባ። በዚ፡ ዝውውር ገንዘብ 34.1 ቢሊዮን ብር ከም ዝተኻየደን፡ ካብዚ እቲ 18 ሚእታዊት ገንዘብ ዝኣተወን ዝወጽአን ኰይኑ 40 ሚእታዊት ድማ ሰዓት ኣየር ንምምላእ ዝወዓለ እዩ። እቲ ዝተረፈ ብጽሒት፡ ገንዘብ ምልእኣኽ፡ ኣገልግሎት ክፍሊትን ዕድጊትን ምፍጻም ይሕዝ። ኣገልግሎት ማይ፡ ኤሌክትሪክን ካልኦት ማሕበራዊ ኣገልግሎታትን ምስ ዝህቡ ትካላት መንግስቲ፡ ምስ13 ባንክታትን 22 ሽሕ ትካላት ንግድን ክተኣሳሰር ዝተገብረ ኰይኑ፡ ኣብ መላእ እታ ሃገር ልዕሊ 79 ሽሕ ወኪላት ከም ዘለውዎ ወ/ሮ ፍረህይወት ታምሩ ትዛረብ። “እዚ ኣብ ሓጺር እዋን ክነዐውት ክኢልና ኢና፤ ከም ዓቢይ ዓወት ክኣ ንርእዮ” ትብል። ክሳብ ሕጂ፡ ቴሌብር “ስርዓት ክፍሊት ከሳልጥ ዝፀንሐ” ኰይኑ፡ እዚ ስርዓት ፋይናንስ ዘይበጽሖም ሰባት ተጠቀምቲ ምግባር ቀዳምነት ሂቦም ከም ዝሰርሑ’ውን ኣመልኪታ።


ሃገራዊ ባንኪ ኢትዮጵያ ዘይሕጋዊ ዝውውር ገንዘብ ንዝሕብሩ ሰባት ውዕለት ክኸፍል'ዩ

ሃገራዊ ባንኪ ኢትዮጵያ፡ ኣብታ ሃገር ዘይሕጋዊ ዝውውር ገንዘብ ንምቁጽጻር ንዝተሓባበሩ ውልቀሰባት ዝተፈላለየ መጠን ገንዘብ ከምዝኸፍል ኣፍሊጡ። ኣመሓዳሪ ብሄራዊ ባንኪ ዶክተር ይናገር ደሴ፡ ሎሚ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝሃቦ መግለፂ፡ መንግስቲ ዘይሕጋዊ ገንዘብ ንምቁፅፃር ዝተፈላለዩ ስጉምትታት ይወስድ ከምዘሎ ሓቢሩ። ንሱ፡ ኣብታ ሃገር እናገደደ ዝኸይድ ዘሎ፡ ምንሃር ዋጋታት ንብረትን መነባብሮን ንምርግጋእ ዘኽእሉ ዝበሎም ዝተፈላለዩ ኣገባባት ዕላዊ ገይሩ። እቲ ሃገራዊ ባንኪ፡ ካብቲ ልዕሊ ዝተፈቕደ መጠን ገንዘብ ዝሓዙ ንዝጥቁሙ 15 ሚኢታዊ፣ ዘይሕጋዊ ሸርፊ ወፃኢ ንዝጥቁሙ 15 ሚኢታዊ፣ ዘይሕጋዊ ሓዋላ ንዝሕብሩ ድማ 25 ሽሕ ቅርሺ ውዕለታ ከምዝኸፍል እቲ  ኣመሓዳሪ ሓቢሩ። ካብዚ ብተወሳኺ፡ ዘይሕጋዊ መሸጣ ወርቂ ንዝሕብር 15 ሚኢታዊ ዋጋ እቲ ኣብ ቀይዲ ዝውዕል ወርቂ ዝኸፍል ኮይኑ፡ ምሕታም ናይ ሓሶት ባጤራ (ቅርሺ) ንዝጥቁም ድማ፡ ካብ 20 ሽሕ ክሳብ 200 ሽሕ ብር ከምዝኽፈል ተገሊፁ ኣሎ። ነዚ ዘይሕጋዊ ተግባር ኣብ ምጥቋም ንዝተሓባበሩ ሰባት ንምትብባዕ፡ እቲ ክፍሊት ውዕለት ዝምልከትን ድሕነቶም ዝተሓለወ ክኸውን ንምግባርን፡ መምርሒታት ተዳልዮም ከምዘለዉ እቲ ኣመሓዳሪ ሃገራዊ ባንኪ ወሲኹ ገሊጹ። ካብ ናይ ውሽጢ ሃገር ጸሊም ዕዳጋ ባጤራ ገዚኦም፡ ካብ ወፃኢ ኣቑሑት ዘእትዉ ውልቀሰባትን ትካላትን፡ ኣብ ወጻኢ ሃገር ዘለዎም መጠን ገንዘብ፡ ንሃገራዊ ባንኪ ናይ ባንኪ 