ኣብ ኣዲስ ኣበባን ከባቢኣን ብኣዛብእ ዝበፅሕ ሓደጋ ንነበርቲ ስግኣት ኮይኑ ተባሂሉ

ኣብ ኣዲስ ኣበባን ከባቢኣን ብዝብኢ ሓደጋ ዘጋጥሞም ሰባት ቁጽሮም ይውስኽ ምህላዉ ነበርቲ ንቢቢሲ ተዛሪቦም። ቅድሚ ሒደት መዓልታት ኣብ 30ታት ዕድመ ዝርከብ ሰብኣይ፡ ኣብ ከባቢ ኣዲስ ኣበባ ኣብ እትርከብ ለገጣፎ ለገ ዳዲ ዝተብሃለት ከተማ፡ ብዝብኢ ከምዝተቐተለ ነበርትን ፖሊስን ሓቢሮም። በዓል መዚ ልምዓትን ዕቃበን እንስሳ ዘገዳም ኢትዮጵያ ከምዝበሎ፡ ኣብ ዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ኣብ ኣዲስ ኣበባ ሸሞንተ ሰባት ብኣዛብእ ተቐቲሎም ኣለዉ። ኣብ ከባቢ ከተማታት ዝካየድ ዘሎ ምስፍሕፋሕ ህንጸት ኣባይቲ፣ ምውሳኽ ብዝሒ ህዝቢን ምቕያር ባህርያት እንስሳ ዘገዳምን ነቲ ኣብ ልዕሊ ደቂ ሰባት ዝፍጸም መጥቃዕቲ ቀንዲ ምኽንያታት ምዃኖም ሰብሞያ ይገልጹ። ኣብታ ካብ ኣዲስ ኣበባ 17 ኪሎ ሜትር ርሒቓ እትርከብ ከተማ ለገጣፎ ለገ ዳዲ ቅድሚ ሒደት መዓልታት ዘጋጠመ ፍጻመ፡ ንነበርቲ ናብ ከቢድ ድንጋፀ ዘእተወ ነይሩ። ሰንበት 01 ታሕሳስ 2015 ኣቆፃፅራ ግእዝ፡ ካንትሪ ክለብ ዲቨሎፐርስ (CCD) ኣብ ዝብሃል ሓበራዊ መንበሪ፡ ሓላዊ ናይ ሓደ ገዛ ዝኾነ ውልቀሰብ ብዝብኢ ከምዝተበልዐ ነበርትን ፖሊስ እታ ከተማን ንቢቢሲ ኣረጋጊጾም። ኣብቲ ‘ሲሲዲ’ ብዝብል ዝፍለጥ ሓበራዊ መንበሪ እትነብር ሰበይቲ፡ “ኣብቲ ቀጽሪ [ብዙሓት ገዛውቲ ዘለዎ ሓበራዊ መንበሪ]፡ ኣዛብእ ማዕረ ደቂ ሰባት እዮም ዝንቀሳቐሱ። ምሸት ድሕሪ ሰዓት 12 ኣብ ኩሉ ቦታ ይርአዩ” ትብል። እቲ ብዝብኢ ተበሊዑ ዝሞተ ውልቀሰብ ነባሪ እታ ከተማ ምዃኑ ዘረጋገፀ ሓላፊ ክፍሊ ፖሊስ እታ ከተማ ኮማንደር ኣለማየሁ፡ ናይ ሓለዋ ስራሑ ወዲኡ እናኸደ እንከሎ ከም ዝተበልዐ ኣረዲኡ። ኣብዚ ጉዳይ፡ ርእይቶ ናይቲ ሲሲዲ ዝተብሃለ ትካል ህንፀት ሓበራዊ መንበሪ፡ ንምሕዋስ ዝተበርናዮ ጻዕሪ ኣይሰመረን። ሓደ ስሙ ክግለጽ ዘይደለየ ሰራሕተኛ ናይቲ ትካል ግን "ኣኽላባት ክነብሑ ከለዉ፡ ነበርቲ ብምውፃእ ባትሪ (ላምባሲና) ወሊዖም ካብቲ ዝብኢ ከግድፍዎ’ኳ እንተኽኣሉ ህይወቱ ምድሓን ግን ኣይተኻእለን" ኢሉ። ኣደ ቆልዑ ከምዝኾነት እትገልጽ ነባሪት እቲ ሓባራዊ መንበሪ፡ ኣብቲ ከባቢ ብዝብኢ ናይ ምብላዕ ሓደጋ ከምዝወሰኸ ትገልጽ። “እቶም ኣዛብእ ብዙሓት ብምዃኖም ዘፍርሕ እዩ። ኣብዚ ከባቢ ዘለዉ ዋርዲያታት 'ካብዚ ቦታ ኣይትሕለፉ' ኢሎም ዝግድብዎም ቦታታት ኣለዉ" ትብል። እቲ ስሙ ክግለፅ ዘይደለየ ሰራሕተኛ ካንትሪ ክለብ ዲቨሎፐርስ (CCD) ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ነበርቲ እቲ መንደር ብሰንኪ ስግኣት ሓደጋ ዝብኢ ሓገዝ ክግበረሎም ምስሓተቱ፡ ክኢላታት ክልል ኦሮምያን ፌደራልን ከምኡ ድማ ፖሊስ ምምሕዳር እታ ከተማ፡ ነቶም ኣዛብእ ክሃድኑ ከምዝጸንሑ ተዛሪቡ። ኣብ በዓል መዚ ልምዓትን ሓለዋን እንስሳ ዘገዳም ኢትዮጵያ ዳይሬክተር ዳይሬክቶሬት ምትሕብባር ማሕበረሰብ ኣይተ ባንኪ ቡዳሞ፡ ነቲ ኩነታት ንምፅራይ ናብቲ ከባቢ ዝተላእከ ጉጅለ ክኢላታት ብዙሓት ኣዛብእ ከምዘለዉ ምሕባሩ ይገልፅ። "ብዝሒ ናይቶም ኣዛብእ ኣብ መዓልታዊ ንጥፈታትን ህይወትን ነበርቲ እቲ ከባቢ ከቢድ ሓደጋ ይፈጥር ከምዘሎ ጸብጺቦም" ይብል። በዚ መሰረት ቁፅሪ ኣዛብእ ንምንካይን ካብቲ ከባቢ ሃዲሞም ክወፅኡ ንምግባርን ፃዕሪታት ተጀሚሩ ከምዘሎ ብምሕባር እዚ ዕውት እንተዘይኮይኑ ድማ ካልእ ስጉምቲ ከምዝውሰድ ተዛሪቡ። ንመዓልታት ኣብ ዝጸንሐ ሃድን 7 ኣዛብእ ከምዝተቐትሉ’ውን እቲ በዓል ስልጣን ገሊጹ። እንተኾነ እቲ ሃድን ድሕሪ ሳልሳይ መዓልቲ ከምዘይተዓወተ ሰራሕተኛ ሲሲዲ ንቢቢሲ ሓቢሩ። “ድሕሪ ሳልስቲ እቶም ኣዛብእ ስለዝተሓብኡ ክርከቡ ኣይከኣሉን” ኢሉ። ነበርቲ’ውን እቲ ሃድን ምስተቛረጸ ኣብቲ ከባቢ ኣዛብእ ክረኣዩ ከምዝጀመሩ ይዛረቡ። ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብቶም ዘይተዛዘሙ ገዛውትን ህንፃታትን ዝነብሩ ዕስለ ኣዛብእ ከምዘለዉ እዩ ዝግለፅ። ኣይተ ባንኪ ቡዳሞ፡ "መንበሪ ሰባትን ኣዛብእን ኣብ ዝፈላለየሉ ኩነታት ንምፍጣር ዳግማይ እንሪኦ ጉዳይ ክኸውን እዩ” ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ። እቶም ኣዛብእ ንምንታይ ናብቲ ሰባት ዝነብሩሉ ከባቢ ይመጹ ከምዘለዉ ተሓቲቱ ከብርህ ከሎ “መንበሪ ናይቶም ኣዛብእ ምስ ናይ ደቂ ሰባት ይተሓዋወስ ኣሎ። ጫካ የለን ይበርስ ኣሎ። ተረፍ መግቢ ኣብ ግራውቲ ስለ ዝድርበ ድማ ኣዛብእ ናብቲ ሰባት ዝነብሩሉ ይመጹ ኣለዉ” ክብል ኣረዲኡ።


መሰል ኮራዅር ኣኽላባት ዝገሃሰ ትካል ተዓጽዩ

ኣብ ኣሜሪካ እጸ ፋርስ ጥዒሞም ከለልዩ ተባሂሉ ዝራብሑ ዝነበሩ ኮራዅር ኣኽላባት ብወናኒ እቲ ትካል ግቡእ ክንክን ስለዘይተገበረሎም ብሕጊ ተዓጽዩ። እቶም 4ሽሕ ኮራዅር ድማ ናብ ካልእ ገባሪ ሰናይ ትካል ተዘዋዊሮም።


‘ዓው ኢሉ እናነቀወ ረቡሹኒ’ ኢሉ ንኩኩናይ ብጥይት ዝቐተለ ፈረንሳዊ 5 ኣዋርሕ ክእሰር ተፈሪዱ

ኣብ ፈረንሳ ሓደ ውልቀ ሰብ “ዓው ኢሉ እናነቀወ ረቡሹኒ” ብዝብል ምኽንያት ንሓደ ኩኩናይ [ዓንዳፍ] ብጥይት ቶኲሱ ብምቅታሉ ሓሙሽተ ኣዋርሕ ክእሰር ተፈሪዱ። እቲ ‘ፈጻሚ ገበን’ ፈረንሳዊ ነቲ ማርሴል ዝብሃል ደርሆ ኣብ ዘይሰዓቱ እናነቀወ ረቢሹኒ ብምባል ኣብ ወርሒ ግንቦት እዩ ቀቲልዎ። ዋና ማርሴል ዝኾነ ሴባስቲያን ቨርኒ ‘ፍትሒ ንደርሆይ፡ ፍትሒ ንማርሴል’ ብምባል ኣብ ማሕበራዊ ሚድያታት ቀታሊ ደርህኡ ኣብ ፍርዲ ክቐርብ ክጉስጉስ ጸኒሑ’ዩ። ክሳብ ሕጂ ኣብ ልዕሊ 100 ሽሕ ዝኾኑ ሰባት ‘ፍትሒ ንማርሴል’ ዝብል ጎስጓስ ተጸንቢሮም ክታሞም ኣንቢሮም ኣለዉ። እቲ ንማርሰሌ ዝቐተለ ውልቀ ሰብ ኣብ ልዕሊ ናይ ጎሮቤቱ እንስሳ ግፍዓዊ ቅትለት ፈጺሙ ዝብል ክሲ ቀሪብሉ ገበነኛ ኮይኑ ተረኺቡ። ቤት ፍርዲ ኣብ ዝውዓሎ መጋባእያ፡ ተኸሳሲ ኣብ ልዕሊ እቲ ናይ ሓሙሽተ ወርሒ ማእሰርቲ 300 ዩሮ ክቅጻዕ’ውን ተበይንዎ ኣሎ። እቲ ተኸሳሲ፡ ካብ ማእሰርቲ ምስ ወጽእ’ውን ንሰለስተ ዓመታት ዝኾነ ዓይነት ብረት ከይሕዝ እቲ ቤት ፍርዲ ኣጊድዎ ኣሎ። ዋና እቲ ዝተቐተለ ደርሆ ዝኾነ ሴባስትያን “ቀታሊ ደርሆይ ክንዲ ዝተፈረደ ይፈረድ ነቲ ብግፍዒ ዝሞተ ዝፈትዎ ደርሆይ ብህይወት ዝመልስ ኣይኮነን” ክብል ንማዕከን ዜና ኤኤፍፒ ገሊጹ። ንሱን ስድርኡን ብሞት ማርሴል ኣብ ከቢድ ሓዝን ከምዘለዉ’ውን ሰባስትያን ገሊጹ። ኣብ ፈረንሳ ምስ ደርሆ ዝተኣሳሰሩ ዜናታት ብተደጋጋሚ ይስርሑ እዮም። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት’ውን ሰባት ተኣኪቦም ኣብ ጎሮቤት ዝርከብ ደርሆ 'ወጋሕታ እናነቐወ ድቃስ ከሊኡና' ኢሎም ናብ ቤት ፍርዲ ከይዶም ምኽሳሶም ዝዝከር እዩ። ቤት ፍርዲ ብወገኑ ንኽሶም ብምስማዕ “መሰል ናቋ ደርሆ ይከበር” ብምባል እቲ ደርሆ መሰሉን ብህሪኡን ምኳኑ ብምጥቃስ ነቲ ክሶም ውድቂ ገይርዎ።


ብመጥባሕቲ ዝተገላገለት ህበይ ዳግማይ ምስ ውላዳ ተራኺባ

እታ ኣብ ካንሳስ ኣሜሪካ ኣብ መካነ እንስሳት እትነብር ህበይ ብክልተ ሓካይም ተሓጊዛ ብመጥባሕቲ እያ ወሊዳ። እቲ ሕንጣይ ህበይ ናይ ኦክስጅን ሕጽረት ገጢምዎ ህይወቱ ኣብ ሓደጋ ወዲቓ’ኳ እንተነበረት ሕጂ ግን ኣብ ጽቡቕ ኩነታት ከምዘለዉ ሓለፍቲ እቲ መካነ እንስሳት ኣፍሊጦም።


እንስሳ፡ ወርቂ መዳልያ ዝተሸለመ ኣፍሪቃዊ ኣንጭዋ ኣብ ሻምናይ ዓመቱ ሞይቱ

ብጅግንነቱ ናይ ወርቂ ሜዳሊያ ዝተሸለመ ማጋዋ ዝተባህለ ኣንጭዋ ኣብ ሻምናይ ዓመቱ ዓሪፉ። እቲ ኣንጭዋ፡ ኣብ ካምቦድያ፡ ኣብ ሓሙሽተ ዓመት ናይ ስራሕ ዕድመኡ ኣስታት 100 ዝተቐብሩ ፈንጂታት ካልእ ነተጕትን ብምሽታት ንክወጽእ ተሓባቢሩ። እቲ ብቤልጅማዊ ገባሪ ሰናይ ሰልጢኑ፡ ነተጕቲ ብምሽታት ንደቂ ሰብ ካብ ሓደጋ ዘድሓነ ማግዋ፡ ካብቶም ደቂ ሰባት ዘሰልጠኖም ዕውታት እንስሳታት እዩ። እቲ ገባሪ ሰናይ ትካል፡ እቲ ግዙፍ ኣፍሪቃዊ ኣንጭዋ ኣብ ዝሓለፈ ቀዳመ ሰናብቲ ብሰላም ከምዝዓረፈ ሓቢሩ። ማጋዋ፡ ቅድሚ ሰሙን ምስ ምሉእ ኩነታት ጥዕናኡ ከምቲ ልሙድ ብውዕዉዕ ስምዒት ከምዘሕለፎን እንተኾነ ኣብ ቀዳመ ሰናብቲ ሸውሃቱ ተዓጽዩ ክታኸስን ከምዝጀመረ ገሊጹ። ኣብ ታንዛንያ ዝዓበየ ማጋዋ ናብ ካምቦድያ ቅድሚ ምኻዱ  ኣብ ቤልጂየም ንሓደ ዓመት ስልጠና ወሲዱ ኣብ ካምቦድያ ነታጕ ኣብ ምሽታት ተዋፊሩ ብዙሕ ህይወት ኣድሒኑ። ኣብ ሃገራት ደቡብ ምብራቕ ኤስያ፡ ክሳብ ሽድሽተ ሚልዮን ዝኸውን ነታጕ ኣብ ትሕቲ መሬት ተቐቢሩ ከም ዘሎ’ዩ ዝእመነሉ ። ማጋዋ፡ ኣብ ውሽጢ እቲ ነተጕቲ ንዝርከብ ኬሚካላዊ ባእታ ንከለሊ እዩ ሰልጢኑ። እቲ ኣንጭዋ ልዕሊ 141,000 ትርብዒት ሜትር ስፍሓት መሬት ኣጽርዩ። እቲ ስፍሓት ከኣ ማዕረ 20 ናይ ኩዕሶ እግሪ ስታድዩም እዩ ። እቲ ኣንጭዋ ክብደቱ 1.2 ኪሎግራም ክኸውን ከሎ፡ ቁመቱ ከኣ 70 ሴንቲ ሜትር እዩ ነይሩ ። ማጋዋ ካብ ካልኦት ዓሌታት ኣናጹ ኣዝዩ  ዝገዘፈ እኳ እንተኾነ፡ ኣብ ልዕሊ እቲ ነታጒ እውን እንተተጓዕዘ ነቲ ፈንጂ ክትኩሶ ኣይኽእልን። ማጋዋ ኣብ ውሽጢ 20 ደቓይቕ ክንዲ ናይ ቴንስ ባይታ ዝኸውን ስፍሓት መሬት ናይ ምድህሳስ ክእለት ነይሩዎ። እቲ  ኣፖፖ ዝተባህለ ገባሪ ሰናይ ግና፡ እቲ ማጋዋ ኣብ ደቓይቕ ዝገብሮ ስራሕ ንሓደ መመርመሪ ነታጕ ሒዙ ዝሰርሕ መሃንዲስ ካብ ሰዓት ክሳብ ኣርባዕተ መዓልቲ ከም ዝወስደሉ ይገልጽ ። ኣብ 2020 ማጋዋ ብዘርኣዮ ህይወት ናይ ምድሓን ተወፋይነት ወርቂ ሜዳልያ ተሸሊሙ። እቲ ግብረ ሰናይ ኣብ 77 ዓመት ታሪኽ ንፈለማ ግዜ እዩ ንኣንጭዋ መዳልያ ሂቡ። እቲ ኣንጭዋ እናደኸመ ስለዝኸደ ኣብ ዝሓለፈ ሰነ’ዩ ጡረታ ወጺኡ። እቲ ኣፖፖ እተባህለ ግብረ-ሰናይ “ማጋዋ ንኹላትና እዩ ሞይቱና። ነቲ ዘደንቕ ዕዮኡ ከኣ ነመስግኖ" ኢሉ ። ማግዋ በቲ ዘደንቕ "ናይ ምሽታት ክእለቱ" ንብዙሓት ማሕበረሰብ ካምቦድያ ብህይወት ክነብሩ ፡ ክሰርሑ ፡ ክጻወቱ ፡ ንቡር ህይወት ክመርሑን መሓውር ንከይስእኑ ሓጊዙዎም እዩ ኢሎም። ኣፖፖ ካብ 1990 ኣትሒዙ ንሄሮራላት ዝብሃሉ እንስሳታት የሰልጥን ምንባሩ ይፍለጥ።


ጠፊኦም ዝነበሩ ሰባት ምስ ሓደ ከልቦም ተረኺቦም

ኣብ ኣሜሪካ ካብ ኒውጀርሲ ናብ ፍሎሪዳ ብሓንቲ ንእሽቶ ጃልባ ዝጉዓዙ ዝነበሩ ክልተ ሰብኡት ምስ ከልቦም ጠፊኦም ድሕሪ ምቕናይ  ድሕሪ 10 መዓልቲ ተረኺቦም።


ኣብ ህንዲ ሓደ ደርሆ ንዋንኡ ቀቲልዎ

ኣብ ደቡባዊ ህንዲ፡ ሓደ ውልቀ ሰብ ብገዛእ ደርሆኡ ከምዝተቐተለ ተገሊጹ። ኣብ'ቲ ከባቢ ዘይሕጋዊ ቅልስ ደርሁ (ዋናታቶም ንደርሁቶም የቃልስዎም) ከምዝግበር ዝግለጽ ኮይኑ፡ እቶም ዝቃለሱ ደርሁ ኣብ ጽፍሮም በሊሕ ነገር ይእሰረሎም እዩ። እቲ ደርሆ ክሃድም ክብል ንዋንኡ ኣብ ከባቢ ረቃቒትኡ ስለዝሓረዶ፡ ዋና ደርሆ ተጸይሩ ናብ ሆስፒታል በጺሑ ብርቱዕ ደም ስለዝፈሰሶ ግን ክድሕን ኣይከኣለን። እዚ ክስተት ኣብ መጀመርታ እዚ ሰሙን ኣብ'ታ ኣብ ደቡባዊ ሸነኽ ናይ ህንዲ ትርከብ ዞባ ቴሌንጋና ኣብ እትርከብ ላቱኖር ትብሃል ዓዲ እዩ ኣጋጢሙ። ፖሊስ ብወገኑ፡ ኣብ'ቲ ዘይሕጋዊ ቅልስ ደርሁ ተሳቲፎም ንዝበሎም 15 ሰባት ይደልዮም ከምዘለዎ ገሊጹ ኣሎ። ፖሊስ እቲ ዞባ፡ እቲ ደርሆ ናብ'ቲ ቅልስ ናይ ደርሁ ክሳተፍ እናተዳለወ እንከሎ ካብ ዋንኡ ከምዝሃደመ ገሊጾም። ዋና ናይ'ቲ ደርሆ ነቲ ዝሃድም ዝነበረ ደርሆኡ ክሕዞ ኣብ ዝፈተነሉ፡ እቲ ደርሆ በቲ ኣብ እግሩ ተኣሲሩ ዝነበረ በሊሕ ነገር ገይሩ ኣብ ረቃቒትኡ 7 ሴንት ሜትር ዑምቀት ዘለዎ ማሕረድቲ ከምዘስዓበሉ ተሓቢሩ። እቶም ኣብ'ቲ ቅልስ ናይ ደርሁ ዝተሳተፉ ውልቀሰባት ብቅትለት ሰብን ዘይሕጋዊ ጠላዕን ክኽሰሱ ምዃኖም ኤኤፍፒ ገሊጹ ኣሎ። ላዕለዋይ ፖሊስ እቲ ዞባ፡ ቢ ጀቫን ብወገኑ እቲ ደርሆ ንመርትዖ ምስ'ቲ ኣብ እግሩ ዝተገጠሞ ስሕለት ናብ ቤት ፍርዲ ክቐርብ ምዃኑ ምሕባሩ ኒው ኢንድያን ኤክስፕረስ ዝተባሃለት ማዕከን ዜና ገሊጻ ኣላ። ህንዲ ካብ 1960 ጀሚሩ ቅልስ ደርሁ ዘይሕጋዊ እኳ እንተተገበረቶ፡ ኣብ ገጠራት ህንዲ ግን ገና ኣይተቋረጸን ዘሎ። ዋናታት እቶም ደርሁ፡ ነቶም ደርሁቶም ኣቃሊሶም ገንዘብ ከምዝረኽቡ እዩ ዝግለጽ። ሰብ ብደርሆ ክቕተል እዚ ናይ መጀመርታ ተርእዮ ኣይኮነን፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት’ውን ኣብ ኣንዳህራ ፕራዲሽ ሓደ ውልቀ ሰብ በቲ ኣብ እግሪ  ደርሆ ተገጢሙ ዝነበረ ስሕለት ኣብ ክሳዱ ተሃሪሙ ምሟቱ ዝዝከር እዩ።


ኣብ ኡጋንዳ 6 ኣናብስ ‘ተቐቲሎም’ ተረኺቦም

ኣብ ኡጋንዳ ኣብ ሓደ ፍሉጥ ሃገራዊ ሕዛእቲ፡ ሽድሽተ ኣናብስ ሞይቶም ተረኺቦም። እቲ ቕትለት ብመርዚ ዝተፈጸመ ክኸውን ከምዝኽእል እዩ ዝጥርጠር። እቶም ኣብ ሃገራዊ ሕዛእቲ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ሞይቶም ዝተረኸቡ ኣናብስ፡ ኢዶምን ርእሶምን ተቖራሪጹ፡ ኣካላቶም ተራሕሪሑ  ከምዝተረኽበ ሰብ መዚ ተዛሪቦም። ትካል እንስሳ ዘገዳም ኡጋንዳ፡  “ጠንቂ እቲ ክስተት፡ ዘይሕጋዊ ሃደን እንስሳት ዘገዳም ዘይኮነሉ ምኽንያት የለን” ኢሉ። ሕዚ ሞት ናይቶም ኣናብስ ንምጽራይ፡ ምስ ተሓለቕቲ ተፈጥሮ ኾይኖም ይሰርሑ ከምዘዉ ድማ ተሓቢሩ። እዞም ሞይቶም ዝተረኸቡ ኣናብስ፡ ዓበይቲ ኣግራብ ብምድያብ እዮም ዝፍለጡ ነይሮም። ርክብ ህዝቢ ትካል እንስሳት ዘገዳም ኡጋንዳ፡  በሺር ሓንጂ፤ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ በቲ ቅትለት ኣዝዩ ከምዝሓዘነ ገሊጹ። ቱሪዝም ተፈጥሮ፡ ኣብ ቁጠባ እታ ሃገር ዓብዪ ጽልዋ ዘለዎን ኣስታት 10 ሚኢታዊት ከምዝሽፍንን ተዛሪቡ። ምዕቃብ እንስሳ ዘገዳም ኣዝዩ ኣገዳሲ መደብ ከምዝኾነ እዩ ዝገልጽ። “ትካልና ቅትለት እቶም እንስሳት ዘገዳም ኣዝዩ እዩ ዝኹንኖ። ምኽንያቱ ንቱሪዝም ረብሓ ስለዝጎድእ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣታዊን ማሕበራዊ ስራሕትን’ውን ኣዝዩ ብኣሉታ ዝጸልው ፍጻመ ብምዃኑ እዩ” ይብል እቲ  ሓላፊ። ቅድም ክብል፡ ኣብ'ዚ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዝበሃል ሃገራዊ ሕዛእቲ፡ ብመርዚ ኣናብስ ምቕታል ተደጋጊሙ ዘጋጠመ ፍጻመ ከምዝኾነ እዩ ዝዝረብ። ኣብ 2018፡ ዓሰርተ ሓደ ኣናብስ ተመሪዞም ምሟቶም ዝዝከር እዩ። ኣብ 2010 እውን፡ ካልኦት ሓሙሽተ ኣናብስ ብተመሳሳሊ መገዲ ሞይቶም ተረኺቦም ነይሮም።


30 ሽሕ ዓመታት ዝገበረ ኣስክሬን ዓሌት ሓርማዝ ተረኺቡ

ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ካናዳ፡ ኣሽሓት ዓመታት ዝገበረ ዘይፈረሰ ኣስክሬን ውላድ ጨጓር ዓሌት ሓርማዝ ተረኺቡ፡ እዚ ኣብ ሰሜን ኣሜሪካ ናይ መጀመርታ ርኽበት ኮይኑ ተመዝጊቡ ኣሎ። እዚ ኣብ እዋን ዘመነ-በረድ ከምዝነበረ ዝተኣመነሉ ዓሌት ሓርማዝ፡ ኣብቲ ደሪቑ ዝተረኸበሉ በረድ ልዕሊ 30 ሽሕ ዓመታት ከምዝገበረ ተገሚቱ ኣሎ። እቲ ብሰሉስ ኣብ ካናዳ ዞባ ዩኮን ክሎንዲከ ዝተረኸበ ኣስክሬን ብዓደንቲ ወርቂ’ዩ ተረኺቡ። ሰብ መዚ ዞባ  ዩኮን ክሎንዲከ፡ እቲ ውላድ ጨጓራት ዓሌት ሓርማዝ፡ ምስቲ ኣብ ሩስያ፡ ሳይበርያ ብ2007 ዝተረኸበ ዝደረቐ ኣስክሬን ጨጓር ሓርማዝ ብዙሕ ምምስሳል ከምዘለዎ ገሊጾም። ሰብ መዚ እቲ ዞባ ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ “እዚ ኣብ ሰሜን ኣሜሪካ ዝተረኸበ ዝነውሐ ዕድመ ዘለዎ ዝነቐጸ ኣስክሬን’ዩ” ብምባል፡ ካብ ዓለም ብዕድሚኡ ካልኣይ ከምዝስራዕ ገሊጾም። ጾታ ናይቲ ዝተረኸበ ኣስክሬን ናይ ጨጓር ሓርማዝ ኣንስታይ ምዃኑን ኑን ቾ ጋ ዝብል ስም ከምዝተውሃቦ’ውን ተሓቢሩ። ትርጉም ኑን ቾ ጋ ብቋንቋ ነበርቲ እቲ ከባቢ፡ “ገዚፍ ውላድ እንስሳ” ዝብል እዩ። ብዛዕባ ጥንታውያን ህይወታት እዛ ዓለም ዘጽንዕ ግራንት ዛዙላ “ኑን ቾ ጋ ኣዝያ ጽብቕቲ ኮይና ሓንቲ ካብቶም ኣብ እዋን ዘበነ-በረድ ዝነበሩ እንስሳታት ሬስኦም ብግቡእ ኣብ በረድ ደሪቑ ዝተረኸበ  እንስሳ እያ” ኢሉ። መንግስቲ ዞባ ዩኮን ኣብ ዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ እታ ኑን ቾ ጋ ዝብል ስያመ ተዋሂብዋ ዘሎ ኣስክሬን፡ ምስቲ ብ2007 ኣብ ሰርብያ ዝተረኸበን  42 ሽሓ ዓመታትን ዕድመ ከምዘለዎ ዝተገለጸን፡  ተመሳሳሊ ዓሌት ሓርማዝ ተመሳሳሊ ሚዛን ከምዘለዎ ገሊጾም። ኣብ ሰሜን ኣሜሪካ፡ ብምሉእ ኣካሉ ብግቡእ ዝተዓቐበን ክንድዚ ዕድመ ዘለዎን እንስሳ ክርከብ እዚ ናይ መጀመርታ እዩ። ብ1948 ኣብ ኣላስካ፡ ዓዳኖ ወርቂ ገለ ክፋል ኣካላት ናይ ሪፉ ዝተሰመየ ውላድ ናይ ጨጓር ሓርማዝ ረኺቦም ምንባሮም መዛግብቲ ይሕብሩ። መደብር ዜና ሲቢሲ፡ ኑን ቾ ጋ፡ ሓደ ዓባይ ማሽነሪ ገይሩ መሬት ዝፍሕር ዝነበረ መራሒ መኪና፡ እናሰርሐ እንከሎ፡ ንላዕለዋይ ሓላፊኡ ብፋርኬታ መኪንኡ ገለ ይትንክፍ ከምዘሎ ምስ ሓበሮ’ያ ክትርከብ ምኽኣላ ኣቃሊሓ።


ዝተቐበረ ነታጒ ብጨና ዝፈሊ ተሸላሚ መዳልያ ወርቂ ዝኾነ ኣንጭዋ ጥሮታ ወጺኡ

ብጅግንነቱ ዝነኣድን ተሸላሚ ሜዳልያ ወርቂ ዝኾነን  ኣብ መሬት ዝተቐበረ ነታጒ ብጨና ዝፈሊ ኣንጭዋ ጥሮታ ወጺኡ። እቲ ኣንጭዋ ኣብ ናይ ሓሙሽተ ዓመታት ናይ ስራሕ እዋኑ፡ ኣብ ካምቦድያ 71 ነታጉትን ካልኦት ተፈንጀርቲ ነገራትን ረኺቡ እዩ። ኣማሓዳሪት ማሌን፡ እቲ ኣፍሪቃዊ ወዲ 7 ዓመት ኣንጭዋ ኣብ ዝለዓለ ዕድሚኡ ስለዝበጽሐ፡ ኣብ ስርሑ’ውን ምዝሕሓላት እናረአየ ብምምጽኡ ድሌቱ ምምላእ ከምዘደሊ ገሊጻ። እዛ ኣብ ደቡብ ምብራቕ ኤስያ እትርከብ ሃገር፡ ክሳብ ሽድሽተ ሚልዮን ዝበጽሕ ነቶግቲ ኣለዋ ተባሂሉ ይግመት። ማጋዋ ብዝብል መጸውዒ ዝፍለጥ እዚ ኣንጭዋ ኣብ ቤልጂም ሕጋዊ ኮይኑ ብዝተመዝገበን ኣብ ታንዛንያ ዝርከብን ኣፓፓ ዝተብሃለ ትካል እዩ ሰልጢኑ። እቶም እንስሳት ናይ ሓደ ዓመት ስልጠና ምስተውሃቦም፡ ናይ ብቕዓት ምስክር ወረቐት ይጸሓፈሎም። ኣፓፓ፡ ካልእ ናይ ኣናእሽቱ ኣናጹ ጉጅለ፡ ኣብ ማእከል ነታጒ ካሞቦድያ ከምዘሰልጠነ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣፍሊጡ። እቶም ሓደሽቲ ኣናእሽቱ ኣናጹ ነቲ ስራሕ ክሳብ ዝለምዱ ድማ እቲ ጥሮታ ዝወጽእ ኣንጭዋ ንሒደት ሰሙናት ኣብ ስራሕ ክቕኒ ምዃኑ ተፈሊጡ። “ናይ ማጋዋ ብቕዓት ዝብጻሕ ኣይኮነን። ምስኡ ብምስረሐይ ድማ ኩርዓት ይስመዐኒ” ኢላ እታ ኣመሓዳሪት። “ማጋዋ ንእሽቶ እንተኾነ’ኳ፡ ህዝብና ካባና ዝጽበዮ ድሕነት ክስመዖ ኣብ ምግባር ዓቢ ኣስተዋጸኦ ገይሩ” ክትብል’ውን ገሊጻ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መስከረም፡ ህይወት ንምድሓን ብዝገበሮ ኣበርክቶ ተሸላሚ ሜዳልያ ወርቂ ኮይኑ’ሎ። ማጋዋ ፡ 77 ዓመት ካብ ዝቑጸረ ገባሪ ሰናይ ትካል፡ ሽልማት ሜዳልያ ወርቂ ዝረኸበ ናይ መጀመርታ ኣንጭዋ እዩ።


ኢንዶኔዥያ፡ ክኢላታት ስነ ኳዕቲ ኣብ ዓለም ጥንታዊ ናይ በዓቲ ቅብኣ እንስሳ ረኺቦም

ክኢላታት ስነ ኳዕቲ ኣብ ኢንዶኖዢያ ኣብ ዓለም ጥንታዊ በዓቲ ስእሊ እንስሳ ከም ዝረኸቡ ገሊጾም። እዚ 45 ሽሕን 500ን ዓመታት ዘቑጸሩ ከም ዝኾነ ይእመን። እዚ ውሁድ ቀለማት ጸሊም ቀይሕን ሃሳስ ቢጫን ብምውህሃድ ዝተሰኣለ ቅብኣ፡ ኣካል ምርኢት ቅብኣ ኣብ ኢንዶኔዥያ ስላዌሲ ዝርከብ ሓሰማ'ዩ ተባሂሉ ኣሎ። እቲ ስእሊ ኣብ በዓቲ በሌንግ ቴዶንኝጂ ክርከብ እንከሎ፡ እቲ በዓቲ ድማ ኣብ ደሴት ስላዌሲ ኣብ  ውሽጢ ሽንጥሮ'ዩ ዝርከብ። ብተወሳኺ እዚ ስእሊ ኣሰፋፍራ ኣብቲ ኸባቢ ናይ ዘለው ሰባት ዘርኢ ጥንታዊ መረዳእታ ምዃኑ እቲ ኣብ መጽሄት ኣድቫንስድ ሳይንስ ዝወጽኦ ሓበሬታ የረድእ። "ነዚ ቅብኣ ዝሰርሑ ሰባት ከማና ዘመናውያን'ዮም ነይሮም፤ ቃሕ ዝበሎም ቅብኣ ንምስኣል ዓቕምን ናውትን ነይሩዎም" ይብል ተሓጋጋዚ ጸሓፊ እዚ ጸብጻብ ማክሲም ኡበርት። ክኢላ ኣቆጻጽራ ዘመን ሓድጊ ዝኾነ ኡበርት እቲ ቅብኣ ዝተስኣለሉ ዘመን ንምፍላጥ ኣብ ርእሲ'ቲ ስእሊ ዝተረኽበ ካልሲት ዝተባህለ መዓድን ብምውሳድ እቲ መዓድን 45 ሽሕን 500 ዓመታት ከም ዘቑጸረ ንምፍላጥ መዓድን 'ዩራኒየም ሲሪስ ኢሶቶፕ' ከም ዝተጠቐሙ ገሊጹ። በዚ ምኽንያት እቲ ቅብኣ ነዊሕ ዕድመ ዘቑጸረ ጥንታዊ ሓድጊ ይገብሮ። ግን ድማ ዘመን እቲ ቅብኣ ንምጽናዕ ኣብ ልዕሊ እቲ ስእሊ ዝተረኽበ መዓድን ጥራሕ ስለ ዝተጠቐሙ፡ ዕድመ እቲ ቅብኣ ካብዚ ንላዕሊ ክኸውን ከም ዝኽእል እቲ ክኢላ ሓቢሩ። እቲ ቅብኣ፡ 136 ሴንቲ ሜትር ብ54 ሴንቲ ሜትር ኮይኑ፡ ኣብ ገጽ ሓሰማ ቀርኒ ዝመስል ነገር ይርኣይ፤ ካብዚ ብዝብገስ እቲ ቅብኣ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ከም ዝኾነ ተገሊጹ። ብድሕሪት እቲ ሓሰማ ድማ ቅብኣ ገጽ ክልተ ሓለዋ ዝተገብረሎምን ካልኦት ክልተ ኣሰር ኢድን ይርከቡ። ካልእ ተሓጋጋዚ ጸሓፊ እዚ ጸብጻብ ኣዳም ብሩም ብወገኑ፡ "እቲ ሓሰማ ኣብ ሞንጎ ካልኦት ክልተ ሓሰማታት ዝግበር ባእሲ ወይ ማሕበራዊ ርክብ ዝጥምት ይመስል" ኢሉ። እቶም ቀባእቲ ኣሰር ኣጻብዕቶም ንምቕማጥ ኣብቲ ቦታ ዝርከብ ስእሊ ሓሰማ ቅድሚ ምስኣሎም ከም ዘቕመጡዎ እቶም ተመራመርቲ ገሊጾም። ጉጅለ ምርምር እዚ ስነ ኳዕቲ ካብቲ ዝተረኽበ ቅብኣ ቅምሶ ደምን ምራቕን ብምውሳድ ተወሳኺ ምርምር ክገብሩ ተስፋ ኣለዎም። ዕድመ እቲ ቅብኣ ኣብ ዓለምና ጥንታዊ ዘብሎ'ኳ እንተኾነ፡ ጥንታዊ ሰብ ሰራሕ ጥበብ ግን ኣይኮነን ተባሂሉ። ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ዝተረኸበን 73 ሽሕ ዓመት ዘቑጸረን ምልክት "ሃሽታግ" [#] ዘለዎ ኣብ እምኒ ዝተቐረጸ ቅብኣ ናይ ዓለምና እቲ ዝዓበየ ቅብኣ ኢድ ከም ዝኾነ ይዝረብ።


ከልቢ ጆ ባይደን፡ ንኻልኣይ ግዜ ሰራሕተኛ ዋይት ሃውስ ነኺሱ

ማጆር ዝተባህለ ናይ ፕረዚደንት ጆ ባይደን ከልቢ ንኻልኣይ ግዜ ንሰራሕተኛ እቲ ቤተ መንግስቲ ከምዝነኸሰ ተገሊጹ፡፡ እቲ ከልቢ፡ ኣብ መጀመርታ እዚ ወርሒ ንኻሊእ ሰራሕተኛ ብምንካሱ፡ ኣብ ስልጠና እዩ ጸኒሑ፡፡ እቲ ዝተነኸሰ ሰራሕተኛ፡ ብሓካይም ተራእዩ ናብ ስርሑ ከምዝተመለሰ ወሃቢ ቃል ቀዳማዊት እመቤት ጂል ባይደን ገሊጻ፡፡ ማጆር፡ ካብ ክልተ ኣኽላብ ፕረዚደንት እቲ ብዕድመ ዝነኣሰ ኮይኑ፡ ኣብቲ ቤተ መንግስቲ ፈላማይ ናይ ህይወት ምድሓን ዝሰልጠነ ከልቢ እዩ፡፡ እቲ ከልቢ ምስቲ ሓድሽ ከባቢ ይለማመድ ከምዘሎ ዝገለጸ ወሃቢ ቃል ሚካኤል ላሮዛ፡ ኣብ እዋን እግሪ ጉዕዞ ንሓደ ሰብ ከምዝነኸሰ ገሊጹ፡፡ ሲኤንኤን ድማ እቲ ዝተነኸሰ ውልቀ ሰብ ሰራሕተኛ ሃገራዊ ፓርክ ከምዝኾነን፡ ሕክምና ንምርካብ ስራሕ ኣቋሪጹ ከምዝነበረን ገሊጹ፡፡ ማጆር ኣብ መጀመርታ እዚ ወርሒ ንሓደ ሰራሕተኛ ምስ ነኸሰ፡ ምስ ካልእ ቻምፕ ዝተባህለ 13 ዕድሚኡ ከልቢ እቲ ፕረዚደንት፡ ካብቲ ቤተ መንግስቲ ወጺኦም ኣብ ዴላወር ናብ ዝርከብ ምንበሪ ገዛ ጆ ባይደን ተወሲዶም ነይሮም፡፡ ማጆር፡ ኣብቲ ቤተ መንግስቲ ምስ ብዙሓት ሰባት ይለማመድ ከምዝነበረ ዝገልጸ ፕረዚደንት ባይደን፡ ሃንደበት ዘይፈልጦም ሰባት ብምርኣዩ ንምክልኸል ከምዝፈተነ ንማዕከን ዜና ኤቤሲ ገሊጹ፡፡ "ኣብቲ ቤተ መንግስቲ 85 ሚእታዊት ሰባት ይፈትዉዎ እዮም፤ ጭርኡ የወዛውዝን ይልሕሶምን እዩ፡፡ እንተኾነ ገለ ሰባት ብነብሶም ከልቢ ከምዝፈርሑ ተረዲአ" ኢሉ፡፡ ፕረዚደንት ጆ ባይደን፡ ንማጆር ኩርኩር ከሎ እዩ ኣብ 2018 ከዕብዮ ካብ ሓደ ገባሪ ሰናይ ማሕበር ወሲድዎ፡፡


