ኣብ ኢራን ሕጽረት ማይ ብዘስዓቦ ተቛውሞ ሓደ ሰብ ሞይቱ

ኣብ ደቡባዊ ምዕራብ ኢራን ሕጽረት ማይ ዘስዓቦ ናይ ህዝቢ ተቋውሞ ካልኣይ መዓልቱ ዝሓዘ ኮይኑ ሓደ ሰብ ከምዝተቐተለ ዘቤታውያን ማዕኸናት ዜና ኣቃሊሖም። ሰበ ስልጣን ወረዳ ኩዘስታን እቲ ዝሞተ ወዲ ናብ ኣየር ይትኩሱ ብዝነበሩ ሰባት ሃንደበት ተወቒዑ ከምዝሞተ መንግስታዊ ሚድያ ጸብጺቡ። ተቋወምቲ መንግስቲ ምንጭታት ግና እቲ ሰብ ብናይ መንግስቲ ሓይልታት ጸጥታ ተወቒኡ ከምዝሞተ እዮም ዝገልጹ። ኢራን ብኣዝዩ ከቢድ ድርቂ ዝተጠቕዐት ኮይና ከም ሳዕቤኑ ድማ ኣብታ ሃገር ጸገማት ሕጽረት ማይን ሓይሊ ኤሌክትሪክን የጋጥም ስለዘሎ ህዝባዊ ቁጥዐ ይሕይል ከምዘሎ’ዩ ዝግለጽ። እቲ ቅትለት ኣብ ከተማ ሻደጋን ከምዘጋጠመን ኣሳእል ናይቲ ዝሞተ ወዲ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ብሰፊሑ ተራእዩ። “ኣብቲ ምትእኽኻብ እቶም ተቛወምቲ ሰባት ንሰባት ከለዓዕሉ ኢሎም ናብ ሰማይ ይትኩሱ ነይሮም፣ ድሓረ ሃንደበት ሓንቲ ጥይት ካብቶም ኣብኡ ንዝነበሩ ሰባት ቀቲላ” ክብል ግዝያዊ ኣማሓዳሪ ኦሚድ ሳብሪፖር ገሊጹ። እቲ ዝሞተ ወዲ ካብቶም ውሑዳን ጉጅለ ብሄረ ዓረብ ኣብ ጥቓ ዶብ ዒራቕ ዝቕመጡ ከምዝኾነ ተፈሊጡ’ሎ። ኣብ ወጻኢ ዝንቀሳቐስ ውዳበ ተቓዋሚ መንግስቲ ኢራን ግን እቲ ሰብ ካብ ናይ መንግስቲ ሓይልታት ጸጥታ ብዝተተኮሰ ጥይት ተሃሪሙ ከምዝሞተ ይገልጽ። ሰበ ስልጣናት ኢራን ነቲ ብነዳዲ ኣብ ዝበልጸገ ከባቢ ዝካየድ ዘሎ ህዝበዘዊ ተቛውሞታት ኣዘሓሒሎምዎ። ተቓወምቲ መንግስቲ ተቛውምኦም ጎማታት ብምቅጻልን መንገድታት ብምዕጻውን ከምዝገለጹ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝዘዋወሩ ዘለዉ ቪድዮታት የርእዩ። መንግስቲ ኢራን ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ ሕቶ ናይቶም ተቛወምቲ ዝፈትሕ ሓደ ልኡኽ ናብቲ ከባቢ ሊኢኹ ከምዝነበረ ዝዝከር ኮይኑ እቲ ናይ ማይ ቀረብ ጸገም ንስራሕቲ ሕርሻን ምርባሕ እንስሳን ሃሲይዎን ድሓረ ድማ ክሳብ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ምቁራጽ ኣስዒቡ’ሎ። ሰብ ስልጣን መንግስቲ እታ ሃገር እቲ ጸገም ብሰንኪ ዋሕዲ መጠን ዝናብ ከምዝኾነ ብምጥቃስ መብዛሕቲኦም መደብራት ኤልክትሪክ ይሰርሑ ከምዘየለዉን ሰባት ዋዒ ንምክልኻል ኢሎም ‘ኤር ኮንድሽነር’ ስለዝጥቀሙ እዩ ተኸሲቱ ዝብል መግለጺ ሂቦም። እንተኾነ ግን ብዙሓት ነበርቲ እቲ ጸገም ብሰንኪ ዘይእንዱብ ምሕደራን ግዕዝይናን ከምዝተኸሰተ እዮም ዝዛረቡ።


ኣመሪካዊ ጥርጡር ናዕቢ 'ካፒቶል' ካብ ኬንያ ምስ ተጠረዘ ኣብ ቀይዲ ኣትዩ

ኣብ'ቲ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ጥሪ ኣብ ህንጻ ባይቶ ኣመሪካ [ካፒቶል] ዝተኸስተ ናዕቢ ብምስታፍ ዝተጠርጠረ ኣመሪካዊ፡ ካብ ኬንያ ምስ ተጠረዘ፡ ኣብ ከተማ ኒውዮርክ ኣብ ቀይዲ ኣትዩ: ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቡ። ወዲ 32 ኢሳቅ ስቶርጆን፡ ኣብ ግዝኣት ሞንታና ነባሪ ከተማ ዲሎን ኮይኑ፡ ኣብ 'ቲ ዝሓለፈ ቀዳመ-ሰናብቲ ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ጀይ-ኤፍ-ከይ እዩ ፈደራላዊ ትካል መርመራ (ኤፍ-ቢኣ-ይ) ኣብ ቀይዲ ኣእትዩዎ። እቲ ጥርጡር ሸውዓተ ዝተፈላለዩ ክሲታት ዝተመስረቶ ኾይኑ፡ ዝሃሲ ነገራት ናብ ኣባላተ ፖሊስ ምድርባይ ይርከቦ። እንተኾነ፡ ትማሊ ሰኑይ፡ 250 ሽሕ ዶላር [ቦንድ] ብምኽፋል ብዋሕስ ካብ ቀይዲ ወጺኡ ኣሎ። እቲ ኣብ ዋሺንግተን ዲሲ ዝርከብ ህንጻ ባይቶ ኣመሪካ ዘዕለቕለቐ ናዕቢ፡ ብ6 ጥሪ ዝተፈጸመ ኾይኑ፡ ብደገፍቲ ፕረዚደንት ኣመሪካ ነበር ዶናልድ ትራምፕ ዝተወደበ ምዃኑ ዝዝከር እዩ። እቲ መጥቃዕቲ ንፖሊስ ሓዊሱ ህይወት ሓሙሽተ ሰባት ክሓልፍ ምኽንያት እንትኸውን፡ ንዓንድታት ዲሞክራሲ ኣመሪካ ዘነቓነቐ ፍጻመ ኮይኑ'ውን ሓሊፉ። ብዛዕባ እቲ ጥርጡር እንታይ ንፈልጥ? ትማሊ ሰኑይ ኣብ መጋባእያ ኒውዮርክ ዝቐረበ እቲ ጥርጡር፡ ካብ ጥሪ 24 ጀሚሩ ኣብ ኬንያ ጸኒሑ። ኣብ ወርሒ ሚያዝያ ድማ ናብ ኣመሪካ ክምለስ ትልሚ ከምዝነበሮ ካብ ቤት ፍርዲ ዝተረኽቡ ሰነዳት የመላኽቱ። እንተኾነ፡ ኤፍቢኣይ ናይ ማእሰርቲ ትእዛዝ ምስ ኣውጸአ፡ መንግስቲ ኬንያ፡ ንሚስተር ስተርጎን ናብ ሃገሩ ጠሪዝዎ። እቲ ጥርጡር ናብ ኬንያ ቅድሚ ምምርሑ፡ ንገለ ሰባት 'ይድለ ድየ' ዝብል መልእኽቲ ጽሒፉ ከምዝነበረ፡ ዋሺንግንተን ፖስት ንዓቀብቲ ሕጊ ብምጥቃስ ጸቢጺቡ። እቶም ዓቀብቲ ሕቲ፡ እቲ ውልቀሰብ ንድሕንነት በረራ'ውን ስግኣት ከምዝኾነ እዮም ዝምጉቱ። እቲ ውልቀሰብ ናብ ሃገረ ኬንያ ዝገሸ ከምቲ ልሙድ ደጋጊሙ ዝኸዶ ደኣምበር ከምልጥ ሃቂኑ ከምዘይኮነ ንቤት ፍርዲ ምዝራቡ እቲ ጋዜጣ ወሲኹ ሓቢሩ። እቶም ዓቃብቲ ሕጊ ከምዝብልዎ፡ እቲ ውልቀሰብ ኣብቲ ናዕቢ እንትሳተፍ ብናይ ፖሊስ ካሜራ ዝተቐርጸ  ምስሊ ይረአ። እዚ ኣትክልቲ ገዛ ብምክንኻን ዝናበር ውልቀሰብ፡ በቲ ዝተመስረቶ ክሲ ገበነኛ ኮይኑ እንድሕር ተረኺቡ፡ ክሳብ 20 ዓመት ማእሰርቲ ክቕጻዕ ይኽእል እዩ ተባሂሉ። ምስቲ ኣብ 6 ጥሪ ዝተፈጸመ ናዕቢ ብዝዛመድ፡ ልዕሊ 300 ሰባት ክሲ ተምስሪትዎም ከምዘሎ ኒውዮርክ ፖስት ዝተባህለ ጋዜጣ ጸብጺቡ። ካብ መንጎኦም፡ ገለ ኣባላት ዕጡቓት ሕሉፋት-የማናውያን፣ ከምኡ'ውን ኣባላት 'ኦዝ ኪፐርስ'ን 'ስሪ ፕርሰንተርስ' ብዝብል ዝፍለጡ ጉጅለታት ይርከብዎም። እቲ መጥቃዕቲ፡ ኣባላት ባይቶ ኣመሪካ [ሓገግቲ]፡ ንተወዳዳሪ ሰልፊ ሪፐብሊከን፡ ፕረዚደንት ነበር ትራምፕ፡ ብምስዓር ንዝተዓወተ ፕረዚደንት ጆ ባይደን ኣፍልጦ ክህቡ፡ ኣብ ዝተኣከብሉ እዋን እዩ ተኻይዱ። ባይቶ ኣመሪካ፡ ነቲ ስልጣኑ ዘረከበ ፕረዚደንት ነበር ዶናልድ ትራምፕ ነቲ ናዕቢ ኣተባቢዑ ብዝብል ክሲ ተሓታቲ ምዃኑ ምውሳኑ ይዝከር። ይኹን እምበር ላዕለዋይ ባይቶ (ሰነት) ትራምፕ በቲ ክሲ ከምዘይሕተት ናይ መወዳእታ ውሳነ ኣሕሊፉ።


ሓላፊ ሰራዊት ናይጀርያ 'ኣብ ልዕሊ ሰልፈኛታት ጥይት ኣይቶኮስናን' ኢሉ

ሓላፊ ሰራዊት ናይጀርያ ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ ኣብ ዝነበረ ህዝባዊ ተቃውሞታት፡ ወተሃደራቱ ኣብ ልዕሊ ሰልፈኛታት ጥይት ከምዘይተኮሱ ገሊጹ። ብርጋደር ጀነራል ኣሕመድ ታዋ ነቶም ነቲ ክሲ ከጻርዩ ዝተመዘዙ ኮሚተ ንዝተቐደሐ ቪድዮ ከም መርትዖ ኣቕሪብሎም። ኣምኔሰቲ ኢንተርኛሽናል፡ ሰራዊት ናይጀርያ፡ ኣብ ልዕሊ እቶም  ብፖሊስ ዝፍጸም ግፍዕታታትን ቅትለትን  ንምቕዋም ሰለማዊ ሰልፊ ዘካይዱ ዝነበሩ ሰባት ጥይት ብምትኳስ 12 ሰባት ከምዝቐተሉ’ዩ ዝግለጽ። ብዙሓት ናይ ዓይኒ መሰኻኽር እውን፡ ወተሃደራት ናብ ሰብ ጥይት እናተኮሱ ከምዝርኣዩ ንቢቢሲ ሓቢሮም እዮም። 20 ጥቅምቲ ሓደ ሽሕ ዝኾኑ ሰልፈኛታት ኣብ ለኪ ቶል ዝብሃል ቦታ ብምእካብ ተቃውሞኦም ንምግላጽ ነቲ ጽርግያ ዓጽዮምዎ። ወተሃደራት ቅድሚ ቶኵሲ ምጅማሮም ነቲ እቶም ሰልፈኛታት ዝነበርዎ ቦታ ብመከላኸሊ ከምዝሓጸርዎ እዮም እቶም ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ዝሕበሩ። እቲ ሰለማዊ ሰልፊ እናተኻየደ እንከሎ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ብቐጥታ ይመሓላለፍ ስለዝነበረ ኣብቲ ተንቀሳቃሲ ምስሊ እቶም ሰልፈኛታት ኮፍ ኢሎም ሃገራዊ መዝሙር ናይጀርያ እናዘመሩ እንከለዉ ድምጺ ብረት ይስማዕ፡ ኣብ ገለ ስእልታት ድማ ብጥይት ዝተሃረሙ ሰባት ይርኣዩ እዮም። ናይጀርያውያን ብልሽውና ንኸጥፍእ ተባሂሉ ዝቖመ ሳርስ ዝተሰመየ ክፋል ፖሊስ፡ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዘይተኣደነ ግፍዕታት ይፍጽም ኣሎ ብምባል ዝጀመርዎ ሰለማዊ ሰልፊ፡ መንግስዊ ምምሕያሽ ክካየድ ናብ ዝብል ጠለብ ኣሰጋጊረምዎ። ብርጋደር ጀነራል ኣሕመድ ታዋ፡ ነቶም ብሳርስ ተፈጺሙ ዝብሃል ግፍዕታታትን ኣብ እዋን እቲ ሰላማዊ ሰልፊ ዝተፈጸመ ቅትለትን ንኸጻርዩ ዝተመዘዙ ኮሜተ  ኣብ ዝሃቦ መብርሂ “ብዙሕ ዝተዛበዐን ስኑዕን ሓበሬታት ኣሎ”ኢሉ። ሰራዊቱ ኩሉ ዝገበርዎ “ንዓና ንኹልና ንምክልኻል እዩ” ድሕሪ ምባል “ርኣዩ [ናብቲ ቪድዮ ኣናኣመልከተ]ናብ ሰማይ’ዮም ዝትኩሱ ዘለዉ፡ እቲ ብረት እውን ድምጺ’ምበር ዓረር የብሉን” ኢሉ። እቶም ሰልፈኛታት ኣብ ዝሰኣልዎ ኣሳእል ሬሳታት ከምዝርኣዩን ካበይ ዝመጽኡ ምኳኖምን ኤኤፍፒ ኣብ ዝሓተተሉ፡ ብርጋደር ጀነራል ኣሕመድ ታዋ  “እቲ ሞት ብስንባደ ዝሰዓበ እዩ” ኢሉ። ድሕሪ እቲ ብፖሊስ ተፈጺሙ ዝተባሃለ ቅትለት፡ እቶም ኣብቲ ሰለማዊ ሰልፊ ዝተሳተፉ ውልቀ ሰባት ካብ መንግስቲ ጸቅጥታት ይበጽሖም ከምዘሎ ጋዜጤኛ ቢቢሲ ማየኒ ጆንስ ካብ ናይጀርያ ሓቢራ። ኣብቲ ሰለማዊ ሰልፊ ካብ ዝተሳተፉ ብዙሓት ሰባት ናይ ውልቃውን ናይ ትካላቶም ናይ ባንኪ ሕሳብ ከምዝደስከለን ገለ’ውን ዝተኣሰሩ ከምዘለዉ እዩ ዝንገር። ነቶም ሰልፈናታት ሕጋዊ ሓገዛት ንምብርካት ዘወሃሃደት ጠበቃ፡ ካብ ናይጀርያ ክትወጽእ ኣብ ዝፈተነትሉ ፖስፖርታ ብመንግስቲ ከምዝተሓደገትን ክሳብ ሕጂ’ውን ከምዝይተመለሰላ ሓቢራ። ናይጀርያውያን ነቲ  ሰብኣዊ መሰላት ይግህስ፡ ብዘይኣገባብ ሰባት ይኣስር፡ የሳቕን ይቐትልን እዩ ዝበልዎ ሳርስ ዝተሰመየ ክፋል ፖሊስ ንምቅዋም 8 ጥቅምቲ ወግዓዊ ሰለማዊ ሰልፊ ጀሚሮም። ነዚ ዝዒቡ ፕረዚደንትን መሓመዱ ቡሃሪ ነቲ ሳርስ ዝብሃል ክፋል ፖሊስ ከምዝፈርስ ገይሩ እንተኾነ ሰልፈኛታት ተወሳኺ ጽገናታት ናይ መንግስቲ ብምጥላብ ሰለማዊ ሰልፊ ኣብ ዝቐጸልሉ 20 ጥቅምቲ ኣብ ልዕሊ እቶም ሰለማዊ ሰልፊ ዘካይዱ ዝነበሩ ሰባት ብጥይት ናይ ወተሃደራት ከምዝተቐተሉ መርትዖ ከምዘለዎ ኣምኔስት ኢንተርናሽናል ገሊጹ። ኣምኔስት “ ሰራዊት ናይጀርያ ናብቶም ብሰለማዊ መንገዲ መንግስቲ ጽገናታት ክገብር ዝጥልቡ ዝነበሩ ኣሽሓት ሰባት ቶኩሲ ከፊተምሎም” ኢሉ። መንግስቲ ዞባ ሌጎስ ኣብቲ ሰላማዊ ሰልፊ ሓደ ሰብ ከምዝሞተን 30 ጉድኣት ከምዝወረዶምን እዩ ሓቢሩ።


‘ኣቦወንበር ኦነግ ዳውድ ኢብሳ ኣብ መንበሪ ቤቱ ብፖሊስ ተኸቢቡ’

መንበሪ ቤት ኣቦመንበር ግንባር ሓርነት ኦሮሞ (ኦነግ) ዳውድ ኢብሳ ብፖሊስ ፌደራል ተኸቢቡ ምህላዉ ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ኦነግ ገዳ ኦልጅራ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። መንበሪ ቤት ዳውድ ኢብሳ ብዕጡቓት ተኸቢቡ ምህላዉ ዘረጋገጸ ኣይተ ገዳ ካብ ፖሊስ ግን ‘እቶም ዕጡቓት ውሕስነት ዳውድ ንምሕላው ዝተዋፈሩ እዮም’ ዝብል ከምዝሰምዐ ተዛሪቡ። እንተኾነ፡ ንሱ ነዚ ኣይኣምንን። ዳውድ ኢብሳ ካብ ገዝኡ ክወጽእ ከምዘይከኣለን፡ ናብ ደገ እንተወጺኡ ድማ ብዕጡቓት ኣብ ቀይዲ ክኣቱ ከምዝኽእልን ኣይተ ገዳ ስግኣቱ ገሊጹ። ብተወሳኺ ድማ፡ ኣይተ ዳውድ ኢብሳ ቅድሚ ሰለስተ መዓልታት ኣብ ቀይዲ ፖሊስ ኣትዩ ድሕሪ ሓደ መዓልቲ ከምዝተፈትሐን ተዛሪቡ። “ኣቦመንበርና ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ፖሊስ እዩ ዘሎ። ከም ልቡ ተንቀሳቒሱ ዕለታዊ ተግባራቱ ክፍጽም ኣይከኣለን” ብምባል ኣይተ ዳውድ ካብ ገዝኡ ክወጽእ ከምዘይከኣለ ገሊጹ’ሎ። ካብ ገዝኡ ከይወጽእ ተኸልኪሉ ዘሎ ግን ዳውድ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣብ’ቲ መንበሪ ዝርከቡ ኩሎም ኣባላት ስድራ ክወጽኡን ክኣትዉን ኣይከኣሉን ድማ ኢሉ። ኣይተ ገዳ ከምዝበሎ፡ ካብ ምእጋድ ምንቅስቓሳት ብተወሳኺ፡ ናይ ዳውድ ኢብሳ ቴሌፎን ካብ ቅድሚ ሰለስተ መዓልቲ ጀሚሩ ኣይሰርሕን ዘሎ። መንበሪ ቤት ዳውድ ኢብዳ ንምንታይ ከምዝተኸበበ ዝፈልጦ ነገር እንተልዩ ዝተሓተተ ኣይተ ገዳ፡ ፖሊስ ውሕስነት ኣይተ ዳውድ ንምሕላው እዩ ከምዝብል ገሊጹ። ይኹን’ምበር “ሰብ ከይኣቱን ከይወጽእን ምኽልካል ንውሕስነት ኣይመስልን” ኢሉ። “ቴሌፎን ዳውድ ስለዘይሰርሕ፡ ካብ ባዕሉ ተወሳኺ ሓበሬ ታክንረክብ ኣይከኣልናን” ብምባል ምርኻብ ከምዘጸገመሎም ተዛሪቡ። ቢቢሲ ናብ ቴሌፎን ኣይተ ዳውድ ኢብሳ ፈቲኑ፡ ኣይሰርሕን ዘሎ። ብዛዕባ’ዚ ንምሕታት ድማ ንውሃቢ ቃል ፖሊስ ፌደራል ጄይላን ኣብዲ ተወኪስናዮ፡ ሓበሬታ ከምዘይብሉ ገሊጹልና።


ፕረዚደንት ማሊ፡ ንቤት ፍርዲ ናይታ ሃገር ኣፍሪሱ

ፕረዚደንት ማሊ ኢብራሂም ቡባካር ከይታ፡ ነቲ ኣብታ ሃገር ዝካየድ ዘሎ ተቓውሞ ንምዝሕሓል፡ ንናይታ ሃገር ሕገ መንግስታዊ ቤት ፍርዲ ብዕሊ ከምዘፍረሰ ኣፍሊጡ። ኣብ'ቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ ዝተኻየደ ተቓውሞ፡ ኣርባዕተ ሰባት ሞይቶም እዮም። እቲ ፕረዚደንት ከምዚ ዓይነት ተቓውሞታት ከምዘየተኣናግድ ተዛሪቡ እዩ። እቲ ሕገመንግስታዊ ቤት ፍርዲ፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መጋቢት ምስ ዝተኻየደ መረጻ ብዝተሓሓዝ፡ ንነቐፌታ ተቓሊዑ እዩ ጸኒሑ። ፕረዚደንት ከይታ ካብ ስልጣኑ ክወርድ ተደጋጋሚ ሕቶ ይቐርቦ ኣሎ። ተቓወምቱ ብፍላይ፡ ኣብ ኣታኣላልያ ምንቅስቓስ ጂሃዳውያን ሕጉሳት ኣይኮኑን። ከምኡ’ውን በቲ ቁጠባዊ ቅልውላውን ጉዳይ መረጻ ዝተወደአሉ ኩነታትን ነቲ ፕረዚደንት ኣዝዮም እዮም ዝነቕፉ። ብፍላይ እቲ ብፍሉጥ ኢማም ዝምራሕ ሓድሽ ናይ ተቓወምቲ ስምረት፡ ምስ'ቲ ፕረዚደንት ተበጺሑ ንዝነበረ ናይ ሓባር መንግስቲ ናይ ምቛም ሓሳብ ነጺጉዎ ኣሎ። ንምንታይ ቤት ፍርዲ ፈሪሱ? እቲ ፕረዚደንት ትማሊ እዩ ኣብ ሃገራዊ ቴሌቪዥን ቀሪቡ፡ ነቲ ቤት ፍርዲ ናይ ምፍራስ  ስጉምቲ ከምዝወሰደ ዘፍለጠ። ቀዳማይ ሚኒስተር እታ ሃገርን እቲ ፕረዚደንትን፡ ናይ ሓባር መንግስቲ ንምቛም ድልዋት ምዃኖም ኣፍሊጦም። “እቶም ዘለዉ ጸገማት ክፈትሕ ዝኽእል ግልጽነት ዝሰፈኖ መንግስቲ ከቑም እየ” ኢሉ እቲ ፕረዚደንት፤ ምስ ራድዮ ፈረንሳይ ኣብ ዘገበሮ ቃለ መሕትት። እንተኾነ፡ እቲ ፕረዚደንት ከምዚ ዝበለ፡ ነቲ ሰልፊ ዝመርሑ ዝነበሩ ተቓወምቲ ምስ ኣሰረ እዩ። ፕዚደንት ከይታ፡ ኣብ 2018 ንተወሰኽቲ ሓሙሸተ ዓመት ኣብ ስልጣን ከጽንሖ ዝኽለል ካልኣይ እብረ እንተኣረጋገጸ’ኳ፡ ተቓውሞታት ግን ቀጺሎም ኣለዉ።


ኣብ እስራኤል፡ ኣሸሓት ንሰልፊ ተቓውሞ ወጺኦም

ርእሰ ከተማ እስራኤል ኣብ ዝኾነት ቴልኣቪቭ፡ ብኣሸሓት ዝቑጸሩ ሰልፈኛታት፡ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ዝበጽሖም ቁጠባዊ ማህሰይቲ ክፍተሐሎም ናይ ተቓውሞ ድምጺ ኣስሚዖም። እቶም ሰልፈኛታት፡ መንግስቲ ኮሮናቫይረስ ንምክልኻል ዝኣወጆ ኣዋጅ ኣተኣላልያ እዮም ተቓዊሞም። ራቢን ኣብ ዝበሃል ኣደባባይ ፈሲሶም ዝርአዮ እዞም ሰልኛታት፡ ማስክ ገይሮም እንተተርአዩ’ኳ፡ ኣይተፈናተቱን ነይሮም ተባሂሉ። ብሰንኪ ኣዋጅ ኮሮናቫይረስ ንዝበጽሖም ማህሰይቲ ተባሂሉ ካብ መንግስቲ ክወሃቦም ዝግባእ ሓገዝ ገንዘብ ኣብ እዋኑ ከምዘይበጽሐ እዮም ዝገልጹ። መብዛሕተኦም እቶም ሰልፈኛታት፡ ብሰንኪ እቲ ለበዳ ብቐጥታ ቁጠባዊ ማህሰይቲ ዝበጽሖም እዮም። መንግስቲ ዝኣተወሎም ቃል ድማ ኣይተግበረን ይብሉ። ሰራሕተኛታት መንግስቲ፡  ሓገዝ ከምዝረኸቡ እዩ ዝዝረብ። እንተኾነ፡ ኣናእሽቱ ወነንቲ ንግዳዊ ምንቅሰቓስ ግን ንሓደጋ ተሳጢሕና ይብሉ። ናይ ውልቁ ትካል ዝውንን ሚካኤል ካሲፍ “40 ሰራሕተኛታት ምሳይ ኣለዉ። ኣታዊ ዝበሃል የብለይን። ካበይ ኣምጺአ እየ ክኸፍሎም?” ኢሉ ንሮይተርስ። “ካብ ወርሒ መጋቢት ጀሚርና ስራሕ ዝበሃል የለን። ሕዚ ድማ ነሐሰ ይመጽእ ኣሎ። መንግስቲ ክኽሕሰና ኣለዎ።” ቀዳማይ ሚኒሰተር ቤናጃሚን ኔታንያሁ፡ ንገለ ነጠፍቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ ረኺቡ ኣዛሪብዎም ነይሩ። “መንግስቲ እቲ ዝኽእሎ ክገብር እዩ” ክብል ድማ ቃል ኣትዩሎም ኣሎ። እስራኤል ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንምክልኻል ካብ ወርሒ መጋቢት ጀሚራ ጥቡቕ ዕጽዋ ዝኣወጀት ኾይና፡ ካብ መፋርቕ ወርሒ ጉንበት ጀሚራ ግን ቀስ ብቐስ እናፍኮሰቶ ከመዝመጽአት እዩ ዝዝረብ። እንተኾነ፡ ስራሕ ስእነት ብ21 ሚኢታዊ ከምዝወሰኸ ይዝረብ። ኣብ እስራኤል፡ ዝርገሐ እቲ ቫይረስ ይውስኽ እዩ ዘሎ። ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ ጥራይ፡ ሓደሽቲ 1500 በቲ ቫይረስ ዝተለኸፉ ሰባት ከምዝተረኸቡ ኣፍሊጣ እያ። ዛጊድ ድማ፡ ልዕሊ 354 ሰባት በቲ ቫይረስ ሞይቶም እዮም።


ኣብ ወላይታ፡ 'ሓይልታት ጸጥታ ዘይመጣጠን ስጉምቲ ተጠቒሞም' ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት

ኣብ ገለ ከተማታት ዞባ ወላይታ፡ ብ14 ነሓሰ 2012 ዓ.ም [ኣቆጻጽራ ግእዝ] ኣብ ልዕሊ ተቓወምቲ ሰልፈኛታት ዝወስደ ስጉምቲ ሓይሊ ዘይተመጣጠነ ከምዝኾነ፡ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ኣፍሊጡ። እቲ ኮሚሽን፡ 'ሓይልታት ጸጥታ ዘይመጣጠን ሓይሊ ካብ ምጥቃም ክቑጠቡ ይግባእ' ብዝብል ሎሚ ኣማስዩ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ከምዝሓበሮ፡ መንግስቲ፡ እቲ ዕግርግር ገለ ሰባት ብዝወደብዎ ውዲት ከምዝተልዓለ እንተገለጸ'ኳ፡ እቲ ናዕቢ ገለ ሓለፍቲ እቲ ዞባ ብሓይልታት ጸጥታ ምእሳሮም ስዒቡ ምዃኑ ከምዘረጋገጸ ኣፍሊጡ። ሰልፈኛታት፡ ኣብ ርእሰ ከተማ  ካልኦት ከተማታትን እቲ ዞባ ናብ ጎደናታት ወጺኦም ተቓውሞ ኣስሚዖም። ነዚ ስዒቡ ድማ፡ ኣብ ርአሰ ከተማ እቲ ዞባ፡ ሰዶ፡ ሓደ ሰብ ኣብ ቦዲቲ ድማ ሓሙሽተ ሰባት ከምዝተቐትሉ ኣፍሊጡ። ቢቢሲ ብሓፈሻ፡ በነቲ ዕግርግር ስዒቡ ብውሕዱ 10 ሰባት ከምዝተቐትሉ ምጽብጻቡ ዝዝከር እዩ። ብሓፈሻ ትማሊ ሰኑይ፡ 178 ሰባት ኣብ ቀይዲ ከምዝወዓሉን፡ ካብኣቶም እቶም 28 ናይቲ ዞባ ላዕለዎት ሓለፍቲ ምዃኖምን እቲ መግለጺ ኣብሪሁ። ወሃቢ ቃል፡ ኮሚሽን፡  ኣቶ ኣሮን ማሾ ከምዝበሎ፡ " ሓይልታት ጸጥታ ነቶም ሰላማዊ ሰልፍታት ኣብ ዝቆጻጸርሉ እዋን፡ ንሞት ዘቃልዕ ዘይግቡእ ሓይሊ ካብ ምጥቃም ክቑጠቡ ይግባእ" ምስበለ፡ ከምዚ ዓይነታት ስጉምቲታት ነቲ ጸገም ከምዘጋድድዎ ተዛሪቡ። ኣቶ ኣሮን ወሲኹ ድማ፡ ብፍላይ ናይቶም 6 ሰባት ኣማውታ ብቕልጡ ክጻረ  ከምዝግባእ ኣፍሊጡ። ከምኡ'ውን እቶም ኣብ ቀይዲ ዝወዓሉ፡ ብሕጊ መሰረት ኣብ እዋኑ ናብ ቤት ፍርዲ ክቐርቡን ሚሉእ መሰሎም ክሕለን እቲ ከሞሽን ሓቲቱ። ነቲ ሕቶ ካብ ስር መሰረቱ ንምምላስ፡ መንግስታት ፌዴራል ኮነ ክልል፡ ሰላማዊ ፍታሕ ክጥቀሙ ከምዝግባእ'ውን እቲ ኮሚሽን ወሲኹ ሓቲቱ።


ኣብ ካፒቶል፡ ናዕቢ ብምልዕዓል ዝተኸሰ ብሕብረ-ቀለማት ዝተመላኸዐ ጄክ ኣንጄሊ

ፍሉጥ ተኸታሊ፡ ቓኖን ዝተበሃለ ‘መሰረት ዘይብሉ ናይ ተንኮል  ጽንሰ-ሓሳብ’ ፡ ቃኖን ሻማን፡ ብዝብል እዩ በሰፊሑ ዝፍለጥ። እቲ መንእሰይ በቲ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ካፒቶል [ቤት ምኽሪ ተወከልቲ ህዝቢ/ኮንግረስ ኣመሪካ ዝርከበሉ ህንጻ] ዝተልዓለ ኣዕናዊ ናዕቢ ተሓተቲ ኾይኑ ኣሎ። ሓቀኛ ስሙ፡ ያቆብ ኣንቶኒ ቼንስለይ ከምኡ’ ውን ብሓጺሩ ‘ጄክ ኣንጄሊ’ ዝብል እዩ። እቲ ጥርጡር፡ ኣብ ቀይዲ ዝኣተወ ኾይኑ፡ ስነ ምግባር ዝጠሓሰን ዓመጸኛን ኣተኣታትዋ ብዝብል እዩ ክሲ ዝምስረተሉ ዘሎ። እዚ ንባዕሉ ‘ቃኖን ሻማን’ እናበለ ዝጽውዕ ሰብ፡ ካብቶም ኣብ ዝሓለፈ ረቡዕ ናብ ካፒቶል፡ ውሽጢ  ቤት ምኽሪ ኣመሪካ [ኮንግረስ] ብጉልበት ዝኣተዉ ናዕበኛታት፡ ኣብ መንጎኦም ገጹ ብሕብሪ ዝተሸለመ፣ ጀጓፍ ቆቢዕን ቀርንን ገይሩ እዩ ዝረአ። ምስቲ ፍጻመ ተኣሳሲሩ ኣብ ዝተዘርግረሑ ጸብጻባት፡ ኣብ ሚድያታት ዓለም ብሰፊሑ ምስሉ ይልለ። ዶናልድ ትራምፕ ብወገኑ ኣብ ምልዕዓል እቲ ናዕቢ ብዝነበሮ እጃም ክሲ [ኢምፕችመንት] እናተመስረቶ እዩ። ብፍላይ ኣባላት ሰልፊ ዲሞክራት፡ ኣብዚ ሓሙሽተ ሰባት ንክቕተሉን ብርክት ዝበሉ ንክቖስሉን  ጠንቂ ዝኾነ ናዕቢ ብምትብባዕን ብምልዕዓልን ይኸስዎ። ኤፍቢኣይ፡ እቶም ኣብቲ ተግባር ዝተሳተፉ ናዕበኛታት ኩሎም ናብ ሕጊ ንምቕራብ ይሰርሕ ከምዘሎ ኣፍሊጡ ኣሎ። በቲ ገበን፡ ክሲ ዝቐረቦ ጄክ ኤንጀሊ ግን፡ ዛጊድ ዕላዊ ምላሽ ኣይሃበሉን። ካብ ፌዴራል ዓቃቢ ሕጊ ዝወጽአ መግለጺ፡ እቲ በቲ ገበን ተጠርጢሩ ክሲ ዝተመስረቶ ሓደ፡ እዚ ሰብ ኮይኑ፡ በቶም ዝተለኸዮም ሕብርታትን ዝተኸድኖም ነገራትን ኣብ ሚድያታት ዓለም ትኹረት ስሒቡ ዘሎ ናብ ካፒቶል ጥሒሶም ካብ መንጎ ዝኣተዉ ቀንዲ ተሓታቲ ምዃኑ ይሕብር። “እቲ ውልቀሰብ 6 ፊት ንውሓት ዘለዎ፡ ብባንዴራ ኣመሪካ ዝተመላኸዐ ብልሒ ዘለዎ ጦር ሒዙ እዩ ኣትዩ” ኢልዎ። እቲ መግለጺ ከምዝብሎ፡ ኣብ ወንበር፡ ኣፈ ጉባኤ እቲ ቤት ምኽሪ ዝኾነት ናንሲ ፔሎሲ ኮፍ ኢሉ ዝረአ ሰብ ውን ፖሊስ ካብ ፍሎሪዳ ኣሊሹ ኣብ ቀይዲ ከምዘእተዎ ወሲኹ ይሕብር። እዚ ወዲ 36 ዝኾነ ኣዳም ጆንሰን ዝበሃል ውልቀሰብ፡ ብዘይሕጋውን ብናዕብን ናብቲ ቤት ምኽሪ ብምእታውን ንብረት መንግስቲ ብምዝራፍን እዩ ተኸሲሱ ዘሎ። ካልእ ካብቶም በቲ ገበን ተኸሲሶም ዝርከቡ ድማ፡ ኣባል ቤት ምኽሪ ግዝኣት ቪርጂንያ ኾይኑ ደሪክ ኢቫንስ ይበሃል። ኣብቲ እዋን ኣብ ኣፍደገ እቲ ቤት ምኽሪ ምስ ደገፍቲ ትራምፕ ኾይኑ ናይ ባዕሉ ስእሊ [ሰልፊ] ብምልዓል ናብ ውሽጢ እቲ ህንጻ እንትኣቱ ይረአ። ኣብ ዝሓለፈ ረቡዕ እቲ ተግባር ኣብ ዝተፈጸመሉ ዕለት፡ ኣብ ቀይዲ ኣትዩ ዝነበረ ኾይኑ ንሱ’ውን ተመሳሳሊ ክሲ ተመስሪትዎ ከምዘሎ ክፍሊ ፍትሒ እታ ሃገር ኣብ መግለጺኡ ሓቢሩ ኣሎ። ዛጊድ በቲ ኣብ ህንጻ ካፒቶል ዝተፈጸመ ብብዙሓት ዝተወገዘ ናዕቢ፡ ብርክት ዝበሉ ኣብ ቀይዲ እናወዓሉን ክሲ እናተመስረቶምን ይርከብ። ኣብቲ ቅድሚ ክልተ ወርሒ ሕዳር 3 ዝተኻየደ መረጻ ዝበጽሖ ስዕረት ዛጊድ ዘይተውሓጠሉ ፕረዚደንት ትራምፕ፡ ድሕሪ 11 መዓልታት ስልጣኑ ብዕሊ ክለቅቕ እዩ። ሰልፊ ዲሞክራት እቲ ፕረዚደንት ከምዚ ዓይነት ናዕቢ ብምልዓሉ፡ ቀዲሙ ካብ ስልጣን ክእለ ዘኽእሎ ዓንቀጽ እናጠቐሱ ክሲ ኣብ ምምስራት ይርከቡ። እንተኾነ፡ ወሃቢ ቃል ቤት ጽሕፈት ቤተ መንግስቲ ኣመሪካ [ዋይት ሃውስ]፡ ኣብዚ ዝተወደአ ግዜ ከምዚ ዓይነት ስጉምቲ ምውሳድ እቲ ተፈጢሩ ዘሎ ሓጓፍ ዘስፍሕ ጥራይ እዩ ዝብል ርእይቶ ሂቡ ።


ፕረዚደንት ማሊ ኢብራሂም ቡባካር ከይታ ብወተሃደራት ተኣሲሩ

ፕረዚደንት ማሊ ኢብራሂም ቡበከር ኬይታ፡ ብኣድማ ዝገብሩ ዝነበሩ ወተሃደራት መንግስቲ፡ ኣብ ቀይዲ ከምዝኣተወ ኣፈኛ መንግስቲ ማሊ ንቢቢሲ ኣረጋጊጹ። ቀዳማይ ሚኒስተር እታ ሃገር ባውባው ሲሰ'ውን ኣብ ቀይዲ ኣቲዩ ከምዘሎ ተፈሊጡ። እዚ ፈተነ ዕልዋ መንግስቲ፡ ሎሚ ንጉሆ ኣብ ጥቃ ርእሰ ከተማ ባማኮ ኣብ ዝርከብ ወተሃደራዊ መዓስከር ከምዝተጀመረ ተገሊጹ። ኣብ ማእከል እታ ርእሰ ከተማ፡ ገለ መናእሰያት፡ ንሓደ ህንጻ ቤተ-መንግስቲ ብሐዊ ኣቃጾሎምዎ። እዚ ፍጻመ፡ ታሕተዎት መራሕቲ ሰራዊት ንሓለፍቶም ኣሲሮም ነቲ ካብ ባማኮ 15 ከ.ሜ ዝርከብ ወተሃደራዊ መዓስከር ምስ ተቆጻጸርዎ'ዩ ኣጋጢሙ። ናይ ምዕራብ ኣፍሪቃ ዞባዊ ውድብ ዝኾነ ኢኮዋስን ባዕዳዊ ገዛኢት ማሊ ዝነበረት ፈረንሳይን፡ ነቲ ተግባር ኮኒኖምዎ ኣለዉ። ኣብ ማሊ ካብ ወርሒ ሰነ ጀሚሩ፡ ብሰንኪ ምሕደራን ቁጠባዊ ዝሕታለን ሰልስተ ዓበይቲ ሰለማዊ ሰልፍታት ተኻይዱ ነይሩ። ኣብታ ሃገር ኣብ ወርሒ መጋቢት ኣብ ዝተኻየደ ባይቶኣዊ ምርጫ፡ ኣብ መንጎ ፕረዚደንት ኣቡበከር ከታን ተቓወምቲ ሰልፍታትን ምስሕሓብ ተፈጢሩ ምንባሩ ይፍለጥ። እቶም ተቓወምቲ ሰልፍታት ፕረዚደንት ካብ ስልጣኑ ክወርድ ኣለዎ ብምባል ዓበይቲ ህዝባዊ ተቓውሞታት ክካየድ ክጽውዑ ጸኒሖም እዮም። ኣብ ቀረባ እዋን ግን፡ ፕረዚደንት እታ ሃገር ካብ ስልጠኑ ክወርድ ዝጠልብዎ ዝነበሩ ሓሳብ ገዲፎም፡ ፕረዚደንት ከየታ፡ ንተቓወምቲ ሰልፍታት ዝሓወሰ ልፍንታዊ መንግስቲ ክምስረት ሓሳብ ኣቕሪቦም ነይሮም። ፕረዚደንት ኣቡበከር፡ ኣብ 2018 ኣብ ዝተኻየደ ፕረዚደንታዊ ምርጫ ንሓምሽተ ዓመት ክመርሕ ስልጣን ከምዝሓዘን፡ እንተኾነ ግን፡ ብሰንሲ መጥቃዕቲ ጂሃዳውያን ሓይልታትን ቁጠባዊ ቁልውላውን ብዙሕ ጸቕጢ ክግበረሉ ጸኒሑ'ዩ። ብዙሓት ደቂ-ማሊ ድማ እዚ ሕጂ ተኸሲቱ ዘሎ ዕግርግር ንጂሃዳውያን ሓይልታት ዕድል ከይህቦም ስግኣቶም ይገልጹ ኣለው።


