ኲናት ዩክሬን፡ ህንዲ ምስ ሩስያ ካብ ምውጋን ክትቁጠብ ኣሜሪካ ኣጠንቂቓ

ሓይልታት ሩስያ ካብ ከባቢታት ርእሰ ከተማ ዩክሬን ኪቭን ቸርኒሂቭን ምሉእ ብምሉእ ከም ዘንስሓቡ ኣፈኛ ቤት ጽሕፈት ምክልኻል ኣሜሪካ [ፔንታጎን] ሓቢሩ። ጆን ኪርቢ ብረቡዕ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መብርሂ እቶም ሓይልታት "ዳግመ ውደባ ንምግባር ናብ ቤላሩስን ሩስያን ከም ዘቕንዑ" ኣረዲኡ። "ሓይልታት ሩስያ ኣብ ከባቢ ኪቭ ኮነ ኣብ ቸርንሂቭ ይረኣዩ የለውን" ዝበለ እቲ ኣፈኛ፡ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን "ካብ ስትራተጂካዊ ሸቶታቱ ሓንቲ'ውን ኣይወቕዐን" ኢሉ። ወሲኹ'ውን "ንኣሸቱ ከተማታት እዩ ተቖጻጺሩ . . . ንካርኪቭ'ውን ክሕዝዋ ኣይከኣሉን" ኢሉ። እዚ ምዕባለታት ዝተርኣየ፡ ሩስያ፡ ኣተኩሮኣ ኣብ ምብራቓዊ ዩክረይን ንዝርከብ ዞባ ዶንባስ ክትገብር ምዃና ድሕሪ ምግላጻ ድሕሪ ሒደት መዓልትታት እዩ። ሓደ መንነቱ ክግለጽ ዘይደለየ ላዕለዋይ በዓልስልጣን ፔንታጎን ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ፡ ወተሃደራት ሩስያ ደጊሞም ናብ ኪቭ ክመጽኡ ከም ዝኽእሉ ሓቢሩ። ብመሰረት ሓበሬታ ተንተንቲ ኲናት 'ኢንስቲትዩት ፎር ዘ ስታዲ ኦፍ ዎር'፡ እቶም ካብ ኪቭ ዘንስሓቡ ሓይልታት ሩስያ "ንዝተወሰነ እዋን ዳግም ኣብ ውግእ ውጽኢታዊ ናይ ምዃን ዓቕሚ ንምምዕባል" ዘለዎም ተኽእሎ ትሑት እዩ። ካብቶም ናብ ዩክረይን ዝተልኣኹ 130 ቦጦሎኒታት ሩስያ እቶም ልለሊ 80 ዝኾኑ ጌና ኣብታ ሃገር ከም ዘለው እቲ በዓል ስልጣን ገሊጹ። ብዝሒ ናይቶም ዘንሳሕቡ ዘለው ወተሃደራት ሩስያ ክሳዕ 24,000 ክበጽሕ ከም ዝኽእል ኣሶሽየትድ ፕረስ ንምንጭታት ምክልኻል ኣሜሪካ ብምጥቃስ ጸብጺቡ። ብኻልእ ወገን ህንዲ ኣብ ጎኒ ሩስያ ደው ካብ ምባል ክትቁጠብ ኣሜሪካ ኣጠንቂቓ። ብመሰረት ሓበሬታ ላዕለዋይ ኣማኻሪ ቁጠባ ፕረዚደንት ጆ ቫይደን፡ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክሬን ወራር ድሕሪ ምፍጻማ፡ ህንዲ ምስ ሩስያ ካብ ምሽራኽ ክትቁጠበ ኣሜሪካ ኣጠንቂቓ ኣላ። ዳይሬክተር ቁጠባዊ ካውንስል ዋይት ሃውስ ብርያን ዲሰ ብረቡዕ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መብርሂ "ንመንግስቲ ህንዲ ክነመሓላልፈሉ እንደልይ መልእኽቲ፡ ምስ ሩስያ ስትራተጂካዊ ዝምድና ንምፍጣር ዝገብርዎ ዘለው ምንቅስቓሳት ሳዕቤናቱን ዋግኡን ከቢድን ንነዊሕ ዝዘልቕን ክኸውን ምዃኑ እዩ" ኢሉ። ንሱ ወሲኹ "ኣብ ጉዳይ እቲ ወራር ብውሳነታት ቻይናን ህንድን ዘይተሓጎስናሉ ጉዳያት ኣሎ" ኢሉ። ህንዲ ኣብ ልዕሊ ሩስያ ንዝግበር እገዳ ድጋፍ ኣይሃበትን። እታ ብኣሜሪካ ኣብ እስያ ከም መዳርግቲ ቻይና እትርአ ህንዲ ካብ ሩስያ ብብዝሒ ኣጽዋር ብምዕዳግ ኣብ ቅድሚት እትጥቀስ ሃገር ምዃና ብሉምበርግ ይጠቅስ።


ኣብ እዋን ፈተና ንምቕዳሕ ዝተዳለወ ብሉቱዝ ዝተገጠመሉ ሸበጥ

ኣብ ሰሜናዊ ግዝኣት ራጃስታን ህንዲ፡ ፖሊስ ኣብ እዋን ፈተና ንምቕዳሕ ብሉቱዝ ዝተገጠመሉ ሸበጥ ኣብ ምሻጥ ንዝተዋፈረ ጉጅለ ኣብ ቀይዲ ከም ዘእተወ ሓቢሩ። ሲምካርድ፡ ካልእ ኣብ እዝኒ ዝግበር ናይ መስምዒ መሳርሒታትን ከምዝረኸበ’ውን ገሊጹ።


ተጣቢቖም ዝተወለዱ መናቱ ሰብ ሞያ ኤሌክትሮኒክስ

ህንዳውያን ሶህና ሲንግን ሞህና ሲንግን ኣብ ፑንጃብ ተጣቢቖም ዝተወለዱ መናቱ ኮይኖም። ኣብታ ዝተወለዱላ መዓልቲ ተደርብዮም ስለዝተረኸቡ ሓደ ገባሪ ሰናይ ኣዕብይዎም። ሎሚ ብናይ ኤሌክተሮኒክስ ሞያ ዲፕሎማ ተመሪቖም ነፍሲ ወከፎም ወርሓዊ 135 ዶላር ኣመሪካ መሃያ ይኽፍሎም’ሎ።


ስንክልቲ እየ . . . ግን ዓቢ ሕልሚ ኣለኒ'

ህንዳዊት ጊታ ኩፑሳሚ ድንኪ ብምዃና፡ ኣስራሕቲ ክቈጽርዋ ከምዘይደልዩ ብኣጋ ተገንዚባ። ስለዚ ግዜኣ ስራሕ ኣብ ምድላይ ካብ ምጥፋእ ናይ ገዛእ ርእሳ ንእሽቶ ትካል ጀሚራ። ኣብዚ እዋን'ዚ ብርክት ዝበሉ ኣካላዊ ስንክልና ዘለዎም ሰባት ቈጺራ ተስርሕ ኣላ። እታ 60 ሰንቲ ሜተር ዝቝመታ ጊታ፡ ሰባት ብሰንኪ ኣካላዊ ስንክልና ንድሕሪት ክተርፉ ክትርኢ ከም ዘይትደልን ዕውትቲ ምዃናን ትገልጽ።