ፍትዋት እንስሳታት ገዛ፡ ኣብ ምምዕባል ሓንጎል ደቅና ዘለዎም ግደ

እንስሳ ዘቤት ምምራጽ ኣብቲ ገዛ ብኸመይ ከም ዝሰማምዑ ካብ ምርዳእ እዩ ዝጅምር። ኬሊ ኦክስ እንስሳታት ናብ ሓደ ስድራቤት ክጽንበሩ ከለዉ እንታይ ከም ዘጋጥም - ከምኡ'ውን ኣብ ምዕባለ ህጻናት ዘለዎም ዓሚቝ ጽልዋ ዳህሲሱ’ሎ። ንብዙሓት ሰባት፡ ፍትዋት እንስሳታት ገዛ (‘ፔትስ’) ኣብ ብዙሕ ደረጃታት ህይወት ደገፍ ዝህቡ ኣዝዮም ዝተላመዱ ኣባላት ስድራቤት እዮም። መጻምድቲ ርክቦም ንኸጽንዑ ክሕግዙ፤ ንንኣሽቱ ቆልዑ ከም መጻወቲ ኮይኖም ከዘናግዑን ደቆም ካብ ገዛ ንዝወፅኡ ወለዲ ምሕዝነት ክህቡን ይኽእሉ። ኣብ ኣሜሪካ ዝተኻየደ ሓደ መጽናዕቲ  63 ሚኢታዊት ካብቶም ትሕቲ ሓደ ዓመት ዝዕድሚኦም ህጻናት ዘለዎም ስድራቤታት እንስሳ ዘቤት ከምዝነበሮም የመልክት። ኣብ ኣውስትራልያ ዝተኻየደ መጽናዕቲ ድማ ኣብ ከባቢ እቲ ህጻናት ትምህርቲ ዝጅምሩሉ እዋን ዋንነት ፍትዋት እንስሳ ዘቤት ብ 10 ሚኢታዊት ከም ዝወሰኸን ኣረጋጊጹ። ብዙሓት ወለዲ ንሓደ እንስሳ ምሕላው ተበግሶ ክወስዱ ከለዉ፡ ህጻናት ብዛዕባ ክንክን፣ ሓላፍነትን ርህራሄን ጠቓሚ ትምህርቲ ክህቦም ከም ዝኽእል ይኣምኑ። "ብፍላይ ንንኣሽቱ ቆልዑ፡ ናይ ሓደ ሰብ ኣረኣእያ ካብቲ ናቶም ኣረኣእያ ዝተፈልየ ክኸውን ከም ዝኽእል ምፍላጥ ናይ ብሓቂ ኣገዳሲ'ዩ" ትብል ኣብ ዩኒቨርሲቲ ቱፍትስ - ኣሜሪካ ተሓጋጋዚት ፕሮፌሰር ዝምድና ሰብን እንስሳን ሜጋን ሙለር። "እዚ ድማ ምናልባት ካብቲ ምስ ሓው ወይ መዛኑ ዝመሃርዎ ትምህርቲ ዝቐለለ ትምህርቲ'ዩ” ክትብል ወሲኻ ትገልፅ። ንሳ ከምእትብሎ ብዛዕባ ጠቓሚ ጽልዋ ፍትው እንስሳ ገዛ ኣብ ህጻናት ዝቐርብ ሓሳባት ግን ካብቲ ዝግለፅ ንላዕሊ ዝኸይድ እዩ። እቶም እንስሳታት ኣብ ማሕበራዊ ክእለት ህጻናት፣ ኣካላዊ ጥዕና ዋላ’ውን ኣብ ምምዕባል ኣእምሮኣዊ ዕቤት ህጻናት ክጸልዉ ከም ዝኽእሉን ምዕቃቦም ድማ ምስ ዝለዓለ ደረጃ ርህራሄ ዝተኣሳሰር ምዃኑን ትሕብር። ክንክን እንስሳ ዘቤት ምግባር ኦቲዝም ኣብ ዘለዎም ህጻናትን ስድራቤታቶምን ዘሎ ውጥረት (ጸቕጢ) ክንክይ ካብ ምግባር ብተወሳኺ ደጋፊ ምትእስሳር ንምፍጣር ክሕግዝ ይኽእል። ካልኦት መጽናዕትታት ከም ዘመልክትዎ ድማ፡ ህጻናት ካብ እንስሳታት ህሞታዊ ረብሓታት ይረኽቡ እዮም። ኣብ ሓደ ጽምዲ መጽናዕትታት፡ ህጻናት ኣብ ሓደ ናይ ነገራት ምምዳብ ዕማም ውሑድ ጌጋታት ክፍፅሙ ዝተረኣዩ ኮይኖም፡ ኣብቲ ዘለዉሉ ክፍሊ ከልቢ ምስ ዝህሉ ድማ ኣብ ሓደ ናይ ምዝካር ዕማም ውሑድ ምልክታት ጥራሕ ይፅበዩ ነይሮም። ዓበይቲ’ውን ንእንስሳታት ገዛና ከም ኣባላት ስድራቤት ምርኣይ እንተወሓደ  ጥዕናና ከም ዘመሓይሽ  መጽናዕትታት ይሕብሩ። እንስሳታት ገዛ ብሓቂ መሰረት ናይዚ ዅሉ ረብሓታት ድዮም ወይስ ከምኡ ከምዝኾኑ ኢና ንሓስብ?  ኣብ ዩኒቨርሲቲ ምዕራባዊ ኣውስትራልያ - ፐርዝ ኣብ ዝርከብ ቤት ትምህርቲ ህዝብን ዓለማዊ ጥዕናን ተሓጋጋዚት ፕሮፌሰር ዝኾነት ሄይሊ ክርስቲያን ሓንቲ ካብቶም ኣብዚ ጉዳይ መፅናዕቲ ዘካይዱ ተመራመርቲ እያ። ሄይሊን መሳርሕታን ካብ ሓሙሽተ ክሳብ ሸውዓት ኣብ ዝዕድሚኦም 4000 ህጻናት ካብ ዝገብርዎ መፅናዕቲ ዝተረኽበ መረዳእታ፡ ፍትው እንስሳ ምውናን ምስ መዛኑ ዝፍጠሩ ፀገማት ክንክዩ ከምዝገብርን ንማሕበረሰብ ብወለንተኝነት ናይ ምግልጋል ባህርያት ከም ዘማዕብል የመልክት። ኣብ ካልእ መጽናዕቲ ድማ ኣብ ገዝኦም ከልቢ ኣብ ዘለዎም ስድራ ዝነብሩ ካብ 2 ክሳብ 5 ዓመት ዝዕድሚኦም ህጻናት፡ ዝያዳ ንጡፋት ከምዝኾኑ፣ ኣብ 'ስክሪን' ዝወሓደ ግዜ ከም ዘሕልፉን ብማእከላይ ገምጋም ዝያዳ ከም ዝድቅሱን ተረጋጊፁ። ብቐጻሊ ምስ ከልቢ ዝተኣሳሰር ኣካላዊ ምንቅስቓስ ዝገብሩ ህጻናት ዝሓሸ ውጽኢት ዕብየት ከም ዘለዎም መፅናዕቲ እቶም ተመራመርቲ የመልክት። እዚ ማለት ግን ኩሉ ስድራቤት ፍትው ናይ ገዛ እንስሳ ክህልዎ ኣለዎ ማለት፤ ወይ ድማ ኩሉ ከልቢ ዘለዎ ቆልዓ ካብቶም ከልቢ ዘይብሎም ዝሓሸ ኩነታት ኣለዎ ማለት ኣይኮነን። ናይ ባህሪ ጉዳያት፣ ዝተሓላለኹ ሕክምናዊ ድሌታትን ንሓደ እንስሳ ምእላይ ዘስዕቦ ፋይናንሳዊ ጾርን ተደማሚሮም ነቲ ምስ ፍትው እንስሳ ዝህልው ህይወት ካብቲ እንፅበዮ ንታሕቲ ክገብርዎ ይኽእሉ እዮም። ንእንስሳ ዘቤት ኣብ ዘይምቹእ መንበሪ ኣባይቲ ዝነብሩ ስድራቤታት ከኣ ተወሳኺ ዕንቅፋታት የጋጥሞም። "ኩሉ ቆልዓ ዘለዎ ሰብ ከልቢ ክህልዎ ኣብ እንመኽረሉ ደረጃ ንበጽሕ ኣይመስለንን" ትብል ኣብ ዩኒቨርሲቲ ቱፍትስ - ኣሜሪካ ተሓጋጋዚት ፕሮፌሰር ዝምድና ሰብን እንስሳን ሜጋን ሙለር። ፍትዋት ናይ ገዛ እንስሳታት ኣብ ህጻናት ዝህልዎም ኣወንታዊ ጽልዋ ክለዓል ከሎ፡ ኣብ ትሕቲ ሓደ ናሕሲ ምንባር ጥራይ ዘይኮነስ ኩነታት ርክቦም ምፍላጥ እውን ወሳኒ'ዩ። ምስ እንስሳ እተሕልፎ ግዜ ሓደ ረቛሒ እዩ። ንኣብነት ሓውኻ ወይ ሓፍትኻ ኣብ ክፍሎም ዝለመደ ‘ሃምስተር’ [ኣንጭዋ ዝመስል እንስሳ] እንተሃልይዎም፡ ነቲ እንስሳ ልክዕ ምስቲ ድሕሪ ትምህርቲ መዓልታዊ ሒዝካዮ ክትዘውር ናይ ስድራቤት ከልቢ ዝመጣጠን ምትእስሳር ክህልወካ ዘሎ ተኽእሎ ፀቢብ እዩ። ዕድመ ሓደ ህጻን እውን ምስ ሓደ ፍሉይ እንስሳ ዘለዎም ርክብ ክሳብ ክንደይ ጽኑዕ ከም ዝኸውን ንምፍላጥ ክሕግዝ ይኽእል እዩ። ካብ ሽዱሽተ ክሳብ 10 ዓመት ዝዕድሚኦም ህጻናት፡ ካብቶም ብኣፈጣጥርኦም ኣዝዮም ርሑቓት ዝኾኑ ከም ኣዕዋፍን ዓሳን ዝበሉ እንስሳት ምስቶም ከም ድሙን ኣኽላባትን ዝኣመሰሉ ምስ ደቂ ሰባት ዝያዳ ዝላመዱ እንስሳታት ዝሓየለ ምትእስሳር የማዕብሉ። ኣብ ኣውስትራልያ ንነዊሕ እዋን ዝተኻየደ መጽናዕቲ፡ ሓፍቲ ወይ ሓው ዘይብሎም ህጻናት ካብ ፍትዋት ናይ ገዛ እንስሳታት ክርብሑ ከም ዝኽእሉ የመልክት። እዚ ዝኸውን ድማ ምናልባት ሓደ ሓደ ግዜ ከም ተካኢ ሓው/ሓፍቲ ኮይኖም ስለ ዝነጥፉ ክኸውን ይኽእል። እንስሳታት ገዛ ኣብ ውሽጢ ስድራቤታት ንዝህሉ ማሕበራዊ ርክባት ኣብ ምጥንኻር ክሕግዙ ይኽእሉ እዮም። ኣብ መዕበይቲ ስድራቤታት፡ እንስሳ ዘቤት ኣብ መንጎ መዕበይትን ህጻናትን ጥቡቕ ዝምድና ንምምችቻእ ክሕግዙ ከም ዝኽእሉ መጽናዕትታት ይሕብሩ። ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ዝተኻየደ ሓደ መጽናዕቲ ከም ዘመልክቶ ድማ፡ ኣብ ገዝኦም እንስሳ  ዝነበሮም ህጻናት፡ ብዛዕባ ኣእምሮ እንስሳታት ዝለዓለ ደረጃ እምነት ከም ዘለዎም፡ ማለት እንስሳታት ናይ ገዛእ ርእሶም ሓሳባትን ስምዒታትን ከም ዘለዎም ዝሓስቡ ምዃኖም ኣረጋጊጹ። ካብዚ ሓሊፉ፡ ምስ ናይ ገዛ እንስሳ ጥቡቕ ርክብ ዘለዎ ቆልዓ ምስ ተፈጥሮ ኣዝዩ ስጡም ምትእስሳር ክህልዎ ይኽእል እዩ። ኣኽላባት ኣብ ጎኒ ደቂ ሰባት ክነብሩ ዝኽእሉን ኣዝዩ ድልዱል ምትእስሳር ናይ ምፍጣር ዓቕሚ ዘለዎምን ምዃኖም ይፍለጥ። ብኣንጻሩ ድሙ ብልቦም ኣብ ብሕትውና ዝነብሩ ፍጥረታት እዮም። ከምኡ ኮይኖም ግን ነቶም ምስኦም ዘለዉ ሰባት ከም ስድራ ዝቘጽርዎም ይመስሉ። "ድሙታትና ጭራአን ኣልዒለን ኣብ እግርና ብምሕኻኽ ሰላም ይብላና - እዚ ድማ ልክዕ ከምቲ ምስ ካልእ ኣጸቢቐን ዝፈልጣኦ ወይ ከም ኣባል ስድራቤት ዝቖጽርኦ ድሙ ክረኽባ ከለዋ ዝገብርኦ እዩ” ክብል ብራድሾው ኣብታ ‘ዘ ኣኒማልስ ኣሞንግ ኣስ’ እትብል መጽሓፉ ጽሒፉ’ሎ። እዚ ናይ ምዝማድ ተኽእሎ ምስ ህጻናት ይትርጎም ድዩ ኣይትርጎምን? ዝብል ግን ኣብቲ ናይቲ እንስሳ ብእስነቱ ዘሕለፎ ተመኩሮታት እዩ ዝምርኮስ። እዚ ክኸውን ድማ ክልቲኦም ድሙን ኣኽላባትን ሓጺር መስኮት ዕድመ ኣለዎም። ንኮራኹር ኣኽላባት ካብ ከባቢ ሸሞንተ ክሳብ 16 ሰሙን ኣብ ዘሎ ዕድሚኦም ብዛዕባ ኣብ ህይወቶም ከጋጥሞዎም ዝኽእሉ ዓይነታት ሰባት ይፈልጡ። "ኮራኹር ወይ ነኣሽቱ ደማሙ ኣብ ሽዱሽተ ወርሒ ዕድሚኦም ወይ ከከምቲ መሰረታዊ ባህርያቶም ምስ ቆልዑ ብኣጋ ክላለዩ እንተዘይኪኢሎም ምሉእ ብምሉእ ኣሉታዊ ምልክታት ከርእዩ ከም ዝኽእሉ ዝፍለጥ እዩ" ይብል ብራድሾው። ኣብ ውሽጢ ገዛና እነዕብዮም እንስሳታትና ባህርያት እንስሳት ክላበሱ ዘይምግባር- ማለት፡ ከም ደቂ ሰባት ክሓስቡን ክመላለሱን ምጽባይ - ብፍላይ ኣብ ድሕነት ሓደ ህጻን ቆላሕታ ክንገብረሉ ኣገዳሲ እዩ። "ሓደ ከልቢ ኣብ ዝኾነ ኩነታት ከመይ ምላሽ ከም ዝህብ ፈጺምካ 100 ሚእታዊት ርግጸኛ ክትከውን ኣይትኽእልን ኢኻ" ይብል ብራድሾው። ህጻናት ባዕሎም ንናይ ገዛ እንስሳታት ከም ኣብ ህይወቶም ኣገደስቲ ፍጡራት ጌሮም ይሰርዕዎም እዮም። ከም ብጾቶም፣ ከም መጸናንዕን ደገፍቶምን ከምኡ’ውን መመሳጥርቶምን እውን ይርእይዎም።


ድሮን ተጠቒማ ዝጠፍኡ ኣኽላባት እትደሊ ኤሪካ ሃርት

ኤርካ ሃርት ኣቦኣ ዝዓደገላ ድሮን ተጠቒማ ዝተሰወሩ ኣኽላባት ደልያ ንሰብ ዋናታቶም ተረክቦም። ንሳ ዛጊድ ልዕሊ 200 ዝጠፍኡ ኣኽላባት ናብ ዋናታቶም ከምዘረከበት እያ እትገልጽ። ኤሪካ ካብ ንነዳዲ ዝኸውን ገንዘብ ወጻእ ካብቶም ኣኽላባቶም ዘራኸበቶም ሰባት ገንዘብ ኣይትቕበልን።


ቆጸራ ብዝሒ ሓራምዝ ካብ ጠፈር ብሳትላይት ይካየድ ኣሎ

ተመራመርቲ፡ ኣብ ኣፍሪቃ  ክንደይ ዝኣኽሉ ሓራምዝ ከምዘለዉ ንምፍላጥ፡ ፈቖዶ ዱራት ምኻድ ኣይከድልዮምን'ዩ። የግዳስ ብዝሒ እቶም ሓራምዝ ካብ ህዋ ብሳትላይት ምፍላጥ ይከኣል እዩ ብምባል፡ ኣብዚ ይዓሙ ኣለዉ። እዞም ስእልታት ካብ መሬት 600 ኪሎሜትር ርሒቓ ዑደት ካብ ትገብር ዘላ ሳትላይት፡ ዝመፅኡ እዮም። እዚ ካብ ህዋ ብሳትላይት ዝካየድ ዘሎ ምቁጻር ሓራምዝ ንመጀመመርታ ግዜ ዝካየድ ዘሎ ኮይኑ፡ ኣብ ሓደ መዓልቲ ክሳብ 5 ሽሕ ትርብዒት ኩሎሜተር ዝሽፍን መሬት ክዕዘብ ዝኽእል እዩ ተባሂሉ። ነዚ ቆጸራ ዘካይዱ መሳርሕታት፡ 'ኣየናይ እዩ ሓርማዝ፡ ኣየናይ'ከ ኣይኮነን' ዝብል ንከለልዩ ከኣ፡ ብኮምፒዩተር 'ኣልጎሪዝም' ዝሰልጠኑ እዮም። መምህር ዩኒቨርሲቲ ባዝ ዶክተር ኦልጋ ኢሱፖቫ፡ "ናህትና ስራሕ ሓንሳብ ነቲ ኣልጎሪዝም፡ እዚ ሓርማዝ እዩ፤ እዚ ድማ ሓርማዝ ኣይኮነን ኢልና ምንጋር ጥራሕ እዩ። እቲ ካልእ ዝተረፈ ስራሕ ግና ናይ ኮምዩተር ስራሕ እዩ። እዚ ብምግባር ድማ፡ ንሕና ብዓይንና ክንርእዮም ዘይንኽእል ደቀቕቲ ነገራት፡ እቲ ኣልጎሪዝም ክርእዮምን ክፈልዮምን ኣኽኢልና" ኢላ። እዞም ተመራመርቲ፡ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ኣዶ ኣብ ዝበሃል ሃገራዊ ሕዛእቲ እዮም፡ ፈላማይ ቆፀራ ሓራምዝ ኣካይዶም። እዚ ሕዛእቲ ንፈለማ ግዘ ዝተመረፀ ድማ፡ ብዙሓት ሓራምዝ ስለዝርከብሉ እዩ። እዚ ሕዛእቲ ፅዑቕ ዱር ብምዃኑ፡ ብባህላዊ መገዲ ንምቑፃር ከቢድ እዩ። ቅድሚ ሕዚ፡ ኣብ ውሱናት ቦታታት ንኣሽቱ ነፈርቲ ብምጥቃም መፅናዕቲ ብምክያድ፡ ንጠቕላላ ከባቢ ግምት ዝውሰደሉ መስርሕ እዩ ነይሩ። ሕዚ ግና እዚ ሳትላይት እቲ ኣብ መሬት ኩሉ ብንፁር ከምዝነግሮምን፡ ንዕቃበ እንስሳት ድማ  ፅቡቕ ከምዝኾነን፡ እቶም ተመራመርቲ ገሊፆም።


ክልል ኦሮሚያ፡ ኣብ ዞባ ቦረና ብዘጋጠመ ደርቂ እንስሳት ዘገዳም’ውን ተጎዲኦም ተባሂሉ

ኣብ ክልል ኦሮምያ  ዝተፈላለያ ወረዳታት ዞባ ቦረና ዘጋጠመ ድርቂ ስዒቡ፡ እንስሳት ዘገዳም’ውን ከምዝተጎድኡ ተገሊፁ። ብሰንኪ'ቲ ኣብቲ ዞባ ዝተኸሰተ ድርቂ ብዙሓት እንስሳት ንሞት ዝተሳጥሑ ኮይኖም ሰባት'ውን ከምዝተጎድኡ ክግለፅ ፀኒሑ'ዩ። ሓላፊ ብሄራዊ ፓርክ ቦረና ኣይተ ንጉሴ ዋታ፡ ኣብቲ ሕዛእቲ ብስእነት ማይን መግሃጫን ዝሞቱ እንስሳት ከምዘለዉ ተዛሪቡ። ኣብቲ ከባቢ ኣብቶም ዝሓለፉ ኣዋርሕ ዝናብ ብዘይምዝናቡ ዘጋጠመ ድርቂ፡ ንነበርቲ እቲ ዞባን ጥሪቶምን ምህሳዩ፡ ከምኡ’ውን ሰባት ንጥሜት ከምዝተሳጥሑ ተገሊፁ። ካብዚ ብተወሳኺ፡ እንስሳት ዘገዳም’ውን ንሕሱም ፀገም ተቓሊዖም። ኣብቲ ከባቢ ብተደጋጋሚ ዘጋጥም ድርቂ፡ ነቲ ዞባ ጥራሕ ዘይኮነስ ንብሄራዊ ፓርክ ቦረና’ውን ፀገም ከምዝኾነ ዝተዛረበ እቲ ሓላፊ፡ ህዝቢ ቦረና ንርእሱ ፀገም ኣጋጢምዎ ክንሱ፡ "ንእንስሳት ዘገዳም እቲ ሕዛእቲ ንምሕላው መስዋእቲ ይኸፍል ኣሎ" ኢሉ። ይበፅሕ ዘሎ ጉድኣት ንነዊሕ እዋን ብዝፀንሕ ድርቂ እንስሳት ብሄራዊ ፓርክ ቦረና ከክጉድኡ ከለዉ እዚ ፈላማይ ኣይኮነን። ኣብቲ ሎሚ ዓመት ኣጋጢሙ ዘሎ ድርቂ’ውን መግሃጫን ማይን ዝሰኣኑ እንስሳት ዘገዳም ተጎዲኦም እዮም። ሓላፊ ብሄራዊ ፓርክ ቦረና ኣይተ ንጉሴ ዋታ፡  “እዚ ድርቂ ካብ ዝጅምር፡ ኣድጊ በረኻን መፍለስን ብስእነት ማይ ይጉድኡ ኣለዉ። ብፍላይ መፍለስ ኣብ ዝበሃል እንስሳ ልዑል ምንካይ ክብደት ይረኣይ ኣሎ።  ንሕና ዘይረኣናዮ ዝሞተ ክህሉ ይኽእል'ዩ። ኣድጊ በረኻ ዛጊድ ዝሞተ የለን። እንተኾነ ብሰንኪ እቲ ድርቂ ተቓላዕቲ ምዃኖም ፍሉጥ'ዩ” ኢሉ። ኣብቲ ሕዛእቲ፡ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ብቁፅሪ ውሑድ ዝኾነ ‘ግሬቨስ ዜብራ’ ዝበሃል ዓሌት ኣድጊ በረኻ ዝርከበሉ ቦታ ከምዘሎ እቲ ሓላፊ ተዛሪቡ። እዚ ሳሪቴ ዝበሃል ቦታ፡ ኣብቲ ከባቢ ብሰንኪ ድርቂ ካብ ማይ ብተወሳኺ ንመግሃጫ ዝኸውን ሳዓሩ ከምዝነከየ  ይገልጽ። መስዋእቲ ይኸፍል ዘሎ ህዝቢ ህዝቢ ቦረና ኣብ ሓለዋ እንስሳት ዘገዳም ፅኑዕ ባህልን ልምድን ከምዘለዎ ዝዛረብ እቲ ሓላፊ፡  እቲ ህዝቢ ንጥሪቱ ካብ ዝተፈላለዩ ትካላት ረድኤት ካብ ዝረኸቦ ሳዕሪ ነክዩ ንእንስሳት ዘገዳም ክህብ ከምዝረኣየ ሓቢሩ። ኣብዚ ቅነ ነበርቲ ቦረና ንእንስሳት ዘገዳም ማይ እናስተዩ ዘርእይ ስእሊ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ተዘርጊሑ ኔሩ። ብፍላይ ሳሬቴ ኣብ ዝበሃል ቦታ፡ ኣይተ ጉራቻ ገልማ ዝበሃል ውልቀሰብ፡ ኣብ ጉድጓድ ዝወደቐት ኣድጊ በረኻ ብምልዓል፡ ሓፂቡ ናብቲ ሕዛእቲ ክትምለስ ከምዝገበረ ብሰፊሑ ይግለፅ ኔሩ። ዞባ ቦረና፡ ካብ ዞቦታት እቲ ክልል ብዝተፈለየ ልዑል ሕፅረት ማይ ካብ ሞንጎ ዝረኣየሉ’ዩ። ኣይተ ንጉሴ ከምዝበሎ፡ ንዓመታት ብህዝቢ ክግለጽ ዝፀንሐ ሕፅረት ማይ ሕዚ’ውን ኣይተፈትሐን። “ሕፅረት ማይ ቀንዲ ፀገምና ምዃኑ ክንገልፅ ፀኒሕና ኢና። እዚ ዝፍታሕ ድማ፡ ብጠቕላላ ከም ዞባ ዘሎ ፀገም ማይ ምስ ዝፍታሕ እዩ” ይብል። ስደት እንስሳት ዘገዳም እንስሳት ዘገዳም ድርቂ ኣብ ዘጋጥመሉ እዋን፡ ማይን ሳዕርን ንምድላይ ናብ ካልእ ከባቢ ዝስደቱ እኳ እንተኾኑ፡ ኣብዚ እዋን ግና ነቲ ዞባ ኣብ ዘዳብው ሰሜናዊ ክፍሊ ኬንያ’ውን ተመሳሳሊ ፀገም ከምዘሎ እቲ ሓላፊ ተዛሪቡ። ስለዝኾነ ድማ እንስሳት እቲ ሕዛእቲ ናብ ኬንያ ናይ ምስዳት ዕድሎም ውሑድ ከምዝኾነ ይገልፅ። ካብ ቀረባ ግዘ ንነዘ ኣብ ገለ ከባብታት ዞባ ቦረና ውሑድ ዝናብ ብምውቅዑ፡ እቲ ኣጋጢሙ ዘሎ ፀገም ማይን መግሃጫን ክቃለል ተስፋ ዝህብ ምዃኑ ሓቢሩ። ብሄራዊ ፓርክ ቦረና ቅድሚ ሕዚ መፅለሊ እንስሳት ዘገዳም ያቤሎ ተባሂሉ ዝፅዋዕ ከባቢ ኣብ 2005 ዓ.ም ብሄራዊ ፓርክ ቦረና ብዝብል ከምብሓድሽ ተጣይሹ። ልዕሊ 3741 ትርብዒት ሜትር ስፍሓት መሬት ዝሽፍን እዚ ሕዛእቲ፡ ዝተፈላለያ ዓሌታት ኣዕዋፍን መጥበውቲ እንስሳትን ሒዙ ይርከብ። ኣብ ውሽጢ እቲ ሕዛእቲ ካብ ሞንጎ ዘለዋ 286 ዓሌታት ኣዕዋፍ፡ ኣርባዕቲአን ኣብ ዞባ ቦረና ጥራሕ ዝርከባ እየን። ኣንበሳ፣ ዘራፍ፣ ሓርማዝ፣ ኣድጊ በረኻ (ክልተ ዓይነት) ሓዊሱ 46 መጥበውቲ እንስሳት ኣብቲ ሕዛእቲ ይርከቡ።


ንኸይጸንቱ ብሳተላይት ምክትታል ዝግበረሎም ዘሎ እንስሳታት

ተጣበቅቲ ዕቃበ እንስሳ ነቶም ኣብ ጎቦታት ኔፓል ዝርከቡ ቀያሕቲ ፓንዳታት ካብ ምጽናት ንምክልኻል ብሳተላይት ይከታተልዎም ከምዘለው ተገሊጹ። እዞም ኣጥበውቲ ዝኾኑ ቀያሕቲ ፓንዳ ኣብ ምብራቅ ሂማልያን ኣብ ደቡባዊ ምዕራብ ቻይናን ጥራይ ዝርከቡ ኮይኖም ቁጽሮም ካብ ሽሕ ዝበዝሕ ኣይኮነን። እዞም ተጣበቅቲ ዕቃበ እንስሳ ኣብ ዓሰርተ ፓንዳታት ጂፒኤስ (ኣበይ ኣለኻ ዘርኢ መሳርሒ)ብምግጣም ካበይ ናበይ ይንቀሳቀሱ ኣብ ምክትታሎም ኣለዉ። እዞም ጂፒኤስ ዝተገጥመሎም ሽዱሽተ ኣንስትዮን ኣርባዕተ ተባዕትዮን ኮይኖም ሬድ ፓንዳ ኔትዎርክ ዝተበሃለ ጉጅለ ተጣበቅቲ ዕቃበ እንስሳ’ዩ ዝከታተሎም ዘሎ። ማና ባሃዳር ካዱክ ናይ ኔፓል ዳይረክትር ዕቃበ ኣገራብን ሓመድን ኮይኑ “እዚ ኣብ ቀያሕቲ ፓንዳታት ከይጸንቱ ዝግበር ዘሎ ምክትታል እምነ ኩርናዕ ንምዕቃብ ቀያሕቲ ፓንዳታት ጌርካ እዩ ዝርአ” ኢሉ። ፓንዳ ብስድራን ጉጅለን ኮይንካ ናይ ምንባር ልምዲ ዘለዎም ኣጥበውቲ እንስሳ እዮም። እዞም ኣብ ጫካታት ዝነብሩ ኣጥበውቲ እንስሳ፡ ሰባት ብብዝሒ ስለዝሃድንዎምን፡ ምስ ምብራስ ኣግራብን እቲ ንሶም ከም መግቢ ዝጥቀምሉ ኣርቃይ’ውን እናጎደለ ስለዝመጽአ ኣብ ሓደጋ ዝርከቡ እንስሳ እዮም። እዚ ብናፓላውያን ተጣበቅቲ ዕቃበ እንስሳ ዝካየድ ዘሎ ንቀያሕቲ ፓንዳታት ካብ ምጽናት ናይ ምድሓን ስርሓት ነዞም ብቁጽሮም ውሑዳት ተሪፎም ዘለዉ ቀያሕቲ ፓንዳታት ዳግማይ ክስስኑ ተስፋታት ኣሰሲኑ ይርከብ።


ንብዙሓት ዘቖጠዐ ጉዳይ ብጥሜት ዝተታሕዙ ኣናብስ ሱዳን

ኩነታት ናይቶም ኣብ ሓደ ኣብ ርእሰከተማ ካርቱም ዝርከብ መካነ-እንስሳታት ተዳጒኖም ዘለዉን ብሰንኪ ጥሜት ኣብ ኣፍሞት ዝበጽሑን ኣናብስ፡ ኣብ ህዝቢ ሓያል ቁጠዐ ፈጢሩ። ዘስንብድ ስእሊ ናይቶም ብጥሜት ተለዂሲሶም ኣብ ጋቢና ተዳጒኖም ዝራኣዩ ሓሙሽተ ኣናብስ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ምስ ተዘርገሐ፡ ብዙሓት በቲ ትርኢት ከም ዝሓዘኑ ይገልጹ ኣለዉ። ብሰንበት፡ ብዙሕ እኩብ ህዝቢ እታ ከተማ፡ ነቶም ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ዝራኣዮም ኣዕጽምቲ ጥራይ ዝተረፉ እንስሳታት ንምርኣይ ናብቲ መካነ-እንስሳ ከም ዝኸደ ኣገልግሎት ዜና ኤ-ኤፍ-ፒ ሓቢሩ። "ነቶም ኣናብስ ኣብቲ መካነ እንስሳ ከይደ ምስ ራኣኹዎም፡ ኣንቀጥቂጠ'የ ... ኣዕጽምቶም ወጺኡ ኢኻ ትርእዮም" ክብል ነቶም ኣናብስ ንምድሓን ጎስጓስ ዝጀመረ ዑስማን ሳልሕ ንኣገልግሎት ዜና ተዛሪቡ። እቶም 5 ኣናብስ ኣብቲ ኣል-ቁረሺ ተባሂሉ ዝጽዋዕ መካነ-እንስሳ፡ ኣብ ጋቢና ተዓጽዮም ዝርከቡ ኮይኖም፡ ብሰንኪ ስእነት መግብን ሕክምናን ክሳቐዩ ዝጸንሑ'ዮም። ሰብመዚ እቲ መካነ-እንስሳ፡ እቶም ኣናብስ ኣብዘ ዝሓለፈ ሒደት ሳምንታት ጥራይ ዳርጋ ክልተ-ሲሶ ካብ ሚዛኖም ከም ዝጎደሉ ይዛረቡ። "መግቢ ኩሉሳዕ ኣይረኽቡን'ዮም። ስለዚ መብዛሕትኡ ግዜ ካብ ጁባና ኣውጺእና ኢና ንምግቦም" ክብል ሓደ ካብ ኣካየድቲ እቲ መካነ-እንስሳ (ፓርክ) ንኤ-ኤፍ-ፒ ገሊጹ። እቲ መካነ-እንስሳ፡ ምምሕዳር ከተማ ካርቱም ዘካይዶ ኮይኑ፡ ብኸፊል ናይ ብሕቲ ኣካለት ዝምውልዎ'ዩ። ይኹን እምበር፡ ሱዳን ኣብዚ እዋን'ዚ፡ ናህሪ ዋጋታት መግቢን ዋሕዲ ናይ ወጻኢ ሸርፊ ዘስዓቦ  ቁጠባዊ ቁልውላዉ ኣጋጢምዋ ይርከብ።


ሰባት ነቲ መስሓቕ ሓሰማ በርሊን ንምድሓን ይቀዳደሙ

ኤልሳ፡ ኣብ ዓለምና ዳርጋ እታ ውርይቲ መፍለስ ኮይና ኣላ። ብህቡብነታ ዘጥረየቶም ደገፍታ ካብ ሃደንቲ ከድሕንዋ ጎስጓስ ጀሚሮም ኣለው። ኤልሳ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ሓደ ጀርመናዊ ሰብኣይ ጥራሕ ነብሱ ኮይኑ ጸሓይ ክጽሎ እንከሎ፡ እታ መፍለስ ነታ ላፕቶፕ ሒዛ ዝነበረት ሕብራዊት ብጫ ሳንጥኡ መንጢላ ምስ ሃደመት ደድሕሪኡ ክትገዩ ስለ ዝረኣዩዋ እዩ እቲ ስም ተዋሂብዋ። እታ መፍለስ ኮምፒዩር ሒዛ ምስ ደቃ ክትሃድም፡ እቲ ሰብኣይ ድማ ንብረቱ ከምልስ ጥራሕ ነብሱ ክጎዩ ዘርኢ ስእሊ ኣብ ማሕበራዊ ሜድያ ምስ ተዘርግሐ ኣቓልቦ ብዙሓት ረኺቡ። ኣብዚ እዋን ግን ሰብ መዚ እቲ ከባቢ፡ ነታ መፍለስ ምስ ካልኦት መፋልስ ክሕይርዋ ከም ዝኽእሉ ገሊጾም። እተን ኣብቲ ከባቢ ዝነበራ መፋልስ፡ ንሰባት ከም ዘይፈርሓን እቶም ሰባት ከኣ ኣብቲ ከባቢ ከምድላዮም ከም ዝንቀሳቐሱን ሰብ መዚ እቲ ከባቢ ይሕብሩ። እቶም ሓለፍቲ፡ ኣብ ከባቢ ቶውፈሎሲ-ከባቢ በርሊን፡ ብዙሓት መፋልስ ከም ዘለዉን፡ እቶም መፋልስ ድማ ኣብ ደቂ-ሰባት ሕማምን ክሕልፉ ስለ ዝኽእሉ ክእለዩ ኣለዎም ዝብል ስምዒት ኣለዎም። ኣብ በርሊን፡ ዓመታዊ፡ ከባቢ 2000 ሽሕ ዝኾኑ መፋልስ ብሃደንቲ ይቕተሉ። እንተኾነ፡ እዛ ኤልሳ ተባሂላ ተጸዊዓ ዘላ መፍለስ ክሳብ ደቃ ዝዓብዩ ብዝኾኑ ሃደንቲ ከም ዘይትቕተል ሰብ መዚ ስነ-ኣግራብ እቲ ቦታ ገሊጾም። ብተወሳኺ እቶም እንስሳታት ብኽብሪ ክተሓዙ፤ ግን ሰባት መግቢ ከይህብዎም ሓቢሮም። ኣብ ከባቢ በርሊን፡ መፋልስ ቱፋሕን እምበቲቶን ከም ዝወሃቦም 24 (ትዌንቲ-ፎር) ዝተባህለ ማዕከናት ዜና ይገልጽ። ዝሓለፈ ሰንበት፡ ብዙሓት ሰባት ንመፍለስ ኤልሳን ደቃን ንምድሓን ኣብ ግሩንዋለደ ኣድማ ገይሮም ነይሮም። ብመርብብ ሓበሬታ ዝተገብረ ጎስጓስ ድማ ከባቢ 9000 ፈርማ ተኣኻኺቡ። እቶም ሰባት "ነታ ደረቕ ግን ከኣ ሕያወይቲ መፍለስ ተኸናኸንዋ" ኢሎም ጻውዒት ኣቕሪቦም ኣለው። ካብቶም ነቲ ፈርማታት ኣብ ምእካብ እትነጥፍ ጀኒን ፓስቱለር፡ ኤልሳ ብሰላማዊ መገዲ ኣብቲ ፓርክ ክትነብር ይግባእ ክትብል ትካታዕ። እታ መፍለስ ኣብ ሰባት ዝኾነ ስግኣት ከም ዘይትፈጥር ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ካብ ዘጋጠመ ኩነታት ክንርድኦ ንኽእል ኢና ከኣ ትብል። ነቲ ሰብኣይ ሓደጋ ከተብጽሓሉ ትኽእል ነይራ፤ ግን ከምኡ ኣይገበረትን። እዚ ኸኣ መርኣያ ሰላማውነታ እዩ ኢላ። ኣብ ቀረባ መዓልታት ጀርመናውያን ካልእ ፍልይ ዝበለ ፍጻሜ ኣጋጢሙዎም ነይሩ። ሓደ ካልእ ተባዕታይ ሓሸማ ካብቲ ቦታ ጠፊኡ ኣብ ባሕሪ ባልቲክ ክሕምብስ ብቪድዮ ካሜራ ሓለፍቲ መገዲ ተሳኢሉ። ሓደ ሰብኣይ ነቲ ዝሕምብስ ዝነበረ ሓሰማ ብባዴላ ገይሩ ይደፍኦ ስለ ዝነበረ እቶም ኣብቲ መናፈሻ ዝዕዘቡ ዝነበሩ ሰባት ግደፎ ይኺድ እናበሉ ጨዲሮም። ኣብ መወዳእታ እውን ነቲ ሰብኣይ በቲ ዝገበሮ ክሲ መስሪቶምሉ ኣለው።


ኣብ ምጽናት እትርከብ ቀታሊት ዓሌት ዓሳ ነባሪ ደጊማ ጠኒሳ- ተመራመርቲ

እዛ ንሰባት ብምቕታል እትፍለጥ ኣንስተይቲ ዓሳ ነባሪት ንዝሞተ ውላዳ ን17 መዓልታት ዝኣክል ሓዚላ ልዕሊ 1600 ኪሎ ምትሮ ከምዝተጉዓዘት ተመራመርቲ ሓቢሮም። እቶም ሊቃውንቲ ፡ ብሰብ ኣልቦ ነፋሪት [ድሮን] ብዝተኸታተልዎ መሰረት እዮም ብዛዕባ እዛ ቐታሊት ዓሳ ነባሪት ኣጽኒዖም። ቴሌኳ እናተብሃለት እያ እትጽዋዕ። ንዓኣ ሓዊሱ ሰለስተ ዓይነት ዓሳ ነባሪ ጠኒሰን ኢሎም። እዘን ቀተልቲ ዓሳ ነባሪ፡ ዝሞተ ውላዳን ንሓደ ሰሙን ተሸኪመን ብምዛር እየን ዝፍለጣ። እዚኣ ግን፡ ንልዕሊ ክልተ ሰሙን ሓዚላ ትዛወር ኣላ፤ እዚ ድማ ዘይተለምደ ምዃኑ እዮም እቶም ተመራመርቲ ዝገልጹ። ቴሌኳ፡ ሓደ ካብቶም ኣብቲ ከባቢ ዝርከቡ ሰለስተ ዓሌታት ዓሳ ነባሪ ኮይኖም፡ ነፍሲ ወከፎም ናይ ኣስታት 72 እኩብ እዮም። ኣብ ማያት ዋሺንግተን ዲሲን ኣብ ደቡባዊ ጫፋት ቫንኮቨር ዝበሃሉ ደሴታት ካናዳን እዮም ዝርከቡ። ሃገራት ኣመሪካን ካናዳን፡ እዞም 'ደቡባዊ ቀተልቲ ነባሪ ዓሳ'፡ ከም ዓሌት ኣብ ምጽናት ዝርከቡ ኢሎም እዮም መዝጊቦሞም። ሲያትል ታይመስስ ዝተብሃለ መራኸቢ ብዙሓን ከምዝጸብጸቦ፡ ሓደ ካብቶም ኣብዞም እንስሳት ኣትኲሩ ዝሰርሕ ጉጅለ ተመራመርቲ ዝኾነ ጆን ደርባን፡ ኣብ ዘካይዶ መጽናዕቲ  ምስልታት እቶም ዓሌት ዓሳ አተኣኻኺቡ ኣሎ። እቶም ኣሳእል፡ ካብቶም ዓሳ ነባሪ ኣስታት 30 ሜትሮ ርሕቐት እዮም ተዋሲዶም ተባሂሎም። እዞም ዓሌታት ዓሳ፡ ምጥናሶም ዘይልሙድ እንተኾነ'ኳ፡ እቶም ውሉዳት ብህይወት ናይ ምጽናሕ ዕድሎም ትሑት እዩ ነይሩ- ይብሉ እቶም ተመራመርቲ። ኣብ ዝሓለፈ ሰለስተ ዓመታት፡ እዛ ዓሌት ዓሳ ክትጠንስ ንፈለማ እዋን እዩ ተባሂሉ። እቲ ሚድያ ከምዝበሎ ግን፡ ክልተ ዓሳ ነባሪ እዚ ቀታሊ ዓሌት፡ ዛጊድ ብህይወት ዝርከቡ ወሊዶም። ዩኒቨርሲቲ ዋሺንግተን ኣብ ዘካየዶ መጽናዕቲ ከምዝሕብሮ፡ ናይዞም ዓሌት ምርባሕ ጠጠው ምባል፡ ምስ ምስኣን ምግቢ ብፍላይ ድማ ዝምገብዎ 'ቺኖክ ሳልሞን' ዝተብሃለ ዓይነት ዓሳ ቁጽሩ እናነከየ ምምጻእን ዝተኣሳሰር እዩ። ገለ ጃልባታት ካብቲ ከባቢ ክርሕቑን፡ ንክራብሑ ናጻ ቦታ ክህብዎምን ኣጠንቂቖም ኣለዉ። ቴሌኳ ኣብ ወርሒ ነሓሰ 2018፡ ዝሞተት ውላዳ ተሸኪማ ከምእትዘውር ምስተፈልጠ እያ፡ ቀልቢ ማሕበረሰብ ዓለም ስሒባ ነይራ። እቲ ናይ ሕዚ ክስተት ግን፡ ንክንድዚ ዝኣከል መዓልታት ምውት ውላዳ ተሸኪማ ክትዘውር ንፈለማ እዋን እዩ።