"ንእሽቶ ሓዉ ክእልሽ ዝወጽአ ወደይ ብ5 ጠያይቲ ተቐቲሉ" ወዲ ወላይታ ኣቦ

ብሰንኪ፡ ኣብዚ ሰሙን ኣብ ኢትዮጵያ ዞባ ወላይታ፡ ዝተልዓለ ናይ ናዕብን ተቓውሞን በኹሪ ወዶም ዝሰኣኑ፡ ኣይተ ተፈሪ ሰይፉ፡ ወዶም ንእሽቶ ሓው ክእልሽ ምስ ወጽአ ከምዘይተመልሰ  ይዛረቡ። ቢቢሲ ትማሊ ዘዛረቦም ኣይተ ተፈሪ፡ ኣብ ከቢድ ሓዘን ነይሮም። ወዲ 28 ዓመት ወዶም ተስፋዬ፡ ካብ ዩኒቨርሲቲ ኣርባምንጪ፡ ብቢዝነስ ማኔጅመንት ተመሪቑ 'ኢንተርፕራይዝ ልማት' ኣብ ዝበሃል ትካል እዩ እናሰርሐ ጸኒሑ። ኣብ እዋን ዕረፍቲ ስድርኡ ክሓትት መጺኡ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰንበት ኣብታ ከተማ ዝተፈጥረ ዕግርግር፡ ተኹሲ ዝተኸፍተ ኾይኑ፡ ንእሽቶይ ሓው ኣብ ገዘ ስለዘይነበረ፡ ንዕኡ ክእልሽ ወጺኡ። ይኹንምበር፡ ሓው ክእልሽ ዝወጽአ ወዶም፡ ብጥይት ተወቒዑ፡ ከይተመለሰ ተሪፉ። ኣብ ውሽጢ ከቢድ ናይ ሓዘን ድባብ ኮይኖም፡ ሕንቕንቕ እናበሉ፡ " ወደይ ተመንጢለ" ኢሎም ንቢቢሲ። "ሲቪል እዩ፡ ኣጽዋር ኣይተዓጠቐን፣ ዝኾነ ዝፈልጦ ነገር የብሉን፡ ባዶ ኢዱ ምስ ወጽኣ ብኣ ኣቢሉ ተሪፉ" ኢሎም ሓዘን ብዝተመልኦ ልቦም። ሕቶ ክልልነት ህዝቢ ወላይታ፡ ንልዕሊ 15 ዓመታት ዘቑጸረ ኾይኑ፡ እዚ ሕቶ ምላሽ ኣብ ዘይረኸበሉ እዋን ሓለፍቲ እቲ ዞባ ምእሳር ሓድሽ ናዕቢ ክለዓል ሰበብ ኮይኑ። " 'ሓወይ ገለ ከይኸውን። ጥይት ከይረኽቦ፡ ሒዘዮ ከመጽእ' ኢሉ እዩ ወጺኡ። ዝወጽአ ንተቓውሞ ሰልፊ ኣይነበረን" ኢሎም። ከይወጽእ ሓቲቶምዎ ከምዝነበሩ'ውን ይዛረቡ። ብጥይት ከምዝተወቕዐ፡ ዝሰምዑ ድማ፡ ካብ ዓርኮም ብቴሌፎን እዩ። "ወድኻ ብጥይት ተወቒዑ ፡ ናብ ሆስፒታል ተወሲዱ ይበሃል ኣሎ'ሞ ተኸታተሎ" ኢሉ ከምዝደወለሎም ይዛረቡ። ንሶም በቲ ዝሰምዕዎ ሰንቢዶም፡ ፈለማ ናብ ሆስፒኣተል ሰዶ እዮም ኣምሪሖም። ኣብኡ ምስበጽሑ ድማ፡ ሕሙማት ኮሮናቫይረስ ስለዘለዉ፡ 'ኣይትኣትዉን' ከምዝበልዎም ይዛረቡ። "ናብዚ ሰብ ምእታው ኮነ ምውጻእ ኣይከኣል ኢሎምኒ" ብምባል ናብ ሆስፒታል ክርስትያን ክፍትኑ ነጊሮምዎም። ኣብኡ ምስከዱ፡ ኣብ ጽኑዕ ክትትል ሕክምና ከምዝኣተወን ብሓሙሽተ ጥይት ከምዝተወቕዐን ተነጊርዎም። ኣብ ውሽጢ ከብዱ ዝኣተወ ጥይት ንምውጻእ፡ መጥባሕቲ ይካየደሉ ነይሩ። እንተኾነ፡ እቲ መጥባሕቲ ከይተወደአ፡ ህይወቱ ሓሊፉ፥። "ኣብቲ ክፍሊ ጽኑዕ ክትትል እናሃለወ ዓይኑ ከይረእኽዎ ደኺሙ ህይወቱ ሓሊፉ"ኢሎም። እቶም ዶኳትር ነቶም ኣቦ ክዛረብዎም ከምዘተጸገሙን፡ ብካሊእ ሰብ ኣቢሎም ክንገሮም ከምዝተገብረን ይዛረቡ። ወዶም ካብ ዩኒቨርሲቲ ተመሪቑ፡ ቁምነገር ከይረእዩ ከይወለደ ከይዘመደ፡ ብኸምዚ ህይወቱ ምሕላፉ የሕዝኖም። ኣብ ካብዶም ከቢድ ሓዘን ከምዝኣተዎም ዝዛረቡ፡ ኣቦ ተስፋዬ፡ 'ብኸመይ እዩ ሞይቱ?' ኢሉ ዝሓተት መንግስታዊ ኣካል ዘይምህላዉ ዝያዳ ከምዘሕዝኖም ድማ ይዛረቡ። ቢቢሲ፡ ኣብቲ ዕግርግር ዛጊድ ብውሕዱ 16 ሰባት፡ ከምዝሞቱ ኣብቲ ከባቢ ካብ ዝርከቡ ሆስፒታላት  ኣረጋጊጹ።


ናዕቢ መናእሰይ ቱኒዛውያን ሳልሳይ መዓልቲ ኣቑፂሩ

ኣብ ርእሰ ከተማ ቱኒዝን ካልኦት ብዙሓት ከተማታት እታ ሃገርን ፡ ኣብ ሞንጎ ሰልፈኛታትን ፖሊስን ጎንፅታት ከምዝነበረ ተገሊፁ። እዚ ሰፊኑ ዘሎ ውጥረት ትማሊ ሰንበት ሳልሳይ መዓልቲ ዘቑፀረ እንትኾን፡ ሰብመዚ እታ ሃገር 'ናዕቢ' ብምባል ገሊፀሞ ኣለዉ። ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝወፅኡ ስእልታትን ተንቀሳቐስቲ ምስልታትን፡ መገድታት ብዝነድድ ጎማ ተዓፅዮም፡ ፖሊስ ንመናእሰይ እንከጓይይ የርእዩ። ሰብመዚ እታ ሃገር፡ ንብረት ዘዕነዉን ትካላት ንግድን ባንክታትን ንምዝማት ዝፈተኑን ዝበሎም ልዕሊ 200 ሰባት ከምዝተኣሰሩ ገሊፆም። ጠለብ እቶም መናእሰይ እንታይ ምዃኑ ኣይፍለጥን። እንተኾነ ኣብ ቱኒዝያ ሰፊሕ ዘይምዕጋብን ነዊሕ ዘቑፀረ ቁጠባዊ ፀገማትን ኣሎ። ዋጋ ሸቐጣት ካብ ምውሳኽ ብተወሳኺ፡ ሲሶ መንኣሰይ እታ ሃገር ሸቕሊ ኣልቦ እዮም። ቅድሚ 10 ዓመታት ኣብታ ሃገር ዝተኻየደ ሰውራ ዋላ’ኳ ናብ ዲሞክራሲ እንተምረሐ፡ እዚ፡ ብዙሕ ስራሕን ዕድላትን ክፈጥር እዩ ዝብል ተስፋ ምቕምሳሉ ግና፡ ንብዙሓት ዘጉሃየ ኮይኑ ኣሎ።


‘መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ቅድሚ ምጽራይ ንተቓወምቲ ምጽላም ደው ከብል ይግባእ’ ክራይስስ ግሩፕ

ኢንተርናሽናል ክራይስስ ግሩፕ፡ ኣብ ጉዳይ ቅትለት ሃጫሉ ሁንዴሳን ስዒቡ ዝተፈጠረ ናዕብታትን ኣመልኪቱ፡ ንተቓወምቲ ምጽላምን ኢድካ ምውጥዋጥን ነገራት ክጋደዱ ከምዝገብር ኣጠንቂቑ። እቲ ጎንጽታት ቀዲሙ ብምእማትን ምትንታንን ዝፍለጥ ዓለማዊ ጉጅለ፡ ቅትለት እቲ ስሙይ ኦሮሞታይ ኣርቲስት ስዒቡ ዝተርኣየ ተቓውሞን ጎንጽታትን ኣመልኪቱ ትማሊ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ እዩ ከምኡ ዝበለ። ኩሎም ሓይልታት ፖለቲካ ናብ ልዝብ ከመጽኡ ዝሓተተ እቲ ጉጅለ፡ ብፍላይ ቅትለት ሃጫሉ ሁንዴሳ ብግልጺን ብዘይ ሻራውን መገዲ ክጻረ ሓቲቱ ኣሎ። ነቲ ክስተት፡ ቀዳማይ ሚኒሰተር ኣብዪ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ካብ ዝመጽእ ጀሚሩ፡ እቲ ዝዓበየ ተቓውሞ ዘስዓበ ክብል ገሊጽዎ። ቅድም ክብል ድማ ምስ ምንዋሕ መረጻን ምንዋሕ ስልጣን መንግስትን ኣብ ዝምልከት ጉዳያት፡ ካልኦት ውድባት ተቓውሞ ከየማኸረ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ንበይኑ ምውሳኑ፡ ነቒፉ። ሕዚ ድማ፡ ነቲ መረጻ ናይ ምንዋሕ ስጉምቲ ንዝተቓወሙ ሓይልታት፡ ነዚ ዝተፈጥረ ዕግርግር ተበሊጽኻ ምእሳር ፍታሕ ከምዘየምጽእ እቲ ጉጅለ ሓቢሩ። ኣብ ቀይዲ ዝወዓሉ፡ ጀዋር መሓመድ፣ ኣቶ በቀለ ገርባን ካልኦትን ብቕልጡፍ ክፍትሑ ድማ ሓቲቱ። ቅድሚ መርመራ ምእንፋት እቲ ዝተፈጸመ ቅንጸላ ብዝምልከት፡ መርመራ ፖሊስ ገና ዘይተዛዘመ እንተኾነ’ኳ፡ ሰብ ስልጣን መንግስቲ ኢትዮጵያ እቲ ተግባር መን ከምዝፈጸሞ ዘመላኽቱ መግለጺታት ከምዝሃቡ እቲ ጉጅለ ኣዘኻኺሩ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ፡ ነቲ ዝተልዓለ ናዕብታት ኣመልኪቱ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ‘ነቲ ለውጢ ዘዕንቅፉ ሓይልታት’ ንዝበሎም ተሓተትቲ ገይሩ እዩ። ካልኦት ሰብ መዚ መንግስቲ ድማ፡  ንህወሓትን ኣብ ምዕራብ ኦሮምያ ንዝንቀሳቐስ "ሸኔ" እናተብሃለ ዝጽዋዕ ዕጡቕ ጉጅለን ጠቒሶም ከሲሶም እዮም። ኣብታ ሃገር ንዘጋጥም ሕድሕድ ቅልውላዋት፡  'ኣብ ዘይወዓልናዮ ተሓተትቲ ንግበር ኣለና' ዝብል ቅርታ ዘለዎም መራሕቲ ህወሓት፡ እቲ ናይ ሕዚ ክሲ’ውን፡ ተመሳሳሊ ቁጥዐ ከምዝፈጥረሎም እቲ ትካል ኣሚቱ'ሎ። ሰበ ስልጣን መንግስቲ፡ እቶም ዝፍጸሙ ቅትለታት ብዝምልከት ምሉእ ምጽራይ ከይተገብረ ምእንፋት ጠጠው ከብሉ ኣለዎም ክብል ድማ ኣጠንቂቑ። “ስግኣት ጸጥታ ዘሻቕል እናኾነ ብዝኸደ ቁጽሪ፡ ሰብ ስልጣናት መንግስቲ፡ ተቓወምቲ ውድባት'ዮም ‘ዓዲ ዝሕምሱ ዘለዉ’ ኢሎም ኢዶም የወጣውጡ ኣለዉ። እዚ መጸለምታ ነቲ ኣብታ ሃገር ዝፍጠር ዘሎ ምምቕቓል ዘጋድድ እዩ ክኸውን” ኢልዎ። ተቓወምቲ ውድባት ብወገኖም፡ ደገፍቶም ተቓውሞኦም ብሰላማዊ መገዲ ከካይዱ ከምዘለዎም ክምዕዱ ሓቲቱ። ጎደሎ መስርሕ ሕጊ ኣብዪ ናብ ስልጣን ካብ ዝመጽእ ጀሚሩ ዝፍጠር ዘለዉ ጎንጽታት፡ ኣሻሓት ኣደዳ ሞት ክኾኑን፡  ልዕሊ ሰለስተ ሚልዮን ሰባት ድማ ካብ መረበቶም ክመዛበሉን ምኽንያት ከምዝኾኒ ክራይስስ ግሩፕ ኣብሪሁ። ቅድሚ ሓደ ዓመት፡ እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝካየድ ዘሎ ለውጢ ሃዲዱ ስሒቱ እዩ ዝብል ነቐፌታ ኣስሚዑ ዝነበረ ክራይስስ ግሩፕ፡ ብፍላይ ምስ ክልል ትግራይ ዘሎ ምስሕሓብ ሓደገኛ ሳዕቤን ክህልዎ እዩ ክብል ኣጠንቂቑ ነይሩ። ሕዚ’ውን ምስ ምንዋሕ መረጸ ተኣሳሲሩ፡ ኣብዪ ኣሕመድን እቲ ሓድሽ ውድቡ ብልጽግናን ንብሕቶም ምውሳኖም፡ ግቡእ ከምዘይኮነ ኣብዚ እዋናዊ ጸብጻቡ ኣስፊሩ ኣሎ። ነቲ ስጉምቲ ዝተቓወሙ ብቐንዱ ህወሓትን ጃዋር መሓመድ ኣባል ዝኾነሉ ፌዴራሊስት ኮንግረስ ኦሮሞን እዮም። “ተደጋገሚ ጎንጽታት ምግጣሙ፡ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ብዙሕ ኣማኺሩ ክሰርሕ ከምዝግበኦ ዘመላኽት እዩ" ኢሉ። መንግስቲ ፌዴራል፡ ነቲ ኣብ ልዕሊ ላዕለዎት ሓለፍቲ መንግስትን ጀነራላትን ዝተፈጸመ ቅትለት ብግልጽን ብተኣማንነትን ከጻሪ ሓቲቱ። “ዛጊድ ቅትለት ላዕለዎት ሓለፍቲ ንምጽራይ ዝግበር መስርሕ ሕጊ፡ ጎደሎን ጥርጣረታት ዘሕድርን” እዩ ድማ ኢልዎ። ኮሞሽን ሰብኣዊ መሰላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ብወገኑ፡ እቲ ኣብ ቀረባ መዓልተት ዘጋጠመ ጎንጺ፡ ዓሌታዊ መልክዕ እናሓዘ መጺኡ ከምዝነበረን ከምዘሻቕሎን ገሊጹ። ትማሊ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ ሓይልታት ጸጥታ ዘይተመጣጠነ ስጉምቲ ካብ ምውሳድ ክቑጠቡ እቲ ኮሚሽን ዝሓተተ ኾነኑ፡ ምጽራይ እቲ ቅትለት ብዘይሻራዊ ኣካል ብግልጺ ክካየድ ድማ ሓቲቱ። ኣብታ ሃገር ኢንተርንኔት ምዕጻው ድማ፡ ሓቃዊ ሓበሬታ ከይርከብ ምኽንያት ይኸውን ስለዘሎ መንግስቲ ብቕልጡፍ ክኸፍቶ ሓቲቱ። እንተዘይኮይኑ፡ ነቲ ምቅሕሓር ዘጋድድ እዩ ኢሉ።


ኣብ ወላይታ ኢትዮጵያ፡ ብዝተላዕለ ዕግርግር ዓሰርተ ሰባት ተቐቲሎም

ኣብ ዝሓለፈ ሰንበት፡ ምስ ሕቶ ክልል ህዝቢ ወላይታ ተተሓሒዙ ሓይሊታት ጸጥታ ሰባት ምእሳሮም ስዒቡ ብዝተልዓለ ጎንጺ፡ ዓሰርተ ሰባት ከምዝሞቱ ተገሊጹ. ዞባ ወላይታ ብደረጃ ክልል ንምውቓር ዝተጣየሸ ሰክረተርያት ኣብ ዝጸወዖ ኣኼባ ዝተሳተፉ ኣመራርሓ፣ ሰብ ሞያ ሕግን ሽማግለታትን ምስተኣሰሩ እዩ እቲ ጎንጺ ተላዒሉ። ብፍላይ ሓያል ጎንጺ ኣብ ዘተኣናገደት ከተማ ቦዲቲ ሽውዓተ ሰባት ከምዝሞቱን፡ ብተመሳሳሊ ኣብ ከተማ ሰዶ እውን ዝተቐተሉ ሰባት ከምዘለዉን፡ ካብ ሆስፒታላትን ነበርትን ሓበሬታ ከምዝረኸበ ብምጥቃስ፡ ኣባል ፈጻሚት ብሄራዊ ምንቅስቓስ ወላይታ ኣቶ ማቴዎስ ባልቻ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ኣብ ከተማ ሰዶ ሰለስተ ሰባት ከምዝሞቱ ዝገለጸ ኣቶ ማቴዎስ፡ መባዛሕተኦም መወትቲ ብዕድመ ንኡሳት ምዃኖም ብምግላጽ ፟መንግስቲ ብዘይ ኣገባብ ሓይሊ ተጠቒሙ እዩ ኢሉ። እቲ ዘሕዝን እቶም ቆልዑ ብበትሪ ምውቃዕ እኳ ዝኣኽሎም እዮም፡፡ መንብዒ ትኪ ምጥቃም እውን ይከኣል ነይሩ። ገለገሊኦም እንትሃድሙ ተኸቲልካ ምትኳስ ዘሕዝን እዩ፟ ክብል ወሲኹ ገሊጹ፡፡ብተወሳኺ እቶም ቆልዑ ዝተቐተሉ መሳርሒ ኲናት ክምጥሉ ስለዝፈተኑ ከምዝኾነ ዝገልጽ ሓሳብ ምክትል ኮምሽነር እቲ ክልል፡ ልክዕ ከምዘይኮነ ኣቶ ማቴዎስ ገሊጹ። ቢቢሲ ብዝገበሮ ምጽራይ፡ ብድቕድሚ ትማሊ ብጥይት ተወቒዑ ናብ ክርስትያን ሆስፒታል ሰዶ ዝኣተወ ሰብ ከምዝሞተ ኣረጋጊጹ ኣሎ። እቲ መዋቲ ወዲ ሰላሳ ዓመት ከምዝኾነ ዝሓበረ ሽሙ ከይጥቀስ ዝደለየ በዓል ሞያ ጥዕና፡ ካልኦት ሰላስተ ሰባት ኣብ ክፍሊ ጽኑዕ ክትትል ከምዘለዉ ተዛሪቡ። አቲ ሓደ ወዲ 22 ዓመት መንእሰይ ኣብ ክሳዱ በጥይት ተወቒዑ ኣብ ከቢድ ኩነታት ከምዘሎን፡ ካሊእ 25 ዓመት ብጥይት ተወቒዑ ሰራውር ደም እግሩ ከምዝተጎደአን ዝገለጸ እቲ በዓል ሞያ ጥዕና፡ እቲ ሳልሰዋይ ድማ ብበትሪ ከምዝተቐጥቀጠ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ብጥይት ዝተወቕዑ ካልኦት ሰለስተ መናእሰይ ኣብ ክፍሊ ሕክመና ዓጽሚ ከምዘለዉን፡ ካልኦት ቀሊል ጉድአት ዝበጸሖም ሓሙሽተ ሰባት ተሓኪሞም ከምዝተመለሱን እቲ በዓል ሞያ ወሲኹ ገሊጹ። ብተወሳኺ ኣብ ቦዲቲ ከተማ ሓሙሽተ ሰባት ከምዝሞቱን ኣብ ሰዶ እውን ዝተቐተሉ ሰባት ከምዘለዉ ሓበሬታ ከምዝረኸበ ተዛሪቡ። ኣብዚ እዋን ምንቅስቓስ ንግድን ተሽርከርትን ከምዘየለ ብምጥቃስ፡ ሰዶ ከምዝተጋገዐትን ኣብ ቦዲቲ ግን ውሱን ዘይምርግገእ ከምዘሎ ገሊጹ። ካሊእ ስሙ ክጥቀስ ዘይደለየ ምስክር ዓይኒ ድማ ብምኽንያት ምዕጻው መገዲ ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ ቦዲቲ ምጉዓዝ ከምዘይከኣለ ብምግላጽ፡ ኣብቲ ዕግርግር ኣክሊሉ ዝተብሃል ምሓዝኡ ከምዝተቐተለ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ኣብ ዞባ ወላይታ 'ዕግርግር ዘልዐሉ' ብዝብል ዓሰርተ ሰባት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዝኣተዉ ንፋና ብሮድካስቲንግ ዝገለጹ፡ ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ሰላምን ጸጥተን ክልል ደቡብ ኣለማየሁ ባውዲ፡ ሕቶ ክልል እቲ ዞባ ብመንግስቲ ዘቕመጦ ኣንፈት ከይፍታሕ ዝጽዕሩ ኣመራርሓ እቲ ዞባ ከምዝኾኑ ተዛሪቡ። ብተወሳኺ ናይቶም ኣመራርሓ ኣብ ቀይዲ ምውዓል ስዒቡ መገዲ ናይ ምዕጻው ኩነታት ከምዝነበረ ብምሕባር ናይ ሓደ ሰብ ህይወት ከምዝሓለፈን ካልኦት ሰባት ከምዝቖሰሉን ኣቶ ኣለማየሁ ገሊጹ። ካብቶም ዝተኣሰሩ ሰባት፡ ኣመሓዳሪ እቲ ዞባ ዳጋቶ ኩምቤ፣ ሓላፊ ፓርቲ ብልጽግና እቲ ዞባ ጥበቡ ዮሃንስ፣ ምክትል ፕረዚደንት ዲሞክራስያዊ ግንባር ወላይታ ዶ/ር ኣስራት ኤልያስን ካልኦት ሽማግለታትን ዝረከቡዎም 26 ሰባት ከምዝኾኑ ኣቶ ማቴዎስ ገሊጹ፡፡


ኣብ ባንግላዴሽ 'ፍርያት ፈረንሳ ኣይትዓድጉ' ዝብል ውዕውዕ ሰልፊ ተኻይዱ

ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቑፀሩ ባንግላድሻውያን፡ ፍርያታት ፈረንሳይ ንዘይምዕዳግን ንዘይምጥቃምን ዝጽውዕ ገዚፍ ሰልፊ ተቓውሞ፡ ኣብ ርእሰ ከተማ ናይ'ታ ሃገር ኣካይዶም። እዚ ኣብ ከተማ ዳካ ዝተገብረ ገዚፍ ሰልፊ ተቓውሞ፡ ፕረዝደንት ፈረንሳይ ኢማኑኤል ማክሮን፡ ንጥሩፋት ሙስሊም ከምዝቃለስ ድሕሪ ምግላፁ እዩ ዝካየድ ዘሎ። ፕረዝደንት ማክሮን፡ ነቲ ንነብዩ መሓመድ ዝገልጽ ስእልታት ኣብ መምሃሪ ክፍሊ ዘርኣየን፡ ኣብ መፈለምታ እዚ ወርሒ ብሰይፊ ዝተቐተለን መምህር ደጊፉ ካብ ሙምጓት ሓሊፉ፡ ኣብዚ ጉዳይ ተሪር ቅዋሙ የንፀባርቕ እዩ ዘሎ። ነዚ ስዒቡ ድማ፡ እቶም ናብ ጎደናታት ከተማ ዳካ ዝወፅኡ ብኣሽሓት ዝቑፀሩ ሰልፈኛታት፡ ንምስሊ ፕረዝደንት ኢማኑኤል ማክሮን ብምቅፃል ተቓውሞኦም ገሊጾም። ፖሊስ፡ ነቶም ሰልፈኛታት ኣብታ ከተማ ናብ ዝርከብ ኤምባሲ ፈረንሳይ ከይኣትዉ ዓጊትዎም። እቲ ሎሚ መዓልቲ ዝተኻየደ ሰልፊ ተቓውሞ፡ ኣስታት 40 ሽሕ ሰልፈኛታት ዝተሳተፍሉ እንትኾን፡ ኣብታ ሃገር ሓደ ካብቶም ዓበይቲ ዝበሃሉ እስላማዊ ውድባት ‘ኢስላሚ ኣንዶላን ባንግላዲሽ’ ዝወደቦ እዩ። እቶም ሰልፈኛታት “ንፍርያታት ፈረንሳይ ከይትጥቀሙ” ብምባል ዝጨርሑ እንትኾኑ፡ ፕረዝደንት ማክሮን ንክቕፃዕ ድማ ፀዊዖም። ሓደ ላዕለዋይ መራሒ ውድብ ‘ኢስላሚ ኣንዶላን’ ኣቱር ራሕማን ነቶም ሰልፈኛታት ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ “ማክሮን ካብቶም ንሰይጣን ዘምልኹ ውሑዳት መራሕቲ ሓደ እዩ” ኢሉ። መንግስቲ ባንግላዲሽ፡ ንኣምባሳዳር ፈረንሳይ ካብታ ሃገር ከባርሮ ድማ ፀዊዑ። ናይ ካልእ ጉጅለ መራሒ ነሳር አዲን ድማ “ፈረንሳይ ፀላኢት ሙስሊም እያ፤ እቶም ዝወከልዎም እውን ፀላእትና እዮም” ኢሉ። ፖሊስ እታ ሃገር  ድማ፡ እቶም ሰልፈኛታት  ካብ ኤምባሲ ፈረንሳይ ንምርሓቕ ኣስታት ሓሙሽተ ኪሎሜትር ፅርግያ ብዓሿኽ ስልኪ ሓፂሮምዎ። ፕረዝደንት ማክሮን ኣብ ሃይማኖት እስልምና ንዝረአ ጥሩፍነት ከምዝምክት ድሕሪ ምግላፁ፡ ብዙሓት ሰዓብቲ እስልምና ኣብ ዘለወን ሃገራት ዒላማ ኮይኑ ኣሎ። ሚኒስተር ጉዳያት ወፃኢ ፈረንሳይ፡ ሰልፍታት ተቓውሞ ኣብ ዝተኻየደለን ሃገራት ኢንዶኔዥያ፣ ባንግላዲሽ፣ ዒራቕን ሞሪታንያን ዝርከቡ ዜጋታቱ ብጥንቃቐ ክንቀሳቐሱ ኣጠንቂቑ ኣሎ። ፕረዝደንት ቱርኪ ረሲፕ ጣይብ ኤርዶጋን እውን፡ ትማሊ ሰኑይ ኣብ ልዕሊ ፍርያታት ፈረንሳይ ኣድማ ክግበር ፀዊዑ እዩ። ንሱ ብተሌቬዥን እታ ሃገር ኣብ ዘሕለፎ መደረ፡ “ከምቲ ቅድሚ ካልኣይ ኩናት ዓለም ኣብ ኣውሮጳ ዝነበሩ ኣይሁዳውያን  ይቕተሉ ዝነበሩ፡ ሕዚ ድማ እስላም  ክቕተሉ ጎስጓስ ይግበር ኣሎ” ብምባል፡ መራሕቲ ሃገራት ኣውሮጳ ፕረዝደንት ፈረንሳይ እቲ ይገብሮ ዘሎ ናይ ፅልኢ ጎሰንጓስ ደው ንከብል ክነግርዎ ይግባእ ኢሉ። እንተኾነ መራሕቲ ሃገራት ኣውሮጳ፡ ንማክሮን ብምድጋፍ ንዘረባ ፕረዝደንት ኤርዶጋን ኮኒኖምዎ። ፕረዝደንት ኤርዶጋን፡ ኣብቲ ዝሓለፈ ቀዳም እውን ፕረዝደንት ፈረንሳይ ኣብ ልዕሊ እስላም ብዘርኣዮ ቅዋም “ሕክምና ኣእምሮ የድልዮ እዩ” ኢሉ ነይሩ።


ኢትዮጵያ፡ እቲ ዝቐነየ ናዕቢ ኣብ ኣዲስ ኣበባን ኦሮምያን ከቢድ ዕንወት ኣስዒቡ ተባሂሉ

ንሓርነት ኦሮምያ ዝቃለስ ስሙይ ኢትዮጵያዊ ስነጥበባዊ ሃጫሉ ሁንዴሳ ቅትለት ስዒቡ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ከተማታት ኦሮምያ ዝቐነየ ናዕቢ፡ ኣብ ልዕሊ ህይወት ሰብን ንብረትን ዓብዪ ጉድኣት ኣብጺሑ። ብሓፈሻ ዛጊድ ኣስታት 90 ሰባት ከምዝሞቱ ተገሊጹ ኣሎ። ካብኣቶም፡ እቶም ሰለስተ ኣባላት ሓይልታት ጸጥታ እዮም። እቶም ዓሰርተ፡ ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ እንትኾኑ ዝተረፉ ድማ ኣብ ካልኦት ከተማታት ኦሮምያ እዮም ተቐቲሎም። እቶም ሽድሽተ፡ ትማሊ ኣብ ከተማ ኣምቦ 'እቲ ኣርቲስት ኣብ ኣዲስ ኣበባ እዩ ክቕበር ዘለዎ' ኣብ ዝብል ዝተልዓለ ናዕቢ ከምዝሞቱ ሓለፍቲ መንግቲ ይገልጹ። ስነ ስርዓት ቀብሪ ስነጥበባዊሃጫሉ፡ ሎሚ መዓልቲ ኣብ ከተማ ኣምቦ ተፈጺሙ ኣሎ። ሓይልታት ጸጥታ መንግስቲ ድማ፡ እቲ ስነስርዓት ቀብሪ ብሰላም ክዛዘም ጻዕሪ ከምዝገበሩ ሓላፊ ጸጥታ ክልል ኦሮምያ ኣቶ ጅብሪል ንቢቢሲ ገሊጹ። ኣብ ከም ሻሸመኔ፣ ኣዳማን ካልኦትን ከተማታት ኦሮምያ ህይወት ሰብ ካብ ምስኣን ብዝዝለለ ኣብ ልዕሊ ንብረት'ውን ከቢድ ዕንወት ከምዝሰዓበ እቲ ሓላፊ ይዛረብ። ንኣብነት፡ ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ 'ኮንዶሚንየም ኦሮምያ' እናተብሃለ ኣብ ዝጽዋዕ ከባቢ፡ ገለ ዝተጎጀሉ ውልቀሰባት ኣብ ልዕሊ ሰባትን ንብረቶምን ጉድኣት ከብጽሑ ፈተናታት ተገይሮም ይብል። እቲ ዝዓነወ ንብረት፡ ናይ መንግስትን ናይ ውልቀን እዩ። ኮሚሽነር ፖሊስ ኮሚሽን ኣዲስ ኣበባ፡ ትማሊ ኣማስዩ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ናይ ውልቀ መኪናታት ምስባርን ምቅጻልን ከምኡ'ውን ስርቅን ዘረፋን ሰፊኑ ከምዝነበረ ሓቢሩ። ብሓፈሻ፡ ልዕሊ 250 መኪናታት ከምዝተሰበራን ልዕሊ 20 ድማ መሊአን ብቓጸሎ ከምዝዓነዋን እቲ ኮሚሽነር ኣብሪሁ። እቲ ዕንወት፡ ብሕሉፋት [ኣኽረርቲ] ክብል ዝኸሶም ጉጅለታት ተወለድቲ ኦሮሞን ኣምሓራን ከምዝኾነ እዩ ዝዛረብ። ኣብ ከተማ ቡራዩ ድማ፡ ገለ ፋብሪካታት ከዕንው ዝፈተኑ ዝተጎጀሉ ሰባት ከምዝነበሩ ሓቢሩ። እቶም ጉድኣት ዘብጽሑ ውልቀሰባት፡ ኣብ ቀይዲ ይኣትዉ ኣለዉ ድማ ኢሉ።


ኤርትራውያን ኣብ ለንደን ኣንጻር ጥሜትን 'ደበና ኲናትን' ተቓውሞ ኣካዪዶም

ነቲ ኣብ ኤርትራ ዘጋጥም ዘሎ ጥምየትን፡ ኣብቲ ከባቢ የንጸላሉ ኣሎ ዝበልዎ ደበና ኲናትን ዘለዎም ተቓውሞ ንምግላጽ ብዙሓት ኤርትራውያን ኣብ ከተማ ለንደን ሰላማዊ ሰልፊ ኣካዪዶም። እቶም ኣብ ፊት ቤት ጽሕፈት ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢን ኮመን ዌልዝን ዝተኣከቡ ኤርትራውያን፡ መንግስቲ ኤርትራ ንለበዳ ኮቪድ-19 ከም ምስምስ ብምጥቃም ንህዝቢ ብጥምየት ይሕዝ ኣሎ ክብሉ ከሲሶም። ዋላ'ኳ እቲ ኣብ ፈለማ ሚያዝያ መንግስቲ ዝኣወጆ ዕጽዋ ይፈኩስ እንተሎ፡ ብወግዒ ግን እታ ሃገር ካብ ዕጽዋ ኣይወጸትን። ብሰንኪ'ቲ ዕጽዋ፡ ኣብታ ሃገር ሰፊሕ ጥምየት ኣጋጢሙ ከምዘሎ ጸብጻባት ክገልጹ ጸኒሖም ኣለዉ። መንግስቲ፡ ንመሰረታዊ ጸገማት ህዝቢ፡ ብፍላይ ድማ ኣዝየን ድኻታት ስድራቤታት ንምዕንጋል ዝገብሮ ደገፍ ከምዘየለ'ዩ ዝግለጽ። በረራታትን ካልኦት ህዝባዊ መጓዓዝያን ተቛሪጾም፡ ማሕበራዊ ንጥፈታት ደስኪሎምን ኣብ ዝርከብሉ እዋን፡ እቲ ኣቐዲሙ'ውን ኣዝዩ ተዳኺሙ ዝነበረ ቁጠባ መሊሱ ብሰንኪ'ቲ ለበዳ ምድሳካሉ፡ ብዙሓት ስድራቤታት ኣብ ሓደጋ ዓጸቦ ክኣትዋ ተገዲደን ኣለዋ። እቶም ኣብ ለንደን ተቓውምኦም ዘስምዑ ዘለዉ ኤርትራውያን፡ "ዓፈና መሰልን መግብን ይኣክል" ብምባል፡ ማሕበረሰብ ዓለም፡ ብፍላይ ድማ መንግስቲ ብሪጣንያ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኤርትራ ጸቕጢ ክገብር ጸዊዖም። ዘለዎም ጠለባት ዝሓዘ መዘክር'ውን ነቲ ቤት ጽሕፈት ከምዘረክቡ ገሊጾም። ንሳቶም፡ ብዛዕባ'ቲ፡ ኣብቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክውላዕ ይኽእል'ዩ ዝበልዎ ዳግማይ ኲናት ዘለዎም ተቓውሞ'ውን ኣስሚዖም። "ኲናት ኣብ ኤርትራ ይኣክል"፡ "ኣይፋል ንኲናት" ዝብሉ ጭርሖታት፡ ነቲ ብፍላይ ምስ ክልል ትግራይ ክፍጠር ይኽእል'ዩ ዝብልዎ ግጭት ንምቅዋም ዝዓለመ ምዃኑ ንቢቢሲ ተዛሪቦም። ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ኣብ መንጎ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን፡ ክልል ትግራይን ዘሎ ወጥሪ ናብ ወግእ ከየምርሕ ዓቢ ሻቕሎት ፈጢሩ'ሎ። ይኹን እምበር፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብዪ ኣሕመድ፡ መንግስቱ ንናቱ ህዝቢ ክወግእ መደብ ከምዘይብሉ ብምግላጽ ነቲ ስግኣት "ናይ ዕብዳን ዘረባ'ዩ" ክብል ገሊጹዎ ነይሩ። ንመንግስቲ ኤርትራ'ውን "ናይ ሰላም ሓይሊ" ምዃኑ ብምግላጽ፡ ዘቕል ከምዘየለ ተዛሪቡ ነይሩ። ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ኣብ ትግራይ ዝተኻየደ ወታሃደራዊ ምርኢት ሓይልታት ጸጥታ እቲ ክልል፡ ቀላጽምን ድልዉነትን ናይቲ ክልል ምርግጋጽ ዝዓለመ ምዃኑ ምግላጹ'ውን ነቲ ሻቕሎት መሊሱ ኣዕሪግዎ ኣሎ። ኣብዚ ኣንጻር'ቲ ስርዓት ዝተገብረ ናይ ተቃውሞ ሰልፊ ዝተነበ መግለጺ፤ እቲ ቃልሲ ካብ ዝሓለፈ ዝቐጸለን ኣብ ውሽጢ ሃገር ድማ ፈኸም ዝብል ዘሎ ህዝባዊ ተቓውሞን መቐጸልታ ከምዝኾነ ይሕብር። ኣብ ቀረባ እዋን ንኣስታት ሰብዓ ኣባላት ሃገራዊ ፓርላማ እንግሊዝ፡ ካብ ከተማ ለንደንን ማንችስተርን ንዝኾኑ፤ ህልው ኩነታት ኤርትራ ዝገልጽ ደብዳበ ከምዝተጽሓፈሎምን፡ ገሊኦም ተገዳስነት ከምዘርኣዩን'ውን ኣብቲ ዝቐረበ መደረ ተሓቢሩ። "እዚ ብቐደሙ'ውን ሓልዮት ህዝብን ሃገርን ዘይነበሮ ምልካዊ ስርዓት ንህዝብና ከጽንት ዝተፈላለዩ ሜላታት ክጥቀም'ኳ እንተጸንሐ፤ እነሆ ሕጂ ግን ብሽም ምክልኻል ኮሮና ህዝብና ምንቅስቓሳቱ ብምርጋጥ ኣብ ሓደጋ ጥሜት ኣእትእዎ ይርከብ" ዝብል ድማ ይርከቦ። እቲ መደረ፡ " ምልካዊ ስርዓት ህግደፍ ብዶብ ኣሳቢቡ  ዘየለ ምኽንያት ፈጢሩ ንህዝብና ብፍላይ ከኣ ንመንእሰያት ኣሕዋትና መጋርያ ኲናት ክኣጉደልና ይሸባሸብ ኣሎ" ይብል። ኣብ መወዳእታ ድማ፡ "ነዚ ንጥፍኣትና ዝህረም ዘሎ ነጋሪት ኲናት ደው ከብል ድምጽና ክነስምዕ 'እምቢ ንዂናት እወ ንሰላም' ክንብል እዋኑ ዝጠልቦ ግዴታ ኣሎና" ብምባል፡ ኲናት ንኤርትራ ኮነ ነቲ ዞባ ዕንወጥ ጥራይ ከምዘስዕብን ክኹነን ከምዝግበኦን ይገልጽ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ፡ ቅድሚ ክልተ ሰሙን ኣብ ኤርትራ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ኣብ ዝገበረሉ፡ ናብ መዓስከር ታዓሊም ሳዋ ምብጽሑ ዝዝከር'ዩ። ብዘይካ ፕረዚደንት ካቢላ ካልኦት መራሕቲ ካልኦት ሃገራት ናብ ሳዋ ክበጽሑ ልሙድ ኣይኮነን። ምስዚ ተኣሳሲሩ፡ ፕረዚደንት ኢሳይያስን ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድን 'ኣንጻር ህወሓት ይተሓባበሩ ኣለዉ' ዝብል ግምታዊ ትንታነ ኣሎ።