ጨው ኣብዚሓትለይ ኢሉ ንሰበይቱ ሓኒቝ ዝቐተለ ህንዳዊ

ፖሊስ ህንዲ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ንሓደ ወዲ 46 ዓመት ሰብኣይ ኣብ ቀይዲ ኣውዒልዎ። ምኽንያት ማእሰርቱ ድማ ኣብ ዝተዳለወ ቁርሲ፡ 'ጨው ኣብዚሓትለይ' ብዝብል ንበዓልቲ ቤቱ ሓኒቝ ብምቕታሉ'ዩ። "ሰራሕተኛ ባንክ ዝኾነ ኒከሽ ጋግ፡ እቲ ብንግሆኡ ዝተዳለወሉ መግቢ ብዙሕ ጨው ስለዝነበሮ'ዩ ንጓል 40 ዓመት በዓልቲ ቤቱ ሓኒቑ ህይወታ ክሓልፍ ዝገበረ፡" ክብል ኣዛዚ ፖሊስ ሚሊንዲ ደሳይ ንቢቢሲ ሓቢሩ። እቲ ገበን ክፍጸም እንከሎ ዝረኣየ ወዲ 12 ዓመት ወዶም ንፖሊስ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ ኣቦኡ ክሳብ መደቀሲ ክፍሊ ስዒቡ እቲ ቁርሲ ጨው ከምዝበዝሖ እናተዛረበ ንበዓልቲ ቤቱ [ኒርማላ] ክወቕዓ ከምዝጀመረ ኣረዲኡ። "ካብቲ ዝፍጽሞ ዘሎ ተግባር ክዕቀብ እናበኸየ ነቦኡ ለሚንዎ" ዝበለ ኣዛዚ ፖሊስ ዴሳይ፣ እንተዀነ ማህረምቲ ከየቋረጸ ብገመን ከምዝሓነቓ ገሊፁ። ሽዑ እቲ ቘልዓ ንዓባዩን ኣኮኡን ጸውዖም። "ናብኡ ምስ በጽሑ ብቕልጡፍ ናብ ሆስፒታል ከብጽሕዋ ተጓይየዩ፣ ንሳ ግን ሽዑ ንሽዑ እያ ሞይታ" ብምባል እቲ ፖሊስ ንቢቢሲ ኣረዲኡ። ነቲ ቕትለት ዝፈጸመ ሰብኣይ ጸኒሑ ኢዱ ንፖሊስ ክህብ እንከሎ፡ ከቢድ ሕማም ጸቕጢ ደም ከምዘለዎ'ዩ ተዛሪቡ፣ ተኣሲሩ ድማ። ቤተሰብ ናይታ ብሰብኣያ ዝተቐተለት ኒርማላ ንፖሊስ ከም ዝሓበርዎ፡ እቶም መጻምዲ ቅድሚኡ ኣብ ዝነበሩ 15 መዓልታት ብውሽጣዊ ጉዳያት ናብ ቈይቂ ይኣትዎ ነይሮም'ዮም። ፖሊስ ግን ብዛዕባ እቲ ጐንጺ ካብታ ግዳይ ይኹን ካብ ስድራኣ ዝበጽሖ ሓበሬታ ከምዘይነበረ ይሕብር። ኣብ ህንዲ ጉዳይ መግቢ ዘንቀሎ ኣንስቲ ብሰብኡተን ተቐቲለን ዝብል ዜና ምስማዕ ልሙድ እናኾነ ይመጽእ ከምዘሎ ይግለጽ። ገለ ናይ ቀረባ ኣብነታት ንምጥቃስ፡ ኣብታ ሃገር ከምዚ ዝበሉ ፍጻመታት ዝዝውተረላ ህንዲ፡ ዘቤታዊ መጥቃዕትታት ካብ ዓመት ናብ ዓመት ይውስኹ ምህላዎም ይግለጽ። ኣብ 2020 ፖሊስ ካብ 112,292 ደቂ ኣንስትዮ ጥርዓን በጺሕዎ ነይሩ። እዚ ማለት ከኣ ኣብ ውሽጢ ሓሙሽተ ደቒቕ ሓደ ዘቤታዊ ግህሰት ይፍጸም ማለት'ዩ። ውድብ ሕቡራት ሃገራት ከምዝሕብሮ፡ ብደረጃ ዓለም ሓንቲ ካብ ሰለስተ ደቂኣንስትዮ ፆታ መሰረት ንዝገበረ መጥቃዕቲ ዝተቓልዐት'ያ። መብዛሕትኦም ጥሕሰታት ከኣ ብመጻምደን ይፍጸሙ። ኣብ ህንዲ መጽናዕቲ ንዘካየዱ ኣካላት ሓሳቦም ካብ ዝሃቡ ሰባት፡ እተን ልዕሊ 40 ሚእታዊት ደቂኣንስትዮ፡ 38 ደቂተባዕትዮ ኰይኖም፡ ንሳቶም "ሓንቲ ሰበይቲ ንኣዝማድ በዓል ገዛኣ ክብሪ ዘይትህብ እንተኾይና፣ ንገዛኣን ንደቃን እንተዘይተገዲሳ፣ ንበዓል ቤታ ከይነገረቶ ናብ ደገ እንተወጺኣ፣ ፆታዊ ርክብ ንምግባር ድልውቲ እንተዘይኮይና ወይ መግቢ ብግቡእ እንተዘይሰሪሓ፡ ብሰብኣያ ክትውቃዕ (ክትግረፍ) ኣለዋ፡" ዝብል ርእይቶ ሂቦም። ብፍላይ ኣብ ኣርባዕተ ግዝኣታት እታ ሃገር፡ ልዕሊ 77 ሚእታዊት ደቂኣንስትዮ፡ ኣብ ልዕሊ ኣንስቲ ንዝፍጸም ማህረምቲ ቅቡል ከምዝገብራ ሓቢረን። ኣብ ህንዲ ብኦክስፋም ንዝድገፍ ፕሮግራም ፍትሒ ንደቂኣንስትዮ እትመርሕ ኣሚታ ፒተር፡ "ኣብ ህንዲ ንፆታ መሰረት ዝገበረ ግህሰታት ዝለዓለ ቅቡልነት ኣለዎ፣ ምኽንያቱ ደቂኣንስትዮ ከም ተኣዛዚት (ጽግዕተኛ) እያ ትቑጸር፡" ክትብል ተረድእ። ሰበይቲ ንሰብኣያ ምእዝዝቲ ክትኸውን ኣብቲ ማሕበረሰብ ዝተሃነጸ እምነትን ኣተሓሳስባን ከምዘሎ ብምሕባር ከኣ፡  ውሳነ ናይ ምሃብ ሓላፍነት ናይ ሰብኣይ ከም ዝዀነ፣ ንሳ ንዕኡ ክተገልግል ከምዝግባእ፣ ትምህርቲ ብዝለዓለ ደረጃ ክትመሃር ከምዘይብላ ከምዝእመን ትገልጽ። ብሰንኪ እዞም ምኽንያታት ድማ ዝበዝሓ ደቂኣንስትዮ ህንዲ፡ ዋላ'ውን እተን ብቐጻሊ ብሰብኡተን ዝህረማ ነቲ ኩነታት ከም ዕጫአን እየን ዝቘጽራኦ። ናብ ፖሊስ ክሲ ከቕርባ'ውን ኣይመርጻን። ኣብ መሰላት ደቂኣንስትዮ ዝሰርሕ 'ቫናንጋና' ዝተበሃለ ትካል ግብረ-ሰናይ ዘቘመት ኩክሬጃ፡ "ኣብ ህንዲ ዝፍጸም ማህረምቲ ኣንስቲ ናብ ፖሊስ ዝበጽሕ ኣይኮነን። ኣብ ከምዚ ዝበለ ኵነታት ከኣ ክትጽብጽቦ ወይ ክትምዝግቦ ቀሊል ኣይኮነን። ዝበዝሑ ሰባት፡ 'እቲ ኣብ ገዛ ዝተፈጸመ ኣብ ገዛ ክተርፍ ኣለዎ፡' እዮም ዝብሉ። በዚ ምኽንያት ከኣ ደቂኣንስትዮ ናብ ፖሊስ ክኸዳ ኣይተባብዓን፡" ትብል። ነቲ ትካል እትመርሕ ፑሽፓ ሻርማ ብወገና፡ ሰብኡተን ወቒዖምወን ምስ ደቀን ዝተርፋ ኣደታት ከምዘለዋ ትዛረብ፣ ክልተ ኣጋጣሚታት ከም ኣብነት ትጠቅስ። "ንኽልቲአን ሰብኡተን ብጸጕሪ ርእሰን እናጐተቱ ናብ ደገ ኣውጺኦምወን፤ ኣብ ቅድሚ ጐረባብቲ ኣናሽዮምወን። መግቢ ብዝግባእ ኣይሰርሓን ዝብል'ዩ ናይ ክልቲኦም ምኽንያት። መግቢ እቲ ቀንዲ ምኽንያት'ዩ፡" ክትብል ተዛሪባ። ዝወልድዎ ቈልዓ ወዲ ክኾነሎም ዝደልዩ ሰብኡት፡ ሰበይቶም ጓል እንተወሊዳ ክወቕዕዋ ከምዝኽእሉ'ውን ወሲኻ ሓቢራ። ሕብሪ ቆርበተን ጽልም ዝበለ ብምዃኑ፣ "ጽብቕቲ ኣይኮንክን፡" ብዝብል፣ እኹል ገዝሚ ዘምጽኣ እንተ ዘይኮይነን፣ ሰብኣይ ሰትዩ መጺኡ፡ መግቢ ወይ ማይ ቀልጢፈን እንተዘየቀሪበን፣ ኣብ መግቢ ጨው እንተብዚሑ ወይ እንተረሲዑ ከቢድ ማህረምቲ ዘጋጥመን ደቂኣንስትዮ ብዙሓት ከምዝኾና ፑሽፓ ሻርማ ንቢቢሲ ተዛሪባ።


ህንዲ፡ ወርሓዊ ጽግያት ዝርእያ ደቂ ኣንስትዮ ተገሊለን ዝቕመጣሎም 'ኣጉዶታት ጽግያት'