ኣቶሚክ ቦምብ፡ ዕድመ ኣብ ዓለም'ቲ ዝዓበየ ዓሳ ነባሪ ንምፍላጥ ኣኽኢሉ

ኣብ እዋን ዝሑል ኲናት ካብ ዝተኻየደ ፈተነ 'ኣቶማዊ ቦምብ' ዝተረኸበ መረዳእታ፡ ተመራመርቲ፡ ዕድመ እቲ ኣብ ዓለም ዝዓበየ ዓሳ ንምፍላጥ ከምዝሓገዞም ተፈሊጡ፡፡ ወይል ሻርክ፡ ዓሳ ነባሪ፡ ብበዝሒ ኣብ ትሮፒካዊ ማያት ዝነብር ግዙፍን ህዱእን ፍጥረት እዩ። እዞም ዓይነት ዓሳ፡ ነዊሕ ዕድመ ዘቑጸሩ እኳ እንተኾኑ፡ ተመራመርቲ ግና፡ ናይዞም  ሓደጋ ምጽናት ኣጋጢምዎም ዘሎ ፍጥረታት ዕድመ ንምፍላጥ፡ ተጸጊሞም ጸኒሖም እዮም፡፡ እዚ ግና ፡ ካብ 'ራድዮ ኣክቲቭ' ብዝርከብ ሓበሬታ፡ ነቶም ፍጥረታት ንምድሓን ዝሕግዝ መገዲ ረኺቦም ኣለዉ። ክሳብ 18 ሜትር ዝበጽሕ ቁመቶምን 20 ቶን ዝምዘን ክብደቶምን፡ እቶም ዝዓበዩ ዓሳን ሻርክን ይገብሮም። ብፍላይ በጻሕቲ ምስዞም ዓይነት ዓሳ፡ ምሕማስን ምርኣይን ከምዘሐጉሶም ይዛረቡ። እንተኾነ ብምኽንያት ምግፋፍ፡ ኣብ ሓደጋ ምጽናት እዮም ዝርከቡ፡፡ ዕድሚኦም ሓዊሱ፡ ዝርዝር ባህርያቶም ድማ አዐርዩ ኣይተፈለጠን ጸኒሑ። ብፍላይ ዕድመ እዞም ፍጥረታት ምፍላጥ፡ ብቐጻሊ ካብ ምጽናት ንምድሓን ዝሕግዝ መጠን ምርባሕ እዞም ፍጥረታት ንምርዳእ፡ ከምዝሕግዝ ተመራመርቲ ይገልጹ። ክሳብ ሎሚ፡ ተመራመርቲ፡ ኣብ ዓንዲ ሑቐ ወይል ሻርክታት ዝርከቡ፡ ብግዘ በዝሖም እናወሰኸ ዝኸዱ መስመራት ብምጽናዕ፡ ዕድመ ዝሞቱ ወይል ሻርክታት ንምፍላጥ እናፈተኑ ዝጸንሑ ኮይኖም፡ ርግጸኛታት ምዃን ግና ኣይከኣሉን። ሕዚ ግና ዕድመ ወይል ሻርክታት ብትኽክል ንምፍላጥ ዘኽእል መገዲ፡ ከምዝረኸቡ እዮም ዝገልጹ። ካብ መወዳእታ 1940ታት ጀሚሩ ዝተፈላለያ ሃገራት ዝተኮሰኦም ኣቶማዊ ቦምብታት፡ ኣብ ከባቢ ኣየር ዝርከብ መጠን ካርቦን-14 ዝተብሃለ ባእታ፡ ብዕጽፊ ክውስኽ ዝገበሩ እንትኾን፡ እዚ ባእታ ናብ ኣብ መሬት ዝርከቡ ህይወታውያን ኩሎም ሰሪጹ ናይ ምእታው ተኽእሎ ኣለዎ። እዚ ምስ ግዘ ንውሓት እናበስበሰ ዝኸይድ ባእታ፡ ዕድመ ንምፍላጥ ኣዝዩ ጠቓሚ ከምዝኾነ ድማ ተመራመርቲ ይገልጹ። እንስሳት ዕድመኦም እናወሰኸ እንትኸይድ፡ ዝርከቦም መጠን እቲ ባእታ ዝነኣሰ እዩ፡፡ "ኣብቲ ሽዑ እዋን ዝነበሩ ብዙሓት እንስሳት፡ እቲ ዝወሰኸ መጠን ካርቦን-14 ኣብ ጥንኩር ኣካላቶም ክእከብ ገይሮም" ዝብል ተመራማሪ ዶ/ር ማርክ ሚከን፡ ኣብ ዓንዲ ሑቐ እዞም ዓሳታት ዝርከብ መጠን እቲ ባእታ ዝብስብሰሉ ግዘ ምፍላጥ፡ ዕድመ እዞም ፍጥረታት ንምግባጥ ከምዘኽእል ገሊጹ፡፡ እቲ ጉጅለ ምርምር፡ ኣብ ፓኪስታንን ታይዋንን ዝተረኸበ ዓጽሚ ቅሪት ናይዞም ዓሳታት ሒዙ እዩ፡ ምርምሩ ዘካይድ ዘሎ። እቲ መጽናዕቲ ገና ኣብ ከይዲ ዋላእኳ እንተኸነ፡ ዛጊድ ዝተረኸበ ውጽኢት፡ እቶም ፍጥረታት ነዊሕ ዕድመ ከምዝነበሩ ዘርኢ እዩ። ሓደ ካብቶም ተመራመርቲ ዶክተር ሚካን፡ ናይዞም ዓሳ ዕድመ ካብ 100 ክሳብ 150 ከምዝኾነ እዩ ዝሕብር ይብል። እቶም ተመራመርቲ፡ እዞም ተደለይቲን ንወዲሰብ ጠቐምትን ዝኾኑ ዓሳታት፡ ብፍላይ ኣብ ባሕርታት ታይዋንን ታይላንድን ቁጽሮም ዝመንመነሉ ምኽንያት ንምፍላጥ፡ እቲ መጽናዕቲ ክሕግዝ ምዃኑ ይኣምኑ። "ወዲሰብ ክምዝምዞም ኣይኮኑን ተፈጢሮም" ኢሉ ዶክተር ሚካን። ዕድሚኦም ምፍላጥ፡ እቲ ዓሌቶም ካብ ምጽናት ከምዝሕግዝ ድማ፡ ተስፋ ገይሮም ኣለዉ።


ኮሮናቫይረስ: ኣብ ኣሜሪካ ኣብ መካነ እንስሳ ዝነበረት ነብሪ ኮሮናቫይረስ ተረኺብዋ

ኣብ ኣሜሪካ ኣብ መካነ እንስሳ እትነብር ጓል ኣርባዕተ ዓመት ናድያ እትበሃል ነብሪ፡ ፈላመይቲ ኮሮናቫይረስ ዝተረኸባ  እንስሳ ኮይና ኣላ። እዛ ኣብ ኒውዮርክ ዝርከብ ብሮክስ ዝተብሃለ መካነ እንስሳ እትነብር ነብሪ፡ ምስ ካልኦት ሽዱሽተ ኣናብር ትነብር ዝነበረት ኮይና ንቶም ክልኦት ኣናበር'ውን ነቲ ኮሮናቫይረስ ኣሕሊፋትሎም ከምእትኽእል ሓለውቲ እቲ ማከነ እንስሳ ዘለዎም ሻቕሎት ገሊጾም። ፓል ካለ ዝተብሃለ ሓኪም እንስሳ፡ ንሮይተርስ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ "እዚ ኣብ ዓለም ናይ መጀመርታ ተርእዮ ኮይኑ፡ እዚ ሕማም ካብ ሰብ ናብ እንስሳ ክመሓላለፍ ከምዝኽእል  እውን ክንፈልጥ ክኢልና ኣለና" ኢሉ። እቲ መካነ እንስሳ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ "እዚ ኣብ ናድያ (ሽም እታ ዝሓመመት ነብሪ) ዝረኸብናዩ፡ ብዓለም ደረጃ ብዛዕባ ኮቪድ-19 ዘለና ኣፍልጦ ንኸነበርኽ ሓጋዚ እዩ" ኢሉ። ኣብቲ መግለጺ፡ ኣዙል ዝተብሃለት ሓፍቲ ናድያ፡ ክልተ ኣናብርን ሰለስተ ናይ ኣፍሪቃ ኣናብስን ምልክታት እቲ ሕማም ከምዝተራእዮም ገሊጾም። ኮሮናቫይረስን እንስሳን ኮሮናቫይረስ ኣብ ወርሒ ታሕሳስ ናይ 2019 እዩ ንመጀመርታ እዋን ኣብ ቻይናዊት ከተማ ውሃን ክረአ ጀሚሩ። ኮሮናቫይረስ (ኮቪድ-19) ኣብ ውሃን እንስሳ ኣብ ዝሽየጥሉ ዕዳጋ ካብ እንስሳ ናብ ሰብ ከምዝተመሓላለፈ'ዩ ዝእመን። ብድሕሪ እዚ፡ እዚ ሕማም ካብ ሰብ ናብ ሰብ ብቅልጡፍ ክላባዕ ጀሚሩ፡ እንተኾነ እዛ ናድያ እትብሃል ነብሪ ኮሮናቫይረስ ምስ ተረኸባ ግን እዚ ሕማም ካብ ሰብ ናብ እንስሳ ክሰጋገር እኽእል ድዩ ዝብል ሓዲሽ ሕቶ ኣላዓዒሉ ይርከብ። ክሳብ ሕጂ ኣብ ሆንግኮንግ ዝርከቡ ክልተ ኣኻልብ ሓዊስካ ብኣጻብዕ ዝቁጸሩ እንስሳታት እዮም ኮቪድ 19 ተረኺብዎም ዘሎ። መግለጺ መካነ እንስሳ ብሮክስ  ከምዝሕብሮ፡ ክሳብ ሕጂ ኣብ ሃገረ ኣሜሪካ ካብ እንስሳ ሓሊፍዎ ዝሓመመ ሰብ ከምዘየሎ እዩ ዝገልጽ። ኣብ ውድብ ጥዕና ዓለምን ንጥዕና እንስሳ ዝከታተል ጨንፈር'ውን እዚ ሕማም ካብ ኣኻልብ ወይ ደማሙ ናብ ሰብ ክምሓላለፍ ከምዝኽል ዝኾነ መርትዖ ከምዘይብሉ እዩ ዝገለጽ። እዚ ውድብ፡ መጽናዕቲ የካይድ ከምዘሎ ብምሕባር ክሳብ ውዱእ ውጽኢት ዝረክብ፡ ዝኾነ ብኮቪድ 19 ዝሓመመ ሰብ፡  ምስ ከም ከልብን ድሙን ዝኣመሰሉ እንስሳ ዘቤት መንትንኻፍ ከቋርጽ ምዒዱ ኣሎ። ኣብ ኩምብሪጅ ዩኒቨርስቲ ሓኪም እንስሳን ተመራማሪትን ዶክተር ሳራ ካዲ "እዛ ምስቶም ሓለውቲ እንስሳ እቲ መካነ እንስሳ ብዙሕ ዘይትቀርብ ነብሪ እዚ ቫይረስ ስለዝተረኸባ ዘገርም እዩ" ድሕሪ ምባል "እዛ ነብሪ ዘርኣየቶ ምልክታት ልክዕ ከምቲ ናይ ሰብ ምዃኑ ኸኣ እቲ ዘገርም ነገር እዩ" ኢላ።


ኬንያ ኣእዱግ ተሓሪዶም ከይሽየጡ ኣጊዳ

ካብ ዝመጽእ ወርሒ ጀሚሩ ኣብ ኬንያ ማሕረዲ ስጋ ኣእዱግ ጠጠው ከም ዝብል ሚኒስተር ሕርሻ እታ ሓቢሩ። ኬንያ፡ ነቲ ኣብ ቻይና እናዓበየ ዝመጽእ ዝነበረ ጠለብ ስጋ ንኸተማልእ፡ ንናይ ኣእዱግ ዕዳጋ ሕጋውነት ኣልቢሳቶ ነይራ። ሚኒስተር ፒተር ሙንያ፡ እቲ ውሳኔ ሕጽረት ኣእዱግ ስለዘስዓበ ግጉይ ውሳኔ ከም ዝነበረ ገሊጹ። ኣብ ገጠራት ዝነብሩ ህዝቢ፡ ንምጉራት ማይን፡ ዕንጨይትን፡ ኣእዱግ ስለዝጥቐሙ፡ እዚ ሕጽረት ኣእዱግ ኣብ ስራሕ ደቂ-ኣንስትዮ ተወሳኺ ተጽዕኖ ከይፈጥር ስግኣት ኣሎ። ብመሰረት ዝሓለፈ ዓመት ዝተገበረ መንግስታዊ ጸብጻብ፡ ብዝሒ ኣእዱግ ካብቲ ቕድሚ ዓሰርተ ዓመት ዝነበረ 1.8 ሚልዮን  ናብ 600,000 ከም ዝወረደ ተፈሊጡ። ብሰኑይ፡ ኣብ ናይሮቢ ዝርከቡ ሓረስቶት ኬንያ፡ ኣብ ኣፍ-ደጌ ቤት ጽሕፈት ኣቶ ሙንያ ብምምጻእ፡ ንአእዱግ ንምክንኻን ስጉምቲ ክውሰድ ሰላሚ ሰልፊ ኣካዪዶም። ሰልፈኛታት ኣብ ጭርሖኦም፡ "ኣእዱግ ምስ ዝሕረዱን ዝስረቑን፡ ደቂ-ኣንስትዮ ናብ ኣእዱግ ይቕየራ" ዝብል ሒዞም ነይሮም። ኣቶ ሙንያ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ እቲ ሕጋዊ ዝኾነ ማሕረዲ ኣእዱግ ኣብ ውሽጢ ሓደ ወርሒ ናብ ናይ ካልኦት እንስሳታት ማሕረዲ ከም ዝቕየር ወይ ድማ ከም ዝዕጾ ሓቢሩ። እቲ ሚኒሰተር ደጊሙ፡ እቲ ናይ ኣእዱግ ንስጋ ምሕራድ ብግቡእ ዘይተሓስበሉ ፖሊሲ ከም ዝነበረ ጠቒሱ። "ካብቲ ብምሕራድ ኣእዱግን ስጋኦም ብምብላዕን ዝርከብ ጥቕሚ፡ እቲ ዘበርክትዎ ልምዳውን ባህላውን ስራሕ ይበልጽ" ይብል እቲ ሚኒስተር። እዚ ምሕራድ ኣእዱግ፡ ዘይሕጋውያን ወዲኒታት ከም ዝበዝሑን፤ ኣብ ጸሊም ዕዳጋ ከም ዝዋፈሩን ገይሩ ይብሉ እቶም ነበርቲ። ኣብ ኬንያ ኣርባዕተ ሕጋውያን መሕረዲ እንስሳታት ኣለዋ። ብገምጋም፡ ኣብ ኬንያ ኣብ መዓልቲ ኣስታት 1000 ኣእዱግ ከም ዝሕረዱ ይንገር። ብመሰረት ኣፍሪቃ ነትዎርክ ፎር ኣኒማል ወልፈር፡ ካብ 2012 ኬንያ ንስጋ ኣድጊ ሕጋዊ ካብ እትገብሮ ንደሓር፡ ዋጋ ናይ ሓደ እኹል ኣደጊ ኣብ ኬንያ ኣርባዕተ ዕጽፊ ኮይኑ። ኣብ ቻይና ቆርበት ኣድጊ ብዙሕ ጠለብ ከምዘለዎ ይግለጽ።


ኣውስትራልያ፡ ካብ ቆርበት ሓርገጽ ዝተሰርሐ 19 ሽሕ ዶላር ዋግኡ ናይ ኢድ ቦርሳ ብፖሊስ ተቃጺሉ

19,000 ዶላር ዝዋግኡ ካብ ቆርበት ሓርገጽ ዝተሰርሐ ናይ ኢድ ቦርሳ  ሒዛ ናብ ኣውስትራልያ ክትኣቱ ዝተረኸበት ጓል ኣንስተይቲ ብዘይ ፍቃድ ኢኺ ከተእትውዮ ፈቲንኪ ተባሂላ ነቲ ቦርሳ ኣሕዲጎም ከምዘቃጸልዎ ሰብ መዚ ኣውስትራልያ ገሊጾም። እዚ ምስ መጋየጺ ዝኾኑ ንብረታት ዝስራዕ ናይ ኢድ ቦርሳ ኣብ ፈረንሳ ካብ ሰይንት ላውረንት ዝተብሃለ ክቡር ንብረታት ዝሽየጠሉ ዓቢ ድኳን ከምዝተዓደገን ብሓለዋ ዶብ ከተማ ፐርዝ ኣውስትራልያ ከምዝተተሓዘን እዩ ተገሊጹ ዘሎ። ካብ ቆርበት ሓርገጽ ዝተሰርሑ ፍርያት ናብ ኣውስትራልያ ክኣትዉ ፍቁድ እኳ እንተኾነ፡ እቶም ካብ ቆርበት ሓርገጽ ዝተሰርሐ ንብረት ናብ ኣውስትራልያ ከእትዉ ዝሓስቡ ሰባት ኣቐዲሞም 70 ናይ ኣውስትራልያ ዶላር ከፊሎም ፍቃድ ክውሃቦም ክሓቱ ከምዝለዎም ዘገድድ ሕጊ ኣሎ። ሚኒስተር ኣከባቢ ኣውስትራልያ ነቲ ምህጋርን ምቅጻልን ናይቲ ቦርሳ፡ “እቲ ኣቐዲሙ ዝጸደቐ ሕጊ ተግባራውነቱ ንምርግጋጽ ይስራሕ ከምዘሎ ዘርኢ’ዩ”ኢላ። ኣብ ኣውስትራልያ እንስሳ ዘገዳም ክሸይጥን ክዕድግን ዝተረኸበ ሰብ ክሳብ 10 ዓመት ማእሰርትን ኣስታት ርብዒ ሚልዮን ናይ ኣውስትራልያ ዶላር ከቅጽዕ ዝኽእል ሕጊ ኣለዋ። ውጽኢት ቆርበት ሓርገጽ ዝኾኑ ፍርያት፡ ናብ ኣውስትራልያ ክኣትዉ ፍቁድ እኳ እንተኾነ ብመሰረት ዓለምለኻዊ ውዕል ኣብ ሓደጋ ዝርከቡ ዓሌታት እንስሳን ኣታኽልትን ጥቡቕ ዝኾነ መቆጻጸሪ መስርሓት ከምዘለዎም እዩ ዝግልጽ። ሚኒሰትር ኣከባቢ ሱዛን ለይ “ ብኦንላይን እንታይ ኢና ንዕድግ ዘለና እኹል ግንዛበ ክህልወና ኣለዎ፡ ብፍላይ ውጽኢት ቆርበት ዝኾኑ ነገራት ኣብ እንዕድገሉ ሕጊ ናይዛ ሃገር ምርዳእ ከድልየና እዩ” ኢላ። ንሳ ብምስዓብ “ መንግስቲ ናብ ኣወስትራልያ እንታይ ይወጽእን እንታይ ይኣቱን ብምክትታል ዘይሕጋዊ ዝኾነ ደው ከብል ግዴታ ኣለዎ” ኢላ። እታ ነቲ ቦርሳ ዝዓደገት ውልቀ ሰብ እቲ ቦርሳ ካብ ፈረንሳ ክወጽእ እኳ ፍቃድ እንተኣውጸአትሉ ናብ ኣውስትራልያ ዘእቱ ወረቐት ግን ከምዘይነበራ እዩ ተገሊጹ። መንግስታት ዓለም ቆርበት ናይቶም ኣብ ሓደጋ ምጽናት ዘለዉ እንስሳታት በቶም መጋየጺ ዝኾነ ንብረት ዝሸጡ ዓበይቲ ትካላት ዓቢ ተጠላብነት ከምዘለዎ ስለዝተገንዘቡ ንምቁጽጻር ዝሕግዝ ውዕላት ይፈራረሙ እዮም።


ምስጢር ሞት ልዕሊ 300 ሓራምዝ ቦትስዋና ተፈሊጡ

ኣብዚ ዓመት መንቀሊኡ ብዘይተፈለጠ ምኽንያት ሞይቶም ዝተባሃሉ 330 ሓራምዝ ብሲያኖባክተርያ ኣብ ማይ ብዝተፈጠረ መርዛም ነገር(ቶክሲን) ከምዝኾነ ተገሊጹ፡፡ እቲ መርዛም ባክቴርያ ብተፈጥሮ ኣብ ዕቋር ማይ ዝፍጠር ኮይኑ ሓልሐሊፉ ድማ ናብ ብሉ ግሪን ኣልጌ ዝበሃል ሳባ ማይ ዝዓቢ እዩ፡፡ ኮይኑ ግና ብዙሓት ዘይተመለሱ ሕቶታት ከምዘለዉ ሰብ ሞያ እንስሳት ዘገዳም ንሮይተርስ ሓቢሮም፡፡ እቲ ኣብ ደለል ኦኮቫንጎ ዘጋጠመ ክስተት ንካልኦት እንስሳት ዘይምቕታሉ፡ ንሰብ ሞያ ሓለዋ እንስሳት ሓካይምን ግር ዘበለ ጉዳይ እዩ፡፡ ላዕለዋይ በዓልሞያ ጥዕና እንስሳት ምማዲ ሩበን ‘‘መትኒ ዝምርዝ ሲያኖ ባክተርያ ምኽንያት ሞት’’ እቶም ሓራምዝ ከምዝኾነ ዝተገበረ ምርመራ ከምዘርእየ ገሊጹ፡፡ ‘‘ኣብ ማይ ዝርከቡ ባክተርያታት እዮም፡፡ እንተኾነ ከም ንምንታይ ሓራምዝ ጥራይ ሞይቶም፡ ንምንታይ ኣብዚ ከባቢ ጥራሕ ዝብሉ ዛጊድ ዘይተመለሱ ሕቶታትን ግን ኣለዉና’’ ዝበለ ምማዲ ሩበን፡ ብዙሓት ምኽንያት ክኾኑ ይኽእሉ እዮም ዝበሉዎም ክልስ ሓሳባት ይምርምሩ ከምዘለዉ  ሓቢሩ፡፡ ምክትል ዳይሬክተር ክፍሊ እንስሳ ዘገዳምን ብሄራዊ ፓርክን ሲሪል ታኦሎ ድማ ቁጽሪ ዝሞቱ ሓራምዝ ኣብ ኣብ ሓምለ ካብ ዝነበረ 281 ናብ 330 ከምዝዓበየ ገሊጹ፡፡ ቦትስዋና ሲሶ ሓራምዝ ኣፍሪቃ ዝርከቡላ ሃገር እያ፡፡


ኣብ ከተማ በርሊን ሳእኒ እትሰርቕ ወኻርያ ተረኺባ

ኣግራብ ኣብ ዝበዝሖ ወሰናስን ከተማ በርሊን እትነብር ወኻርያ መዛረቢት ማዕከናት ዜና ኮይና ቀንያ። ከተማ በርሊን ኣብ ተዛማዲ ጸሓይ ዝዓብሎሎ ኩነታት ኣየር እያ ዘላ፡ ሰባት ድማ ፍኩስ ዝበለ ክዳንን ሸበጥን ለቢሶም ምዝዋር እዩም ዘዘውትሩ። ኣብ ኣፍደገ ገዝኦም ዝገደፍዎም ሸበጥን መጉየዩ ሳእንን ብተደጋጋሚ ይጥፍኦም ምህላዉ ዝሕበሩ ሰባት ድማ ካብ መዓልቲ ናብ መዓልቲ ክብርክቱ ጀሚሮም። ብፍላይ ነበርቲ ከባቢ ዘህለንዶርፍ ኣሳእኖም ብለይቲ ካብ ኣፍደገ ገዛ ክስረቕ ምስ ጀመረ ኣብ ዓቢ ምጥርጣር’ዮም ኣትዮም። ኣብ መወዳእታ ሓደ ነባሪ እቲ ከባቢ ኣብ ኣፋ ጽምዲ ጫማ ዝሓዘት ወካርያ ምስ ረኣየ ኣቃልብኡ ክሰሓብ ክኢሉ። ንሱ ምስ ደይሊ ታጋሳፒገል ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕተት፡ “ክልተ ሰመያዊ ሸበጥ ኣብ ኣፋ ሒዛ እናጎየየት እንከላ እየ ርእየያ” ኢሉ። እታ ወኻርያ ምክትታል ምስ ተገበረላ ኣብ ሰፈራ ልዕሊ 100 ጽምዲ ሸበጥ ክርከብ እንከሎ፡ እቲ ደቂ ተባዕትዮ ንመጉየዩ ዝጥቀምሉ ፎኵስ ኣሳእን ግን ክርከብ ኣይተኻኣለን። ኤዲተር ደይሊ ታጋሳፒገል ፈሊክስ ሃከንባርች ስእሊ ኣሰንዩ ኣብ ትዊተር ምስ ለጠፎ፡ ኣብ ከባቢታት ዘህለንዶርፍ ሳእኒ ጥራይ ዝሰርቕ ስዉር ገበነኛ ኣትዩ ኣሎ እናበሉ ተረበሾም ዝነበሩ ነበርቲ ፍኵስ ዝበሎም ይመስሉ።


ኬንያ፡ ሳሕቲ ዝርኣያ ጻዓዱ ዘራፋት ተቐቲለን

ክልተ ሳሕቲ ዝርከባ ጸዓዱ ዘራፍት ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ኬንያ ብዘይሕጋውያን ሃደንቲ ተቐቲለን። ሬሳ ሓንቲ ዘራፍን ገልገልን ኣብ ጋሪሳ ዝተባህለ ከባቢ ብሓለውቲ እንስሳ'ዩ ተረኺቡ። እታ ሳልሰይቲ ዘራፍ ግን ብህይወታ ተረኺባ። እዛ ብህይወታ ዝተረኸበት ጻዕዳ ዘራፍ እታ እንኮ ኣብ ዓለም ተሪፋ ዘላ ምዃና ተጣበቕቲ እንስሳታት ይሕብሩ። ኣብ 2017፡ ናተን ስእሊ ኣብ ኣብ ምሉእ ዓለም ከምዝተረገሓ ይፍለጥ። ነተን ዘራፍ ዝቐተሉ ዘይሕጋውያን ሃደንቲ ክሳብ ሕጂ ከምዘይተፈልጡን ስለምንታይ ከምዝቐተልወንን ኣይተነጸረን ዘሎ። በዓልመዚ ልምዓትን ሓለዋን እንስሳ ዘገዳም ኬንያ፡ ንቕትለት እተን ዘራፍት መርመራ የካይድ ከምዘሎ ገሊጹ። እተን ዘራፍት ዝተቐትሉሉ ሕዛሕቲ ዝኾነ መከላኸሊ ከምዘይብሉን ኣብቲ ከባቢ ብዙሓት ዓድታት ከምዘለዋን ይግለጽ። እዘን ጻዕዳ ሕብሪ ዘለውን ዘራፍ፡ ኣብ ኬንያ ኣብ 2016 እየን ተራእየን። ብመሰረት ንእንስሳ ዘገዳም ኣፍሪቃ ዝከታል ትካል፡ ኣብ ውሽጢ 30 ዓመት፡ 40 ሚእታዊት ዘራፍ ከምዝጠፍኣ ይሕብር። ብዝሒ ዝራፍ፡ ኣብ 1985 ከባቢ 155ሽሕ  ከምዝነበረን፤ ኣብ 2015 ድማ ናብ 97ሽሕ ከምዝወረደ ጸብጻባት እንስሳ ዘገዳም ይሕብሩ።


ፓኪስታን፡ ኣብ ሰፈር ኣናብስ ሬሳ ሓደ መንእሰይ ተረኺቡ

ኣብ ፓኪስታን ከተማ ላሆር ኣብ ዝርከብ ሰፈር ኣናብስ ሬሳ ሓደ መንእሰይ ከምዝረኸበ ተገሊጹ። ማሓሙድ ቢላል ዝተባህለ ወዲ 17 ዓመት ብኸመይ ኣብቲ ሰፈር ከምዝኣተወን፤ ብኸመይ ከምዝሞተን ሰብመዚ እታ ከተማ መርመራ የካይዱ ኣለው። እቶም ኣብቲ ከባቢ ዝነብሩ ህዝቢ ግን ብቕዓት ናይቶም ኣብ መካነ-እንስሳ ዝሰርሑ እዮም ዝነቕፉ። ዝሓለፈ ሰሙን፡ ናይቲ መካነ-እንስሳታት ቤት-ጽሕፈት ብሰረቕቲ ተዘሚቱ ነይሩ። እቲ ብመንግስቲ ዝምወል 'ላሆር ሳፋሪ' ዝባህለ መካነ-እንስሳ፤ ኣብ 1982 ዝተመስረተ ኮይኑ፤ ኣብ ፓኪስታን እቲ ዝዓበየ ዝገደመን መካነ እንስሳ እዩ። ኣካያዲ ስራሕ  መካነ-ስንስሳታት ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ስድራ-ቤት እቲ መዋቲ ኣብቲ መካነ-ስንስሳታት መጺኦም ኣብ ጉዳይ እቲ መንእሰይ ሓገዝ ከምዝሓተቱ ገሊጹ። "ንሕና ድማ ደንጉኹም ኢልናዮም ከምኡ'ውን ኣብ ጸልማት ነቲ ወዲ ክንደልዮ ሓደገኛ እዮ ኢልናዮም" ኢሉ። ሰራሕተኛታት እቲ መካነ-እንስሳሳ ትሚሊ ረቡዕ ነቲ ወዲ ከናድዩ እንከለው ድማ፡ ብደም ዝመልኣ ሽክና-ርእሲን ገለ ኣዕጽምትን ዝተቐደ ክዳንን ረኺቦም። እቲ ዝተረኸበ ክዳን ናይቲ መንእሰይ ከምዝነበረ ኣዝማዱ ኣረጋጊጾም። እቲ ወዲ ሰሉስ ኣብ ሰዓታት ድሕሪ ቀትሪ፡ ንከብቲ ዝኸውን ሳዕሪ ክእከብ ከምዝወጸ ኣዝማድ እቲ መንእሰይ ንሰብመዚ እቲ ከባቢ ሓቢሮም። ቢላል ብኸመይ ከምዝሞተ ንምርግጋጽ፡ ሬስኡ ንዝያዳ መርመራ ናብ ካልእ ቦታ ተላኢኹ'ሎ።


ሊብያ፡ ካብ ኣውስትራልያ ዝመጽኣ 3000 ኣግማል ካብ መጥቃዕቲ ድሒነን

ኣስታት 3000 ካብ ኣውስትራልያ ዝኣተዋ ኣግማል፡ ኣብ ወደብ ርእሰከተማ ትሪፖሊ ምስ በጽሓ፡ ኣብ ልዕሊ'ቲ ወደብ ናይ ሮኬታት መጥቃዕቲ ተኸፊቱ። እታ ከተማ፡ በቶም ክቆጻጸርዋ ካብ ምብራቓዊ ክፋል'ታ ሃገር ዝገስገሱ፡ ብጀነራል ካሊፋ ሓፍታር ዝምርሑ ሓይልታት ተኸቢባ፡ መጥቃዕቲ ክወርዳ ካብ ዝጅምር ሓያሎ ኣዋርሕ ኮይኑ'ሎ። ብውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ቱርኪን ቐጠርን ዝድገፍ መንግስቲ ድማ ኣብታ ከተማ ብምዕስካር፡ ኣብ ምክልኻል ይርከብ። እተን ኣግማል፡ ናብ ሮቡዕ ኣብ ዘውግሐ ለይቲ ካብ ወደብ ትሪፖሊ ገስጊሰን፡ 45 ኪሜ ድሕሪ ምጉዓዝ ሓሙስ ኣብ ከተማ ዛውያ ኣትየን ኣለዋ። ኣገልግሎት ዜና ሮይተርስ ከም ዝሓበሮ፡ ገለ ካብኣተን ኣብ መንገዲ ተዘሚተን። ብመሰረት እቲ ሓበሬታ፡ 125 ኣግማል ኣብ ጫፍ ከተማ ትሪፖሊ ምስ በጽሓ ብዕጡቓት ተወሲደን። ቃፍላይ ኣግማል ብማእከል ርእሰከተማ ትሪፖሊ ክሓልፋ ዘርኢ ቪድዮ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ብሰፊሑ ድሕሪ ምዝርግሑ፡ ኣቓልቦ ብዙሓት ሰባት ዝሰሓበ ኮይኑ'ሎ። ሰብመዚ ኣውስትራልያ፡ ነተን ኣብታ ሃገር ብብዝሒ ዝተፋረያ ኣግማል በረኻ ንምቁጽጻር፡ ክቕተላ ምውሳኖም ኣብተን ኣግማል ብብዝሒ ዝርከባሉ ከም በዓል ሶማልያ ዝበላ ሃገራት ቁጠዐ ፈጢሩ ነይሩ'ዩ። ኣግማል፡ ኣብ ገለ ሃገራት፡ ንስጋን ጸባን ጥራይ ዘይኮነ፡ መግለጺ ሃብትን፡ ማሕበራዊ ደርብን ምዃነን ይፍለጥ።


ሓደ ሰብኣይ ምስ ሓሙሽተ ኣግማሉ ካብ ባርዕ ሓዊ ድሒኑ

ሓደ ውልቀሰብ፣ ምስ ከልቡን ሓሙሽተ ኣግማሉን  ኣብ ኣውስትራልያ ካብ ዝነበረ ባርዕ ሓዊ ከምዝድሓኑ ፖሊስ ገሊፁ። ኣብ ቪክቶርያ  ጥቓ ከተማ ጃሚሰን ኣብ ሓደ መኪና ዝነበረ ወዲ 38 ዓመት፡ ምስኡ ካብ ዝነበሩ እንስሳት እታ ሓንቲ ግመል ሸተት ኢልዎ። ብድሕሪኡ ነቲ ውልቀሰብ ሓዊሱ ብሓደ ተኣሲሮም ዝነበሩ እንስሳት፡ ተጎቲቶም ክወፅኡ ከምዝተገበረ  ሰብመዚ ንቢቢሲ ገሊፆም። ዋላኡካ ዝተጎድአ እንተዘይሃለወ፡  ህይወት እቶም እንስሳትን እቲ ውልቀሰብን ንምድሓን ኣስታት ኣርባዕተ ሰዓታት ከምዝወሰደ ተገሊፁ። ኮማንደርን ምቁፅፃር ባርዕ ሓዊ ፖል  ሆርቶን፡ " እቲ ሰብኣይ ምስ ኣግማሉ ድሒኑ ኣሎ። ሓንቲ ግመል ብምውዳቓ፡ ኩሎም ተጎቲቶም ናብቲ ባርዕ ንክኣትዉ ምኽንያት ኮይኑ ነይሩ" ኢሉ። ኣብ ዝሓለፈ ሰንበት ከባቢ ሰዓት 15:00 ፡ ነቲ ከባቢ ጋሻ ዝኾነ ብምድዋሉ ፖሊስ ነቲ ኩነታት ክፈልጥ ከምዝኸኣለ ድማ ገሊፁ። ብድሕሪኡ ናብ ፖሊስ ቪክቶርያ ዝበፅሐ መልእኽቲ፡ ናብ ሰብመዚ ርእሰ ከተማ ኣውስትራልያ ካንበራ ስለዝተመሓላለፈ፡ ፖሊስ  ነቲ ኩነታት ንምምርማር ሄሊኮፕተር ልኢኹ፡ ኢሉ ሆርቶን። ሰራሕተኛታት ህይወት ምድሓን፡ ነተን እንስሳት ናብ መኪና ንምድያብ መንጠልጥሎ ኣዳልዮም ኡካ እንተነበሩ፡ ግና  ብዝመፅእኦ ብምሕዃር ናብ መፃምድተን ክፅንበራ ከምዝኽኣላ፡ ሆርቶን ሓቢሩ። "ኣብ ዝሓለፈ ምሸት፡ ኩሎም ናብ ውሑስ ቦታ ተመሊሶም እዮም።  ብሰላም ስለዝወዳእና ድማ ሕጉሳት ኢና" ኢሉ። ካብ ሰሜናዊ ምብራቕ መልበርን 200 ኪሎሜትር ርሒቓ ትርከብ ገጠራዊት ከተማ ጃሚሰን፡ ናይ ሕርሻ ቦታ እያ። ኣብቲ ክልል ኣግማል ልሙዳት እንስሳት ዋላ እኳ እንተዘይኮና፡ ሓደ ሓደ ሓረስቶት ግና፡ ንፃባን ምህርትታት ኣጅቦ (ቺዝ)  ይጥቀሙለን እዮም።


ኣብ ቦትስዋና ብዘይተፈልጠ ሕማም ኣማኢት ሓራምዝ ሞይቶም ተረኺቦም

ኣብ ቦትስዋና ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ኣዋርሕ ኣማኢት ሓራምዝ ክሳብ ሕጂ ምኽንያቱ ብዘይተፈለጠ ነገር ሞይቶም ብምርካቦም ሻቕሎት ፈጢሩ ኣሎ። ዶክተር ኒያል ማክናን፡ ምስ መሳርሕቱ ኣብ ሰማያት ቦትስዋና ኣብ ኦካቫናዶ ደልታ ካብ ወርሒ ግንቦት ጀሚሩ ልዕሊ 350 ዝሞቱ ሓራምዝ ምርኣዮም ይገልጽ። እቶም ዝሞቱ ሓራምዝ ብምንታይ ምኽንያት ከምዝሞቱ ንምጽራይ መንግስቲ ቅምሶ እኳ እንተወሰደ እቲ ውጽኢት ግን ክሳብ ሕጂ ኣይተነገረን ዘሎ። በዚ መሰረት ቦትስዋና ካብተን ሓራምዘን ብቅልጡፍ ዝጸንቱ ዘለዉ ሃገራት ኣፍሪቃ ኣብ ሳልሳይ ተርታ ተሰሪዓ ኣላ። ዶክተር ኒያል ማክናን ኣብ ዓባይ ብርጣንያ ዝመደበሩ ኣብ ምዕቃብ ሃገራውያን ሕዛእቲ ዝነጥፍ ትካል ግበረሰሰናይ እዩ ዝሰርሕ። ንሱ ንቢቢሲ ኣብ ዝሓበሮ፡ እቶም ሓለውቲ ሕዛእቲ፡ ኣብ ኦካቫናዶ ደልታ ሞት ሓራምዝ ብብዝሒ የጋጥም ከምዘሎ ኣብ ወርሒ ግንቦት ንመንግስቲ ከምዝሓበሩ እዩ ዝሕብር። “ኣብ ናይ ሰለስተ ሰዓታት በረራ 169 ዝሞቱ ሓራምዝ ክቆጽሩ ክኢሎም፡ ኣብ ውሽጢ ሰለስተ ሰዓታት ክንድዚ ብዝሖም ዝሞቱ ሓራምዝ ክትርኢ ዘገርምን ዘሕዝንን ነገር እዩ” ድማ ይብል። ዶክተር ኒያል ማክናን ብምስዓብ “ድሕሪ ሓደ ወርሒ’ውን ካልእ ጉጅለ ናብቲ ከባቢ ተንቀሳቂሶ ቁጽሪ ዝሞቱ ሓራምዝ ልዕሊ 350 ምኳኑ ብዓይና መስኪራ መጺኣ” ይብል። ብምስዓብ “ምስ ድርቂ ምትሕሓዝ ብዘይብሉ ምኽንያት ኣብ ውሱን እዋን ክንድዚ ዝኣኽሉ ሓራምዝ ክሞቱ ዳርጋ ናይ ፈለማ ተርእዮ እዩ” ይብል። መንግስቲ ቦትስዋና እቲ ኣብ ወርሒ ግንቦት ዝተረኣየ ሞት ሓራምዝ ምስ ዘይሕጋዊ ሃድን ብምዝማድ’ዩ መግለጺ ሂብሉ፡ እንተኾነ እቶም ዝሞቱ ሓራምስ ኣቅርንቶም’ውን ስለዘይተወሰደ ብሃድን ከምዘይተቐተሉ ከም መረጋገጺ ክውሰድ ይከኣል እዩ። “ኣብቲ ከባቢ ካብቶም ኩሎም እንስሳ ዘገዳም ሓራምዝ ጥራይ እዮም ዝሞቱ ዘለዉ፡ ኣብቲ ቦታ ሃደንቲ ስሚ ነስኖሶም ኣለዉ ከይትብል ከኣ ካልእ ዝሞቱ እንስሳ የለዉን” ይብል ዶክተር ኒያል ማክናን። ዶክተር ኒያል ማክናን ኣብ ዝሓለፈ ዓመት’ውን ልዕሊ 100 ሓራምዝ ሞይቶም ምንባሮም ብምዝካር፡ ጠንቂ ሞቶም ምስማም ድዩ ሕማም ዝኾነ ምጽራይ ከምዘይተገበረሉ ይሕብር። እዞም ሞይቶም ዝተረከቡ ሓራምዝ መብዛሕትኦም ቁልቁል ኣፎም ናብ መሬት ዝተደፍኡ እዮም፡ እቶም ብህይወት ዘለዉ ኣካይደኦም ብምዕዛብ ጥንቂ ሞቶም ምስ ስነ-መትኒ ዝተሓሓዝ ክኸውን ከምዝኽእል’ዩ ዶክተር ኒያል ማክናን ዝሕብር። ዶክተር ኒያል ማክናን ጠንቂ ሞት እዞም ሓራምዝ ብንጹር ምፍላጥ ንብዙሕ ነገር ከምዝሕግዝ እዩ ዝሕብር “ብሕማም ይሞቱ ስለዘለዉ እቲ ሕማሞም እንታይ እዩ ምፍላጥ ንደቂ ሰባት ሓጋዚ እዩ፡ ሕማሞም ናብ ሰብ ክምሓላለፍ ዝኽእል እንተኮይኑ ንምግትኡ ክሕግዝ ይኽእል እዩ፡ እዚ ሕጂ ንዓለም ዘሸግራ ዘሎ ኮቪድ 19 እውን ካብ እንስሳ ናብ ሰብ ተመሓላሊፉ እዩ ዝብሃል” ብምባል ስግኣቱ ይገልጽ። “ኣዝዩ ዘሕዝን እዩ፡ ንዓለም እውን ዘስግእ ሕማም ክኸውን ድማ ተኽእሎ ኣለዎ” ይውስኽ ዶክተር ኒያል ማክናን። ዶክተር ሲሪል ራኣሎ ምክትል ዳይረክተር ናይ ቦትስዋና ምክትታል እንስሳ ዘገዳምን ምዕቃብ ሃገራዊ ሕዛእትን እዩ። ንሱ ምስ ጋርድያን ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕተት ክሳብ ሕጂ ሞት 280 ሓራምዝ ከምዘረጋገጹ ብምሕባር ናይቶም ዝተረፉ የጻርይዎ ምህላዎም ሓቢሩ። እንተኾነ ጠንቂ ሞት እዞም ሓራምዝ እንታይ ምዃኑ እንዶ ከምዘይብሉ ገሊጹ። ዶክተር ሲሪል ራኣሎ “ካብቶም ዝሞቱ ቅምሶ ወሲድና ናብ ዝምልከቶም ኣካላት ሰዲድና ኣለና ኣብ ዝመጽእ ሳምንታት መልሲ ክመጽኣና ከኣ ንጽበ ኣለና” ኢሉ።


"መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ዘይገበርኩም ብዝብል ዝተኣሰሩ ይፈትሑ" ኮሚሸን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ

ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰታት ኢትዮጵያ እቶም ሎሚመዓልቲ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ዘይገብርኩም ብዝብል ዝተኣሰሩ ክፍትሑ ጸዊዑ። ፖሊስ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ሎሚ መዓልቲ ረቡዕ ኣብታ ከተማ ብዘይ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ዝረኸቦም ሰባት ከምዝኣሰረ ተፈሊጡ ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ሎሚ መዓልቲ ረቡዕ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ከይገበሩ ዝተረኸቡ ሰባት ፖሊስ ኣብ ቀይዲ እናውዓሎም'ዩ። ነዚ ኣመልኪቱ ብማእኸናት ዜና እታ ሃገር ዝወጽኡ ዘለዉ ጸብጻባትን ናብ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ብዝበጽሑ ጥርዓናትን ዋና ኮሚሽነር'ቲ ኮሚሽን ኣይተ ዳንኤል በቀለ እቲ ስጉምቲ ትኽክል ከምዘይኮነ ሓቢሩ። "ዝርግሐ ኮሮናቫይረስ ንምቁጽጻር መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ምጥቃም ኣድላዪ ብምዃኑ ሕብረተሰብ ክተግብሮ ዝግበእ መምርሒ እዩ" ክብል ተዛሪቡ። ኣስዒቡ ድማ "ብርግጽ ብመሰረት እቲ ኣዋጅ ህጹጽ እዋን ዝኾነ ሰብ ናብ ከም ዕዳጋ ዝበሉ ህዝባዊ ኣገልግሎት ዝወሃበሎም ቦታታት፣ ሹቓት፣ ህዝባዊ ኣገልግሎት መጓዓዝያን ካልኦት ህዝቢ ዝእከበሎም ቦታታትን ክኽይድ ከሎ ማሕበራዊ ምፍንታት [ኣካላዊ ምርሕሓቕ] ምዕቃብ ስለዘይከኣል መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ክጥቀም ይገድድ እዩ" ክብል ኣረዲኡ። እንተኾነ ኣብ ዝኾነ ይኹን ቦታ ነቲ መሸፈኒ ከይገበሩ ኣብ ዝርከቡ ሰባት ዝውሰድ ስጉምቲ ማእሰርቲ ግን ካብ ሕጊ ወጻኢ ከምዝኾነ ገሊጹ እቲ ኮሚሽነር። "ካብዚ ብዝሰገረ ተመጣጣኒ ዘይኮነ ስጉምትን ነቲ ዝተሓሰበ ዕላማ ዝጻረርን ስለዝኾነ ብቕልጡፍ ደው ክብል ኣለዎ። በዚ ኩነታት ዝተኣሰሩ ሰባት ድማ ብቕልጡፍ ክፍትሑ ኣለዎም" ኢሉ።


ብጨና ዝተቐበረ ነታጒ ዘለሊ ኣንጭዋ፡ ወርቂ ሜዳለያ ተሸሊሙ

ዝተቐብረ ነታጒ ብጨና ዘለሊ ኣንጭዋ ንዕውታት ስራሕቱ ወርቂ ሜዳሊያ ተሸሊሙ። እዚ 'ኣፍሪካን ፖችድ ራት' ብዝብል ሳይንሳዊ ሽም ዝፍለጥ ኣንጭዋ: ኣባል ናይቲ ኣብ ኣፍሪቃ ዝርከብ ዓብዪ ዓሌት ኣንጭዋ እዩ። ማጋዋ፡ ክሳብ ሕጂ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ተቐቢሮም ዝነበሩ 39 ነተጉትን 28 ወተሃደራዊ ተባራዕቲ ነገራትን ቅድሚ ምፍንጃሮም ብጨና ኣለልዩ ኣብ ምምካን ሓጊዙ እዩ። በዚ ህይወት ብዙሓት ሰባት ከድሕን ስለ ዝክኣለ ጅግና ተባሂሉ ወርቂ ሜዳሊያ ንክሽለም በቒዑ። ትካል ገባሪ ሰናይ እንስሳታት ብሪጣኒያ 'ፒዲኤስኤ' ንማጋዋ እቲ ናይ ጅግንነት ሜዳሊያ ዝሸለሞ ኮይኑ፡ "ሙሉእ ህይወትካ፡ ህይወት ሰባት ኣብ ምድሓን ስለ ዘሕለፍካ ክትምስገን ይግባእ" ኢሉዎ። ብፍላይ ድማ ኣብ ካምቦዲያ ዝተቐበሩ ነተጉቲ ብጨና ኣለልዩ ብምርካብ ዓብዪ እጃም ከም ዘበርከተ ተገሊጹ። ኣብ ደቡብ ኤዥያ ኣብ እትርከብ ካምቦዲያ ክሳብ 6 ሚሊዮን ዝተቐበሩ ነተጉቲ ከም ዘለው ይእመን። ክሳብ ሕጂ እዚ ሽልማት ጅግንነት ካብ ሞንጎ ዝረኸቡ 30 እንስሳት ማጋዋ ናይ መጀመርታ ኣንጭዋ እዩ። እዚ ወዲ ሸውዓተ ዓመት ኣንጭዋ ኣብ ቤልጅም ብዝተመዝገበ ኣብ ታንዛኒያ ዝርከብ ኣፖፖ ዝተባህለ ትካል እዩ ሰልጢኑ። እዚ ትካል ካብ 1990ታት ጀሚሩ ዝተቐበሩ ነተጉትን ዓባይ ሰዓልን ብጨና ኣለልዮም ዝፈልዩ ብዙሓት እንስሳት ከሰልጥኑ ጸኒሑ። እቶም እንስሳት ዝወስዱዎ ስልጠና ምስ ወድኡ መረጋገጺ ብቅዓቶም ዝኾነ ናይ ምስክር ወረቐት ይወሃቦም። በዚ ምኽንያት ኣፖፖ'ውን ብሽልማት ማጋዋ ኩርዓት ከም ዝተሰምዖ ገሊጹ። እቲ ትካል ከም ዝብሎ እቲ ኣንጭዋ ኣብ ታንዛኒያ ተወሊዱ ዝዓበየ እዩ። እዚ 1.2 ኪሎ ግራም ዝምዘን ኣንጭዋ ቁመቱ 70 ሴንቲ ሜትር እዩ። ማጋዋ ኣብ ውሽጢ 20 ደቒቕ ክንዲ ሜዳ ቴኒስ ዝኸውን መሬት ኣጫንዩ ዝተቐበረ ነታጒ ኣሎ'ዶ የለን ዝብል የረጋግጽ። ሓደ ሰብ ከምዚ ዓይነት ስራሕ ንምስራሕ ብውሑድ 4 መዓልቲ ከም ዝወስደሉ ይግለጽ። ማጋዋ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ መዓልቲ ን30 ደቒቕ ጥራሕ ዝሰርሕ ኮይኑ ጡረታ ዝወጽአሉ ዕድመ ይቐርብ ኣሎ።


ኣብ ኢትዮጵያ፡ ሓካይም ካብ ከብዲ ላሕሚ 50 ኪሎ ፕላስቲክ ኣውጺኦም

ኣብ ኢትዮጵያ ክልል ኦሮምያ፡ ቦረና ኣብ ዝበሃል ዞባ፡ 6 ሓካይም እንስሳ፡ ካብ ከብዲ ናይ ሓንቲ ላሕሚ፡ 50 ኪሎ ግራም ዝምዘን ፕላስቲክ ኣወጊዶም። ካብቶም ሓካይም ሓደ ዝኾነ፡ ዶ/ር ፍራኦል ዋቆ፡ ድሕሪ እቲ መጥባሕቲ  “እታ ላሕሚ ኣብ ጽቡቕ ኩነታት እያ ትርከብ” ኢሉ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ዶክተር ፍራኦል፡ ከፍቲ ዝብላዕ ሳዕሪ እንድሕር ስኢነን፡ ፕላስቲክ ክበልዓ ይኽእላ እየን ይብል። በዚ ምኽንያት ድማ፡ ሰባት ዝተጠቐምሉ ፕላስቲክ ዝድርብይሉ ኣገባብ፡ ንጥሪት ሓደጋ እናኾነ ይመጽእ ከምዘሎ ይዛረብ። ወናኒ ናይታ ላሕሚ ዝኾነ፡ ኣቶ ኣሬሪ ጨሪ፡ ቅድሚ ሕዚ’ውን ፕላስቲክ ዝበልዐት ካልእቲ ላሕሚ ናብ ሕክምና ወሲዱ 20 ኪሎ ግራም ክውገደላ ከምዝተገብረ ተዛሪቡ። “ቅድሚ ሕዚ ስለዝሓገዝናዮን ስለዝኣመነናን እዩ ንካልኣይ ግዜ ነዚኣ ሒዝዋ መፂኡ ዘሎ” ኢሉ ዶክተር ፍራኦል። ህዝቢ ቦረና፡ ኣርባሕቲ እንስሳት ኮይኒም፡ ናብረኦም ኣብ እንስሳት ዝተመርኮዘ እዩ።


ኮሮናቫይረስ፡ እንስሳ ዘገዳም ኣፍሪቃ ንዘይሕጋውያን ሃደንቲ ተቓሊዖም

ንእንስሳታት ዘገዳም ኣፍሪቃ ኣብ ምዕቃብ ዝነጥፍ 'ታስክ' ዝተባህለ ትካል ግብረ ሰናይ፡ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣብ ዝሓለፈ 30 ዓመት ኣጋጢምዎ ዘይፈልጥ ሕጽረታት ኣጋጢምዎ ከም ዘሎ ገሊጹ። እቲ ትካል፡ ካብ ወለንታውያን ሓገዝቱ ክረኽቦ ዝነበሮ 2 ሚልዮን ዶላር ብሰንኪ ለበዳ ኮቪድ-19 ከም ዝኸሰረ ኣባል እዚ ማሕበር ዝኾነት ቻርሊ ማይሄው ንቢቢሲ ሓቢራ። ኣብ ኣህጉር ኣፍሪቃ ብተዛማዲ ውሑዳት ብኮሮናቫይረስ ዝተለኽፉ ሰባት'ኳ እንተሃለዉ ጽላት ቱሪዝም ግን ብኸቢድ እዩ ተሃስዩ። ኣብ ኣፍሪቃ ኣስታት 4 ሚልዮን ሰባት ኣብ ምዕቃብ እንስሳ ዘገዳም፡ ኣብ ምምራሕ መንገዲ በጻሕቲ ዓድን ሆቴላትን ይሰርሑ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ብዙሓት ካብ ስራሕ ደው ኢሎም ስለዘለዉ ግን ኣብ ልዕሊ እንስሳ ዘገዳም ዝግበር ዘይሕጋዊ ሃድን ክስስን ከምዝኽእል እዩ ዝሕበር። ካብ ቱሪዝም ዝርከብ ኣታዊታት ፍርቁ ነቲ ንእንስሳ ዘገዳም ንምዕቃብ ዝወጽእ ውጻኢታት ከምዝሽፍን እትሕብር ቻርሊ ማይሄው ኣብዚ ሕጂ እዋን ግን ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ጽላት ቱሪዝም ኣፍሪቃ ብኸቢድ ተጸልዩ ስለ ዘሎ፡ እንስሳ ዘገዳም እዛ ኣህጉር ንሓደጋ ተቓሊዖም ምህላዎም ትሕብር። ኣብቲ እንስሳ ዘገዳም ዘለዉዎ ዝንቀሳቐሱ ዝነብሩ በጻሕትን መራሕቶምን፡ ኣብቲ ከባቢ ዘይሕጋውያን ሃደንቲ ከይስስኑ ተራ ከም ዝነበሮም ይግለጽ። ኣብዚ ሕጂ አዋን ግን እቶም ሃደንቲ ነቲ ዘይሕጋዊ ስርሖም ብዘይስክፍታ ከካይድዎ ባይታ ከምዝጣጣሓሎም እዩ ዝሕበር።


ደዃኩን ብሪጣንያ፡ ብኣህባይ ዝተኣርየ ፍረ ኮኮናት ኣይንቕበልን ይብላ

ገለ ፍሉጣት ደዃኩን (ሱፐር ማርኬታት) ዓዲ-እንግሊዝ ዘለወን ናይ ኮኮናት ማይን ዘይትን ይጉሕፋ ኣለዋ። ስለምንታይዶ ኢልኩም? እቲ ፍረ ኮኮናት ብኣህባይ ስለዝተኣርየ ብዝብል’ዩ። ሓደ ብ’ፔታ’ ዝፍለጥ ተጣባቒ መሰል እንስሳታት ማሕበር ከምዝበሎ፡ እተን ኣህባይ ካብ ተፈጢሮኣዊ ማሕድሮአን ተታሒዘን፡ ኣብ መዓልቲ 1000 ፍረ ኮኮናት ከም ዝኣርያ ዝሰልጠና’የን ክብል ይኸስስ። ኣብ ታይላንድ ዝርከባ፡ ጭራ ሓሰማ ዘለወን ‘ማካኲስ’ ተባሂለን ዝፍለጣ ኣህባይ ከም “ኮኮናት ዝኣርያ ማሽነት” ከም ዘገልግላ እቲ ጉጅለ ይገልጽ። እዚ ባህ ዘይበሎም፡ ከም ብዓል ‘ወይትሮስ’፡ ‘ኦካዶ’፡ ‘ኮ-ኦፕ’ ከምኡ’ውን ፋርማሲ ‘ቡትስ’ ዝበሉ ዓበይቲ ኣከፋፈልቲ ነቶም ብኮኮናት ታይላንድ ዝተሰርሑ ፍርያት ምዕዳግ ደው ከብሉ ወሲኖም ኣለዉ። ሓደ ካብ ዓበይቲ ናይ ኣስቤዛ ደዃኩን ዝኾነ ‘ሞሪሶንስ’ ብወገኑ፡ ድሮ ነቲ ካብ ኮኮናት ዝፈረየ ኣቚሑቱ ኣልዩዎ ከም ዘሎ ሓቢሩ። ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ “ንድሕነት እንስሳታት ብዘለና ፖሊሲ መሰረት፡ ረሃጽ ኣህባይ ዝፈሰሶ ፍርያት ከይንዕድግ ምሒልና ኢና” ኢሉ። ‘ኮ-ኦፕ’ (Co-op) ብወገኑ፡ “ሞራል ዘለዎ ኣከፋፋሊ ከም ምዃንና መጠን፡ ቀማማት ናይቲ እንሸጦ ፍርያት ዕዮ ኣህባይ ዝተሓወሶ ክኸውን ኣይንፈቅድን ኢና” ኢሉ። ትማሊ ዓርቢ፡ ተጣባቒት ዕቃበ ተፈጥሮ ዝኾነት መጻምድቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ቦሪስ ጆንሰን ዝኾነት ካሪ ሲሞንድስ፡ ኣብ ትዊተር ኣብ ዝሃበቶ ርእይቶ፡ ኩለን ኣከፋፈልቲ ነቲ ብኣህባይ ዝተኣርየ ጥረ-ነገራት ዝስራሕ ፍርያት ክሕሰምኦ ጸዊዓ ነይራ። ካልኦት ተመሳሰልቲ ትካላት’ውን፡ ነቲ ዝተባህለ ፍርያት የጻርይኦ ከም ዘለዋ ብምግላጽ፡ ውሳነ ክወስዳ ምዃነን ሓቢረን። ‘ቴስኮ’ (Tesco) ግን፡ “እቲ ንሕና እንሸጦ ናይ ኮኮናት ማይን ጸባን ዕዮ ኣህባይ ዝተሓወሶ ኣይኮነን” ክብል ገሊጹ’ሎ። ‘ኣብያተ-ትምህርቲ ኣህባይ’ እቲ ጉጅለ ተጣባቒ እንስሳ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ኣብ ታይላንድ፡ ኣብ 8 ሕርሻታት፡ ኣህባይ ነቲ ንወጻኢ ዝለኣኽ ኮኮናት ንምእራይ ከምዝሽቅላ ይገልጽ። ተባዕትዮ ኣህባይ፡ ነፍሲወከፎም ኣብ መዓልቲ 1000 ኮኮናት ክኣርዩ ከም ዝግደዱ’ውን ፔታ ይዛረብ። ሓደ ሰብ ግን ኣብ መዓልቲ 80 ኮኮናት ጥራይ’ዩ ክኣሪ ዝኽእል ድማ ይብል። እቶም እንስሳታት ፍረታት ምእራይ ዝስልጥንሉ ‘ኣብያተ-ትምህርቲ ኣህባይ’ ከም ዝረኸበ’ውን ገሊጹ። እቶም ኣህባይ፡ ንበጻሕቲ ንምዝንጋዕ፡ ብሽክሌታታት ምዝዋርን ኲዕሶ ሰኪዔት ምጽዋትን ከም ዝስልጥኑ’ውን ፔታ ሓቢሩ። “ኣብዘን ማእከላት ዘለዉ፡ መብዛሕትኦም ብዘይሕጋዊ ኣገባብ ኣብ ዕሸሎም እንከለዉ ዝተታሕዙ እንስሳታት፡ ክቱር ጸቕጢ ከምዝሓለፉ ዘርኢ ባህርያት ኣርእዮም” ኢሉ። እቶም ኣህባይ ሕማቕ ኣተሓሕዛ ከምዝግበረሎም ጭብጥታት ከምዘለዎ’ውን እቲ ጉጅለ ይጠቅስ። እቶም ክናኸሱ ይኽእሉ’ዮም ዝተባህሉ ኣህባይ፡ ኣስናኖም ከይተረፈ ከም ዝንቀል ሓበሬታ ረኺበ ይብል። “ፔታ፡ ጭዋታት ሰባት ነቲ ካብ ኮኮናት ታይላንድ ዝስራሕ ፍርያት ብምሕሳም፡ ንዕዮ ኣህባይ ክነጽጉ ይጽውዕ።”


80 ኪሎሜትር ተጓዒዛ ኣብ ናይ ቀደም መንበሪ ገዛ ዋናታታ ዝተረኽበት ከልቢ

ቅድሚ ሓደ ወርሒ ካንሳስ ካብ ዝተብሃለ ግዝኣት ኣመሪካ ዝርከብ መንበሪኣ ተሰዊራ ንዋናታታ ከተሻቕሎም ዝቐነየት ከልቢ፡ ኣብ ካልእ ግዝኣት ኣብ ናይ ቀደም መንበሪ ገዝኦም ተረኺባ። ናይ ቀደም መነበሪ ዋናታታ፡ ካብቲ ሕጂ ዝነብሩሉ 50 ማይል ወይ ልዕሊ 80 ኪሎሜትሮ ርሒቑ እዩ ዝርከብ። እዛ ክልዮ እናተብሃለት እትጽዋዕ ከልቢ ዕድሚኣ ኣርባዕተ ዓመት ኮይኑ፡ ካብ 2 ሓምለ ጀሚራ ናበይ ከምዝተሰወረት ኣይተፈልጠን ነይሩ። ድሕሪ ብዙሕ መዓልቲታት ግን፡ ኣብ ኣፍደገ እቲ ናይ ቀደም ገዘኦም ተራእያ-ተባሂሉ። ዋና እቲ ገዛ ዝኾነ ኮልቶን ሚካኤል፡ ንመራኸብቲ ብዙሃን ከምዝበሎ፡ ናብዚ ገዛ ካብ ዝቕይሩ ዳርጋ ክልተ ዓመት ኮይኑዎም ኣሎ። እታ ከልቢ፡ ዝኾነ ሰብ ክጽግዓ ትቑጣዕ ከምዝነበረት'ውን ይገልጽ። "ናይ ቀደም ገዝኣ ብትኽክል እያ ዘኪራቶ። እንተኾነ ኣብቲ ገዛ ካልኦት ሰባት እዮም ዝነብሩ ዘለው። እዚ፡ ኣዝዩ ዘፍርሕ ክስተት እዩ" ክብል ንሓደ መደበር ቴሌቪዥን ተዛሪቡ። ማይክሮቺፕ እናተብሃለ ዝጽዋዕ ጥረ ነገር ኣብ ውሽጢ ኣካላታ ተሰኲዑ ተረኺቡ። እቲ 'ቺፕ' እታ ከልቢ ኣበይ ከምዘላ ዝሕብር እዩ። ዝጨነቖ ሚካኤል፡ ቅድሚ ሓደ ሰሙን 'ከልቢ ዝረኣኹም ዓይንኹም ይብራህ' ዝብል ምሕጽንታ ኣብ ፌስቡክ ዝለጠፈ ሰብ ከም ዝነበረ ዘኪሩ። በዓልቲቤቱ ንሚኪኤል ወናኒ ገዝኦም ዝነበረ ስም ምስቲ ኣብቲ ቺፕ ዝነበረ ኣመሳኺራቶ። ድሪው ዝተባህለት ወናኒት እታ ከልቢ 'ተረኺባ' ምስተብሃለት ዝተሰማዓ ሓጎስ ካብ መጠን ንላዕሊ ከምዝኾነ ንሲ-ኤን-ኤን ተዛሪባ። "እዚ ዝገርም ዛንታ እዩ። ብፍላይ ንዓይን ንኣደይን ኩሉ ነገርና እያ" ኢላ። ክልዮ፡ ካብ ገዛ ናብ ገዛ 50 ማይልስ እያ ተጓዒዛ። ካብ ከባቢ ካንሳስ ዝበሃል ግዝኣት፡ ሚዙሪ ናብ ዝበሃል እያ ከይዳ። ብመኪና ዝተጨናነቑ ጽርግያታትን ሩባታትን ጠሓሒሳ ከይዳ ዝበለ ሚካኤል፡ 'ከመይ ኢላ እዚ ኹሉ ሽግር ሓሊፋ ኣብዚ ከምዝበጽሓት ክትሓስቦ ዘገርም'ዩ' ኢሉ።


ኣብ ቅድሚ በጻሕቲ ብድቢ ተነኺሱ ዝተቐትለ ሰራሕተኛ መካነ-እንስሳ ቻይና

ኣብ ቻይና፡ ሓደ ሰራሕተኛ መካነ-እንስሳ ሻንግሃይ፡ ኣብ ቅድሚ በጻሕቲ ብድቢ ከም ዝተቐትለ ጸብጻባት ካብታ ከተማ ሓቢሮም። እቲ ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም ዘጋጠመ ሓደጋ፡ ኣብቲ መካነ-እንስሳ ዘገዳም ሻንግሃይ ኣብ ዝርከብ፡ "ማሕድሮ ኣራዊት በረኻ" ዝተባህለ ክፋል'ዩ ተፈጺሙ። ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ዝተዘርግሐ ቪድዮ ኪምዘርእዮ፡ ኣብ ኣውቶቡስ ተሰቒሎም ነቶም ድቢ ክርእዩ ዝመጹ በጻሕቲ ክውጭጩ ይስምዑ። ሰብመዚ ናይቲ መካነ-እንስሳ፡ ንቤተሰብ እቲ ግዳይ ይቕሬታ ብምሕታት፡ ድሕነት ሰራሕተኛታት ንምውሓስ ምምሕያሽ ክገብሩ ምዃኖም ቃል ኣትዮም። እቲ ትካል በቲ "ዘስካሕክሕ ሓደጋ ኣዝዩ ከም ዝሓዘነ" ኣብ መርበብ ሓበሬታኡ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ሓቢሩ። ነቶም ነቲ ዘሕዝን ፍጻመ ዝተዓዘቡ በጻሕቲ'ውን ይቕሬታ ሓቲቱ'ሎ። ብሰንኪ'ዚ፡ እቲ መካነ-እንስሳ ንግዚኡ ተዓጽዩ ምህላዉ ብምግላጽ፡ በጻሕቲ ትኬቶም ከም ዝተመልሰሎምን፡ ውሕስነት ንምርግጋጽ ድሮ ኣድላዪ ለውጥታት ገይሮም ከምዘለዉን ተዛሪቡ። እቲ ዝተዘርግሐ ቪድዮ፡ ሓያሎ ድቢታት ኣብ ሓደ ቦታ ክእከቡን እቶም ኣብ ውሽጢ ኣውቶቡስ ዝነበሩ በጻሕቲ እውዩን ዘርኢ እዩ። ሓደ ሰብ ኣብቲ ቪድዮ "ሓደ ሰብ ኣሎ ኣብኡ" ክብል ይስማዕ። ኣብቲ፡ በጻሕቲ ኣብ ውሽጢ መኪና ኮይኖም ጥራይ ክዕዘቡ ዘፍቅድ መካነ-እንስሳ፡ እቶም እንስሳታት ብናጽነት ክንቀሳቐሱ ይራኣዩ። እቲ ፍጻመ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ድሕሪ ምዝርግሑ፡ ቀልጢፉ ስለዝተላበዐ፡ ብዛዕባ ኣገዳስነት መካነ-እንስሳታት ክትዕ ኣለዓዒሉ ይርከብ። ገለ ወሃብቲ ርእይቶ፡ እቶም እንስሳታት፡ ባህሪ እንስሳ ዘገዳም ከም ዘርኣዩ ብምግላጽ፡ እቲ ፍታሕ ንመካነ-እንስሳታት ብምዕጻዉ፡ ናጽነቶም ክረኽቡ ምግባር'ዩ ኢሎም። ካልኦት ብወገኖም፡ እቲ መካነ-እንስሳ ውሕስነት ዘይብሉ ምጽንሑ ብምኹናን፡ ምስቶም ነቲ ዘስካሕክሕ ፍጻመ ብዓይኖም ዝራኣዩ በጻሕቲ ተደጋናጊጾም። ኣብ ቻይና፡ ሰራሕተኛታት ብእንስሳታት ክብልዑ ልሙድ ኣይኮነን፡ ዋላ'ኳ ሓሓሊፉ ከምዚ ዓይነት መጥቃዕትታት ዘጋጠም እንተኾነ። ኣብ 2017፡ ኣብ ሓደ ተመሳሳሊ መካነ-እንስሳ ቻይና፡ ንመምርሒ ሰብመዚ ዕሽሽ ብምባል መስኮት መኪናኡ ኣውሪዱ እናተዓዘበ እንከሎ፡ ብድቢ ተነኺሱ ከምዝነበረ ይግለጽ።


ሓደ ሕንጻይ፡ ንዋንኡ ካብ ባርዕ ኣድሒንዎ

ሓደ ኣውስትራልያዊ፡ ለይቲ ብድቅሱ ኣብ ገዝኡ ባርዕ ምስ ተላዕለ ዘዕበዮ ሕንጻይ (ፓፓጋሎ) ካብ ድቃሱ ኣበራቢሩ ካብ ሞት ከም ዘድሓኖ ሓቢሩ። እዚ ኣብ ኵንስላንድ ዝነብር ኣንቶን ንጉየን ዝተባሃለ ኣውስትራልያዊ ናብ ሮቡዕ ኣብ ዘውገሐ ለይቲ፡ ከቢድ ድቃስ ጸቂጥዎ እንከሎ ኣብቲ ብዓል ክልተ ደርቢ ገዝኡ ባርዕ ሓዊ ከምዝተላዕለ ይጠቅስ። "ደቂሰ እንከለኹ ኤሪክ (ስም እቲ ሕንጻይ) ዝፈጠሮ ገልጠምጠም ሰሚዐ፡ ነዚ ስዒቡ ኤሪክ ዓው ኢሉ ክጽውዓኒ ጀሚሩ ድሓን ድዩ ኢለ ምስ ተበራበርኩ ትኪ ክጨንወኒ ጀሚሩ” ብምባል ኣንቶን ንጉየን ንኤቢሲ ሓቢሩ።። ብምስዓብ “ብድሕሪ እዚ ንኤሪክ ብኢደይ ሒዘ ማዕጾ ከፊተ ወጺአ፤ ደገ ወጺአ ምስ ርኣኽዎ ኣብ ዳሕረዋይ ሸነኽ ናይ ገዛይ ባርዕ ይውስኽ ነይሩ” ኢሉ። ሰራሕተኛታት ምጥፋእ ሓዊ ሰዓት ሓደ ናይ ለይቲ ናብ ቤት ኣንቶቢ ንጉየን ምስ በጽሑ እቲ ባርዕ ኣዝዩ ተጓሃሂሩ ከም ዝጸንሖምን ምሉእ ንምሉእ ንክቆጻጸርዎ ልዕሊ ሓደ ሰዓት ከም ዝወሰደሎም ተሓቢሩ። ኣንቶን ንጉየን ኣብቲ ገዛ ንበይኑ ዝነብር ዝነበረ ኮይኑ፡ ካብቲ ባርዕ ሳላ እቲ ሕንጻይ ዘበራበሮ ብዘይ ዝኾነ ጉድኣት ከም ዝወጽአ ንፖሊስ ሓቢሩ። እቲ ቀጠልያ ሕብሪ ዘለዎ ሕንጻይ፡ ንኣንቶን ንጉየን ካብ ድቃሱ ንምብርባር ብተደጋጋሚ ‘ኣንቶን’ እናበለ ይጽውዕ ምንባሩ ኢንስፔክትር ምክልኻል ሓደጋታት ኵንስላንድ ካማሮን ቶማስ ገሊጹ። እቲ ኢንስፔክትር ብምስዓብ “እቲ ገዛ ኣብ ውሽጡ ዝኾነ ባርዕ ወይ ትኪ ምስ ዝልዓል ምልክት ዝህብ መሳርሒ ኣለዎ። እዚ ሕንጻይ ግን ቅድሚ እቲ መሳርሒ ድምጺ ምግባሩ እዩ ንዋንኡ ኣተሲኡዎ” ኢሉ።


ኣውስትራልያ፡ ንምምሕዳር ግዝኣት ኒው ሳውዝ ዌልስ ኣብ ከልተ ዝገመዐ እንስሳ ዘገዳም

መንግስቲ ግዝኣት ኒው ሳውዝ ዌልስ 'ኮዋላ' ተባሂሎም ዝፅውዑ እንስሳት ዘገዳም ብኸመይ ሓለዋ ንግበረሎም ኣብ ዝብል ክሰማምዑ ብዘይምኽኣሎም፡ ኣብ ክልተ ከምዝተኸፈሉ ተገሊፁ። ናብ መሓውር መንግስቲ ኣብ ቀረባ ግዘ ዝተፀምበረ ብሄራዊ ሰልፊ፡ ብሰንኪ እቲ ምሕደራዊ ቅልውላው መንግስቲ ዘቕርቦም ፖሊሲታት ከምዘይቕበል ኣፍሊጡ ኣሎ። ናይዚ ምኽንያት ድማ፡ መንግስቲ ንኮዋላታት ዝቐረበ ፖሊሲ ስለዝቃወም እዩ ኢሉ። ምክትል ሓላፊ እቲ ሰልፊ ጆን ባሪላሮ፡ "ንሕና ኣንጻር ኮዋላ ኣይኮናን" ብምባል፡ ሓገግቲ ሕጊ ካብ ሕጂ ንደሓር ምስ ኣባላት ውድብ ሊበራል ኣብ ባይቶ ክእከቡ ከምዘይደልዩ ገሊፁ። እዚ ጭቕጭቕ፡ ኣብ ሲድኒ ሄራልድ "ናይ ኮዋላ ኩናት" ዝብል ስያመ ከምዝተዋህቦን፡ ቀንዲ መንቀሊኡ  ድማ፡ ምስቲ  መንግስቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት  ወርሒ ታሕሳስ  ዘፅደቖ ፖሊሲ ሓለዋ ከባቢ ዝዛመድ እዩ። እዚ ሕጊ ኮዋላታት ንምሕብሓብን ንምሕላውን፡ ከምኡ እውን ከባቢኦም ምቹእ ንምግባር ዝዓለመ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሰነ፡ ቅልጡፍ ስጉምቲ እንድሕር ዘይተወሲዱ፡ ኣብ 2050 ኮዋላታት ካብ ምድሪ ክጠፍኡ ከምዝኽእሉ ተገሊፁ ነይሩ። እንተኾነ ምክትል ሓላፊ እቲ ውድብ ጆን ባሪላሮ፡  እቲ ፖሊሲ ንኮዋላታት ካብ ምውሓስ ሓሊፉ፡ ዜጋታት ንካልእ ፀገም ክቃልዑ ዝገብር እዩ ኢሉ። ሰፊሕ መሬት ዘለዎም ሰባት፡ መሬቶም ብኸመይ ከመሓድሩ ከምዝግባእ ክነግር ዝፍትን እዩ ብምባል ድማ ነቒፉ። እቲ ፖሊሲ ምስ ኮዋላ ዘራኽብ የብሉን ዝበለ ጆን ባሪላሮ፡ "ኣብቲ ዞባ ንዝርከቡ ሰብ ዋና መሬት ንምጥቓዕ ዝዓለመ እዩ። እዚ ብሄራዊ ሰልፊ ብዝሒ ኮዋላታት ክውስኽ እዩ ዝደሊ። ንሕና ፀረ ኮዋላ ኣይኮናን" ኢሉ። ይኹን'ምበር ፖለቲከኛታት ሰልፊ ሊበራል፡ እዚ ስጉምቲ ግቡእን ንማሕበረሰብ እቲ ከባቢ ዝድግፍን ምዃኑ ገሊፆም። ገለ ተሓለቕቲ ሓለዋ ከባቢ ድማ፡ እቲ ዘሎ ናይ መንግስቲ ፖሊሲ፡ እንስሳታት ንምውሓስ እኹል ኣይኮነን ብምባል ይካትዑ።


ተፈጥሮ፡ ብሕጂ ክንሪኦም ዘይንኽእል ዓሌታት እንስሳ

ዝጸነቱ ዓሌት እንስሳ ኣብ እንሓስበሉ እቲ ቀዲሙ ኣብ ኣእምሮና ዝመጽእ ዳይኖሰር ክኸውን ይኽእል እዩ፡ እነተኾነ ተመራመርቲ ስነ እንስሳ፡ ኣብ ዓለም ዓመታዊ ልዕሊ 10000 ዓሌታት እንስሳ ከምዝጸንቱ እዮም ዝሕብሩ። 30 ሕዳር ብደረጃ ዓለም ንዝጸነቱ ዓሌታት እንስሳ ዝዝከረላ መዓልቲ ኾይና፡ ኣብዛ መዓልቲ ካብዛ ዓለም ጸኒቶም ዝተብሃሉ ግን ዳግማይ ዝተረኸቡ ዓሌታት እንስሳ እውን ዝዝከሩላ መዓልቲ እያ። እዚ ዓሌት እንስሳ እዚ ኣብ 1978 ኣብ ገማግም ዛንዚባር ምስ ተራእየ ብድሕሪኡ ስለዘይተራኣየ ጸኒቱ ተባሂሉ ተቐቢጹ ዝነበረ እዩ። እዚ ሕጂ ኣብ ዶባት ጋናን ኣይቮሪኮስትን ዝተረኸበ ዓሌት ቀያሕቲ ዋልድሮን ኮሎቦስ ምስ ዓሌት ኣህባይ ዘመሳስል ቅርጺ ኣቃውማን ዘለዎ ኮይኑ፡ ኣጻብዕቲ ዓባይ ዓባይቶ የብሉን። ዶልፊን ፈለግ ኣንግተዝ (ቻይና) እዚ ኣብ ፈለግ ያንግተዝ ናይ ቻይና ዝርከብ ዓሌት ዶልፊን፡ ኣብ ጽሩይ ማይ ካብ ዝነብሩ ዝገደመ ኣጥባዊ እንስሳ ኮይኑ ኣብ 2006 ከም ዝጸነተ ተኣዊጅሉ። እዚ ዶልፊን እዚ ካብቶም ኣብ ጨዋም ማይ ዝርከቡ ዓሌታት ዶልፊን ኣብ ዝባኑ ብዘሎ ሞንጉድ ዝፍለ ኮይኑ፡ ብተፈጥርኡ ነገራት ኣብ ምልላይ ኣዝኡ ሓያል ምንባሩ እውን ይፍለጥ። ኣብ ካባቢኡ ዘሎ ምንቅስቃስ ናይ ነብሲ ወከፍ ተንቀሳቃሲ ኣካል ስለዘላሊ፡ ኣብቲ ፈለግ ዝነቀሳቀሳ ዓሳ ዝገፋ ጀላቡን፡ ሰብ ዘመላልሳ ዓበይቲ መራኽብን ብከላን ጠንቂ ምጽናቱ ምኳኖም ይእመን። 'ሲል' ካሪብያን ( ኣብ ጀማይካን ኒካራጓን) እዚ 'ሲል' ካሪብያን ቅድሚ ዓመታት ኣብ ወሽመጥ መክሲኮ፡ ምብራቓዊ ገማግም ማእከላይ ኣሜሪካን፡ ሰሜናዊ ክፋል ደቡብ ኣሜሪካን ዝረአ ዝነበረ ዓሌት እዩ። እንተኾነ ካብ ስብሖም ዝርከብ ነዳዲ ንምርካብን ንመግብን ሰባት ብብዝሒ ክሃድንዎም ስለዝጀመሩ ቁጽሮም ካብ ዓመት ናብ ዓመት እናነከየ ከይዱ። ኣብ 1952 ኣብ ዶባት ጀማይካን ኒካራጓን ምስ ተራእየ ብድሕሪኡ ስለዘይተረኣየ፡ ዝጸነተ ተባሂሉ ተመዝጊቡ ኣሎ። 'ዶዶ'  (ሞሪሽየስ) ዶዶ ካብ ዝጸነቱ ዓሌታት ኣዕዋፍ እታ ኣዝያ ዝተፈለጠት ዓሌት ኮይና፡ ፍጥረታ ካብ እዋን ዳይኖሰራት ኣትሒዙ ከምዝነበረ እዩ ዝእመን። ሰባትን ስጋ ዝምገቡ ዓይነታት እንስሳን ናብ ሞሪሽየስ ምስ ኣተዉ ዶዶ ግዳይ ሃደን እዞም እንስሳታት ክትከውን ስለዝጀመረት ኣብ መጀመርታ 1700ታት ምስ ተራኣየት ምሉእ ንምሉእ ጸኒታ። ስቴለር ላም ባሕሪ(ኣብ ሞንጎ ሩስያን ኣላስካን (ኣሜሪካ)) እዚ ቁመቱ ክሳብ ትሽዓተ ሜትሮ ክበጽሕ ዝኽልእ እንስስ ባሕሪ፡ ሳዕሪ ባሕሪ እዩ ዝምገብ። ጣዕሚ ስግኡ ልክዕ ከብ ስጋከብቲ ብምኳኑ ግዳይ ሃገድ ዝኾነ እዚ እንስሳ፡ ካብ 1741 ጀሚሩ ከም ጽኑት ተመዝጊቡ ይርከብ። እዚ እስሳሳ እዚ ምስ ኣድጊ በረኻ ዘመሳስል ቅርጽን መልክዕን ዘለዎ ኮይኑ መልክዕ ጠንቂ ምጽናቱ ከምዝኾነ እዩ ዝግለጽ። እዚ ከም ኣድጊ በረኻ ጸሊምን ብናዉን ሽራጥ ሽረጥ ዘለዎ እንስሳ፡ መልክዑ ንሃደንቲ ኣቓሊዕዎ እዩ፡ ኣብ 1880ታት ምስ ተራእየ ብድሕሪኡ ኣይተራኣየን።


ነብሪ ጎልጎል ኢትዮጵያ ብዘይሕጋዊ መገዲ ናብ ሃገራት ዓረብ ብብዝሒ ይሽየጡ ኣለዉ

በዓልመዚ ልምዓትን ሓለዋን እንስሳታት ዘገዳም ኢትዮጵያ፡ ኣብታ ሃገር ዝርከቡ ውላድ ነብሪ ጎልጎል (ዓርዓር ነብሪ) ብዘይሕጋዊ መገዲ ብብዝሒ ናብ ወጻኢ ሃገራት ይሰጋገሩ ከምዘለዉ ኣፍሊጡ። እዞም ዓይነት እንስሳታት ዘገዳም ብሕቡእ ካብ ዝሰጋገሩለን፡ እተን ዝበዝሓ ሃገራት ዓረብ እየን። ደቂ እዘን ሃብታማት ሃገራት ልክዕ ከም ናይ ገዛ እንስሳ ከምዝጥቀሙሎም ይግለጽ። ኢትዮጵያ፡ ነብሪ ጎልጎል ወይ 'ቺታህ' ብዝብል ዝፍለጥ ዓሌት ነብሪ ዝኾነ እንስሳ ዘገዳም ብብዝሒ ካብ ዝርከቡለን ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ኮይና፡ ካብ 10-15 ሽሕ ከምዘለውዋ ይግመት። በዓል መዚ ልምዓትን ሓለዋን እንስሳታት ዘገዳም ኢትዮጵያ ዳይሬክተር ቁጽጽር እንስሳታትን ውጽኢታቶምን ኣይተ ዳንኤል ጳውሎስ፡ ኣብዚ እዋን ቁጽሪ እቶም ብሕቡእ ካብ ሃገር ዝወጽኡ ኮራኹር ነብሪ ይውስኽ ከምዘሎ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። "ኣብ ዝተፈላለየ እዋን ካብ ኢትዮጵያ ምስወጽኡ ኣብ ሶማሊላንድ ሃርጌሳ ይተሓዙ። ምስተትሓዙ ድማ ምልውዋጥ ሓበሬታ ንገብር ኢና። "ካብ ኢትዮጵያ ምስወጽኡ ብብዝሒ ናብ ሃገራት ማእከላይ ምብራቕ'ዮም ዝውሰዱ። ኣብተን ሃገራት ዝለዓለ ጠለብ ኮራኹር ነብሪ ጎልጎልን ኣንበሳን ኣሎ" ኢሉ። እቲ ብዓልመዚ ከምዝበሎ ኣብ ኢትዮጵያ እቶም ዝበዝሑ ነብሪ ጎልጎል ኣብ ክልል ሶማሌ ይርከቡ። ናይቲ ከባቢ ማሕበረሰብ ድማ ነዞም እንስሳት ብዘይሕጋዊ መገዲ ብምስግጋር ከምዝሕትት ኣይፈልጥን ነይሩ ይብል። "ኣብዚ እዋን ግን ቁሩብ እናተገንዘበ መጺኡ'ሎ። ነቲ ሕጊ ምስፈለጡ ግን ብሕቡእ ከሰጋግሩ እዮም ጀሚሮም። "እቲ ዘሰጋግሩሉ መገዲ ድማ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ዝረቐቐ እዩ። ሓደ ንምጥቃስ፡ ኣብ ናይ በዓል 20 ሌትሮ ጀሪካን ኣርባዕተ ኮራኹር ሓቢኦም ብድሬዳዋ ናብ ሶማሌ ከሰጋግሩ ተታሒኦም'ዮም" ክብል ኣረዲኡ። ሕጊ ኢትዮጵያ ነዞም እንስሳታት ዘገዳም ከሰጋግር ዝተረኸበ ሰብ ክሳብ ሓሙሽተ ዓመት ክእሰሩ ከምዝድንግግ ዝሓበረ ኣይተ ዳንኤል፡ ክሳብ 30 ሽሕ ብር መቕጻዕቲ ኣለዎ ኢሉ። እዚ ሕጊ ጥቡቕ ብዘይምዃኑ ግን ምምሕያሽ እናተገበረሉ እዩ። ኣብቲ ከባቢታት ዝርከቡ ኣካላት ኣብ ምቁጽጻር ከምዘለዉ ዝገለጸ ኣይተ ዳንኤል፡ ኣብ ዝተፈላላየ ቦታታት ናይ ጉምሩክ ኬላታትን ፈደራል ፖሊስን ተዋፊሮም ከምዘለው ገሊጹ። ኣብ ርሑቕ ከባቢታት'ውን ምስ ሰራዊት ምክልኻልን ፖሊስ ክልልን ተሓባቢሮም ከምዝሰርሑ ኣብሪሁ። ኣይተ ዳንኤል ከምዝበሎ፤ ነብሪ ጎልጎልን ውላድ ኣንበሳን ብምብራቓዊ ክፋል ኢትዮጵያ ኣቢሎም'ዮም ዝሰጋገሩ። ነዚ ንምቁጽጻር ድማ ምስ ጎረባብቲ ሃገራት ሓበራዊ ስራሕ ይስራሕ ከምዘሎ የረድእ። ንምዃኑ ክንደይ ነብሪ ጎልጎል ካብ ኢትዮጵያ ብሕቡእ ይወጽኡ ዝብል ሕቶ ንኣይተ ዳንኤል ኣቕሪብናሉ። "ኣብ ወርሒ ብውሕድ ክሳብ ኣርባዕተ ኮራኹር ነብሪ ጎልጎል ክሰጋገሩ ይተሓዙ እዮም። እዚ ኣብቲ ከባቢ ከም ሓደ ንግዲ ስለዝቑጸር ኣብ ገለ እዋናት ብስፍሓት'ዩ ዝፍጸም። ንሓደ ኩርኩር ካብ 10 ክሳብ 15 ሽሕ ብር ዝሸጡሉ ኩነታት ኣሎ" ዝብል መልሲ ሂቡ። ሰበስልጣን ስዑዲ ዓረብ ኣብዚ ቕነ ዝተወሰኑ ኣሰጋገርቲ ነብሪ ጎልጎል ኣብ ቀይዲ ዘእተዉ ኮይኖም፡ እቶም እንስሳታት ዘገዳም ድማ ብብዝሒ ካብ ኢትዮጵያ ከምዝውሰዱ ይግለጽ።