ኣብ ኡጋንዳ ፍሉጥ ሙዚቐና ድሕሪ ምእሳሩ ብዝላዕለ ናዕቢ ሰለስተ ሰባት ሞይቶም

ትማሊ፡ ኣብ ኡጋንዳ ኣብ ዝተኻየደ ህዝባዊ ተቓውሞ ሰለስተ ሰባት ክሞቱ እንከለው ካልኦት ብዙሓት ከምዝቆሰሉ ፖሊስ እታ ሃር ኣፍሊጡ። እቲ ናዕቢ፡ ፍሉጥ ኡጋንዳዊ ሙዚቀኛን ፓለቲከኛን: ቦቢ ዋይን ጎስጓስ ምርጫ ክገብር እንከሎ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ምስ ኣተወ'ዩ ተወሊዑ። እቲ ካብ ፖሊስ ዝተዋህበ ወግዓዊ ጸብጻብ፡ እቶም ሰለስተ ሰባት ብኸመይ ከምዝሞቱ ኣየነጸረን። እንተኾነ፡ ገለ ሰባት ሃለዋቶም ኣጥፊኦም ነብሶም ብደም መሊኡ ኣብ ጎደና ተደርቢዮም ዝርኢ ምስልታትን ተንቀሳቓሲ ቪድዮታትን ኣብ ማሕበራዊ ሜድያ ተዘርጊሑ'ሎ። እቶም ሰባት ብጥይት ተረሺኖም ክኾኑ ከምዝኽእሉ'ውን ይዝረብ ኣሎ። ካልኦት 30 ብሰንኪ እቲ ዝነበረ ዕግርግር ከቢድን ፈኲስን መጉዳእቲ በጺሕዎም ከምዘሎ እቲ ዝወጽአ ሓበሬታ የርድእ። ኣብ ርእሰ ከተማ፡ ካምፓላን ካልኦት ከተማታትን ድማ ቦቢ ዋይን ካብ ቤት-ማእሰርቲ ክፍታሕ ዝጽውዕ  ሰለማዊ ሰልፍታት ይካየድ ኣሎ። ንሱ፡ ብሃገራዊ ቦርድ ምርጫ እታ ሃገር ዝወጽአ መምርሒታት ኮሮናቫይረስ ጥሒስካ ተባሂሉ'ዩ ኣብ ቀይዲ ኣቲዩ ዘሎ። ጠበቓታቱ ንቢቢሲ ከምዝሓበርዎ፡ እቲ ንፕረዚደንታዊ ምርጫ ዝወዳደር ሙዚቐኛ: ጂንጃ ኣብ ዝተባህለት ከተማ ተኣሲሩ'ሎ። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፡ ካልእ ኣባል ተቃዋሚ ሰልፊ'ውን ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣቲዩ'ሎ። ኡጋንዳ፡ ኣብ ወርሒ ጥሪ ፕረዚደንታዊ ምርጫ ክተካይድ ትሸባሸብ ኣላ። እቲ ዝካየድ ዘሎ ጎስጓሳት ምርጫ ግን ብመምርሒታት ኮሮናቫይረስን ዕግርግን ተሓሚሱ ይርከብ። ቦቢ ዋይን መን እዩ? 'ኣፍሮ ቢት' ብዝበሃል ቅዲ ሙዚቃ ዝጻወት ፍሉጥ ኡጋንዳዊ ቦቢ ዋይን፡ ዋላ እኳ ኣብታ ሃገር ልዑል ተቐባልነት እንተሃለዎ፡ ምስ መንግስቲ ሙሴቬኒ ዓይንን ሓመድን ካብ ዝኸውን ዓመታት ኣቑጺም ኣለው። ምስ ሙዚቃ ዝነበሮ ህይወት ብምግዳፍ፡ ናብ ህዝባዊ ፖለቲካ ምስተጸንበረ'ውን፡ ኣባል ቤት ምኽሪ ኮይኑ ካብ ዝምረጽ፡ ነቲ ባይቶ ከጨንቖ ጸኒሑ እዩ። እዚ ዉሩይ ደራፊ ኣፍሮ ቢት፡ ኣብ መጀመርታ ዓመት 2000 ናብ ሙዚቃ ዓለም ዝተጸምበረ ኮይኑ፡ ነቲ ዓዉዲ ከም "መዘናግዕን መምሃርን" ክብል ይገልጾ። ቦቢ ዋይን፡ ኡጋንዳዉያን ኣንጻር ብልሽውናን ዘይፍትሓዉነትን ኣብ ምቅላስ ክዓስሉ ክለዓሉ'ዩ ዝጽውዕ።


ኣብ ቤላሩስ ኣንጻር ፕረዚደንት እታ ሃገር ዘቕነዐ ዓቢ ሰላማዊ ሰልፊ ይካየድ ኣሎ

ኣብ ቤላሩስ ብመወዳደርቲ ፕረዚደንት ዝተወደበ ዓሰርተታት ኣሽሓት ዝሳተፍዎ ዘለዉ ሰላማዊ ሰልፊ ይካየድ ኣሎ። ቭያሳ ዝተበሃለ ጉጅለ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፡ ኣብቲ ኣብ ርእሰ ከተማ እታ ሃገር ዝኾነት ከተማ ሚኒስክ ዝካየድ ዘሎ ሰላማዊ ሰልፊ፡ ልዕሊ 60,000 ሰባት ይሳተፉ ምህላዎም ገሊጹ። እቲ ሰለማዊ ሰልፊ፡ በታ ኣንጻር እቲ ነታ ሃገር ንነዊሕ ዓመታት ዝመርሕ ዘሎ ፕረዚደንት ትወዳደር ዘላ ስቨትላና ቲካኖቭስካያ እዩ ተወዲቡ። ፕረዚደንት ቤላሩስ ኣሌክሳንደር ሉካሸንኮ ንሻድሻይ ግዜ ኣብ ስልጣን ንክጸንሕ ከምዝወዳደር ምስ ኣፍለጠ እዩ፡ እዚ ህዝባዊ ተቓውሞ ተላዒሉ። ፕረዚደንት ኣሌክሳንደር ሉካሸንኮ ኣብ 1994 ናብ ስልጣን ምስ ደየበ፡ ነታ ሃገር ገባርን ሓዳግን ኮይኑ እዩ ዝመርሓ ዘሎ። ነዚ ሰልፊ ዝወደበት ስቨትላና ቲካኖቭስካያ፡ ብዓል ቤታ ኣብ ፕረዚደንታዊ ውድድር ከይሳተፍ ተኣጊዱ ኣብ መጀመርታ እዚ ዓመት ምስ ተኣሰረ’ያ፡ ኣብቲ ፕረዚደንታዊ ውድድር ክትሳተፍ ወሲና። እቶም ኣብቲ ሰልፊ ተቓውሞ ዝተሳተፉ ኣሽሓት ሰባት፡ ነቲ ፕረዚደንት ዝቃወም ጭርሖታት ሒዞም’ዮም ናብ ጎደና ወጺኦም። ስቨትላና ቲካኖቭስካያ “ሰለማዊ ናብራ ክነብር ዝመረጸ ሰብ ገበነኛ ኣይኮነን፡ ሰላምን ለውጥን ዝጠለበ ሰብ’ውን ከምኡ” ድሕሪ ምባል፡ ነቲ ፕረዚደንት ድማ “ኣንጻር ሕልናኻን ኣንጻር ህዝብኻን ኣይትስራሕ” ኢላቶ። መንግሰቲ፡  ንብዓል ቤት ስቨትላና ቲካኖቭስካያ ዝኾነ ፍሉጥ ፖሎቲከኛ ስያርነህ ቲሲክሃኖስኪ ምስ ‘ዕሱባት’ ሩስያውያን ብምዃን፡ ኣብታ ሃገር ዕግርግር ክፍጽም ሓሲቡ ዝብል ክሲ እዩ ኣቅሪብሉ፡ ንሱ ግን ነቲ ነገር ከምይውዓሎ ሓቢሩ እዩ። መንግስቲ ሩስያ ብወገኑ፡ ኣብ ከምዚ ዓይነት ተግባራት ኢዱ ከምዘየእቱ ብምሕባር፡ ንመንግስሪ ቤላሩስ ተወሳኺ መብርሂ ክህቦ ሓቲቱ ኣሎ። ዋና ጸሓፊ ጸጥታ ቤላሩስ ኣንድሬ ራውኮው ኣብቲ ‘ንምረጹኒ’ ዝግበር ምትእኽኻብ ናይ ህዝቢ ዕግርግር ንምፍጣር፡ ኣስታት 200 ሩስያውያን ናብታ ሃገር ከምዝኣተዉ ብምርመራ ከምዝተረጋገጸ ሓቢሩ። ወሃቢ ቃል ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ሩስያ ዝኾነ ዲመትሪ ፔስኮቭ ትማሊ ንጋዜጤኛታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ “ኣብ ቤላሩስ 33 ዜጋታትና ተኣሲሮም ምህላዎም ፈሊጥና ኣለና። እንተኾነ ናብ ማእሰርቲ ከቃልዖም ዝኽእል ዘይሕጋዊ ነገር ምፍጻሞም ክነረጋግጽ ኣይከኣልናን” ኢሉ።


ፕረዚደንት ናይጄርያ ንተቓወምቲ ሰልፈኛታት ፃውዒት ሰላም ኣቕሪቡ

ፕረዝደንት ናይጄርያ ሙሃመዱ ቡሃሪ ኣብ ንግዳዊት ከተማ ሌጎስ ብፖሊስ ዝፍፀም ጭካነ ዝምርምር ሰብሞያ ሕጊ ዘካተተ ጉጅለ ሎሚ ስራሕ ድሕሪ ምጅማሩ፡ ፃውዒት ሰላም ኣቕሪቡ። ሰልፈኛታት: ነቲ ኣብ ሌጎስ ብፖሊስ ዝተፈፀመ ቅትለት ዝምርምር ዘይሻራዊ ጉጅለ ክጣየሽን ነቲ ቅትለትን ዓመጽን ዝፈጸሙ ኣባላት ፖሊስ ድማ ክሕተቱ ይጠልቡ ነይሮም። ነቶም ብፖሊስ ዝተፈላለዩ ብድዐ ዝበፅሖም ውልቀሰባት መንግስቲ ካሕሳ ክኸፍሎም ድማ ሓቲቶም። ኣብ ናይጄርያ ካብ ሞንጎ ዘለዉ 36 ግዝኣታት፡ ሌጎስ ዘይሻራዊ ጉጅለ መርመራ ብምጥያሽ ሰባት ዘለዎም ቅሬታታት ክሕብሩ ዝገበረት ፈላመይቲ ከተማ እያ። ፕረዚደንት ቡሃሪ ድማ ነቲ ጉጅለ መርመራ ድጋፍ ከምዝገብር ገሊፁ። ቤት-ፅሕፈት እቲ ፕረዚደንት ኣብ ሌጎስ ብዛዕባ ዝተፈፀመ ጭካነ ዝተመልኦ ስጉምቲ ፖሊስ መረዳእታ ተዳልዩ ክሳብ ዝቐርብ፡ ኣብ ዝኾነ ጉዳይ ርኢቶ ካብ ምሃብ ከምዝቑጠብ ኣፍሊጡ ኣሎ። "እቲ ፕረዚደንት፡ ሰላም፣ ሕውነትን ሓልዮትን ኣብቲ ማሕበረሰብ ክቕፅል ይሓትት" ዝበለ እቲ ቤት-ፅሕፈት፡ "ንሕድሕዶም ብፅልኢ ንከይረኣኣዩ" ፀዊዑ። ፕረዝደንት ቡሃሪ፡ ኣብቲ ዝተኻየደ ህዝባዊ ተቓውሞን ዓመፅን 69 ሰባት ከምዝሞቱን እቶም 51 ንፁሃት ዜጋታት ከምዝኾኑን ሓቢሩ። እንተኾነ፡ ንጭካነ ፖሊስ ብምቅዋም ኣብ ናይጄርያ ተቓውሞታት ዘካይዱ ዘለዉ ወደብቲ ወፍሪ #EndSARS ድማ፡ መራሕትን ኣማኸርትን እቲ ወፍሪ ንምምራፅ ምንቅስቓስ ጀሚሮም ኣለዉ። ሓደ መንነቱ ዘይተገለፀ ጉጅለ፡ መረፃ ከምዝካየድ ዝሓበረ እንትኾን፡ እቲ መረፃ ኣብ መርበብ ሓበሬታ ብዝምላእ ቅጥዒ ከምዝካየድ ተገሊፁ። ናይጄርያውያን ከኣ ነዚ ብመገዲ ጉግል መረፃ ዝካየደሉ ቅጥዒ፡ ብዋስኣፕ ይቀባበልዎ ኣለዉ። መራሕትን ኣማኸርትን ግዝኣቶምን ፌደራልን ንክመርፁ ጎስጓስ ይግበር ከምዘሎ መራኸብቲ ሓፋሽ እታ ሃገር ፀብፂበን። እቲ ቅጥዒ ስሙያት ሰባት፣ ጠበቓታትን ተንተንቲ ፖለቲካን ከምዝሓዘ ተገሊፁ። ኣብቶም ዝሓለፉ ቀዳመ ሰናብቲ ኣብ ናይጄርያ ዝምታ (ስርቂ) ዝተፈፀመ እንትኸውን፡ ፖሊስ ብኣማኢት ዝቑፀሩ ናይጄርያውያን ኣብ ቀይዲ ኣእትዮም ኣለዉ። እቶም ውልቀ ሰባት ሎሚ መዓልቲ ናብ መጋባእያ ቀሪቦም ክሲ ክምስረተሎም ትፅቢት ይግበር።


ኣብ ክልል ኦሮሚያ ብዝተወለዐ ናዕቢ፡ ዛጊድ 81 ሰባት ተቐቲሎም

ቅትለት ውሩይ ኢትዮጵያዊ ስነ-ጥበባዊ ቋንቋ ኦሮሞ፡ ሃጫሉ ሁንዴሳ ስዒቡ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ከተማታት ክልል ኦሮምያ ተቓውሞታት ቀጺሎም ውዒሎም። ዛጊድ ድማ 81 ሰባት ከምዝተቐትሉ ፖሊስ ኦሮምያ ኣረጋጊጹ። ኮሚሽነር ጄኔራል፡ ኮሚሽን ፖሊስ ኦሮሚያ ኣራርሳ መርዳሳ ኣማሲኡ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ሰለስተ ኣባላት ፖሊስን 78 ንጹሃት ሰባትን ብጠቕላላ 81 ሰባት ከምዝተቐትሉ ኣረጋጊጹ። እቶም ሸውዓተ ኣብ ኣዲስ ኣበባ እዮም ተቀቲሎም። ውሃቢ ቃል ክልል ኦሮሚያ ኣይተ ጌታቸው ባልቻ ቅድም ከብል ከምዝሓበሮ፡ ድሕሪ ቅትለት  ድምጻዊ ሃጫሉ ሁንዴሳ ኣብ ክልል ኦሮሚያ ብዝተወለዐ ናዕቢ ልዕሊ ሓምሳ ሰባት ሞይቶም። ብዙሓት ሰለማውያን ሰባት ከምዝቆሰሉ’ውን ኣይተ ጌታቸው ወሲኹ ሓቢሩ። እቶም ዝተቐትሉ፡ ኣብ ናይ ተቓውሞ ሰልፍታት ዝሳተፉ ዝነበሩ ሰልፈኛታትን፡ ኣብ ምኽባር ጸጥታ ዝነበሩ ኣባላት ጸጥታን ምዃኖም ገሊጹ። ኣብ ዝተፈላለዩ ከተማታት ኦሮሚያ ናይ ንግዲ ትካላትን ቤት ዕዮ መንግስትን ከምዝተቓጸሉ'ውን እቲ ውሃቢ ቃል ተዛሪቡ። ኣይተ ጌታቸው ንሮይተርስ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ "ነዚ ኣይተዳለውናን ነይርና” ክብል ተዛሪቡ። ቀብሪ ሃጫሉ ሁንዴሳ፡ ጽባሕ ኣብ ኣምቦ ከምዝፍጸም ተገሊጹ'ሎ። እቲ ድሕሪ ሞት ሃጫሉ ሁንዴሳ ኣብ ኦሮሚያ ዝተልዓለ ናዕብታት ሎሚ'ውን ቀጺሉ ኣሎ።ኣብ ከተማ ኣምቦ ድማ ወጥሪ ነጊሱ እዩ ዘሎ። ውሩይ ኢትዮጵያዊ ስነ-ጥበባዊ ቋንቋ ኦሮሞ፡ ሃጫሉ ሁንዴሳ፡ ሰኑይ ምሸት ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብጥይት ምስተቐትለ ኣብ ዝተፈላለዩ ከተማታት ክልል ኦሮሚያ ተቓውሞታት ተወሊዖም። ትማሊ ሮቡዕ፡ ኣብ ከተማ ኣዳማ ሓሙሽተ ካልኦት ክልተ ሰባት ድማ ኣብ ከተማ ጪሮ ብጥይት ከምዝተቐትሉ ተገሊጹ ነይሩ። እቲ ውሩይ ሙዚቀኛ፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ወረዳ 4፡ 'ገላን ኮንዶሚንየም' ኣብ ዝተባህለ ቦታ ከም ዝተቐትለ፡ ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ ኣፍሊጡ። ብመሰረት ፖሊስ ከተማ ኣዲስ ኣበባ፡ ምስ ቅትለት እቲ ደራፋይ ተታሒዙ ክልተ ሰባት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዝኣተው ተገሊጹ። ብኻልእ ወገን፡ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም 35 ውልቀሰባት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዮም ምህላዎም ፈደራል ፖሊስ ኢትዮጵያ ሓቢሩ።


ጓቲማላ፡ ሰልፈኛታት ንቤት ጽሕፈት ባይቶ'ታ ሃገር ብሓዊ ኣቃጺሎሞ

ኣንጻር መንግስቲ ጓቲናላ ተቓውሞታት ዘካየዱ ኣማኢት ሰልፈኛታት ንገለ ክፋል ቤት ጽሕፈት ሃገራዊ ባይቶ እታ ሃገር ብሓዊ ድሕሪ ምቅጻሎም ብሓይሊ ፖሊስ ከምዝተበተኑ ተገሊጹ። እቶም ሰልፈኛታት ነቲ ኣብ ርእሰ ከተማ እታ ሃገር ጓቲማላ ሲቲ ዝርከብ ቤት ጽሕፈት ሃገራዊ ባይቶ ብሓዊ ከቃጽልዎ እንከለዉ ቀዳም ብምንባሩ ኣብ ውሽጢ እቲ ህንጻ ዝኾነ ሰብ ከምዘይነበረን እቲ ሓዊ ድሕሪ 10 ደቓይቕ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ከምዝውዓለን ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ። ነቲ ባርዕ መጥፋእቲ ሓዊ እኳ እንተተቆጻጸርዎ፡ በቲ ዝነበረ ብርቱዕ ትኪ ብዙሓት ሰባት ብትኪ ከምዝተዓፈኑ እንተኾነ ናይ ሞት ሓደጋ ከምዘየጋጠመ ተፈሊጡ። እቶም ሰልፈኛታት ነቲ ብባይቶ እታ ሃገር ብረቡዕ ዝጸደቐ ዓመታዊ ባጀት ንምቅዋም እዮም ተቃውምኦም ዘስምዑ ነይሮም። እዛ ኣብ ማእከላይ ኣመሪካ እትርከብ ሃገር ሓንቲ ካብተን ብኮቪድ 19 ቁጠባዊ ሃስያ ዝወረደን ሃገራት እያ። እቶም ሰልፈኛታት ነቲ ብሰንኪ ኮቪድ 19 ዝተሃሰየ ቁጠባ ንምሕዋይ ብምባል ኣባላት ሃገራዊ ባይቶ እታ ሃገር፡ ንዓበይቲ ትካላትን ነተን ምስ መንግስታዊ መሓውራት ርክብ ዘለወን ትካላትን ቀዳምነት ብምሃቦም እዮም ቁጠዐኦም ክገልጹ ናብ ጎደናታት ጓቲማላ ሲቲ ወጺኦም። ካብዚ ብተወሳኺ ኣብ ትምህርትን ጥዕናን ዝስላዕ ዝነበረ ባጀት’ውን ብምንካዩ ነቶም ሰልፈኛታት ካብ ዘነደሮም’ዩ። እቶም ሰልፈኛታት ካልእ ካብ ዘማረርሉ ጉዳይ “መላእ እታ ሃገር ብኢታን ሎታን ዝተብሃሉ ህቦቡላታት ብኸቢድ ተሃስያ እንከላ ኣባላት ባይቶ ነቲ ብሰንኪ እዚ ክልተ ተኸታታሊ ህቦብላታት ዝዓነወ ትሕተ ቅርጽን ዝተሃሰዩ ዜጋታትን ኣብ ግምት ከይእተዉ’ዮም  ባጀት ኣጽዲቖም” ዝብል እዩ። እቶም ሰልፈኛታት ፕረዚደንት እታ ሃገር ኣለጃንድሮ ጊያማታይ ካብ ስልጣኑ ክወርድ’ዮም ዝጠልቡ ዘለዉ። ብዙሓት ሰባት እቲ ብቀዳም ኣንጻር ውሳነ ባጀት ባይቶ እታ ሃገር ኣብ ርእሰ ከተማ ጓቲማላ ሲቲ ዝተኸየደ ሰልፊ፡ ነቲ ብዝሒ ኣብቲ ሰልፊ ዝተሳተፈ ሰብ ኣብ ግምት ብምእታው ‘ሰለማዊ እዩ’ ነይሩ ኢሎም እዮም ገሊጸሞ። ምክትል ፕረዚደንት እታ ሃገር ጉሊሞ ካስቲሎ ኣቐድም ኣቢሉ ብዛዕባ እቲ ብረቡዕ ዝጸደቀ ባጀት ተዋውሞ ከምዘለዎ ብምግላጽ ንሱን ፕረዚደንት ኣለጃንድሮ ጊያማታይ ‘ንሃገር ክብሉ’ ካብ ስልጣኖም ክወርዱ ከምዘለዎም ገሊጹ ነይሩ እዩ።


ቀዳማይ ሚነስትር ሱዳን ‘ለውጢ ኣጓቲቶም’ ንዝበሎም 4 ሚኒስተራት ኣባሪሩ

ኣብቲ ዝሓለፈ መወዳእታ ወርሒ ሰነ መናእሰይ ሱዳን፡ ኣብታ ሃገር በቲ ተጀሚሩ ዝተብሃለ ለውጢ ዕጉባት ዘይምዃኖም ብሰላማዊ ሰልፊ ተቓውሞታት ኣስሚዖም ነይሮም። ድሕሪ’ዚ ድማ፡ ቀዳማይ ሚኒሰተር ሱዳን ዓብደላ ሃምዶክ፡ ነቲ ለውጢ ኣጓቲቶም ኢሉ ዝሓመዮም ኣርባዕተ ቀንዲ ሚኒስትራት ሰጒጉ። እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ንሚኒስተር ጥዕና ከባርሮ እንከሎ፡ ካብ ሚኒስተራት ፋይናንስ፣ ጉዳያት ወጻኢን፡ ጸዓት (ኢነርጂ)ን ድማ ናይ ስራሕ መልቀቒ ደብዳበ ተቐቢሉ ኣሎ። እታ ሃገር ኣብዚ ዞባ ምብራቕ ኣፍሪቃ ብኮሮናቫይረስ ካብ ዝተሃሰያ ሃገራት ሓንቲ ኾይና፡ ቁጠባኣ ቅድም ኢሉ’ውን ኣንቆልቊሉ እዩ ጸኒሑ ይብሉ ተዓዘብቲ። ነቲ ናይ መሰጋገሪ ጥምረት መንግስቲ ዝመርሕ ዘሎ ቀዳማይ ሚኒስተር ሓምዶክ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰንበት’ውን ንላዕለዋይ ሓላፊ ፖሊስን ምኽትሉን ኣባሪሩ እዩ። ፕረዚደንት ሱዳን ነበር ዑማር ኣልበሽር ካብ ስልጣኑ ካብ ዝእለ እነሆ ሓደ ዓመት ኮይንዎ’ሎ።


ግብጻውያን ሰልፈኛታት፡ ፕረዚደንት ኣልሲሲ ካብ ስልጣኑ ክእለ ሓቲቶም

ፕረዚደንት ኣብዱል ፈታህ ኣል ሲሲ ከም ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ ብ2014፡ ስልጣን ካብ ዝሕዝ ንደሓር ናይ ፈለማ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ኣተኣናጊዱ። ፖሊስ ተቓወምቲ ንምብታን መንብዒ ጋዝ ተጠቒሙ ድማ ተባሂሉ። ብኣማኢቲ ዝቑጸሩ መናእሰይ ግብጻውያን፡ ነታ ኣብ ናይ 2011 ናዕቢ ግብጺ፡ ወሳኒት ተገይራ ኣብ እትውሰድ 'አደባባይ ታህሪር' ብምውጻእ፡ እቲ ፕረዚደንት ካብ ስልጣኑ ክወርድ ሓቲቶም። ኣብ ካልኦት ከባብታት ግብጺ ድማ ተመሳሳሊ ተቓውሞታት ተኻይዶም ተባሂሉ። እቲ ሰልፍታት ተቓውሞ ብቐንዱ፡ 'ፕረዚደንት ኣልሲሲ ብልሽውና ፈጺሙ' ምባሉ ስዒቡ እዩ ዝካየድ ዘሎ። ሞሓመድ ዓሊ ዝተብሃለ ፍሉጥ ግብጻዊ ባዓል ሃፍትን ተዋሳእን፡ እቲ ፕረዚደንት ብሚልዮናት ዝቑጸር ዶላር ንሆቴልን ካሊእ መጋየጽታትን እንተውዕል ዘርእይ ብተንንቀሳቓሲ ምስሊ [ቪድዮ] ዝተደገፈ መረዳእታት ብማሕበራዊ ሚድያ ኣቢሉ ከቃልሕ ቐንዩ እዩ። እቲ ፕረዚደንት እዚ ዝገብር ዘሎ፡ ሚልዮናት ግብጻውያን ኣብ መዓሙቕ ድኽነት እናሃለዉ እዩ ተባሂሉ። እቲ ፕረዚደንት ግን እቲ ዝቐረቦ ክሲ፡ 'በለካ ለኽዐካ' ክብል ይነፅጎ። እቶም፡ ንፕረዚደንት ኣልሲሲ ተቓዊሞም ኣብ አደባባይ ታህሪር ዝወጽኡ ሰልፈኛታት፡ 'ኣል ሲሲ ውረድ'፣ 'ህዝቢ ኣይደልየካን' ወዘተ ዝብሉ ነቲ ፕረዚደንትን ንሱ ዘቖሞ ስርዓትን ዘነኣእሱ ጭርሖታት ሒዞም እዮም ወጺኦም። ፖሊስ፡ ዘንብዕ ጋዝ ተጠቒሙ ነቶም ሰልፈኛታት ንምብታን  ጻዕሪ'ኳ እንተተገብረ፡ ኣደባባይ ታህሪር ሓዊሱ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ከተማ ካይሮን እታ ሃገርን እቲ ተቓውሞ በርቲዑ ተራእዩ። ጋዜጠኛ ቢቢሲ ዝኾነ፡ ተንታኒ ፖለቲካ እቲ ዞባ ሳሊ ነቢል፡ እዚ ቅድሚ ሒደት መዓልታት ከምኡ ዓይነት ዓመጽ ዝሕሰብ ኣይነበረን ኢሉ። ከም ጸብጻብ ኣልጀዚራ ግን፡ እቲ ዓመጽ ኣብታ ታሪኻዊትን ካብ ካይሮ ቀጺላ ዓባይ እትበሃል ከተማ ኣሌክሳንደርያን ከምኡ ውን ኣብ ከተማ ስዌዝ ተመሳሳሊ ሓያሎ ሰልፍታት ተቓውሞ ተራእዮም'ዮም። ፕረዚደንት ኣልሲሲ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን መናእሰይ ኣኪቡ፡ ኣብ 2011 ኣብ ግብጺ ናዕቢ እንተዘይለዓል ኢትዮጵያ ጥር ትብል ግድብ ኣይምሰርሐትን ኢሉ ምዝራቡ ዝዝከር እዩ።


ብቅትለት ጆርጅ ፍሎይድ ዝተጠርጠሩ ፖሊስ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም

ኣብ ሚንያፖሊስ ብቅጥለት ጆርጅ ፍሎይድ ዝተጠርጠረ ደሬክ ቻዋቪን ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ኣብ ዝቀረበሉ መጠን ዋሕሱ 1.25  ሚልዮን ዶላር ክኸውን ቤት ፍርዲ በይኑ። ኣኽባሪ ሕጊ ነቲ መጠን ካብ ሓደ ሚልዮን ዶላር ናብ 1.25 ሚልዮን ዶላር ክብ ከብሎ ዝደረኾ ብምኽንያት ትረት ናይቲ ገበንን ነድሪ ህዝብን ምዃኑ ገሊጹ። ደሬክ ቻዋቪን ቀሪብሉ ዘሎ ክሲ ካልኣይ ደረጃ ቅጥለት ኮይኑ ብሕልፈተ ትንፋስ እዩ ዝኽሰስ ዘሎ። እቶም ምስኡ ዝነበሩ ሰለስተ ፖሊስ ከኣ ንቀታሊ ብምትሕብባርን ብምትብባዕን ተኸሲሶም ኣለዉ። ቅትለት ጆርጅ ፍሎይድ ኣብ መላእ ዓለም ናዕቢ ብምልዓል ኣብ ኣሰራርሓ ፖሊስ ምምሕያሽ ንክግብር ደሪኹ'ዩ። ደሬክ ቻዋቪን፡ ብግንቦት 25 ነቲ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዩ ኢዱ ንድሕሪት ተሞቒሑ ዝነበረ ጅርጅ ፍሎይድ ኣብ ክሳዱ ንኣስታት 9 ደቃይቕ ብብርኩ ምስ ጸቀጦ እዩ ሞይቱ።ብድሕሪ እዚ ደሬክ ቻዋቪን ምስቶም ምስኡ ዝነበሩ ሰለስተ ፖሊስ ካብ ስራሕ ተሰጒጉ። ድሒሩ ህዝባዊ ናዕቢ ስለዝሰዓበ ግን ደሬክ ቻዋቪን ምስ ብጾቱ ኣብ ቀይዲ ኣትዮም። ን19 ዓመታት ፖሊስ ኮይኑ ዘገልገለ ደሬክ ቻዋቪን ቃል ክሱስ'ውን ከስምዕ ዕድል ኣይተዋሃቦን፡ እቲ ፍርዲ'ውን ብ'ቴለኮንፈረንስ' እዩ ተኸታቲልዎ። ኣብቲ 15 ደቃይቕ ዝወሰደ መስርሕ ቤት ፍርዲ ደሬክ ቻዋቪን ኢዱ ብሙቁሕ ተኣሲሩ፡ ኣራንሾኒ ናይ እሱራት ኮምብላስዮኒ ለቢሱ ኣብ ሓደ ጣውላ ኮፍ ኢሉ መስርሕ ቤት ፍርዲ ከምዝከታተል እዩ ተገይሩ። ዳኛ ጅያነስ ኤም ረዲንግ፡ ደሬክ ቻዋቪን ክሳብ ብገበኑ ፍርዲ ዝውሃቦ ዋሕስ ናይ 1.25 ሚልዮን ዶላር ብዘይቅድመ ኩነት ዋሕስ ከቅርብ እያ ውሳነ ኣሕሊፋ፡ ጠበቅኡ'ውን ነዚ ብይን ብዘይተቃውሞ'ዩ ተቐቢልዎ። ወዲ 44 ዓመት ደሬክ ቻዋቪን ካብ ቤት ማእሰርቲ ናብ ቤት ማእሰርቲ ክቀያየር ድሕሪ ምጽናሕ ኣብ ሚኒያፖሊስ ዝርከብ 'ኦክ ፓርክ ሀይትስ' ኣብ ዝብሃል ቤት ማእሰርቲ እዩ ተቀይዱ ዝርከብ። ደሬክ ቻዋቪን ን29 ሰነ ዳግማይ ናብ ቤት ፍርዲ ክቀርብ ቆጸራ ተታሒዝሉ ኣሎ። ደሬክ ቻዋቪን  ሰለስተ ዓይነት ክሲ እዩ ቀሪብዎ ዘሎ፤ ብዘይድሎ ዝተገበረ ካልኣይ ደረጃ ቅትለት፤ ሳልሳይ ደረጃ ቅትለትን ብካልኣይ ደረጃ ሕልፈት ህይወትን ዝብል ኮይኑ ገበነኛ ኮይኑ እንተተረኺቡ በቲ ቀዳማይ ክሲ 10 ዓመታት፤ በቲ ካልኣይ ክሲ 25 ዓመታት በቲ ሳልሳይ ክሲ ድማ 40 ዓመታት ማእሰርቲ ከፍርዶ ይኽእል እዩ።


ንወዲ 75 ዓመት ሰልፈኛ ጎኒጾም ዘውደቑ ክልተ ፖሊስ ኣመሪካ ተኸሲሶም

ክልተ ፖሊስ ኣመሪካ ነቶም ወዲ 75 ዓመት ሽማግለ ሰልፈኛ ብሓይሊ ደፊኦም እንተውድቕዎም፡ ዝተቐርጸ ተንቀሳቓሲ ምስሊ የርእይ። እቶም ሽማግለ በቶም ፖሊስ ተደፊኦም ምስወደቑ መጠነኛ ጉድኣት በጺሑዎም እዩ። ኣሮን ቶርጋልሰኪን ሮበርት ማካቤን ዝተብሃሉ እዞም ኣባል ፍሉይ ሓይሊ ፖሊስ ኣመሪካ፡ ካብ ቤት ማእሰርቲ ብዋሕስ እንተወጹ'ኳ፡ ካሳብ 7 ዓመት ማእሰርቲ ክፍረዶም ከምዝኽእል እዩ ዝዝረብ ዘሎ። ኣብ ዝሓለፈ ሓሙስ፡ ማርቲን ጉጒኖ ዝተብሃሉ እዞም ሽማግለ ሰብኣይ ምስ ተደፍኡ፡ ንድሕሪት ብርእሶም ጻሕ ኢሎም ከምዝወደቑ እዩ ዝዝረብ ዘሎ፤ ደም ድማ ከይድዎም። ሕዚ እቶም ሽማግለ ኣብ ሓደ ኣብቲ ከባቢ ዝርከብ ሆስፒታል ሓገዝ እናተገበረሎም ይርከብ። እቶም ፖሊስ፡ ንቅትለት ጸሊም ኣመሪካዊ ጆርጅ ፍሎይድ ስዒቡ ዝተላበዐ ናዕቢ ኣብ ምብታን እዮም ተዋፊሮም ነይሮም።  እቶም ክልተ ኣባላት እቲ ፍሉይ ሓይሊ ፖሊስ፡ እቲ ተንቀሳቓሲ ምስሊ ምስተዘርገሐ ካብ ስርሖም ክእገዱ ተገይሩ እዩ። ነዚ ስዒቡ ድማ፡ 57 ኣባላት እቲ ፍሉይ ሓይሊ 'ቡፋሎ': ነቲ ውሳነ ብምቅዋም ካብ ስርሖም ለቒቖም። ትማሊ ቀዳም ድማ፡ ልዕሊ 100 ፖላዊስን ሰራሕተኛታት ምክልኻል ባርዕን፡ ነቲ ክሲ ብምቅዋም ድምጾም ኣስሚዖም። ዓቃቢ ሕጊ እታ ግዝኣት፡ ጆን ፍሊን፡ ኣብ መግለጺኡ፡ እቲ ኩነታት ከመይ ከምዝተፈጸመ ኣብሪሁ። እቶም ፖላዊስ፡ እቲ ጎደና ካብ ዝኾነ ሰልፈኛ ነጻ ክገብሩ ትእዛዝ ዘውረደሎም ኮሚሽነር ፖሊስ እዩ ሓላፍነት ክወስድ ዘለዎ ዝብል ሓሳብ'ውን ይወሃብ ኣሎ።


ኣብ ርእሰ ከተማ ቺለ እዋን ህጽጽ ግዜ ተኣዊጁ

ኣብ ርእሰ ከተማ ቺለ ሳንድያጎ፡ ዋጋ ትኬት መንገዲ ባቡር ምስወሰኸ ብዝተላዕለ ናዕቢ፡ ናብ ጐንጺ ብምምርሑ እዋን ህጽጽ ግዜ ተኣዊጁ። ዝበዝሑ እቶም ናዕበኛታት፡ ናይ ካልኣይ ደረጃን፤ ተማሃሮ ዮኒቨርስትን ኮይኖም፡ ኣብ ንቑጣታት ባቡር  ጉድኣት ብምውራድ፤ ሓዊ ብምውላዕን ከምኡ'ውን ተሸከርከርቲ ብምዕጋትን፡ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ተጓዓዝቲ ብዘይ መጐዓዝያ ተሪፎም ከም ዘለው ተገሊጹ። ብተወሳኺ፤ እቶም ተቃውሞ ዝስምዑ ዝነበሩ ናዕበኛታት ኣእማን ክድርብዩን መኻይ ፖሊስ ከቃጽሉን ቴለቨዥን እታ ሃገር ኣቃሊሓ። ነቶም ናዕበኛታት ንምብታን ፖሊስ እታ ከተማ ዘንብዕ ጋዝ ተጠቒሞም፡ እንተኾነ ግን እቲ ናዕቢ ከቋርጽ ኣይከኣለን። እዚ ዓይነት ዕግርግር ነቲ ኣብታ ሃገር ኣብ መንጎ ድኻታትን ሃብታማት ዘሎ ፍልልይ ኣጉሊሑ ከም ዘርኢ ተዓዘብቲ ይዛረቡ። ከተማ ሳንድያጎ 6 ሚልዮን ህዝቢ ዘለዋ ኮይና፡ ኣብ ዝሓለፉ ዓመት ብሰንኪ ክብሪ ዋጋታትን መነባብሮን ብዙሕ ምዕዝምዝማት ነይሩ። ፕረዚደንት ቺለ ሳባስትያን ፒነራ፡ እዚ ዝተዋጀ እዋን ህጽጽ ግዜ፤ ንውሕሰነት ህዝብን ንብረትን ንምውሓስ ከም ዝተወስደ ሓቢሩ፡ ንሱ፡ ነዚ ጸገም ንፍታሕ'ውን ዝርርብ ክካየድ ጸዊዑ። ዝሓለፈ ወርሒ፡ ብሰንኪ ክብሪ ነዳድን ጸዓትን፡ ትኬት መጓዓዝያ ባቡር ብ 1.17 ክውስኽ ትእዛዝ ኣመሓላሊፉ። መንግስቲ ቺለ፡ ነቲ ብናዕበኛታት ዝግበር ዘሎ ምዕናው ንብረትን ጐንጽን ኮኒንዎ'ሎ። እቲ ናዕቢ ንምሉእ ለይቲ እዩ ተኻይዱ። ፖሊስ እታ ሃገርን ሓገግቲ ሕግን ድማ ነዚ ናዕቢ ንምቁጽጻር ዘድሊ ስጉምቲ ክወስዱ መንግስቲ ቺለ ኣዘኻኺሩ።


ጎንጺ ኦሮሚያ፡ 359 ጥርጡራት ኣብ ቀይዲ ከም ዝኣተዉ ኮሚሽነር ፓሊስ ተዛሪቡ

ምስቲ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ክልል ኦሮሚያ ተወሊዑ ዝነበረን ሂወት ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ሰባት ዝቐዘፈን ናዕቢ ብዝተኣሳሰር 359 ጥርጡራት ኣብ ቀይዲ ኣትዮም። ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብቲ ክልል ዝነበረ ኩነታት ናብ ንቡር እናተመለሰ ከምዝኾነን፡ ዝተዓጸው መንገድታት ከም ዝተኸፍቱን፤ ኮሚሽነር ፖሊስ ኦሮሚያ ከፍያለው ተፈራ ንቢቢሲ ገሊጹ። ኣብቲ ዝነበረ ዕግርግር  67 ሰባት ከም ዝተቐትሉ ይፍለጥ። ካብ ሰንበት ጀሚሩ ግን ዝሞተ ሰብ ከምዘየለ እቲ ኮሚሽነር ሓቢሩ። እንተኾነ፤ ሓላፊ ርክብ ህዝቢ ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን ኢትዮጵያ መልዓከ-ህይወት አባ ወልደየሱስ ሰይፉ፡ ኣብቲ ህውከት ኣመንቲ'ታ ቤተክርስትያን ጥራሕ ኣስታት 60 ከም ዝሞቱ ገሊጾም። እዚ ምስቲ ብመንግስቲ እቲ ክልል ዝቐረበ ቁጽሪ ግዳያት ዝጋጮ'ዩ። ሰብመዚ እቲ ክልል ከም ዝበልዎ፡ ክንድኡ ዝኣኽሉ ኣመንቲ ኦርዶክሳዊት ቤተክርስትያን ከም ዘይሞቱ ገሊጾም። ይኹን እምበር፡ እቲ ጎንጺ ሃይማኖታውን ዓሌታውን መልክዕ ከምዝነበሮ ካብቶም ሓለፍቲ ዝተረኽበ ሓበሬታ ይገልጽ። ምስቲ እታ ቤተ ክርስትያን ዘቕረበቶ ቁጽሪ ዝሞቱ ኣመንቲ ተኣሳሲሩ ሕቶ ዝቐረበሉ እቲ ኮሚሽነር፤ "እቲ ሓበሬታ ዘለና ንሕና ኢና፤ ንሳቶም እቲ ሓበሬታ ካበይ ከምዝረኸቡዎ ኣይንፈልጥን" ብማለት ኣብ ልዕሊ ሰዓብቲ ሓደ እምነት ፍሉይ መጥቃዕቲ ከምዘይተፈጸመ የረድእ። ከምኡ ድማ፡ ካብ ሰንበት ንደሓር ኣብ ከተማ ሞጆ ሓደ ሰብ፡ ኣብ ባሌ ሮቤ ድማ ክልተ ሰባት ከም ዝሞቱ እቶም ሓላፊ ርክብ ህዝቢ ተዛሪቦም። እቲ ድሒሩ ዝተፈጸመ ቕትለት፡ ብቐጥታ ምስቲ ዝጸንሐ ናዕቢ ዝዛመድ ይኹን ኣይኹን ንምፍላጥ ኣብ ምጽራይ ይርከብ ኢሎም። እቲ ኮሚሽነር ከምዝበሎ፡ ምስቲ ናዕቢ ተኣሳሲሩ ህይወቶም ካብ ሞንጎ ዝሓለፈ ሰባት፡ እቶም 80 ሚኢታዊ ኣብ ሓድሕዳዊ ጎንጺ፡ እቶም ዝረፉ ድማ ምስ ሓይልታት ጸጥታ ኣብ ዝተገብረ ጎንጺ ዝተቐትሉ'ዮም። ድሕሪ'ቲ ጎንጺ፤ ኣብ ከተማ ኣዳማ፡ ብፍላይ ኣብ ኣብ ልዕሊ ሰለስተ ቤተ እምነተታት ጉድኣት ከምዝበጽሐ፤ ማለት ሓደ መስጊድ፤ ሓደ ጴንጠኮስታል ቤተ ክርስትያን፡ ሓደ ቤተ ክርስትያን ኦርቶዶክስ ተዋህዶን ከምዝተቓጸሉ እቲ ኮሚሽነር ተዛሪቡ። እቲ ኩነታት ካብ ዓቕሚ ሓይልታት ጸጥታ ንላዕሊ ከምዝነበረን፤ ፖሊስ ነቶም ጎንጽታት ንምህዳእ ብሂወቶም ከይተረፈ መስዋእቲ ከምዝኸፈሉን'ውን ተዛሪቡ። እንተኾነ፡ ገለ ኣባላት ሓይልታት ጸጥታ ዘይተመጣጠነ ሓይሊ ተጠቒሞም ከይኾኑ፡ ኣብ ቀይዲ ውዒሎም ምጽራይ እናተገበረሎም ከምዝረከብ'ውን ሓቢሩ። ፖሊስ ምስ ሓደ ወገን ወጊኑ ሰሪሑ'ዩ' ዝብል ወቐሳ እቲ ኮሚሽነር ይነጽጎ፤ ፖሊስ ስርሑ ብሓላፍነት ሰሪሑ ክብል ድማ ይምጉት። ብዘይካ'ዚ ኣብቲ ዝነበረ ጎነጽ፡ መደብራት ንግድን መንበሪ ገዛውትን ከምዝተቓጸሉ'ውን ይዝከር። ብርክት ዝበሉ ጽርግያት ድማ ተዓጽዮም ቀንዮም ነይሮም።