'ስቴትመንት' ከቕርቡ'ውን ክግደዱ እዮም። ዋጋ ሸርፊ ዶላር፡ ኣብታ ሃገር ንዝሓለፉ ክልተ ዓመታት እናወሰኸ ዝመጽአ ዀይኑ፡ ኣብዚ እዋን’ዚ ዘሎ መጠን ሸርፊ ካብ ዝኾነ እዋን ንላዕሊ ዝለዓለ ምዃኑ ይገልጹ። ኣብ ሕጋዊ  ባንኪ፡ ንሓደ ናይ ኣመሪካ ዶላር ከባቢ 52 ብር ዝሽረፍ እንትኸውን፣ ኣብ ፀሊም ዕዳጋ ድማ ብዕፅፊ ይሽየጥ ከምዘሎ ነጋዶ ይዛረቡ። ነዚ ንምቁፅፃር ድማ፡ መንግስቲ ነቶም ጥርጡራት ዘይሕጋውያን ነጋዶ፡ ብተደጋጋሚ  ኣብ ቀይዲ ከእቱ ከምዝፀንሐ ይግለጽ። ዶክተር ይናገር ደሴ ከምዝብሎ፡ 391 ሰባት ብዘይሕጋዊ ዝውውር ገንዘብን ንጥፈታት ሓዋላን ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዮም ጉዳዮም ብሕጊ ይረአ ኣሎ። ምስዚ ተተሓሒዙ ድማ፡ ኣብቲ ዘይሕጋዊ ተግባር ተሓባበርቲ ዝኾኑ ሓለፍቲ ባንክን ሰራሕተኛታትን ምፅራያት ይካየደሎም ከምዘሎ ገሊጹ። ሃገራዊ ባንኪ፡ ቅድሚ ሕዚ፡ ዝኾነ ውልቀ ሰብ ልዕሊ 100 ሽሕ ብር፡ ትካላት ድማ ልዕሊ 200 ሽሕ ብር ኣብ ኢዶም ክሕዙ ከምዘይግባእ ኣፍሊጡ ምንባሩ ይዝከር።


ምልክዕትን ተጻዋቲትን ነይራ፡ ኣታሊላትኒ ድማ'

ቶማስን ቶንያን ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት እዮም ተፋሊጦም፤ ብዛዕባ ዝፈትውዎ ልምዲ ጉዕዞን ዝውንንዎም ኣኽላብን ብቐጻሊ ንምዕላል ግዘ ኣይወሰደሎምን። ብምሒር ፍትወት ቀልቡ ዝጠፍኦ ወዲ 31 ዓመት ቶማስ፡ ብዛዕባ መጻኢ ናይ ሓባር ህይወቶም ይሓስብ ነበረ፤ ኮይኑ ግና ቶንያ መጭበርበሪት እምበር ናይ ፍቕሪ ሰብ ኣይነበረትን። "ኣነን ቶንያን ብዙሕ ዘመሳስሉና ነገራት ነይሮም፤ ንሸውዓተ ኣዋርሕ ድማ መዓልታዊ ብስልኪ ነዕልል ነይርና። ጽብቕቲ፣ ተጻዋቲትን ለዋህን እያ ዝነበረት" ብምባል ይዝክራ። "ሕዚ ኾይነ ክሓስቦ፡ ክተታልለኒ ክንደይ ዝኣክል ቀሊል ከምዝነበረ ምእማን'ዩ ይኣብየኒ። ገንዘበይ ንምውሳድ፡ ውልቃዊ ምስጢራተይ ክህባ ኣብ ዝገብረኒ መጻወድያ ኣእትያትኒ ከምዝነበረት ኣይተረደአንን" ይብል። ቶማስ፡ ግዳይ ናይቲ ኮነ ተባሂሉ ዝተምሃዘ ናይ ሕሶት ዛንታ እዩ። ቶንያ ወለዳ ከምዝሞቱን፡ ብሕማም ካንሰር ምስ ዝተጠቕዐት እኖ ሓጎኣ ከም እትነብርን ነጊራቶ። ንምግብን ክቡር መድሓኒት እኖ ሓጎኣን ባዕላ ከም እትኽፈሎ ብምግላጽ፡ ገንዘብ ክህባ ሓቲታቶ። ብኣንጻሩ ድማ ኣብ ቀረባ እዋን ብውርሲ ናይ እትረኽቦ ብዙሕ ሃብቲ መረዳእታ ድማ ኣርእያቶ፡ ናይ ሓቂ ግን ኣይነበረን። ነቲ ዘዳለወትሉ መጻወድያ ከይጠራጠር ድማ፡ ናብ ናይ ባንኪ ሕሳቡ ገንዘብ ከምዝለኣኾ ገበረት። ንሳ ናይ ሕሳብ ቁጽሪ ስለዘይብላ እቲ ዝተልኣኸ ገንዘብ ናብ ዝተፈላለዩ ሕሳብ ቁጽርታት ባንኪ ኣታዊ ክገብሮ ሓቲታቶ። ኮይኑ ግና እቲ ገንዘብ፡ ንሱ ከይፈለጠ እታ ጉሒላ፡ ብሽሙ ዘውጸአቶ ልቓሕ እዩ ነይሩ። እቶም ኣለቃሕቲ ትካላት፡ ደብዳበታት ክልእኹሉ ምስጀመሩ እዩ ግና ከም ዝተታለለ ፈሊጡ። ሽዑ ንሽዑ ናብቶም ኣለቃሕቲ ትካላት ብምኻድ ነቲ ዝተፈጠረ ነገር ኣረዲኡ፡ እቲ ገንዘብ ክምለስ ገይሩ። "ሕዚ ማሕበራዊ ሚድያ ኣይጥቀምን እየ፤ ደጊመ ናብ ከምኡ ዓይነት ርክብ ክኣቱ ኣይደልን። ነዚ ነገር ክርስዖን፤ ደጊመ ሰብ  ክኣምንን ነዊሕ ግዘ ክወስደለይ እዩ" ይብል። ንቶማስ ዘጋጠሞ፡ ከምቶም ልሙዳት ኣብ መናእሰይ ዘጋጥሙ ምስ ፍቕራዊ ርክብ ዝተኣሳሰሩ ምትላላት ኣይኮነን። መብዛሕተኦም ምትላላት፡ ሰባት ንፍቕራዊ ርክብ ኣብ ዝራኸቡሎም መተግበሪታት ማሕበራዊ ሚድያ፡ ናይ ካሊእ ሰብ ስእልን ስብእናን ብምልባስ (catfishing) ዝፍጸሙ እዮም። ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ኣብ ዝተኻየደ መጽናዕቲ ካብ ዝተሓተቱ ሰባት፡ እቶም 27 ምኢታዊት ዝተጭበርበረ ምስሊ ብዝተጠቐሙ ሰባት፡ ናይ ምትላል ፈተነ ከምዝተገረሎም ሓቢሮም። እቶም ዝተታለሉ ወይ ክታለሉ ፈተነ ዝተገበረሎም ሰባት ብማእከላይ 321 ፓውንድ ከምዝተበልዑ ወይ ክብልዑ ከምዝነበሩ ገሊጾም። ካልኦት ድማ ኣዝዩ ብዙሕ ገንዘብ ከምዝተጭበርበሩ ገሊጾም። ኣብ ቀረባ እዋን ዝወጸ ሓበሬታ ከምዘለመላኽቶ፡ ምስ ፍቕራዊ ርክብ ተኣሳሲሩ ኣብ ቀዳማይ መንፈቕ 2019፡ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ፡ 8.9 ሚልዮን ፓውንድ ከምዝተጉሓለ ገሊጹ። እቲ ኣሃዝ ምስ ዝሓለፈ ዓመት ተመሳሳሊ ወቕቲ እንትወዳደር ብ 50 ምኢታዊት ወሲኹ እዩ። ፍቕራዊ ምትላላት፡ ስምዒታውን ቁጠባውን ሃስያ ከምዘብጽሑ እትገልጽ፡ ሓላፊት ቁጠባዊ ገበናት 'ዩከይ ፋይናንስ' ዝኾነት ካቲ ዎሮቢክ፡ "ተቐባልነት ብማሕበራዊ መራኸቢታት ዝጅመር ፍቅራዊ ርክባት ምዕባዩ፡ ንገበነኛታት ጥጡሕ ባይታ ፈጢሩ እዩ። ስለዚ ኣብዚ ሎምዘበን ዝኽበር መዓልቲ ፍቑራት ሰባት ክጥንቀቁ ንምዕድ" ኢላ። ብተወሳኺ ሰባት ብኣካል ንዘይፈልጥዎም ሰባት ገንዘብ ከይልእኹን፡ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ብዛዕባ ዝልጥፍዎም ውልቃዊ ጉዳያት ኣቐዲሞም ክሓስቡሉ ከምዝግባእን ይገልጹ።


ባንኪ ዳች ንምንታይ እዩ ሰራሕተኛታት ከጉድል ጀሚሩ?