ኣብ ህንዲ ወርሓዊ ጽግያት ንነዊሕ ግዜ ነውሪ ተገይሩ'ዩ ዝቑጸር። ወርሓዊ ጽግያት ዝርእያ ደቂ ኣንስትዮ ረስሓት ተገይረን ስለ ዝቑጸራ ኣብ ትሕቲ ከቢድ እገደታት'የን ዝነብራ። ካብ ማሕበራውን ሃይማኖታውን ምትእኽኻባት ክግለላ እንከለዋ፡ ናብ ቤተ መቕደስ ወይ ቅዱስ ቦታ ጥራሕ ዘይኮነ ናብ ኩሽና'ውን ከይኣትዋ ዝተኸልከላ እየን። እንተኾነ ጋድቺሮሊ ኣብ ዝተባህለት ድኻን ዘይለምዐትን ዞባ ህንዲ ዝርከቡ ዓሌታት ጎንድን ማዲያን ዘሎ ተነጽሎ ደቂ ኣንስትዮ ኣዝዩ ዝኸፍአ እዩ። መግቢ ክሰርሓ ወይ ካብቲ ከባቢአን ማይ ክሓኹራ ኣይፍቀደለንን፤ ክሳብ ካብ ካልኦት ወርሓዊ ጽግያት ዘይርእያ ዘለዋ ደቂ ኣንስትዮ ኣባል ስድርአን ዝመጽአን ይጽበያ። ወዲ ተባዕታይ እንተተንኪፉወን "ብምትንኻፉ ጥራይ ስለ ዝረስሕ" ቐልጢፉ ማይ ክሕጸብ ኣለዎ። እዚ ካብ ባህላዊ እምነት ዝምንጪ ኮይኑ፡ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ወርሒ ንሓሙሽተ መዓልታት ኣብቶም ካብቲ ከባቢ ርሒቐም ኣብ ጫካ ዝተሰርሑ ኣጉዶታት ክጸንሓ ይግበር። "ኣጉዶታት ጽግያት" ኣብ ምዕራብ ህንዲ ኣሽሓት ደቂ ኣንስትዮ ወርሓዊ ጽግያት ኣብ ዝርእያሉ እዋን ካብቲ ዝተረፈ ክፋል ሕብረተሰብ ተፈልየን ዝቕመጣሎም ኣጉዶታት'ዮም። ይኹን'ምበር እዞም ኣጉዶታት ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዘሎ ተነጽሎ ዘርእዩ'ዮም ብዝብል ክውገድሉ ዝኽእል ስትራቴጂ ክሕንጸጽ ከም ዘለዎ ነቐፍቲ ይዛረቡ። ጎስጎስቲ ብወገኖም ብምኽንያት ወርሓዊ ጽግያት ዝበጽሕ ሕፍረት ክሳብ ዝቐጸለ እዚ ነተን ደቂ ኣንስትዮ ውሑስ ቦታ'ዩ ኢሎም ይካትዑ። እዞም ኣጉዶታት 'ኩርማ ግሃር' ተባሂሎም ዝጽውዑ ኮይኖም መደቀሲ ዓራት፣ ሽቓቕ፣ ማይን ናይ ጽሓይ ጸዓትን ዘለዎም'ዮም። ኣብ ሙምባይ ማእከሉ ዝገበረ ገባሪ ሰናይ ማሕበር ኬሄርዋሲ ማሕበራዊ ድሕነት ነዘን ዝፈራረሳ ኣጉዶታት ኣብ ምትክካእ ይሰርሕ ኣሎ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ቱኩም ተባሂላ ኣብ እትጽወዕ ዓዲ ዝተሰርሐ ፈላማይ ዘመናዊ ኣጉዶ 90 ወርሓዊ ጽግያት ዝርእያ ደቂ ኣንስትዮ ኣለዋ። ሕጂ ህይወት ፍኹስ ኢሉለን ኣሎ። ቅድም ኢሉ ናይ ጽግያት መዓልተን ክቐርብ እንከሎ ናብቲ ካብ ጭቃን ሸምብቆን ዝተሰርሐ በሪ ይኹን መስኮት ዘይብሉ ሕጽረት ብዙሓት ቐረባት ዘለዎ ኣጉዶ ክኸዳ ይግደዳ ነይረን። ማይ ክሕጸባ ወይ'ውን ክዳነን ክሓጽባ ክደልያ እንከለዋ ካብቲ ዝነብራሉ ሓደ ኪሎ ሜትሮ ርሒቑ ዝርከብ ሩባ ይኸዳ። ጓል 35 ዓመት ሱርክሃን ሃላሚ ኣብ እዋን ሓጋይ ኣዝዩ ከም ዝመውቕን ብጣንጡ ከም ዝውረርን፣ ኣብ እዋን ክረምቲ ክኣ ኣዝዩ ከም ዝቖርር፤ ዝናብ ክዘንብ እንከሎ'ውን ዝባን እቲ ገዛ ማይ ስለ ዘዝልቕ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ከም ዝኾነን ትዛረብ። ሓሓሊፉ ኣኽልብትን ሓሸማታትን ናብ ገዛ እናኣተዋ ከም ዘጸግሙለን ገሊጻ። ጓል 21 ዓመት ሺታል ናሮቴ ኣብቲ ኣጉዶ ንብሕታ ክትቕመጥ ክፍረዳ እንከሎ፡ ድቃስ ዝብሃል ከም ዘይትረክብ እያ ትገልጽ። "ውሽጡ ይኹን ደጊኡ ጸልማት ስለ ዝኾነ፡ ናብ ገዛይ ክኸይድ እንተደለኹ'ውን ኣማራጺ ስለ ዘይብለይ ምስ ፍርሐይ ኣብኡ የሕልፎ" ትብል። ጎረቤታ ጓል 45 ዓመት ዱርባታ ቅድሚ 10 ዓመት ኣብቲ ኣጉዶ ዝነበረት ሓንቲ ጓል 21 ዓመት ጓል ኣንስተይቲ ተመን ነኺሱዋ ምሟታ ትዛረብ። "እናበኸየትን እናእወየትን ካብቲ ኣጉዶ ጎይያ ክትወጽእ እንከላ ሰንቢድና ክንትስእ እንከለና ፍርቂ ለይቲ ኮይኑ ነይሩ። ደቂ ኣንስትዮ ኣዝማዳ ባህላዊ መድሃኒት ሂበን ክሕግዝኣ ፈቲነን። እቶም ደቂ ተባዕትዮ ኣዝማዳ ግን ብርሑቕ እናማዓደው ይርእዩዋ ነይሮም። . . . ወርሓዊ ጽግያት እትርኢ ጓል ኣንስተይቲ ርኽስቲ'ያ ተባሂሉ ስለ ዝእመን ኣይቐርቡዋን። መርዚ እቲ ዝነኸሳ ተመን ናብ ሰብነታ እናተዘርአ ምስ ከደ ግን ድሕሪ ሰዓታት ሞይታ" ኢላ። እቶም ሕጂ በቲ ገባሪ ሰናይ ተመሓይሾም ዝስርሑ ዘለው ኣጉዶታት፡ ምስ ሓመድ ካብ ዝተወሃሃደ ናይ ማይ ፕላስቲክ ተለጋጊቦም ዝተሰርሑ'ዮም። ቀይሕ፣ ሰማያውን ቢጫን ሕብሪ ዘለዎም ጎማታት ንግድግዳ እቲ ገዛ ክመልኡዎ ከለው፡ ሸሞንተ መደቀሲ ዓራት ከምኡ'ውን ሽቓቕን በርን ኣለዎ። እዚ 8900 ዶላር ወጻኢ ከም ዝተገብረሉን ክልተ ወርሕን ፈረቓን ከም ዝወሰደን ኒኮላ ሞንቴሮ እቲ ገባሪ ሰናይ ገሊጹ። እቲ ገባሪ ሰናይ ኣርባዕተ ኣጉዶታት ወርሓዊ ጽግያት ከም ዝሃነጸ ክገልጽ እንከሎ ተወሰኽቲ ሽዱሽተ ኣብ መፋርቕ ሰነ ዝኽፈቱ ኣጉዶታት ኣብ ጥቓ እቲ ዓዲ ከም ዝሃነጸ ገሊጹ። ስፕራሽ ናይ ዝተባህለ ገባሪ ሰናይ ፕሬዝደንት ዲሊፕ ባርሳጋዴ ንዝሓለፉ 15 ዓመታት ኣብቲ ከባቢ ክሰርሕ እንከሎ፡ ቅድሚ ሒደት ዓመታት ኣብ 223 ኣጉዶታት ምብጻሕ ከም ዝገበረን ናይዚኦም 98 ሚኢታዊት "ውሕስነት ዘይብሎምን ረስሓትን" ከም ዝኾኑ ገሊጹ። ካብ ነበርቲ ካብ ዝረኸቦ ሓበሬታ "ኣብ ኩርማ ዝነብራ ዝነበራ ኣስታት 21 ደቂ ኣንስትዮ ብቐሊሉ ምውጋድ ብዝክኣሉ ምኽንያታት ሞይተን" ኢሉ። "ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ ተመን ነኺሱዋ ክትመውት እንከላ፡ ካልእ ብድቢ ተነኺሳ፣ ካልእ ጓል ኣንስተይቲ ድማ ብምኽንያት ሓያል ረስኒ ሞይተን" ክብል ኣብሪሁ። ካብዚ ጸብጻብ ተበጊሱ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ህንዲ መንግስቲ ነዚ "ልምዲ ከጥፍኦን ኣብ ልዕሊ ድሕነትን ሰብኣዊ መሰላትን ደቂ ኣንስትዮ ዝበጽሕ ግህሰት" ደው ከብሎን እኳ እንተሓበረ ሕጂ'ውን ከይተወገደ ቐጺሉ ኣሎ። ኩለን ኣብ ቱኩምን ጎረባብቲ ዓድታትን ዝርከባ ደቂ ኣንስትዮ ናብተን ኣጉዶታት ተመሊሰን ክኸዳ ከም ዘይደልያን፡ ሓሓሊፉ እቲ ዘሎ ሕጽረት ቀረባት ተደራቢ ጸገማት ከም ዝኾኑወን ይዛረባ። ኣመሓዳሪ ሓንቲ ዓዲ እቲ ከባቢ ዝኾነ ቸንዱ ኡሰንዲ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ቃል እቲ ባህላዊ እምነት ከም ዘይልወጥ እዩ ዝገልጽ። ነዚ ዝተቓወሙ ከም ዝተቐጽዑን ነቲ ባህሊ ረጊጾም ዝተረኸቡ ነቲ ከባቢ ድግስ ደጊሶም ክክሕሱን ክቕጽዑን ከም ዝተገብረ ገሊጹ። ሃይማኖታዊ እምነትን ባህልን ምኽንያት እቲ ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝበጽሕ ዘሎ ተነጽሎ ከም ዝኾነ ክግለጽ እንከሎ፡ ብዙሓት ገጠር ዓድታት ናብ ከተማ ምእታው ብምጅማረን ከምኡ'ውን ዝተመሃራ ደቂ ኣንስትዮ ነዚ ናይ ድሕረት ሓሳባት ክቃወማ ጀሚረን ኣለዋ። ናይዚ ውጽኢት ሓደ ጉጅለ ደቂ ኣንስትዮ ናብ ቤተ መቕደስ ሂንዱን ቤተ እምነት እስላምን ከምኡ'ውን ማሕበራዊ ሚዲያታት ብምኻድ #HappyToBleed ዝብል ጎስጓስ ብምክያድ ኣብ ልዕሊ ወርሓዊ ጽግያት ዘሎ ኣሉታዊ ኣመለኻኽታ ክውገድ ይሰርሓ ኣለዋ። ይኹን'ምበር ሕጂ'ውን ሱር ዝደሰሰ ድሑር ኣመለኻኽታ ብምህላዩ ብቐሊሉ ለውጢ ምምጻእ ኣጸጋሚ ከም ዝኾነ ይእመን። ብዙሓት መናእሰይ ደቂ ኣንስትዮ ክምሃራን ኣብ ልዕሊ ባህላዊ ልምዲ ሕብረሰተበን ሕቶ ከልዕላ እንተጀመራ'ውን እቲ ዝበዝሕ እቲ ዝበጽሕ ዘሎ ተነጽሎ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ምዃኑ ዘይምርዳእ ኣሎ ክብሉ ተሓለቕቲ የረድኡ።