ተቓውሞ ግብጺ፡ ኣንጻር መንግስቲ ኣብ ዝተወልዐ ተቓውሞ 'ኣማኢት ተቐይዶም'

ብመንግስቲ ይፍጸም ንዝተበሃለ ብልሽውና ብምቅዋም ኣብ ዝተወለዐ ተቓውሞ ግብጺ፡ ከባቢ 500 ሰባት ከም ዝተቐየዱ ተጣበቕቲ መሰላት ሓቢሮም። ዝሓለፈ ዓርቢ ኣብ ከተማታት ካይሮ፣ ኣሌክሳንደርያን ካልኦትን ብዙሓት ሰልፈኛታት ተቓውሞ ዘስምዑ ኮይኖም፡ ብቐዳም ምሸት ድማ ኣብ ደሴታዊት ከተማ ሱውዝ ቀጺሉ። ሰበስልጣን ግብጺ ዛጊት ክንደይ ሰባት ከም ዝተኣሰሩ ዝሃብዎ ወግዓዊ መግለጺ የለን። ፕረዚደንት ዓብደል ፈታሕ ኣል-ሲሲ ናብ ስልጣን ካብ ዝመጽእ፡ ኣብታ ሃገር ተቓውሞ ክስማዕን ክረኣይን ልሙድ ኣይነበረን። ካብ 2013 ጀሚሩ ብዘይ ኣፍልጦ መንግስቲ፡ ልዕሊ 10 ሰባት ኮይንካ ምትእኽኻብ ተኣጊዱ'ዩ። ኣብ ውሽጢ ዝሓለፉ ሽድሽተ ዓመታት፡ ብዉሕድ 60,000 ኣባላት ምንቅስቓስ ሙስሊም ብራዘርሁድ ከም ዝተኣሰሩ፣ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ሞት ከም ዝተፈረዶምን፡ ካልኦት ብዙሓት ደሃዮም ከም ዝተስኣነን ተጣበቕቲ መሰላት ይገልጹ። እቶም ንተቓውሞ ናብ ኣደባባያት ዝወጽኡ ሰልፈኛታት "ኣልሲሲ ካብ ስልጣንካ ተኣለ" ከምኡ'ውን "ህዝቢ እዚ ስርዓት ንኽወድቕ'ዩ ዝደሊ" ክብሉ ድምጾም ኣስሚዖም። ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም፡ ሓያሎ ኣባላት ጸጥታ ዝተዋፈሩ ኮይኖም፡ ኣብ ደሴታዊት ከተማ ሱውዝ ግን ሕጂ'ውን ብዙሓት ሰባት ንተቓውሞ ይተኣኻኸቡ ምህላዎም መሰኻኽር ዓይኒ ተዛሪቦም። ገለ ጉጅለታት ሰብኣዊ መሰላት ከም ዝሓበርዎ፡ ትማሊ ሰኑይ፡ ብዙሓት ሰባት ደሃይ ኣዝማዶም ክረኽቡ ከም ዘይከኣሉ ብምግላጽ ስልኪ ይድውሉሎም ነይሮም። ሓደ በዓል ሞያ ሕጊ፡ ከባቢ 500 ሰባት ከም ዝተቐየዱን፡ እቲ ቁጽሪ ኣብ ዝቕጽሉ መዓልታት ክውስኽ ከም ዝኽእልን ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ማእከል ቁጠባን ማሕበራዊ ፍትሕን ግብጺ ዝተበሃለ ዘይመንግስታዊ ትካል ድማ ቁጽሪ ዝተኣሰሩ ሰባት 516 ከም ዝበጽሐ ሓቢሩ።


ሰብ ሞያ ሕጊ ኣብ ሆስፒታል ብዝፈጸምዎ መጥቃዕቲ ሰለስተ ሰባት ሞይቶም

ኣብ ፓኪስታን ሆስፒታል ላሆር፡ ኣብ መንጎ ሰብሞያ ሕግን ሓካይምን ዝተልዓለ ጎንጺ ስዒቡ ሰለስተ ሕሙማት ሞይቶም። እቶም ሰብሞያ ሕጊ፡ ናብቲ ሆስፒታል ክፍሊ ሕክምና ልቢ ብምእታው ነቶም ሓካይም ክወቕዑን መሳርሒታት እቲ ሕክምና ክድርብዩን ካብቲ ቦታ ዝተረኸበ ኣሰር ቪድዮ የርኢ። በቲ መጥቃዕቲ ዝሰንበዱ ሓካይም፡ ኣብ ሓደገኛ ኩነታት ዝርከቡ ሕሙማት ገዲፎም ክሕብኡን ክሃድሙን ተገዲዶም። ፖሊስ ነቶም ሰብ ሞያ ሕጊ ንምብታን ዘንብዕ ጋዝ ዝተጠቐመ ኮይኑ፡ ከባቢ 20 ዝኾኑ ሰባት ኣብ ቀይዲ ኣውዒሉ እዩ። ነቲ ጎንጺ ንምህዳእ ክልተ ሰዓታት ከምዝወሰደ ሰብመዚ ይዛረቡ። እቶም ሰብሞያ ሕጊ፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ገለ መሳርሕቶም ግቡእ ክንክን ሕክምና ኣይተገበረሎምን ብምባል ተቓውሞ ኣስሚዖም ነይሮም። እቲ ትማሊ ዝተፈጠረ ጎንጺ፡ ሓደ ሓኪም ኣብ ዝሓለፈ ሰሉስ ንሰብ ሞያ ሕጊ ዝላገጽ ቪድዮ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ብምልጣፉ እዩ። ኣመሓደርቲ እቲ ሆስፒታል ከምዝገለጽዎ፡ 200 ዝኾኑ ሰብሞያ ሕጊ ናብቲ ሆስፒታል ጥሒሶም ብምእታው ኣብ ልዕሊ እቶም ሓካይምን ነቲ ኩነታት ክህድኡ ዝመጹ ሚኒሰተር ሓበሬታ ፋኣዙል ሓሰንን መጥቃዕቲ ፈጺሞም። ብተወሳኺ፡ እቶም ሰብሞያ ሕጊ፡ ኣብ ውሽጢ ሆስፒታል ኣብ ዝነበራ ሆስፒታል መጥቃዕቲ ፈጺሞምን ሓንቲ ናይ ፖሊስ መኪና ኣቃጺሎምን እዮም። ንሞት ዝተፈርደት ኣማኒት ክርስትና ካብ ዓዳ ወጺኣ ኣብ ሓደገኛ ኩነታት ዝነበራ ሓንቲ ሰበይትን ክልተ ሰብኡትን ድማ፡ እቶም ሓካይም ብምኽንያት እቲ መጥቃዕቲ ገዲፎምዎም ስለዝሃደሙ ከምዝሞቱ ተገሊጹ። ድሕሪ እቲ ኩነታት፡ 20 ሰባት ከምዝኣሰረን ኣብ ልዕሊ 250 ሰባት ክሲ ከምዝመስረተን ፖሊስ ገሊጹ ኣሎ።


ሬሳ ሃጫሉ ሁንዴሳ ኣበይ ይቀበር ዝብል ምስሕሓብ ይፈጥር

ስነ ስርዓት ቀብርን መሰነይታን ሬሳ አርቲስት ሃጫሉ ሁንዴሳ፡ ኣብታ ዝተቐተለላ  ክፍጸም ኣለዎ ብዝብል ናብ ኣምቦ ዝውሰድ ዝነበረ ሬሳ ኣብ ርእሰከተማ ኣዲስ ኣበባ ክምለስ ተገይሩ ናይሩ።  እቲ ሬሳ  ናብ ኣዲስ ኣበባ ምስተመልሰ፡ ኣብ ከባቢ ማእከል ባህሊ ኦሮሞ እዩ ዓሪፉ ጸኒሑ። ሕዚ ድማ፡ ብሓይልታት ጸጥታ ብሄሊኮፕተር፡ ናብ ጥቓ ከተማ ኣምቦ ዝርከብ 'ሆሚቾ አሙኔሽን ኢንጂነሪንግ ኢንዱስትሪ' መሊሱ  ክውሰድ ከምዝተገብረ  ተፈሊጡ። ፕረዚደንት ክልል ኦሮምያ አቶ ሽመልስ፡ ኣብ መንግስታዊ ቴሌቪዥን ኦሮምያ ቀሪቡ፡ እቲ ሬሳ ናብ ኣዲስ  ኣበባ  ክምለስ ዝተገብረ ካብ ድሌት ስድራ እቲ ኣርቲስት ወጻኢ ከምዝኾነ ተዛሪቡ። ንሱ ከምዝበሎ፡ ስደርኡ ብዝጠለብዎ መሰረት እዩ ሕዚ ናብ ኣምቦ ክምለስ ዝተገብረ። ውሳነ እቲ መንግስቲ ድሌት ስድራ መሰረት ዝገበረ ምዃኑ ግን፡ ካብ ሳልሳይ ወገን ወይካኣ ካብ ኣባላት ስድራ እቲ ኣርቲስት ኣይተረጋገጸን። እቲ ፕረዚደንት፡ መንግስቲ ክልል ኦሮምያ ሙሉእ ሓላፍነት ወሲዱ ፡ ስነ ስርዓት ቀብሪ እቲ ኣርቲስት ምስ ቤተ ሰብ ተማኺሩ ከምዛሳልጥ ድማ ወሲኹ ተዛሪቡ። ስሙይ ተወላዲ ኦሮሞ፡ ደራፋይ ሃጫሉ ሁንዴሳ፡ ትማሊ ለይቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብጥይት ምስተቐትለ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ክልል ኦሮምያ ሓያሎ ተቓውሞታት ተወሊዖም። ምንጭታት ሆስፒታል ኣዳም ንኤ-ኤፍ-ፒ ከምዘረጋገጽዎ፡ ብርክት ዝበሉ ብጥይት ዝተቐትሉ ናብቲ ሆስፒታል ዝመጽኡ እንትኸውን፡ ዛጊድ ሰለስተ ህይወቶም ስኢኖም ኣለዉ። ብተወሳኺ፡ ኣብ ከተማ ጭሮ ካብቶም ተቓውሞ ዘስምዑ ክልተ ብጥይት ከምዝተቐትሉ መንግስታዊ ህንጻታት ከምዝተቓጸሉ ቢቢሲ ኣረጋጊጹ። ምስዚ ብዝዛመድ፡ ፖሊስ ፌዴራል ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝርከብ ስቱድዮ ኔትወርክ ሚዲያ  ኦሮሚያ (ኦኤምኤን) ጥሒሱ ብምእታው፡ ጋዜጠኛታት ኣብ ቀይዲ ከምዘውዓለ፡ እቲ ትካል ኣብ ፌስ ቡክ ገጹ ገሊጹ። ቅትለት ናይቲ ኣርቲስት ምስተሰምዐ፡ ኣብ ብርክት ዝበላ ከተማታት ኦሮምያ ናዕቢ ዝተወለዐ ኾይኑ፡ ኣብ መላእ ሃገር ኣገልግሎት ኢንተርነት ተዓጽዩ ውዒሉ'ሎ። ሓያል ተቓውሞ ካብ ዝተራእየለን ከተማታት ሓንቲ ኣዳማ ኾይና፡ ኣብ ገለ ህንጻታት ጉድኣት ከምዝበጽሐ መሰኻኽር ዓይኒ ይገልጹ። ብተወሳኺ፡ ድምጺ ተቓውሞ ዘስምዑ ሰባት፡ ናብ መደበር ኦ-ቢ-ኤን እንተምርሑ፡ ብሓይልታት ጸጥታ ዝተበተኑን ሓደ ሰብ ከምዝቖሰለን ተገሊጹ። ኣብ ትውልዲ ዓዲ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ከተማ ጅማ፡ ድማ ሓያል ተቓውሞ ይስማዕ ከምዘሎ ምፍላጥ ተኻኢሉ።


ኣብ ክልል ኦሮሚያ በዝተኸሰቱ ጎንጽታት ዝሞቱ ሰባት 86 ከም ዝበጽሐ ተገሊጹ

ቅድሚ ሰሙን ኣብ ክልላት ኦሮሚያን ሃረሪን ብዝተወልዑ ጎንጽታት ናይ ዝሞቱ ቁጽሪ ሰባት 86 ከም ዝበጽሐ ቀዳማይ ሚንስትር ኣብዪ ኣሕመድ ትማሊ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ሓቢሩ። ትማሊ ሰንበት ኣማሲዩ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ካብ ሞንጎ'ቶም ዝሞቱ እቶም 76 ብሓድሕዳዊ ጎንጺ ከም ዝተቐተሉ ተዛሪቡ። 10 ድማ ኣባላት ጸጥታ ብዝወሰድዎ ስጉምቲ ህይወቶም ከም ዝሰኣኑ ኣረጋጊጹ። ግዳያት ሞት ዝኾኑ ዜጋታት ብብሄር፣ ጾታን ሃይማኖትን ዘርዚሩ ዘቕረበ እቲ ቀዳማይ ሚንስትር፡ 82 ደቂ ተባዕትዮ 4 ደቂኣንስትዮ ምዃኖም ገሊጹ። ከምዚ ዝበለ ጎንጺ ክኽሰት ከሎ፡ ኣብ ልዕሊ ሓደ ብሄር ወይ ሃይማኖት ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንኹሉ ከም ዝትንክፍ'ውን ኣረዲኡ። "ዝሓለፉ ጌጋታት ብምእራም ብኻልእ ገጽ ከኣ ሰላምን ድሕነትን ንምርግጋጽ ሕጋውን ተመጣጣንን ስጉምቲ ክንወስድ ኢና" ኢሉ። ኣብቲ ዝተወለዐ ጎንጺ ኢዶም ዝሓወሱ ኣካላት ከከም መጠን ጥፍኣቶም ተሓተትቲ ከም ዝኾኑ ኣብቲ ዝሃቦ መግለጺ ሓቢሩ'ሎ። ኣካላት ጸጥታ ኣብ ሰላምን ድሕነትን ህዝቢ ከምኡ'ውን ውሕስና ትካላትን ኢንዳስትሪታትን ብሕጋዊ መገዲ ክሕልዉ ኣተሓሳሲቡ። "ኣካላት ፍትሒ ነቶም ኣብቲ ጥፍኣት ዝተሳተፉ ዘምህር፤ ንግዳያት ድማ ካሕሳ ዝኸውን ቅልጡፍ ፍትሒ ክህቡ ይግባእ" ክብል ጻውዒት ኣቕሪቡ'ሎ።


ኢትዮጵያ፡ ስግኣት ዘንጸላለወን ዩኒቨርሲቲታት

ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም ምሸት ኣብ ዩኒቨርሲቲ ወልድያ ብዝተፈጠረ ጎንጽን ዘጋጠመ ሞት ክልተ ተምሃሮን፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ክልልት ኣምሓራን ኦሮሚያን ዘለዋ ዩኒቨርሲቲታት ከቢድ ስግኣት ኣንጸላልዩወን ከምዘሎ: ተምሃሮን መምህራንን ንቢቢሲ ሓቢሮም። ብሰንኪ'ቲ ስግኣትን ፍርሕን መስርሕ ትምህርቲ ዝተኣጓጎለን ዩኒቨርሲቲታት ምህላወንን ኣባላት ሰራዊት ምክልኻል ክኣትዉ ከምዝተገበረን ፈሊጥና። ትማሊ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ደምቢዶሎ ሓደ ተምሃራይ ክቕተል ከሎ፡ ኣብ ካልኦት ዘይምርግጋእ ተፈጢሩ ነይሩ። እቲ ተምሃራይ ብበሊሕ ነገር ተወጊኡ ከምዝተቐተለ ዝዛረብ ምኽትል ፕረዚደንት እቲ ዩኒቨርሲቲ ዶክተር ቡሊ ዮሃንስ፡ መን ከምዝፈጸሞ ግን ክፍለጥ ኣይከኣለን ኢሉ። ቅትለት ቅድሚ ምፍጻሙ ይኹን ድሕሪኡ ግን: ኣብቲ ዩኒቨርሲቱ ዘጋጠመ ጎንጺ ከምዘይነበረ ገሊጹ። ኣብ ዩኒቨርሲቲ መደወላቡ [ኦሮሚያ] ድማ: ትማሊ ሰኑይ ኣብ ሞንጎ ተወለድቲ ኦሮሚያን ኣምሓራን ዝኾኑ ተምሃሮ ብዝተወለዐ ጎንጺ፡ ኣብ ልዕሊ 9 ተምሃሮ ጉድኣት ከምዘጋጠመ ፕረዚደንት'ቲ ዩኒቨርሲቲ ዶክተር ኣቡበከር ከድር ንቢቢሲ ሓቢሩ። ኣብ ዩኒቨርሲቲታት ወለጋን ኣምቦን ተምሃሮ ናብ ክፍሊ ኣትዮም ክመሃሩ ፍቓደኛታት ክኾኑ ብዘይምኽኣሎም፡ ጥቡቕ ሓለዋ ይግበር ምህላዉ ዘዘራረብናዮም ተምሃሮ ገሊጾምልና። ሓደ ናይ ካልኣይ ዓመት ተምሃራይ ከምዝበሎ፡ ኣባላት ጸጥታ ናብ ሓደ ህንጻ ኣትዮም ክጸንሑ ካብ ዝተገበረሉ ዕለተ ሰንበት ናብዚ፡ ብዙሓት ተምሃሮ ኣብ ስግኣትን ፍርሕን ይርከቡ። ዝተፈጠረ ኩነታት ንምርግጋእ ብዝብል ኣባላት ፍሉይ ሓይሊ ኦሮሚያ፣ ፖሊስ ፌደራልን ምክልኻል ሃገርን ክኣትዉ ከምዝተገበረ፡ ናይተን ዩኒቨርሲቲታት ተምሃሮን ሓለፍቲ ስራሕን ንቢቢሲ ተዛሪቦም። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ወለጋ ተምሃራይ ሳልሳይ ዓመት ዝኾነን ስሙ ክግለጽ ዘይደለየን ተምሃራይ፡ ተምሃሮ በቲ ኣብ ወልዲያ ዝተፈጸመ ተግባር ተቖጢዖም ሰላማዊ ሰልፊ ንምግባር'ኳ እንተፈተኑ፡ ኣብታ ከተማ ብዝርከብ ፍሉይ ሓይሊ ከምዝተኸልከሉ ገሊጹ። ተቓውሞኦም ድማ መግቢ ብምሕሳም ከምዝገለጹ ወሲኹ ሓቢሩ። ቢቢሲ ዘዘራረቦ መምህር ዩኒቨርሲቲ ወለጋ ብወገኑ፡ ተምሃሮ ንዘልዓልዎ ቅሬታ፡ በቲ ዩኒቨርሲቲ ዝተወሃበ መልሲ ከምዘየለን ትምህርቲ ተቛሪጹ ምህላዉን ሓቢሩ። "ንሕና ክንምህር ድልዋት ኢና፤ ሓደ ተምሃራይ ተረጋጊኡ ክመሃር ዝኽእል ግን ስነ-ልቦናዊ ምርግጋእ ክህልዉ ከሎ እዩ" ኢሉ። ሓሰን ኣሚን ሓሰን፡ ተምሃራይ ዩኒቨርሲቲ ወልዲያ ዝነበረን በቲ ጎንጺ ህይወቱ ዝሰኣነን እዩ። ኣቡኡ ኣይተ ሓሰን ከምዝበልዎ፡ ወዶም ዝተወለደሉ እዋን ኣቦም ካብ ዝሞቱ ድሕሪ ወርሒ ብምንባሩ፡ ንመዘከሪ 'ሓሰን' ዝብል ከምዘውጽኡሉ ይዝክሩ። ብዛዕባ ወዶም ክዛረቡ "ጸባዩ ሰናይ ነይሩ" ይብሉ። ብጎረባብቲ፣ ብዘመድ ኣዝማድን ኣብ መስጊድን ምስጉን ቆልዓ ምንባሩ'ውን ይገልጹ። "ንደቅና ደፍተርን ብርዕን ገዚእና ሰዲድና ከመይ ህይወቶም ሓሊፋ [ኣስከሬኖም] ይለኣኸልና?" ብምባል ብሞት ወዶም ንፌደራል መንግስቲ ተሓታቲ ይገብሩ። ሞት ወዶም ዝሰምዑ ድማ፡ ኣስከሬን ሒዞምሎም ካብ ዝኸዱ ሰባት ምንባሩ ገሊጾም። ዘዘራረብናዮ ሓደ ተምሃራይ ኣብዚ ሕዚ እዋን ብስግኣት ተሸሚሞም ኣብ ሓደ ቦታ ተኣኻኺቦም ከምዝርከቡ ሓቢሩ። "ናብ ስድራና ክንምለስ'ዩ ድልየትና" ዝብል እዚ ተምሃራይ፡ እቲ ዩኒቨርሲቲ ግን ናብ ስድርኦም ክምለሱ ከፍቅደሎም ከምዘይከኣለ ይገልጽ። ኣብቲ ዩኒቨርሲቲ፡ መስርሕ ምምሃር ምስትምሃር ምሉእ ብምሉእ ዝተቛረጸ ኮይኑ፡ ካብ ክልል ኦሮምያ ዝመጽኡ ተምሃሮ ናብ ዝመፍኡሉ ክምለሱ ብሓባር ሕቶ የቕርቡ ምህላዎም ተፈሊጡ።


ኢራቕ፡ ቁጽሪ ዝተቐተሉ ሰልፈኛታት ናብ 60 ክብ ኢሉ

ኣብ ኢራቕ ኣብ ዝካየድ ዘሎ ተቃውሞ ኣንጻር መንግስቲ፡ ቁጽሪ ምውታት ናብ 60 ክብ ከምዝበለ ካብ ሕክምና ዝተረኸቡ ጸብጻባት ሓቢሮም። ኣብ ሞንጎ ፖሊስ ኢራቕን ብሰልፊ ተቃውሞ ንምግላጽ ናይ ዝወጽኡ ህዝብን ብዝተለዓለ ጎንጺ ቅጽሪ ምውታት ኣብ ውሽጢ 24 ሰዓታት ብዕጽፊ ከም ዝወሰኸ ተነጊሩ። ወተሃደራት ካብ መን ከምዝተተኮሰ ዘይተነጸረ ቀጭ ሕርሙ (ስናይፐር)፡ ኣብ ከተማ ባቕዳድ ክልተ ፖሊስ ዝርከብዎም ኣርባዕተ ሰባት ከምዝቐተለ ኣፍሊጦም። እዚ ተቃውሞ ብሰሉስ ዝጀመረ ኮይኑ፡ ኢራቃውያን ነቲ ኣብታ ሃገር ኣጋጢሙ ኣሎ ዝብልዎ ሽቕለት ኣልቦነት መንግስቲ ኣቓልቦ ንኽህቦ እዮም ተቃውምኦም ከስምዑ ጀሚሮም። ቀዳማይ ሚኒስተር ዓደል ዓብደል ማህዲ ንሰልፈኛታት "ሕጋዊ ጠለብኩም ሰሚዕናዮ ኣለና" ድሕሪ ምባል፡ ሰልፈኛታት ክሃድኡ ጸዊዑ ነይሩ እዩ። ቀዳማይ ሚኒስተር ዓደል ዓብደል ማህዲ ኣብ ሰልጣን ካብ ዝመጽእ ዓመት ኣብ ዝመልኣሉ ዘሎ፡ እዚ እቲ ዝዓበየ ተቃውሞ እዩ ዘጋጥሞ ዘሎ። እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር፡ ሰልፈኛታት ክሃድኡ እኳ እንተጸወዐ፡ ኣብ ከተማ ባቅዳድ፡ ዘይእዉጅ ሰዓት እቶእቶ ተኣታትዩ፡ ኢንተርኔት'ውን እንተተቃረጸ ቁጽሪ ሰልፈኛታት ግን ኣይነከየን። ሮይተርስ፡ ፖሊስ ናብቶም ናብ ኣደባባይ ጣሂሪ ዝጽግዑ ዝነበሩ ሰልፈኛታት ጥይት ይትኵስሎም ከምዝነበሩ ይገልጽ። እቲ ጸብጻብ፡ በቲ ጠያይቲ ገሊኦም ኣብ ርእሶም ገሊኦም ኣብ ከብዶም ዝተሃረሙ ሰልፈኛታት ከም ዝነበሩ ይሕብር። ብመሰረት ካብ ሰብ መዚ ጸጥታን ሕክምናን ዝተረኸበ ሓበሬታ ኣብ ዓርቢ ጥራይ ብውሕዱ 10 ሰባት ከም ዝተቐተሉ ተገሊጹ። ክሳብ ሕጂ ሽዱሽተ ኣካላት ጸጥታ ኢራቕ ዝርከብዎም ብውሑዱ 60 ሰባት ከም ዝተቐተሉን ኣማኢት ከም ዝቖሰሉን ክግለጽ ተኻኢሉ ኣሎ።


ቅልውላው ዒራቕ፡ ተቓወምቲ ንቤት-ጽሕፈት ቆንስል ኢራን ኣቃፂሎም

ዒራቓውያን ተቓወምቲ ኣብ ከተማ ናጃፍ ንዝርከብ ቤት-ጽሕፈት ቆንስል ኢራን ኣቃፂሎም። እቶም ተቓወምቲ ነቲ ቤት-ፅሕፈት ቆንስል እንከቃፅሉ፡ "ኢራን ካብ ዒራቕ ትውፃእ" ዝብል ድምፂ ተቓውሞ ኣስሚዖም። ሰራሕተኛታት እቲ ቆንስል፡ ተቓወምቲ ነቲ ቆንስል ሰይሮም ቅድሚ ምእታዎም ከምዘምለጡ፡ ፀብፃባት ሓቢሮም። ኣብ ዒራቕ ይካየድ ዘሎ ፀረ-መንግስቲ ተቓውሞ ካብ ዝጅምር፡ ክልተ ወርሒ ኣቑፂሩ ኣሎ። ኣብዚ ተቓውሞ፡ ኣስታት344 ሰባት ከይተቐተሉ ከምዘይተርፉ ይንገር። ዒራቓውያን ተቓወምቲ፡ ብልሽውና ደው ክብል፣ ዝሐሹ ዕድላት ስራሕ ንክፍጠሩን ኣብያተ-ፅሕፈት መንግስቲ ግቡእ ኣገልግሎት ንክህቡን ይጠልቡ። ኢራን፡ ኣብ ጉዳይ ዒራቕ ኢዳ ብምእታው ንመንግስቲ ዒራቕ ትድግፍን እያ ብምባል ድማ፡ እቶም ተቓወምቲ ይኸስሱ። ቅድሚ ሓደ ዓመት ናብ ስልጣን ዝመፅኡ ቀዳማይ ሚኒስተር  ኣደል  ዓብዱል ማሃዲ፡ ብዙሓት ለውጥታት ከምዘምፅኡ ዋላ እኳ እንተተመፃብዑ፡ ፡ ኣብ ባይታ ግና ንዝኣተውዎ ቃል ከግህዱ ኣይከኣሉን ክብሉ ተቓወምቲ ይኸስዎም። ቅድሚ ክልተ ወርሒ ዝጀመረ እዚ ናዕቢ፡  ኣብዚ ሕዚ እዋንኣብ መላእ እታ ሃገር ተላቢዑ፡ ሓይልታት ፀጥታ መንግስቲ ዒራቕ፡ ከቢድ ስጉምቲ ይወስዱ ኣለዉ። ኣብቶም ናይ መፈለምታ ሽድሽተ ሰልፍታት ተቓውሞ ጥራሕ፡ 149 ሰባት ተቐቲሎም እዮም። ነዚ ስዒቡ  ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብደል ማሃዲ፡  ካቢኔአም ብምብዋዝ፡  መሃያ ላዕለዎት ሰብ-መዚ  ነክዮም፣ ቁፅሪ ሸቕሊ ኣልቦ መንእሰይ እታ ሃገር ንምንካይ ድማ ዝተፈላለዩ መደባት ኣተኣታትዮም። ይኹን'ምበር፡ እዞም ስጉምትታት፡ ንሕቶታትና ዝምልሱ ኣይኮኑን ዝብሉ ዒራቓውያን ተቓወምቲ፡  ኣብ መፈለምታ ወርሒ ጥቅምቲ ዳግማይ ናብ ጎደናታት ካብ ምውፃእ ኣይተቖጠቡን።


ሰራዊት ሱዳን ንኣድማ ደገፍቲ ዑመር ኣል-በሽር ዝኾኑ ሓይልታት ጸጥታ ተቖጻጺሩዎ

ሰራዊት ሱዳን ንኣድማ ናይቶም ንፕረዚደንት እታ ሃገር ነበር ዑመር ኣልበሽር ከም ዝድግፉ ዝንገረሎም ሓይልታት ጸጥታ ከም ዝተቖጻጸሮ ኣፍሊጡ። ትማሊ ሰሉስ፡ ኣብ ርእሰከተማ ካርቱም ኣብ መንጎ ክልቲኦም ወገናት ብርቱዕ ናይ ተዂሲ ምልውዋጥ ድሕሪ ምክያዱ ኣብታ ሃገር ናይ ጸጥታ ወጥሪ ሰፊኑ ቀንዩ'ሎ። ጠንቂ ናይቲ ግጭት መጣየሲ ክፍሊት ናይ ገለ ኣባላት ናይቲ ኣዝዩ ዝፍራህ ዝነበረ ትካል ስለያ ምዃኑ ተፈሊጡ። ዑመር ኣልበሽር ካብ ስልጣኑ ድሕሪ ምውራዱ እቲ ትካል ለውጥታት ይግበረሉ ከም ዘሎ ይግለጽ። ኣብቲ ዝተፈጥረ ግጭት፡ ክልተ ወታሃደራት ክሞቱ እንከለዉ፡ ካልኦት 4 ቆሲሎም ኣለዉ። እቲ ግጭት ድሕሪ ምውራድ ኣልበሽር ዝተራእየ እቲ ዝኸፍአ ናዕቢ'ዩ ተባሂሉ። ሓደ ካብ ላዕለዎት ኣባላት ልኡላዊ ቤት ምኽሪ ሱዳን ዝኾነ፡ ጀነራል መሓመድ ሓምዳን ዳጋሎ፡ "ሕመቲ"፡ እቲ ኣድማ ብሓላፊ ስለያ ነበር ጀነራል ሳላሕ ጎሽ ዝተወደበ'ዩ ነይሩ ክብል ከሲሱ። እቲ ኣብዚ እዋን'ዚ ኣበይ ከም ዘሎ ዘይፍለጥ ጀነራል ሳላሕ ዑመር ኣልበሽር ካብ ስልጣኑ ድሕሪ ምውራዱ ካብታ ሃገር ከም ዝወጸ ይንገር። ካብ ዝሓለፈ ወርሒ ነሓሰ ጀሚሩ፡ ሱዳን ብጀነራላትን ሲቪላውያን መራሕቲ'ያ ትመሓደር ዘላ። ኣብ መንጎ ሰራዊት እታ ሃገርን ተቓወምቲ ፖለቲከኛታትን ብዝተበጽሐ ስምምዕ መሰረት፡ ንሰለስተ ዓመታት ዝጸንሕ መሰጋገሪ ተመስሪቱ ይርከብ። ጀነራል ዳጋሎ፡ እቲ ኣድማ ዕልዋ መንግስቲ'ዩ ክብል ከም ዘይደፍር ብምግላጽ፡ ከምኡ ዓይነት ተግባር ከም ዘይጻወር ተዛሪቡ። ሓላፊ ናይቲ ላዕለዋይ ኣካል መሰጋገሪ መንግስቲ ዝኾነ ልኡላዊ ቤት ምኽሪ፡ ሌ/ጀነራል ዓብደል ፋታሕ ኣል-ቡርሃን ብወገኑ፡ ሎሚ ረቡዕ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ እቲ ግጭት ከም ዝሃድአ ሓቢሩ። "ኩሉ እዝታት ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር ሰራዊት ኣትዩ'ሎ። ክሊ ኣየር ድማ ተኸፊቱ'ሎ" ክብል እቲ ጀነራል ኣዊጁ። እቲ ግጭት ድሕሪ ምውልዑ፡ በረራታት ተቛሪጹ፡ ዓለምለኻዊ ማዕርፎ ነፈርቲ ካርቱም'ውን ተዓጽዩ ነይሩ። ድሩዓት ወታሃደራዊ ማካይን'ውን ኣብታ ከተማ ተዋፊረን ከም ዘለዋ ጸብጻባት ሓቢሮም። ገለ ኣባላት ናይቲ ብ'ጀነራል ኢንተሊጀንስ ሰርቪስ' ተባሂሉ ዝጽዋዕ ትካል ስለያ፡ ሓይሎም ንምርኣይ ከቢድ ብረታት ንሰማይ ክትኩሱ ሓዲሮም። ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ከተማ ካርቱም፡ ውግእ ከም ዝነበረን፡ ኣብ ጥቓ ማዕርፎ ነፈርቲ ካርቱም ኣብ ዝርከብ ከባቢ፡ ገለ ካብቶም ዝኣደሙ ኣባላት ስለያ ንሓደ ህንጻ ከም ዝተቖጻጸሩን፡ ነበርቲ ብምጥቃስ፡ ኣገልግሎት ዜና ሮይተርስ ሓቢሩ። "እዚ ዝኾነሉ ምኽንያት፡ እቶም ኣባላት [ስለያ] መጠን ዝተዋህቦም ናይ መጣየሲ ገንዘብ ብምንጻጎም'ዩ" ክብል ኣፈኛ መንግስቲ ፋይሳል መሓመድ ሳላሕ ንመደበር ተለቪዥን እታ ሃገር ተዛሪቡ። ሓደ ካብ ቀንዲ ንተቓውሞታት ሱዳን ዝወደቡ ጉጀለታት፡ "እዚ ኣብ ህዝቢ ራዕዲ ፈጢሩ ዘሎ ዘይሓላፍነታዊ ስርሒታት" ደው ክብል ጸዊዑ'ሎ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ዝተኻየደ ቀጻሊ ተቓውሞታት፡ ብውሕዱ 170 ሰባት ከም ዝተቐትሉ ይፍለጥ። እቲ ብሃገራዊ ደሕነትን ኣገልግሎት ስለያን ዝፍለጥ ናይ ጸጥታ ትካል፡ ነቲ ተቓውሞታት ንምጭፍላቕ ዓቢ ተራ ተጻዊቱ ነይሩ'ዩ። ኣብቲ ንኣስታት 30 ዓመታት ዝቐጸለ ዘመነ-ስልጣን ዑመር ኣልበሽር፡ እቲ ትካል እቲ ዝሓየለ ናይታ ሃገር ናይ ጸጥታ ኣካል'ዩ ነይሩ። ህዝባዊ ናዕቢ ብዝፈጠሮ ድፍኢት ብሰራዊት እታ ሃገር ካብ ስልጣኑ ዝተኣልየ ኣልበሽር፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ታሕሳስ ብብልሽውና ተኸሲሱ ንክልተ ዓመት ማሰርቲ ተፈሪዱ።


ንመንግስቲ ክልል ኣምሓራ ተሓታቲ ዝገብሩ ሰልፍታት ተቓውሞ ሙስሊም ማሕበረሰብ

ኣብ ክልል ኣምሓራ ከተማ ሞጣ ኣብ ልዕሊ መሳጊድ ዝተፈጸመ መጥቓዕቲ ንምውጋዝ ዝተጸወዑ  ሰልፍታት ተቓውሞ ንመንግስቲ ክልል ኣምሓራን ሚድያታቱን ወቒሶም። እቶም ኣብ ዞባ ምብራቕ ጎጃም ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ዝተቓጸሉ ኣርባዕተ መስጊዳትን ዝዓነውን ዝተሰረቑን ብሰዓብቲ እስልምና ዝውነኑ ሆቴላትን'ዮም ነይሮም። ሎሚ ማዓልቲ፤ ኣብ ክልል ኣምሓራ ዝተፈላለዩ ከተማታት ዞባ ወሎ፤ ብርቱዕ ተቓውሞ ዝተስመዐሉ ሰልፍታት ተኻይዱ። ላዕለዋይ ቤት ምኽሪ ጉዳያት እስልምና ኢትዮጵያ ኣፍልጦ ከምዘይሃቦም ዝተዛረበሎም እዞም ሰልፊታት ተቓውሞ፤ ኣብ ወልድያ፣ ደሴ፣ መርሳን በደሌን ተኻይዶም። ኣብ ክልል ኦሮምያ ድማ ኣብ ከተማ ባሌ ተመሳሳሊ ተቓውሞ ሰልፊ ተኻይዱ። ከምኡ'ውን ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ብፍላይ ድማ ኣብቲ ዓቢይ መስጊድ ኑር፤ ሓያል ሰልፊ ተቓውሞ ተኻይዱ። ኣብ ደሴ ዝተኸያደ ሰልፊ ተቓውሞ ካብ መንጎ ዘተሓባበሩ ከማል ሑሴን ካብ ቢቢሲ ንዝቐረበሉ ሕቶ እንትምልስ፤ "እቲ ማሕበረሰብ ንመንግስቲ ክልል ኣምሓራ እዩ ተሓታቲ ገይሩ። ክሳብ ሕዚ ብዛዕባ እቲ መጥቃዕቲ ኣይተዛረበን፤ መጺኡ እውን ይቕረታ ኣይሓተተን። እዚ ጉዳይ ሃንደበታዊ መጥቃዕቲ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ኣብ ሓደ ምሸት ትካላት ንግዲ ተመሪፆም እንትዝምቱ፣ ክንድቲ እቲ ዝኣክል እናተጎየለ ነይሩ። ብርግፅ ካብ ሞንጎ እቶም ዝጉይሉ ሰባት፡ መዝሙር ዋላ እንተነበሮም፡ ኩሎም ንኣመንቲ ክርስትና ዝውክሉ እዮም ዋላ እኳ እንተዘይበልና፡ ናይ ባዕሎም ኣጀንዳ ዘለዎም እዮም" ኢሉ። "መንግስቲ ኣብ ዘለዎ ሃገር ፡ ብጎይላ ናይ ሙስሊም ንብረት እንትዓኑን መስጊድ እንትቃፀለን፡ ኣካላት ፀጥታ የለውን ድዮም? ግደፍ ዝብል ሰብ'ከ ከመይ ዘየለ?" ክብል ዝሓትት ከማል፤ "ስለዚ እዚ ሓደ ነገር ክንጥርጥር ገይሩና እዩ። መንግስቲ ኣብዚ መጥቃዕቲ ኢድ ኣለዎ እዩ" ኢሉ። ከማል ሑሴን፤ ካሊእ ዓብዪ ጉዳይ እቶም ሰልፈኛታት ዝነበረ ድማ ኣጸባጽባ ሚድያታት ክልል ኣምሓራ ከምዝኾነ ይዛረብ። "ኣብቲ ክልል ዘሎ መራኸብቲ ሓፋሽ ኣምሓራ፡ ነዚ ኮነ ተባሂሉ ዝተፈፀመ መጥቃዕቲ፡ ብሃንደበት ንእሽተይ ባርዕ ከምዝተልዓለ ኣምሲሉ፡ ሸፋፊኑ እዩ ኣሕሊፍዎ፤ ትኽክለኛ ፀብፃብ ኣይሰርሐን። ስለዚ መንግስቲ እቲ ክልል ይቕረታ ክሓትት፣ ንዝዓነው ንብረታትን ዝተቓፀሉ ትካላት ንግድን ድማ ካሕሳ ክኸፍል  ይግባእ" ብምባል፤ ኣብቲ ሰልፊ እዚኦም መሰልን ድምጽታት ከምዝተንጸባረቑ ተዛሪቡ። ኣብ ዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ብፍላይ ኣብ ክልል ኣምሓራ ዝካየዱ ሰልፍታት፤ ሓምለዋይ፣ ብጫን ቀይሕን ሕብርታት ዝሓዘ ለማጽ ባንዴራ ሒዞም ይወጸኡ ነይሮም። ኣብቲ ናይ ሎሚ ዝተኻየዱ ሰልፍታት ግና፤ እቲ ምልክት ማዕርነት ከምዝኾነ ዝንገረሉ ኣብ ማእኸሉ ኮኾብ ዘለዎ ባንዴራ ኢትዮጵያ ሒዞም ወጺኦም። እቶም ሰልፍታት ተቓውሞ፤ መንግስቲ ኣብ ልዕሊ ትካላት ሃይማኖት ዘርእዮ ሸለልተኝነት ደው ከብል፣ ወገንተኛ ኣጸባጽባ ሚድያታት ጠጠው ክብል ዝሓቱ፤  ከምኡ ድማ ንፓርቲ ብልጽግና ዘተሓሕቱ ጭርሖታት ሒዞም ወጺኦም። ብፍላይ ኣብቲ ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ፤ "መስጊድ ኣቃጺሉ ምስ ዝጉይል ማዕረ ኢትዮጵያዊ ተባሂልካ ምጽዋዕ ዘሕፍር እዩ" ዝብል ጭርሖ ሒዞም 'ድምጽና ይሰማዕ' ክብሉን 'መስጊድ ዘቃጸሉ ናብ መቓብር ይውረዱ' ዝብልን ዓው ኢሎም ድምጾም ኣስሚዖም። ገለ ሚድያታትን ሓለፍቲ መንግስት ክልል ኣምሓራ ፤ 'ሳልሳይ ኣካል' ዘለዓዓሎ ዘምስሉን፤ ብስም ዘይጠቕስዎም 'ጸረ-ሰላም ሓይልታት' ዝፈጸምዎ ከምዝኾነ ድማ ክገልጹን ቀንዮም። እቲ መጥቃዕቲ ስዒቡ ብፍላይ ኣብ ክልል ኦሮምያ ኣብ ከተማታት ባሌሮባ፤ ሃረር፣ ኣብ ጅማን ኣብ ካልኦት ዓበይቲ ከተማታትን ሰልፍታት ተቓውሞን ክካየዶ ቐንዮም 'ዮም። ሚድያታት ፌዴራል መንግስቲ ግና ሕዚ'ውን ነቶም ድምጽታት ተቓውሞ ሽፋን ክህቡ ኣይስትውዐልን። ንፕረዝደንት ቤት-ምኽሪ ጉዳያት እስልምና ክልል ኣምሓራ ሸኽ ስዒድ መሓመድ ሓቲትናዮም። "ቅድሚ ሕዚ እውን ኣብዚ ክልል ብቸናን እሰቴን ኣብ ዝበሃሉ ከባብታት መጥቃዕትታት ተፈፂሞም፡ ክልተ ሰባት ሞይቶም እዮም። ኣብዚ ገበነኛታት ሒዝካ ስጉምቲ ኣብ ምውሳድ ግና ድኹም ስለዝኾነ፡ሕዚ አውን መንገስቲ እዚ ንከይደግሞ እዩ እቲ ተቓውሞታት ዝስማዕ ዘሎ" ኢሎም። ካልእ እቲ ተግባር ብጎይላን ብብዙሓት ሰባትን ዝተፈፀመ እንከሎ፡ ኣብ ቀይዲ ዝኣተዉ ግና 20 30 ሰባት ጥራሕ ከምዝኾኑ ተዛሪቦም። "ስለዚ እቲ ምርመራ ድኹም እዩ። እቲ ህዝቢ፡ ቅድሚ ሕዚ እውን ፅኑዕ ስጉምቲ እንክውሰድ ኣይረአናን፤ እዚ'ውን ተሸፋፊኑ ክተርፍ እዩ ዝብል እምነት እዩ ዘለዎ" ክብሉ ገሊጾም። ብኻልእ ወገን፡ ኣብ ከተማ ኣዳማ ይካየድ ዝነበረ ሰልፊ ተቓውሞ፡ ብኣካላት ፀጥታ መንግስቲ ክብተን ከምዝተገበረ፡ ኣብቲ ቦታ ዝርከብ  ሪፖርተርና ፀብፂቡ።


ቅትለት ጆርጅ ፍሎይድ ዘስዓቦ ተቓውሞ ኣመሪካውያን

ኣብ ኣመሪካ ሓደ ጸዓዳ ፖሊስ፡ ንጆርጅ ፍሎይድ ዝተብሃለ ጸሊም ኣመሪካዊ ኣብ ክሳዱ ረጊጹ ዘርኢ ቪድዮ ብማሕበራዊ መራኸብታት ምስ ተቓልሐ፡ ኣብ ኣመሪካ ብዙሕ ተቓውሞ ኣጋጢሙ ኣሎ።


ኮሮናቫይረስ፡ ሰልፈኛታት ዩክሬን ካብ ቻይና ዝመጹ ጥርጡራት ዝሓዛ ኣውቶቡሳት ኣጥቂዖም

ኣብ ዩክሬን፡ ካብ ቻይና ዝገዓዙ ጥርጡራት ኮሮና ቫይረስ ዝጸዓና ኣውቶቡሳት ብሰልፈኛታት ተጠቒዐን። እቶም ካብ ቻይና ዝገዓዙ ተጠርጠርቲ፡ ን14 መዓልቲታት ናብ ዝዳጎንሉ ኣብ ኖቪ ሳንዛሪ ናብ ዝርከብ ሆስፒታል እዮም ዝውሰዱ ነይሮም። ብዙሓት ነበርቲ፡ እቲ ቫይረስ ናብታ 10 ሽሕ በዝሒ ዝነብረላ ከተማ ከይላባዕ ስግኣት ኣለዎም። ፕረዚደንት ዩክሬን ቭላድሚር ዘለንስኪ ግን፡ "ኩለና ደቂ ሰባት ኢና" ብምባል እቶም ነበርቲ ክትሓባበሩን ሰብኣዊነት ከርእዩን ጸዊዑ ኣሎ። ትማሊ ሓሙስ 45 ዩክሬናውያንን 27 ወጻእተኛታትን፡ ካብታ ዋና ማእከል እቲ ቫይረስ ዝኾነት ቻይናዊት ከተማ ዉሃን ተበጊሶም፡ ኣብ ምብራቒ ዩክሬን ናብ እትርከብ ከተማ ካርኪቭ ኣትዮም። እቶም ኣጋይሽ ብሽዱሽተ ኣውቶቡሳት ተጻዒኖም ናብ ሆስፒታል እንትውሰዱ፡ ሓዊ ዘንድዱን እእማን ዝድርብዩን ሰባት ኣብ መንገዲ ጠጠው ኣቢሎምዎም። ካብቶም ኣጋይሽ ዋላ ሓደ በቲ ቫይረስ ዝተጠቐዐ ሰብከምዘየለ ዝተገለጸ ኮይኑ፡ ልዑል ረስኒ ተራእዩዎም ዝተብሃሉ ሰለስተ ዩክሬናውያንን ሓደ ካዛኪስታናውን ግን ኣብ ከተማ ውሃን ክተርፉ ከምዝተገበረ ተገሊጹ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኦለክሲ ሆንቻሩክ፡ ምስ ሚኒስተር ጥዕናን ሚኒስተር ውሽጢ ዓድኢ እታ ሃገርን ብምዃን፡ ነቲ ወጥሪ ንምዝሕሓል ናብታ ከተማ ኣትዮም ኣለዉ። ዩክሬናውያን ርህራሀ ከርእዩ ዝተማሕጸነ ፕረዚደንት ዘለንስኪ፡ "መብራሕተኦም እቶም ኣጋይሽ ትሕቲ 30 ዝዕድሚኦም እዮም፤ ንመብዛሕቴና ዳርጋ ደቅና እዮም" ክብል ኣብ መግለጺኡ ሓቢሩ። ዛጊድ በቲ ኮቪድ-19 ዝብል መጸውዒ ዝተውሃቦ ቫይረስ ልዕሊ 76 ሽሕ ሰባት ዝተትሓዙ ኮይኖም፡ 2,247 ሰባት ድማ ሞይቶም ኣለው። መብዛሕትኡ እቲ ለበዳን ሞትን ኣብ ውሽጢ ቻይና እዩ ተኸሲቱ ዘሎ።


ጉስጢትን ካራቴን ዝሓወሰ ዓይነት ስፖርት ንምርኣይ ዝኣተወ ትራምፕ እንታይ ኣጓነፎ?

ፕረዚደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ 'ኣልቲሜት ፋይቲንግ ቻምፒዮንሺፕ' (ዩኤፍሲ) ብዝብል ኣብ ዝዳሎ መድረኽ ውድድር ጉስጢትን ካራቴን ተቓውሞ ኣጋጢምዎ። ኒውዮርክ ናብ ዝርከብ ውድድር ዝካየደሉ ኣዳራሽ ምስ ክልተ ኣወዳት ደቁን ካልኦት ሰበስልጣንን ክኣትው እንከለው፡ ካብ ተመልከትቲ (ተዓዘብቲ) ብዙሕ ተቓውሞ ተሰሚዑ። ካብቲ ኣዳራስ ውጽእ ኢሎም ዝተኣኻኸቡ ካልኦት ሰባት'ውን ሰላማዊ ሰልፊ ብምግባር ንትራምፕ ተቓዊሞም። ንሱ፡ ከምዚ ዝበለ ተቓውሞ ከጋጥሞ ኣብ ውሽጢ ሓደ ሰሙን ንኻልኣይ ግዚኡ እዩ። ቅድሚ ቁሩብ መዓልታት'ውን ኣብ ዋሺንግተን ናብ ዝርከብ ጸዋታ ቤዝቦል ዝካየደሉ ሜዳ ክኣትው ከሎ ብተቓውሞ ተዓጂቡ ነይሩ። ሽዑ 'ናብ ቤት ማእሰርቲ ይእቶ' ዝብል መልእኽቲ ዘሕልፍ ብዜማ ዝተደገፈ ተቓውሞ ተሰሚዑ። ትራምፕ ናብ ስልጣን ክመጽእ ከሎ፡ ጎስጓስ መረጻ የካይድ ኣብ ዝነበረሉ እዋን፡ ሂላሪ ክሊንተን 'ናብ ቤት ማእሰርቲ ክትኣትው ኣለዋ' ዝብሉ ደርፍታት ይስምዑ ነይሮም። ኣብቲ ናይ ትማሊ መድረኽ ውድድር ጉስጢትን ካራቴን ዝሓወሰ ዓይነት ስፖርት ['ሚክስድ ማርሻል ኣርት'] ዝበዝሕ ተመልካቲ (ተዓዛቢ) ብተቓውሞ'ኳ እንተተቐበሎ፡ ብጣቕዒትን ፋጻን ዓጂቦም ዝተቐበልዎ'ውን ኣይተስኣኑን። 'ትራምፕ ይተኣለ'፤ 'ካብ ስልጣኑ ኣውርዱልና' ዝብል መልእኽቲ ዝሓዙ ፍሑፋት ኣብቲ ኣዳራሽ ተራእዮም'ዮም። ምስ ፕረዚደንት ዩክረይን  ቮሎድሚር ዜሌንስኪ ብምምሽጣር፡ ኣብ ልዕሊ ናይ መጻኢ ምርጫ መወዳድርቱ ሸሪሑ'ዩ ብዝብል ይንቀፍ ዘሎ ትርምፕ፡ ገበነኛ ኮይኑ እንተተረኺቡ፡ ካብ ስልጣኑ ክስጎጕ ይኽእል'ዩ።


ኣብ ኣመሪካ ንምንታይ እዮም ብዙሓት ነቲ ዕጽዋ ዝቃወምዎ ዘለዉ?

ኣብታ ሃገር፡ ዛጊድ ልዕሊ 761,000 ሰባት በቲ ቫይረስ ከምዝተለኸፉ ዝተረጋገጸ ኾይኑ ልዕሊ 40,000 ድማ ሞይቶም እዮም። እቲ ቁጽሪ ሕዚ'ውን እናወሰኸ እዩ ዝኸይድ ዘሎ። እንተኾነ፡ ኣብ ገለ ግዝኣተት ብዝሒ በቲ ቫይረስ ዝልከፉ ሰባት እናነከየ ይመጽእ ከምዘሎ ዘርእዩ ምልክታት ኣለዉ። ገለ ግዝኣተት፡ ነቲ ተነቢሩ ዝጸንሐ እገዳታት ከላሕለሐኦ ጀሚረን ኣለዋ። ኣብቶም ዝቕጽሉ መዓልታት፤ መናፈሻተት፣ ገማግም ባሕርን ገለ ኣናእሽቱ ትካላት ንግድን ዝኸፍታ ግዝኣታት ኣለዋ። መብዛሕትኡ ክፋላት ኣመሪካ ግን ሕዚ'ውን ኣብ ዕጽዋ እዩ ዘሎ። ኣብ ብዙሓት ግዝኣተት ድማ፡ ተቓወምቲ ናብ ኣደባባይ ወጺኦም መገድታት ብምዕጻውን ጥሩምባ መኪናታቶም ብምንፋሕን ኣብ ልዕሊ እዚ ዕጽዋ ዘለዎም ተቓውሞ ገሊጾም እዮም። ንምንታይ እዮም ዝቃወሙ ዘለዉ? እቶም ንተቓውሞ ናብ ኣደባባያት ዝወጽኡ ሰባት፡ እቲ ተነቢሩ ዘሎ ኣዝዩ ጥቡቕ ክልከላ ናይ ምንቅስቓሳትን ትካላት ንግድን ንዜጋታት ይሃሲ ኣሎ እዮም ዝብሉ። እቶም ተቓወምቲ፡ ኣመሓደርቲ ናይተን ዝተፈላለያ ግዝኣታት ንምክልኻል እቲ ለበዳ፡ ብዝብል ዘንበርዎም እገዳታት ካብ ዝግብኦም ንላዕሊ ኣብ ፍርሒ ዝተደረኹ እዮም ኢሎም ይኣምኑ። ገለ ካብቶም ተቓወምቲ ድማ፡ ብረት ዓጢቖም ዝወጹ ክኾኑ እንከለዉ፡ ገለ ካብቶም ኣወሃሃድቲ ናይቲ ሰልፍተት እውን ኣብ መሰል ምዕጣቕ ጎስጓሳት ዘካይዱ ጉጅለታት እዮም። እቲ ዕጽዋ ድማ ንመሰረታዊ ናጽነት ዜጋታት ዝግድብ እዩ ብምባል እዮም ዝቃወምዎ። ካልኦት ድማ፡ እቲ ዕጽዋ ንነዊሕ እዋን እንተቐጺሉ፡ ከባብያዊ ቁጠባን ኣናእሽቱ ትካላት ንግድን ክህሰዩ እዮም ብዝብል እዮም ዝቃወምዎ ዘለዉ። ኣብቲ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ኣብታ ሃገር ብዝሒ ስራሕ ዝሰኣኑ ዜጋታት 22 ሚልዮን ከምዝበጽሐ ይግለጽ። ኩሎም ተቓወምቲ ግን፡ ሽዑ ንሽዑ እቲ ገደባት ክለዓል ዝጠልቡ ኣይኮኑን። ገለ ጉጅለታት፡ ነቲ ሕማም ተቓላዕቲ ዝኾኑ ሰባት ጥራይ ተፈልዮም ክውሸቡ፡ ሰባት ናብ ስርሖም መታን ክምለሱ ብዙሕ ምርመራታት ክካየድ፡ ከምኡ ድማ "ኣገደስቲ" ዝበሃሉ ንክኽፈቱ ዝፍቀደሎም ትካላት ዳግማይ ክረኣይ በሃልቲ እዮም። ብዝሒ ተቓወምቲ ካብ ቦታ ናብ ቦታ ዝተፈላለየ እዩ። ንኣብነት ኣብ ቨርጂንያን ኦሪጎንን ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ሰልፈኛታት እዮም ነይሮም። ኣብ ሚቺጋንን ግዝኣት ዋሽንግተንን ድማ ኣሸሓት ሰልፈኛታት እዮም ወጺኦም። ኣብ ኮሎራዶ ድማ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ነቲ ዕጽዋ ዝቃወሙ ሰልፈኛታት ዝወጹ ኮይኖም፡ ውሑዳት ሰብ ሞ ያጥዕና ድማ ንዓኣቶም ብምቅዋም መገዲ ዓጽዮም። ነዚ ናይ ተቓውሞ ሰልፍታት ዝውድብዎ ዘለዉ መብዛሕተኦም ዓቃባውያን (ኮንሰርቫቲቭ) ኮይኖም ንፕረዚደንት ትራምፕ ዝድግፉን ንመሰል ምዕጣቕ ዝጉስጉሱን እዮም። ናይ ኣመሪካ ሚድያታት፡ ነቶም ሰልፈኛታት 'ኣብ ጎስጓስ መረጻ ፕረዚደንት ትራምፕ ዝሳተፉ ሰባት ዝመስሉ እዮም' ክብላ እየን ዝገልጸኦም። እቶም ሰልፈኛታት ስእሊ ትራምፕ ዝሓዙ ጭርሖታት፣ ካናቲራን ምልክታትን ዝሓዙ እዮም።ኣብ ኣመሪካ ንምንታይ እዮም ነቲ ዕጽዋ ዝቃወምዎ ዘለዉ?


ኢራን ብምኽንያት ነዳዲ ናብ ጎደናታት ኣብ ዝወጽኡ ተቓወምቲ ስጉምቲ ከምእትወስድ ኣጠንቂቓ

ኢራን ኣብ ልዕሊ እቶም ንሓድሽ ፖሊሲ ነዳዲ ብምቅዋም ዝወጹ ሰልፈኛታት ስጉምቲ ከምእትወስድ ሚኒስትሪ ውሽጢ ዓዲ እታ ሃገር ኣፍሊጡ። እታ ሃገር ነዳዲ ብመቑነን ከምዝሽየጥን ዋጋ ከምዝወስኽን ብምግላጻ ከቢድ ተቓውሞ ተላዒሉ ኣሎ። ዛጊት በቲ ናዕቢ ሓደ ሰብ ከምዝሞተን ብዙሓት ከምዝቖሰሉን ተገሊጹ። እቲ ክሳብ 50 ምኢታዊት ዝበጽሕ ወሰኽ ዋጋ ነዳዲ፡ ንድኻታት ዝሕግዙሉ ገንዘብ ንምርካብ ከምዘኽእሎም ሰበስልጣን ሓቢሮም። ኣመሪካ ካብ ስምምዕ ኑክሌር 2015 ምስኣንሳሓበት ኣብታ ሃገር ዘንበረቶ ማዕቀባት ንኢኮኖሚ እታ ሃገር ሃስዩዎ እዩ። ሚኒስተር ውሽጢ ዓዲ ዓብደልሪዛ ራህማን ፋዝሊ፡ እቲ ናዕቢ ጠጠው እንዘይኢሉ እታ ሃገር ስጉምቲ ንምውሳድ ከምእትግደድ ገሊጹ። በቲ ወጺኡ ዘሎ ሓድሽ ፖሊሲ መሰረት፡ ሓደ በዓል ተሽከርካሪ ኣብ ወርሒ 15 ሽሕ ርያል ኢራን ብዝኾነ ዋጋ፡ 60 ሊትሮ ነዳዲ ጥራሕ ክገዝእ እዩ ዝፍቀዶ። ካብዚ ወጻኢ ንዝገዝእ ግን ንሓድሕድ ሊትር 30 ሽሕ ርያድ ክኸፍል ይግደድ። ቅድሚ ሕዚ ዋጋ ሓደ ሊትር ነዳዲ 10 ሽሕ ርያል ዝነበረ ኮይኑ፡ ዘወርቲ ክሳብ 250 ሊትር ነዳዲ ክገዝኡ ይፍቀድ ነይሩ።


ቦሊቭያ፡ ጸጉሪ ርእሳ ብናዕበኛታት ዝተቖርጸ ከንቲባ ሓንቲ ከተማ

ኣብ ቦሊቭያ፡ ነበርቲ ሓንቲ ንእሽቶ ከተማ ተቓውምኦም ንምግላጽ፡ ንከንቲባ ናይታ ከተማ ብምሓዝ ጥራሕ እግራ ኣብ ከተማ ከዙሩዋ ውዒሎም። እቶም ናዕበኛታት፡ ንፓትሪሽያ ኣርስ፡ ብቀይሕ ቀለም ድሕሪ ምልካዮም፡ ጸጉራ ብሓይሊ ቆሪጾም። ኣብታ ሃገር ድሕሪ ዝተገብረ ኣካታዒ ፕረዚደንታዊ ምርጫ፡ ኣብ ሓያሎ ከተማታት ናዕብታት ክካየድ ጸኒሑ'ሎ። ዛጊት ብውሕዱ ሰለስተ ሰባት ከም ዝሞቱ ጸብጻባት ካብታ ሃገር ይሕብሩ። ኣብ ከተማ ቪንቶ እንታይ'ዩ ኣጋጢሙ ኣብ ሓንቲ ኣብ ኣውራጃ ኮቻባምባ እትርከብ፡ ቪንቶ እትበሃል ንእሽቶ ከተማ፡ ኣንጻር መንግስቲ ተቓውሞኦም ዘስምዑ ዝነበሩ ዜጋታት፡ መሰጋገሪ 'ቢንቶ' ይዓጽዉ። ኣብ መንጎ ደገፍቲ ፕረዚደንት ኢቮ ሞራለስን ተቓወምቱን ኣብ ዝነበረ ግጭት ክልተ ተቓወምቲ ተቐቲሎም ዝብል ወረ ምስ ተነዝሐ፡ እቶም ናዕበኛታት ናብ ምምሕዳር እታ ከተማ ኣምሪሖም። ንከንቲባ ፓትሪሽያ ኣርስ ድማ፡ ኒተ ዓጊቶሞ ዝነበሩ ድልድል ንምኽፋት፡ ደገፍቲ ናይቲ ፕረዚደንት ብኣውቶቡሳት ኣምጺኢኪ፡ ነቶም ክልተ ከም ዝቕተሉ ጌርኪ ክብሉ ከሲሶማ። "ቀታሊት፡ ቀታሊት" እናበሉ ኣብ ዝጭድርሉ ዝነበሩ እዋን ከኣ፡ ገጾም ዝተሸፈነ ሰባት፡ ካብ ቤት ጽሕፈታ ብምውጻእ ብጥራሕ እግራ እናጋፍዑ ናብቲ ድልድል ወሲዶማ። ኣብኡ ኸኣ፡ ከም ክትምብርከኽ ብምስግዳድ፡ ጸጉሪ ርእሳ ቆረጾም፡ ብቀይሕ ቀለም ለቕሊቖማ። ካብ መዝነታ ምውርዳ ክትፍርም'ውን ኣገዲዶማ። ኣብ መወዳእትኡ፡ እታ ከንቲባ ንፓሊስ ተረኪባ፡ ናብ ማእከል ጥዕና ተወሲዳ። ቤት ጽሕፈታ ብሓዊ ከቃጽልዎ እንከለዉ፡ ንመስኮታት ናይቲ ምምሕዳር ድማ ሰባቢሮም። ኣብቲ ኣብ መንጎ ደገፍትን ተቓወምትን ፕረዚደንት ሞራለስ ዝተገብረ ግጭት ሓደ ወዲ 20 ዓመት መንእሰይ ከም ዝሞተ ተፈሊጡ። ንሱ፡ እቲ ናዕቢ ብ20 ጥቅምቲ ካብ ዝውላዕ ጀሚሩ ካብ መንጐ ዝሞቱ ሰለስተ ሰባት'ዩ። ፕረዚደንት ሞራለስ ብ10 ሚኢታዊት ብልጫ ድምጺ ከም ዝተዓወተ ድሕሪ ምግላጹ፡ ደገፍቲ ቀንዲ ተቐናቓኒኡ ዝኾነ ካርሎስ ሜሳ፡ ንውጽኢት እቲ ምርጫ ብምንጻግ ተቓውሞታቶም ከካየዱ ጀሚሮም። ተዓዘብቲ፡ እቲ ምርጫ ጸገማት ከም ዝነበሮ ድሕሪ ምግላጾም፡ ነቲ ኩነታት የጻርይዎ'ኳ እንተለዉ፡ እቲ መራሒ ተቓዋሚ ወገን ዝኾነ ካርሎስ ሜሳ ግን ኣይተቐበሎን። ኢቮ ሞራለስ፡ ኣብ 2006 ኣብ ስልጣን ከም ዝደየበ ይንገር። ንዝቕጽል ሓሙሽተ ዓመት'ውን ነታ ሃገር ክመርሓ ትጽቢት ይግበር።


መገዲ መቐለ-ሳምረ ዓጽዮም ዘለዉ ነበርቲ ሕንጣሎ ሕቶኦም እንታይ እዩ?

ካብ ከተማ መቐለ ናብ ሳምረ ዝወስድ መገዲ 'ወረዳና ይመለሰልና' ብዝብል ኣብ ከባቢ ደንጎላት፡ ለይትን ቀትርን ንራብዓይ መዓልቲ መንገዲ ዓፅዮም ዘለዉ ነበርቲ ሕንጣሎ፡ ካብ ዝምልከቶም ኣካላት መልሲ ክሳብ ዘይረኸቡ፡ ናብ ገዝኦም ከምዘይምለሱ ንቢቢሲ ገሊፆም። እዞም ንዝሓለፉ መዓልታት "ፍትሒ ስኢንና" ብዝብል መገዲ ብምዕፃው ተቓውሞኦም ዘስምዑ ዘለዉ ነበርቲ፡ ዋና ኣማሓዳሪ ወረዳ ሕንጣሎ ወጀራት ኣይተ ደስታ ግርማይ ትማሊ ንመራኸቢ ሓፋሽ እቲ ክልል ኣብ ዝሃቦ ቃለ-መሕተት፡ ምስ ህዝቢ ኣብ ምርድዳእ ከምዝተበጽሐን "ተጋጊና ስለዝበሉ" ድማ መገዲ ክኽፈት ከምዝተሰማምዑ ገሊጹ። እንተኾነ፡ ነበርቲ እቲ ከባቢ ምስ ኣማሓዳሪ ኣብ ዝኾነ ስምምዕ ከምዘይበጽሑን፡ እቲ ዝተዋህበ መግለጺ ድማ፡ "ሓሶት" ምዃኑን ንቢቢሲ ገሊጾም። "እቲ ዘሕልፍዎ ዘለዉ ናይ ሓሶት ፕሮፖጋንዳ፡ ዘይተገበረ ተገይሩ እዩ፤ ዘይተሰርሐ ተሰሪሑ እዩ ምባሎም፡ ናይቲ ቅድሚ ሕዚ ዝገበርዎ ሓሰት መቐፀልታ እዩ" ብምባል፡ እቲ ህዝቢ ተቖጢዑ ከምዘሎ ሓደ ካብቶም ሰልፈኛታት ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ነበርቲ እቲ ከባቢ 'ወረዳና ይመለሰልና' ዝብል ሕቶ ከምዘለዎም እዮም ዝገልጹ።  ፍትሒ ስለዝሰኣና ኢና መንገዲ ዓጺና ዝበሉ ነበርቲ እቲ ከባቢ፡ "ሕቶና ከይተመለሰ ናብ ገዛ ኣይንምለስን" ኢሎም። ቅድም ክብል ኣብ ወረዳ ሕንጣሎ ወጀራት ዝነበረ እቲ ከባቢ፡ በቲ ሕዚ ዝጅመር ዘሎ ሓዱሽ ኣወዳድባ፡ ወጀራት ርእሱ ዝኸኣለ ወረዳ ክኸውን'ሎ፤ ትሸዓተ ጣብያታት ዝሓዘ ከባቢ ሕንጣሎ ድማ፡ ናብ ሒዋነ ክሕወስ ከምዝተገበረ ነበርቲ ይዛረቡ። ነቶም ነበርቲ ካብ ዝወከሉ ኣባላት ኮሚቴ፡ ስሞም ክጥቀስ ዘይደለዩ ሓደ ነባሪ ሕንጣሎ 'ህዝቢ እቲ ከባቢ ብተደጋጋሚ ክሳብ ቤት-ጽሕፈት ርእሰ ምምሕዳር ዋላ'ኳ ጥርዓን እንተቕረቡ ምላሽ ከምዘይተውሃቦም' ብምግላጽ ነቲ ስጉምቲ ከምዝወሰዱ ገሊጾም። ቅድሚ ኣርባዕተ መዓልቲታት፡ ወከልቲ ከባቢ ሕንጣሎ ንኣመሓዳሪ ክልል ትግራይ ደብረጽዮን (ዶ/ር) ንምምዝርራብ ናብ ከተማ መቐለ ከይዶም ከምዝነበሩን፡ ሓላፊ እቲ ቤት ጽሕፈት "ኣየራኽብን" ከምዝበሉዎምን እውን ይገልጹ። "መገዲ ክንዓጹ ዘገደደና፡ ወረዳና ይመለሰልና ዝብል ሕቶና እዩ። ወረዳ ሕንጣሎ-ወጀራት ነይሩ፡ ወጀራት ተመሊሱሎም እዩ። ሕንጣሎ ግን ንሒዋነ ተሸይጣ። ሽዱሽተ ወርሕና ኣብ ኩሉ በጺሕና፡ ኣብ ወረዳ ኣብ ዞባ ኣብ ኩሎም ናይ ፍትሒ ይኹን ናይ ጸጥታ ኣካላት ኬድና መልሲ ኣይረኸብናን" ይብሉ። ካልእ ነባራይ እቲ ከባቢ ድማ፡ ክሳብ 1987 ሕንጣሎ ማእከላ ከተማ ደንጎላት ዝገበረት ንኡስ ወረዳ ከምዝነበረትን፡ ሕዚ ግን ሸሞንተ ጣብያታት ሕንጣሎ ተነጺለን ናብ ሳምረ፣ ግጀትን እንደርታን ክኸዳ ከምዝተገበረን ዝተረፋ ድማ፡ ብሽም ወረዳ ሕንጣሎ ማእከለን ሒዋነ ክኸውን ከምዝተወሰነን ገሊጹ። ድልየት ናይቲ ህዝቢ ድማ ማእከሉ ደንጎላት ዝነበረ ወረዳ ሕንጣሎ ክምለስ እዩ። ናይ ባዕሎም ወረዳ ክህልዎም ዝደልይሉ ቀንዲ ምኽንያታት ድማ "ነቲ መንግስቲ ዘቐመጦ ረቑሓታት ዘማላእና ኢና፤ በዝሒ ህዝብና ልዕሊ 115 ሽሕ እዩ። ካልኣይ፡ ከምቲ መንግስቲ ዝብሎ ዘሎ እንተነውሐ ካብ 20 ኪሎሜትር ኣብ ዝርሕቕ ቦታ ከይድና ክንግልገል የብልናን እዩ። ሕዚ ግን ልዕሊ 35 ኪሎሜትር ኢና ኬድና እኒሀና። ንሕና ድማ ኣብ ቀረባና ክንግልገል ኣለና፡ ሕቶና ብስራሕቲ ልምዓት ይመለሰልና ኢና ንብል ዘለና" ይብሉ። ህዝቢ፡ ኣብ ከተማ ደንጎላት፡ ቅድሚ ኣርባዕተ መዓልቲ ጀሚሩ ነቲ ዋና መገዲ ብምዕጻው፡ ኣብቲ መገዲ ይውዕልን ይሓድርን ከምዘሎ እቶም ኣባላት ኮሚቴ ንቢቢሲ ተዛሪቦም። "ናብ ዕዳጋ ዝኸዳ እንስሳ ከይተረፋ ኣብኡ ተገቲረን ውዒለን። ታቦት ሒዝና ኢና ውዒልና፤ ከባቢ 100 ዝኾና መካይን ውዒለን እየን፡ እቲ ናብ ሳምረን ፊናርዋን ዝወስድ መገዲ ስለዝተዓጸወ" ይብሉ ሓደ ካብ ነበርቲ። እቲ ህዝቢ ዝምልከቶም ኣካላት መጺኦም የዘራርቡና እዩ ዝብል። "መንገዲ ምዕፃው፡ ፍትሓዊ ኣይኮነን፡ ግና ፍትሒ ስለዝስኣንና ኢና መንገዲ ዓፂናዮ። እቲ ህዝቢ ናይ ቀፃሊ ሂወትና መሰረታዊ ነገር ኣብ ዘይኰውን ስለዘውደቕኹምና፡ ናይ ሕዚ ሽግር ይሕሸና ኢሉ እዩ ወሲኑ ዘሎ" ብምባል እቲ ህዝቢ ናይ ምረት ውሳነ ከምዝወሰነ ተዛሪቦም። እዚ ጉዳይ ኣመልኪትና ናብ ኣማኻሪ ርእሰ ምምሕዳር ክልል ትግራይ ኣይተ ተሾመ ደዊልና። ነቲ ብተወከልቲ ዝቐረበ ክሲ ግና ኣይተቐበሎን። "ሕንጣሎ ወረዳ ተመሊስሎም እዩ፡ ናህቶም ሕቶ፡ ናይ ወረዳ ሕንጣሎ ከተማ፡ ቀፃሊ ቤት-ምኽሪ ዝውስኖ ሕዚ ኣቐዲሞም ዶንጎላት'ዶ ትኹን፡ ሒዋነ ከይትኸውን እዩ ፍርሓቶም። ሒዋነ ድያ ክትኸውን፡ ዶንጎላት ድያ ክትኸውን፡ ናይ ባዕሎም ናይቲ ወረዳ ቤት-ምኽሪ ዝውስኖ እዩ" ብምባል "ንሕና ነዚ ናይ ምውሳን ስልጣን የብልናን" ኢሉ። ህዝቢ ንኣርባዕተ መዓልቲ ለይትን ቀትርን፡ ፍታሕ ኣብ ዝፅበየሉን፡ መጓዓዝያ ኣብ ዝተቋረፀሉን ኩነታት፡ ንሕቶ ህዝቢ ፀማም እዝኒ ምሃብ ግቡእ ድዩ ክንብል፡ ንኣይተ ተሾመ ሓቲትናዮ። "ፀማም እዝኒ ኣይተውሃቦምን እኮ፡ ኣብኡ ዝኒሀ ናይቲ ዞባ ምምሕዳር ይረዳዳእ ኣሎ። ናብ ርእሰ ምምሕዳር ድማ ፅቡቕ ሕቶኹም ክነቕርበልኩም፡ ቆፀሮ ኣብ ዝሓዝናልኩም ክነዘራርበኩም ኢልናዮም። ሎሚ መዓልቲ መፂእና፡ ሎሚ መዓልቲ እንተዘይኣቲና እዮም ኢሎም። ርእሰ ምምሕዳር ድማ ብካልእ ስራሕ ተፀሚዱ እናሃለወ፡ ከመይ ገይርና ፕሮግራም ነሰናኽል" ይብል። ነበርቲ ሕንጣሎ "ናይ ፖለቲካ ኣመሓደርትና መልሲ ሃቡና ኢልናዮም፡ መልሲ ክህቡና ኣይከኣሉን፤ ብፖሊስ ዞባን ወረዳን ድማ ናይ ምፍርራሕ ከይዲ እዩ ዘሎ፡ ብፍላይ ኣብ ዝሓለፈ ሰለስተ ኣርባዕተ መዓልቲ" ይብሉ። ኣይተ ተሾመ ግና፡ "ምፍርራሕ በፂሕዎም ኣይበፅሖምን፡ ኣነ ዝፈልጦ ጉዳይ የብለይን፡ ምሳይ ዘተኣሳስር ጉዳይ እውን የብሉን" ክብል መሊሱ። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፡ ኣብቲ ዝሓለፈ ረቡዕ ተመሳሳሊ ሕቶ ዘልዓሉ ነበርቲ ዓዲ ነብሪ ኢድ፡ ንዝተወሰኑ ሰዓታት መገዲ ዓጽዮም ከምዝነበሩ ይፍለጥ። ህዝቢ ዘልዕሉ ሕቶ ናብ ዝኸፍአ ደረጃ ከይበፅሐ፡ ብኣጋ ምፍታሕ'ዶ ኣይምሐሸን ንዝብል "ናብ ዝኸፈአ ብርኪ ዘሰጋግር ነገር የብሉን እዚ፡ ምርድዳእ  ይግበር ኣሎ እዩ" ዝብል መልሲ ሂቡና። ነዚ ጉዳይ ኣመልኪትና ክነዘራርቦም ንዝምልከቶም ኣካላት ዞባ ደቡባዊ ምብራቕን፣ ሰሜናዊ ምዕራብን ደዊልና መልሲ ንምርካብ ዝገበርናዮ ፈተነ ኣይሰመረን።


ተቓውሞ ሆንግ ኮንግ፡ ፖሊስ ዘንብዕ ጋዝ ናብ መደበር ባቡር ይድርቢ

ፖሊስ ሆንግኮንግ፡ ነቶም መደብር ባቡር ተቆጻጺሮም ዝነበሩ ሰልፈኛታት ንምብታን መንብዒ ትኪ ከም ዝተጠቕሙ ተሓቢሩ። ካብቲ ቦታ ዝተዘርገሐ ቪድዮ ከም ዘርእዮ፡ ፖሊስ ነቶም ካብ ሰንበት ኣትሒዞም ንመደበር ባቡር ታይ ኩ ተቖጻጺሮም ዝነበሩ ሰልፈኛታት ንምብታን መንብዒ ትኪ ክጥቐሙን ብበትሪ ክሃርሙን ይርኣዩ። እዚ ዓስራይ ሰሙኑ ኣቑጺሩ ዘሎ ሰልፊ ተቓውሞ፡ ብዙሓት ካብ ሰልፈኛታትን ካብ ፖሊስን ከምዝተሃሰዩ ጸብጻባት ይሕብሩ። እቲ ኣብ ሆንግኮንግ ዝካየድ ዘሎ ሰልፊ ተቃውሞ ዋላ እኳ ልዕሊ ክልተ ኣዋርሕ ይግበር፡ ገና ናህሩ ኣይነከየን ዘሎ። ዋላ እኳ መንግስቲ እቲ ገበነኛታት ናብ ቻይና ኣሕሊፍካ ናይ ምሃብ ሕጊ ኣወንዚፍዎ እንተሎ፡ ተቓወምቲ ሰልፈኛታት ግና ምሉእ ብምሉእ ክስረዝ ኢዮም ዝጠልቡ ዘለዉ። ካብኡ ሓሊፎም ውን ፖሊስ ኣብ ልዕሊ ሰልፈኛታት ፈጺምዎ ዝበሃል ግፍዒ ዝምርምር ነጻ ኣካል ክቐውምን መራሒት ሆንግ ኮንግ ካሪ ላም ካብ ስልጣና ክትእለን ኢዮም ዝጽውዑ ዘለዉ። ብሰንበት ድሕሪ ቀትሪ ተቓወምቲ ሰልፈኛታት ኣብ ቪክቶርያ ፓርክ ሰላማዊ ሰልፊ ኣብ ዘካይድሉ ዝነበሩ ኣብቲ ብፖሊስ ዝተኸልከለ ኣውራ ጎደናታት ጥሒሶም ብምእታዎም ኢዩ ጎንጺ ተወሊዑ። ኣብ ዝተፈላለየ ክፋላት እታ ከተማ ግጭት ኣብ ዝጎሃረሉ ፖሊስ ናይ ፕላስቲክ ጠያይቲ ብምጥቃም ነቲ ሰልፊ ክብትኖ ፈቲኑ። ኣብርእሲ ውን ኣብ ሓያለ ከባቢታት ዘንብዕ ጋዝ ተጠቒሙ ኢዩ። ሓደ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ብሰፊሑ ዝተዘርግሐ ምስሊ፡ ሓንቲ ብፖሊስ ዝተሃርመት ሰበይቲ ኣዒንታ እናደመየት ትርኤ። "ሰልፈኛታት ሓድሽ ሜላ ሰልፊ ኢዮም ዝጥቀሙ ዘለዉ፡ ውሑዳት ኮይኖም ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ፋሕ ብምባል ይስለፉ፡ ፖሊስ ኣብ ዝመጽወሶም ድማ ብቐሊሉ ክሃድሙ ይኽእሉ" ይብል ጋዜጣኛ ቢቢሲ ስቲፈን ማክዶነል። መራኸቢ ብዙሃን ውሽጢ ዓዲ፡ ፖሊስ ሰልፈኛታት ንምብታን ንመጀመርያ ግዜ ኣብ ዕጽው መደበር ባቡር ዘንብዕ ጋዝ ከም ዝቶኮሱ ጸብጺበን። ካልእ ዝተዘርግሐ ቪድዮ ውን ፡ ፖሊስ ካብ ቀረባ ርሕቀት ናብ ሰልፈኛታት እናተኮሱን፡ ደድሕሪ ሰልፈኛታት ብምጉያይ ብበትሪ እናሃረምዎምን የርኢ። ገለ ማዕከናት ዜና ከም ዝገለጽኦ፡ ብሰንበት ገለ ልክዕ ከምቶም ሰልፈኛታት ክዳን ዝለበሱ ፖሊስ ኣብ ውሽጢ ብምእታው ክኣስሩ ፈቲኖም። ኣብ ገለ ከባቢታት ናብ ፖሊስ ብዝተሰንደወ ናይ በንዚና ቦምባ፡ ብውሑዱ ክልተ ፖሊስ ቓጸሎ ኣጋጢምዎም ኢዩ። ሰንበት ሳልሰይቲ መዓልቲ ናይቶም ተቓውምኦም ንምስማዕ ኣብ ዙርያ ኣህጉራዊ መዓርፎ ነፍርቲ ሆንግ ኮንግ ኮፍ ኢሎም ዘለዉ ሰልፈኛታት ኮይና፡ ዛጊት ኣብ ልዕሊኦም ዝተወስደ ናይ ማእሰርቲ ሰጉምቲ የለን። በረራታት'ውን ከምቲ ዝተመደበሉ ይኸይድ ኣሎ። እቲ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ዝጀመረ ነቲ ጥርጡራት ገበነኛታት ሆንግ ኮንግ ንመስርሕ መርመራን ፍርድን ናብ ቻይና ኣሕሊፍካ ምሃብ ዝብል ሕጊ ብምቅዋም ኢዩ።