"ብዙሓት ሰባት ኣብ ኢትዮጵያ ሓርማዝ ኣሎ ድዩ ይብሉኒ"

ግሬታ፡ ካብ ኢትዮጵያዊት ኣደን ጣልያናዊ ኣቦን ዝተወለደት ተሓላቒት ከባቢ


ኣብ ዓለም እቲ ዝበዝሐ ጸምሪ ዝነበሮ ኣውስትራልያዊ በጊዕ ሞይቱ

ኣብ ዓለም እቲ ዝበዝሐ ጸምሪ (ጨጒሪ በጊዕ) ከም ዝነበሮ ዝፍለጥ ኣውስትራልያዊ በጊዕ ብሰሉስ ሞይቱ። እቲ 'ክሪስ' ተባሂሉ ዝፍለጥ በጊዕ፡ ኣብ 2015  ናይ 6 ዓመት ዝኣክል ጸምሪ ተሰኪሙ ኣብ በረኻ ክንቀሳቐስ ድሕሪ ምርኣዩ፡ ዓለም ኣዛሪቡ ነይሩ። ንሓደጋ ኣቃሊዕዎ ዝነበረ ጸምሪ ምስ ተቐምቀመ ድማ፡ 41.1 ኪሎ ግራም ኮይኑ ምጽንሑ፡ ክብረወሰን ክሕዝ ኣኽኢልዎ'ዩ። ጠንቂ ሞቱ፡ እርጋን ምዃኑ ሓደ ኣብቲ ዝነብረሉ ዝነበረ ኣብ ዞባ ኒው ሳውዝ ዌልስ ዝርከብ ሕርሻ ዝኣልዮ ዝነበረ ሰብ ተዛሪቡ። "ነቲ ሽኮር፡ ለባምን ፈቃርን ትንፋስ ምስኣንና ልብና ተሰቢሩ ይርከብ" ሊትል ሮክ ሳንክቹዋሪ ዝተባህለ ማሕድሮ እንስሳ ኣብ መርበብ ሓበሬታኡ ጽሒፉ። እቲ ወዲ 10 ዓመት ምዃኑ ዝንገረሉ ክሪስ፡ ከምኡ ዝበሉ፡ 'መሪኖ' ዝተባህሉ ዓይነት ኣባጊዕ ብሂወት ዝጸንሕሉ ንውሃት ዕድመ ዝነበሮ'ዩ ተባሂሉ'ሎ። እቲ በጊዕ፡ ኣብ በረኻ ምስ ተረኽበን፡ ናብ ውሑስ ቦታ ምስ ተወስደን፡ ብዙሓት ኣፍቀርትን ደገፍትን ኣፍርዩ'ዩ። እቲ ሸፊንዎ ዝነበረ ጸምሪ፡ ዳርጋ 5 ዕጽፊ ናይ ኣካሉ ብምንባሩ፡ ኣብ ጥዕንኡ ጸገም ከምጽኣሉ ከም ዝኽእል ተሓለቕቲ መሰላት እንስሳ ተዛሪቦም ነይሮም። ድሒሩ ግን፡ በቲ ፍሉጥ ቻምፒዮን ምቕምቃም ጸምሪ ዝኾነ ኢያን ኢልኪንስ፡ ከም ዝቕምቀም ተጌሩ። ኢልኪንስ፡ ኣብ 35 ዓመታት ናይ ምቕምቃም ተሞክሮኡ ከምኡ ዓይነት ኣጋጢምዎ ከም ዘይፈልጥ ተዛሪቡ። ብኣሚኢት ዝቑጸሩ ኣውስትራላውያን ንክሪስ ብሞግዚነት ክወስድዎ ሓቲቶም ምንባሮም'ውን ይፍለጥ። እቲ ልዕሊ 41 ኪሎ ዝምዘን ጸምሩ፡ ኣብ ሃገራዊ ቤተመዘክር ኣውስትራልያ ንምርኢት ቀሪቡ። ናይ ስእሊ መጽሓፍ'ውን ተሓቲሙሉ'ዩ። ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ክሪስ ኣብ ደሓን ጥዕና ከም ዘሎ ዘርኢ ስእሊ ምዝርግሑ ንብዙሓት ተስፋ ዝሃበ'ኳ እንተነበረ፡ ሕማቕ ዕድል ኮይኑ ግን፡ እቲ ናይ ዕድመ በዓል ጸጋ፡ ሎሚ ካብዛ ዓለም ተሰናቢቱ። ብዙሓት ኣፍቀርቱ ድማ ሓዘኖም ይገልጹ ኣለዉ።


እንስሳ፡ ጉዳይ ድሕነት ሓራምዝ ኣብ ዋዕላ ምዕቃብ ኣከባቢ ዓብላሊ ክኸውን`ዩ

ኣብ ኣፍሪቃ 19 ሃገራት ኣንጻር ዘይሕጋዊ ሃደን ሓራምዝ ክምክታ ከለዋ፡ ሓሙሽተ ድማ ሕጋዊ ሃደን ሓርምዝን መሸጣ ስኒ ሓርማዝ ክፍቀድን ይጠልባ። እቲ ሎሚ ኣብ ጄኔቫ ዝጅምር ዋዕላ ኣከባቢ፡ ብዛዕባ ምዕቃብ ኣካባቢ ክዝቲ'ዩ'ኳ እንተተብሃለ፡ ጉዳይ ድሕነት ሓራምዝ ግን ዓብላሊ ኣርእስቲ ክኸውን ከም ዝኽእል ተፈሊጡ። ካብ 180 ሃገራት ዝመጽኡ ወከልቲ፡ ኣብቲ ኣህጉራዊ ንግዲ ኣንጻር ንጽንታ ዝተቓልዑ እንስሳታት ዝዝቲ ዋዕላ ክካፈሉ ኢዮም። ገለ ሃገራት ኣፍሪቃ ነቲ ተኣጊዱ ዝነበረ ንግዲ ስኒ ሓርማዝ ዳግም ክፍቀድ ጸቕጢ ክገብራ ኣየን ይብሃል። በንጻሩ፡ ካልኦት ሃገራት ኣፍሪቃ ድማ እቲ ኣብ ልዕሊ ህይወት ሓራምዝ ዝግበር ምክልኻል ብዝለዓለ ደረጃ ክቕጽል ይጠልቡ ኣለው። እቲ ድሕሪ ነፍሲ-ወከፍ ሰለስተ ዓመት ዝካየድ ኣህጉራዊ ዋዕላ፡ ኣብዚ ዓመት ኣብ ሲሪላንካ ክካየድ ተመዲቡ ነይሩ። እንተኾነ ድሕሪ`ቲ ኣብ ወርሒ ሚያዝያ ኣብ ሲሪላንካ ዝተኻየደ መጥቃዕቲ ቦምባ፡ ናብ ስዊዘርላንድ ከም ዝቕየር ተገይሩ። ካብቶም ዝተታሕዙ ዛዕባታት ድማ ብዛዕባ`ቶም ኣብ ዝሓለፈ 20 ዓመታት ብሰንኪ ዘይሕጋዊ ሃደን [ፖቺንግ] ቁጽሮም ኣዝዩ ዘንቆልቁል ዘሎ ሓራምዝ ኣፍሪቃ፡ ብኸመይ ክግታእ ከም ዝኽእል ክኸውን ተስፋ ተነቢርሉ ኣሎ። ኣብ 2016 ዝተገብረ መጽናዕቲ ከም ዘመልክቶ፡ ኣብ ዓመት ካብ 30 ስጋብ 40 ሽሕ ሓራምዝ በቶም ዘይሕጋዊ ሃደን ዘካይዱ ሰባት ብምቕታሎም፡ ብገምጋም ቁጽሪ ሓራምዝ ኣብዚ እዋን ኣስታት 40,000 ይበጽሑ። ኣብ ብዙሓት ሃገራት ኣፍሪቃ ሓራምዝ እቲ ዝድለ ምክልኻል ስለ ዝግበረሎም፡ መሸጣ ስኒ ሓርማዝ ፍቓድ ድሕሪ ምሕታት ኢዩ ዝካየድ። ኣብዚ ናይ ሎሚ ዋዕላ፡ ዛምቢያ ዋላ`ኳ ውሑዳት ሓራምዝ ይሃልዋ፡ ከም ብዓል ቦትስዋና፣ ናሚብያን ዚምባብወን ስኒ ሓርማዝ ብሕጋዊ መንገዲ ክሸጣ ክፍቀደለን ክሓታ እየን። ኬንያ፣ ናይጀርያን ጋቦንን ዝርከብወን ሃገራት ድማ እቲ ንግዲ ስኒ ሓርማ ክኽልከል ይጠልባ። ካብዚ ብምብጋስ፤ ሰራሕተኛ ሓደጋ ጽንታ ንዘንጸላልዎም እንስሳታት ዝጣበቕ ውድብ ቬራ ዌበር፡ "ኣብዚ ናይ ሎሚ ዋዕላ ጉዳይ ሓርምዝ እቲ ቀንዲ መዛተዪ ዛዕባ ኢዩ ክኸውን'ዩ ኢላ። "እቲ ቅድሚ 30 ዓመታት፡ ኣብ 1989 ዝሓለፈ ወሳነ ሓራምዝ ካብ ጽንታ ኣድሒንዎም። ሓሙሽተ ሃገራት ጥራይ እየን ንግዲ ስኒ ሓርማዝ ክፍቀድ ዝጠልባ ዘለዋ። ካልኦት 32 ሃገራት ግና ድሕነት ሓራምዝ ክረጋገጽን እገዳ መሸጣ ስኒ ሓርማዝ ድማ ክጸንዕን እየን ዝጠልባ" ኢላ ቬራ ዌበር። "ድምጺ-ኣልቦ ጽንታ" ዋል`ኳ ጉዳይ ሓርማዝ ኣብቲ ዋዕላ ዓብላሊ ክኸውን ትጽቢት ዝግበረሉ እንተኾነ፡ ጉዳይ ዘራፍ [ጂራፍ] ሻርክን ሓርሽን ከምኡ`ውን ገለ ጽንታ ዘንጸላልዎም ዓይነት ተኽልታትን ኣግራባትን`ውን ኣብቲ ዋዕላ ክልዓሉ ትጽቢት ይግበረሎም። ገለ ሰብ ሞያ ኣከባቢ ብዛዕባ እተን ብዘይድምጺ ዝጸንታ ዘለዋ ዘራፍ ብዙሕ ይግደሱ። ኣብ ዝሓለፈ 30 ዓመታት፡  ብሰንኪ ምብራስ ዱርን ዘይሕጋዊ ሃደንን ኲናትን መሸጣ ገለ ኣካላት እተን ዘራፋትን፡ ቅጽረን ብ40 ሚኢታዊት ከንቆልቁል ጸኒሑ። ንፈልማ ኣዋን እዚ ብጉዳይ ጽንታ ዘንጸላለዎም እንስሳታት ዝጣበቕ ዋዕላ ድሕነት ዘራፋት ኣመልኪቱ እማመታት ከቕርብ ኢዩ ይብሃል። ዋላ`ኳ ብጭቡጥ እቲ ቁጽሪ ናተን ዝጸነታ ዘራፋት ኣይፈለጥ ድኣ`ምበር፡ ኣሜሪካ ካብ 2006-2015 ኣስታት 40,000 ኣካላት ዘራፋት ናብ ዕዳጋ ከም ዝቐረበ ገሊጻ። ብዝኾነ፡ ኣብዚ ናይ ሎሚ ዋዕላ፡ ጉዳይ ሻርክ`ውን ኣዛራቢ ኣርእስቲ ክኸውን ኢዩ ይብሃል። ኣብ ዝሓለፈ እዋን ብዙሓት ዓጋዘን ብሕማምን ዘይሕጋዊ ሃደንን ስለ ዝተሃስዩ፡ ብዛዕባ መሸጣ እቶም ኣብ ሩስያ፣ ሞንጎልያን ካዛኪስታንን ዝርከቡ ብሳይጋ ዝፍለጡ ዓጋዘን`ውን ጥቡቕ ምቁጽጻር ክግበር`ውን ጠለብ ክቐርብ ኢዩ ይብሃል። እቲ ካልእ ኣቓልቦ ዝስሕብ ዘሎ ጉዳይ ድማ ኣቲ ብእስራኤል ዝቐረበ፡ ንግዲ ስኒ ናይቶም ንሓራምዝ ዝመስሉ 'ብማሞዝ' ዝፍለጡ እንስሳታት ምእጋድ ኢዩ።


ናይ ኣባል ዓረና ትግራይ ዝኾና 13 ኣጣል ከም ዝተኣሰራ ተገሊፁ

ብ22 ነሓሰ 2011 ኣቆፃፅራ ኢትዮጵያ፡ ብሓደ ኣባል ፖለቲካዊ ውድብ (ሰልፊ) ዓረና ዝውነና 16 ኣጣል ከምዝተኣሰራ ዝገልጽ ሓበሬታ፡ ኣብ ማሕበራዊ ሞድያ ኣዘራራቢ ኮይኑ ኣሎ። ኣቦ ወንበር ዓረና ትግራይ፡ ኣይተ ኣብርሃ ደስታ ኣብ ዝሓለፈ ረቡዕ ብሓደ ኣባሎም ዝውነና 16 ኣጣል ኣብ ወረዳ ቆላ ተምቤን ንኡስ ወረዳ ወርቂ ኣምባ፡ ከም ዝተኣሰራ ንቢቢሲ ገሊፆም። • “ነዚ ድየ ተጋዲለ?” በዓልቲ ዲግሪ ሸያጢት ቆሎ ተጋዳሊት ህወሓት • "ሕጊ ገበርቲ ሰናይ ብሰንከይ ዝወጽአ ይመስለኒ" ተጋዳሊት ኣረጋሽ ኣዳነ ወናኒ እዘን ኣጣል ዝኾኑ ኣይተ ዜናዊ ኣስመላሽ ድማ ኣብቲ ወረዳ ኣጣል ብምርባሕ እዮም ናብርኦም ዝመርሑ፤  16 ኣጣሎም ከምዝተኣሰራን፡ ካብተን ዝተኣሰራ እተን ሰለስተ ኣምሊጠን፡ ናብ ገዝአን ከምዝተመለሳ ንቢቢሲ ኣረጋጊጾም። ኣቦወንበር ዓረና ኣይተ ኣብርሃ ደስታ፡ ኣይተ ዜናዊ ኣባል ዓረና ትግራይን ኣብ ወረዳ ቆላ ተምቤን  ኣተሓባባሪ  እቲ ውድብን ከምዝኾኑ ብምግላፅ፡ ኣይተ ዜናዊ ኣስመላሽ ቅድሚ ሕዚ እውን ከምዝተኣሰሩን፤ ብተደጋጋሚ ናይ 'ክንቀትለካ ኢና' ምፍርራሕ ይበፅሖም ከምዝነበረ ተዛሪቦም። ኣይተ ዜናዊ፡ ኣባል ውድብ (ሰልፊ) ዓረና ትግራይ ብምዃኖም ኣጣሎም ከምዝተኣሰራ እዮም ዝኣምኑ። እዚ ጥራሕ ኣይኮንን ኣባል እቲ ውድብ ብምዃኖም ተዳጋጋሚ ምፍርራሕ መቅተልቲ ከምዝበፅሖም እውን ብምረት ገሊፆምልና። ኣብ ዝሓለፈ ረቡዕ ከባቢ ሰዓት ሸውዓተ ኣብቲ ከባቢ ብዘምህር ውልቀ ሰብ ተኾኪበን፡ ኣብ መንበሪ ገዛ ምልሻ እቲ ከባቢ ከምዝተኣሰራ፡ ኣብቲ ዕለት ኣጣል ይጓስዩ ካብ ዝነበሩ ሰባት ምስመዖም ተዛሪቦም። ኣቦወንበር እቲ ውድብ ኣይተ ኣብርሃ ደስታ እውን፡ እተን ኣጣል ኣብ ሓደ ናይቲ ከባቢ ምልሻ ኣብ መንበሪ ገዛ ምእሳረን ሓበሬታ ከምዘለዎም ገሊፆም። ሓረስታይ ዜናዊ "ኣጣለይ ተወሲደናኒ" ኢሎም ናብ ፖሊስ ዋላ እኳ ጥርዓን እንተቕረቡ፡ "ካብ ኣባልነት ዓረና ክትወፅእ ኣለካ፡ እንተዘይኮይኑ ግን ኣጣልኻ ኣይወሃባኻን" ዝብል መልሲ ከምዝተውሃቦም ኣይተ ኣብርሃ ሓቢሮም። ኣይተ ዜናዊ ብወገኖም፡ "እቲ ጉዳይ ኣብ ፌስቡክ ከይድካ ከምዝበተንካዮ፡ እቲ መፍትሒ አውን ኣብኡ ድለዮ" ዝብል ደረቕ መልሲ ከምዝተውሃቦም ነጊሮምና። እዚ ሓበሬታ ክወፅእ ብምግባሮም እውን ስዒቡ ክመፅእ ዝኽእል ስጉምቲ "ንህይወቶም ከምዘስግኦም" ተዛሪቦም። ኣቦወንበር ዓረና ትግራይ ኣይተ ኣብርሃ ደስታ፡ ኣብ ኣባላቱ  ተመሳሰሊ ግፍዒ እንክፍፀም፡ እዚ ፈላማይ ከምዘይኾነ ገሊፆም። ቅድሚ ሕዚ እውን ናይ ሓደ ኣባሎም ካብ ሞንጎ ዝኾና ላሕምታት እተን ክልተ ብዝተተኮሰ ጥይት ከምዝተቐተላ ኣዘኻኺሮም። ካብዚ ብተወሳኺ ቅድሚ ሕዚ ኣይተ ክብሮም ናይ ዝተብሃለ ኣባሎም፡ እንስሳት ተኣሲረን ከምዝነበራን፤ እቲ ውልቀሰብ ናብ ፖሊስ ከይዱ ቅረታ ኣብ ዘቕረበሉ እዋን ፡ "ካብ ኣባልነት ዓረና ውፃእ" ከምዝተብሃለ ተዛሪቦም። ናይዚ ተግባር ተሓታትቲ ኣመራርሓ ህወሓት ከምዝኾኑ ዝገለፁ ኣይተ ኣብርሃ፡ "እዚ ውሳነ ካብ ህወሓት ከምዝወፅእ ንፈልጥ ኢና" ኢሎም። እቶም ኣመራርሓ ምስ ዓረና ትግራይ ንምዝርራብ ድሉዋት ስለዘይኾኑ ድማ፡ እቲ ጉዳይ ናብ ክሲ ከምዝወስድዎ ኣይተ ኣብርሃ ደስታ ንቢቢሲ ገሊፆም። ቢቢሲ ኣብዚ ጉዳይ ካብ ዝምልከቶም ኣካላት ተወሳኺ ሓበሬታ ንምርካብ፡ ኣብ ወረዳ ቆላ ተምቤን ንኡስ ወረዳ ወርቂ ኣምባ ጣብያ ቀይሕ ተኽሊ ኣዛዚ ፖሊስ ጣብያ ናብ ዝኾኑ ሓጋዚ ኢንስፔክተር ፍስሃ ኣብርሃ ደዊልና። ጉዳይ እተን ተኣሲረን ዝበሃላ ኣጣል ሓበሬታ እንተለዎም ምስ ሓተትናዮም፡ "ብኣካል ናብ ቤት ፅሕፈትና እንተዘይመፂእኹም፡ ክንዘራረብ ኣይንኽእልን" ዝብል መልሲ ሂቦምና። ኣብዚ ጉዳይ ተወሳኺ መብርሂ ንምርካብ፡ ናብ ሓለፊት ርክብ ህዝብን መንግስትን ክልል ትግራይ፣ ናብ ወሃቢ ቃል ውድብ ህወሓት ተደጋጋሚ ፈተነ እንተገበርና እውን፡ ስልኮም ስለዘየልዕሉ ክሰምረልና ኣይከኣለን።


ሊል በብ፡ ኣብ ኢንተርነት ሚሊዮናት ሰዓብቲ ኣለውዋ

ሓንቲ ካብተን ኣብ ኢንተርነት ህቡባት ዝኾና ደማሙ ሊል በብ፡ ኣብ ሸሞንተ ዓመታ ሞይታ። ዋና እዛ ድሙ ማይክ ብሪዳቭስኪ፡ ትማሊ ሞት እዛ ድሙ ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ዘርጊሑ። ሊል በብ፡ ልሙድ ብዘይኮነ ኣፈጣጥርኣ እትፍለጥ፡ ከበብቲ ኣዒንትን ንደገ ዝወጽአ መልሓስን ነይሩዋ። ንድክዳኸ ሓዊሱ ብዙሓት ስሩዓት ዘይኮኑ ጸገማት ጥዕና ሒዛ'ያ ተወሊዳ። እዛ ድሙ፡ ኣብ ረድኤት እንስሳ ኣብ ዝሰርሐትሎም እዋናት 700 ሽሕ ዶላር ገንዘባዊ ሓገዝ ኣተኣኻኺባ'ያ ይብል ማይክ። "በብ፡ ኣብ ጉዳይ እንስሳን ህይወት ሚሊዮናት ሰባትን ለውጢ ክፈጥር ዝኽእል ዓብዪ ስራሕ እያ ሰሪሓ" ክብል ድማ ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ኢንስተግራም ጽሒፉ። ሊል በብ ብዘለዋ ፍሉይ ኣፈጣጥራ'ያ ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ተፈላጥነት ረኺባ። ሙሉእ ዕድሚኣ ድማ ዕዋል ድሙ መሲላን ደኽዲኻን ኣሕሊፋቶ። ኣብ ክልቲኡ ከብዲ እግራ ተወሳኺ ኣጻብዕቲ እግሪ ነይሩዋ፣ ዘይዓበየ ምንጋጋ እንክህልዋ ኣስናን ስለ ዘይብላ፡ መልሓሳ ኩል ግዜ ንደገ ምስ ወጽአ እዩ። ምስ'ዚ ኩሉ ጸገማት ግን ሕጉስትን ጥዕይትን ኮይና ከም ዝሓለፈት ዋንኣ ማይክ ብሪዳቭስኪ ተዛሪቡ። ማሕበራዊ ሚዲያ እዛ ድሙ፡ ኣብ 2011 [ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ] እዩ ተኸፊቱ። ናይ ባዕላ ዩ-ትዩብን ተኸታታሊ ሰነዳዊ ምድላዋትን'ውን ነይሩዋ። በቲ ዝረኸበቶ ህቡብነት ተጠቒሙ ድማ፡ ኣብ ኣሜሪካ ንዘለው ፍሉይ ሓገዝ ንዘድልዮም ደማሙ ዝውዕል ምግባረ ሰናይ ንምስራሕ እቶት ናይ ምትእኽኻብ ስራሕ ሰሪሓ። ቅድሚ ምሟታ፡ ሊል በብ ብናይ ዓጽሚ ረኽሲ ተጠቒዓ ነይራ። ኣብዚ ከምዚ ዝበለ ኩነታት ጥዕና ኮይና ግን፡ ኣብ ኢንስተግራም ንዘለው 2.4 ሚሊዮን ሰዓብታ ጠፊኣቶም ኣይትፈልጥን። ዋንኣ ብሪዳቭስኪ ግን ትማሊ፤ እታ ድሙ ደቂሳ እንከላ ከም ዝሞተት ሓቢሩ። ብዙሓት ሰባት ድማ ብሞት እታ ድሙ ዝተሰምዖም ሓዘን ክገልጹ ውዒሎም።


ኬንያ፡ ኣእዱግ ሓደጋ ምጽናት ኣንጸላልዩዎም

ብዝሒ ኣእዱግ ኬንያ ብቅልጡፍ የንቆልቁል ከም ዘሎን ናይ ምጽናት ተኽእሎ ከም ዘለዎን ተገሊጹ። 'ኣፍሪቃ ኔትዎርከ ፎር ኣኒማል ወልፌር' ዝተባህለ ኣብ ናይሮቢ ዝመደበሩ ትካል ከም ዝገለጾ፡ ኣብ ኬንያ  ኣእዱግ ኣብ ኣዝዩ ኣሰካፊ ኩነታት እዮም ዝርከቡ። ኣብ 2016 ኣርባዕተ ትካላት ማሕረዲ ኣእዱግ ድሕሪ ምኽፋቱ፡ ኣብታ ሃገር መዓልታዊ ኣስታት 410 ኣእኡግ ይሕረዱ። ናይዚ ምኽንያት ድማ  ነቲ ካብ ቻይና ዝመጽእ ዘሎ ልዑል ጠለብ ቆርበት ኣእዱግ ንምምላእ ኢዩ። በዚ መሰረት ቆርበት ናይዞም ዝሕረዱ ኣእዱግ ንሰደድ ናብ ቻይና ኢዩ ዝልኣኽ። እቲ ጽብጻብ ከም ዘነጽሮ ብዝሒ ኣእዱግ ኬንያ ካብ 900 ሽሕ ክሳብ 1.8 ሚልዮን ይበጽሕ። እዚ ናይ ሕጂ  ጸብጻብ፡ ሰባት ኣእዱጎም ይስረቁ ከም ዘለዉ ይኸሱ ከም ዘለዉ ብቢቢሲ ዝቐረበ ጽብጻብ ኣራጊድዎ ኣሎ። ሐደ ሓላፊ ናይ ትካል ማሕረዲ ግና " ብቻይናውያን ሕጉሳት ኢና። ቅድሚ ሕጂ ካብ ኣድጊ ዝርከብ ረብሓ ኣይነበረን፡ ሕጂ ግን ብዙሓት ሰባት ይርብሑ ኣለዉ" ይብል። እቲ መጽናዕቲ ዘካየደ ትካል ግና፡ ኣብ ኣእዱግ ዝምርኮሱ ሕብረተሰባት ኣዝዮም ከም ዝተሃስዩን እቲ ናይ ማሕረዲ ማእከላት ክዕጾ ከም ዝደልዩን እዩ ዝገልጽ።


ኣብ ሕዛእቲ ቃፍታ ሸራሮ ዝኣተወ ሕማም እንስሳ ዘገዳም ይቐትል ኣሎ

ኣብ ሕዛእቲ ቃፍታ ሸራሮ ዝኣተወ ሕማም፡ ንእንስሳ ዘገዳም ይቐትል ኣሎ። በዚ ሕማም፡ ብብዝሒ ተጸልየን ዘለዋ እንስሳት ዓጋዘን እየን። ዛጊት ቁጽሪ ናይተን ዝሞታ ዓጋዘን ኣይተፈልጠን። ብርክት ዝበላ ሓሚመን ምህላወን፡ ገለ ድማ ከም ዝሞታ ግን ናይቲ ሕዛእቲ በዓል ሞያ ኣይተ ሃፍቶም ሓጎስ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። እቲ ሕማም ኤፍኤምዲ ዝበሃል ምዃኑ ዝገለጸ ኣይተ ሃፍቶም፡ ንእንስሳት ዘቤት እውን ዘጥቅዕ ሕማም ምዃኑ ይዛረብ። በዚ ሕማም ዝተጠቅዓ እንስሳታት፡ ኣብ ከባቢ እዝነነን መቐመጨአንን ቆሲለን ይረኣያ። "እዝነንን መቐመጭአንን ይቖስል ኣሎ። ዝሞታ እንስሳት ዓጋዜን'ውን ኣለዋ። ሓኪምን መድሃኒት ዝወሃበሉ ኩነታትን የለን። እቲ ኩነታት ኣዝዩ ዘስግእ'ዩ" ኢሉ ኣይተ ሃፍቶም። ኣብቲ ሕዛእቲ ዝበጽሐ ናይ ቢቢሲ ትግርኛ ሪፖርተር እውን ዝሓመመት ዓጋዘን ርእዩ እዩ። እታ ዓጋዘን፡ እዝና ቆሲላን ንምንቅስቓስ ተጸጊማን ተዓዚቡ። እቲ ሕዛእቲ ንጥዕና እተን እንስሳት ዝከታተል ሓኪም ስለ ዘይብሉ ድማ ሻቕሎት ፈጢሩ'ሎ። ሕዛእቲ ቃፍታ ሸራሮ፡ ኣብ ምዕራብ ትግራይ ዝርከብ ኮይኑ፡ ኣስተት 200 ሽሕ ሄክታር ስፍሓት ከም ዘለዎ ሰብ ሞያ ይገልጹ። ኣብቲ ሕዛእቲ፡ ሓራምዝን ዓጋዘንን ብብዝሒ ይርከብዎ። ኣስታት 42 ዓይነት መጥበውቲ እንስሳት፡ 200 ዓሌት ኣዕዋፍን 9 ዓይነት ለመምታ እንስሳትን ከም ዘለው ኣይተ ሃፍቶም ይዛረብ። እንተኾነ፡ ኣብዚ ሰሙን ብዝተፈላለየ ኣንፈት እቲ ፓርክ ዝተልዓለ ሓደጋ ባርዕ ሓዊ፡ ኣብ ልዕሊ እጽዋትን ካልኦት ትሕዝቶታትን እቲ ፓርክ ጉድኣት ከም ዘብጽሐ ይፍለጥ። እቲ ብሰኑይ ኣጋምሸት ብሸነኽ ኣደባይ ዝተልዓለን ክሳብ ትማሊ ድሕሪ ቐትሪ ዝቐጸለን ባርዕ፡ 1,500 ሄክታር እቲ ሕዛእቲ እንተቃጽል፡ ትማሊ ኣጋግዘ ምጥፋእን ምቁጽጻርን ከም ዝተኽኣለ ተገሊጹ'ዩ። ይኹን'ምበር፡ ኣብ ተመሳሳሊ መዓልቲ ብኣንፈት ዓዲ ጎሹ ባርዕ ተላዒሉ። እዚ ባርዕ እውን ጸኒሑ ከም ዝጠፍአን፡ ካብቲ ናይ ኣደባይ ንዝወሓደ እዋን ስለ ዝጸንሐ፡ ጉድኣቱ እውን ዝነኣሰ ከም ዝኾነ እዮም ሰብመዚ እቲ ፓርክ ንቢቢሲ ገሊጾም። ኣብዚ ሕዛእቲ በብእዋኑ ሓደጋ ባርዕ የጋጥም። ገለ እዋናት "ዳርጋ ፍርቂ እቲ ሕዛእቲ" ከም ዝቃጽል ይግለጽ። እንተኾነ፡ ኣብቲ ሕዛእቲ ኩሉሻብ ስግኣት ባርዕ ኣሎ። ብፍላይ ድማ ባርዕ ኣጋጢሙ እንተጸኒሑ፡ ኣብ ዓበይቲ ኣግራብ ዝጸንሐ ዘይጠፍአ ሓዊ መሊሱ ካልእ ባርዕ ናይ ምልዓል ተኽእሎ ኣለዎ። ሕዛእቲ ቃፍታ ሸራሮ ሓጹር የብሉን። ብዝሒ ነቲ ሕዛእቲ ዝሕልዉ 'ስካውት' እውን ምስ ስፍሓቱ ክነጻጸር ከሎ ውሑድ እዩ። እዚ ብፌደራል መንግስቲ ዝመሓደር ሰፊሕ ሕዛእቲ፡ ብኣስታት 68 ሰብሞያ እዩ ዝመሓደር። ጸገም ከጋጥም ከሎ፡ ናይቲ ከባቢ ምሊሻ ንሓገዝ ይኣቱ። ናብቲ ሕዛእቲ፡ ጓሶት፣ ዓደንቲ ወርቂን መፍሐምቲን ይኣትው እዮም። መንቀሊ ናይቲ ባርዕ፡ እዞም ናብቲ ሕዛእቲ 'ሕጊ ጥሒሶም' ዝኣትዉ ሰባት ከምዝኾኑ ሰብሞያን ነበርቲ ናይቲ ከባብን ይዛረቡ። እቲ ኣብ ቀረባ መዓልታት ዝተልዓለ ባርዕ፡ ኣብ ኣግራብ ናይቲ ሕዛእቲ ንዝርከብ መዓር ክብርብሩ ሓዊ ዘሳወሩ ጓሶት ዘልዓልዎ ከምዝኾነ፡ ኣይተ ሃፍቶም ይገልጽ። ናብቲ ሕዛእቲ በጻሕቲ ዓዲ ይመጽኡ ዶ? ሕዛእቲ ቃፍቶ ሸራሮ፡ ምስ ኤርትራ ዝዳወብ እዩ። በቲ ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ዝጸንሐ 'ዘይሰላማዊ' ኩነት ድማ ቁጽሪ በጻሕቲ ተገዲቡ ምጽንሑ ኣይተ ሃፍቶም ይገልጽ። ካብ ግዜ ናብ ግዜ ግን፡ ቁጽሪ በጻሕቲ ይመሓየሽ ኣሎ እዩ ዝብል። እንተኾነ፡ እቲ ሕዛእቲ ንበጻሕቲ ብዝጥዕም መልክዑ ኣይተዳለወን። ክረምትን ሓጋይን ከገልግል ዝኽእል መገዲ እኳስ ገና ሕዚ እዩ ይህነጽ ዘሎ። ርክብ ቴሌፎን፡ ሕዚ'ውን እንተኾነ ኣብ ውሽጢ እቲ ሕዛእቲ ኣይሰርሕን። እዚ ኮይኑ ግን፡ ኣብቲ ሕዛእቲ ዘሎ ሃፍቲ 'ቆጺርካ ኣይውዳእን' ይብሉ ደቂ ዓዲ። ቃፍታ ሸራሮ፡ ብእንስሳ ዘገዳም ጥራይ ዘይኮነስ፡ 'ብብዝሃ ህይወት' እውን ሃፍታም ምዃኑ ሰብሞያ እቲ ሕዛእቲ ይገልጹ።


200 ሚልዮን ዶላር ዘውጽእ ሓሽሽ ዝጸዓነት መኪና ምስ ፖሊስ ብምግጫዋ ተቓሊዓ

ኣብ ሲድኒ ኣውስትራልያ፡ ኣብ ከባቢ መደበር ፖሊስ ደው ኢላ ንዝነበረት ናይ ፖሊስ መኪና ገጭዩ ክሃድም ዝፈተነ ውልቀ ሰብ ኣብ ቀይድ ምስ ኣተወ፡ 200 ሚልዮን ዶላር ዘውጽእ ሓሽሽ ኣብታ መኪና ጽዒኑ ከም ዝጸንሐ ተገሊጹ። እቲ ወዲ 28 ዓመት መራሕ መኪና፡ ክሃድም እኳ እንተፈተነ፡ ድሕሪ ሓደ ሰዓት ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ሲድደኒ ኣብ ቀይዲ ኣትዩ። እታ መኪና ምስ ተፈተሸት ድማ 273 ኪሎግራም፡ 'ሜት' ዝበሃል ዕጸፋርስ ተረኺቡ። በቲ ሓደጋ ኣብ ልዕሊ ሰባት ዝወረደ ጉድኣት ከም ዘየለ፡ እታ ናይ ፖሊስ መኪና ግና ከቢድ ጉድኣት ከም ዝወረዳ፡ ሰብ መዚ ሓቢሮም። 'ሜት' ኣብ ኣውስትራልያውያን ኣዝዩ ዝውቱር ዘይሕጋዊ ዕጸፋርስ እዩ። ኣዝዩ ክቡር ብምዃኑ ድማ፡ ዝተወደቡ ገበነኛ ጉጅለታት ኣብ ንግዲ እቲ ዕጸፋርስ ክሳተፉ ሰሓቢ ኮይኑ ምህላው ይግለጽ። እቲ ኣብ ቀይዲ ኣትዩ ዘሎ ስሙ ዘይተገለጸ ውልቀሰብ፡ ብሰሉስ ናብ ቤት ፍርዲ ዝቐረበ ኮይኑ ምቕራብ ሓሽሽን ብሸለልትነት መኪና ምምራሕን ዝብሉ ክስታት ተመስሪቶምሉ ኣለው።


ኣብ ሜክሲኮ ኣዘዋወርቲ ዕጸፋርስ ድሮን ብምጥቃም ናብ ፖሊስ ብዝደርበዩዎ ቦምባ ክልተ ቆሲሎም

ኣብ ሜክሲኮ ጥርጡራት ገበነኛታት ሰብ ኣልቦ ነፋሪት (ድሮን) ብምጥቃም ናብ ፖሊስ ተባራዒ ነገራት ድሕሪ ምድርባዮም ክልተ ፖሊስ ቆሲሎም። ብድሕሪ እቲ ብሰሉስ ኣብ ምዕራብ ዞባ ሚኮካን ዝተፈጸመ ገበን፡ ዕሉል ጉጅለ ኣዘዋዋሪ ዕጸፋርስ ጃሊስኮ ኒው ጀነሬሽን ካርተል ክህልው ከም ዝኽእል ሰብ መዚ ይጥርጥሩ። ኣብ ወርሒ ነሓሰ ክልተ ዝተዋደዳ ዕንዝራ[ድሮን]  ኣብ መኪና ናይ ሓደ ኣባል እቲ ጉጅለ ምዃኑ ዝተጠርጠረ ሰብ ተረኺቡ ነይሩ። እቶም ዕንዝራታት ኣብቲ ኣብ መንጎ እቲ ኣዘዋዋሪ ዕጸፋርስን ሓይልታተ ጸጥታን ዝግበር ኲናት ኣብ ጥቕሚ ዝወዓሉ ምዕቡላት ኣጽዋር ምዃኖም ይግመት። ብዛዕባ እቲ መጥቃዕቲ ዝርዝር ሓበሬታ እኳ እንተዘይተዋህበ፡ እቲ ጉጅለ ክልተ ዕንዝራ ከም እተጠቀመ መራኸቢ ብዙሓን ጸብጺበን። እተን ነቲ መጥቃዕቲ ንምፍጻም ኣብ ጥቕሚ ዝወዓላ ዕንዝራታት ምስተን ኣብ ወርሒ ነሓሰ ኣብ መኪና ዝተረኽባ ተመሳሰልቲ ምዃነን ተገሊጹ። ኣብ ዝሓለፈ ነሓሰ ዝተረኽባ ዕንዝራታት ካብ ጎማ ዝተሰርሐ ዝፍንጀር መትሓዚ ዝተገጥመን ኮይነን ተፈንጃሪ ክቢ ቅርጺ ዘለዎም ዓረር መሊአን ኔረን። ክኢላታት ከም ዝሓበሩዎ እቶም ዕንዝራታት ብሩሕቕ ንምፍንጃር ዝተዋደዱ ኮይኖም ከቢድ ጉድኣት ከስዕቡ ይኽእሉ። እቶም ብሰሉስ ዝቖሰሉ ኣባላት ፖሊስ፡ እቲ ናብ ከተማ ኣጉሊላ ዝወስድ መገዲ በቲ ኣዘዋዋሪ ዕጸፋርስ ድሕሪ ምዕጻው ከኽፍትዎ ናብቲ ከባቢ ዝተንቀሳቐሱ እዮም ነይሮም። ኣብ መንጎ ጃሊስኮ ኒው ጀነሬሽን ካርተልን መቐናቕንቱ ዩናይትድ ካርተልን ነታ ከተማ ንምቁጽጻር ብዝግበር ቃልሲ፡ ኣብ ዝሓለፉ ሒደት ሰሙናት ብኣማኢት ዝቑጸሩ ነበርቲ እታ ከተማ ሃዲሞም እዮም። ኣብ ፈለማ ናይዚ ወርሒ ሸሞንተ ዝተቆራረጸ ኣስከሬናት ኣብቲ ከባቢ ተረኺቡ እዩ።


ፖሊስ ኬንያ መርመራ ንምክያድ ቤት ሓደ ሃብታም ጎርጊሮም

ፖሊስ ኬንያ፡ ምስቲ ኣብ ኣሜሪካ ዝተጀመረ ንምዝውዋር ዕጸ ፋርስ ዝምርምር ወፈሪ ብዝተሓሓዝ፡ ኣብ ቤት ፍሉጥ ሃብታም ዓሊ ፑንጃኒ ብርቱዕ ተፍቲሽ ኣካይዶም። ኣብቲ ዝተገበረ ተፍትሽ ሰለስተ ሰባት ክተሓዙ እንከለዉ፡ እቶም ዝተተሓዙ፡ ሓንቲ ብዓልቲ ቤት ዓሊ ፑንጃኒ'የ ዝበለት ኔፓላዊትን፡ ሓደ ህንዳውን ካልእ ኔፓላውን እዮም። ዓሊ ፑንጃኒ፡ ሓደ ካብቶም ኣርባዕተ ብምዝውዋር ዕጸፋርስ ኣብ ኒው ዮርክ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ክሲ ቀሪብሎም ዘለዉ ኮይኑ፡ ምስኡ ክልተ ኬንያውያን ኣሕዋት ባክታሽን ኢብራሂም ኣካሻን ተመሳሳሊ ክሲ ቐሪብሎም ኣሎ። ዓሊ ፑንጃኒ፡ ክሳብ ሕጂ ብዛዕባ እቲ ዝቐረበሉ ክሲ መልሲ ኣይሃበን። ባክታሽን ኢብራሂም ኣካሻን፡ ኣስታት 100 ኪሎ ግራም ዕጸፋርስን ካልእ ጎዳእቲ መድሃኒታት ናብ ኣሜሪካ ኣእትዮም ብዝብል ክሲ ገበነኛታት ኮይኖም ተረኺቦም እዮም። እዞም ክልተ የሕዋት፡ በዚ ክሲ ንሕልፈት ክፍረዱ ይኽእሉ እዮም፤ እንተኾነ መንነት ናይቶም ኣብ ምዝውዋር ዕጸፍርስ ዝሰርሑ መሳርሕቶም ብምቕላዕ ፍርዶም ክመሓየሸሎም ኣብ ምድርዳር ከም ዘለዉ'ዩም ጸብጻባት ዝሕብሩ። ጠበቓ ዓሊ ፑንጃኒ፡ ጅፍ ኣስገ ንጋዜጤኛታት ከም ዝሓበሮ፡ ዓሊ ፑንጃኒ ሕከምና ንምግባር ኣብ ህንዲ ከም ዘሎ ክሕብር እንከሎ፡ ቤተሰብ ዓሊ ፑንጃኒ'ውን ኣብ ሆስፒታል ደቂሱ እንከሎ ዘርኢ ስእሊ ንጋዜጤኛታት ኣርእዮም።


ፖሊስ ስፐይን፡ ኣባላት ካብ ሞሮኮ ናብ ስፐይን መዐወኒ እጽ ዘዘዋወር ጉጅለ ኣብ ቀይዲ ኣትዩ

ፖሊስ ስፐይን ቅልጡፋት ጀላቡ ተጠቒሞም ካብ ሞሮኮ ናብ ስፐይን መዐወኒ ሓሽሻት ከዘዋውሩ ረኺበዮም ንዝበሎም 100 ጥርጡራት ኣባላት ሓደ ኣዘዋዋሪ ጉጅለ  ኣብ ቀይዲ ከምዘእተዎም ኣፍሊጡ። ብሸነኽ ደቡባዊ ስፐይንን ፈረንሳን ብዝተገበረ ዳህሳስ ልዕሊ 5 ሽሕ ኪ.ግራም ካናቢስ ተረኺቡ። መጸውዒ ሽም ናይቲ ዘይሕጋዊ ጉጅለ ሞንፓርሌት ከምዝኾነ ናይታ ሃገር ሓለዋ ሲቪልያን ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ሓቢሩ። እቶም ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዝኣተዉ ጥርጡራት ነቶም ዘጎዓዕዝዎም መዐወኒ ንጥረ ነገራት ብውሽጢ እቲ ኣብ ስፐይን ዝርከብ  ሩባ ጓዳሊኩቭር  ድሕሪ ምውጻእ ናብ ፈረንሳይ ድማ ምስ ኣትክልቲ ሓዊሶም ብመኪና ከምዘግዕዝዎም ተገሊጹ። ኣስዒቦም ኣብ መላእ ኣውሮፓ ንዘለዉ ዓማዊሎም ከምዘከፋፍልዎም’ዩ ዝግለጽ። ሓበሬታ ፖሊስ ስፐይን ከምዘመላኽቶ፡ ልዕሊ 5 ሽሕ ኪ.ግራም ሓሽሽን 230 ኪ.ግራም ማሪዋናን ዝተረኸበ ኮይኑ እቲ ጉጅለ ኣዝዩ ዝተወደበን ነቶም ዘካይዶም ዘይሕጋዊ ተግባራት ንምፍጻም ዘኽእሎ ዝተማልአ ናውቲ ዝወነነ’ዩ። እተን መዕወኒ ንጥረ ነገራት ንምጉዕዓዝ ዝጥቆሙለን ጀላቡ እንከይተረፈ ነዳዲኤን መሊኡ ንጉዕዞ ድልዊ ዝገብር ውፉይ ጉጅለ ከምዝነበሮ ፖሊስ ሓቢሩ። ፖሊስ ኣወዳድባ ናይቲ መርበብ እንተረድእ “ሓደ ጨንፈር ናይቲ ጉጅለ ጀላቡ ኣብ ሩባ ጓዳሊኩቭር የዋፍር፣ እቲ ካልአዋይ ኣብ ዶስ ሄርማናስ ካብ ዝርከብ መኻዚኖ ናብ ሃገራት ኣውሮጳ ዘከፋፍል ኮይኑ እቲ ሳልሰዋይ ድማ ንዝጎደሉ ነገራት ናይ ምምላእ ስራሕ ኣለዎ” ኢሉ። እቲ ዘይሕጋዊ ጉጅለ ንኻልኦት ናይ ገበን ጉጅለታት መግብን ነዳድን ብምቕራብ ክሲ ዘቐረበሉ ኮይኑ ፖሊስ ኣብ ዘካየዶ ፍተሻ ካልኦት ናይ ዕጥቅን መራኸብታትን መሳርሕታት ከምዝረኸበ ኣፍሊጡ።


ብዕጸ ፋርስን ብመርዚ ተመንን ንግዲ ወጻኢ  ከሳልጥ'የ ዝብል ሕጹይ ፕረዚደንት ኬንያ

ኣብዚ እዋን ሕጹይ ፕረዚደንት ኬንያ ዝኾነ ጆርጅ ዋጃኮኣ፡ ብንእስነቱ ኣብ ኬንያ ግዳም ሓደር ዝነበረ፡ ድሒሩ ድማ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ኳዓቲ መቓብር ዝነበረ፡ ዕጸ ፋርስ፣ መርዚ ተመንን ፍረነፍሲ ዝብእን ንሰደድ ኣዝዩ ከም ዘመቻቸወ ይግለጽ። ዋላ’ኳ ብዙሓት ብዛዕባ ተግባራዊነት ውጥንኡ እንተተጠራጠሩ፡ ጎስጓስ ምርጫ ሕጹይ ፕረዚደንት ኬንያ ግን ንብዙሓት መሲጥዎም ኣሎ። 17 ዲግሪ ኣለኒ ዝብል ወዲ 63 ዓመት፡ በዓል ሞያ ሕጊ፡ ፕሮፌሰር ዋጃኮያህ፡ ኣብ መጻኢ ወርሒ ነሓሰ ኣብ ዝካየድ መረጻ ኬንያ ካብ ዝወዳደሩ ኣርባዕተ ሕጹያት ፕረዚደንት፡ ከም ሓደ ፍሉይ ትርኢት ብምርኣይ ኣቓልቦ ስሒቡ ኣሎ። ብዙሕ ኣቓልቦ እንተሰሓበ እውን 'ኣብ መረፃ ክዕወቱ ድዩ?' ንዝብል ግን፡ ካብ ህዝቢ ዝተኣከበ ዳህሳስ ከምኡ ኣየርእን። እቲ ቅድሚ ሒደት መዓልታት ዝተዘርግሐ ዳህሳስ ከም ዘመልክቶ፡ 'ሱር' ዝተባህለ ሰልፊ ወኪሉ ዝወዳደር ዘሎ ዋጃኮያ፡ 4 ሚእታዊት ድምጺ ጥራይ ከም ዝረክብን ኣብ ሳልሳይ ደረጃ ከም ዘሎን ይግለጽ። ክኢላታት እቲ ዓውዲ ግን፡ ከም ሓደ ንመጀመርታ ግዜ ሕጹይ ንዝወዳደር ሰብ መጠን፡ ኣብ ጽቡቕ ኣብ መንገዲ ከምዘሎ ይዛረቡ። ብፍላይ እቶም መሪሕ ተወዳደርቲ፡ 43 ሚኢታዊ ዝተውሃበ መራሒ ተቓዋሚ ራይላ ኦዲንጋን 39 ሚኢታዊ ዝረኸበ ምክትል ፕረዚደንት ዊልያም ሩቶን ዝኾነ ይኹን ድምፂ ክስእኑ ኣይደለዩን፣ ዋጃኮያ ግን ገለ ድምጽታት ክወስድ ትፅቢት ተገይሩሉ። "ዋጃኮያ፡ ብዙሓት ዝስሕቑሉ ዝነበሩ ሓሳባት ብምልዓል የናውጽ ኣሎ። ልቢ ናይቶም ኣብ ከተማ ይኹን ኣብ ገጠር ዝርከቡ ብዛዕባ ቁጠባ ዝተቖጥዑ መንእሰያት ክስሕብ ክኢሉ። ዝተፈላለዩ ብሄራት፣ እምነትን ሰልፍታትን ዘለዎም መናእሰይ ይሰምዕዎ ኣለው" ክብል ኣሰናዳኢ ጋዜጣ ዴይሊ ኔሽን ኬንያ ማቻርያ ጋይቶ ፅሒፉ። ንጎስጓስ ምርጫ ኣብ ጎደናታት ክወጽእ እንከሎ፡ ኣብ ክንዲ ምሉእ ሱፍ ካቦትን ዝኽደን፡ ቲሸርት፡ ቆቢዕ፡ ስካርፍ፡ ጂንስ፡ ኦቨርሎስ ገይሩ ይረአ። በዚ መንገዲ ድማ ኣካል ናይቲ ኣብታ ሃገር ሰፊኑ ዘሎ ሰፊሕ ብልሽውና ከምዘይኮኑ የርእዪ። ማሪዋና ዘትክኽ መሲሉ እውን ብኣጻብዕቱ ምልክታት ይገብር። እቲ ህዝቢ ብደርፍታት ሬጌ ክስዕስዕ ከሎ ፡ ንሱ ብሓጎስ ይዘልል። ፕሮፌሰር ዋጃኮያ፡ ፕረዚደንት ኰይኑ እንተተዓዊቶም፡ ንክልተ ዓበይቲ ጸገማት ኬንያ፡ ማለት ሽቕለት ኣልቦነት ንምፍታሕን ሃገራዊ ዕዳኣ ንምንካይን፡ ንሕርሻ ዕጸ ፋርስን ንኢንዱስትሪን ሕክምናን ዝኸውን ምህርቱን ዝቆጻጸር ሕጊ ከምዘውጽእ ገሊጹ። ከም ኣገላልጻኡ፡ እዚ ስጉምቲ ንኬንያ ዓመታዊ ልዕሊ ትሽዓተ ትሪልዮን ሽልንግ ወይ 76 ቢልዮን ዶላር ኣታዊ ከም ዝረክብ ዝገለጸ ዀይኑ፡ መንግስቲ ዳግማይ "ሓንቲ ሳንቲም ክልቃሕ ከይግደድን'ዩ" ኢሉ። “ምዕራባውያን ሃገራት ንማሪዋና ሕጋዊ ገይረንኦ ኣለዋ። ስለምንታይ ንሕናኸ ሕጋዊ ዘይንገብሮ?" ክብል ድማ ይሓትት። ዋላ እኳ ነቲ ዝብሎ ብመጽናዕቲ እንተዘይደገፎ፡ ማሪዋና ንኢንዱስትርያውን መድሃኒታውን ኣጠቓቕማ ሕጋዊ ምግባር ግን ቀንዲ ድፍኢት ናይቲ ዝገብሮ ጎስጓስ ምርጫ እዩ። መርበብ ሓበሬታ ኣፍሪካን ቼክ፡ ነቲ ውጥኑ ዘደናግር እዩ ክብል ገሊጽዎ። ይኹን እምበር፡ መዛረቢ ማሕበራዊ መራኸቢታት ኮይኑ ይቕጽል ኣሎ፡ ነቶም ብስራሕ ኣልቦነት ኣዝዮም ዝተሃስዩ መንእሰያት እታ ሃገር ድማ የሐጉስ ኣሎ። ፕሮፌሰር ዋጃኮያ ዘቕረቦ እማመ እንተተዓዊቱ፡ ንኬንያ ኣብ ጎኒ ሌሶቶ፡ ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ዛምብያን ዚምባብወን ካልኦት ሃገራት ኣፍሪቃ ኣብ ኣህጉራዊ ዕዳጋ ማሪዋና ክወዳደራ ዝፍትና ሃገራት ከእትዋ እዩ። ማሪዋና፡ ኣብ ክሳብ 2028 ከም ኣቆጻጽራ ኣውሮጳ፡ 70 ቢልዮን ዶላር ክኸውን ትጽቢት ከምዘሎ ገለ ግምታት ይሕብሩ። ፕሮፌሰር ዋጃኮያህ ማሪዋና ኣትኪኹ ከምዘይፈልጥ እኳ እንተገለጸ፡ ኬንያ ነቲ መድሃኒት ሕጋዊ እንተገይራቶ ግን ሓጎሱ ንምግላጽ ናይ መጀመርታ ማሪዋና ዘትክኽ ሰብ ከምዝኸውን ገሊጹ። "ማሪዋና ሕጋዊ እንተዀይኑ፡ እቶም ተቖጻጸርቲ ኣካላት ድማ እንተፈቒዶም፡ ምትካኹ ጽቡቕ'ዩ" ይብል። ፕሮፌሰር ዋጃኮያ ዝሃቦ ርእይቶ፡ ብካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ኬንያ ተኮኒኑ ኣሎ። እታ ቤተክርስትያን ንማሪዋና ሕጋዊ ምግባር ብምንቃፍ፡ ምጥቃም ሓሽሽ ኣብ መንእሰያት ዘግድድ እዩ ኢላ። “ስድራቤታት ኣብ ትሕቲ ስግኣት ሓሽሽ ይርከቡ። እዚ ድማ ናብ ምፍልላይን ዓመጽን ሞት ከይተረፈ ከስዕብ እዩ” ክብሉ ጳጳስ ጀምስ ማርያ ዋይናና ኣጠንቂቖም። ፕሮፌሰር ዋጃኮያ፡ ኩሎም ብመንግስቲ ፕረዚደንት ኡሁሩ ኬንያታ ንኹባንያታት ቻይና ዝተውሃቡ ኩሎም ውዕላት ዳግም ክግምግሙ ምዃኖም እውን ቃል ኣትዩ። 21% ናይ ኬንያ ናይ ደገ ዕዳ፡ ካብ ቻይና ብምዃኑ ሃገራዊ ቁጥዐ ኣለዓዒሉ ኣሎ። ብፍላይ እታ ሃገር፡ ከም መንገድን ባቡርን ዝኣመሰሉ መሰረተ ልምዓት ንምህናፅ ዝኣተወቶም ውዕላት፡ ንህዝቢ ብዕሊ ዘይምግላፅ እቲ ሕፁይ ፕረዚደንት ዘልዕሎ ሕቶ እዩ። ፕሮፌሰር ዋጃኮያ፡ ምርባሕ ተመን ከም ካልእ ዓንዲ ቁጠባ ኬንያ እዩ ዝሪኦ።  "ካብ ወርቂ ንላዕሊ ዋጋ ኣለዎ" ዝበሎ መርዚ ተመን፡ መድሃኒታዊ ጸረ-መርዚ ተመን ንምፍራይ ከምዝውዕል፡ ናብ ከም በዓል ቻይና ዝኣመሰላ ሃገራት ከም ዝለኣኽን፡ ስጋ ተመን ድማ ከም ጥዑም መግቢ ከም ዝቑጸር ተዛሪቡ። ፕሮፌሰር ዋጃኮያ ዝኾነ መርትዖ'ኳ እንተዘይኣቐረበ፡ "ቁጠባ ርጉእ ንምግባር ኣብ ዓመት ሓደ ቢልዮን ዶላር ክህልወና ይኽእል'ዩ" ይብል። ብተወሳኺ ኣብ ቻይና ንሕክምና ዝውዕል ፍረነፍሲ ዝብኢ፡ ካብ ማሪዋና ዝያዳ ኣታዊ ስለዘምጽእ ኬንያ ናብ ወጻኢ ሰደድ ክትገብር ከምዘለዋ ይምጉት። እዚ ዘረባኡ ካብ ጉጅለታት ዕቃበ እንስሳ ዘገዳምን ማሕበር ሕክምና እንስሳታት ኬንያን ቁጥዐ ኣስዒቡ። እቲ ማሕበር መካነ እንስሳታት ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ "ንግዲ ዘርኢ ዝብእን ተመንን ክልኩል ኮይኑ፡ ንህላወ ዓሌታት እንስሳ ዘገዳም ስግኣት ዝፈጥር'ዩ" ኢሉ። ባክተርያን ቫይረሳትን፡ ናብ ሰብ ብቐሊሉ ክተሓላለፉ ክገበር ከምዝኽእል'ውን እቲ መግለጺ ኣመልኪቱ።  ነቐፍቱ፡ 'ንወፍሪ ምርጫኡ ህቡብነት ዝደሊ እዩ' ክብሉ እኳ እንተኾነንዎ፡ ደገፍትን ፈተውትን ፕሮፌሰር ዋጃኮያህ ንብድሆታት ህይወት ሰጊሩ ንፕረዚደንትነት ክወዳደር ብምልዓል የጣቕዕሉ። እቲ ፕሮፌሰር ኣብ ገጠራት ምዕራብ ኬንያ ዝተወልደ ኮይኑ፡ ወለዱ ምስተፋትሑ ናብ ጎደናታት ርእሰ ከተማ ናይሮቢ ወጺኡ። ንጽጉማትን ዝበልዕዎ ዘይብሎምን ዝምግብ፡ ማእከል ኣገልገልቲ ምኩራብ ሃረ ክሪሽና ነቲ ወዲ ረኸብዎ። ፕሮፌሰር ዋጃኮያ እውን ኣብቲ ምኩራብ ሰፊሩ ድሒሩ ካህን ሃረ ክሪሽና ኮይኑ። ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቶም ንኽዛዝም ደገፍ ተገይርሉ። ድሕሪ ምምራቑ ድማ ናብ ፖሊስ ኬንያ ተጸንቢሩ። ከምኡ እናበለ፡ ናብ ላዕሊ ደይቡ ናብ ክፍሊ ጸጥታን ስለያን ተጸንቢሩ። ፕሮፌሰር ዋጃኮያ፡ ኣብ 1990 ዝተፈጸመ ቅትለት ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሮበርት ኦኮ፡ ዝምልከት ምስጢራዊ ሓበሬታ ድሕሪ ምርካቡ፡ ፕሮፌሰር ዋጃኮያ ኣብ ጸገም ከምዝኣተወ ይዛረብ። ፕሮፌሰር ዋጃኮያ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዩ ተሳቒዩ፡ ድሕሪ ምፍትሑ ድማ ብሓገዝ ኤምባሲ ኣመሪካ፡ ካብ ኬንያ ከም ዝሃደመ ተገይሩ። ፕሮፌሰር ዋጃኮያ ካብ ኬንያ ምስ ወጽአ ናብ ዓዲ እንግሊዝ ኣምርሑ። ብኡ ድማ ትሑት ስራሕ እናሰርሐ፡ ኣብ ለንደን ኣብ ዝርከብ ዩኒቨርሲቲ ሶኣስ፡ ዩኒቨርሲቲ ዋርዊክን ዩኒቨርሲቲ ዎልቨር ሃምፕተንን ላዕለዋይ ትምህርቱ ቀጺሉ። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ዎልቨርሃምፕተን እናተማህረ እንከሎ፡ መነባብሮኡ ንምምላእ ከም ሓላዊ ጸጥታ፡ ኳዕቲ መቓብርን ሞርቲሻንን ኮይኑ ይሰርሕ ነይሩ። ንሱ ንጋዜጣ ዳይሊ ኔሽን ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ እዞም ስራሓት "ትሑትን ክኸውን ገይሮምኒ፤ ኣድማሰይ ድማ ኣስፊሖሙለይ" ኢሉ። ኣብቲ እዋን እቲ፡ ንቤት ትምህርትን ንስራሕን ዝኸውን ግዜ ምርካብ ብድሆ እዩ ነይሩ። ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ኣብ ዝነበረሉ እዋን ኣብ ዝተፈላለዩ ክፋላት ዓለም ለውጢ ንምምፃእ ኣብ ዝግበር ፖለቲካዊ ጎስጓሳት'ውን  ተሳቲፉ እዩ። ፕሮፌሰር ዋጃኮያ ናብ ኣሜሪካ ምስ ገዓዘ ምስ ኣፍሪቃዊት ኣሜሪካዊት በዓልቲ ቤቱ ተራኸበ። እዞም መጻምድቲ ሰለስተ ቆልዑ ከምዘለዎም ይንገር። ካብ ዋልደን ዩኒቨርስቲ ዶክትሬትኡ ሓዊሱ ኣብ ዝተፈላለያ ትካላት ኣሜሪካ እውን ተማሂሩ እዩ። ብድምር 17 ዲግሪ ኣለኒ ዝብሉ ኮይኖም፡ ትምህርቱ ድማ ሕጊ ኢሚግሬሽን፡ ርክባት ዓለም ለኸን ስደተኛታትን ዘጠቓልል እዩ። ፕሮፌሰር ዋጃኮያ ኣብ 2010 ናብ ኬንያ ተመሊሶም ንፕረዚደንትነት ክወዳደሩ ምዃኑ ኣፍሊጡ። ይኹን እምበር ኣብቲ እዋን ሓሳባቱ ገዲፉ፣ ኣብ ወርሒ ነሓሰ ናይዚ ዓመት ኣብ ዝካየድ መረፃ ፕረዚደንት እታ ሃገር ንምዃን ፍሉያት ሓሳባት ሒዙ ብምምፃእ መረፅቲ የነቓቕሕ ኣሎ። ካልእ ካብቲ ፕሮፌሰር ዘካየዶ ኣካታዒ ጎስጓስ ምርጫ፡ ሰራሕተኛታት ኣብ ሰሙን ኣርባዕተ መዓልቲ ጥራይ ክሰርሑ ብምፍቃድ ኩነታት ስራሕን መነባብሮን ንምምሕያሽ ቃል ይኣቱ።


ሜታኖል፡ ብምስማም ሰባት ይቐትል

ኣብ ሃገራት ሳልሳይ ዓለም፡ ኣብ ገዛ ብባህላዊ መንገዲ ዝተጾምቀን ዝተጠጅአን መስተ ምስታይ ንቡር እዩ። ብዋጋ ክጥመት ከሎ`ውን ብተዛማዲ ሕሱር ስለዝኾነ፡ እቲ ድኻ ግዳይ ናይዞም ልዑል ዓቕን ኣልኮል ዘለዎም መስተ ይኸውን። ገሊኡ ይዓውር፡ ይስንክል፡ ገለ ድማ ይመውት። ንኣብነት፡ ኣብ ኬንያ ክሳብ እዚ ቀረባ እዋን፡ ቅልጢፍካ ቅተለኒ [ኪል ሚ ክዊክ] ዝብሃል ሓደገኛን ህይወት ብዙሓት ዘጥፍአን ዘሰንከለን ዘይሕጋዊ መስተ ነይሩ። ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን`ውን ስዋን ሜስን ገለ ካብቲ ባህላዊ መስተታት ክኾኑ ከለው፡ ክሳብ ሕጂ ዘስዓብዎ ጉድኣት ግና ኣይተራእየን፡ ኣይተሰምዐን። ልዕሊ ፍርቂ ናይቲ ደቡብ ካብ ሰሃራ ኣብ ዝርከባ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝስተ መስተ፡ እቲ ኣብ ገዛውቲ ዝጽሞቕ ዘይሕጋዊ መስተ ኢዩ ኢሉ ውድብ ጥዕና ዓለም ኣብ ዘቕረቦ ጸብጻብ። ነብሲ ወከፍ ወርሒ፡ ብርክት ዝበሉ ኢንዶኔዥያውያን ኣብ መርዓን ካልእ ህዝቢ ዝራኸበሉ ብዓላት ድሕሪ ምስታፍ ከምዝሓሙ ጸብጻባት ይሕብሩ። እቲ ሕማማት ኮነ ሳሕቲ ዝርአ ሞት፡ ኣብቲ ገዛውቲ ተጸሚቑ ዝቕረበሎም፡ ሓደገኛ ዓቐን ኣልኮል (ሜታኖል) ዘለዎን ሕሱር መስተ ኢዮም ዘላግብሉ። ድሕር`ቲ ሓደገኛ መስተ ምስታይ ዝኽሰት ሕማምን ሞትን ድማ ኣገዳሲ ዜና ኮይኑ ይቃላሕ። እዚ ኣብ ኢንዶኔዥያ ጥራይ ኣይኮነን ዝርአ። ኣብ ምሉእ ዓለም፡ ሰባት ሕሱር መስተ ብምስታይ ህይወቶም ኣብ ሓደጋ የውድቕዋ። ኣብ ብዙሕ ቦታታት ከምዚ ዓይነት ኩነታት ኣብዝፍጠረሉ፡ እቶም ሓካይም ኣፍልጦ ናይቲ ኩነታት ስለዘይብሎም፡ ነቲ ዘጓንፍ መጉዳእትን ሞትን ንምክልኻል ኣይክእሉን ይብሉ ክኢላታት። ኣብ ሻውላት ርእሲ ከተማ ጃካርታ፡ ኢንዶኔዝያ፡ ዝነብርን ናይ ሞቶር ብሽክሌታ ሜካኒክ ዝኾነ፡ ካርዲ፡ ንዓመታት እቲ ኣብ ገዛ ዝጽሞቕ ዘይሕጋዊ መስተ ከምዝሰቲ ዝነበረ ይዝክር። ንዕኡ ``ሓይሊ ዝህብ`` መስተ ኢዩ ነይሩ። ``ክጅሃር ኣይደልን፡ ግና ገንዘብ ስለዝነበረኒ፡ መዓልታዊ ኢየ ዝሰቲ ነይረ`` ኢሉ ካርዲ። ሓደ መዓልቲ ሓደ ካብቶም ስሩዕ ዓሚሉ፡ ካብቲ ሕሱር ዘይሕጋዊ መስተ ሒዙ ናብቲ ጋራጅ ይመጽእ። ``ካብቲ ሒዝዎ ዝመጸ ሸሞንተ ጠራሙስ ሰትየ። ክልተ፡ ሰለስተ ዝኾና ሞተር  ብሽግሌታታት ድሕሪ ምዕራይ፡ ነታ ራብዓይቲ ኣይተንከፍኩዋን። ምስታይ ቀጺለ። ዳሕራይ ስዓት 2 ናይ ለይቲ ምዃኑ ተረዲኡኒ`` ኢሉ ካርዲ። ድሕር`ዚ ስኽራን ዝፈጠሮ ቀጨውጨው ጥራይ ዘይኮነ ካልእ ጸገማት ከምዘስዓበሉ ተረዲኡ። ለይቲ ካብ ድቃሱ ብኽቱር ሕማም ቅርጸት ተበራቢሩ። ኣይጸንሐን፡ ሃልዋቱ ኣጥፊኡ። ገለ ኣባላት ስድራቤቱ ናብ ሆስፒታል ወሲዶምዎ፡ እቶም ሰራሕተኛታት እቲ ሆስፒታል ግና ኣስላም ስለዝነበሩ ሰኺሩ ንዝመጸ ሰብ ኣይንሕክምን ብምባል ኣብዮሞ፡ መስተ ሰትዩ ስለዝነበረ። እዚ ግና ንቡር ፍጻመ ኣይነበረን። ኣብታ ካልአይቲ ዝኸድዋ ሆስፒታል`ውን ክመልስዎ እናተደናደኑ ከለው፡ ብዕድል ሓደ ቅድሚ ሕጂ ሞተር ብሽግሌትኡ ዘዐረየሉ ሓኪም ኣብ ስራሕ ስለዝነበረ፡ ክሪኦ ወሲኑ። ናይ ሜታኖል ምስማም ዝፈጠሮ ጸገም ከምዝኾነ ድማ ኣረጋጊጹ። ሜታኖል ኣብ መስርሕ ምጽሟቕን ምስራብን [ዲስቲሌሽን] ዝምስራሕ ሓያል ኣልኮል ኢዩ። እቶም ኣብ ፋብሪካታት ዝምስርሑ ኣልኮላዊ መስተ ነቲ ዓቐን ናይቲ ኣልኮል ወዲሰብ ክጥቀመሉ ናብ ዝኽእል ዓቐን ስለዘጉድለዎ ድማ ሃስያኡ ዝጋነን ኣይኮነን። እቶም ኣብ ድሕሪ ገዛውቶም ነቲ ኣልኮላዊ መስተ ዝጾምቁ ኣስሓኮ ዘይብሎም ጸሞቕቲ ግና መኽሰቦም ከይጎድሎም ዋላ ካብቲ ኣብ ፋብሪካታት ዝጽሞቕ ሜታኖል ይውስኽሉ። ኣብቲ ብባህላዊ መንገዲ ዝጽሞቐሉ እዋን ዝያዳ ስለዘብኩዕዎ  ዓቐን ናይቲ ኣልኮል ክብ ይብል። ምስ መሰየ፡ ካርዲ ስኽራኑ ዘፍ ኢሉሉ። ኣካላቱ ግና ስለዝተሰመመ፡ ቅሓር፡ ቃንዛ ኣብ ኣፍልቡን ኣብ ከስዕኡን፡ ሕማም ርእስን ዓይኑ ድማ ጽልግልግ ክብሎ ጀሚሩ። እቲ ሓኪም ህይወቱ ከድሕኖ ክኢሉ`ዩ፡ እንተኾነ እቲ ናይ ካርዲ መጉዳእቲ መጻኢ ሂወቱ ዝቕይር ኢዩ ነይሩ። ግዚያዊ መልመስቲ ምሉእ ኣካላቱ ኣስዒብሉ ስለዝነበረ ድማ፡ ምንቅስቓሳቱ ናብ ንቡር ኣይተመልሰን። የዒንቱ`ውን ኣዝየን ተሃስየን ስለዝነበራ፡ ኣብ ዝቕጽላ ዓመታት ጨሪሰን ዓዊረን እየን። ድሕር`ዚ ተስፋ-ኣልቦ ኩነታት፡ በዓልቲ ቤቱ ራሕሪሓቶ ከይዳ። ኣብዚ እዋን፡ ካርዲ ጽግዕተኛ ናይቶም ጎረባብቱ ኮይኑ ይርከብ። በቲ ዝተገብረሉ ሕክምና ነተን ብጠቐር ዝተሸፈና የዒንቱ ንቐረባ ነገራት ክርኢ ስለዘኽኣሎ ድማ፡ ብሓደ ወገን ዕድለኛ እየ ኢሉ። እቶም መሳትይቱ ዝነበሩ ክልተ የዕሩኽቱ ግና ሽዓ ምሸት ኢዮም ሞይቶም። `ሓራም` ``እንተድኣ ንሰባት ሜታኖል ክስምም ሪኢኹም ዶ ኢልካ ምስተሓትት፡ ኩሎም ኣይፋል ኣይሬእናን ኢዮም ዝብሉ`` ኢሉ ኣብ ኦስሎ ዩኒቨርስቲ ፡ ብዛዕባ ሜታኖል ዝስዕቦ ጸገማት ዝመራመር ዓለማዊ ክኢላ። ``እንተድኣ ሰባት ብሰንኪ መስተ ክዓውሩ ወይ ድማ ክሞቱ ሪኢኹም ዶ ኢልካ ምስትሓቶም ድማ፡ እወ ኩሉ ሻዕ ብሰንኪ ሜታኖል ዘጓንፍ ፍጻመ ኢዩ`` ይብሉ። ኦስሎ ዩኒቨርስቲ ምስ ዶብ-ኣልባ ናይ ሓካይም ማሕበር ኣብዘካየድዎ መጽናዕቲ፡ ኣብ ለካቲት 2019፡ ኣብ ግዝኣት ኣሳም፡ ህንዲ፡ ኣብ ናይ ቆጽሊ ሻሂ ናይ ሕርሻ ቦታ ዝሰርሑ ኣስታት 150 ዝኾኑ፡ ነቲ ኣብ ገዛውቲ ዝተጾምቀ መስተ ድሕሪ ምስታይ ክሞቱ ከለው ብዙሓት ዒሮም ካልኦት ድማ ሰንኪሎም። ኣብ ኢራን`ውን እዚ ጉጅለ ሓካይም ኣብዝገበሮ መጽናዕቲ ፡ ዝሓለፈ ዓመት ተመሳሳሊ መስተ ብምስታይ 84 ሰባት ብምስማም ሜታኖል ከምዝሞቱ ገሊጹ። ኣብ ሊብያ ኣብ ውሽጢ ሓደ ሰሙን ጥራይ ልዕሊ 1,000 ሰባት ተመሳሳሊ መስተ ብምስታይ ሆስፒታል ክእትዉ ከለው፡ ሆስፒታል ከይበጽሑ ድማ ብዙሓት ከምዝሞቱ፡ ኣባል እታ ጉጅለ ዝኾነ ዶክተር ሆቭዳ ገሊጹ። ``ኣሽሓት ሰባት ብሰንኪ`ዚ ዘይሕጋዊ መስተ ይዓውሩን ይሞቱን ኣለው`` ኢሉ ዶክተር ሆቭዳ። ናይ ስነ-ምግባር ሕቶ ኣይኮነን፡ ሕማም`ዩ ኣብተን ከም ኢንዶኔዥያ ዝኣመሰላ ኣስላም ዝበዝሑለን ሃገራት፡ መስተ ምስታይ ሓራም ወይ ድማ ክልኩል ኢዩ። ስለዝኾነ ድማ እቶም ሰባት ካብ ሕፍረት ወይ ድማ ከይውንጀሉ ብምፍራሕ ናብ ሆስፒታላት ብምኻድ ሓገዝ ኣየናድዩን። ``ኣብ ከም ኢንዶኔዥያ ዝኣመሰላ ሃገራት እዚ ጉዳይ ዓቢ ሽግር ኢዩ`` ኢሉ ዶክተር ቼኔሪ ሊም ኣባል ማሕበር ዶብ-ኣልቦ ሓካይም። ኣብቲ ጎስጓስ እነካይደሉ እዋን እቲ ሽግር ``ናይ ስነ-ምግባር ሽግር ዘይኮነ ሕማም`` ከምዝኾነ ኢና ንገልጸሎም። ነቲ ብሰንኪ ሜታኖል ምስታይ ዝኽሰት ምስማም ንምፍዋስ፡ ስጋብ ናይ ጥዕና ሰብ ሞያ ሓገዝ ኣትረክብ ኤታኖል ዝተባህለ ኣልኮል -  ከም ብዓል ቮድካን ጂንን - ዝእኣመሰሉ ኣልኮላዊ መስተ ምስታይ ሓጋዚ ኢዩ። ምኽንያቱ፡ ከምቲ ካርዲ ዘጓነፎ፡ እቶም ሓካይም ኣስላም ስለዝነበሩ ኤታኖል [ኣልኮል] ምሃብ ሓራም ስለዝኾነ ኣብዮሞ ጥራይ ዘይኮነ፡ ነቶም መስተ ሰትዮም ናብቲ ሆስፒታል ዝመጹ ሕሙማት ዝኾነ ሓገዝ ኣይገብሩሎምን። ጸባ ኮኮናት ብምስታይ ክንፍውሶ ንኽእል`ዶ? ልሃኒ ዴቪስ ዝተባህለት ኣውስትራልያዊት፡ ወዳ ኣብ 2012 ንዕረፍቲ ናብ ኢንዶኔዝያ ምስ ከደ፡ ሜታኖል ብምስታዩ  ስለዝተሰመመ ሓሚሙ ናብ ሆስፒታል ከይዱ፡ ኣብቲ ሆስፒታል 20 ሰዓታት ገይሩ ከብቅዕ፡ ግቡእ ሕክምና ብዘይምርካቡ ናብ ኣውስትራልያ ይኸይድ፡ ድሕሪ ሰለስተ ስዓታት ድማ ይዓርፍ። እቲ መስተ ሜታኖል ኣብቲ ሃገር ዘስዕቦ ዝነበረ ጸገማት ብምርዳኦም [ወዲ ልሃኒን የዕሩኽቱን]፡ ነቲ ብባህላዊ መንገዲ ዝተጾምቀ መስተ ገዲፎም ካብ ደገ ዘመጸ መስተ ክሰትዩ ኢዮም ወሲኖም። እቲ ዘይፈለጥዎ ነገር ግና፡ እቶም ሰብ ባር ነቲ ኣብ ገዛ ዝተጾምቀ መስተ፡ ኣብ ውሽጢ እቲ ናይ ደገ ጠራሙስ መሊኦም ይሸጥዎ ስለዝነበረ፡ ወዲ ልሃኒ ይስመም። ልሓኒ ድሕሪ ሞት ወዳ 'ላይፍ ሴቪንግ ኢኒሼቲቭ' ዝብሃል ገባር ሰናይ ማሕበር ብምምስራት እቶም ናብ ኢንዶኔዝያ ዝኸዱ በጻሕቲ (ቱሪስት) ሜታኖል ከይሰትዩ ክትጉስጉስ ጀሚራ። እቲ ሓካይም ክፈልጥዎ ዘለዎም ሜታኖል ብምስታይ ዝፍጠር ምስማም ስኽራን ስለዘይኮነ እቶም ሓካይም ተቐላጢፎም ፍሉይ ሕክምና ክገብሩሎም ኣለዎም ኢላ ልሃኒ። ዋላ ኤታኖል ብምሃብ ነቲ ኩነታት ከዕግስዎ ይኽእሉ ኢላ። ``ገለ ኣባላት እቲ ሕብረተ ሰብ ነዚ ብሜታኖል ዝኽሰት ምስማም፡ ጸባ ኮኮናት ብምስታይ ክንፍውሶ ንኽእል ዶ? ብባህላዊ ኣፋውስ`ከ ወይ ድማ ጸሎት ብምግባር ክፍወስ ይኽእል`ዶ`` ኢሎም ይሓቱ። ``ነዞም ከምኡ ኢሎም ዝሓቱ ኣይፋል፡ እዚ ሰብ ዝፈጠሮ ምስማም ስለዝኾነ ብባህላዊ መንገዲ ኣይፍታሕን ኢዩ። እቲ እንኮ ፍታሕ ዘመናዊ ሕክምና ጥራይ ኢዩ ንብሎም`` ኢላ ልሃኒ። መንግስቲ ኢንዶኔዥያ ነዚ ባህላዊ መስተ ኣብ ልዕሊ ዝጸምቁን ዝሸጡን ነጋዶ ተሪር ስጉምቲ ይወስደሎም፡ ነቲ ዝሓዞ ዘይሕጋዊ መስተ ድማ ይደፍኦ።


ጀርመን፡ በጽሕታት ኣብ እዋን ምዝንጋዕ ሓሽሽ ክጥቀሙ ዘፍቅድ ሕጊ ከተጽድቕ’ያ

መንግስቲ ጀርመን፡ በጽሕታት ንምዝንጋዕ ዝዝውተር ሓሽሽ ክጥቀሙ ዘፍቕድ ሕጊ ከጽድቕ ምዃኑ ተገሊጹ። ብመሰረት እዚ ቀሪቡ ዘሎ ሓድሽ እማመ ሓደ ሰብ ክሳብ 30 ግራም ሓሺሽ ካናቢስ ክሕዝ ዘፍቕድ ኮይኑ፡ ፍቓድ ዝተውሃበን ኣብያተ መሸጣ መድሃኒትን ዱኳናትን ክሸጣ ክኽእላ እየን። እዚ ቀሪቡ ዘሎ እማመ፡ ብባይቶ እታ ሃገር ክጸድቕ ትጽቢት ዝግበረሉ ኮይኑ፡ ኮምሽን ኣውሮጳ'ውን ተመሳሳሊ ሕጊ ንዘተኣታተወት ሃገረ ማልታ ኣጽዲቑላ ምንባሩ ዝዝከር’ዩ። ሚኒስተር ጥዕና ጀርመን ካርል ለውተርባች እቲ ሕጊ እንተነወሐ ካብ 2024 ጀሚሩ ተግባራዊ ከምዝኸውን ሓቢሩ። ካብ ሃገራት ሕብረት ኣውሮጳ፡ ማልታ ጥራይ’ያ ንምዝንጋዕ ዝዝውተር ሓሺሽ ፈቒዳ ዘላ። ሆላንድ ከምዚ ጀርመን ዘቕረበቶ እማመ’ኳ ኣንተዘይኣቕረበት፡ ውሑድ ዓቐኑ ሓሺሽ ምሓዝ ግን ብሕጊ ዘሕትት ኣይኮነን። እቲ ጀርመን ኣቕሪባቶ ዘላ ሓድሽ እማመ፡ ሓደ በጽሒ ክሳብ ሰለስተ ተኽሊ ሓሺሽ ክተክልን ከዕቢ’ውን ዘፍቕድ’ዩ። ብዙሓት ሃገራት ውሑድ ዓቐን ሓሺሽ ምጥቓም ዘፍቕድ ሕጊ ከተኣታትዋ እንከለዋ፡ ካናዳን ኡራጋይን ብወገነን ዜጋታተን ንመዘናግዒ ዝውዕል ሓሺሽ ክጥቐሙ ኣፍቂደን’የን። ኣብ ኣሜሪካ’ውን 37 ክፍለ ግዝኣታትን ዋሽንግተንን ንሕክምናዊ መዓላ ዝኸውን ሓሺሽ ክፈቕዳ እንከለዋ 19 ክፍለ ግዝኣታት ኸኣ ነበርተን ንመዘናግዒ ዝኸውን ሓሸሽ ክጥቐሙ ዘፍቕድ ሕጊ ኣታኣታትየን’የን። በዚ መሰረት 40% ካብ ህዝቢ ኣሜሪካ ንመዘናግዒ ዝኸውን ሓሺሽ ክጥቐም ብሕጊ ይፍቀዶ’ዩ። ሚኒስተር ጥዕና ጀርመን ካርል ለውተርባች፡ ነቲ እማመ ከቕርቦ እንከሎ “ቅድሚ ሕጂ ክንክተሎ ዝጸናሕና ተጠቃምነት ሓሺሽ ዝኽልክል ሕጊ ውጽኢት ኣይርኣናሉን” ኢሉ። እቲ ሚኒስተር፡ ተጠቃምነት ሓሸሽ ካብ ዓመት ናብ ዓመት ይውስኽ ከምዘሎ ብምሕባር “ወልፊ ሓሺሽ ዘማዕብሉ መንእሰያት ይበዝሑ ኣለው፡ ስለዚ ነቲ ዘሎ ዕዳጋ ክንቆጻጸሮ ኣለና” ኢሉ። ሓሺሽ ንትሕቲ 21 ዓመቶም ንምኽልካል ቀይድታት ክግበር ምዃኑ ዝገለጸ እቲ ሚኒስተር፡ እቲ ሕጊ ምስ ሕግታት ኣውሮጳዊ ሕብረት ዝጻረር ከይከውን ንምርግጋጽ ናብቲ ሕብረት ከምዝልኣኽዎ ኣብሪሁ። እንተኾነ ብመሰረት እዚ ሓዲሽ ቀሪቡ ዘሎ እማመ፡ ንሓሺሽ ዝምልከት ምውዕዋዓት ፈጺሙ ኣይፍቀድን’ዩ። ሆላንድ:  መንግስቲ ካብ 1976 ጀሚሩ ኣብ ኣብያተ መስተ ምጡን ሓሺሽ ምጥቃም ዘይቃወም’ኳ እንተኾነ፡ ኣብ ህዝባውያን ቦታታት ኮይንካ ሓሺሽ ምጥቓም ግን ብሕጊ ዘሕትት’ዩ። በጽሕታት መዓልታዊ ክሳብ 5 ግራም ሓሺሽ ካብ ባራት ገዚኦም ኣብኡ ኮይኖም ከትክኹ ይፍቐዶም’ዩ። ንሓሺሽ ዝምልከት ምውዕዋዓት ምስራሕ ግን ኣዝዩ እጉድ’ዩ። ስዊዘርላንድ:  ኣብታ ሃገር ብሓኪም ዝተፈቐደ ኣዝዩ ትሑት ዓቐን ዘለዎ ሓሺሽ ፍቑድ’ዩ፡ ብዘይካ እዚ ንውልቃዊ መዓላ ዝኸውን ውሑድ ግራም ሓሺሽ ኣብ ስቱር ቦታ ኮይንካ ምጥቃም’ውን ብሕጊ ዘሕትት ኣይኮነን። ዓዲ-ጣልያን:  1.5 ግራም ወይ ትሕቲኡ ሓሺሽ ኣብ ገዛኻ ኮይንካ ምጥቃም መንግስቲ ይጻወሮ’ዩ፡ንምዝንጋዕ ኢልካ ዝውሰድ ሓሺሽ ግን ሕጂ’ውን ብሕጊ የሕትት’ዩ። ፈረንሳ:  ዝኾነ ዓይነት ሓሺሽ ምጥቃም ብሕጊ የሕትት። ፖርቱጋል:  ኣብ 2001 ውሑድ ዓቐን ሓሺሽ ምጥቃም ብሕጊ ከምዘየሕትት ተገሊጹ፡ ክሳብ ሕጂ ኸኣ ብኸምኡ ይቅጽል ኣሎ፡ እንተኾነ ንግዲ ሓሺሽ ብሕጊ የሕትት’ዩ።