ህንዲ፡ ኮብራ ተመን ከም መሳርሒ ቅትለት ዝወዓለሉ ገበን

ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ሓደ ህንዳዊ ንብዓልቲ ቤቱ ብ'ኮብራ' ዝተባህለ ተመን ኣንኪሱ ብምቕታሉ ክልተ ምሉእ ናይ ሕልፈት ማእሰርቲ ተፈሪዱ ነይሩ። ጋዜጠኛታት ቢቢሲ ሱቲክ ቢስዋስን ኣሽራፍ ፓዳናን እቲ ዘስካሕክሕ ቅትለት ብኸመይ ከምዝተፈጸመ ሰኒዶሞ ኣለዉ። ኣብ ወርሒ ሚያዝያ 2020፡ ወዲ 28 ዓመት ሱራጅ ኩማር፡ 7000 ሩፒ (92 ዶላር ወይ 67 ፓውንድ) ብምኽፋል፡ ሓደ ካብቶም ኣብ ዓለም መርዛማት ተባሂሎም ዝፍለጡ፡ ትንኳዕ ኮብራ ገዚኡ። ንግዲ ኣትማን ኣብ ህንዲ ክልኩል'ዩ። ስለዝኾነ ድማ'ዩ ሱራጅ ነቲ ዕድጊ ብሕቡእ ፈጺምዎ። ሸያጢ ተመን ድማ ኣብ ደቡባዊት ክፍለሃገር ኬራላ ዝነብር ኣብ ሃድን ኣትማን ዝተዋፈረ ሱረሽ ኩማር እዩ። ሱራጅ፡ ነቲ ዝዓደጎ ተመን ኣብ ሓደ ኣየር ክኣትዎ ዘንኮሎ መትሓዚ ፈሳሲ ጎማ (ኮንተይነር) ብምእታዉ ወሲድዎ። ድሕሪ 13 መዓልታት ድማ፡ ነቲ ጎማ ኣብ ቦርስኡ ብምእታዉ ናብቲ 44 ኪሜ ርሒቑ ዝርከብ እንዳሓሙኡ ከደ። ኣብቲ እዋን ብዓልቲ ቤቱ ኡትራ ብሓደ ዘይተፈልጠ ተመን ተነኺሳ ኣብቲ እንዳ ስድራኣ ትእለ ነይራ። ሱራጅን ኡትራን፡ ክልተ ዓመት ኣቒዲሞም'ዮም ብሓደ ናይ መውስቦ ድለላ ኣገልግሎት ዝህብ ትካል ተራኺቦም። ኣቦ ሱራጅ፡ ሪክሻው (ባጃጅ) እናዘወረ ዝናበር ኮይኑ፡ ኣዲኡ ግን ኣላይት ገዛ'ያ። እታ ብሰለስተ ዓመት እትንእሶ ኡትራ፡ ናይ ኣእምሮ ጸገም ዘለዋ ኮይና፡ ድሓን ሃብቲ ዘለዎም ካብ ዝብሃሉ ስድራቤት ዝተወልደት እያ። ኣቦኣ ኣብ ናይ ጎማ (ራበር) ንግድ ዝተዋፈረ ክኸውን እንከሎ፡ ኣዲኣ ድማ ሓላፊት ቤት ትምህርቲ ዝነበረት'ያ። እቶም መጻምድቲ ምስ ተመርዓዉ፡ ሱራጅ ብናይ ሎሚ ዋጋ ኣስታት 32,000 ዶላር 768 ግራም ወርቂ፡ ሱዙኪ ዝተባህለት ናይ ገዛ ማኪናን 400,000 ሩፒ ጥረ ገንዘብን ተገዚሙ ነይሩ። ኣብ ርእሲኡ፡ እንዳሓሙኡ "ንጓሎም ምእንቲ ክከናኸነሎም" ወርሓዊ 8000 ሩፒ ይወሃቦ ነይሩ ክብሉ መርመርቲ ይገልጹ። ኡትራ፡ ካብቲ ብተመን ተነኺሳ ዝኣተወቶ ሆስፒታል ምስ ወጸት፡ ናብ እንዳዓለቦኣ (እንዳ ስድራኣ) ከይዳ ትእለ ነይራ። ኣብቲ ሆስፒታል ኣብ ዝጸንሓትለን 52 መዓልታት እቲ ዝተነኽሰ እግራ ንክሕከም ሰለስተ ቃንዛ ዝመልኦ መጥባሕቲ ተኻዪዱላ። በቲ ኣብ ህንዲ ዓመታዊ ኣሽሓት ሰባት ዝቐትል፡ 'ራሰልስ ቫይፐር' ተባሂሉ ዝፍለጥ ኣዝዩ መርዛም ሓመዳይ ተመን'ያ ተነኺሳ። መርመርቲ ከምዝበልዎ፡ ብ6 ግንቦት፡ ኡትራ ከይሓወየት እንከላ፡ ሱራጅ ኣደንዛዚ መድሃኒት ዝተሓወሶ ሓደ ብርጭቆ ጹማቕ ሂቡዋ። ደንዚዛ ምስ ደቀሰት ድማ፡ ነቲ ሓደ ሚትሮን ፈረቓን ዝኸውን ኣብ ጎማ ኣእትዩ ዘምጽኦ ኮብራ ኣውጺኡ ኣብ ልዕሊኣ ደርብይዎ። ግና፡ ኣብ ክንዲ ዘጥቅዓ እቲ ተመን ለምም እናበለ ከይዱ። ሱራጅ፡ ኣልዒሉ መሊሱ ናብኣ ደርብይዎ። ሕጂ'ውን እቲ ተመን ለመም እናበለ ተኣልዩ። ንሳልሳይ ግዜ ኣልዒሉ፡ ነቲ ተመን ብርእሱ ሒዙ፡ ኣብ ጸጋማይ ቅልጽም ሰበይቱ ጸቒጥዎ። እቲ በቲ ኩነታት ዝጠቖጥዐ ለመምታ ድማ ክልተ ሳዕ ነኺሱዋ። ብድሕሪኡ፡ ናብ ከብሒ ናይቲ ክፍሊ ኣትዩ ኣብኡ ሓዲሩ። "ኮብራ፡ እንተዘይተዂቲኽካዮ ኣይናኸስን'ዩ፡ ስለዚ ሱራጅ ብርእሱ ሒዙ ኣብ ልዕሊ ሰበይቱ ክጸቕጦ ነይሩዎ" ይብል ኣብ መጽናዕቲ ለምምታ ዝነጥፍ ማቪሽ ኩማር። ሱራጅ፡ ነቲ ናይ ጽማቕ ብርጭቆ ሓጺቡ፡ ነቲ ተመን ክሕዝ ዝተጠቕመሉ በትሪ ሰይሩ፡ ከቃልዖ ዝኽእል ናይ ቴለፎን ሓበሬታ ደምሲሱ ይብሉ ኣብቲ ጉዳይ ዝተዋፈሩ መርመርቲ። ኣዲኣ ንኡትራ፡ ናብቲ መደቀሲ ክፍሊ ምስኣተወት፡ ጓላ፡ ኣብ ዓራት "ኣፋ ተኸፊቱ፡ ጸጋማይ ኢዳ ጠልጠል ኢሉ" ከምዝጸንሓታ ንፖሊስ ሓቢራ። ሱራጅ'ውን ኣብቲ ክፍሊ ከምዝነበረ'ያ ትዛረብ። "ስለምንታይ ምስ ዊኖኣ ምህላዋ ከተረጋግጽ ኣይከኣልካን?" ክትብል ማኒመካላ ቪጃያን ንሰብኣይ ጓላ ትውከሶ። "ካብ ድቃሳ ከበራብራ ኣይደለኹን" ክብል ሱራጅ ይምልስ። ብኩነታታ ዝሰንበዱ ስድራቤታ ተቐላጢፎም ናብ ሆስፒታል ወሲዶማ፡ እንተኾነ ግን ሓካይም ተመሪዛ ከምዝሞተት ብምርግጋጽ፡ ፖሊስ ጸዊዖም። ኣብ ሬሳኣ ብዝተገብረ መርመራ፡ ኣብ ቅልጽማ ክልተ ጽምዲ ውጋእ ኣብ ዝተቐራረበ ቦታታት ረኺቦም። ናይ ደም መርመራ ምስተገብረ ድማ፡ ናይ ኮብራ ተመን መርዚን ኣደንዛዚ መድሃኒትን ጸኒሕዋ። ናይ ኮብራ ተመን መርዚ ንጭዋዳታት ስርዓተ-ምስትንፋስ ብምልማስ ኣብ ውሽጢ ሰዓታት ክቐትል ይኽእል'ዩ። ስድራቤት ኡትራ ብዝገበርዎ ጥርዓን፡ ሱራጅ ብ24 ግንቦት ምስ ዘይንቡር ሞት ብዓልቲ ቤቱ ብዝተሓሓዝ ኣብ ቀይዲ ፖሊስ ኣትዩ። ድሕሪ'ቲ 78 መዓልታት ዝወሰደ መርመራን፡ ልዕሊ 1000 ገጽ ዘለዎ ክሲን ድማ መስርሕ ፍርዲ ተጀሚሩ። ተመራመርቲ ስነ-ለመምታን ሓካይምን ዝርከብዎም ልዕሊ 90 ሰባት ምስክርነቶም ሂቦም። ኣኽበርቲ ሕጊ፡ ንሰነዳት ቴለፎን ሱራጅ፡ ናይ ኢንተርነት ሓበሬታ፡ ተፋሒሩ ዝወጸ ዝሞተ ኮብራ፡ ኣብ ማኪና ዝጸንሐ ኣደንዛዚ መድሃኒትን ቅድሚ ሕጂ ክልተ ኣትማን ገዚኡ ምንባሩ ዝገልጽ መርትዖታትን ብምእካብ ንፍርዲ ተዳልዮም'ዮም። መርመርቲ ከምዝበልዎ ድማ፡ ሱራጅ ራሰልስ ቫይፐር ዝተባህለ፡ ፈለማ ንኡትራ ዝነኸሳ መርዛም ተመን ገዚኡ ከምዝነበረ ዝገልጽ መርትዖ'ውን ተረኺቡ'ዩ። መዓስ እዚ ጥራይ፡ ሃዳናይ ተመን ሱረሽ'ውን ክልተ ኣትማን ከምዝሸጠሉ ተኣሚኑ። ሓደ ኪኢላ ኣትማን'ውን፡ እቲ ኮብራ ብክፉት መስኮት ክኣቱ ዘሎ ተኽእሎ ኣዝዩ ጸቢብ ምዃኑ ኣብ ቤት ፍርዲ መስኪሩ። ህያው ኮብራን ተሓዚኡን፡ ከምኡ'ውን ንግዳይ ዝውክል ባንቡላን ዘለዎ ምስሊ ቦታ ፍጻመ ገበን'ውን ንምርኢት ቀሪቡ። "ኮብራ ብለይቲ ንቑሓት ኣይኮኑን። ኣብቲ ናይ ሰብ ባንቡላ መምስ ደርበናዮ ለመም ኢሉ'ዩ ናብ ምድሪ ወሪዱ፡ ናብቲ ዝጸልመተ ኩርናዕ ናይቲ ክፍሊ ይኸይድ" ክብል ማቪሽ ኩማር ተዛሪቡ። "ዋላ'ውን ምስ ቶኽቶኽናዮ ክናኸስ ኣይፈተነን"። ንሓደ ኮብራ ብክሳዱ ሒዙ ኣብ ስጋ ደርሆ ምስ ጸቐጦ ግን መርዚ ከፍስስ ጀሚሩ። እቲ ኣብ መንጎ'ቲ ኣብ ቅልጽም ኡትራ ዝተረኽበ ክልተ ውጋእ ዘሎ ፍልልይ ድማ ማዕረ'ቲ ኣብቲ ስጋ ደርሆ ዝተራእየ ውጋእ ኮይኑ። "እዚ ጉዳይ'ዚ፡ ሰይጣናዊ ቅትለት ብዓልቲቤት'ዩ" ክብል ዳኛ ኤም. ማኖጅ ገሊጽዎ። ስለዝኾነ ድማ፡ ሱራጅ ደይ-መደይ ኢሉ ንኡትራ ቀቲሉ "ብኮብራ ከምዝተነኸሰት ከምስል ብምፍታኑ፡ ንሕልፈት ክእሰር ፈሪዱዎ። መርመርቲ ከምዝበልዎ፡ ሱራጅ ሰበይቱ ንምቕታል፡ ኣብ ውሽጢ ኣርባዕተ ወርሒ ክልተ ጥራይ ዘይኮነ ሰለስተ ፈተነታት'ዩ ኣካይዱ። እቲ ኣመላላሲ ሰራሕተኛ ባንክ ዝኾነ ሱራጅ፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ለካቲት'ዩ ንሃዳናይ ኣትማን ሱረሽ ምስ ረኸቦ ራሰልስ ቫይፐር ዝተባህለ ተመን ብ10,000 ሩፒ ገዚኡሉ። ኣብ ኮንተይነር ገይሩ ንገዝኡ ምስ ወሰዶ ድማ ኣብ እንዳ ዕንጨይቲ ኣቐሚጡዎ። ብድሕሪኡ፡ ብ27 ለካቲት ሱራጅ ነቲ ተመን ኣብ ምድሪቤት ናይቲ ኣብ ቀዳማይ ደርቢ ዘሎ ክፍሊ ፈንይዎ። ሰበይቱ ናብኡ ከይዳ ቴለፎኑ ከተምጽኣሉ ድማ ሓቲቱዋ። ኡትራ፡ እቲ መርዛም ተመን ኣብ ምድሪ ተዓዂሊሉ ምስ ራኣየት ናይ ርድኡኒ ጻውዒት ገይራ ክትብል ኣዲኣ ትዛረብ። ሱራጅ ናብቲ ደርቢ ደዪቡ ነቲ ተመን ብበትሪ ኣልዒሉ ካብ ገዛ ወጺኡ። ናብቲ ኣብ ደገ ዝነበረ ኮንተይነር መሊሱዎ። ብ2 መጋቢት ድማ ካልኣይ ፈተነ ኣካዪዱ። ኣብ ምቁር መግቢ ኡትራ መደንዘዚ ብምሕዋስ፡ ምስ ደቀሰት ነቲ ተመን ኣብቲ ዝደቀሰትሉ ክፍሊ ፈንይዎ። ኣብዚ እዋን'ዚ ግን፡ እቲ ተመን ኣጥቂዕዋ። ኣብ እግራ ዝተነኽሰት ኡትራ፡ ብቓንዛ ኡይ እናበለት ተበራቢራ። ሽዑ ሱራጅ ነቲ ተመን ብመስኮት ደርብዪዎ። "መንከስቲ ተመን ኣብ ኬራላ ልሙድ ስለዝኾነ ካልእ ሕማቕ ነገር ኣይጠርጠርናን" ይብል ኣቦኣ ንኡትራ ቪጃኣሰናን ቪድህያድሃራን። ኣብ ህንዲ ዓመታዊ ኣስታት 60,000 ሰባት ብተመን ተነኺሶም ይሞቱ። ኣብታ ምሸት ጽኑዕ ክንክን ክህብ ዝኽእል ሆስፒታል ንምርካብ ልዕሊ 2 ሰዓት ወሲዱ። ኡትራ፡ ሕበጥን ምድማይን በርቲዕዋ ነይሩ። ሰለስተ ናይ ቆርበት መጥባሕቲ ድሕሪ ምክያዳ ኸኣ ናብቲ ኣብ ኮላም ዝተባህለ ከባቢ ዝርከብ ብዓል ክልተ ደርቢ ገዛ ስድራኣ ተመሊሳ። ሱራጅ ድማ ምስ ወዱን ወለዱን ኣብቲ ኣብ ፓታናምቲታ ዝርከብ ገዝኦም ተሪፉ። እንተኾነ ግን ሕጂ'ውን ካልእ ውዲት'ዩ ዝኣልም ነይሩ። "ብዓልቲቤቱ ኣብ ሆስፒታል እንከላ፡ ሱራጅ ኣትማን ብኸመይ ከምዝተሓዙ ኣብ መርበባት ኢንተርነት ሃሰው ይብል ነይሩ። ብዛዕባ መርዚ ኣትማን'ውን ከጽንዕ ጀሚሩ" ይብል ሓደ ካብ መርመርቲ ዝኾነ ኣኑፕ ክሪሽና። እቲ መርማሪ ከምዝብሎ፡ ሱራጅ፡ ወዶም ድሩቭ ኣብ 2019 ካብ ዝውለድ ንደሓር'ዩ ነቲ ቅትለት ንምፍጻም ክኣልም ጀሚሩ። ብዛዕባ መርዛማት ኣትማን ኣብ ኢንተርነት የንብብን፡ ብዛዕባ እተሓሕዝኦም ናይ ዩቱብ ቪድዮታት ይርእን ከምዝነበረ ታሪኽ ዳህሳስ ኢንተርነቱ ይምስክር። ሓደ ካብቶም ዝርኣዮም ቪድዮታት ብሓደ ፍሉጥ ሃዳናይ ኣትማን ዝዳሎ ኮይኑ "ሓደገኛን ተናኻሲን ራሰልስ ቫይፐር" ዝብል ምርኢት'ዩ ነይሩ። ሱራጅ፡ ሰበይቱ ኣብ ሕልማ "ብናይ ገበል መርገም ትስንብድያ" ክብል ንመሓዙቱ የዕልል ምንባሩ'ውን ጸብጻባት ይገልጹ። እቲ ሓቂ፡ ሱራጅ፡ ገንዘባ ብምስራቕ ካልእ ሰበይቲ ንምምርዓዉ ደይ-መደይ ኢሉ ክቐትላ ከምዝወጠነ መርመርቲ ገሊጾም። "ብደቂቕ'ዩ ወጢንዎ፡ ኣብ ሳልሳይ ፈተነ ድማ ተዓዊቱ" ይብል መራሒ ናይቲ መርመራ ፓሊስ ኣፑኩታን ኣሾክ። ኣኽባሪ ሕጊ ሞሃንራዥ ጎፓላክሪሽናን፡ እቲ ጉዳይ "ኣብ ህንዲ ካብ ዝተገብረ መርመራታት ኣገዳሲ ምዕራፍ ዝሕዝ ኮይኑ፡ እንስሳ ናይ ቅትለት ኣጽዋር ከምዝኾነ ኣኽበርቲ ሕጊ ከረጋግጹ ዝኸኣልሉ'ዩ" ኢሉ። እቲ ሳሕቲ ዛጋጥም ክልተ ናይ ሕልፈት ማእሰርቲ ዝተበየነሉ ሱራጅ፡ ዝኾነ ጣዕሳ ከምዘየርኣየ እቲ ኣኽባር ሕጊ ተዛሪቡ።