ከም ኣካል`ቲ 18,000 ሰራሕተኛታት ብምብራር ሱር-ነቀል ዳግመ-ስርርዕ ናይ ምግባር ውጥኑ፡ ባንኪ ዳች ፈላማይ ክፋል ናይ`ቲ ውጥን ዝሓለፈ ሰንበት ኣተግቢሩ`ሎ። ኣብ ለንደን፣ ኒው ዮርክን ቶክዮን ዘለዉ ሰራሕተኛታት ካብ ስራሕ ከምዝእለዩ ተሓቢርዎም ኣሎ። ገለ ካብ`ቶም ኣብ ለንደን ዝመደበሮ ሰራሕተኛታት ናብ ህንጻ`ቲ ባንኪ ዝኣትዉሉ መሕለፊ ፍቓድ ድሕሪ ሰዓት 11 ከምዘይሰርሕ ኣቐዲሙ ስለዝተሓበሮም ናብ ስራሕ ኣይወፈሩን። ዕላማ ናይ`ቲ ለውጢ ነቲ ባንኪ "ቅርጡውን ሓያልን" ንምግባር`ዩ ኢሉ ኣፈኛ`ቲ ባንኪ። ዳች ባንኪ ገና ዝርዝር ናይ`ቲ ምቕናስ ሰራሕተኛታት ኣይሃበን ዘሎ፡ እንተኾነ ግን ካብ`ቲ መብዛሕትኡ ኣብ ለንደንን ኒውዮርክን ዝካየድ ንግዲ ብርኪታት ክስሕብ`ዩ። ምንቅስቓስ ንግዲ ብርክታት ዳች ባንኪ ኣብ እስያ ካብ ሆንግ ኮንግ`ዩ ዝመሓደር፡ እቲ ኣፈኛ ናይ`ቲ ባንኪ ግን ብዛዕባ`ቲ ምቕናስ ኣብ ሽቕለት እስያ ዝህልዎ ሳዕቤን ርእይቶ ካብ ምሃብ ተቖጢቡ። እቲ ኣስታት 8,000 ሰራሕተኛታት ዘለውዎ ዳች ባንኪ ሓደ ኣብ ከተማ ለንደን ካብ ዘለዉ ዝዓበዩ ኣስራሕቲ`ዩ። ገለ ሰራሕተኛታት ኣብ ግዳም ናይ`ቲ ኣብ ለንደን ዘሎ ባንኪ ኮይኖም ኣብ ሞባይሎም ብሕርቃን ክዛረቡ ተራእዮም። ገለ ሰራሕተኛታት ካብ ስራሕ ከምዝተባረሩ ድሮ ተነጊርዎም፡ ካልኦት ድማ ክባረሩ ድዮም ኣይባረሩን ንምፍላጥ ይጽበዩ ኣለዉ። ገለ ሰራሕተኛታት ድማ ኣብ ጥቓ`ቲ ባንኪ ዝርከብ ባር መስተ ክሰትዩ ተራእዮም። ኣብ`ቲ ኣብ ለንደን ዝርከብ ባንኪ ጥራይ ኣስታት 800 ሰራሕተኛታት ከምዘለዉ ነጊሮምኒ። "ኣብ`ዚ ሕጂ እዋን ቅሱን ዕዳጋ ኣይኮነን። ሰባት ብዙሓት ሰራሕተኛታት ክቖጽሩ ኣይደልዩን`ዮም ዘለዉ" ኢሉ ሓደ ቅዙዝ ሰራሕተኛ። ብዘይካ`ቶም ብርክታት ዝሸጡን ዝዕድጉን ኣብ`ኦም ዝምርኮሱ ኣካላትን እንተዘኮይኑ፡ ሰራሕተኛታት ባንኪ ዳች ግዳያት ናይ`ቲ ብቕናስ ክኾኑ ድዮም ኣይኮኑን ኣይፈልጡን`ዮም። "ኣይነገሩናን ዘለዉ" ኢሉ ሓደ ካብኣቶም። "እቶም ክፈልጡ ዘለዎም ጥራይ ይፍለጡ ኣብ ዝብል