ብምዝውዋር ሓሽሽ ዝተጠርጠረት ኢትዮጵያዊት ንመጀመርታ ግዜ ቤት ፍርዲ ቀሪባ

ዕጸ-ፋርስ (ሓሽሽ) ብምዝውዋር ተጠርጢራ ኣብ ቻይና - ጉዋንዡ ተኣሲራ እትርከብ ናዝራዊት ኣበራ ድሕሪ ኣዋርሕ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪባ። ካብ እትእሰር ንመጀመርታ ግዜ ቤት ፍርዲ ምቕራባ ዝተዛረበት ሓፍታ ቤተልሄም ኣበራ፡ ቤተሰባ ነቲ ናይ መወዳእታ ፍርዲ ይጽበዩ ከም ዘለዉ ሓቢራ። ናዝራዊት ኣብ ቻይና ካብ እትቕየድ ሽድሽተ ወርሒ ሓሊፍዋ'ሎ። ቻይና ንገበን ምዝውዋር ዕጸ-ፋርስ ፍርዲ ሞት ዝብይን ሕጊ ስለዘለዋ፡ ስድራን ኣዝማድን ናዝራዊት ድማ በዚ ኣብ ስግኣት ተሸሚሞም ኣለዉ። ቀዳማይ ሚንስትር ኣብዪ ኣሕመድ ዝርከቦም፡ ካልኦት ሰበስልጣን መንግስትን ፍሉጣት ሰባትን ነቲ ጉዳይ ብቐረባ ይከታተልዎ ምህላዎም ይግለጽ። ኣብ ቻይና ቤት ማእሰርቲ ጉዋንዡ ተኣሲራ ዘላ ናዝራዊት፡ ንፈለማ እዋን ናብ ቤት ፍርዲ ምስ ቀረበት፡ ነቲ 5.2 ኪሎ ግራም ዝምዘን ብመልክዕ ሻምፖ ዝተዳለወ 'ኮኬይን' መን ከም ዝሃባን ብኸመይ ክትሕዞ ከም ዝኸኣለትን ንዳያኑ ኣረዲኣ። መንግስቲ ቻይና ዘቖመላ ጠበቓ ድማ፡ ናዝራዊት ካብ ዓዳ ወጺኣ ከም ዘይትፈልጥ ዘረድእ ሰነድ ጉዕዞ፤ ካብ ገበን ነጻ ምዃና፤ መረዳእታ ትምህርትን ስራሕን ከም ዘቕረበ ሓፍታ ቤተልሄም ኣበራ ንቢቢሲ ተዛሪባ። ኣድላዪ ሰነዳት ካብ ኢትዮጵያ ከም ዝተልኣኸ ዝገለጸት ቤተልሄም "ሕጊ ቻይና ክብድ ዝበለ ከይኮነ ኣይተርፍን፤ ከም ዝሓሰብናዮ [እቲ ጉዳይ] ይኸይድ የለን። ግን ከኣ ተስፋ ኣይንቐብጽን" ኢላ። ዓቃቢ ሕጊ ብወገኑ ፡ ናዝራዊት ነቲ ተግባር እናፈለጠት ከም ዝፈጸመቶ ብምግላጽ፡ 'ዝተመሃረት ብምዃና ከኣ ብጌጋ ክትቕበል [ነቲ ዕጸ-ፋርስ] ኣይምተገበአን' ክብል ክሲ ኣቕሪቡ። "ተመሊሳ ናብ ቤት ፍርዲ ትቐርበሉ ንጹር መዓልቲ ዝፍለጥ ኣይኮነን" ዝበለት ሓፍታ፡ ብመሰረት ሕጊ ቻይና ግን፡ ሓደ ሰብ ናብ ቤት ፍርዲ ድሕሪ ምቕራቡ፡ ካብ 20 ክሳብ ሓደ ወርሒ ኣብ ዘሎ ግዜ ናይ መወዳእታ ብይን ከም ዝወሃብ ሓበሬታ ከም ዘለዋ ገሊጻ። በዚ መሰረት ስድራ፡  ነቲ ኣብ ልዕሊ ናዝራዊት ዝወሃብ ናይ መወዳእታ ብይን ብተስፋ ይጽበዩ ምህላዎም ተዛሪባ። ንሳ ከም ዝበለቶ፡ ንናዝራዊት ብኣካል ክረኽብዋ'ኳ እንተዘይከኣሉ፡ ካብ ቤት ማእሰርቲ ግን ክልተ ግዜ ደብዳበ ጽሒፋትሎም'ያ። "ኣብቲ መጀመርታታት ናይቲ ጉዳይ ክብደት ኣይተገንዘበትን ኔይራ። ክመጽእ እየ ትብለና ነይራ። ኣብዚ ሕዚ እዋን ግን ክንድምንታይ ረዚን ከም ዝኾነ ስለዝተገንዘበት ኣብ ጭንቂ ትርከብ" ክትብል ሓቢራ። ኣብቲ ደብዳቤ "ትኽክለኛ ንዘይኮነ ሰብ ብምእማነይ ንነብሰይን ስድራይን ብዙሕ መስዋእቲ ኣኽፊለ። ምስ ወጻእኩ ክኽሕሰኩም'የ" ዝብል መልእኽቲ ከም ዝጸሓፈት'ውን ወሲኻ ገሊጻ። በቢወርሑ ቁሩብ ገንዘብ ካብ ቤተሰብ ከም ዝለኣኸላ ዘዘኻኸረት ቤተልሄም፡ ኣብ ቻይና ዝርከብ ኤምባሲ ዘለዉ ዲፕሎማሰኛታት ከኣ ኣብ ወርሒ ሓደ ግዜ ከም ዝበጽሕዋ ኣረዲኣ።


ኣብ ከተማ ሜክሲኮ ሓያል ኵናት ተላዒሉ

ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ከተማ ሜክሲኮ ኣብ ሞንጎ ኣካላት ጸጥታ መንግስትን 'ሲናሎ' ዝተባሃሉ ጉጅለ ኣሰጋገርቲ ዕጸፋርስን ብርቱዕ ኵናት ጀሚሩ። እዚ ኵናት ኦቫድዮ ጉዝማን ሎፐዝ ዝተብሃለ መራሒ ጉጅለ 'ሲናሎ' ብፖሊስ ምስ ተታሓዘ እዩ ጀሚሩ። ኦቫድዮ ጉዝማን ሎፐዝ፡ ወዱ ንፍሊጥ መራሒ ጉጅለ ኣዛዋዋሪ ዕጸ ፋርስ ኢል ቻፖ ጉዝማን ኮይኑ፡ ኢል ቻፖ ብፖሊስ ሜክሲኮ ምስ ተታሓዘ ኣብ ኣመሪካ ንሕልፈት ተፈሪዱ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝርከብ እዩ። ወዲ 62 ዓመት ኢል ቻፖ ጉዝማን፡ ኣብ ኒው ዮርክ ኣብ ፍርዲ ኣብ ዝቐረበሉ፡ ብምስግጋር ዕጸፍርስን ዘይሕጋዊ ገንዘብን ዝርከቦም 10 ክስታት ገበነኛ ኮይኑ ስለዝተረኸበ'ዩ ንሕልፈት ተፈሪዱ። ኢል ቻፖ ጉዝማን፡ ኣብ 2015 ካብቲ ኣብ ሜክሲኮ ተኣሲርሉ ዝነበረ ቤት ማእሰርቲ ብትሕቲ መሬት ፍሒሩ ካብቲ ቤት ማእሰርቲ ድሕሪ ምህዳሙ፡ ኣብ 2017 ዳግማይ ተታሒዙ እዩ ናብ ኣሜሪካ ተረኪቡ። እዚ ኣብ ሜክሲኮ ብፖሊስ ዝተታሓዘ ኦቫድዮ ጉዝማን ሎፐዝ፡ እቲ ቀንዲ ናብ ኣሜሪካ ዕጸፋርስ ዘሰጋግር ምዃኑ'ዮም ሰብ መዚ ዝሕብሩ። ፖሊስ ንኦቫድዮ ጉዝማን ሎፐዝ ፈተሻ እናገበሩ እንከለዉ ኣብ ሓደ ገዛ ከም ዝረኸብዎ'ዮም ዝሕብሩ። ኣባለቱ ድማ ንኦቫድዮ ጉዝማን ሎፐዝ ካብ ኢድ ፖሊስ ንምንጋፍ ብርቱዕ ኵናት ከም ዝኸፈቱ ተፈሊጡ። ኣብ 20ታት ዝርከብ ኦቫድዮ ጉዝማን ሎፐዝ ኣብኡ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ምስ ኣተወ፡ ነቲ ጉጅለ ኣብ ምምራሕ ዓቢ ተራ ከም ዝነበሮ'ዩ ዝሕብር። ብምኽንያት ምዝውዋር ዕጸ ፋርስ ብመንግስቲ ኣሜሪካ ክህደን ከም ዝጸንሐ'ውን ማዕከናት ዜና ሜክሲኮ ገሊጸን። ክሳብ ሕጂ፡ በቲ ኣብ ሞንጎ ኣካላት ጸጥታ ሜክሲኮን  'ሲናሎ' ዝተባሃሉ ጉጅለ ኣሰጋገርቲ ዕጸፋርስን ዘካይድዎ ዘለዉ ኵናት፡ ቁጽሪ ምውታት እኳ እንተዘይተፈለጠ፡ ማዕከናት ዜና ግን ኣስእል ናይ ብዙሓት ዝሞቱ ሰባት የርእያ ነይረን።


ሚኒስተር ምክልኻል ሜክሲኮ ነበር ጀነራል ሰንፊዩጎስ ዘፕዳ ብምዝውዋር መዐወኒ እጽ ተኸሲሱ

ሚኒስተር ምክልኻል ሜክሲኮ ነበር መዐወኒ እጽን ዘይሕጋዊ ገንዘብን ብምዝውዋር ኣብ ቀይዲ ኣትዩ። ጀነራል ሳልቫዶር ሰንፊዩጎስ ዘፕዳ ሚኒስተር ኣብ ዝነበረሉ እዋን ፈጺምዎ ብዝተባህለ ገበን እዩ ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ሎስ ኣንጀለስ ኣመሪካ ኣብ ቀይዲ ኣትዩ። እቲ ሚኒስተር ነበር ከም ሄሮይን፣ ኮኬይንን ማሪዋናን ዝበሉ እጻት ናብ ኣመሪካ ክኣትዉ ብምትሕብባር ዝብል ብዝርከቦም ኣርባዕተ ክሲታት መጻኢ ዓርቢ ኣብ ካሊፎርንያ ናብ ዝርከብ ቤት ፍርዲ ክቐርብ እዩ። እቲ "ዘ ጎድፋዘር" ብዝብል ሳጓ ዝፍለጥ ጥሮተኛ ጀነራል፡ ኤች-2 ዝተብሃለ ሓደገኛ ጉጅለ ኣዘዋዋሪ መዐዋኒ እጻት፡ እጻት ናብ ኣመሪካ ከእትዉ ይሕግዞም ከምዝነበረ ኣኽበርቲ ሕጊ ገሊጾም። ነዚ ዘረጋግጽ ኣብ መንጎ እቲ ጀነራልን ሓደ ላዕለዋይ መራሒ እቲ ሓደገኛ ጉጅለን ዝተገብረ ናይ ቴሌፎን ዝርርብ መረዳእታ ከምዘለዎምን፡ ጉቦ ተቐቢሉ እቲ ጉጅለ ኣብታ ሃገር ድላዩ ክገብር ከምዘፍቀደሉን ተዛሪቦም። ብተወሳኺ ጀነራል ሰንፍዩጎስ ናብ ፍርዲ ክሳብ ዝቐርብ ብእሱር ክጸንሕ ዝጠለቡ እቶም ኣኽበርቲ ሕጊ፡ ገበነኛ ኮይኑ እንተተረኺቡ ክሳብ 10 ዓመትን ልዕሊኡን ማእሰርቲ ከምዝጽበዮ ገሊጾም። እቲ ነበር ጀነራል ብተቖጻጸርቲ እጽ ኣመሪካ ኣብ ቀይዲ ከምዝኣተወ ንቢቢሲ ዘረጋገጸ ፕረዚደንት ሜክሲኮ ሎፔስ ኦብራዶር፡ እቲ ማእሰርቲ ቀንዲ ጸገም ሜክሲኮ ብልሽውና ምዃኑ ዘረጋግጽ እዩ ኢሉ። እቲ ፕረዚደንት ነቶም ቅድሚኡ ዝነበሩ ኣመራርሃ ብልስውና ክስፋሕፋሕ ብምግባር ዝኸሶም እንትኾን፡ ናይ ዘይምኽሳስ መሰሎም ክለዓል ይሰርሕ ከምዘሎ ይግለጽ። ካብ 2012 ክሳብ 2018 ኣኣ፡ ኣብ ዘበነ ስልታን ፕረዚደንት ፔና ኒቶ፡ ሚኒስተር ምክልኻል ሜክሲኮ ኮይኑ ዘገልገለ ጀነራል ሰንፊዩጎስ፡ ኣንፋር ዝውውር መዐወኒ እጻት ኣብ ዝግበር ኩናት ዝለዓለ ሓልፍነት ነይሩዎ። ኮይኑ ግና ሰበስልጣን መንግስቲ ምስ ሓደገኛ ጉጅለታት ይመሳጠሩ ነይሮም ዝብል ክሲ ይቐርበሎም ነይሩ። ኣብ መጀርታ እዚ ዓለም ሓደ ናይ ቀረባ ኣማኻሪ ፕረዚደንት ኒቶ ዝነበረ ሰብ ብብልሽውና ተኸሲሱ ካብ ስፐይን ናብ ሜክሲኮ ተወሲዱ እዩ። ሓላፊ ትካል ነዳዲ ሜክሲኮ ዝነበረ ኢሚልዮ ሎዞያ፡ ካብ ሓደ ብራዚላዊ ትካል 8 ሚለዌኦን ዶላር ጉቢ ተቐቢሉ ተባሂሉ ተኸሲሱ። ሓደ በዓል ስልጣን ሜክሲኮ ኣብ ኣመሪካ ተኸሲሱ ክእሰር ጀነራል ሰንፊዩጎስ፡ ናይ መጀመርታ ኣይኮነን። ኣብ ዝሓለፈ ታሕሳስ፡ ነበር ሚኒስተር ጸጥታ ሜክሲኮ ጀናሮ ጋርሺያ፡ ካብ ሓደገኛ ጉጅለታት ጉቦ ብምቕባል ኣብ ኣመሪካ ተኣሲሩ፡ ኣብ ኒውዮርክ መስርሕ ፍርዲ ይከታተል ኣሎ።


ኣብ ውሽጢ ቤት ማእሰርቲ ኢኳዶር ብዝተልዓለ ጎንጺ 68 እሱራት ተቐቲሎም

ኣብ ውሽጢ ሓደ ቤት ማእሰርቲ ኢኳዶር ኣብ መንጎ ተነሓናሕቲ ጉጅለታት ብዝተልዓለ ኣምባጓሮ 68 እሱራት ከምዝተቐትሉ፡ ሰብ ስልጣን እታ ሃገር ገሊጾም። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መስከረም፡ ብተመሳሳሊ ኣብቲ ቤት ማእሰርቲ ብዝተፈጥረ ኣምባጎሮ ልዕሊ ሓደ ሚኢቲ እሱራት ምሟቶም ዝዝከር እዩ። እቲ፡  ኣብ ከተማ ጉያኲል ኣብ ዝርከብ ሊቶራል ፔኒተንሽያሪ ዝተብሃለ ቤት ማእሰርቲ ዝተልዓለ ናዕቢ ብዓርቢ ዝጀመረ እዩ ተባሂሉ። ነቲ ናዕቢ ንምቁጽጻር ናብቲ ቤት ማእሰርቲ ዝኣተዉ ፖሊስ፡ ኣብ ውሽጢ እቲ ቤት ማእሰርቲ ጠመንጃ፣ ነተጉትን መላጸን ከምዝረኸቡ ኣፍሊጦም። ኣብዚ ሓደ ዓመት ጥራይ፡ ኣብታ ሃገር ብተመሳሳሊ ኣምባጓሮታት ዳርጋ 300 እሱራት ከምዝሞቱ ጸብጻበት ይሕብሩ። እቲ ኣብ መስከረም ኣብ መንጎ ዘይሕጋዊ ጉጅለታት ተኸሲቱ ዝነበረ ባእሲ እቲ ዝኸፍአ እዩ ተባሂሉ። ትማሊ ቀዳም’ውን ተመሳሳሊ ኣምባጓሮ ተላዒሉ ከምዝነበረ ጸብጻባት ዘመልክቱ ኾይኖም፡ ወተሃደራት ናብቲ ከባቢ ከምዝተልኣኹን ደጋዊ ኣካል እቲ ቤት ማእሰርቲ ከቢቦም ከምዝተርአዩን ይግለጽ። ዘመድ ኣዝማድን ፈተውትን  እሱራት ኣብ’ቲ ግዳያት ዝኾኑ ዝንገረሉ ኣዳራሽ ተኣኪቦም ተራእዮም። እቲ ጎንጺ ናይ ሓደ ዓቢ ጉጅለ መራሒ ምሰተፈተሐ፡ ኣብ መንጎ እቶም ተነሓናሕቲ ጉጅታት ብናይ ቦታ ይግበአኒ እዩ ተልዒሉ ተባሂሉ። ኣማሓዳሪ እታ ከተማ፡ “ሓደ ክፍሊ እቲ ቤት ማእሰርቲ መራሒ ኣይነበሮምን፡ ካብ ካልእ ክፍሊ እቲ ቤት ማእሰርቲ ዝመጽኡ ክጭፍጭፍዎም እዮም መጺኦም ነይሮም” ኢሉ። ኣብቲ ባእሲ ዝተልዓሎ ቤት ማእሰርቲ ብሓፈሻ ልዕሊ 700 እሱራት ከምዝነበሩ ድማ ሓቢሩ። ፕረዚደንት ጒለርሞ፡ ኣብ ትዊር ገጹ፡ ንስዳራ ግዳያት ኣጽናኒዑ፤ ነቲ ናይ ማፍያ ጉጅለታት ድማ፡ ጸጥ መበሊ ሓድሽ መይላ ከምዝረኽበሉ ቃል ኣትዩ። እቲ ፕረዚደንት ቅድሚ ሓደ ወርሒ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝነበሮ ጻንሒት፡ እቶም ጉጅለታት ሓደገኛታት ካብ ምዃኖም ዝተልዓለ፡ ምስ ገለ ፍሉጣት ዓለም ለኸ ጉጅለታት ኣዘዋወርቲ ዕጸ ፋርስ’ውን ርክብ ከምዝፈጠሩ ተዛሪቡ ነይሩ። ቅድሚኡ ዝነበሩ መንግስታት፡ ብዛዕባ ምዝውዋር ሓደገኛ እጻት ምንም ከይሰርሑ ሓሊፎም ክብል’ውን ከሲሱ፤ እቲ ጸገም ሱር ዝሰደደ ከምዝኾነ ብምእማን። ንሱ ከምዝብሎ፡ ኣብ ልዕሊ ዕጸ ፋርስ ዝካየድ ቃልሲ ልዕሊ ዓሰርተ ዓመታት ክወስድ ይኽእል እዩ እውን ኢሉ። ኣብ ልዕሊ ዝተወደበ ገበናት ንምቅላስ፡ ካብ ዓለም ለኸ ማሕበረሰብ ብፍላይ ድማ ካብ ኣመሪካ፣ ኣውሮጳዊ ሕብረትን ኮሎምብያን ድጋፍ ሓቲቱ ኣሎ። ኣብያተ ማእሰርቲ እታ ሃገር ካብ ክሕዝዎ ዝግባእ ንላዕሊ ኣስታት 9 ሽሕ እሱራት ተወሰኽቲ ከምዝተሸከማ እዩ ዝዝረብ። ንኣብነት፡ እቲ ሕዚ ናዕቢ ዝተልዓሎ ቤት ማእሰርቲ ን5300 እሱራት ክሕዝ እንተተሰርሐ’ኳ፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን፡ ልዕሊ 8500 እሱራት ሒዙ ይርከብ። ኣብ ወርሒ መስከረም፡ ኣብ ታሪኽ ኢኳዶር ኣዝዩ ጨካነ ብዝተመልኦ ኣተሓሕዛ ኣብ ዝፍለጥ  ቤት ማእሰርቲ ውሽጢ ብዘተልዓለ ሓያል ባእሲ 116 ሰባት ከምዝተቐተሉ ሰብ ስልጣን እታ ሃገር ኣፍሊጦም ነይሮም። ኣብ ውሽጢ'ቲ ቤት ማእሰርቲ ኣብ መንጎ ዘለዉ ተነሓናሕቲ ጉጅለታት ዝተልዓለ እዚ ባእሲ፡ ከቢድ ሰብኣዊ ጉድኣት ከምዘብጸሐ ዝተገለጸ ኾይኑ፡ ሓሙስተ ሰባት ክሳዶም እንትቑረጽ፡ ዝተረፉ ድማ ብጥይት ተቐቲሎም። ላዕለዋይ ኣዛኢ ፖሊስ ዝኾነ ፋዉስቶ ቡኔናዎ፡ እቶም እሱራት ቦምባ ከይተረፈ ከምዝተወራወሩ ገሊጹ። እቲ ቤት ማእሰርቲ፡ ኣዝዮም ፍሉጣት ዓለምለኸ ጉጅለታት ኣዛወርቲ  ዕጸ ፋርስ ዝእሰርሉ ምዃኑ እዩ ዝንገረሉ። ገለ ሃገራዊ መራኸቢ ብዙሃን ከም ዝጸብጸበኦ፡ እቲ ባእሲ፡ ብሓደ ፍሉጥ ዓለም ለኸ ኣሰጋጋሪ ዕጸ ፋርስ ትእዛዝ ዝተጀመረ እዩ'ውን ተባሂሉ ነይሩ። ሓላፊ ምምሕዳር ኣብያተ ማእሰርቲ ኢኳዶር፡ ገለ እሱራት ካብ ሓደ ክፍሊ ናብ ካልእ ክፍሊ ብዝተጓሕጎሐ ቱቦ እዮም ሓሊፎም መጥቃዕቲ ፈጺሞም። እቲ ቤት ማእሰርቲ፡ ምስ ኣብ ሜክሲኮ ዝንቀሳቐስ ሲናሎዋ ዝተባህለ ዓለምለኸ ኣሰጋጋሪ ዕጸ ፋርስ፡ ምትእስሳር ዘለዎ ሎስ ቾኔሮስ ዝተባህለ ጉጅለ ኣባላት ዝእሰርሉ እዩ። ጃሊስኮ ኒው ጄኔሬሽን ዝተባህለ ካልእ ጉጅለ ወሮበላታት ድማ፡ ምስ'ቲ ኣብ ኢኳዶር ዝርከብ ጉጅለ ብምምስጣር፡ ናብ ማእከላዊ ኣመሪካ ንምስፍፋሕ ጻዕሪ ይገብር ኣሎ ተባሂሉ።


ማልታ፡ ተጠቃምነት ዕጸ-ፋርስ ሕጋዊ ዝገበረት ቀዳመይቲ ኣውሮጳዊት ሃገር ኮይና

ሃገረ ማልታ ካብ ሃገራት ሕብረት ኣውሮጳ፡ እታ ንመስርሒ ዕጸ-ፋርስ ዝውዕል ካናቢስ ዝተብሃለ ዓይነት ገረብ ሰብ ከብቁልን ዕጸ-ፋርስ ክጥቀምን ዝፈቀደት ቀዳመይቲ ሃገር ኮይና። ዓቕመ ኣዳም ዝበጽሑ ማልታውያን ካብ ሸውዓተ ግራም ዘይበዝሕ ዕጸ-ፋርስ ኣብ ኢዶም ክሕዙን ኣብ ገዝኦም ካብ ኣርባዕተ ዘይበዝሕ ገረብ ካናቢስ ክተኽሉን ተፈቒድዎም ኣሎ። እንተኾነ ኣብ ቅድሚ ህጻናትን ኣብ ህዝባዊ ቦታታትን ኮይኖም ከትክኹ እንተተረኺቦም ክቅጽዑ እዮም። ከም ጀርመን፡ ሉክሰምበርግን ስዊዘርላንድን ዝኣመሰላ ብዙሓት ሃገራት'ውን ተመሳሳሊ ውጥናት ኣለወን፡ ሆላንድ'ውን ኣብ ገለ ኣጋጣሚታት ውሉፋት ዕጸ-ፋርስ [ሓሺሽ] ከትክኹ ትፈቅድ እያ ከም ሕጊ ግን ኣይሰፈረን። ባይቶ ማልታ ትማሊ ሰሉስ ኣብ ዝሃቦ ድምጺ፡ 36 ይፈቐድ ዝብል ከድምጹ እንከለዉ 27 ተቃውምኦም ኣስሚዖም። እንተኾነ፡ ሃገራዊ ፓርቲ ዝተሰመየ ተቃዋሚ ሰልፊ ማልታ ነቲ ውሳነ ብትሪ ተቃዊምዎ ኣሎ። ሓለፊ እቲ ሰልፊ ብርናድ ግረች "እዚ ውሳነ ዘይሕጋዊ ምዝውዋር ዕጸ-ፋርስ ከተባብዕ'ዩ፡ ውድባት ገበነኛታት ኸኣ ናብ ረብሐዞም ከውዕልዎ'ዮም" ምባሉ ዘ ታይምስ ኣብ ገጻታ ኣስፊራ። እቶም ኣንጻር እዚ ሓዲሽ ሕጊ ዘድመጹ፡ ፕረዚደንት ማልታ ጆርጅ ቤላ ነቲ ሕጊ ክታሙ ከየንብረሉ ይምሕጸኑ ኣለዉ። ብመሰረት እዚ ሕጂ ወጺኡ ዘሎ ሕጊ፡ ዝኾነ ልዕሊ 7 ግራምን ትሕቲ 28 ግራምን ዕጸ-ፋርስ ሒዙ ዝተረኸበ ውልቀ ሰብ 100 ኢሮ ክቅጻዕ እዩ። ኣብ ህዝባዊ ቦታታት ዕጸ-ፋርስ ከትክኽ ዝተረኸበ፡  235 ኢሮ፡ ኣብ ቅድሚ ህጻናት [ትሕቲ 18 ዓመት ዕድሚኦም] ዕጸ-ፋርስ ከትክኽ ዝተረኸበ ኸኣ 500 ኢሮ ክቅጻዕ ምዃኑ ከም ሕጊ ሰፊሩ ኣሎ። ኡራጓይ ኣብ 2013  ካብ ሃገራት ዓለም እታ ንመጀመርታ ግዜ ተጠቃምነት ዕጸ-ፋርስ ሕጋዊ ዝገበረት ሃገር ክትከውን እንከላ፡ ካናዳ ንኡራጓይ ተኸቲላ ኣብ 2018 ተጠቃምነት ዕጸ-ፋርስ ፈቒዳ።


ኣብ ኮሎምብያ ዕጸ ፋርስ ብምዝውዋር ገበን ክድለ ዝጸንሐ ‘ሓደገኛ’ ውልቀሰብ ተታሒዙ

ኣብ ኮሎምያ ዕጸ ፋርስ ብምዝውዋር ገበን ዝድለ መራሒ ዝዓበየ ጉጅለ ዕጸ ፋርስ ኣብ ቀይዲ ውዒሉ። ኦቶኔል ብዝብል ዝፍለጥ ሙሉእ ስሙ ዳይሮ ኣንቶንዮ ኡሱጋ ዝኾነ፡ ብገበን ዕፀ ፋርስ ምዝዋር ክድለ ዝጸንሓ እዚ ውልቀሰብ፡ ትማሊ ብሓባራዊ ስርሐት ሓይሊ ኣየርን ፖሊስን እዩ ክተሓዝ ክኢሉ። መንግስቲ እታ ሃገር ሃለዋት እዚ ውልቀሰብ ንዝሓበረ ሰብ 800 ሽሕ ዶላር እንትምድብ፡ ኣመሪካ ድማ ሓበሬታ ንዝህብ 5 ሚልዮን ዶላር ክትህብ ተመጻቢዓ ነይራ። ፕረዚደንት እታ ሃገር ኢቫን ዲቁ ናይቲ ውልቀሰብ ምትሓዝ ኣመልኪቱ ኣብ ቴሌቪዥን ቀሪቡ ብምስሊ ተሰንዩ ተዛሪቡ። “እዚ ነቲ ኣብ ሃገርና ኣብ’ዚ ክፍለ ዘበን ዝካየድ ዘሎ ገበናት ምዝዋር ዕጸ ፋርስ ዓብይ ፍሽለት እዩ ” ኢሉ። ኣብ ሰሜን ምዕራብ ኮሎምብያ፡ ኦቶኔል ኣንትዮቒያ ኣብ ዝበሃል ገጠር መንበሪ ገዝኡ እዩ ተረኺቡ። ብዛዕባ እቲ ዝታኻየደ መስርሕ ገና ዝርዝር ሓበሬታ ይወጽእ እንተሎ’ኳ፡ እቲ ፕረዚደንት ከምዝበሎ ኣብቲ ስርሒት ሓደ ፖሊስ ተቐቲሉ ኣሎ። ሰራዊት እታ ሃገር ድማ፡ ጸኒሑ እቲ ውልቀሰብ ኩርንኩሪት ተኣሲሩ ብወተሃደራት እንትሕሎ ዘርኢ ምስሊ ኣቃሊሑ ኣሎ። ቅድም ክብል፡ ነቲ ወዲ 50 ዓመት ውልቀ ሰብ ንምሓዝ ኣሸሓት ወተሃደራት ዝሳተፍሉ ተደጋጋሚ ስርሒት ተፈቲኑ ከምዝነበረ ጸብጻባት ይሕብሩ። ኦቶኔል፡ ገልፍ [ኡጋ ክላን] እናተብሃለ ዝጽዋዕ ዓሌት (ቀቢላ) መራሒ እዩ ነይሩ። ንሱ፡ ናይቲ ቀቢላ መራሒ ዝኾነ ሓዉ ቅድሚ ዓሰርተ ዓመት ኣብ ምኽባር ሓድሽ ዓመት እንተሎ ምስተቐትለ ንዕኡ ተኪኡ እዩ መራሒ ዝኾነ። ሓይልታት ጸጥታ እታ ሃገር፡ እቲ ንሱ ዝመርሖ ጉጅለ ከቢድ ኣጽዋራት ዝተዓጠቐን ሓደገኛን ‘ዓማጺ’ ክብሉ እዮም ዝገልጽዎ። እቲ ጉጅለ፡ ኣብ ተመሳሳሊ ተግባራት ዝሳተፉ ምስ ካልኦት ዓለም ለኻዊ ጉጅለታት’ውን ርክብ ከምዘለዎ እዩ ዝንገር። ልዕሊ 1800 ዕጡቓት ኣባላት ዘለውዎ ኾይኑ፡ ገሊኦም ኣብ ኣርጀንቲና፣ ብራዚል፣ ሆንዱራስ ካልኦት’ውን ኣብ ስፔን ኣብ ቀይዲ ከምዝወዓሉ ይዝረብ። እቲ ዓመጸኛ ጉጅለ፡ ካብ ኮሎምብያ ክሳብ ኣመሪካ ኢሉ ድማ ክሳብ ሩስያ ዕጸ ፋርስ ዘዘዋውር እዩ። ኦተኔል ሕዚ ዕጸ ፋርስ ናብ ኣመሪካ ብምዝዋር፣ ፖሊስ ብምቕታልን ህጻናት መልሚልካ ብምዕጣቕን ዝኣመሰሉ ገበናት ክሕተት ትጽቢት ይግበር። ኣብ ኣመሪካ፡ ብ2009 ክሲ ዝተመስረቶ ኾይኑ፡ ሕዚ ናብ ኣመሪካ ተመሓላሊፉ ክወሃብ ከምዝኾነን ኣብ መጋባእያ ቤት ፍርዲ ኒውዮርክን ከምዝቐርብን ይግመት።


ንዅሎም ኣሜሪካውያን ክቐትል ዝኽእል መጠን ‘ፈንታኒል’ ተታሒዙ

ፈደራላዊ ተቘጻጸርቲ ዕጸፋርስ ኣሜሪካ፡ ንነፍሲ ወከፍ ኣሜሪካዊ ክቐትል እዅል መጠን ‘ፈንታኒል’ ዝተበሃለ ዓይነት ሓሺሽ ኣብ 2022 ከምዝሓዙ ኣፍሊጦም። ምምሕዳር ቍጽጽር ዕጸፋርስ (The Drug Enforcement Administration - DEA)፡ ቀተልቲ ክዀኑ ዝኽእሉ 379 ሚልዮን ዶዛት ፈንታኒል ከምዝሓዘ ገሊጹ። እታ ሓንቲ ንበይና ድማ ክልተ ሚሊግራም ጥራይ ትምዘን። እቲ ምምሕዳር፡ ነቲ ካብ ሄሮይን ብ50 ዕጽፊ ዝሓየለን ኣዝዩ ወልፊ ናይ ምትሓዝ ዓቕሚ ዘለዎን ንጥረ ነገር፡ ኣብ ልዕሊ ኣሜሪካ ዘንፀላለወ ቀታሊ ስግኣት ዕጸፋርስ ክብል ገሊጽዎ። መብዛሕትኡ እቲ ፈንታኒል ካብ ሜክሲኮ ናብ ኣሜሪካ ከምዝኣተወ ድማ ሓቢሩ። ምምሕዳር ቍጽጽር ዕጸፋርስ (DEA)፡ ልዕሊ 4,500 ኪሎ ግራም ዝግመት ፈንታኒል ከምኡ'ውን ልዕሊ 50.6 ሚልዮን ዝተፈላለዩ ብሓኪም ዝተኣዘዙ ጸረ ቃንዛታት ብምምሳል ዝተሰርሑ ከኒናታት ፈንታኒል ከም ዝሓዘ ይገልጽ። እዚ ድማ ካብቲ ኣብ 2021 ዝሓዝዎ ልዕሊ ዕጽፊ እዩ። መብዛሕትኦም እቶም ሓሺሻት ኣብ ሜክሲኮ ብዝርከቡ ሲናሎዋን ጃሊስኮን ዝበሃሉ ምስጢራዊ ኣሰጋገርቲ ዕጸፋርስ ዝፈርዩ ኰይኖም፡ ካብ ቻይና ዝመጽእ ኬሚካላት ከምዝጥቀሙ ይግለጽ። እቲ ዕጸፋርስ ኣዝዩ ሓያል ብምዃኑ፡ መጠን ኣብ ጫፍ ርሳስ ክልከ ዝኽእል ጥራይ ናብ ሞት ከቃልዕ ይኽእል። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ልዕሊ 100 ሽሕ ኣሜሪካውያን ብሰንኪ ልዕሊ ዓቐን መድሃኒት ክሞቱ እንከለዉ፡ ካብዚኦም ክልተ ሲሶ ምስ ፈንታኒል ከምዝተኣሳሰሩ ይግለጽ። ኣብዚ ዓመት ዝተታሕዘ መጠን ፈንታኒል ንዅሎም 330 ሚልዮን ነበርቲ ኣሜሪካ ንምቕታል እኹል ምዃኑ ትካል ምቍጽጻር ዕጸፋርስ ኣፍሊጡ። ኣመሓዳሪት እቲ ትካል ምቝጽጻር ዕጸፋርስ ኣን ሚልግራም፡ "ቀዳምነት ስርሒት ትካልና ነቶም ሎሚ ንኣሜሪካውያን ምስ ዝቐትል ዘሎ ፈንታኒል ብቐንዱ ተሓተትቲ ዝዀኑ ክልተ ኣሰጋገርቲ ዕጸፋርስ ሜክሲኮ - ሲናሎዋን ጃሊስኮን ምብዳህ'ዩ" ኢላ። ብዘይካ ፈንታኒል፡ ብዝሒ ዘለዎም ሜታምፌታሚ፡ ሄሮይንን ኮኬይንን እውን ተታሒዙ’ሎ።


ሶማልያ ኣብ ልዕሊ ንግዲ ጫት ብዝገበረቶ እገዳ 3 ሚልዮን ዶላር ክትዕቕብ ክኢላ

ኣብ ሶማልያ ኣብ ልዕሊ ናይ ጫት ንግዲ ብዝተገበረ ግዝያዊ  እገዳ ኣብ ውሽጢ ሓደ ሰሙን ናይ ልዕሊ 3 ሚልዮን ዶላር ክዕቀብ ምኽኣሉ መራሒ ኣንጻር ንግዲ ጫት ዝንቀሳቀስ ጉጅለ፡ ኣቡበከር ኣወል ሓቢሩ። ሶማልያ፡ መዓልታዊ  ብቶናት ዝቁጸር ጫት ካብ ኬንያ ከምእትቱ ኣቡበከር ኣወል ወሲኹ ሓቢሩ። ሶማሊያ ዝርግሐ ኮሮናቫይረስ ንምክልኻል ብዝብል ዝሓለፈ ሰሙን ካብ ሞቓዲሾ ዝግበሩ ዓለምለኻዊ በረራታት ደው ክብሉ ብምግባራ፡ እታ ሃገር ንጫት ተውጽኦ ዝነበረት ሸርፊ ወጸኢ ከተድሕን ክኢላ። ጫት ክእገድ ኣለዎ ኢሉ ብምጉስጓስ ዝፍለጥ ኣቡካር ኣዋሌ፡ እቲ እገዳ ንኹሉ ግዜ ክኸውን ጻውዒት ኣቕሪቡ'ሎ። እዚ ድማ ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ፈርዩ ናብ ሞቓዲሾ ብነፋሪት ዝመጽእ ጫት፡ ንተጠቐምቲ ብዙሕ ስነ-ኣእምሮኣዊ ጸገማት ከምዝፈጥሎም ይግለጽ። ሶማሊያ ዓለምለኻዊ በረራት ደው ካብ እተብል ክልተ ሰሙን ኣብ ዘይመልእ ግዘ ሰለስተ ሚልዮን ዶላር ኣታዊ ብምግባራ፡ እቲ እገዳ ጫት ንሓዋሩ ንተቀጺሉ ንሶማልያ ዓቢ ቁጠባዊ መቀይሮ ክኸውን ከምዝኽእል ኣቡካር ኣዋሌ ይዛረብ። ደቂ ተባዕትዮ ሶማሊያ ብዝሒ ተጠቐምቲ ጫት ኮይኖም፡ ኣቡካር ኣዋሌ ሃገራዊ ሓደጋ እዩ ብምባል ክቃወሞ ጸኒሑ'ዩ።


ፓራጓይ፡ 75 እሱራት ካብ ጽኑዕ ቤት ማእሰርቲ ሃዲሞም

ምስ ብራዚል ኣብ ዝዳወብ ምብራቓዊ  ክፋል ፓራጓይ ካብ ዝርከብ ቤት-ማእሰርቲ፡ ኣስታት 75 ዝዀኑ እሱራት ከምዝሃደሙ ሰብ መዚ እታ ሃገር ገሊጾም። እቶም እሱራት በቶም ኣብ ሓለዋ ዝነበሩ ሓለውቲ ነጻ ከምዝወጽኡ ይግለጽ። ኣብ ቐጽሪ እቲ ቤት-ማእሰርቲ፡ እቶም እሱራት ዝሃደሙሉ ጌለርያ ከምዝተረኸበን፡ እንተኾነ ንሱ ከም መሸፈኒ ናይቲ ስርሒት ክኸውን ከምዝኽእል ሰበስልጣን ሓቢሮም። ዝበዝሑ እቶም እሱራት ካብ ብራዚል ኮይኖም፡ ኣብ ምዝውዋር ዕጸ ፋርስ ዝተዋፈሩ ጉጅለታት ገበን ከምዝኾኑ ይግለጽ። ኣባላት ናይዚ ጉጅለ ገበን፡ ኣስታት 30 ሽሕ ኮይኖም፡ ኣብ ምሻጥ ዘይሕጋዊ ዕጸ ፋርስን ብረትን ዝተዋፈሩ፡ ካብ ብራዚል ተበጊሶም ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ፓራጓይ፤ ቦሊቨያ ከምኡ'ውን ኣብ ኮሎምብያ ከምዝሰርሑ ይንገር። ሰበስልጣን ነቲ ቤት-ማእሰርቲ ምስ ፈተሽዎ፡ ብዘይካ ሑጻ ዝሓዘ ክሻ ወላ ሓደ ሰብ ኣይረኸቡን። እንተኾነ፡ ሓደ እሱር በቲ ገለርያ ክሃድም ከምዝተታሕዘን፡ ኣብቲ ስርሒት ሓለውቲ እቲ ቤት-ማእሰርቲ ከምዝተሳተፉን ሚንስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት እታ ሃገር  ገሊጹ'ሎ። ብተወሳኺ፡ ሓላፊ ናይቲ ቤት-ማእሰርቲ ኣብ ዕረፍቲ እንከሎ፡ እቶም እሱራት በብቑሩብ ከወጽኡ ከምዝተገብሩ እቲ ሚኒስትሪ ገሊጹ። ሚኒስትሪ ፍትሒ እታ ሃገር ድማ፡ ኩሎም ኣብ ሓለዋ እቲ ቤት-ማእሰርቲ ዝተዋፈሩ ሓለፍቲ ክእሰሩን ካብ ስርሖም ክባረሩን ትእዛዝ ኣመሓላሊፉ ኣሎ። እቶም ኣብ ሓለዋ ዝተዋፈሩ ሰባት 80 ሽሕ ዶላር ከምዝተዋህቡ ጭብጥታት ከምዘለዎምን ካብቶም ዝሃደሙ እሱራት ገሊኦም ንብራዚል ኣትዮም ክኾኑ ከምዝኽእሉን ሰብመዚ እታ ሃገር ይገልጹ። ኣብ መንጎ ብራዚልን ፓራጓይን ዝርከብ ዞባ፡ ዕጸ ፋርስ ዝንቀሳቐሰሉ መስመር ከምዝዀነ ይግለጽ።