ቅልውላው ሱዳን፡ ወተሃደራዊ መንግስቲ ሱዳንን ሕብረት ተቓወምትን መሰጋጋሪ መንግስቲ ንምቛም ተሰማሚዖም

መራሕቲ ወተሃደራዊ ባይቶ ሱዳን፡ መረፃ ክሳብ ዝካየድ  ምስ ሕብረት ተቓወምቲ ሱዳን ስልጣን ክመራቕሑ ተሰማሚዖም። ክልቲኦም ወገናት ስልጣን ናይቲ ሉዕላዊ ባይቶ ብውሑዱ ንሰለስተ ዓመታት እናተባረዩ ክመርሕዎ ከምዝተሰማምዑ እዩ ዝግለፅ ዘሎ። ኣብታ ሃገር ብሰብ ሞያ ዝምራሕ ናጻ መንግስቲ ክህልውን፡ ኣብዚ ቀረባ እዋናት ዝነበረ ግህሰታት እውን ንክፃረ ከምዝተሰማምዑ ድማ፡ ሕብረት ኣፍሪቃ ገሊፁ። ወተሃደራዊ ምምሕዳር ሱዳን ምስ ሲቪል ስልጣን ንምምርቓሕ ምውሳኑ ድማ፡ ንተቓውሞ ናብ ኣደባባባይ ክወጹ ዝጸንሑ ሱዳናውያን፡ ሓጎሶም ንምግላፅ ናብ ጎደናታት ክወፅኡ ኣገዲዱ እዩ። ኣእላፍ ሱዳናውያን እዚ ወተሃደራዊ  መንግስቲ ስልጣን ንኽለቅቕ፡ ሓያሎ ተቓውሞ ከካይዱ እዮም ፀኒሖም። እዚ ስምምዕነት ቅድሚ ምፍራሙ ኣብ ዝነበሩ መዓልታት፡ ሰልፈኛታት ናብ ኣደባባይ ወጺኦም ስልጣን ንስቪል ምምሕዳር ክወሃብ ይሓቱ ነይሮም። ሸውዓተ ሰባት ዝተቐተሉ ክኸውን ከሎ፡ ካልኦት 181 ሰባት ድማ ኣብቲ ናዕቢ ኣካላዊ ማህሰይቲ በጺሕዎም እዩ። ኣብዚ ቀረባ ሰሙናት፡ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድን ሕብረት ኣፍሪቃን፡ እቲ ወተሃደራዊ መንግስቲ፡ ምስ ተቓወምቲ ዕርቂ ንክፍፅም ከሸማግሉ ፀኒሖም እዮም። ሕብረት ኣፍሪቃ ብምውካል ንክልቲኦም ወገናት ዘሸማገሉ ሞሓመድ ሓሰን ሌባት ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃብዎ መብርሂ፡ ልዑላዊ ባይቶ ዝቐውም ኮይኑ ንዝቕፅሉ ሰለስተ ዓመታት ድማ፡ ወተሃደራትን ስቪላትን እናተባረዩ ነቲ ባይቶ ብፕረዚደንትነት ክመርሕዎ እዮም። ድሕሪ እዚ ድማ፡ ሃገራዊ መረፃ ክክየድ እዩ። ንሰለስተ ዓሰርተ ዓመታት ነታ ሃገር ዝመርሑ ፕረዚደንት ነበር ዑመር ሓሰን ኣልበሽር፡ ብህዝባዊ ናዕቢ ካብ ስልጣኖም ምስተኣለዩን ስልጣን ብወተሃደራዊ ባይቶ ምስተታሕዘን፡ ሱዳን ሓያሎ ህዝባዊ ናዕብታት ኣጋጢምዋ እዩ።


ሌ/ጄነራል ኣብደልፋታህ ኣል-ቡርሃን፡ 'ሉኣላዊ' ቤት ምኽሪ ሱዳን ክመርሕ ተሸይሙ

ወተሃደራዊ ቤት ምኽሪ ሱዳን ክመርሕ ዝጸንሐ ሌተናል ጄኔራል ኣብደል ፋታህ ኣብደልራህማን ኣል-ቡርሃን፡ ናይቲ ከም ብሓድሽ ዝተጠየሸ ሉኣላዊ ቤት ምኽሪ  እታ ሃገር ብሓላፍነት ክመርሕ ሎሚ መዓልቲ ተሸይሙ። ኣብ ሱዳን ናብ ዲሞክራሲ ዝግበር ስግግር ብቐንዱ ከሰጉም ዝተጣየሸ ሓድሽ ሓበራዊ ቤት ምኽሪ፡ ሽድሽተ ሲቪላውን ሓሙሽተ ወተሃደራዊ መኮንናትን ኣባላት ዝሓቖፈ እዩ። ሓደ ድማ ካብ ክልቲኦም ወገን ዘይኾነ፡ ብናይ ሓባር ስምምዕ ዝሕረ ኣባል ክህልው ትጽቢት ይግበር። ገደብ እቲ ቤት-ምኽሪ ድማ 39 ኣዋርሕ ክኸውን እዩ ተወሲኑ። ካቢኔን ንዕኡ ዝመርሕ ቀዳማይ ሚንሰተርን ክህልው እዩ ተባሂሉ። ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም እቶም አመራርሐ ሲቭልያን ደለይቲ ለውጥን  መሰጋገሪ ወተሃደራዊ ቤት ምኽሪን 'ታሪኻዊ' ስምምዕ ምፍርራሞም ዝዝከር እዩ። በቲ ስምምዕ መሰረት፡ ጀነራል ቡርሃን ነቲ ዝጸንሐ ስግግር ወተሃደራዊ ቤት ምኽሪ ተኪኡ ነታ ዓዲ ዘመሓድር ላዕለዋይ ሓበራዊ ቤት ምኽሪ ንመጻኢ 21 ኣዋርሕ እዩ ክመርሖ። ካብኡ ቐጺሉ ድማ፤ ከም አቆጻጽራ ፈረንጂ፡ ኣብ 2022 ሃገራዊ መረጻ [ምርጫ] ክሳብ ዝካየድ ብካሊእ ሲቪላዊ መራሒ ክትካእ ምዃኑ ኣብቲ ስምምዕ ሰፊሩ እዩ። ከምኡ ድማ፡ ብሲቪልያን አመራርሓ ተቓውሞ ዝተሓረየ ስሙይ በዓል-ሞያ ቁጠባ ዓብደላ ሓምዶክ ቀዳማይ ሚኒስተር ኮይኑ ክሽውም እዩ። ሚኒስተራት ሚኒስትሪ ምክልኻል ሃገርን ሚኒስትሪ ውሽጢ-ዓድን ድማ ካብቲ ወተሃደራዊ ክፍሊ ክሕረዩ እዮም። እዚ ሓድሽ ካብ ሲቪልያንን ወተሃደራዊ ሓለፍትን ብጥምረት ዝጣየሽ ዘሎ ሓድሽ መንግስቲ፡ ኣብ ወርሒ መጋቢት ውድቀት ፕረዚደንት ኦማር ኣልበሺር ስዒቡ ዝመጽአ እዩ። ፕረዚደንት ኦማር ኣልበሺር ንኣስታት 30 ዓመታት ንሱዳን ዝመርሑ እንትኸውን፡ ሓያል ህዝባዊ ተቓውሞ ስዒቡ ብወተሃደራዊ ዕልዋ መንግስቲ እዮም ካብ ስልጣኖም ተሰጒጎም።


ኲናት ዩክረይን፡ ባይደን ንዘለንስኪ ሃገሩ በይና ከምዘይትኸውን ኣረጋጊጹሉ

ፕረዚደንት ጆ ባይደን፡ ዩክረይን ምስ ሩስያ እትገብሮ ኲናት "ክንድ ድላዩ ግዜ ይውሰድ" ኣሜሪካ ኣብ ጐድና ደው ክትብል ምዃና ንዘለንስኪ ኣረጋጊጹሉ። ዘለንስኪ ወራር ሩስያ ካብ ዝጅምር ንፈለማ እዋን ናብ ወጻኢ ሃገራት ኣብ ዝገበሮ መገሻ ናብ ዋይት ሃውስ ኣብ ዝበጽሐሉ እዋን "በይንኻ ኣይክትኸውንን ኢኻ" ዝብል መብፅዓ ካብ ባይደን ረኺቡ’ሎ። ባይደን ንዩክረይን ልዕሊ 2 ቢልዮን ዶላር (1.7 ቢልዮን ፓውንድ) ዝግመት ሓድሽ ጥማር (‘ፓኬጅ’) ሓገዝ ከምዝወሃባ ካብ ምግላፁ ብተወሳኺ፡ ካልእ 45 ቢልዮን ዶላር እውን ነታ ሃገር ቃል ኣትዩ። ዘለንስኪ ብወገኑ ንደገፍ መንግስቲ ኣሜሪካ ምስጋናኡ ገሊጹ። ኣብቲ ናይ ረቡዕ ሓባራዊ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ ባይደን ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ ነቲ ዓለምለኻዊ ጥምረት ንምውዳብ "ፍጹም ስክፍታ ከምዘይነበሮ" ኣረዲኡ። ገለ መሓዙት ሃገራት ብሰንኪ እቲ ግጭት ዘስዕቦ ወጻኢታትን ምዝንባዕን፡ ኣብ ጉዳይ ዓለማዊ ቀረብ መግብን ጸዓትን ጸቕጢ ክስመዐን ይኽእል እዩ ዝብል ስክፍታታት ኣብ ዝስምዓሉ ዘሎ እዋን፡ ፕረዚደንት ኣሜሪካ ግን ብዛዕባ’ቲ ንዩክረይን ንምሕጋዝ ዝግበር ምትሕብባር "ኣዝዩ ጽቡቕ" ከምዝተሰምዖ ተዛሪቡ። ባይደን፡ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን "ነዚ ሕሱም ኲናት ደው ከብሎ ሓሳብ ከምዘይብሉ" ገሊጹ። ኣሜሪካ ከም ወሳኒት መሓዛ ዩክረይን፡ ዛጊት 50 ቢልዮን ዶላር ዝግመት ሰብኣዊ፡ ፋይናንሳውን ጸጥታውን ሓገዛት ንምሃብ ቃል ኣትያ ኣላ። እዚ ድማ ካብ ንዝዀነት ሃገር ዝገበረቶ ሓገዝ ኣዝዩ ዝበዝሕ እዩ። መለለይኡ ዝኾነ ናይ ውግእ/ወተሃደራዊ ቀጠልያ ካናቴራን ቡትን ተኸዲኑ ምስ ባይደን ዝተራኸበ ዘለንስኪ፡ ኮንግረስ ኣሜሪካ "ክብርታትናን ናጽነትናን ክንከላኸል ክሕግዘና" ተወሳኺ ሓገዝ 45 ቢልዮን ዶላር ከጽድቕ ተስፋ ከምዘለዎ ገሊጹ። ኣብ ጥሪ ንባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ዝቈጻጸሩ ሪፓብሊካን፡ ንዩክረይን "ዘይተገደበ ቸክ" ከምዘይጽሕፉ መጠንቀቕታ ኣብ ምሃብ ይርከቡ። ካብ ፖላንድ ከተማ ርዘስዞው ብነፋሪት ሓይሊ ኣየር ኣሜሪካ ዝተጓዕዘ ዘለንስኪ ግን "ኣብ ኮንግረስ ዝመጽእ ለውጢ ብዘየገድስ" ንሃገሩ ዝግበር ደገፍ ክቕጽል እዩ ዝብል እምነት ከምዘለዎ ተዛሪቡ’ሎ። ድሕሪ ኣኼባ ዋይት ሃውስ፡ ወዲ 44 ዓመት ፕረዚደንት ዩክረይን ኣብ ሓባራዊ ኣኼባ ኮንግረስ መደረ ዘስምዐ ኰይኑ ኣብኡ ድማ ኵሉ ደው ኢሉ ብጣቕዒት ተቐቢልዎ። ንሱ ሃገሩ ገና "ኣንጻር ኵሉ ብድሆታት" ትምክት ከምዘላ ብምግላጽ፡ ኣብ ዝመጽእ ዓመት ክህሉ ኣብ ዝኽእል ኲናት "ነጥቢ መቐይሮ" ከምዝህሉ ነቶም ሓገግቲ ኣተንቢሁ። ዩክረይን ፈጺማ ኢዳ ከምዘይትህብ'ኳ እንተተዛረበ፡ ተወሳኺ ኣጽዋር ከምዘድልያ ግን ካብ ምግላፅ ኣይተዓቀበን። "ከበድቲ ኣጽዋር ኣለና፤ ነመስግን ድማ" ዝበለ ዘለንስኪ "ይኣክል ድዩ? ሓቂ ንምዝራብ እዅል ኣይኰነን" ኢሉ። "ሰራዊት ሩስያ ምሉእ ብምሉእ ክወጽእ ንምግባር፡ ተወሳኺ መዳፍዕን ተወንጨፍትን የድሊ" ክብል’ውን ወሲኹ ገሊጹ። ዘለንስኪ መደረኡ ክዛዝም ከሎ፡ ኣብ ድሮ ናይ ዋሽንግተን መገሻኡ ዝበጽሓ ኣብ ምብራቕ ዩክረይን ኣብ ቅድመ ግንባር እትርከብ ከተማ ባክሙት ብዘለዉ ወተሃደራት ዝተፈረመት ባንዴራ ዓውደ ውግእ ንኮንግረስ ኣወፍዩ። መንግስቲ ኣሜሪካ ትማሊ ረቡዕ ወግዓዊ ዝገበሮ ፓኬጅ ሓገዛት ንሓድሽ ስርዓተ ሚሳይል ፓትሪዮት ዘጠቓልል ኰይኑ፡ ዩክረይን ንከተማታታ ብሩስያ ካብ ዝፍነዉ ሚሳይላትን ሰብ ኣልቦ ነፈርትን ክትከላኸለለን ክሕግዛ ትጽቢት ይግበር። ዘለንስኪ ትማሊ ንሕቶታት ጋዜጠኛታት መልሲ ይህብ ኣብ ዝነበረሉ እዋን፡ "ፓትርዮትስ [ሓድሽ ስርዓተ ሚሳይል] ምስ ተተኽሉ እንታይ ክኸውን'ዩ? ብድሕሪኡ ተወሳኺ ከምዘድልየና ንፕረዚደንት ባይደን መልእኽቲ ክንሰድድ ኢና" ኢሉ። ኣስዒቡ፡ "ኣብ ኲናት ኢና ዘለና። ኣይትሓዙለይ፡ ናይ ብሓቂ ይቕሬታ" ክብል ምስተዛረበ ኣብኡ ዝነበሩ ተዓዘብቲ ብሰሓቕ ዓጂቦምዎ። ባይደን እውን ፍሽኽ ኢሉ፡ "ንሰርሓሉ ኣለና ኢና" ክብል ኣብ መንጐ ተዛሪቡ። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ፡ ወፈያ እቲ ካብ ምድሪ ናብ ኣየር ዝውንጨፍ ምዕቡል ስርዓት ሚሳይል ከም ትንኮያ ዝቝጸር ስጕምቲ ምዃኑ ገሊጹ። ፑቲን ትማሊ ረቡዕ ኣቐዲሙ ኣብ ዘሕለፎ መልእኽቲ፡ ሃገሩ ንኲናት ዩክረይን ተሓታቲት ከምዘይኰነት ከምዝኣምን ብምግላጽ ክልቲአን ሃገራት "ዘሕዝን ኵነታት ይሓልፋ ኣለዋ" ኢሉ። ሩስያ ብ24 ለካቲት ንዩክረይን ካብ እትወርር ንደሓር፡ ብውሕዱ 100 ሽሕ ወተሃደራት ሩስያን 100 ሽሕ ወተሃደራት ዩክረይንን ከምዝሞቱ ወይ ከምዝቘሰሉን ከምኡ ድማ ኣስታት 40 ሽሕ ሲቪላት ከምዝሞቱ ግምት ሰራዊት ኣሜሪካ የመልክት። ሕቡራት ሃገራት ነቶም ናብ ሩስያ ዝኣተዉ ሓዊሱ ኣብ መላእ ኣውሮጳ 7.8 ሚልዮን ሰባት ከምዝተሰዱ ይሕብር። እዚ ኣሃዝ ነቶም ካብ ገዛኦም ክሃድሙ ዝተገደዱ ግን ከኣ ኣብ ዩክረይን ዝተረፉ ዘጠቓልል ኣይኰነን።


ኵናት ካብ ዝጅመር ኣስታት 13 ሽሕ ወተሃደራት ዩክረይን ከምዝሞቱ ተገሊጹ

ወራር ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ካብ ዝጅመር፡ ኣስታት 13 ሽሕ ወተሃደራት ዩክረይን ከምዝሞቱ ሓደ ላዕለዋይ ሓላፊ ሓላፊ ዩክረይን ገሊጹ። ኣማኻሪ ፕረዚደንት  ቮሎድሚር ዘለንስኪ፡ ምዮኮልዮ ፖዶልያክ፡ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ወራር ካብ ትጅምር ካብ 10 ሽሕ ክሳብ 13 ሽሕ ሰራዊት ሃገሩ [ዩክረይን] ከምዝሞቱ ገሊጹ። ዩክረይን ቁጽሪ ኣብ ውግኡ ዝሞትዋ ሰራዊት ክትሕብር ሳሕቲ ዝርአ ኮይኑ፡ እቲ ብምዮኮልዮ ፖዶልያክ ዝተወሃበ ርእይቶ ብሰራዊት እታ ሃገር ኣይተረጋገጸን ዘሎ። እቲ ሓላፊ ኣብ ወርሒ ሰነ ኣብ ዝሃቦ ተመሳሳለሊ መግለጺ መዓልታዊ ካብ 100 ክሳብ 200  ሰራዊት ዩክረይን ይሞቱ ምህላዎም ምግላጹ ዝዝከር’ዩ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ’ውን ማርክ ሚለለይ ዝተብሃለ ላዕለዋይ ጀነራል ኣሜሪካ፡ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ወራር ካብ ትጅምር ኣስታት 100 ሽሕ ሰራዊት ዩክረይን፡ 100 ሽሕ ሰራዊት ሩስያ ሞይቶም ወይ ቆሲሎም ኣለዉ ኢሉ ነይሩ’ዩ። ፕረዚደንት ኮምሽን ሕብረት ኣውሮጳ ዩስላ ቮን ደር ለይን ብረቡዕ ብቪድዮ ኣብ ዘመሓላለፈቶ መልእኽቲ፡ ክሳብ ሕጂ 100 ሽሕ ሰራዊት ዩክረይን ተቐቲሎም ኣለዉ ኢላ።  እንተኾነ ወሃቢ ቃል ኮምሽን ሕብረት ኣውሮጳ እቲ ሓበሬታ ጌጋ ምዃኑ ብምሕባር እቲ 100 ሽሕ ዝብል፡ ንቁጽሪ ምውታትን ንቁስላትን ዝሓወሰ ምዃኑ ኣብሪሁ። ኣማኻሪ ፕረዚደንት  ቮሎድሚር ዘለንስኪ፡ ምዮኮልዮ ፖዶልያክ ቻነል24 ንዝተባሀለት ቴለቪዥን ዩክረይን ኣብ ዝሃቦ ቃል: “ብዛዕባ ዝሞቱ ሰራዊት ብግልጺ ምዝራብ ከድሊ’ዩ” ኢሉ። እቲ ኣማኻሪ ፕረዚደንት “ብቤት ጽሕፈት ጀነራልን ብቤት ጽሕፈት ኣዛዚ ሰራዊት ዩክረይንን [ፕረዚደንት ዘለንስኪ] ወግዓዊ ገምጋም ገይርናሉ ኢና፡ ስለዚ ቁጽሪ ናይ ዝተቐተሉና ሰራዊት ካብ 10 ሽሕ ክሳብ 13 ሽሕ’ዩ” ኢሉ። ንሱ ብምስዓብ ቁጽሪ ዝተቐተሉ ሰለማውያን ሰባት ግን “ዓቢ’ዩ” ኢሉ። ቢቢሲ ኣብ መፋርቅ ወርሒ ሰነ ቁጽሪ ዝሞቱ ሰለማውያን ሰባት ኣስታት 3600 በጺሑ ምንባሩ ኣረጋጊጹ ነይሩ’ዩ: እንተኾነ እቲ ቁጽሪ ካብቲ ኣብ ወርሒ ሰነ ዝነበሮ ኣዝዩ ክውስኽ ከምዝኽእል ርጉጽ’ዩ። እቲ ኣማኻሪ ፕረዚደንት ሩስያ 24 ለካቲት 2022 ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ወራር ካብ ትጅምር ኣትሒዛ 100 ሽሕ ሰራዊት ከምዝተቐተልዋን ካብ 100 ሽሕ ክሳብ 150 ሽሕ ኸኣ ሰንኪሎምን ሃለዋቶም ጠፊኡን ከምዘሎ ሓቢሩ። ቢቢሲ ራሻ ሞት ናይ 9311 ዝተፈላለጸ ጽፍሒ ዘለዎም ሰራዊት ሩስያ’ኳ ክትንስድ እንተኸኣለት ካብ 24 ለካቲት ኣትሒዙም ዝሞቱ ወተሃደራት ሩስያ ግን ልዕሊ 18600 ክኸውን ከምዝኽእል’ዩ ዝግመት።


ሓለፍቲ ስለያ ኣሜሪካን ሩስያን ኣብ ቱርኪ ተራኺቦም

ሓለፍቲ ስለያ ኣሜሪካን ሩስያን፡ ሞስኮ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ንዘንጸላለወቶ ስግኣት ኒኩሌርን ኣብ ሩስያ “ብግፍዒ” ዝተኣስሩ ኣሜሪካውያን ንምፍታሕን ገጽ ንገጽ ተራኺቦም ተዘራሪቦም። ዳይሬክተር ሲኣይኤ ዊሊያም በርንስን ሩስያዊ መዘንኡ ሰርገይ ናሪሽኪን፡ ትማሊ ኣብ ርእሰ ከተማ ቱርኪ ኣንካራ ከም ዝተራኸቡ ተገሊጹ። እቲ ዘተ፡ “ብተበግሶ ኣሜሪካ” ዝተፈጸመ’ዩ ክትብል ሩስያ ገሊጻ። ሩስያ፡ ንዩክረይን ድሕሪ ምውራራ ሰብ መዚ ክልቲአን ሃገራት ብወግዓዊ መገዲ ክራኸቡ እዚ ፋልማይ እዩ። ካብ 2005 ክሳብ 2008 ዓ.ም [ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ] ኣምባሳደር ኣሜሪካ ዝነበረን ቋንቋ ሩስኪ ዝዛረብን በርንስ ኣብ ዙርያ ምብቃዕ እቲ ኲናት ከም ዘይተደራደረ ዋይት ሃውስ ሓቢሩ። መልእኽቲ እቲ ሓላፊ ኣብ ዙርያ “ሩስያ ኣጽዋር ኒኩሌር እንተተጠቒማ ዘኸትሎ ሳዕቤን” ከምኡ’ውን “ናብ ቀጠናዊ ቅልውላው ክዓቢ ይኽእል’ዩ” ዝብል ስግኣት ከም ዝዀነ መግለጺ ዋይት ሃውስ የመልክት። ኣብ ቀረባ ኣዋርሕ፡ ሞስኮ ኣብ ዩክረይን ታክቲካዊ ኒዩክለራዊ ኣጽዋር ከይትጥቀም ኣሜሪካ ብተደጋጋሚ ከተጠንቅቕ ጸኒሓ እያ። እዚ ድማ ክረምሊን ከምኡ ክትገብር ከም እትኽእል ካብ ዘርኣየቶ ምልክታት ዝብገስ ከም ዝነበረ ትገልጽ። ኣብ ወርሒ መስከረም ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን፡ ምዕራባውያን ሃገራት ንሩስያ ከጥፍእዋ ከም ዝደልዩ ብምኽሳስ፡ ግዝኣቱ ንምሕላው "ኩሉ ዘሎ ኣገባባት" ክጥቀም ምዃኑ ኣስሚሩሉ ነይሩ። እዚ ድማ ኒኩለራዊ ኣጽዋር ከይትጥቀም ዝብል ስግኣት ኣሕዲሩ ጸኒሑ። ኣሜሪካ ድማ፡ ነቲ ስግኣታት ብዕቱብ ከም እትወስዶ ገሊጻ። ኣብ መንጎ በርንስን ሓላፊ ኣገልግሎት ስለያ ወጻኢ ሩስያ ናሪሽኪንን ዝተኻየደ ርክብ፡ ብወሃቢ ቃል ፕረዚደንት ቱርኪ ረሲፕ ጣይብ ኤርዶጋን ዝተረጋገጸ ኰይኑ፡ ቱርኪ፡ ሩስያ ኣብ ወርሒ ለካቲት ንዩክረይን ካብ እትወርር ኣትሒዙ ክልቲአን ሃገራት ንምዝርራብ ጻዕሪ ክትገብር ጸኒሓ እያ። መግለጺ ዋይት ሃውስ ከም ዘመልክቶ፡ በርንስ "ዝኾነ ዓይነት ድርድር ከም ዘየካይድ" ብምግላጽ፡ ዋሽንግተን "ዩክረይን ኣብ ዘየላትሉ ብዛዕባ ዩክረይን ዝዀነ ነገር ኣይፍጸምን” ኣብ ዝብል መሰረታዊ መትከላ ከም እትጸንዕ ሓቢሩ። ፕረዚደንት ኣሜሪካ ጆ ባይደን ድማ፡ ኣብቲ ኣብ ባንግላድሽ ዝካየድ ኣኼባ መራሕቲ ሃገራት ጉጅለ 20 ምስ ቻይናዊ መዘንኡ ዢ ጂንፒንግ ተራኺቡ ኣሎ። ክልቲአን ሃገራት፡ “ኣብ ዩክረይን ንኣጠቓቕማ ወይ ምጥቃም ኒኩለራዊ ኣጽዋር ዘለዎም ተቓውሞ ኣስሚሮምሉ" ይብል መግለጺ ዋይት ሃውስ። ካብ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ቻይና ዝወጽአ መግለጺ ድማ፡ ፕረዚደንት ዢ፡ ኒኩለራዊ ኣጽዋር ምጥቃም ከም ዘየድልን ናብ ኒኩለራዊ ኲናት ምኻድ ከም ዘየዋጽእን ንባይደን ከም ዝተዛረቦ የመልክት። ኣኼባ ሓለፍቲ ስለያ ኣሜሪካን ሩስያን ኣመልኪቱ ዋይት ሃውስ ኣብ ዝዘርግሖ መግለጺ፡ እቶም ሰበስልጣን ኣብ ሩስያ "ብዘይፍትሓዊ መንገዲ" ዝተኣስሩ ዜጋታት ኣሜሪካ ዝምልከት'ውን ይዛተዩ ከም ዘለዉ ሓቢሩ። ኣብ ወርሒ ነሓሰ፡ ኣመሪካዊት ኰኸብ ኩዕሶ ሰኪዐት ብሪትኒ ግሪነር፡ ዘይቲ ካናቢስ ብዘይሕጋዊ መገዲ ብምስግጋርን ብምሓዝን ን9 ዓመታት ክትእሰር ተፈሪድዋ እዩ። ኣብ ሩስያ ካናቢስ ምጥቃም ዘይሕጋዊ ክኸውን እንከሎ፡ ሞስኮ ንግሪነር "ከም ፖለቲካዊ ትሕጃ” እያ ተጠቒማትላ ይብሃል። ኣብ መወዳእታ ወርሒ ሓምለ ምምሕዳር ባይደን ግሪነር ንክትፍታሕ፡ ከምኡ’ውን ሞስኮ ብገበን ስለያ ዝኸሰሰቶ ኣባል ሓይሊ ኣየር ነበር ፖል ዌላን ንምፍታሕ፡ ምስ ሩስያ ናይ እሱራት ምልውዋጥ ንምግባር ሓሳብ ኣቕሪቡ ነይሩ። ኣምባሳደር ሩስያ ኣብ ኣሜሪካ ኣናቶሊ ኣንቶኖቭ ሎሚ ሰሉስ ምስ ሰበስልጣን ዋይት ሃውስ ብምርኻብ ብዛዕባ ኣተሓሕዛ ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ኣሜሪካ ዝርከቡ ሩስያውያን ክዘራረብ ምዃኑ እቲ ኤምባሲ ኣፍሊጡ ኣሎ።


ሩስያዊ ተሸላሚ ኖቤል፡ ሽልማቱ ክነጽግ ስበስልጣን ሃገሩ 'መኺሮሞ'

ሩስያዊ ሓባራዊ ተዓዋቲ ሽልማት ኖቤል ሰላም እዚ ዓመት፡ ሰበስልጣን ክረምሊን ነቲ ሽልማት ክነጽጐ ከም ዘለዎ ከም ዝዝመኸርዎ ገሊጹ። ‘ሜሞርያል’ ንዝተባህለ ትካል ሰብኣዊ መሰላት ሩስያ ዝመርሕ ዝነበረ ያን ራቺንስኪ፡ እቶም ምስኡ ሓቢሮም ነቲ ሽልማት ዝተረቝሑ ክልተ፤ ዩክሬናዊ ትካል ተጣባቒ ሰብኣዊ መሰላትን ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝርከብ ተሓላቒ መሰላት ቤላሩስን - "ዘይግብኦም" ክትብል ሩስያ ስለዝተቘጸረቶም፡ እቲ ሩስያዊ ነቲ ሽልማት ከይቅበሎ ከምዝተነግሮ ገሊጹ። ሜሞርያል ሓደ ካብቶም ገዳይም ትካላት ተጣበቕቲ ሲቪላዊ መሰላት ሩስያ ኰይኑ፡ ዝሓለፈ ዓመት ብመንግስቲ ከም ዝተዓጽወ ይፍለጥ። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ ኣብዚ ጉዳይ ርእይቶ ኣይሃበን። ሚስተር ራቺንስኪ ምስ ‘ቢቢሲ ሃርድቶክ’ ኣብ ዝገበሮ ፍሉይ ቃለ መጠይቕ፡ ትካሉ ነቲ ሽልማት ክነጽጐ ‘ምኽሪ’ ከም ዝተቐበለ ብምግላጽ፡ እዚ ግን "ባህሪያዊ እዩ፤ እንተዀነ ነዚ ምኽሪ’ዚ ኣቓልቦ ዝህቦ ግን የለን" ኢሉ። ራቺንስኪ፡ ዋላ'ኳ ንድሕነቱ ሓደጋ እንተጋጠሞ፡ ስርሓት ትካል ሜሞርያል ኣገዳሲ ምዃኑ ይገልጽ። "ኣብዛ ናይ ሎሚ ሩስያ፡ ድሕነት ዝኾነ ውልቀሰብ ሰብ ውሑስ ኣይኰነን" ብምባል፡ "እወ. . . ብዙሓት ተቐቲሎም እዮም፣ ተሓታትነት ዘይምህላው ግን መንግስቲ ናበይ ገጹ የምርሕ ከምዘሎ ዘመልክት እዩ፤.. ካብዚ ጉድጓድ’ዚ ብዝዀነ መንገዲ ክንወጽእ ኣለና።" ቀዳማይ ኣቦ መንበር ሜሞርያል፡ ኣርሰኒ ሮጂንስኪ፡ ብሰንኪ’ቲ ዘካየዶ "ጸረ ኮሚኒስት" ዝዀነ ታሪኻዊ መጽናዕቲ ናብ መዓስከራት ግዱድ ዕዮ ሕብረት ሶቭየት ተላኢኹ ምንባሩ ይፍለጥ። ኮሚቴ ሽልማት ኖቤል ነቶም ተዓወትቲ ሽልማት ኣብ ዝገለጸሉ እዋን፡ ሜሞርያል "ሓደስቲ ገበናት ንምክልኻል ንዝሓለፉ ገበናት ምግጣም ኣገዳሲ እዩ" ብዝብል ሓሳብ ዝተመስረተ ክብል ገሊጽዎ ነይሩ። ሚስተር ራቺንስኪ፡ እቲ ኮሚተ ነቲ ሽልማት ኣብ ሰለስተ ዝተፈላለያ ሃገራት ንዝርከቡ ተሸለምቲ ክወሃብ ዝወሰዶ ውሳነ "ዝድነቕ" ክብል ገሊጽዎ። "ሲቪላዊ ማሕበረሰብ ብዶብ ሃገራት ከምዘይመቓቐል፡ ናይ ሓባር ጸገማት ንምፍታሕ ብሓባር ዝሰርሕ ሓደ ኣካል ምዃኑ" መርትዖ እዩ ኢሉ። እንተዀነ፡ ሓደ ሩስያዊ ምስቶም ካልኦት ተሸልምቲ ምርቍሑ ዝተወሰደ ውሳነ ኣካታዒ ኰይኑ ጸኒሑ'ዩ። እታ ንማእከል ሲቪላዊ ሓርነት ዩክረይን እተካይድ ሓንቲ ካብቶም ተዓወትቲ ሽልማት ዝዀነት ዩክሬናዊት ኦሌክሳንድራ ማትቪቹክ’ውን ኣብ ጐድኒ ሚስተር ራቺንስኪ ኰይና ቃለመጠይቕ ምግባር ኣብያ እያ። ማእከል ሲቪላዊ ሓርነት ኣብ ዩክረይን ዲሞክራሲ ንምድንፋዕን ኣብታ ሃገር ብሩስያ ተፈጺሞም ንዝበሃሉ ገበናት ኲናት ብምምርማር ብዝሰርሖ ስራሕ ኣፍልጦ ዝረኸበ ዩክሬናዊ ትካል እዩ። ሚስ ማትቪቹክ፡ ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲንን ካልኦት ሩስያውያንን ኣብ ዩክረይን ብዝወሰድዎ ተግባራት ተሓተትቲ ንምግባር፡ እዚ ሕጂ ዘሎ ስርዓት እኹል ስለዘይኰነ ሓድሽ ኣህጉራዊ ቤት ፍርዲ ክቐውም ጸዊዓ። "እቲ ሕቶ፡ ንኣማኢት ኣሽሓት ግዳያት ገበናት ኲናት መን ፍትሒ ይሃቦም? ዝብል'ዩ፡" ኢላ። ብተወሳኺ ሩስያ ነቲ ኲናት ከም መሳርሒ ጂኦፖለቲካዊ ዕላማታታ ንምዕዋት ትጥቀመሉ ከምዘላን፡ ኣብኡ ንኽትዕወት ድማ ገበናት ኲናት ትፍጽም ኣላ ክትብል ከሲሳ። ሳልሳይ ተዓዋቲ ኖቤል ሰላም፡ ካብ ሓምለ ዝሓለፈ ዓመት ኣትሒዙ ኣብ ሃገሩ ብዘይ ፍርዲ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝርከብ ቤላሩስያዊ ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ኣለስ ቢያልያትስኪ እዩ። ንሱ መስራቲ ማእከል ሰብኣዊ መሰላት ቪያስና (ጽድያ) እታ ሃገር ኰይኑ፡ እቲ ማእከል፡ ምልካዊ መራሒ ቤላሩስ ኣሌክሳንደር ሉካሸንኮ ኣብ ጐደናታት ንዝካየድ ዝነበረ ተቓውሞታት ብጭካነ ንምጭፍላቕ ንዝወሰዶ ስጕምቲታት ግብረመልሲ ንምሃብ ኣብ 1996 ዝተመስረተ እዩ። ቢያልያትስኪ ቅድሚ ሕጂ ንሰለስተ ዓመት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝጸንሐ ኰይኑ፡ ኣብ 2014 ተፈቲሑ። ሚስ ማትቪቹክ፡ ነዚ ቤላሩስያዊ መተዓውትታ፡ "ኣዝዩ ተባዕ ሰብ ስለዝኾነ፡ ቃልሱ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኰይኑ’ውን ክቕጽሎ'ዩ" ኢላ።


ሩስያ ኣብ ኲናት ዩክረይን 200 ሽሕ ወተሃደራት ከሲራ ክትከውን ትኽእል'ያ-ኣመሪካ

ኣብ ኲናት ዩክረይን ኣስታት 100,000 ወተሃደራት ሩስያ ምዉታትን ቁሱላትን ክኾኑ ከምዝኽእሉ ላዕለዋይ ኣዛዚ ሰራዊት ኣመሪካ ተዛሪቡ። ኣቦመንበር ሓለቓታት ጠቕላሊ-ስታፍ ሰራዊት ኣመሪካ ጀነራል ማርክ ሚሊ ከምዝበሎ፡ ዩክረይን'ውን ኣስታት 100 ሽሕ ወተሃደራት ከሲራ ክትከውን ከምእትኽእል ግምቱ ሂቡ'ሎ። ኣስታት 40,000 ሲቪላውያን ኣብቲ ልዕሊ 8 ኣዋርሕ ኣቚጺሩ ዘሎ ግጭት ከምዝተቐትሉ እቲ ጀነራል ኣሚቱ። እቲ ግምት ክሳራታት፡ ካብቲ ብሰበስልጣን ምዕራባውያን ሃገራት ክወሃብ ዝጸንሐ እቲ ዝዓበየ እዩ። ብጸረ መጥቃዕቲ ሰራዊት ዩክረይን ዝተደፍኡ ሓይልታት ሩስያ ካብታ ዞባዊት ርእሰከተማ ዝኾነት ኬርሶን ይስሕቡ ከምዘለዉ ነቲ ኲናት ዝመርሕ ዘሎ ሩስያዊ ኣዛዚ ብወግዒ ኣፍሊጡ'ሎ። ኣብዚ ቀረባ እዋናት፡ ሰራዊት ዩክረይን ሰፊሕ ቦታታት ካብ ኢድ ሓይልታት ሩስያ ክምንዝዕ ጸኒሑ'ዩ። ኪቭ ምስ ሩስያ ሰላማዊ ዘተ ከተካይድ ድልውቲ ምዃና ዝገልጽ ምልክታት ምሃባ'ውን፡ ንልዝብ ዕድል ዝፈጥር'ዩ ክብል ጀነራል ሚሊ ገሊጹ። ፕረዚደንት ዩክረይን ቮሎድሚር ዘለንስኪ፡ ምስ ሩስያ ክዘራረብ እንተኾይኑ፡ ሩስያዊ መዘናኡ ቭላድሚር ፑቲን ካብ ስልጣኑ ክእለ'ዩ ክጠልብ ጸኒሑ። ሕጂ ግን ነቲ ቅድመ-ኲነት ኣውሪድዎ'ሎ። እቲ ላዕለዋይ ኣዛዚ ሰራዊት ኣመሪካ ከምዝብሎ፡ ኣብቲ ኲናት ዓወት "ብወተሃደራዊ ኣገባብ ክረጋገጽ ስለዘይክእል፡ ካልእ ኣገባብ ሃሰስ ክትብል ኣለካ" ክብል ኣብ ኒውዮርክ ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ ጠቒሱ። "ልዕሊ 100,000 ምዉታትን ቁሱላትን ወተሃደራት ኢኻ ትዛረብ ዘለኻ" ዝበለ ጀነራል ሚሊ፡ "ብወገን ዩክረይን'ውን ተመሳሳሊ'ዩ ዝኸውን" ኢሉ። ሩስያን ዩክረይንን ዝወረደን ክሳራት ብዓቢ ጥንቃቐ'የን ሰቲረንኦ ዘለዋ። እቲ ዝለዓለ ወተሃደራዊ ኣማኻሪ ፕረዚደንት ጆ ባይደን ዝኾነ ጀነራል ማርክ ሚሊ፡ እቲ ኩነታት ክልቲአን ሃገራት ብሰንኪ ቀዝሒ ሓጋይ ውግእ ኣብ ዘቋርጻሉ ናብ ድርድር ክኣትዋ ክድርኸን ይኽእል'ዩ ክብል ተዛሪቡ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መስከረም፡ ሩስያ እቲ ኲናት ካብ ዝጅምር 5,937 ወተሃደራት ጥራይ ከምዝተቐትሉዋ ገሊጻ ነይራ። ሚኒስተር ምክልኻል እታ ሃገር ሰርገይ ሾይጉ፡ እቲ ክሳራ ካብኡ ዝዓበየ ምዃኑ ንዝገልጽ ጸብጻባት ክነጽጎ'ዩ ጸኒሑ። ዩክረይን ብወገና፡ ክሳራታታ ብኣሃዝ ከብ ምግላጽ ዝተዓቀበት'ኳ እንተኾነት፡ ሓለቓ-ስታፍ ሰራዊታ ግና ኣብ ነሓሰ ኣስታት 9,000 ከምዝተቐተሉ ተዛሪቡ ክብላ ማዕከናት ዜና እታ ሃገር ጸብጺበን ነይረን። ሕቡራት ሃገራት፡ ብክልቲኦም ዝወሃብ ኣሃዛት ክሳራት ተኣማንነት የብሉን ዝብል መርገጺ'ዩ ዘለዎ። እቲ ኲናት ኣብ ስቪላውያን ከቢድ ስቓይ ከምዘስዓበ ዝገለጸ እቲ ኣመሪካዊ ጀነራል፡ ብ24 ለካቲት ካብ ዝውላዕ ኣትሒዙ ካብ 15 ክሳብ 30 ሚልዮን ስደተኛታት ከምዝፈጠረ የረድእ። ጸብጻባት ሕቡራት ሃገራት ግን፡ 7.8 ዩክሬናውያን ስደተኛታት ናብ ኣውሮጳን ሩስያን ከምዝወሓዙ'ዩ ዝገልጽ። እንተኾነ ግን፡ እቲ ቁጽሪ ነቶም ኣብ ውሽጢ'ታ ሃገር ዝተፈናቐሉ ኣይጠቓልልን'ዩ። ትማሊ ረቡዕ፡ ሞስኮ፡ ሓይልታታ ካብታ ዝዓበየት ዝተቖጻጸሩዋ ደቡባዊት ከተማ ኬርሶን ክስሕቡ ምዃኖም ኣፍሊጣ ነይራ። ኣብታ ከተማ ካብ 20 ክሳብ 30 ሽሕ ወተሃደራት ይተኣኻኸቡ ከምዘለዉን፡ እቲ ናይ ምዝላቕ ስጉምቲ ሓያለ ሰምንታት ክወስድ ከምዝኽእልን እቲ ጀነራል ኣሚቱ። እቲ ምንስሓብ፡ ኣብ ዝሓለፈ መስከረም ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን ኣስታት 300 ሽሕ ኣባላት ዕቑር ሰራዊት ክኸቱ ድሕሪ ምጽውዑ'ዩ ዝካየድ ዘሎ። እቲ ኩነታት ሰራዊት ሩስያ ኣብ ዓውደ-ውግእ ከቢድ ስዕረት ከምዘጋጠሞ ዘርኢ'ዩ ክብሉ ወተሃደራውያን ተንተንቲ ይገልጹ።