ኮሮናቫይረስ ኣብ ብከላ ኣየር ዝፈጠሮ መስተርሆት

ኣብ ዓለም ብሰንኪ ብከላ ኣየር ዓመታዊ ኣስታት 7 ሚልዮን ሰባት ከምዝሞቱ ጸብጻባት ውድብ ጥዕና ዓለም የረድእ። ዓለም ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ናብ ዕጽዋ ምስ ኣምረሐት ግን መገሻታት ናይ ደቂ ሰባት ስለዝጎደለ ማዕረ ማዕሪኡ ብከላ ኣየር ብሰፊሕ ከምዝጎደለ ይግለጽ። ጸብጻብ ውድብ ጥዕና ዓለም ከምዘርእዮ ካብ ህዝቢ ዓለም 90 ሚኢታዊት ንብከላ ኣየር ዝተቃልዑ ምኳኖምን ልዕሊ እቲ ውድብ ጥዕና ዓለም ዘቐመጦ ቀመር ብከላ ኣየር ከምዝስሕቡን የረድእ። ልዕሊ ርብዒ ካብቲ ንኣየር ዝብክል ካርቦንዳይኦክሳይድ ሰብ ምዓልታዊ ንጥፈታቱ ንምክያድ ካብ ዝጥቀመሉ ነዳዲ ዝምንጩ እዩ። ብዙሓት ሃገራት ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ምንቅስቃስ ድሕሪ ምእጋደን ግን ብመኪና ካብን ናብን ዝግበር ምንቅስቓስ ኣዝዩ ጎዲሉ። ዓለምለኻዊ አጄንሲ ጽዓት ኣብ ዘውጽኦ ጸውጻብ፡ ምስ ናይ 2019 ብምውድዳር ድሕሪ ክስተት ኮሮናቫይረስን ዝሰዓበ ዕጽዋን ምንቅስቓስ ተሽከርከርቲ ብ50 ሚኢታዊት ምጉዳል ከምዘርኣየ እዩ ዝገልጽ። ብሰንኪ እዚ ብከላ ኣየር'ውን ዓቢ ምጉዳል መርኣዩ እቲ ጸብጻብ ይገልጽ። ኣብ ዓለም ኣብተን ዕጽዋ ዝተኣወጀለንን ሰብ ብጻዕቂ ዝነብረለንን ከተማታት እቲ ምጉዳል ብከላ ኣየር ብርኡይ ከምዘንቖልቆለን ሰማይት እተን ከተማታት ንጽርነት ከምዝለበሰን ይሕበር። ኣብ ዓበይ በርጣንያ ብሃገራዊ ማእከል ሳይንስ ኣትሞስፌር ኣብ 10 ከተማታት ዝተገበረ ጸብጻብ፡ ኣብተን ከተማታት መጠን ናይትሮጅን ዳይኦክሳይድ ምንካዩ ከረጋግጽ ክኢሉ እዩ። ኣብ ህንዲ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ 90 ሚኢታዊት ምንቅስቓስ ናይ ተሽከርከርቲ ደው ምስ በለ፡ ነበርተ ነቲ ጽሩይ ሰማያት ስኢሎም ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት  ክዝርግሕዎ ጀሚሮም። ተመራማሪ ጸዓትን ጽሩይ ኣየርን ሱኒል ዲህያ ዝተብሃለ ህንዳዊ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕተት እዚ ብሰንኮ ሮናቫይረስ ዝሰዓበ ቅልውላው ውሁድ ስጉምቲ እንተተወሲዱ ብከላ ኣየር ክውገድ ከምዝኽእል እየ ምሂርና ኢሉ። እንተኮነ እቲ እግዳታት ምስ ፎኾሰን ምንቅስቓስ ምስ ተጀመረን እቱኢ ብከላ ኣየር'ውን ናብቲ ቅድሚ ኮሮና ዝነበሮ ይምለስ ከምዘሎ እዮም ተመራመርቲ ዝሕብሩ። ዓለምለኻዊ ውድብ ትምበያ ኩነታት ኣየር ግን ለበዳ ኮሮናቫይረስ ብሰንኪ ካርቦንዳይኦክሰይድ ኣብ ዝስዕብ ብከላ ዓቢ ለውጢ ከምዘይኣምጽአ እዩ ዝገልጽ።