ኣብር ዝተመርኮሰ`ዩ"። ክትፈልጥ ኣይምደለኻን ንዝብል ሕቶ ድማ "ምደለኹ`ባ፡ ኣንተኾነ ግን ክሳብ ህጂ እንተዘይተነጊሩን፡ ተስፋ ንገብር ድሒንና ኢና ማለት`ዩ" ኢሉ ንሱ። "ኣብዚ ሃገር ኣገዳሲ ዝኾነ ህላወ ክህልወና`ዩ፡ ምስ ብሪጣኒያውያን ዓማዊልናን ኣብ ዕዳጋ ለንደን ክጥቀሙ ዝደልዩ ዓለም-ለኻውያን ትካላትን ድማ ጥቡቕ ሽርክነት" ኢሉ እቲ ባንኪ ብሰኑይ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ። ሓላፊ ባንኪ ዳች ክርስቲያንናብ ዝሃቦ መግለጺ ድማ ዞባዊ ዝርዝር ናይ`ቲ ምቕናስ ካብ ምሃብ ተቖጢቡ፡ እንተኾነ ግን መስርሕ ምሕባር`ቶም ዝቕነሱ ሰራሕተኛታት ጀሚሩ ከምዘሎ ሓቢሩ። ነቲ ምቕናስ ድማ "ዘሕምም ግን ከኣ ናይ ነዊሕ እዋን ዓወት ናይ`ቲ ባንኪ ንምርግጋጽ ግን ዘይውገድ ስጉምቲ`ዩ" ኢሉ። ብሰንኪ`ቲ ናይ ምቕናስ ስጉምቲ` ድማ ብሰኑይ ብርክታት ናይ ባንኪ ዳች ብሓሙሽተ ሚእታዊት ኣንቆልቊሉ ውዒሎም። እቲ ባንኪ ክሳብ 2022 ኣብ ዘሎ እዋን ዓለም-ለኻዊ ሓይሊ ሰቡ ብ75,000 ክቕንስ ምዃኑ ኣፍሊጡ፡ እቲ መስርሕ ዳግመ-ስርርዕ ነቲ ባንኪ ኣብ ዝቕጽሉ ሰለስተ ዓመታት 6.6 ቢሊዮን ዶላር ወጻኢ ክሓቶ`ዩ። ኣብ ካልኣይ ፈረቓ ናይ`ዚ ዓመት ድማ ናይ 2.8 ቢሊዮን ዩሮ ክሳራ ከስዕበሉ`ዩ። "ርእሰ-ማልና ዓማዊልና ዝያዳ ክንገብሮ ኣብ ዝደልዩና ዓይነት ዋኒን ከነቶክር ወሲንና ኢና" ኢሉ ኣፈኛ`ቲ ባንኪ። "ኩባኒያታት ዓለምማብ ምሉእ ዓለም ንግዲን ወፍርን ንምድጋፍ ዘድልየን ውፉይ ናይ ፋይናንስን ባንኪን ኢና ንሃንጽ ዘለና" ኢሉ። "ባንኪ ዳች ዓለም-ለኻዊ ባንኪ ኮይኑ ክቕጽል`ዩ፡ ንሱ`ዩ ኸኣ ዓምዊልና ዝደልይዎ" ድማ ኢሉ። ኣብ ክንዲ ዓማዊልን ኩባኒያታትን ኮይኖም ብርክታት ይገዝኡን ይሸጡን። ባንኪ ዳች ድማ እዚ ንግዲ ኤኲቲ ዝበሃል ክፋን ጽላት ባንኪ ተወዳዳራይ ኣይኮነን ይብል። ዓላማ ናይ`ቲ ዳግመ-ስርርዕ "ተወዳዲራ ክትዕወት እትኽእል ባንኪ ንምፍጣር`ዩ" ኢሉ ሚስተር ሰዊን ብሰኑይ ንጋዚጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መብርሂ። "ምስ`ቶም ዝበለጹ ክንወዳደር እንተዘይክኢልና ኣብ`ቲ ጸወታ ኣይክንህሉን ኢና" ድማ ኢሉ። እቲ ዳግመ-ስርርዕ እቲ ምስ ኮመርዝ ባንኪ ናይ ምጽምባር ዝርርብ ኣብ ዝሓለ ወርሒ ሚያዚያ ድሕሪ ምፍሻሉ ስዒቡ`ዩ መጺኡ። ኣብ ጽላት ባንኪ ሓደ ሃገራዊ ጎብለል ክፈጥር`ዩ ብምባል መንግስቲ ጀርመን ነቲ ጽምበራ ደጊፍዎ ነይሩ። እንተኾነ ግን ክልቲኤን ባንኪታት ዋጋ`ቲ ጽምበራ ካብ መኽሰቡ ክዛይድ ይኽእል`ዩ ኢለን ስለ ዝፈርሓ እቲ ተወጢኑ ዝነበረ ጽምበራ ኣዝዩ ኣስጋኢ`ዩ ኢለንኦ። እታ ብሰልኪ ምንቁልቋል ወፍሩ ንዓመታት ክሽገር ዝጸንሐ ባንኪ ዳች ሓያሉ ፈተነታት ዋኒኑ ንምብርባር ሓያሎ ፈተነታት ገይሩ`ዩ። እቲ ኣዝዩ ጥሙሕ ዝኽዕነ ናይ ቀረባ እዋን ፈተንኡ ድማ ድሮ ንሓደ ላዕለዋይ ኣካያዲ`ቲ ባንኪ ስርሑ ክለቅቕ ኣገዲዱ`ዩ። ሓላፊ ወፍሪ`ቲ ባንኪ ጋርት ሪቺ ስርሑ ከምዝለቅቕ እቲ ባንኪ ብዓርቢ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ኣፍሊጡ። ብርግጽ፡ ኣማኢት፡ ወይ`ውን ኣሽሓት ሰራሕተኛታት ክስጎጉ`ዮም። እቲ ባንኪ ዝገድፎ ዘሎ ዓይነት ንግዲ ብዝያዳ ኣብ ኒው ዮርክን ለንደንን ክካየድ ዝጸንሓ ዓይነት ንግዲ ስለዝኾነ እቲ ፋስ ኣብ ክንዲ ኣብ ጀርመን፡ ኣብ ብሪጣኒያን ኣሜሪካን በርቲዑ ናይ ምውዳቕ ተኽእሎ ኣለዎ። እቲ ኣብ ብሪጣኒያ ኣስታት 8,000 ሰራሕተኛታት ዘለውዎ ባንኪ ኣብ ምሉእ ዓለም ካብ ዘሎ ሓይሊ ሰራሕተኛታቱ 20 ሚእታዊት ክንክይ መደብ ኣለዎ። እዚ ማለት ድማ ኣብ ብሪጣኒያ ኣሽሓት ሰራሕተኛታት ከምዝሰጉግ ብቐሊሉ ክትርድኦ ትኽእል። እዚ ፍጻመ፡ ሓዲሽ ቁጠባዊ ቅልውላው ዘርእይ ዶ ይኸውን? ኣይፋል! እዚ ነቲ ኣብ 1990ታትን ድሕሪ 2000 ዝነበሩ ዓመታትን ብቕልጡፍ ዘስፋሕፍሐ ባንኪ ዳች ጥራይ ዝምልከት ጸገም`ዩ። እቲ ባንኪ ቁጠባዊ ቅልውላው ምስ ኣጋጠሞ፡ ዋኒኑ ብምቕናስ ስጉምቲ ኣብ ምውሳድ ደንጉዩ`ዩ። እንሆ ድማ ሕጂ ዋጋ ናይ`ቲ ምድንጓዩ ይኸፍል ኣሎ።