ዜለንስኪ፡ ሩስያ ኣብ ኼርሶን ገበናት ኲናት ፈጺማ ኢሉ

ፕረዚደንት  ዩክረይን ቮሎዲሚር ዜለንስኪ፡ መርመርቲ ኣብቲ ሓይልታት ሩስያ ከንሳሕቡ እንከለው ገዲፎምዎም ዝወጽኡ ከባቢታት ኼርሰን ልዕሊ 400 ገበናት ኲናት ከም ዘቃልዑ ገሊጹ። ዜለንስኪ፡ ኣብቶም ከባቢታት ኣስክሬናት ሲቪላትን ወተሃደራትን ከም ዝተረኸበ ተዛሪቡ። እንተዀነ፡ ቢቢሲ ነቲ ክሲ ብናጻ ኣካል ከረጋግጾ ኣይከኣለን። ሩስያ ግን፡ ሰራዊታ ኰነ ኢሎም ንሲቪላት ዒላማ ከም ዘይገበሩ እያ ትገልጽ። እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ፡ ሰበ-ስልጣን ዩክረይን ሰዓት እቶ እቶን እገዳታትን ብምእዋጅ ካብ ኼርሰን ንምውጻእን ንምእታውን ዝግበር ጉዕዞ ገዲቦም ኣለዉ። "ሰራዊት ሩስያ ከምቲ ኣብ ካልኦት ዞባታት ሃገርና ዝፈጸሞ፡ ኣብ ዞባ ኼርሰን’ውን ተመሳሳሊ ግፍዒ ፈጺሙ ወጺኡ ኣሎ። ብዘይጥርጥር፡ ነፍሲ ወከፍ ቀታሊ ናብ ሕጊ ከነቕርቦ ኢና” ክብል ዜለስንኪ ተዛሪቡ። እቲ ኲናት ካብ ዝጅምር ኣትሒዙ ኣብ ቡቻ፣ ኢዚዩምን ማሪዩፖልን ሓዊሱ ኣብ ዝተፈላለያ ከባቢታት ዩክረይን ጃምላዊ መቓብር ተረኺቡ ኣሎ። ዩክረይን ብድሕሪ እቲ ግፍዒ ሰራዊት ሩስያ ከም ዘለዉ ትኸስስ። ሓደ ኮሚሽን ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ዩክረይን ገበናት ኲናት ከም ዝተፈጸመን፡ ኣብ ምጅማር እቲ ወራር ንዝተፈጸሙ "ብዝሒ" ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ሓይልታት ሩስያ ተሓተትቲ ምዃኖምን ገሊጹ ነይሩ። ከተማ ኼርሰን፡ ሩስያ ኣብ ወርሒ ለካቲት ንዩክሬይን ክትወርር እንከላ ጀሚሩ ብሩስያ ዝተታሕዘት እንኰ ዞባዊት ርእሰ ከተማ እያ ነይራ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መስከረም ኣብ ሩስያ ኣብ ዝተኻየደ ስነ ስርዓት ድማ፡ ዞባ ኼርሶን እትርከቦ ካልኦት ሰለስተ ዞባታት ኣካል ሩስያ ምዃነን ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን ኣዊጁ ነይሩ። ይኹን’ምበር፡ እታ ከተማ ብዓርቢ ብወተሃደራት ዩክረይን ሓራ ወጺኣ ኣላ። ብርክት ዝበሉ ነበርቲ ድማ፡ ባንዴራ ዩክረይን ሒዞም ንወተሃደራት ኪቭ ብታሕጓስ ክቕበሉዎም ተራእዮም። ሰብ መዚ ምምሕዳር ኼርሰን’ውን ኣስታት 30 ሽሕ ሰራዊት ሩስያ፡ ምስ ኣንሳሐቡ ናብ ቦታኦም ተመሊሶም ኣለው። ዩክሬናውያን፡ ነዚ ከም ዓቢ ሃገራዊ ዓወትን ውርደት ሩስያን ገይሮም ይርእይዎ፤ እዚ ድማ ምስቲ ኣብ ወርሒ መጋቢት ሩስያ ካብ ከባቢታት ኪየቭ ምንስሓባ ዝመጣጠን እዩ። እንተዀነ፡ ሕጂ’ውን ገለ ወተሃደራት ሩስያ ኣብታ ከተማ ተሓቢኦም ክተርፉ ይኽእሉ እዮም ዝብል ስግኣት ክህሉ እንከሎ፡ ኣብ እዋን እቲ ወራር ንሩስያውያን ሓጊዞም’ዮም ዝተባህሉ ተሓባበርቲ ድማ ክኽሰሱ ተኽእሎ ከም ዘሎ ይግለጽ። ፕረዝደንት ዜለንስኪ፡ ምእሳር "ኣብዚ መሬት ንድሕሪት ዝተረፉን ኣብ ምዕናው ንብረት ዝተሳተፉን” ወተሃደራት ሩስያን ዕሱባትን ይቕጽል ኣሎ ኢሉ። ሓይልታት ዩክረይን፡ ዝተቛረጹ ኣገልግሎታት ኢንተርነትን ቴሌቪዥንን ናብ ንቡር ንምምላስ ይሰርሑ ከም ዘለው ዝጠቐሰ እቲ ፕረዚደንት፡ ቐረባት ማይን ኤሌኬትሪክን ድማ “ኣብ ዝሓጸረ እዋን" ክጅምር ምዃኑ ሓቢሩ። ሕጂ’ውን ግን፡ ወተሃደራት ሩስያ ዳግማይ ደብዳብ ንምጅማር ኣብ ገምገም ሩባ ዲኒፕሮ ድፋዓት ይኹዕቱ ኣለው ዝብል ስግኣት ኣሎ። ሰበ ስልጣን ኼርሰን፡ ካብ 13 ክሳብ 19 ሕዳር 2022 በቲ ሩባ ዝግበር ጉዕዞ ከልኪሎም ኣለው። ብሰንኪ እቲ ኲናት ካብ ገዝኦም ርሒቘም ዝጸንሑ፡ ዝተቐብሩ ነተጒቲ እንተሃለዎ ክሳብ ዝምርመር፡ ንከይምለሱ መጠንቀቕታ ተዋሂብዎም ኣሎ።


ኣሜሪካ፡ 'ኢራን ላዕለወይቲ ወተሃደራዊ ደጋፊት ሩስያ እያ'

ርክብ ሩስያን ኢራንን ናብ ምሉእ ሽርክነት ምክልኻል ከምዝበረኸ ኣሜሪካ ገሊጻ። ሩስያ ተራእዩ ዘይፈልጥ ደረጃ ወተሃደራዊ ደገፍ ትህብ ከምዘላ ወሃቢ ቃል ባይቶ ሃገራዊ ድሕነት ኣሜሪካ ጆን ኪርቢ ገሊጹ። ኣሜሪካ፡ ክልቲአን ሃገራት ሓባራዊ ቀተልቲ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ንምፍራይ ይሓስባ ከምዘለዋ ዝገልጽ ጸብጻባት ርእያ’ያ ክብል ወሲኹ ሓቢሩ። ኣውስትራልያ ንሩስያ ኣንጻር ዩክሬን ክትጥቀመለን እትኽእል ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ብምቕራቦም ኣብ ልዕሊ ሰለስተ ኢራናውያንን ሓደ ኢራናዊ ትካልን እገዳ ከምዘንበረት ኣፍሊጣ እያ። ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ መንጎ ሩስያን ኢራንን ዘሎ ምትሕብባር ጎሊሑ ክረአ እንከሎ፡ ዩክሬን፡ ሩስያ መጥቃዕትታታ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ኢራን ተጠቒማ ክትብል ከሲሳ። ኢራን፡ ፈለማ ናብ ሩስያ ዝኾነ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ከምዘይሰደደት ድሕሪ ምኽሓዳ፡ ድሒራ ቅድሚ ወራር ዩክሬን ገለ ሰዲዳ ከምዝነበረት ተኣሚና። ኪርቢ ኣብ መንጎ ኢራንን ሩስያን ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ንምፍራይ ዝግበር ሽርክነት ንዩክሬን፡ ጎረባብቲ ሃገራት ኢራንን ማሕበረሰብ ዓለምን ጎዳኢ ከምዝኸውን ገሊጹ። "ሩስያ ምስ ኢራን ኣብ ከም ምምዕባል ኣጽዋር፡ ስልጠና ዝኣመሰሉ መዳያት ክትተሓባበር ትጽዕር ኣላ" ዝበለ ኪርቢ፡ ሩስያ ሄሊኮፕተራትን ስርዓታት ምክልኻል ኣየርን ሓዊሱ "ንኢራን ምዕቡል ወተሃደራዊ ኣጽዋራት ክትህባ" ትሓስብ ከይትህሉ ከምትሰግእ ሓቢሩ። "ኢራን ላዕለዋይ ወተሃደራዊ ደጋፊት ሩስያ ኮይና ኣላ..." ኢሉ። "ሩስያ ንመሰረተ ልምዓት ጸዓት ዩክሬን ንምውቃዕ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ኢራን ክትጥቀም ጸኒሓ'ያ፡ እዚ ድማ ንሚልዮናት ዩክሬናውያን ሓይሊ፡ ሙቐት፡ ወሳኒ ኣገልግሎታት ክስእኑ ገይሩ'ዩ። ሎሚ ኣብ ዩክሬን ዝርከቡ ሰባት ብሓቂ ብሰንኪ ተግባራት ኢራን ይሞቱ ኣለዉ።" ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ብሪጣንያ ጀምስ ክለቨርሊ ንርእይቶ  ኪርቢ ኣብ ዝሃቦ መልሲ፡ ኢራን ሓንቲ ካብተን ቀንዲ ወተሃደራዊ ደገፍቲ ሩስያ ኮይና ምህላዋን፡ ኣብ መንጎአን ዘሎ ርክብ ንዓለማዊ ጸጥታ ኣብ ሓደጋ ዘእቱ ምዃኑን ገሊጹ። ብሰንኪ እቲ ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ዝተፈጸመ "ጽዩፍ ስምምዓት" ኢራን ኣማኢት ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ናብ ሩስያ ከምዝሰደደት ሓቢሩ። ወሲኹ’ውን፡ ሩስያ "ንኢራን ወተሃደራውን ቴክኒካውን ደገፍ ትህብ ኣላ፡ እዚ ድማ ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ንዝርከቡ መሻርኽትና ከምኡ'ውን ኣብ ኣህጉራዊ ጸጥታ ዘስዕቦ ሓደጋ ዝውስኽ'ዩ" ኢሉ። ሩስያ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ባሊስቲክ ሚሳይላት ሓዊሱ ተወሳኺ ኣጽዋር ክትሕዝ ኣብ እትፍትነሉ ዘላ እዋን፡ ኢራን ንወተሃደራዊ ሓይሊ ሩስያ እትህቦ ደገፍ ኣብ ዝቕጽሉ ኣዋርሕ ክዓቢ ምዃኑ ይሕብር። ዩክሬን፡ ኢራን ንሩስያብ17 ጥቅምቲ ብውሑዱ ሸሞንተ ሰባት ዝቐተለ ተኸታታሊ መጥቃዕቲ ዝፈጸመትሉ "ካሚካዘ" ዝበሃላ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ከምዘቕረበት ትኸስስ። ፕረዚደንት ዩክሬን ቮሎዲሚር ዘለንስኪ፡ ዩክሬን ኣብ መዓልቲ ኣስታት 10 ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ኢራን ተውድቕ ከምዘላን ገሊጹ። ሎሚ ቀዳም፡ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣውስትራልያ ፔኒ ቮንግ ኣብ ዝሃበቶ መግለጺ "እቲ ቀረብ ሰብኣልቦ ነፈርቲ፡ ኢራን ኣብ ምብራስ ዓለማዊ ጸጥታ እትጻወቶ ተራ መርትዖ እዩ። እዚ ዝርዝር [እገዳ] ነቶም ንሩስያ ንዋታዊ ደገፍ ዝህቡ ሳዕቤን ከምዘጋጥሞም ዘጉልሕ'ዩ" ኢላ። ብተወሳኺ ኣብ መጀመርታ ናይዚ ዓመት ወዲ 22 ዓመት ማህሳ ኣሚኒ ኣብ ማእሰርቲ ድሕሪ ምሟቱ፡ ብሰንኪ እቲ ኣብ ልዕሊ ጸረ መንግስቲ ሰልፈኛታት ዝተፈጸመ ኣረሜናዊ ኣተሓሕዛ፡ ንኻልኦት 19 ሰባትን ፖሊስ ሞራል ኢራን ሓዊሱ ኣብ ልዕሊ ክልተ ኣካላት ስጉምትታት ከምዝወሰደት ኣፍሊጣ።


ቅትለት ጆን ኤፍ ኬነዲ ዝምልከቱ ኣሽሓት ፋይላት ተዘርጊሖም

ዋይት ሃውስ ብዛዕባ ቅትለት ፕረዚደንት ኣሜሪካ ነበር ጆን ኤፍ ኬነዲ ዝምልከቱ ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ሰነዳት ንመጀመርታ ግዜ ምሉእ ብምሉእ ዕላዊ ክዀኑ ኣዚዙ። ኣስታት 13,173 ፋይላት ብኢንተርነት ድሕሪ ምዝርጋሖም፡ ዋይት ሃውስ ልዕሊ 97 ሚእታዊ ካብቲ እኽብካብ መዛግብቲ ወጺኦም ሕጂ ንህዝቢ ዕላዊ ከምዝዀኑ ገሊጹ። ካብቶም ሰነዳት ዝዀነ ዓቢ ዝቃላዕ ሚስጥር ክህሉ ትጽቢት እንተዘይሃለወ’ኳ፡ ተመራመርቲ ታሪኽ ግን ብዛዕባ እቲ ቅትለት ዝያዳ ክፈልጡ ተስፋ ይገብሩ። ኬነዲ ብ22 ሕዳር 1963 ኣብ ዳላስ ቴክሳስ ኣብ ዝገበሮ ዑደት እዩ ብጥይት ተቐቲሉ። ኣብ 1992 ዝወጸ ሕጊ፡ መንግስቲ ኵሉ ሰነዳት ናይቲ ቅትለት ክሳብ ጥቅምቲ 2017 ዕላዊ ክገብር ይጠልብ ነይሩ። ትማሊ ሓሙስ ፕረዚደንት ጆ ባይደን ነቲ ዕላዊ ክኸውን ፍቓድ ዝህብ ፈጻሚ ትእዛዝ ኣውጺኡ። እንተዀነ ገለ ፋይላት፡ "ክልለዩ ዝኽእሉ ጉድኣት" ከይፍጠሩ ንምክልኻል ክሳብ ሰነ 2023 ናብ ህዝቢ ከምዘይቀርቡ እቲ ፕረዚደንት ሓቢሩ። ሃገራዊ ማህደር ኣሜሪካ፡ 515 ሰነዳት ምሉእ ብምሉእ ተዓቂቦም ከምዝጸንሑን ካልኦት 2,545 ሰነዳት ድማ ብኸፊል ዕላዊ ከምዝግበሩን ገሊጹ። ኣብ 1964 ኣብ ኣሜሪካ ዝተኻየደ ኮሚሽን ዋረን ብዝብል ዝጽዋዕ መርመራ፡ ኬነዲ ብሊ ሃርቪ ኦስዋልድ ዝተባህለ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ሕብረት ሶቭየት ዝነብር ዝነበረ ኣሜሪካዊ ዜጋ ከምዝተቐትለን፣ እቲ ቀታሊ በይኑ ዝፈጸሞ ከምዝዀነን ረኺቡ እዩ። ሊሃርቪ ኦስዋልድ ንኽልተ መዓልቲ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ድሕሪ ምጽንሑ ኣብ ትሕቲ መሬት ዋና ቤት ጽሕፈት ፖሊስ ዳላስ ተቐቲሉ። ሞት ጄኤፍኬ ንዓሰርተታት ዓመታት ዝቐጸለ ውዲታዊ ክልሰ-ሓሳባት ፈጢሩ'ኳ እንተነበረ፡ ብሓሙስ ግን ሲኣይኤ፡ እቲ ትካል ስለያ ኣሜሪካ ንኦስዋልድ "ኣዋፊሩ" ከምዘይፈልጥን ብዛዕባኡ ዝምልከት ሓበሬታ ድማ ካብ መርመርቲ ኣሜሪካ ከምዘይሓብአን ገሊጹ። ንነዊሕ እዋን ምሁራት ጄኤፍኬን ክልሰ-ሓሳባውያንን፡ እቶም ሕጂ ዝወጹ ሰነዳት፡ ኦስዋልድ ኣብ ጥቅምቲ 1963 ምስ ሓደ መኮነን ሶቭየት ኬጂቢ ኣብ ከተማ ሜክሲኮ ኣብ ዝተራኸበሉ እዋን ዝነበሮ ንጥፈታት ዝምልከት ዝያዳ ሓበሬታ ከቃልዑ ተስፋ ገይሮም ኣለዉ። ሲኣይኤ ኣብ መግለጺኡ፡ እቲ ትካል ምስቲ ኦስዋልድ ናብ ከተማ ሜክሲኮ ዝገበሮ ጕዕዞ ዝተኣሳሰር ኵሉ ሓበሬታ ቅድሚ ሕጂ ከምዝዘርገሐ ብምግላጽ፡ "ኣብቶም ኣብ 2022 ዝተዘርግሑ [ሰነዳት] ብዛዕባ እዚ ኣርእስቲ ሓድሽ ሓበሬታ የለን" ኢሉ። እቶም ፋይላት ንኽዝርግሕ ንመንግስቲ ዝኸሰሰ ንመኽሰብ ዘይሰርሕ ትካል ሜሪ ፈረል ፋውንዴሽን ክከውን እንከሎ ኣብቲ ትካል ዝሰርሑ ተመራመርቲ፡ ሲኣይኤ ብዛዕባ ኦስዋልድ ኣብ ሜክሲኮ ዝነበሮ ግዜ ሓበሬታ ይሓብእ ከምዘሎ ገሊጾም። እቲ ፋውንዴሽን ገለ መዛግብቲ ሲኣይኤ ናብ ሃገራዊ ማህደር ቀሪቦም ከምዘይፈልጡን፡ ስለዚ ድማ ኣካል ናይቲ ሕጂ ዝተዘርግሐ ብዙሕ ሰነዳት ከምዘይኰኑን ገሊጹ። ሓደ ሓድሽ ዝተጋህደ ሰነድ ከምዘመልክቶ ፕረዚደንት ሜክሲኮን ካልኦት ሰበስልጣናት መንግስቲ ሜክሲኮን ከይፈለጡ፡ ኣሜሪካ ኣብ ሜክሲኮ ኣብ ዝርከብ ኤምባሲ ሶቭየት መቕረጺ ድምጺ ክትዝርግሕ ሓጊዙ ነይሩ። እዚ ቍንጣሮ ሓበሬታ ካብቲ ቅድሚ ሕጂ ዝተዘርግሐ ፋይል ተኣልዩ ተሓቢኡ ከምዝጸንሐ ኣሜሪካዊ መሻርኽቲ ቢቢሲ፡ ሲቢኤስ ኒውስ ጸብጺቡ። ዋይት ሃውስ፡ ምዝርጋሕ እቶም ፋይላት፡ ህዝቢ ብዛዕባ እቲ ኣብ ልዕሊ እቲ ቅትለት ዝካየድ ዘሎ መርመራ ዝያዳ ርድኢት ክህልዎ ከምዝሕግዝ ገሊጹ። ፕረዚደንት ባይደን ኣብ ትእዛዙ፡ "ትካላት ነቲ ቅድሚ ሕጂ ብዝተጓደለ መልክዕ ዝተዘርግሐ ዳርጋ 16 ሽሕ መዛግብቲ ንምግምጋም ኵለመዳያዊ ጻዕሪ ከምዝገበረን ልዕሊ 70 ሚእታዊት ካብቶም መዛግብቲ ሕጂ ምሉእ ብምሉእ ክዝርግሑ ከምዝኽእሉን ወሲነን" ክብል ጽሒፉ። ምምሕዳር ትራምፕ ኣብ ውሽጢ ፕረዚደንትነቱ ኣሽሓት ገጻት'ኳ እንተዘርግሐ፡ ብመሰረት ሃገራዊ ድሕነት ግን ካልኦት ገጻት ከይዝርጋሕ ከልኪሉ እዩ - ዋላ'ኳ እቲ ኣብ 1992 ዝወጸ ሕጊ፡ ኵሉ እቲ ሓበሬታ ክሳብ 2017 ክዝርጋሕ እንተገደደ። ባይደን ኣብ ጥቅምቲ 2021 ኣስታት 1500 ሰነዳት ዘርጊሑ'ኳ እንተነበረ፡ ነቶም ካልኦት ግን ተዓሺጎም ከምዝጸንሑ ገሊጹ ነይሩ ገሊጹ። ሪፖርተር ኒውዮርክ ታይምስ ነበርን ብዛዕባ ቅትለት ኬነዲ መጽሓፍ ዝጸሓፈን ፊሊፕ ሸኖን፡ እቶም ሓደስቲ ፋይላት፡ መንግስቲ ብዛዕባ ዕላማ ኦስዋልድ ፈሊጡ ክኸውን ይኽእል ድዩ ዝብል ሓበሬታ ክህቡ ከምዝኽእሉ ይዛረብ። ንሱ፡ "ኣብዞም ሰነዳት፡ ካልኦት ሰባት ቅድሚ ቅትለት ኬነዲ፡ ሊ ሃርቪ ኦስዋልድ ሓደጋ ምዃኑ ይፈልጡ ከምዝነበሩን ነቲ ፕረዚደንት ንምቕታል ዝሓሰቦ ብግልጺ ተዛሪቡ ክኸውን ከምዝኽእልን ዝሕብር ሓበሬታ ክህሉ ከምዝኽእል እጥርጥር" ክብል ንቢቢሲ ኒውስ ሓቢሩ። "ትካላት መንግስቲ፡ ሲኣይኤን ኤፍ.ቢ.ኣይን፡ እዚ ሰብኣይ ንፕረዚደንት ኬነዲ ሓደጋ ከምዝነበረ ገለ ስሚዒት ኣለዎም ድዩ፡ በቲ ሓበሬታ ስጕምቲ እንተዝወስዱ ድማ ነቲ ፕረዚደንት ከድሕንዎ ይኽእሉ ነይሮም ድዮም? ዝበል እቲ ወትሩ ዝነበረ ሕቶ እዩ።" መበል 35 ፕረዚደንት ኣሜሪካ ጆን ኤፍ ኬነዲ ብ22 ሕዳር 1963፡ ከፋት ብዘለዋ ሊሞዚን መኪና እናተጓዕዘ ብጥይት ተቐቲሉ። ኣብ ቅድሚ እቲ ፕረዚደንት ኮፍ ኢሉ ዝነበረ ኣመሓዳሪ ቴክሳስ ጆን ኮናሊ ቆሲሉ'ኳ እንተነበረ ብህይወት ተሪፉ። ኣብ ውሽጢ ሓደ ሰዓት ፖሊስ ዳላስ ጀይ ዲ ቲፒት እውን ተቐቲሉ። ድሕሪኡ ነዊሕ ከይጸንሐ ሊ ሃርቪ ኦስዋልድ ተኣሲሩ። ኣብ ውሽጢ 12 ሰዓታት ድማ ብቕትለት ፕረዚደንት ኬነዲን ጄዲ ቲፒትን ተኸሲሱ። ብ24 ሕዳር፡ ኦስዋልድ ኣብ ትሕቲ መሬት ክፍሊ ፖሊስ ዳላስ ብጃክ ሩቢ ዝተባህለ ወናኒ ሓደ ናይት ክለብ ብጥይት ተቐቲሉ። እቲ ተዅሲ ብቐጥታ ብተለቪዥን ዝተቐረጸ ነይሩ። ሩቢ ንኦስዋልድ ብምቕታሉ ንሞት ተፈሪዱ። ይግባይ ኢሉ’ኳ እንተነበረ፡ ቅድሚ ዳግማይ ፍርዲ ግን ብሕማም መንሽሮ ኣብ 1967 ሞይቱ። ኬነዲ ምስ ተቐተለ ድሕሪ ሓደ ሰሙን፡ ፕረዚደንት ሊንደን ቢ ጆንሰን ነቲ ጉዳይ ዝምርምር ኮሚሽን ኣቝሙ። እቲ ኣብ መስከረም 1964 ዝተሓትመ ጸብጻብ ኮሚሽን ዋረን ከምዚ ይብል፤ ካልኦት መርመራታት እውን ተገይሮም እዮም፥ ኣብ መበል 11 ዓመት ዕድሚኣ ነቲ ቅትለት ዝረኣየት ቶኒ ግሎቨር፡ ካልኣይ ተኳሲ ክህሉ ይኽእል እዩ ኢላ ትሓስብ። ገለ ሰባት እቲ "ካልእ" ዕጡቕ ካብቲ ሊሞዚን ናይቲ ፕረዚደንት ትሓልፈሉ ዝነበረ "ሳዕሪ ዝበዝሖ ጎቦ" ከምዝተኮሰ ይኣምኑ። ቶኒ፡ እቲ ካልኣይ ተኳሲ - እንተነይሩ - ኣብቲ ካልእ ሸነኽ ጽርግያ ክኸውን ይኽእል ነይሩ ኢላ ትሓስብ። "ብመጠኑ ቁምነገር ዘለዎ መርትዖታት ኣሎ" ትብል። "ገለ ልክዕነት ኣለዎ።" ጀፈርሰን ሞርሊ ሪፖርተር ዋሽንግተን ፖስት ነበር ኰይኑ፡ ብዛዕባ እቲ ቅትለት ሓያሎ መጻሕፍቲ ዝጸሓፈ'ዩ። "ብዛዕባ ውዲታዊ ክልሰ ሓሳብ ጽሒፈ ኣይፈልጥን" ይብል። "ብዛዕባ እቲ ቅትለት ሓድሽ ሓቅታት እየ ዝሕብር።" ንሱ፡ ኦስዋልድ ንጄኤፍኬ ከም ዝቐተሎ ዝጠራጠር ይመስል። እቲ ተዅሲ ካብ ብድሕሪት ንላዕሊ ካብ ቅድሚ ኬነዲ ዝመጸ ክኸውን ዝያዳ ተኽእሎ ከምዘሎ ይዛረብ። "ብድሕሪት ብጥይት እንተተሃሪምካ ርእስኻ ናብቲ ጥይት ዝመጽኣሉ ሸነኽ ይኸይድ ዝብል ክልሰ-ሓሳብ ከምዘሎ እፈልጥ እየ። ግን ትሑት ተኽእሎ ከምዘለዎ ርዱእ እዩ" ይብል። "እዚ ርግጸኛ ካብ ቅድሚት ዝተተኮሰት ጥይት ይመስል።" ሞርሊ ነቲ ወግዓዊ ዛንታ ዝጠራጠረሉ ካልእ ምኽንያታት ኣለዎ። ድሕሪ ምእሳሩ ኣብ ምዕጕርቲ ኦስዋልድ ዝተገብረ ሓደ ሰብ ሽጉጥ ከምዝተኮሰ ንምፍላጥ ዝግበር ‘ፓራፊን’ ዝበሃል መርመራ፡ ኦስዋልድ ሽጉጥ ከምዘይተኮሰ ዝሕብር እዩ (ተኣማንነት ናይቲ መርመራ ሕቶ ኣልዒሉ እዩ)። እቲ ብመኪና ናይቲ ፕረዚደንት ዝጓዓዝ ዝነበረ ኣመሓዳሪ ቴክሳስ፡ ጆን ኮናሊ ከም ኬነዲ ብተመሳሳሊ ጥይት ከምዘይተሃርመ ዝገለጸ ክኸውን’ከሎ እዚ ድማ ምስ ውጽኢት ኮሚሽን ዋረን ዝጻረር እዩ። ሞርሊ ድማ ካልኦት ክፋላት ናይቲ ወግዓዊ መግለጺ ስኒት ከምዘይብሎም ይሓስብ። "እቲ ወግዓዊ ዛንታ - እቲ ብዛዕባኡ ዝፈልጥ ሰብ ዘይነበረ፡ ካበይ ከምዝመጸ ዘይፍለጥ፡ ኦስዋልድ ዝበሃል ሰብ ነይሩ፡ ንሱ ነቲ ፕረዚደንት ብጥይት ቀቲሉ ዝብል እንፈልጦ ዛንታ - ክንዮ ርትዓዊ ጥርጣረ፡ ሓሶት'ዩ" ይብል። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ቦስተን ደራስን ተሓጋጋዚ ፕሮፌሰርን ዝዀነ ቶማስ ዌለን ግን፡ ኦስዋልድ ንጄኤፍኬ ብጥይት ከምዝቐተሎ ይኣምን። "ኣነ ጥራይ ዘይኮንኩ'ውን ብሓፈሻ፡ ጸሓፍቲ ታሪኽ፡ እቲ ቀታሊ ንሱ ምዃኑ ይኣምኑ። እቲ ዓቢ ሕቶ - ኣብ ዝሰፍሐ ውዲት ተሳቲፉ ድዩ?" ዝብል ከምዝኾነ ይገልጽ። ኮሚሽን ዋረን ኦስዋልድ በይኑ ከምዝፈጸሞ'ኳ እንተገለጸ፡ ኣብ 1959 ናብ ሕብረት ሶቭየት ከምዝተጓዕዘ፡ ዜግነት ሶቭየት ሓቲቱ ከምዘይረኸበን ክሳብ 1962 ኣብኡ ከምዝነበረን ግን ይጠቅስ። እቲ ኮሚሽን ብተወሳኺ እቲ ንርእሱ ማርክሳዊ ኢሉ ዝጽውዕ ኦስዋልድ፡ ንኬነዲ ብጥይት ቅድሚ ምቕታሉ ቅድሚ ክልተ ወርሒ ኣብ መስከረም 1963 ኣብ ከተማ ሜክሲኮ ናብ ዝርከብ ኤምባሲታት ኩባን ሩስያን ከምዝበጽሐ ፈሊጡ እዩ። ዋለን፡ "ኦስዋልድ ቅድሚ እቲ ቅትለት ሰሙናት ኣብ ከተማ ሜክሲኮ እንታይ ይገብር ነይሩ? ምስ ሰበስልጣን ስለያ ኩባን ሶቭየትን ተራኺቡ ድዩ? [ነቲ ቕትለት ንኽፍጽም] ፈቒዶምሉ ድዮም?" ዝብሉ ሕቶታት የልዕል። "ብርግጽ ፊደል ካስትሮ (ቀዳማይ ሚኒስተር ኩባ፡ ሽዑ ፕረዚደንት) ንፕረዚደንት ኬነዲ ንምቕታል ድራኸ ነይርዎ። ንሕና - መንግስቲ ኣሜሪካ - ክንቀትሎ ንፍትን ነይረና።"


ንሩስያ ድሮናት ምሻጥ ዝኣበዩ ቱርካውያን ኣሕዋት መሃዝቲ ድሮን 'ባይራክተር'

ድሮን  ባይራክተር'፡ ከም ትእምርቲ ጽንዓት ዩክሬናውያን ኣንጻር ገስጋስ ሩስያ ክረኣያ ዝጀመራ፡ ስርሓት ቱርኪ ዝዀና ባይራክተር ቲቢ-2 ዝዓይነተን ወተሃደራዊ ድሮናት ንገስጋስ ሩስያ ደው ኣብ ምባል ዓቢ ተራ ብምጽዋተን እዩ። ሩስያ ግን ኣብ ኢራን ዝተሰርሓ ሸሂድ-136 ዝያዳ ድማ 'ካሚካዘ' ብዝብል ዝፍለጣ ሰብኣልቦ ነፈርቲ ኣብ መጥቃዕቲ ላዕለዋይ ኢድ ዘለዋ ኰይና ትርአ ኣላ። ንክኢላ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ሳራ ክረፕስ፡ እዚ ዅሉ ኣካል ኲናት ከም መስርሕ ፍልቀት እዩ ዝርአ። እታ ፕሮፌሰር ዩኒቨርሲቲ ኮርነል፡ "ድሮናት ወሰንቲ ከምዝዀና ብኣጋኡ ዝተገመተ እዩ ነይሩ" ትብል። "ናብ ሓድሽ ነገር ዝግበር ተፈጥሮኣዊ ስሕበት'ዩ። እዚ ድማ ጸወታ ዝቕይር ክኸውን ይኽእል'ዩ ዝብል ስምዒት ነይሩ።" 'game changer' [ቀያሪ ጸወታ] ዝብል ቃል ንመጀመርያ ግዜ ብዛዕባ እታ 'Bayraktar TB2' እትበሃል ድሮን ንምግላጽ እዩ ኣብ ጥቕሚ ውዒሉ። ዋጋኣ ክልተ ሚልዮን ዶላር ዝግመት ኰይኑ፡ ዓቐና ክንዲ ንእሽቶ ነፋሪት እያ። ብሌዘር-ዝምራሕ ኣጽዋራት ሚሳይላት ትሽከም። ነቶም ዘፍረይዋ ክልተ ቱርካውያን ኣሕዋት ሰልኩክ፡ ሃሉክ ባይራክተር፡ ግን ካብ ሳዕቤን ኲናት ዘምልጥ ከምዘየለ ይኣምኑ። "ብርግጽ ኲናት ኣዝዩ መሪር ነገር'ዩ፡ ክፉእ ነገር'ዩ" ይብል እቲ ዓቢ ሓው ሃሉክ፡ ኣብቲ ኣርማ ዩክረይን ዝሓዘት መርኣዪ ቲቢ-2 ድሮን ዘለዎ ቤት ጽሕፈቱ ኰይኑ። "ሰባት ይሃልቁ ኣለዉ፡ ተዋጋእቲ ድሮናት እንተዘይነማዕብል ምሓሸ ነይሩ።" "እንተዀነ፡ ከምዚ ዝበለ ከቢድ መጥቃዕቲ ኣብ ዝፍጸመሉ እዋን፡ ንነብስኻ ክትከላኸል ኣለካ። እዚ ድማ ብኸምዚ ዝኣመሰለ ፍርያት ቴክኖሎጂ ጥራይ ኢኻ ክትገብሮ እትኽእል።" ካብ ደገ እንተርኢናዮ፡ ኣብ ወሰን ከተማ ኢስታንቡል ዝርከብ ብስድራቤት ዝውነን ትካል፡ ካምፓስ - ቀጽሪ - ሓደ ዩኒቨርሲቲ ወይ ትካል ቴክኖሎጂ እዩ ዝመስል። ኣብ መወዳእታ 20ታት ዕድመ ዝርከቡ ሰባት ጂንስ ተኸዲኖም ኣብ ሰፊሕ ክፉት ቦታ ብጥንቃቐ ኣብቲ ሳዕሪ ክዛወሩ ይረኣዩ። ኣብ መእተዊ፡ ብዛዕባ ታሪኽ ኦቶማን ኢምፓየር ከምኡ’ውን ብኸመይ ቅኑዕ ኣገባብ እስልምና ተኸቲልካ ብትኽክል ትጽሊ ዝገልጹ መጻሕፍቲ ኣብ ልዕሊ መኣዲ ልዕል ኢሎም ተኣኪቦም ይረኣዩ። ባይካር ቴክኖሎጂ ዝዓበየ ትካል ምክልኻል ቱርኪ’ኳ እንተዘይኰነ፡ ሓደ ካብቶም ፍሉጣት ትካላት እዩ። እዘን ሰብ-ኣልቦ ነፈርቲ፡ ኣብ 2020 ኣዘርባጃን ንሓይልታት ኣርመንያ ክትስዕርን ነቲ ዘካትዕ መሬት ናጎርኖ-ካራባክ ሰፊሕ መሬት ክትምንጥልን ሓጊዘን እየን። እዚ ድማ ካብ ቱርኪ ወጻኢ ሰፊሕ ኣፍልጦ ክረኽባ ምስ ጀመራ እዩ። "ኣብ ካራባክ፡ ኣብ መኸተ ቱርኪ ኣንጻር ግብረሽበራ፡ ኣብ ስርሒታት ሶርያ፡ ኣብ ምፍጣር ጸጥታዊ ዞባን፡ ኣብ ግጭት ሊብያን መባዝሒ ሓይሊ ኰይነን” ይብል ሃሉክ። እቲ ትካል ምስቶም ቀዳሞት ዓደግቲ ዝዀኑ ሰራዊት ቱርኪ ጥቡቕ ርክብ ኣለዎ። እቲ ሰራዊት ሰብ-ኣልቦ ነፈርቲ ተጠቒሙ ኣብ ውሽጢ ሃገርን ወጻእን ንዝርከቡ ዕጡቓት ኩርዳውያን ዒላማ ከምዝገበረ ይፍለጥ። እቶም ኣሕዋት፡ እቲ ቴክኖሎጂ ናብ 24 ሃገራት ከም ዝቐረበ የረጋግጹ። እዚ ምስቲ ፕረዚደንት ኤርዶጋን ቱርኪ ኣብ መላእ ማእከላይ ምብራቕን ኣፍሪቃን ከምኡ’ውን ኣብ ማእከላይ ኤስያ ከም ዓባይ ኣቕራቢት ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ንኽትከውን ዘለዎ ራእይ ዝተኣሳሰር እዩ። ሃሉክ፡ ትካሉ ኣብ ኣጠቓቕማ እተን ሰብ-ኣልቦ ነፈርቲ፡ ከም ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ዝበጽሕ ጉድኣት ኣመልኪቱ ዝዀነ ቅድመ ኩነት እንተኣቐሚጡ ሓቲትናዮ። ሰበስልጣን ቱርኪ፡ ነቲ ናይ ሰደድ ፍቓድ ይህቡን እቲ ቴክኖሎጂ ሰብኣዊ መሰላት ንምግሃስ ክጥቀመሉ ከምዘይክእልን ዝኣመሰሉ ቀየድቲ ሕግታት የቐምጡ፡ ይብል። "ባይካር ብዝዀነ መገዲ ምስ ሃገራት ጥራይ እዩ ዝተሓባበር። ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ቴክኖሎጂታት ንመንግስታዊ ትካላት እተን ሃገራት ይሽየጡ፤ ንሲቪላዊ ትካላት ኣይሽየጡን እዮም፡" ይብል። እቲ ትካል ምስ ዩክረይን ዘለዎ ርክብ ካብ ነዊሕ እዋን ዝጸንሐ እዩ። ሃሉክ፡ እቲ ውዕል ኣብ 2018 ከምዝተፈረመን፡ ኣብ 2019 ድማ ነተን ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ምቕራብ ከምዝጀመሩን ይዛረብ። መንግስቲ ዩክረይን፡ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ንምርካብ ናብ ብዙሓት ሃገራት ከምዝተወከሰ፡ እንተዀነ ቱርኪ ጥራይ እያ ነዚአን ከተቕርበን ተስማሚዓ። ሩስያ እውን ቀንዲ ስትራተጅያዊት መሻርኽቲ ቱርኪ ስለዝዀነት ሩስያ ከመይ ምላሽ ሂባቶ ዝብል ሕቶ ቀሪብሉ ነይሩ። ሃሉክ፡ ቀዳማይ ነገር ኩባንያ ቴክኖሎጂ ምዃኖም ብምግላጽ፡ እተን ሰብ-ኣልቦ ነፈርቲ ብኸመይ ከም ዝዋፈራ ትውስን ግን ዩክረይን እያ፡ ኢሉ። "ስርዓታትና ንመከላኸሊ ኣየርን ዕጥቆምን የዕንዎም ስለዘሎ፡ ኣብ መራኸቢ ብዙሃን ሩስያ ብዙሕ ናይ ጸለመ ዘረባታት ይካየድ ኣሎ" ይብል። "ሞስኮ ብዙሕ ገንዘብ እንተትኸፍልከ? ድሮናት ምሸጥኩምሎም ዶ?" "ገንዘብ እቲ ዝዓበየ ነገር ኣይኰነን። ገንዘብን ንዋታዊ ነገራትን ቀንዲ ዛዕባና ኰይኑ ኣይፈልጥን" ይብል ሃሉክ። "ክንደይ ገንዘብ ይቐርበልና ብዘየገድስ፡ ከምዚ ዓይነት ነገር ካብ ሕቶ ወጻኢ'ዩ። ኵሉ ደገፍና ምሉእ ብምሉእ ንዩክረይን ዝቐንዐ'ዩ።" ፕረዚደንት ቱርኪ ኤርዶጋን፡ ኣብ ሓደ ላዕለዋይ ኣኼባ ሰልፊ ፕረዚደንት ፑቲን ነተን ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ከምዝደልየን ገሊጹ ተባሂሉ ይዝረብ። ሃሉክ፡ ኣብቲ ቃለ መጠይቕ 'ፑቲን' ዝብል ስም ከይጥቀም ብዛዕባ 'ሩስያ' ጥራይ ክዛረብ ብቤት ጽሕፈቱ መተሐሳሰቢ ከምዝተዋህቦ ይዛረብ። እቲ ዋና ሓላፊ ቴክኖሎጂ፡ ንእሽቶ ሓዉ ሰልኩክ ብወገኑ፡ ርእይቶ ክህብ ኣይደለየን። ካብ ቃላት ሃሉክ ንጹር እዩ፡ እንተወሓደ ንዩክረይን ወሪራትሉ ክሳብ ዘላ እዋን፡ ምስ ሩስያ ኣብ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ዝግበር ምትሕብባር ኣይክህሉን እዩ። ብዙሓት ምዕራባውያን ወሃብቲ ርእይቶ ግን፡ ቱርኪ ምስ ሩስያ ብዝምልከት ብኽልቲኡ መገዲ ክትህሉ ትፍትን ኣላ ክብሉ ይኸሱ። በቲ ሓደ ወገን ንዩክረይን ወተሃደራዊ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ትሸይጥ፡ በቲ ኻልእ ወገን ግን ምዕራባውያን ኣብ ልዕሊ ሩስያ እገዳ ከንብራ ንዝገብራኦ ጻዕሪ ትነጽግ። እቲ ነገር ልዕሊ ንግዲ ንሓደጋ ዘቃልዕ እዩ። ኣብ መስርሕ እቲ ቃለ መጠይቕ፡ ሃሉክ ነቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ንዝሞተ ኣቦኡ ብተደጋጋሚ ይጠቅስ። ኦዝደሚር ባይራክታር ኣብ 1980ታት ነቲ ትካል መለዋወጢ ኣቝሑ ንምፍራይ ዝመስረተ መሃንድስ እዩ። ግን ኣብ ጐድኒ ከንቲባ ኢስታንቡል ዝነበረ [ረሲፕ ኤርዶጋን] ኰይኑ፡ ኣብ እስላማዊ ፖለቲካ እውን ይነጥፍ ነይሩ። ክልቲኦም ነቲ እስልምና ካብ ናይ ብሕቲ ዓውዲ ወጺኡ ናብ ህዝቢ ዝወጸሉ ባህላዊ ዓለማውነት መንግስቲ ቱርኪ ደጊፎም። ኣብ 2016፡ እቶም ክልተ ሰባት፡ እቲ ማእከላይ ሓው ሰልኩክ ንጓል ፕረዚደንት ኤርዶጋን ሱመያ ምስ ተመርዓወ፡ ከኣ ዝያዳ ተቐራሪቦም። ብዙሓት ነቐፍቲ፡ ዓወት እቲ ኩባንያ ብሰንኪ መን ከም ዝዀነ ይዛረቡ፣ ነዚ ክሲ ግን ሰልኩክ ይነጽጐ። "ባይራክታር ቲቢ-2 ናይ መጀመርታ ጥይት ምስ ተኮሰት፡ ኣብ ኵለን ጋዜጣታት ቱርኪ ዜና ቀዳማይ ገጽ እዩ ነይሩ፤ ዓቢ ዜና እዩ ነይሩ" ይብል እቲ ብ'ኣርክቴክተር' ናይቲ መደብ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ዝፍለጥ ሰልኩክ። "ንናጽነት ሃገርና ኣዝዩ ኣገዳሲ'ዩ ነይሩ። ኣብቲ እዋን'ቲ ኣይተመርዓኹን ነይረ። ምስ ተመርዓኹ'ዩ፡ ኣብ ገለ ትካላት ሚድያ ኣሉታዊ ዜናታት ክቐርብ ጀሚሩ።" ነቲ ዕላል ናብ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ብምምላስ፡ ነተን ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ኢራን ብዓይኒ ምህንድስና ክግምግመን ተሓቲቱ። "ብርግጽ ባይራክታር ቲቢ-2 ኣብ ዓይነተን ኣብ ዓለም እተን ዝበለጻ'የን" ይብል። "ቴክኒካዊ ዓቕሚ ናይታ ዝጠቕሰት ድሮን ኣይመርመርኩዎን፣ ኣብ ዓለምና ግን ኣብ ዝተፈላለየ ዓውደ ውግእ ክንድዚ ዝኣክል ብቕዓቱ ዘመስከረ ካልእ ሰብ-ኣልቦ ስርዓተ ነፈርቲ የለን።" ፖላንድ ንፈለማ እዋን ኣባል ኔቶ ኰይና TB-2 ድሮን ገዚኣ ዝወሰደት ክትከውን እንከላ፡ እዚ ክትዕ ኣብዚ እዋን ትዅረት እናረኸበ ዝመጽአ ዘሎ ይመስል።