ህንዲ፡ 'መራሒ ዝዓበየ ስድራ' ዓለም ተባሂሎም ዝፍለጡ ኣቦ 36 ደቂ-ደቆም ርእዮም ሓሊፎም

ኣብ ሃገረ ህንዲ ዝሰፍሐ ስድራ ከምዝመርሑ ዝእመነሎም ወዲ 76 ሽማግለ ዓሪፎም። እቶም ሽማግለ: ኣብ ህንዲ ሞሚዞራም እናተብሃለት ኣብ እትዕጽዋዕ ዓዲ ነባሪ ኮይኖም ትማሊ ሰንበት ከምዝዓረፉ ተገሊጹ። ዚዮና ቻና ይበሃሉ። ሰዓቢ ናይ ሓደ ብዙሓት ኣንስቲ ምምርዓው ዝፈቅድ ሃይማኖት እዮም ነይሮም። ኣቶ ቻና፡ 38 ኣንስቲ ዘእተዉ ኾይኖም፤ ኣቦ  89 ቆልዑ እዮም: 36 ደቂደቆም ሪኦም ድማ ሓሊፎም። ናይቶም ሽማግለ ምሟት ብሰብ መዚ እቲ ከባቢ ዝተረጋገጸ ኾይኑ፡ ኣማሓዳሪ እቲ ከባቢ ዝተሰመዖ ሓዘን ኣብ ትዊተሩ ኣስፊሩ። ጸቕጢ ደምን ሕማም ሽኮርን [ዲያቤትስ] ከምዝነበሮም: ክትትል ዝገብርሎም ዝነበሩ ሰብ ሞያ ሕክምና ገሊጾም። እቶም ሰብ ሞያ ሕክምና ከምዝብልዎ፡ ቻና ኣብ መንበሪ ገዘኦም እናሃለዉ እቲ ሕማም ሓይልዎም ከምዝቐነየን፡ ናብ ሕክምና ምስተወስዱ: ብዕለተ ሰንበት: ኣጋ ምሸት ዓሪፎም። ቻና፡ 'ኣብ ዓለምና እቲ ዝዓበየ ስድራ ዝመርሑ' ተባሂሎም ዝፍለጡ እንተኾኑ'ኳ፡ ካልኦት ክልተ ሰባት ድማ ናይ ዓለምና 'ዝዓበየ ስድራ መራሒ' ዝብል መዓርግ ክወሃቦም ሕቶ ዘቕርቡ ኣለዉ። ብርግጽ፡ ቻና ዝወለድዎም ደቆም ብዝሖም ብልክዕ 'ክንድዚ' ኢልካ ምግማት ከምዘይከኣል'ውን ይዝረብ። ቅድም ክብል፡ እቶም ሽማግለ ካብ 39 ኣንስቲ 94 ቆልዑ ምውላዶም ከምኡ'ውን 33 ደቂደቆም ምርኣዮም ተጸብጺቡ ነይሩ። እዚ ድማ፡ ንባዕሎምን ኣንስቶምን ሓዊሱ፡ ብዝሒ'ቲ ዓቢ ስድራ ብሓፈሻ 181 ምብጸሖም የመልክት። መራኸቢ ብዙሓን'ታ ሃገር፡ ነቶም ብሰንበት ዝዓረፉ ሽማግለ 'ኣብ ዓለምና ዝበዝሐ ቤተሰብ ዘለዎም መራሒ ስድራ' እናበሉ'ኳ እንተጸውዕዎም፡ እቲ ክብረ ወሰን ብመን ከምዝተትሓዘ ግን ንጹር ሓበሬታ ኣይተረኽበን። ቻናን ስድረኦምን፡ ናይ ብዙሓት ትኹረት ዝሰሓቡ እንትኾኑ፡ ናብቲ ዝነብርሉ ስፍራ ብዙሓት በጻሕቲ ክተሙ ይራኣዩ። ዘደንቕ ህይወት ቻና፡ ናይ ብዙሓት መራኸቢ ብዙሓን ርእሰ ጉዳይ ኮይኑ ክጽብጸብ ጸኒሑ እዩ። እዚ ሰፊሕ ስድራ፡ 100 ክፍልታት ኣብ ዘለዎ በዓል ኣርባዕተ ደርቢ ህንጻ እዩ ዝነብር። እተን ኣንስቶም ድማ፡ ኣብ ጥቓ ናቱ መደቀሲ ክፍሊ ብሓንሳብ እየን ዝነብራ ተባሂሉ። ብፍላይ እቲ እቶም ሽማግለን ኣንሽቶምን ዝነብርሉ መንበሪ ገዛ፡ ናይ ብዙሓት ኣጋይሽ ትኹረት ዝስሕብ እዩ። ሮይተርስ ከምዝጸብጸቦ፡ ቻና ኣብ 1945 እዮም ተወሊዶም። ኣብ 17 ዓመቶም ድማ፡ ብሰለስተ ዓመት እትበልጾም ፈላመይቲ መርዓት ኣእትዮም። ቻና ዝኽተልዎ ሃይማኖት 2000 ሰዓብቲ ዘለውዎ ኾይኑ፡ ኣብ 1942 ብኣቦሓጎኦም ዝተመስረተ ከምዝኾነ እዩ ዝዝረብ። እዚ 'ቻና ፓውል' እናተብሃለ ዝጽዋዕ እምነት፡ ደቂ ተባዕትዮ ካብ ሓንቲ ንላዕሊ ሰበይቲ ክምርዓዉ ዘፍቅድ እዩ።


ኣብ ህንዲ ብሰንኪ ሓያል ዝናብ ብውሕዱ 110 ሰባት ከምዝሞቱ ተገሊጹ

ኣብ ምዕራባዊ ግዝኣት ህንዲ፡ ማሃራሽትራ፡ ብሰንኪ ሓያል ዝናብ ዝሰዓበ መሬት ምህማምን ዕልቕልቕን ብውሕዱ 110 ሰባት ከምዝሞቱ ተገሊጹ። እቲ ዝናብ ብኣማኢቲ ዝቑጸሩ ቁሸታት ዘዕለቕለቐ ኾይኑ፡ ብዙሓት ገዛውቲ ብውሕጅ እንትውሰዱ፤ ብዙሓት ነበርቲ ድማ ካብ ዘለውዎ ከይንቀሳቐሱ ገይሩ ይርከብ። ሰራሕተኛታት ምድሓን ህይወት፡ ካብቲ ሓደጋ ብህይወት ዝተረፉ ሰባት ካብቲ ዕልቕልቕ ንምውጻእ እናተጓየዩ ዝርከቡ ኾይኖም፡ ብዙሓት ሰባት ግን ዛጊድ ሃለዋቶም ኣይተፈልጠን ተባሂሉ። ሰራዊት ህንዲ'ውን ነቲ ብኸቢድ ኩነታት እቲ ዝናብ ተኣጓጒሉ ዝነበረ ህይወት ናይ ምድሓን ስራሕቲ ይሕግዝ ኣሎ ተባሂሉ። እታ ግዝኣት፡ ኣብ ዝሓለፉ ኣርባዓ ዓመታት እቲ ዝሓየለ ዝናብ ሓምለ ኣመዝጊባ ተባሂሉ። ንሓደጋ እቲ ዕልቕልቕ ብዙሓት ምኽንያታት እንተቐረበ'ኳ፡ ብቐንዱ ለውጢ ኩነታት ኣየር ዘስዐቦ ከምዝኾነ ተመራመርቲ ይዛረቡ። ትማሊ ዓርቢ ሰበ ስልጣን ህንዲ፡ ንኣብዝሓ ሞት ምኽንያት ዝኾነ፡ ነቲ ሓያል ዝናብ ስዒቡ ኣብ ክልተ ወረዳታት ዝተኸስተ ምህማም መሬትን ዕልቕልቕን ከምዝኾነ እዮም ተዛሪቦም። ንሳቶም፡ ወሲኾም ከምዝበልዎ፡ ካብ ማእኸል ንግዲ ህንዲ ዝኾነት ከተማ ሞምባይ፡ ብኣንፈት ሰሜን ምብራቕ እትርከብ ሓንቲ ንእሽተይ ቁሸት፡ ብሰንኪ ምህማም መሬት ስለዝተደፍነት፡ እንተወሓደ 38 ሰባት ከምዝሞቱ ይዛረቡ። ሚኒስተር እታ ግዝኣት ኡድሃቭ ታክሬይ ህጹጽ ኣኼባ ዝጸወዐ ኾይኑ፡ በቲ ሓደጋ ጉድኣት ንዝበጽሖም ሰባት ረድኤት ክወሃቦም ንሰበ ስልጣናት ሓቲቱ። ከምኡ'ውን፡ ሓለፍቲ መንግስቲ ንተመሳሳሊ ሓደጋ ዝተቓልዑ ሰባት ካብቲ ዝነብርሉ ከባቢ ኣብ ምግዕዓዝ ከምዝርከቡ'ውን ተዛሪቡ። ቀዳማይ ሚኒስተር ህንዲ ናሬንድራ ሞዲ ብወገኑ፡ ብቲ ሓደጋ ህይወቶም ንዝሓለፈ ዝተሰመዖ ሓዘን ዝገለጸ ኾይኑ፡ ጉድኣት ዝበጽሖም ድማ ኣድላይ ዘበለ ድጋፍ ከምዝግበረሎም ተዛሪቡ። መርከባት ህንድን ሰብ ስልጣናት ምቁጽጻር ሓደጋን፡ ህይወቶም ኣብ ሓደጋ ንዝወደቐ ሰባት ንምድሓን ናብ ገማግም ባሕሪ ባሕሪ ተጓዒዞም ተባሂሉ። ኣብ ሓንቲ ገምጋም ባሕሪ እትርከብ ወረዳ፡ መራኸብቲ ዓበይቲ ድልድላትን ስልኪ ዝፍነወሉ ዓቢ ማእኸልን ጉድኣት ስለዝበፅሖም፡ ምስቲ ካልእ ካፋል እቲ ግዝኣት ዘሎ ርክብ ተቛሪጹ ከምዘሎ ይዝረብ። በቲ ውሕጅ ጉድኣት ዝበጽሖም ሰባት፡ ብሆሊኮፕተር ተሓጊዞም ህይወት ንምድሓን ንዝነጥፉ ዘለዉ ናይ ሓደጋ ሰራሕተኛታት ክረአዩዎም ምእንታን ናብ ዝባን ህድማን በረኽቲ ከባብታት ክወጽኡ ሰብ ስልጣናት ሓቢሮም ኣለዉ። ኣብ ከተማ ሞምባይ ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ ሓደ መንበሪ ኣባይቲ ህንጻ ፈሪሱ፡ ክልተ ሰባት ዝሞቱ ኾይኖም፡ ዓሰርተ ሰባት ጉድኣት በጺሕዎም ተባሂሉ። ኣገልግሎት ባቡር ተቛሪጹ እዩ፤ ዓᎁቕ ዝኾነ ክፋል እታ ከተማ ድማ ብውሕጅ ተዕለቕሊቑ ተባሂሉ። ሰብ ሞያ  እቲ ዓውዲ፡ እቲ ኣብቲ ከባቢ ዝወቅዕ ዘሎ ሓያል ዝናብ ንመጻኢ ገለ መዓልታት ክቕጽል ከምዝኽእል ተንቢሆም። ኣብ ሞምባይ ሓያል ዝናብ ከጋጥም ዝተለምደ እዩ። ብፍላይ ኣብዚ ናይ ዝናብ ወቕቲ ሓደጋ ዕልቕልቕ ብተደጋጋሚ ከምዘጋጥማ እዩ ዝዝረብ። ኣብ ቀረባ ዓመታት ግና፡ ብርተዐ እቲ ዝናብን እቲ ሓደጋን እናተጋደደ ምምጽኡ ይዝረብ። ብኣሸሓት ዝቑጸሩ ሰባት፡ ንሸቕሊ ናብታ ከተማ ይተሙ እዮም ተባሂሉ። ብዚ ምኽንያትኀ፡ ብዙሓት  እኹል ምቁጽጻር ከይተገብረሎም ኣብ ዝሰርሑ መንበሪ ኣባይቲ ክነብሩ ስለዝግዱ፡ ኣዝዮም ንሓደጋ ዝተሳጥሑ እዮም ተባሂሉ።