ኤማ ኮሮሬል፡ ኣመሪካ ብ 'ምስግጋር ዕጸ ፋርስ' ንዝጠርጠረታ በዓልቲ ቤት ኤል ቻፖ ኣሲራ

በዓልቲ ቤት ኣብ ማእሰርቲ ዝርከብ ፍሉጥ ሜክሲካዊ ኣሰጋጋሪ ሓሽሽ "ኤል ቻፖ" ጉዝማን፡ ብምስግጋር ዕጸ ፋርስ ተጠርጢራ ኣብ ቀይዲ ከም ዝኣተወት ሰብ መዚ ኣመሪካ ገሊጾም። ጓል 31 ዓመት ኤማ ኮሮኔል ካብ ዋሽንግተን ዲሲ ውጽእ ኢልካ ኣብ ዝርከብ ዓለምለኻዊ መዓርፎ ነፈርቲ ዱሌስ እያ ኣብ ቀይዲ ኣትያ። ኮኬይን፣ ሜታምፌታሚን፣ ሄሮይንን ማሪዋንን ኣብ ምዝውዋር ኣብ ዝነበረ ውዲት ተሳትፎ ኣለዋ ዝብል ክሲ ቀሪቡላ ኣሎ። ኣብ'ዚ ሕጂ እዋን ጉዝማን ብምዝውዋር ሓሽሽን ዘይሕጋዊ ገንዘብን ኣብ ኒውዮርክ ንሕልፈት ተፈሪድዎ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ይርከብ። ሓላፊ ሲናሎዋ ዝበሃል ጉጅለ ምስግጋር ሓሽሽ ዝነበረ ወዲ 63 ዓመት ጉዝማን፡ ናብ ኣመሪካ ልዑል መጠን ሓሽሽ ዝእቱ ዝነበረ ኢሎም ሰብ መዚ ኣመሪካ ይኸሱዎ። ብ 2019 ኣብ ዝተኻየደ መጋብኣያ፡ "ኤል ቻፖ" ዕጸ ፋርስ ብምዝውዋር ጥራሕ ዘይኮነ፡ ካልእ ጉጅለታት ንዝነበሩ መቐናቕንቱን ይቐትል፡ ከምኡ ድማ ንቆልዑ 13 ዓመት ኣዋልድ ሓሽሽ እናሃበ ይዕምጽ ነይሩ ብዝብል'ዩ ተፈሪዱ። በዓልቲ ቤቱ 'ውን ብቪድዮ ኣብ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ዲሲ ከም እትቐርብ ቤት ጽሕፈት ፍትሒ ኣመሪካ ኣፍሊጡ። ኣብ ክሊ እቲ እትኽሰሰሉ ዘላ ውዲት ምስግጋር ዕጸ ፋርስ፡ ብ2015 በዓል ቤታ ካብ ቤት ማእሰርቲ ሜክሲኮ ኣብ ምህዳም ተሓባባሪት ነይራ ብዝብል ትኽሰስ። "ኤል ቻፖ" ካብ'ቲ ተኣሲሩሉ ዝነበረ ጽኑዕ ቤት ማእሰርቲ ሜክሲኮ ብምትሕግጋዝ ደቁ እዩ ኣምሊጡ። ደቁ ኣብ ጥቓ እቲ ቤት ማእሰርቲ መንበሪ ገዛ ዓዲጎም፡ ጂፒኤስ ዘለዎ ሰዓት ብሕቡእ ናብ'ቲ ቤት ማእሰርቲ ድሕሪ ምእታው ኤል ቻፖ ዝተኣሰረሉ ንጹር ቦታ ምስረኸቡ፡ ካብ'ቲ ዝዓደግዎ ገዛ ናብ'ቲ ቤት ማእሰርቲ ውሽጢ ንውሽጢ ብምኹዓት፡ ብፍሉይ ዝተሰርሐት ሞተር ብሽክለታ ገይሩ ክሃድም እዮም ገይሮምዎ። ሰነዳት ቤት ፍርዲ ኣመሪካ ከም ዘመላኽቱዎ ድማ፡ በዓልቲ ቤቱ ብ2017 ናብ ኣመሪካ ቅድሚ ምትሕልላፉ ካብ ቤት ማእሰርቲ ንክሃድም ንካልእ ውዲት ትዳሎ ነይራ ይብሉ። ንሳ ግን ክሳብ ሕጂ ኣብ ዝቐረቡላ ክስታት ዝሃበቶ ርእይቶ የለን። ኤማ ኮሮኔል ዜግነት ኣመሪካን ሜክሲኮን ዘለዋ ኮይና ኣደ መናቱ ቆልዑት'ያ።


ኣብ ማርሻል ኣይላንድስ 80 ሚልዮን ዶላር ዋግኡ ዋና ዘይብሉ ሓሽሽ ተረኺቡ

ፖሊስ ማርሻል ኣይላንድ፡ ኣብ ገምገም ሓንቲ ደሴት ጥሒላ ኣብ ዝጸንሓቶም ጃልባ ልዕሊ 640 ኪሎ ዝመዘን ሓሺሽ ምርካቦም ሓቢሮም። ከም ግምት ፖሊስ እንተኾይኑ፡ እታ ጃልባ ካብ ላቲን ኣመሪካ ተበጊሳ ብሰላማዊ ውቕያኖስ ክትሰግር ኣብ ዝፈተነትሉ ዝጥሓለትን ኣብ ባሕሪ ኣዋርሕ ዝገበረትን እያ። እቲ ብፖሊስ ማርሻል ኣይላንድ ዝተረኸበ ሓሽሽ 649 ኪሎ ዝምዘን ኮይኑ ዋግኡ 80 ሚልዮን ዶላር ተገሚቱ ኣሎ። ኣብ ማርሻል ኣይላንድ ከምዚ ዓይነት ተርእዮ ብተደጋጋሚ እዩ ዘጋጥም፤ ክንድዚ ክብደቱ ሓሺሽ ኣብ ሓደ ግዜ ክርከብ ግን እዚ ናይ መጀመርታ እዩ። ፖሊስ እቲ ብሰሉስ ዝረኸብዎ ሓሺሽ፡ ኣብ ክልተ ዓበይቲ ከረጺት ተዓሺጉ ከምዝጸንሖም ብምግላጽ ንተወሳኺ መርመራ ናብ ኣመሪካ ከምዝሰደድዎ ኣፍሊጦም። ነታ 5.5 ሜትሮ ዝቑመታ ዝጠሓለት ጃልባ ኣብ ደሴት ኣይሉክ ዝርከቡ ነበርቲ እዮም ረኺቦማ። ካብቲ ዝጠሓለቶ ከውጽእዋ ኣብ ዝፈተንሉ ስለዝኸበደቶም ከኣ ሓገዝ ፖሊስ ሓቲቶም። ፖሊስ መጺኦም ነታ ጃልባ ኣውጺኦም ኣብ ዝፈተሽሉ እዮም ነቲ ሓሽሽ ክረኽብዎ ክኢሎም። ላዕለዋይ ኣኽባሪ ሕጊ ማርሻል ኣይላንድ ሪቻርድ ሂክሶን፡ እታ ጃልባ ኣብቲ ዝተረኸበቶ ቦታ ልዕሊ ዓመት ገይራ ክትከውን ከምእትኽእል ብምሕባር፡ ካብ ማእከላይ ደቡብ ኣመሪካ ዝመጽአት ክትከውን ዘሎ ተኽእሎ ልዑል ምዃኑ ገሊጹ። ማዕበል ሰላማዊ ውቕያኖስ ክልዓል እንከሎ ናብ ገማግም ማርሻል ኣይላንድ ብዙሕ ጉሓፍ የምጽእ እዩ፡ ኣብቲ ጉሓፍ ቁጻራት ሓሺሽ ምርካብ’ውን ብተደጋጋሚ ዘጋጥም ተርእዮ’ዩ። እቲ ላዕለዋይ ኣኽባሪ ሕጊ ነቶም ነታ ጃልባ ምስ ርኣዩ ንሰብ መዚ ዝሓበሩ ነበርቲ እታ ደሴት ብምምስጋን ቅድሚ ሕጂ ሰባት ቁጻር ሓሽሽ ክረኽቡ እንከለዉ ብሕቡእ ይሸጥዎ ምንባሮም ሓቢሩ። ኣብ 2014 ሓደ ካብ ኢል ሳልቫዶር ብጃልባ ዝተበገሰ ውለቀ ሰብ፡ ጃልባ ተባላሽያቶ 13 ኣዋርሕ ዓሳ እናበለዐን፡ ኣብ ጃልብኡ ዝዓለባ ጨራሩ እናተመገበን ከምዝሓለፎ ብምሕባር ናብ ደሴት ኢቦን ናይ ማርሻል ኣይላንድ ምእታዉ ዝዝከር እዩ። ኣስታት 55,000 ነበርቲ ዘለውዋ ማርሻል ኣይላንድ ኣብ ሰለማዊ ውቅያኖስ ሰሜን ካብ ኤኳቶር እያ ትርከብ።


ኣብ ሜክሲኮ ብዝተፈጸመ መጥቃዕቲ 14 ፖሊስ ተቐቲሎም

ኣብ ምዕራባዊ ሜክሲኮ ብዝተፈጸመ መጥቃዕቲ 14 ፖሊስ ክቕተሉ እንከለዉ ካልኦት 3 ቆሲሎም። እቶም ፖሊስ፡ ትእዛዝ ቤት ፍርዲ ንምፍጻም እንትንቀሳቐሱ፡ ኣብ ክልል ሚቾካን እዩ መጥቃዕቲ ተፈጺሙዎም። እቲ መጥቃዕቲ ጃሊስኮ ኑዌቫ ብዝተብሃል ጉጅለ ገበነኛታት ከም ዝተፈጸመ ይእመን። ነቶም ገበነኛታት ኣብ ቀይዲ ንምውዓል ዝከኣል ኩሉ ከም ዝግበር ሰብ መዚ እታ ሃገር ይገልጹ። እቲ ከባቢ፡ ኣብ መንጎ ዕጸ ፋርስ ዘዘዋውሩ ጉጅለታት ንዓብላላይነት ብዝግበሩ ጎንጽታት ሰላም ዝሰኣነ እዩ። መራሒ ጉጅለ ጃሊስኮ ኑዌቫ ፡ ቅድሚ ሓደ ሰሙን ብፖሊስ ሚቾካን እዩ ተቐቲሉ። ኣብቲ ከባቢ ዝተረኸበ ሓበሬታ፡ እቲ መጥቃዕቲ ብኣባላት እቲ ጉጅለ ከም ዝተፈጸመ የመላኽት። እቲ ጉጅለ ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናዓበየ ከም ዝመጸን ፖሊስ እታ ግዝኣት ኮነ መንግስቲ ፌደራል እታ ሃገር ኣብ ልዕሊ እቲ ዕጡቕ ክዕወቱ ከም ዘይከኣሉ ይግለጽ። መንግስቲ እታ ሃገር ምስ ዕጸ ፋርስ ተኣሳሲሮም ዝፍጸሙ ገበናት ንምክልኻል ብርቱዕ ጻዕሪ ይገብር እኳ እንተሃለወ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ጥራይ ቅትለት፡ 29 ሽሕ ሰባት ተፈጺሙ እዩ።


ድሕሪ ዓሰርተ ዓመታት ዓወታ መዳልያ ኦሎምፒክ ዝተሸለመት ኣትለት፣ ግን ብኸመይ?

ኬንያዊት ኣትለት ፓሜላ ጀሊሞ፡ ኣብ 2012 ኣብ ለንደን ኣብ ዝተኻየደ ኦሎምፒክ፡ ኣብ 800 ሜትሮ ጉያ ራብዓይቲ እያ ወጺኣ። ድሕሪ 10 ዓመታት ከኣ ነሓስ መዳልያ ተዋሂባ ኣላ። ራብዐይቲ ወጺኣ ድኣ ናይ ምንታይ ሜዳልያ ዘየብል ኣይኮነን፡ እቲ ዛንታ ከምዚ’ዩ። እዛ ብ’ኤልዶረት ኤክስፕረስ’ ዝብል ሳጓ ኣትፍለጥ ኬንያዊት ኣትለት፡ ንሳ ራብዐይቲ ኣብ ዝወጽኣትሉ ኦሎምፒክ ለንደን 2012፡ ሩስያዊት ማሪያ ሳቪኖቫ’ያ ቀዳመይቲ ወጺኣ። እንተዀነ ኣብ 2015 እታ ቀዳመይቲ ዝወጽአት ሩስያዊት ኣትለት ሓይሊ ዝህብ መድሃኒት ከምዝወሰደት ዓለምለኻዊ ኮሚተ ኦሎምፒክ ስለዘረጋገጸ፡ እቲ ሳልሳይ ደረጃን ነሓስ መዳልያን ነታ ኣብቲ ውድድር ራብዓይቲ ኰይና ውድድራ ዝዛዘመት ኬንያዊት ፓሜላ ጀሊሞ ክወሃብ ተወሲኑ። ፓሜላ ጀሊሞ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃበቶ ሓጺር ቃል፡ ተጠቃምነት ሓይሊ ዝህብ መድሃኒት ንስፖርት ሃሳዪ እዩ ኢላ ብምዅናን “ነቶም ነቲ ስፖርት ብቅንዕና ዝርህጽሉ ዘሻቕል’ዩ” ኢላ። ነታ ድሕሪ 10 ዓመታት ዝተወሃበታ ነሓስ መዳልያ ኦሎምፒክ ለንደን 2012 ኣመልኪታ ኸኣ፡ “እዚ ልክዕ ከም ሕልሚ’ዩ፡ ሓቂ ንምዝራብ ነሓስ መዳልያ ክወሃብ ምዃነይ ምስ ተነገርኩ ኣይኣመንኩን። ዝዀነ ኣትለት እቲ ዝለዓለ ሕልሙ ኣብ ኦሎምፒክ መዳልያ ምዕዋት’ዩ ክኸውን ዝኽእል፤ ኣነ ኸኣ ነዛ መዳልያ ብስድራይ ተዓጂበ ስለዝተቐበልክዋ ናይ ኵሉ ሓጐስ’ዩ ነይሩ” ኢላ።


ኣሜሪካ ኣብ ውሽጢ ርእሲ ብወልፊ ዝተጠቕዑ ሰባት መሳርሒ ክትተክል'ያ

ጄሮድ ቡክሃተር ዝተበሃለ ወዲ 33 ዓመት ኣሜሪካዊ 'ኦፒዮይድ' ዝተበሃለ ሓሽሽ ወልፊ ካብ ዝሕዞ ልዕሊ 10 ዓመታት ኣቑጺሩ'ሎ። ነቲ ናይ ወልፊ ድልየታቱ ንምግታእ ድማ፡ ብሕክምናዊ መጥባሕቲ ኣብ ውሽጢ ርእሱ መሳርሒ ተገጢሙሉ። ነዚ ሕክምና ዝመርሕ ዶከተር ኣሊ ረዛይ፡ በዚ ሕክምና መጥባሕቲ ብዙሓት ሰባት ኣብ ውሽጢ ርእሶም ንኢሽተይ መሳርሒ ከም ዝተተኸለሎም ብምግላጽ፡ ን "ንሓንጎል ሰላም ዜስፍን" መሰራሒ ክብል ይገልጾ። በቲ ሕክምና ሽክና ርእሲ ብንኢሽተይ ምስተበስዐ ሓደ ሚሊሜርት ንውሓት ዘለዋ ንኢሽተይ መሳርሒ ናብ ሓንጎል (ኣእምሮ] ክትኣትው ይግበር። እዛ መሳርሒ ድማ ሰባት ካብ ወልፊ ክቑጠቡ ከም እትሕግዝ ይግለጽ። 'ዲፕ ብረይን ስቲሙሌሸን' ዝተበሃለት እዛ ደቃቕ መሳርሒ ካብ ቤት ዕዮ ቁጽጽር መግብን ኣፋውስን ኣሜሪካ ኣፍልጦ ረኺባ'ያ። እዚ ዓይነት ሕክምና፡ ብዘይካ ነቶም ወልፊ 'ኦፒዮይድ' ዘለዎም ሰባት፡ ካልኦት ን'ፓርኪንሰንስ' [ኣካላትካ ናይ ዘይምቁጽጻር ጸገም ጥዕና]፣ ዘውድቕ ሕማምን ካልእን ከም ዝውዕል ተገሊጹ'ሎ። ብወልፊ ዝተጸገሙን ብኻልእ ሕክምና ክሓውዩ ዘይከኣሉን ሰባት ነዚ ሓድሽ ኣማራጺ ክጥቀሙ ዶክተር ኣሊ ጸዊዑ። "ልዕሊ ፍርቂ ካብ ግዳያት ወልፊ፤ ዳግም ናብቲ ወልፊ ይምለሱ" ዝብል እቲ ዶክተር፡ ነዚ ውጽኢታዊ ዝኾነ ፍታሕ ምምጻእ ኣገዳሲ ከም ዝኾነ ተዛሪቡ። እዚ መሳርሒ ናብ ሓንጎል ሰባት ክኣትው ምግባር ኣብ ጥዕና ከስዕቦ ዝኽእል ጉድኣት ኣመልኪቱ ሕቶ ቀሪቡ እዩ። ዶክተር ኣሊ ግን "ብዛዕባ ሓንጎል ዝግበር መጽናዕቲ ብቴክኖሎጂ ክድገፍ ምኽኣሉ ብጣዕሚ ጽቡቕ ከም ዝኾነ እሓስብ" ዝብል መልሲ ሂቡ።


ፖሊስ ኒጀር ኣብ ውሽጢ መኪና ሓደ ከንቲባ 200 ኪሎ ግራም ኮኬይን ሒዙ

ፖሊስ ኒጀር ኣብ ተሽከርካሪት ናይ ሓደ  ከንቲባ ልዕሊ 200 ኪሎ ግራም ዝምዘን ኮኬይን ኣብ ሰሜናዊ ክፋል እታ ሃገር ኣብ ዝርከብ በረኻ ኣብ ቀይዲ ከምዘእተወ ኣፍሊጡ። እቶም ብስም ዘይተጸርሑ ክልተ ተጠርጠርቲ ነቲ መደንዘዚ ዕጸ ፋርስ ካብ ማሊ ናብታ ሃገር ምስ ኣተወ ናብ ሊብያ እንተጓዕዝዎ እዩ ተታሒዙ ተባሂሉ። ፖሊስ ኤጀንሲ ዕጸ ፋርስ ኒጀር ከምዝበሎ፡ እቲ ኮኬይን ክሳብ ሕዚ ኣብ ምዕራብ ኣፍሪቃ ካብ ዝተትሓዘ መጠን ዕጸ ፋርስ ዝለዓለ እዩ። ኣብቲ ከባቢ ዕጸ ፋርስ ሒዝካ ምንቅስቓስ ዝተለምደ እናኾነ መጺኡ ኣሎ። ብረቡዕ ማእከል ቤት ጽሕፈት ዘይሕጋዊ ዕጸ ፋርስ ኒጀር ከምዝበሎ፣ ልዑል መጠን  ዘለዎ  ኮኬይን በታ ሃገር ኣቢሉ ናብ ሊቢያ  ክሰጋገር ምጽንሑ ከምዝፈልጥን ፖሊስ ኣሰር እቶም ጥርጡራት ክከታተል ከምዝጸንሐን ገሊጹ። በዚ መሰርት ድማ፤ ቅድሚ ኣርባዕተ መዓልታት ብድምር 214 ኪሎግራም ዝምዘኑ 199 ሻንጣታት ኮኬይን፡ ኣብ ውሽጢ ተሽከርካሪት ከንቲባ ከተማ ፋቺ ከምዝተትሓዘ ወሃቢ ቃል ምቁጽጻር ዘይሕጋዊ ዕጸ ፋርስ ናና ዑስማን ባኮ ኣረዲኡ። እታ ተሽከርካሪ ብሰንበት ኣብ ቀይዲ እንትትውዕል ካብ ፋቺ ተልዒላ ናብ ሊቢያ ከተማ ዲርኮ ተምርህ ነይራ። "ሃገርና ክንድዚ ዝኣክል ልዑል መጠን ዘለዎ ኮኬይን ክትሕዝ ንፈለማ እዋን እዩ" ኢሉ እቲ ወሃቢ ቃል። ንሱ ወሲኹ'ውን፤ እቲ ዕጸ ፋርስ ኣብ መወዳእታ ናብ ኣውሮጳ ዘምርሕ ዝነበረ ኾይኑ፡ ኣብ ደገ ብዝሽወጥ ዋጋ ግምቱ ኣስታት 19 ሚሊየን ዶላር ከምዘውጽእ ተሓቢሩ። እቲ ከንቲባን ሹፌሩን ናብ ርእሰ ከተማ ኒጀር ዝኾነት  ኒያሚ ንቃለ መሐትት ተወሲዶም ከምዘለዉ ምፍላጥ ተኻኢሉ። ፋቺ ካብ ከተማ ሰሜናዊ ኣጋዴዝ ኣስታት 400 ኪሎ ሜትር ርሒቓ እትርከብ ኮይና፡ ኣብ ገምገም ባሕሪ በረኻታት ቴነር ትርከብ  ከተማ እያ። ብቴምርን ጨውን ንጡፍ ንግዳዊ ምንቅስቓሳት ድማ ትፍለጥ። እቲ መስመር፡ ብተደጋጋሚ ኣብ መንጎ ደቡብ ኣመሪካን ኣውሮፓን ዕጸ ፋርስን ስደተኛታትን ንምስግጋር ከምኡ'ውን ንካልኦት ዘይሕጋዊ ነገራት ንጉዕዓዝ እዮም ዝጥቀምሉ ተባሂሉ።


ታይላንድ ንግዲ ካናቢስ ሕጋዊ ገይራ

ታይላንድ ማሪዋና ዝተባህለ እጽ ካብ ዝርዝር ዘይሕጋዊ እጻት ምውጻኣ ስዒቡ ዜጋታታ ካናቢስ ኣብ ገዝኦም ከፍርዩን ክሸጡን ከምዝኽእሉ ሓቢራ። ኣብቲ ጽኑዕ ሕጊ ዕጻት ዘለወን ሃገራት ዝርከባሉ ዞባ ደቡብ ምብራቕ እስያ፡ ታይላንድ ነዚ ምምሕያሽ ዝገበረት ፈላሚት ሃገር እያ። እንተኾነ ነዚ እጽ ከም መዘናግዒ ምጥቃም ሕዚ እውን ክልኩል እዩ። መንግስቲ እታ ሃገር ምምዕባል ንግዲ ካናቢስ ንዓውዲ ሕርሻን ቱሪዝምን ከጠናኽር እዩ ዝብል ተስፋ ኣለዎ። ካብዚ ሓሊፉ መንግስቲ  ምፍራይ ካናቢስ ንምትብባዕ ሓደ ሚልዮን ዘርኢ ካናቢስ ኣዳልዩ ብነጻ ውሰዱ ይብል ኣሎ። እቲ ዕድል ዜጋታትን እታ ሃገርን ካብ ማሪዋና ኣታዊ ክረኽቡ ዕድል ከምዝፈጥር ምክትል ቀዳማይ ሚኒስተር እታ ሃገር ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ገሊጹ ነይሩ። ንሱ ብካናቢስ ዝተሰርሐ ደርሆ ኣብ ፌስቡክ ብምልጣፍ ነቲ ሕጊ ዝኽተል ኩሉ ነቲ ምግቢ ክሸይጥ ከምዝኽእል ዝሓበረ ኮይኑ፡ መጠን እቲ እጽ ትሕቲ 0.2% ክኸውን ኣለዎ ኢሉ። ካብ ሓሙስ ጀሚሩ ዝተመዝገቡ ስድራቤታት ክሳብ ሽዱሽተ እግሪ ካናቢስ ኣብ ገዝኦም ከፍርዩ ተፈቒዱሎም ኣሎ። ፍቓድ ዝተውሃቦም ትካላት እውን ኣብቲ ምፍራይ ክሳተፉ ይኽእሉ። ተመገብቲ ኣብ እንዳምግቢ ካናቢስ ዘለዎ ምግብን መስተን ክእዝዙ ይኽእሉ እዮም። ታይላንድ ኣብ 2018 ካናቢስ ንሕክምናዊ ኣገልግሎት ክውዕል ዝፈቐደት ፈላሚት ሃገር ኮይና፡ እቲ ሐዚ ወጺኡ ዘሎ ሕጊ ድማ ሓካይም ብዘይስኽፍታ ኣብ ሕክምና ክጥቀሙሉ ዘኽእል እዩ። ኮይኑ ግና ሕዚ እውን ኣብ ህዝባዊ ከባቢታት ማሪዋና ምትካኽ ክልኩል እዩ። ብመሰረት  እዚ ሓድሽ ትልሚ፡ ምስ ምጥቃም ካናቢስ ብዝተሓሓዝ ዝተኣሰሩ ኣስታት 4,000 እሱራት ክፈትሕ ምዃኑ መንግስቲ  ሓቢሩ። ኣብ ታይላንድ ካናቢስ ኣብ ባህላዊ ሕክምና ምጥቃም ነዊሕ ዕድመ ዘቑጸረ ልምዲ እዩ።


ሩስያ ኦሎምፒክ 2020ን ዋንጫ ዓለም 2022ን ዝርከቦም ዓለማዊ ውድድራት ስፖርት ተኣጊዳ

ሩስያ ኣብ ዓበይቲ ውድድራት ስፖርት ዓለም ንኸይትሳተፍ ብኤጀንሲ ጸረ ምጥቃም ሓይሊ ወሃብቲ ንጥረ ነገራት [ኣንቲ ዶፒንግ -ዋዳ] ንኣርባዕተ ዓመታት ተኣጊዳ። እዚ ከኣ ባንዴራ ሩስያ ኣብ ኦሎምፒክን ፓራሊምፒክን ቶክዮ 2020 ከምኡ ድማ ኣብ ዋንጫ ዓለም 2022 ምጥቃም ይኽልክል። ሓይሊ ወሃብቲ ንጥረ ነገራት ብምጥቃም ዘይተጠርጠሩ ኣትሌታት ግን ባንዴራ ሩስያ ከይሓዙ ኣብቶም ውድድራት ክሳተፉ ከምዝኽእሉ እቲ ኤጀንሲ ኣፍሊጡ። ቀዳማይ ሚንስትር'ታ ሃገር ድሚትሪ መድቨደቭ ነቲ ውሳነ "ሕዱር ኣንጻር ሩስያ ዘቕነዐ ጽላለ" ክብል ገሊጽዎ። "ኣብ ሩስያ ማለተይ ኣብ ማሕበረሰብ ስፖርትና ምስ ምጥቃም ሓይሊ ወሃብቲ ንጥረ ነገራት [ዶፒንግ] ዝተሓሓዙ ጸገማት ሎሚ'ውን ከምዘለዉ ፍሉጥ'ዩ" ዝበለ እቲ ቀዳማይ ሚንስትር ነዚ ምኽሓድ ከምዘይከኣል ገሊጹ። እዞም ውሳነታት ክደጋገሙ ምኽኣሎም ግን ሓደ ግዜ ብዝተፈላለዩ መገድታት ተቐጺዖም ንዝጸንሑ ኣትሌታት ከምዝሃስዩ ኣዘኻኺሩ። ላዕለዋይ ኮሚቴ ዓለማዊ ኤጀንሲ ጸረ ሓይሊ ወሃብቲ ንጥረ ነገራት ሎሚ ሰኑይ ኣብ ስዊዘርላንድ ኣብ ዘካየዶ ኣኼባ'ዩ ነቲ ውሳነ ኣሕሊፉ። ሩስያ ኣብዚ ውሳነ ይግባይ ንምሕታት ናይ 21 መዓልታት ዕድል ከምዝተወሃባ ተፈሊጡ'ሎ።


ኮሎምብያ፡ ስለምንታይ እያ ነቶም ብፓብሎ ኢስኮባር ዝውነኑ ዝነበሩ ጉማረታት ተምክኖም ዘላ?

ኮሎምብያ፡ ብዕሉል ነጋዲ ዕጸ-ፋርስ ዝውነኑ ዝነበሩ ጉማረታት፡ ሓድጊ ናይቲ ሕማቕ እዋን ብምባል የምክንዎም ከምዘለዉ ተገሊጹ። ኣብ 1993 ብፖሊስ ዝተቐተለ ፓብሎ ኢስኮባር ብዘይሕጋዊ ኣገባብ ብዙሓት እንስሳታት ናብ ኮሎምብያ ብምእታው ይውንኖም ምንባሩን ካብቶም ንሱ ናብ ኮሎምብያ ዘእተዎም እንስሳታት ኣንስተይትን ተባዕታይን ጉማረታት ከምዝርከብዎምን ይፍለጥ፡ ብልምዳዊ ኣጸዋውዓ ኸኣ 'ናይ ሓሺሽ ጉማረ' እናተባሃሉ'ዮም ዝጽውዑ። እቶም ጉማረታት ኣብቲ እዋን ኣትሒዞም ሃሸንዳ ናፖሊስ ኣብ ዝብሃል ቦታ እናተዋለዱ ይነብሩ ኣለዉ። መንግስቲ ኮሎምብያ፡ ካብቶም ልዕሊ 80 በጺሖም ዘለዉ ጉማረታት ነቶም 24 ዘምክን ከሚካል ወጊእዋም ኣሎ። ክኢላታት ስነ ከባቢ ኮሎምብያ፡ እቶም ኣብታ ሃገር ዝርከቡ ጉማረታት ድሕሪ እቶም ኣብ ኣፍሪቃ ዝርከቡ እቶም ዝበዝሑ ጉጅለ ጉማረ ኮይኖም፡ ነቶም ኣብቲ ከባቢ ዝነብሩ ዝነበሩ ዓሌታት እንስሳ ከባቲ ከባቢ ከምዘርሓቕዎም ብምግላጽ፡ ብዙሓት፡ እቶም ጉማረታት ክቅተሉ ወይ ክመኽኑ [ክቅጥቀጡ] ክጽውዑ ምጽነሖም ገሊጾም። ኣብ 1993፡ ሰብ መዚ ኮሎምብያ ነቲ ኣብ ሃሸንዳ ናፖልስ ዝርከብ ምዕሩግ መንበሪ ፓብሎ ኢስኮባር ምስ ተቆጻጸርዎ፡ እቶም ኣብኡ ዝነበሩ እንስሳታት ናብ መካነ እንስሳታት ፋሕ ከምዝብሉ ክግብር እንከሎ፡ እቶም ጉማረታት ግን ኣብኡ እዮም ተገዲፎም። ተመራመሪት ስነ እንስሳ ናታሊ ካስቴለብላንኮ ኣብ መጀመርታ እዚ ዓመት ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበረቶ ቃለ መሕተት "ብሓቂ ንጉማረታት ካብ ናብን ከተጓዓዕዞም ከቢድ'ዩ፡ ኣብቲ እዋን እቶም ሰብ መዚ ደይ ክሞቱ'ዮም ኢሎም እዮም ኣብቲ ቦታ ገዲፎሞም" ኢላ። እንተኾነ እቶም ጉማረታት ቁጽሮም ካብ ግዜ ናብ ግዜ ክውስኽ ጸኒሑ። ብመሰረት ካብ  ክኢላታት ዝተረኸበ ሓበሬታ፡ እቶም ጉማረታት ኣብታ ሃገር  ፍሉጥን ቀንድን  ንዝኾነ ፈለግ ማግዳለና ክመልእዎ ጀሚሮም። ክኢላታት ስነ ኣከባቢ ከምዝገልጽዎ፡ ህላወ ናይቶም ጉማረታት ንህወታዊ ብዙሕነት እቲ ከባቡ ብብዙሕ መዳያት ክጸልዎ ከምዝኽእል'ዮም ዝገልጹ። ኢስኮባር፡ ኣብ 1980ታት ኣብ ሰሜንን ደቡብን ኣመሪካ ሓደ ካብ ዕሉላት ኣሰጋገርቲ ዕጸ ፋርስ ዝኾነ መደሊን ዝተብሃለ ጉጅለ ዝመስረተን ዝመርሕን ዝነበረ ኮይኑ፡ ብጭውያ፡ ብምስግጋር ዕጸ ፋርስን ብቕትለትን ተኸሲሱ ክድለ ድሕሪ ምጽናሕ ኣብ 1993 ብፖሊስ ዝተቐተለ ሰብ እዩ። ኣብ መጀመርታ 1990ታት ካብ ዓለም ዝሃብተመ ሰብ ተባሂሉ'ውን ይግለጽ ነይሩ'ዩ።


ኢኳዶር፡ 2.8 ቶን ዝምዘን ዕጸ ፋርስ ዝሰረቑ ሰባት ተታሒዞም

ፖሊስ ኢኳዶር ካብ ሓደ ብመንግስቲ ዝውነን መኻዚኖ 2.8 ቶን ዝምዘን ዕጸ-ፋርስ ሰሪቆም ዝሃደሙ ሰባት ከምዝሓዘ ኣፍሊጡ። እቲ ክስተት ኣብ ተና ዝተብሃለት ከተማ ዘጋጠመ ኮይኑ፤ ኣርባዕተ ካብቶም ሰረቕቲ ነቲ በይኑ ኣብ ሓለዋ ዝነበረ ፖሊስ መጥቃዕቲ ብምፍጻም ነቲ ዕጸፋርስ ሰሪቖም ከምዝሃደሙ ወግዓዊ መግልጺ መንግስቲ እታ ሃገር ይሕብር። ሽዱሽተ ጥርጡራትን እታ ብዕጸ ፋርስ ቅጽጽ ዝበለት መኪናን ኣብ ትሕቲ ፖሊስ ከምዘለዉ'ውን ተገሊጹ ኣሎ። መንግስቲ እቲ ዝተተሓዘ ዕጸ ፋርስ እንታይ ዓይነት ምዃኑ'ኳ እንተዘይገለጸ፡ ብምልኡ ብሓዊ ክቃጸል ምዃኑ ሓቢሩ ኣሎ። እቲ ዕጸ ፋርስ ቅድሚ ሕጂ ካብ ኣሰጋገርቲ ዕጸ ፋርስ ዝተተሓዘን ከም መርትዖ ተዓቂቡ ዝነበረን ምኻኑ ግን ተሓቢሩ ኣሎ። ሃገረ ኢኳዶር ኣብ መንጎ እተን  ካብ ዓለም ብምፍራይን ብምስግጋርን ዕጸ ፋርስ ቀዳሞት ዝኾና ሃገራት ፔሩን ኮሎምብያን እያ ትርከብ። ኣብ ዓመተ 2021 ፖሊስ ኢኳዶር 210 ቶን ዕጸ ፋርስ ካብ ዘይሕጋውያን ኣሰጋገርቲ ከምዝሓዘ ይዝከር፡ እዚ ኸኣ ኣብ ሓደ ዓመት ዝተታሓዘ ዝብዝሐ ኮይኑ ተመዝጊቡ ኣሎ። ዝበዝሐ ካብቲ ዝተተሓዘ ናብ ወደባዊት ከተማ ጉያኵል እናኸደን ብመንገዲ እታ ወደባዊት ከተማ ናብ ኣውሮጳን ናብ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካን ክሰጋገር ዝተሓሰበን እዩ። ዝሓለፈ ዓርቢ ፖሊስ ኢኳዶር ብጨና ዕጸ ፋርስ ናይ ምልላይ ክእለት ብዘለዎም ኣኻልብ ገይሮም ኣብ ውሽጢ ሳንዱቕ ናይ ባናና ዝተሓበአ ሰለስተ ቶን ዕጸ ፋርስ ምርካቦም ተገሊጹ ነይሩ። ፕረዚደንት ኢኳዶር ጉይለርሞ ላሶ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሕዳር ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕተት፡ ሃገሩ ምስግጋር ዕጸ ፋርስ ንምግታእ ዓለምለኻዊ፡ ናይ ኮሎምብያ፡ ኣሜሪካን ሕብረት ኣውሮጳን ሓገዛት ከምዘድልያ ገሊጹ ነይሩ።


ናታን ባጋለይ ዝተብሃለ ኣውስትራልያዊ ኣትሌት 152 ሚልዮን ዶላር ዝትመን ሓሽሽ ከእቱ ተረኪቡ

ኣውስትራልያዊ ኣትሌትን ሓዉን 152 ሚልዮን ዶላር ዝትመን ሓሺሽ ናብ ኣውስትራልያ ከእትዉ ስለዝተረኸቡ ኣብ ቀይዲ ኣትዮም። እቲ ብንእሽተይ ጃልባ ዝግበር ናይ ምቅዛፍ ውድድር ንኣውስትራልያ ወኪሉ ኣብ ኦሎምፒክ ተወዳዲሩ ክልተ ብሩር መዳልያ ዝረኸበ ናታን ባጋለይን ድሩ ባጋለይ ዝተብህለ ሓዉን ኣብዚ ወርሒ ናብ ፍርዲ ክቐርቡ ምዃኖም ተፈሊጡ ኣሎ። ክልቲኦም ኣሕዋት ገበነኛታት ከምዘይኮኑ'ዮም ዝካትዑ ዘለዉ። ደሩን ካልእ ሓደ ሰብን፡ ሓይሊ ባሕርን ሓይሊ ኣየርን ኣውስትራልያን ብዝተሳተፍዎ ስርሒት'ዮም ኣብ 2018 ኣብ ቀይዲ ኣትዮም። ናታን ባጋለይ ኸኣ ነታ ንሶም ሓሺሽ ከእትውላ ዝሓዝዋ ጃልባ ስለዝገዝኣሎም እዩ ኣካል ናይቲ ገበን ኮይኑ ዘሎ። ድሩን እቲ ካልኣዩ ኣንቶኒ ድራፕር ዝተብሃለ ውለቀሰብን ካብ ገማግም ኣውስትራልያ ብጃልባ ናይ 11 ሰዓታት ጉዕዞ ብምክያድ እዮም ኣብ ሰነ 2018 ነታ ካብ ወጻኢ ነቲ ሓሽሽ ሒዛ ዝመጽአት መርከብ ረኺቦም ነቲ ሓሽሽ ተቐቢሎም። እንተኾነ፡ ነቲ ሓሺሽ ካብታ ናይ ወጻኢ መርከብ ተቐቢሎም ናብ ኣውስትራልያ ከእትውዋ ኣብ ዝፈተንሉ ብነፋሪትን ሓይሊ ኣየርን ናይ ሓይሊ ባሕሪ መርከብን ምክትታል ይግበረሎም ስለዝነበረ ክተሓዙ ክኢሎም። ካብ ነፋሪት ዝተሰኣለ ስእሊ ዱሩ ጥማራት ሓሽሽ ናብ ባሕሪ እናደርበየ ድራፐር ኸኣ ካብታ ትስዕቦም ዝነበረት መርከብ ሓይሊ ባሕሪ ኣውስትራልያ እናሃደመ እንከሎ የርኢ። ኣብ መወዳእታ ግን ብናይኵንስላንድ ፖሊስ ተታሒዞም። ዱሩ፡ ትምባኾም'ምብር ሓሺሽ ክቅበል ኢሉ ከምዘይሓሰበ ብምሕባር እቲ ምስኡ ዝነበረ ድራፕረ ዝተብሃለ ውለቀ ሰብ ጨውዩ ናብታ ሓሽሽ ዝተቐበሉላ መርከብ ከምዝወሰዶ ቃሉ ሂቡ ኣሎ። "ኣነ ዝብለካ እንተዘይጌርካ ንስድራኽ ከጥፍኦም'የ" ኢሉ ድራፕር ከምዘፈራረሖ'ውን ዱሩ ሓቢሩ። ድራፕረ ብወገኑ፡ ድሩ ነታ ጃልባ ክመርሓሉ ኢሉ ስራሕ ከምዝቖጸሮ እዩ ዝሕብር። ኣኽባሪ ሕጊ ብወገኑ እቲ ኣብ 2004 ኣብ ኣቴንስ ዝተኻየደ ኦሎምፒክ ክልተ ብሩር መዳልያ ንኣውስትራልያ ዘግዘመ ናታን ባጋላይ ነታ ጃልባ ከምዝዓደጋን ናይ ሳተላይት ቴሎፎንን ናይ ጉዕዞ ባሕሪ መሐበሪ (ናቪጌሽን ሲስተም) ከምዘግጠመላ ገሊጹ። ናታን ብወገኑ፡ እታ ጃልባ ዱሩ ሓዉ ብዝሃቦ ገንዘብ ከምዝገዝኣን እታ ጃልባ ዓሳ ነባሪ ዝርኣየላ 'ቢዝነስ' ክሰርሑላ ከምዝገዝእዋ ማዕከን ዜና ኤቢሲ ንቃል ናታን ብምጥቃስ ኣቃሊሓ። ብዘይካ እዚ ናታን ባጋላይ ናይታ ጃልባ ቁጽሪ መዝገብ ክድምስስ ከምዝፈተነ ኣኽባሪ ሕጊ መርትዖ ከምዘለዎ'ውን ገሊጹ ኣሎ። እዞም ክልተ ኣሕዋት (ናታንን ድሩን) ብምዝውዋር ዕጸፋርስ ንመጀመርታ ግዜ ኣይኮኑን ዝኽሰሱ ዘለዉ። ቅድሚ ሕጂ'ውን ምስ ሓደ ሓሽሽ ዘፍሪ ጉጅለ ርክብ ኣለኩም ተባሂሎም ነይሮም እዮም፡ ኣብ 2009'ውን ምስ ምዝውዋር ሓሽሽ ዝተኣሳሰር ክሲ ቀሪብሎም ነይሩ እዩ። ብመሰረት ማዕከን ዜና ኤቢሲ ዘቃለሖ ዜና እዞም ክልተ ኣሕዋት ገበነኛታት ኮይኖም እንተተረኺቦም ንሕልፈት ክእሰሩ ይክእሉ እዮም።