ኣሜሪካ ኮኾብ ኵዕሶ ሰክዔት ዜግኣ ካብ ማእሰርቲ ንምውጻእ ንሩስያዊ “ነጋዳይ ሞት” ፈቲሓ

ኣሜሪካን ሩስያን፡ ኣብ ሩስያ ንዝተኣሰረት ኰኾብ ኵዕሶ ሰክዔት ብሪትኒ ግራይነር ንምፍታሕ፡ በቲ ኣብ ኣሜሪካ ን12 ዓመታት ዝተኣሰረ ዕሉል ኣዘዋዋርን ነጋዳይን ኣፅዋር ቪክቶር ቦት ልውውጥ እሱራት ገይረን። ፕረዝደንት ጆ ባይደን ንምፍታሕ ብሪትኒ ግራይነር ኣመልኪቱ፡ ካብ ዋይት ሃውስ ኣብ ዝሃቦ መግለፂ፡ “ነዛ ጅግና ብሪትኒ ብስልኪ ኣውጊዐያ። ደሓን እያ፣ ኣብ ፅቡቕ ስምዒት ከምትርከብ እንትገልፅ ደስ እብለኒ፤ ንክትሓውይ ግዘ ከድልያ ይኽእል እዩ” ክብል ተዛሪቡ። ብሪትኒ ግራይነር፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ለካቲት ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ሩስያ መዐወኒ ዕፀ-ፋርስ ሒዛ ስለዝተረኸበት ብማእሰርቲ ትሽዓተ ዓመት ተፈሪዳ ነይራ። ኣብ መድረኽ ኦሎምፒክ ክልተ ግዘ ዓወት ዝተጎናፀፈት ኣሜሪካዊት ብሪትኒ ግራይነር፡ ዘይቲ ካናቢስ ሒዛ ከምዝተረኸበት ኣብ ቤት-ፍርዲ ተኣሚና እያ። በዓልቲ ቤት እዛ ኰኾብ ኵዕሶ ሰክዔት ዝኾነት ቼይል ግራይነር፡ “በዓልቲ ገዛይ ስለዝተፈትሐት ደረት ኣልቦ ሓጎስ ተሰሚዑኒ” ኢላ። ብተመሳሳሊ መራኸብቲ ሓፋሽ ሩስያ፡ እቲ “ናይ ሞት ነጋዳይ” ብዝብል ዝፍለጥ ቦት ናብ ሩስያ ከም ዝኣተወ ፀብፂበን። ቦት ናብ ሩስያ ምስ ኣተወ ንተሌቬዥን እታ ሃገር ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ “ኣብ ከውታ ለይቲ መፅዮም ካብ ድቃሰይ ኣተሲኦም፡ ‘ኣቑሑትካ ጠቕልል’ ኢሎምኒ። በቃ ከምዚ እዩ ነይሩ” ክብል ሓቢሩ። ቦት፡ ካብታ ዝተጓዓዘላ ነፋሪት ብምውራድ ንወላዲቱን በዓልቲ ገዝኡን ሑቑፊ ዕንበባ  እንተበርክት ተራእዩ። ምምሕዳር ባይደን፡ ነታ ኮኾብ ኵዕሶ ሰክዔት ዝኾነት ዜግኡ ንምፍታሕ፡ ዋሽንግተን ነቲ ሞስኮ ንነዊሕ እዋን ክፍታሕ ትጠልቦ ዝነበረት ቪክቶር ቦት ክትፈትሕን ግራይነር ክትልቀቕን ኣብቲ ዝሓለፈ ወርሒ ሓምለ እማመ ልውውጥ እሱራት ኣቕሪቡ። እቲ እማመ ልውውጥ እሱራት፡ ንብሪትኒ ግራይነርን ቪክቶር ቦትን ብናይ ውልቀ ነፋሪት ናብ ኣቡዳቢ ምብራርን፡ ካብ ኣቡዳቢ ናብ ሃገሮም ክግዕዙ ምግባርን ዝብል ጠለብ ዝሓዘ’ዩ ነይሩ። እቲ ሩስያ ንልውውጥ እሱራት ብሕታዊ ጠለብ ገይራ ዘቕረበቶ፡ እቲ ኣብ ኣሜሪካ ንዝሓለፉ 12 ዓመታት ዝተኣሰረ ኣዝዩ ሓደገኛ ዝበሃል ኣዘዋዋሪን ነጋዳይን ኣፅዋር ቪክቶር ቦት እዩ። ሆሊውድ፡ ብዛዕባ ነዚ “ናይ ሞት ነጋዳይ”፡ ‘ሎርድ ኦፍ ዎር’ ዝብል ኣብ ህይወቱ ዘትኮረ ፊልም ክሳብ ምስራሕ በፂሑ’ዩ። እዚ ን 25 ዓመታት ማእሰርቲ ተፈሪዱ ዝነበረ ዓለምለኻዊ ዕሉል ኣዘዋዋርን ነጋዳይን ዘይሕጋዊ ኣፅዋር፡ ንስለ እታ ኣሜሪካዊት ኮኾብ ኵዕሶ ሰክዔት ብሪትኒ ግራይነር ካብ ማእሰርቲ ተፈቲሑ ኣሎ። ኣሜሪካ እዚ ውልቀሰብ፡ ንድኻታት ሃገራትን ግብረ-ራዕዳውያንን ዘቕርብ የማናይ ኢድ መንግስቲ ሩስያ ከምዝኾነ እያ ትገልፅ። ሩስያ ግና እዚ ሰብ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣሜሪካ ብምእታዉ ክትሓርቕ እያ ፀኒሓ። ነዚ ድማ እዩ ንግራይነር ንምፍታሕ፡ ንቦት ከም መደራደሪ ዘቕረበቶ። መንግስቲ ኣሜሪካ ነዛ ኰኾብ ዜግኡ ንምፍታሕ እማመ ልውውጥ እሱራት ከቕርብ እንከሎ፡ ቅድሚ ሕዚ ሰራሕተኛ ሓይሊ ባሕሪ ዝነበረ ዜግኡ ፖል ዊላን እውን ምስ ብሪትኒ ግሪነር ክፍታሕ ጠሊቡ ነይሩ። እንተኾነ ሩስያ፡ ነቲ ኣብ 2008 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን ንኣሜሪካ ይስልል ነይሩ ብምባል ዝኣሰረቶ ፖል ዊላን ክትፈትሕ ፍቓደኛ ኣይኰነትን። ክልቲኦም እሱራት ንምፍታሕ ክልተ ናይ ውልቀ ነፈርቲ ካብ ዋሽንግተንን ሞስኮን ናብ ኣቡዳቢ ብምብራር፡ ነቶም እሱራት ክለዋወጡ ዘርእይ ተንቃሳቓሲ ምስሊ ተዘርጊሑ ኣሎ። እዚ ልውውጥ እሱራት ንክሰምር ልኡል ስዑድ ዓረብ ቢን ሰልማንን ፕረዝደንት ሕቡራት ኢማራት ዓረብ መሓመድ ቢን ዛይድ ኣል ነህያን ዕዙዝ ግደ ከም ዘበርከቱ ይግለፅ። ብፍላይ ቀንዲ ፈታዊ ፑቲን ዝኾን ልኡል ቢን ሰልማን ካብዚ ልውውጥ እሱራት ብተወሳኺ ልውውጥ ምሩኻት ኵናት ዩክረይንን ሩስያን ዘሳለጠ እዩ ይበሃል። ኣሜሪካ ግን እቲ ዝርርብ ኣብ መንጎ ክልቲኦም መንግስታት ሩስያን ኣመሪካን ጥራይ ከምዝተኻየደ እያ ትገልጽ።


ጆ ባይደን ኲናት ዩክረይን ንኸብቅዕ ምስ ፕረዚደንት ሩስያ ክራኸብ ድሉው ምዃኑ ገሊጹ

ፕረዚደንት ኣሜሪካ ጆ ባይደን፡ "እቲ ኲናት ዘብቅዐሉ መንገዲ ይደሊ ከምዘሎ ክውስን ብሓቂ ተገዳስነት እንተሃልይዎ" ምስ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን ንምርኻብ ድሉው ከምዝኸውን ገሊጹ። ኣብ ጎኒ ፕረዚደንት ፈረንሳ ኢማኑኤል ማክሮን ኮይኑ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ ፑቲን ክሳብ ሕጂ ከምኡ ከምዘይገበሩ ኣስሚሩሉ። ክልቲኦም መራሕቲ፡ ንኲናት ሩስያ ምቅዋም ከምዝቕጽሉ ሓቢሮም። ብወገን ሩስያ ዝተወሃበ ምላሽ፡ ፕረዚደንት ፑቲን "ረብሓታትና ንምርግጋጽ" ዝዓለመ ዘተ ክካየድ ከምዘይቃወም ይገልጽ። ይኹን እምበር፡ ወሃቢ ቃል ክረምሊን ዲሚትሪ ፔስኮቭ፡ ሩስያ ንቅድመ-ኹነታት ኣሜሪካ ክትቅበል ብርግጽ ድልውቲ ከምዘይኮነት ብምግላጽ፡ "ፕረዚደንት ባይደን ብሓቂ እንታይ እዩ ኢሉ? ፑቲን ካብ ዩክረይን ምስ ወጸ ጥራይ እዩ ድርድር ክግበር ዝከኣል ኢሉ" ክብል ንጋዜጠኛታት ተዛሪቡ። ፔስኮቭ ወሲኹ፡ ኣሜሪካ ነተን ኣብ መወዳእታ ወርሒ መስከረም ሩስያ ብዘይሕጋዊ መንገዲ ናተይ ኢላ ዝጎበጠተን "ሓደስቲ ግዝኣታት" ዩክረይን ኣፍልጦ ዘይምሃባ ሓባራዊ መሰረት ድርድር ንምድላይ ዝግበር ጻዕሪ ከምዘተሓላለኸ ገሊጹ። ፕረዚደንት ማክሮን ብወገኑ፡ ንዩክሬናውያን "ንዓኣቶም ቅቡል ዘይኮነ" ስምምዕ ክፍጽሙ ፈጺሞም ከምዘይደፋፍእዎም ምስ ባይደን ከምዝተሰማምዑ ብንጹር ገሊጹ። ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢጣልያ ኣንቶንዮ ታጃኒ ብዓርቢ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ዩክረይን ፍትሓዊ ሰላም ንኽትረክብ ዝሰርሓሉ ግዜ በጺሑ’ኳ እንተኾነ፡ "ክረምሊን ሕጂ ኣብ ክንዲ ኣብ ህዝቢ ደብዳባት ምፍጻም ጭቡጥ ምልክታት ክህብ ኣለዎ" ክብል ንጋዜጣ ላ ሪፓብሊካ ተዛሪቡ። እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ፡ መራሒ ኣንግሊካዊት ቤተክርስትያን ዓዲ-እንግሊዝ  ሊቀ ጳጳስ ካንተርበሪ ጃስቲን ዌልቢ፡ ኣብ ዩክሬን ኣብ ዝገበሮ ዑደት፡ ሩስያ ብዛዕባ እቲ ኣብ ዩክረይን እትገብሮ ዘላ ምሕሳው ከየቋረጸት ሰላም ክህሉ ከምዘይክእል ገሊጹ። ኣብታ ወተሃደራት ሩስያ ኣብ ቅትለት ኣማኢት ሲቪላት ገበናት ኲናት ፈጺሞም ተባሂሎም ዝኽሰሱላ ከተማ ቡቻ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ "ኣብ ሓሶት ዝተመርኮሰ ንቕድሚት ዝወስድ መንገዲ ክህሉ ኣይክእልን'ዩ። ኣብዚ ግፍዕታት ተፈጺሙ'ዩ" ኢሉ። ኣማኻሪ ፕረዚደንት ዩክረይን ሚካይሎ ፖዶልያክ፡ ወራር ሩስያ ኣብ 24 ለካቲት ካብ ዝጅምር ኣትሒዙ ካብ 10 ክሳብ 13 ሽሕ ወተሃደራታ ዩክረይን ከምዝተቐትሉ ኣቐዲሙ ምግላጹ ዝዝከር’ዩ። ዩክረይን ትኹን ሩስያ ኣሃዛት ናይቶም ዝሞቱ ሰባት ዝገልጻ ኣይመስላን፡ እቲ ኣማኻሪ ፕረዚደንት ዝሃቦ መግለጺ ድማ ብወተሃደራዊ ሓይሊ ዩክረይን ኣይተረጋገጸን። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ፡ ላዕለዋይ ጀነራል ኣሜሪካ ማርክ ሚሊ፡ እቲ ኲናት ካብ ዝጅምር ኣትሒዙ 100 ሽሕ ናይ ሩስያን 100 ሽሕ ወተሃደራት ዩክረይንን ከምዝተቐትሉ ወይ ከምዝቖሰሉ ገሊጹ ነይሩ። ፖዶልያክ ፡ ዩክረይን "ብዛዕባ ብዝሒ ዝተቐትሉ [ወተሃደራት] ብግልጺ ትዛረብ" ከምዘላ ንዩክሬናዊ መደበር ቴሌቪዥን ቻነል 24 ሓቢሩ። ወሲኹ’ውን፡ ቁጽሪ ናይቶም ካብቲ ወራር ጀሚሩ ዝተቐተሉ ሲቪላት "ዓቢ" ክኸውን ከምዝኽእልን ክሳብ 100 ሽሕ ወተሃደራት ሩስያ ከምዝተቐትሉን ሓቢሩ። ሓላፊት ኮሚሽን ሕብረት ኣውሮጳ ኡርሱላ ቫን ደር ሌየን ብወገና ረቡዕ ኣብ ዝሃበቶ ናይ ቪድዮ መደረ፡ 100 ሽሕ ወተሃደራት ዩክረይን ከምዝተቐትሉ ገሊጻ’ያ። ይኹን እምበር፡ ድሒሩ ወሃቢ ቃል ኮሚሽን ሕብረት ኣውሮጳ፡ እቲ ኣሃዝ ጌጋ ከምዝኾነ ብምግላጽ እቲ 100 ሽሕ ዝተበሃለ ነቶም ዝሞቱን ዝቖሰሉን ከምዘጠቓልል ኣመልኪቱ። ፕረዚደንት ጆ ባይደንን ፕረዚደንት ኢማኑኤል ማክሮን ኣብ ዋይት ሃውስ ድሕሪ ምዝታዮም ኣብ ዘውጽእዎ ሓባራዊ መግለጺ፡ "ዩክረይን ልኡላውነታን ግዝኣታዊ ሓድነታን ንክትከላኸል ቀጻሊ ደገፍ" ከምዝገብሩ ሓቢሮም ኣለዉ። ንስርዓታት ምክልኻል ኣየር ዩክረይን ዝወሃብ ደገፍ ንምውሳኽን ብዛዕባ ዩክረይን ዝምልከት ኣህጉራዊ ዋዕላ ኣብ 13 ታሕሳስ ኣብ ፓሪስ ንምክያድን መደብ ከምዘለዎምን ገሊጾም። ፕረዚደንት ባይደን ምስ መራሒ ሩስያ ንምዝርራብ ድሉው እየ ምባሉ ምስ ከቢድ መጠንቀቕታ ዝመጸ ኮይኑ፡ ፈረንሳዊ መዘንኡ ድማ "ዩክሬናውያን ቅቡል ዘይኮነ ስምምዕ ንኽፍጽሙ ፈጺምና ኣይንደፋፍእን" ኢሉ። ፕረዚደንት ማክሮን ነዚ ዝገለጸ፡ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ ሰርጌይ ላቭሮቭ፡ ሃገራት ኣውሮጳ ክሳብ ሕጂ ብመንጽር ሽምግልና ዝኾነ ጭቡጥ ነገር ከምዘየቕረባ ድሕሪ ምግላጹ’ዩ። "ማክሮን፡ ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ሰሙናት ምስ ፕረዚደንት ሩስያ ክዘራረብ መደብ ከምዘለዎ ብቐጻሊ ክገልጽ ጸኒሑ'ዩ" ዝበለ ላቭሮቭ፡ ሩስያ ብዲፕሎማስያዊ መስመራት ዝኾነ ምልክት ከምዘይረኸበት ሓቢሩ። ላቭሮቭ፡ ንሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ነበር ጆን ኬሪ፡ ኣብ ዝሓለፈ እዋን ጸገማት ክፈትሕን ኣብ ሓቀኛ ዘተ ክዋፈርን ዝኸኣለ ዓይነት ሰብ ክብል ገሊጽዎ።


ኣሜሪካ ንዩክረይን ሚሳይላት ፀረ-ነፈርቲ ክተዕጥቕ እያ

ኣሜሪካ፡ ናብ ዩክረይን ዘመናዊ ሚሳይላት ፀረ-ነፈርቲ ከም ትልእኽ ተገሊፁ። ፕረዚደንት ጆ ባይደን ፀረ-ነፈርቲ ‘ፓትሪዮት’ ንዩክረይን ከምዝህብ፡ ኣብዚ ሰሙን እዚ ወግዓዊ ክገብር እዩ ተባሂሉ ትፅቢት ይግበር። ሓደ ስሙ ዘይተገለፀ በዓልመዚ ኣሜሪካ ከምዝገለጾ፡ ባይደን ዝህልዉ ምዕባለታት ኣብዚ ሰሙን እዚ ወግዓዊ ክገብር እዩ። ዩክረይን፡ ኣብዚ እዋን ሩስያ ትፍጽሞ ንዘላ ተኸታታሊ መጥቃዕትታት ኣየር ምምካት ንኽትክእል እያ፡ ኣሜሪካ ነዞም ፓትሪዮት ዝተሰየሙ ዝተሓላለኹ ሚሳይላት ፀረ-ነፈርቲ ትልእኽ ዘላ። ካብዚ ቀረባ ኣዋርሕ ንነጀው፡ ሩስያ ‘ካሚካዚ’ ብዝበሃላ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ኢራንን ብተወንጨፍቲ ሚሳይላትን ትፍጽሞ ብዘላ መጥቃዕቲ ከተማታት ዩክረይን መብራህቲ ተሓሪመን እየን። ሩስያ ብፍሉይ ኣብ ነቑጣታት ጸዓት ዩክረይን ብዝፈጸመቶም ደብዳባት፡ ብዙሓት መንበሪ ኣባይቲ ዩክሬናውያን ኣብዚ እዋን ቁሪ  ብዘይ መውዓዪ ሓዲግ ተሪፎም። ዩክረይን፡ ምዕራባውያን ዘበናዊ ጸረ-ነፈርቲ ክህብኣ ክትምሕጸን እያ ጸኒሓ። ‘ፓትሪዮት’፡ ኣሜሪካ ኣለኒ ካብ መንጐ እትብሎም ዘመናዊ ጸረ-ነፈርቲ ሓደ እዩ። ወተሃደራት ዩክረይን፡ ንስለ እዚ ዘመናዊ ፀረ-ነፈርቲ፡ ኣብቲ ኣብ ጀርመን ግራፈንዎር ዝርከብ ወተሃደራዊ መዓስከር ኣሜሪካ ሕቡእ ስልጠና ክወስዱ’ዮም ጸኒሖም። እንተዀነ ሩስያ፡ ፀረ-ነፈርቲ ፓትሪዮት ናብ ዩክረይን ምስኣተወ ዒላማ ከምትገብሮም ተሓንያ ኣላ። ተንታኒ ኵናት ቢቢሲ ጆናታን ቤል፡ ስጕምቲ ኣሜሪካ፡ ሓይሊ ኣየር ሩስያ፡ ንዩክረይን ዓቢይ ስግኣት ከምዝዀነ ዘርኢ እዩ ይብል። ጆናታን፡ መጥቃዕትታት ሚሳይላትን ሰብ ኣልቦ ነፈርትን ሩስያ፡ ንሚልየናት ዩክሬናውያን ብዘይ ኣገልግሎት ጸዓትን ማይን ከምዘትረፎም ይገልፅ። ዩክረይን ኣብዚ ቀረባ እዋን ‘ናሳም’ ን  'ኣይሪስ ቲ’ ን ዝበሃሉ ጸረ-ነፈርቲ፡ ካብ ምዕራባውያን ረኺባ’ያ። ይዅን’ምበር፡ እዞም ፀረ-ነፈርቲ ነቲ ብሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ዝፍጸም ዘሎ መጥቃዕቲ ንምግታእ እኹላት ኣይኰኑን፤ ነዚ ድማ እያ ኣሜሪካ ፓትሪዮት ንኪየቭ ትልግስ ዘላ። ቢቢሲ ዘዘራረቦ ሓደ ተንታኒ ኵናት፡ ኣሜሪካ እዚ ዘበናዊ ፀረ-ነፈርቲ ንዩክረይን ክትህብ ዝወሰነት፡ ኢራን ነዊሕ ርሕቐት ዝውንጨፍ ሚሳይል ንሩስያ ክትህባ ምዃና ስለዝተፈለጠ’ዩ ይብል። ካልእ ወሃቢ ቃል ሃገራዊ ደሕንነት ኣሜሪካ ጆን ከርቢ ኣብቲ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ርክብ ኢራንን ሩስያን ናብ ምሉእ ሽርክነት ኵናት ይሰጋገር ኣሎ ክብል፡ ስግኣቱ ገሊጹ ነይሩ። ዋሽንግተን ፖስት፡ እዚ ኣሜሪካ ንዩክረይን ንምልጋስ ሃቂናቶ ዘላ ፀረ-ነፈርቲ ፓትሪዮት፡ ንሓደ ባትሪ ጥራይ ክሳብ ሰለስተ ሚልየን ዶላር ከምዝግመት ጸብጻብ ነይሩ።


ኩናት ዩክረይን፡ ሩስያ ኣብ ውሽጢ ክልተ መዓልቲ ዓሰርተታት ድሮናት ተዋፍር

ሩስያ ኣብ ውሽጢ ክልተ መዓልቲ  ልዕሊ 30 መጥቃዕቲ ድሮን ከም ዝፈጸመት ፕረዚደንት ዩክረይን ቭላድሚር ዘለንስኪ ገሊጹ። ብሓፈሻ ሞስኮ፡ 4500 ናይ ሚሳይል መጥቃዕትን 8000 ደብዳብ ኣየርን ከምዘካየደት’ውን ኣረዲኡ። ኣብ ጎኒ’ታ ኣብ ርእሰ ከተማ ዩክረይን ዝወደቀት ናይ ኢራን ድሮን ብምቋም ድማ፡ ክንፍታት ብምርኣይ ሓይሊ ኣየር ሞስኮ ድሮን ከም ዝሰደደ መረጋገጺ ምልክት ሂቡ። ሰበስልጣናትን ምዕራባውያን ሃገራትን፡ ኢራን ንሩስያ ብዙሓት ድሮናት ሂባታ ኢሎም እኳ እንተገለጹ፡ሩስያን ኢራንን ግን ነዚ ይነጽገኦ። ጸሓፊ ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜርካ ኣንቶኒ ብሊንከን፡ ነዚ ሩስያ ተካይዶ ዘላ መጥቃዕቲ ድሮናት፤ ኣስካሕካሒ ክብል ብምግላጽ፡ ካናዳን ሕቡራት መንግስታት ኣሜርካን ምስ ኩለን መሻርኽትናን፡ ንቀረብ ድሮናት ኢራን ንምቅላዕን፡ ምግታእን ክንሰርሕ ኢና ኢሉ። ላዕለለዎት ዲፕሎማሰኛታት ኣሜሪካ’ውን፡ ሩስያውያን ኣዘዝቲ፡ ኣፅዋር ተጠቂሞም ንማይ፣ ኤለክትሪክን ዋዕን ዘገልግሉ ትሕተ ቅርጽታት ንምፍራስን፡ ዩክሬናውያን ሰለማውያን ሰባትን ንምቅታልን ይጥቀሙሉ ኣለው ኢሎም  ከሲሶም። ኣብዘን ዝሓለፈ ሳምንታት፡ ሙቐት ክጎድል ኣብ ዝጅመረሉ ንማይ ኤሌክትሪክን፣ ትሕተ ቅርፂ ስቪላውያን ዕላማ ዝገበረ መጥቃዕቲ ኣካይዶም እዮም፡፡ ኢራን ብውሽጣዊ ዓቕማ ዘፍረየቶም ምዕቡላት ኣጽዋር ንሩስያ ከምዝሃበታን፡ ኢራናውያን ኪኢላታት እውን ነቶም ኣብረርቲ ሞያዊ ሓገዝን ንምብርካት ኣብቲ ሩስያ ተቆጻጽራቶ ዘላ ክሬሚያ ከምዘለዉ ኣነጺሩ። እተን ዩክረይን ኣጥቂዐናኒ ዝበለተን ድሮናት ካሚካዘ ተባሂለን ከምዝጽዋዓ’ያ ትገልጽ። ሩስያ ካብተን ዝኣዘዘተን ኣስታት 2000 ድሮናት ዛጊት  400 ከምዝተጠቀመት ዩክረይን  ክትገልጽ እንከላ፡ ኢራን ምስ ሩስያ ዝኾነ ይኹን ስምማዕ ኣጽዋር ኣይገበርኩን ኢላ፣ ሩስያ’ውን ድሮናት ኢራን ተጠቂማ ንዝብል ክሲ ትነጽጎ’ያ። ሚንስተር ወጻኢ ጉዳያት ኢራን ፡ ሖሴን ዓብዱ -ዓብዱላሂን፡ ነቲ ክሲመሰረት ኣልቦ ክብል ነጺግዎን ዩክረይን ጭብጢ ከተቅርብን ብምጽዋዕ፡ ሩስያ ኣብቲ ምስ ዩክረይን ተካይዶ ዘላ ኵናት ናይ ኢራን ድሮን ተጠቂማ እንተደኣ ኮይና ሸለል ከምዘይብሉዎ ብረቡዕ ተዛሪቡ። ዞባዊ መቀናቅንቲ ኢራን ዝኾነት እስራኤል’ውን፡ ኣብ ዋይት ሃውስ ምስ ፕረዚደንት ኣሜርካ ጆ ባይደን ኣብ ዝነበረ ኣኼባ፡ በቲ ዝብሃል ዘሎ ሰደድ ድሮን ንኢራን ዘሊፋታ። ፕረዚደንት እስራኤል ኢሳቅ ሀርዞግ፡ ብሓሙስ ናይቲ ስርዓት [ኢራን] ንጥፈታት ብትሪ ነቂፍዎ። እቲ ፕረዚደንት “ኢራን ንገዛእ ዜጋታታ ኣብ ምቅታልን ኑይክለራዊ ኣጽዋር ብዘይ ምቁራጽ ምህናጻን ነቲ ዞባን ንመላእ ዓለም ኣብ ሓደጋ ዘእቱ እዩ፡ ሕጂ'ውን  ኣብ ዩክረይን ንንጹሃንን ሰለማውያን ሰባትን ምቕታላ እንታይነት ኢራን ብግሉጽ ዘርኢ ኢዩ” ኢሉ። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ሰበስልጣን ኣሜሪካ ንዩክረይን ተወሳኺ  275 ሚልዮን ዝግመት ወተሃደራዊ ሓገዝ ከተበርክተላ ምዃና ኣሶሸትድ ፕረስ ኣቃሊሑ።


ናብ ኢትዮጵያ እኽሊ ዝፀዓነት እትርከበን መራኽብ ካብ ወደብ ዩክረይን ተበጊሰን

ሩስያ ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ ወደባት ጸሊም ባሕሪ ንዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ስዒቡ፡ ካብቲ ካብ ዩክረይን እኽሊ ንምውፃእ ዝተበጽሐ ዓለማዊ ስምምዕ እኳ ንርእሳ እንተግለለት፡ እኽሊ ዝጸዓና መራኽብ ካብ ወደባታ ከምዝተበገሳ ዩክረይን ኣፍሊጣ። ዩክረይን፡ 12 እኽሊ ዝጸዓና መራኽብ ትማሊ ሰኑይ ካብ ወደባታ ከምዝተበገሳ ክትሕብር እንከላ፡ ካብተን መራኽብ እታ ሓንቲ፡ ናብ ኢትዮጵያ ዝበፅሕ እኽሊ ከምዝፀዓነት ተፈሊጡ’ሎ። ሓደ ላዕለዋይ በዓል ስልጣን ዩክረይን ከምዝሓበሮ፡ እቲ 40 ሽሕ ቶን እኽሊ ናብቶም ኣብ ኢትዮጵያ ብጥምየት ዝተጎድኡ ዜጋታት ዝበፅሕ’ዩ። "ኣብ ኢትዮጵያ ብዙሓት ሰባት ሓደጋ ጥምየት ኣንፀላልይዎም ኣሎ" ክብል እቲ በዓልስልጣን ወሲኹ ሓቢሩ። ቅድሚ ሕጂ ብውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣቢሉ ካብ ዩክረይን ንኢትዮጵያ ዝተዓደገ እኽሊ ብ2 ነሓሰ 2014 ኣቆፃፅራ ግእዝ ናብታ ሃገር ከምዝኣተወ ይፍለጥ። እቲ ናይ ረድኤት ስርናይ፡ ሩስያ ንዩክረይን ድሕሪ ምውራራ ናብ ኣፍሪቃ ዝተላእከ ናይ መጀመርታ እኽሊ ምዃኑ እውን ኣብቲ እዋን ተገሊጹ ነይሩ። ናብ ኢትዮጵያ ዝቐርብ ረድኤት ስርናይ ሒዛ ናብ ጅቡቲ ዝኣተወት መርከብ፡ ባንዴራ ሊባኖስ እተንበልብልን ‘ብሬቭ ኮማንደር’ ብዝብል እትፅዋዕን ኮይና፡ 23 ሽሕ ቶን ስርናይ ጽዒና ነይራ። ፕሮግራም ምግቢ ዓለም ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ እቲ ሽዑ ናብ ኢትዮጵያ ዝበጽሐ ስርናይ፡ ንልዕሊ ሓደ ሚልዮንን ፈረቓን ዝተጸገሙ ሰባት ንሓደ ወርሒ ንምምጋብ ዝሕግዝ ምዃኑ’ዩ ኣፍሊጡ። ሩስያ ካብቲ ኣብ ቀረባ እዋን እኽሊ ብጸሊም ባሕሪ ኣቢሉ ብውሑስ መንገዲ ንኽሓልፍ ዝተፈረመ ዓለማዊ ስምምዕ ድሕሪ ምውጽኣ፡ ዩክረይን ነቲ ስጉምቲ ኮኒናቶ’ላ። "ሩስያ ንዓለም ብጥምየት ተፈራርሕ ኣላ" ክትብል እውን ነቒፋ። ሩስያ ነዚ ዓለማዊ ስምምዕ ዘቋረጸት፡ ዩክረይን ብቀዳም ኣብ ጸሊም ባሕሪ ኣብ ልዕሊ መራኽብ ሰፊሕ መጥቃዕቲ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ፈጺማ ብዝብል’ዩ። እቲ መጥቃዕቲ ኣብ ሰባስቶፖል ክሪሚያ ከምዝተፈጸመ ይግለፅ። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ እቲ መጥቃዕቲ ምስ ተፈጸመ ድሕሪ ሒደት ሰዓታት፡ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ "ሩስያ ኣብ ጸሊም ባሕሪ ንዝጓዓዛ ናይ ጽዕነት መራኽብ ውሕስነት ክትህብ ስለዘይትኽእል፡ ንዘይተወሰነ እዋን ደው ክብል እዩ" ኢሉ። ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን፡ ሩስያ ካብቲ ስምምዕ ምሉእ ብምሉእ ከምዘየንሰሓበትን ንዘይተወሰነ እዋን ከምዝተቛረጸን ትማሊ ሰኑይ ኣፍሊጡ። ዩክረይን ነቲ መጥቃዕቲ ሓላፍነት ከምዘይትወስድ ብምሕባር፡ ሩስያ ነቲ መጥቃዕቲ ከም ምኽንያት ተጠቒማ ካብቲ ዓለምለኻዊ ስምምዕ ተንሳሕብ ኣላ ክትብል ከሲሳ። ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ወራር ድሕሪ ምኽፋታ፡ ካብ ወደባት ጸሊም ባሕሪ እኽሊ ከይወጽእ ብሓይሊ ባሕራ ዓጊታ ኔራ። በዚ ድማ ንሰደድ ዝተዳለወ ኣስታት 20 ሚልዮን ቶን እኽሊ ከምኡ’ውን መግብን ነዳድን መውጽኢ ስኢኑ ፀኒሑ’ዩ። ሩስያ ድሕሪ ኣዋርሕ ነቲ ኣብ ወደባት ዝተነበረ እገዳ ኣልዒላቶ እያ። ሚኒስተር ትሕተ-ቅርፂ ዩክረይን ኦሌክሳንድር ኩብራኮቭ ኣብ ትዊተር ኣብ ዝዘርግሖ መልእኽቲ፡ ትማሊ ሰኑይ፡ እኽሊ ዝጸዓና 12 መራኽብ ካብ ወደባት ዩክረይን ከምዝተበገሳ ሓቢሩ። ወሃቢ ቃል ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን፡ ዩክረይን እኽሊ ምልኣኽ ክትቅጽል ኣዝዩ ሓደገኛ ክኸውን እዩ ክብል ኣጠንቂቑ። "ሩስያ ኣብዞም ከባቢታት ድሕነት እዘን መራኽብ ምርግጋጽ ኣይከኣልን እዩ ክትብል ከላ፡ እቲ ስምምዕ ፈጺሙ ኣብ ግብሪ ኣብ ዘይውዕለሉ ደረጃ በጺሑ'ሎ ማለት እዩ። ኣብዚ እዋን በዞም ወደባት እኽሊ ምልኣኽ ኣዝዩ ሓደገኛ እዩ። ውሕስነት ምሃብ ኣይከኣልን እዩ" ይብል ዲሚትሪ ፔስኮቭ። ኣሜሪካ፡ ሩስያ ካብቲ ስምምዕ ምውጻኣ ብምኹናን "ንመግቢ ከም ኣጽዋር ትጥቀም ኣላ" ክትብል ከሲሳ። ሓላፊ ፖሊሲ ጉዳያት ወጻኢ ሕብረት ኤውሮጳ ጆሴፍ ቦረል፡ ሩስያ ውሳነኣ ክትቅይር ፃውዒት ብምቕራብ፡ ሰደድ እኽልን ድኹዒን ኣብ ሓደጋ ምእታው ኣብ ቕልውላው መግቢ ዓለም ፅልዋ ዘሕድር ምዃኑ ገሊጹ። ሩስያን ዩክረይንን ኣብ ጸሊም ባሕሪ ውሑስ መሕለፊ (ኮሪደር) ንምኽፋት ምስ ሕቡራት ሃገራትን ቱርኪን ስምምዕ ከምዝፈረማ ይዝከር።


ፑቲን ንዩክረይን ብ'ግብረ ራዕዲ' ከሲሱ

ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን፡ ነቲ ኣብ ልዕሊ ንሩስያ ምስታ ዝጐበጠታ ክሬሚያ ዘራኽብ እንኮ ድልድል ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ "ተግባር ግብረ ራዕዲ" ብምባል ንዩክረይን ከሲሱ። ወሲኹ፡ ሓይልታት ስለያ ዩክረይን፡ ነቲ ኣገዳሲ ሲቪላዊ ትሕተ ቕርጺ ሩስያ ንምዕናው ዒላማ ገይሮም ኢሉ። ንሱ፡ ምስ ሓላፊ ኮሚቴ መርመራ ሩስያ ኣሌክሳንደር ባስተርኪን ኣብ ዝገበሮ ኣኼባ፡ ብሰንኪ ኣብ ልዕሊ እቲ ድልድል ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ሰለስተ ሰባት ከም ዝሞቱ ተዛሪቡ። እቶም ግዳያት፡ ኣብ ጥቓ እታ ነቲ ባርዕ ሓዊ ዘልዓለት ናይ ጽዕነት መኪና ዝነበሩ'ዮም ክብሉ ሰብ መዚ ሩስያ ተዛሪቦም። ፑቲን፡ "እዚ፡ ኰነ ተባሂሉ ኣገዳሲ ስቪላዊ ትሕተ ቕርጺ ሩስያ ንምዕናው ዝዓለመ ተግባር ግብረ ራዕዲ ምዃኑ ዘጠራጥር ኣይኰነን። ሃንደስቱ፣ ፈጸምቱን ተረባሕቱን ክኣ ኣገልግሎት ጸጥታ ዩክሬይን'ዮም" ብምባል ተዛሪቡ። ኣሌክሳንደር ባስተርኪን ብወገኑ፡ ዜጋታት ሩስያን ገለ ሃገራት ወጻእን ምስቶም ነቲ መጥቃዕቲ ዝፈጸሙ ተሓባቢሮም'ዮም ኢሉ። ንሱ ከም ዝበሎ እንተዀይኑ፡ እታ ዝተፈንጀረት ናይ ጽዕነት መኪና ብቡልጋሪያ፣ ጆርጅያ፣ ኣርሜኒያ፣ ሰሜን ኦሰትያን ግዝኣት ክራስኖዳርን ከም ዝተጉዓዘት መርመርቲ ገሊጾም ኣለው። ነዚ መሰረት ብምግባር፡ ኣብ ዙርያ እቲ ሓደጋ መርመራ ክካየድ ኣዚዙ ኣሎ። ሰብ መዚ ዩክረይን፡ ክሳብ ሕጂ ሓይልታቶም ብድሕሪ እቲ መጥቃዕቲ ምህላዎም ኣይገለጹን። ኣማኻሪ ፕረዚደንት ቮሎድሚር ዜለንስኪ ሚካሄሎ ፖዶልያክ ግን ንኽሲ ፑቲን ነጺጉዎ። "ኣብዚ ሓደ ኣሸባሪ መንግስቲ'ዩ ዘሎ፤ ዓለም ክኣ መን ምዃኑ ይፈልጥ እዩ። ኢሉ። ብቐዳም ዜለንስኪ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ "ሎሚ ሕማቕ መዓልቲ ኣይነበረን፤ ኣብ ግዝኣትና ጸሓይ ነይራ'ያ። ኣብ ክሬሚያ ግን ደቢኑ ነይሩ" ክብል ተዛሪቡ'ዩ። ሰብ መዚ ሩስያ፡ ድሕሪ እቲ መጥቃዕቲ ድሕሪ ሒደት ሰዓታት፡ ንገለ ክፋል እቲ ድልድል ንከፊላዊ ኣገልግሎት ከፊቶምዎ። እቲ ታንከራት ነዳዲ ብባርዕ ሓዊ ዝነደዱሉ መገዲ ባቡር ክፋል እቲ ድልድል'ውን ተኸፊቱ። እዚ 19 ኪሎ ሜትሮ ንውሓት ዘለዎ ድልድል፡ ኣብ ኤውሮጳ እቲ ዝዓበየ ኰይኑ፡ እቶም ኣብ ዩክረይን ዝዋግኡ ዘለው ሓይልታት ሩስያ ዝመሓላለፍሉ ቀንዱ መገዲ እዩ። ሩስያ እቲ ድልድል ኣጽዋራትን ወተሃደራትን ካብ ሩስያ ኣብ ደቡብ ዩክረይን ናብ ዝርከቡ ዓውደ ውግኣት ኣጓዓዒዛትሉ እያ። እዚ፡  ሩስያ ንክረሚያ ምስ ጐበጠታ ድሕሪ ኣርባዕተ ዓመት ኣብ 2018 ፕሬዝደንት ፑቲን መሪቑ ዝኸፈቶ ድልድል እዩ።