ኣርጀንቲና ካብ ክልቲኡ ጾታ ወጻኢ ንዝኾኑ ሰባት ሓድሽ መለለዪ መንነት ኣተኣታትያ

ኣርጀንቲና ካብ ክልቲኡ ጾታ ወጻኢ ኢና ንዝብሉ ሰባት ዝግልገልሉ ሓድሽ መለለዪ መንነት ወግዓዊ ገይራ። ብመሰረት ሃገራዊ ሕጊ ኣርጀንቲናውያን ንባዕሎም ጾታ የብለይን ኢሎም ክጽውዑ መሰል ኣለዎም። ይኹን'ምበር እዚ ኣብ ፓስፖርትን ሃገራዊ መለለዪ መንነት [DNI] ክንጸባረቐሉ ዝኽእል መስርሕ ብዘይምንባሩ፡ ክሳብ ሕጂ "ጓል ኣንስተይቲ"፣ "ወዲ ተባዕታይ" ዝብል ምርጫ ጥራሕ ክቐርበሎም ጸኒሑ። ሕጂ እዚ ንምልዋጥ ዝኾነ ሓድሽ መለለዪ መንነት ክረክብ ዘመልክት ውልቀሰብ፤ እሞ ድማ ናይ ጾታ ምርጫ ዘይብሉ እንተኾይኑ ነቲ ጾትኡ "x" ዝብል ምልክት ከቐምጠሉ ዘኽእል መስርሕ ተመቻቺኡ ኣሎ። ፕረዚደንት ኣልቤትሮ ፈርናንዴዝ እዚ ሓድሽ ኣዋጅ ወግዓዊ ክገብር እንከሎ፡ ኣርጀንቲና ድማ ካብ ሃገራት ላቲን ኣመሪካ ኣቐዲማ ነዚ ሕጊ ዘተኣታተወት ሃገር ይገብራ። በዚ መሰረት ኣርጀንቲና ነተን ኣቐድም ኣቢለን ካብ ክልቲኡ ጾታ ወጻኢ ኢና ንዝብሉ ሰባት ዘገልግል ስርዓት ዘተኣታተዋ ሃገራት ካናዳ፣ ህንድን ኒውዝላንድን ተጸምቢራ ኣላ። ኣብቲ ኣብ ቦነስኣይረስ ዝተሳለጠ ስነ ስርዓት ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያትን ሚኒስተር ደቂ ኣንስትዮ፣ ጾታን መንነትን ተረኺቦም'ዮም። ፕረዚደንት ኣልቤርቶ ፈርናንዴዝ ድማ "ካብ ወዲ ተባዕታይን ጓል ኣንስተይትን ወጻኢ ዝኾኑ ካልኦት መንነት ስለ ዘለው ክኽበሩ ኣለዎም። ኩላትና ክንኮኖ ዝግባእ ካብ ምዃን ወጻኢ ብዛዕባ ናይ ካልኦት ሰባት ጾታ ክንጭነቕ የብልናን" ኢሉ። እቲ ፕረዚደንት ካብ ዝምረጽ ካብ 2019 ጀሚሩ ኣብታ ሃገር ሰጓሚ ማሕበራዊ ዕረያታት ክመጽኡ ክጉስጉስ ጸኒሑ'ዩ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት እቲ ዝመርሖ መንግስቲ ምንጻል ጥንሲ ሕጋዊ ክገብር እንከሎ፡ ከም ውልቀሰብ ሰብ ከኣ ኣብታ ሃገር ፍልጥቲ ንግስቲ ሓሽሽን ተመሃሪት ቅዲ ክዳንን ንዝኾነት ጓሉ ኢስታኒስሎ ኣብ ኣደባባይ ናእድኡ ገሊጹላ'ዩ። ኣብዚ ዓመት ከኣ ብምኽንያት ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣርጀንቲና ሕክምናዊ ቀረባት ንምሕጋዝ ብዝብል ኣብ ልዕሊ ሃፋትም ሓድሽ ስርዓት ግብሪ ተግባራዊ ክኸውን ገይራ'ያ። እቲ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ጥሪ ዝተኣወጀ መምርሒ ግብሪ ልዕሊ 2.3 ሚሊየን ዶላር ሃብቲ ዘለዎም ሰባት ኣብ ውሽጢ እቲ ሃገር ካብ ዘሎ ሃብቶም ሰለስተ ሚኢታዊት፡ ካብ ሃገር ወጻኢ ካብ ዘንቀሳቕሱዎ ድማ ልዕሊ ሓሙሽተ ሚኢታዊት ግብሪ ንመንግስቲ ክኸፍሉ ዘገድድ'ዩ። እዚ ኣብ ኣስታት 12 ሽሕ ሰባት ተግባራዊ ክኸውንን መንግስቲ ሰለስተ ቢሊየን ዶላር ገንዘብ ክረክብ ክሕግዞን'ዩ ተባሂሉ ነይሩ።


ህንዲ፡ ሬሳ ግዳያት ኮሮናቫይረስ ዘዕለቕለቐ ቅዱስ ሩባ

ኣብዘን ቀረባ መዓልታት ቅዱስ ሩባ ጋንጀስ፡ መአከቢ ሬሳ ብኮሮናቫይረስ ናይ ዝሞቱ ሰባት ኮይኑ ይርከብ። ኣማኢት ኣስክሬናት ኣብ ዝባን እቲ ሩባ ተንሳፊፎም ተረኺቦም፤ ኣብ ገምገም እቲ ሩባ ኣብ ዝርከብ ሓመድ ዝተቐበሩ'ውን ኣለው። ኣብ ጥቓ እዚ ሩባ ዝነብሩ ሰባት ከኣ፡ ካብቲ ማይ ምሕጻቦም ስለ ዘይተርፍ ብኮሮናቫይረስ ተለኺፎም ከይኾኑ ስግኣት ዓሲሉ ይርከብ። ህንዲ፡ ብካልኣይ ለብዒ ኮሮናቫይረስ ኣዝያ ተሃስያን ተንበርኪኻን እያ።  ልዕሊ 25 ሚልዮን ሰባት በቲ ቫይረስ ክልከፉ እንከለው፡ 275 ሽሕ ሰባት ድማ ሞይቶም ኣለው። ሰብ ሞያ ግን፡ እቲ ሞት ልዕሊ እቲ ዝግለጽ ክኸውን ከም ዝኽእል ይዛረቡ። ኣብ ገምገም እቲ ሩባ ዝተረኸቡ ኣስክሬናት ተኣኪቦም ክቃጸሉ ተገይሩ ኣሎ። ብ10 ግንቦት 2021፡ 71 ኣስክሬናት ካውሳ ኣብ ዝተባህለት ገጠር ዓዲ ኣብ ዝርከብ ሩባ ተደርብዮም ተረኺቦም። ፖሊስ እቲ ከባቢ ኒራጅ ኩማር ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ ናይ ኣስክሬን መርመራ ከም ዝተገብረን ቅምሶታት ከም ዝተወስደን ክገልጽ እንከሎ፡ እቶም ኣስክሬናት ኣብ ገምገም እቲ ሩባ ከም ዝተቐበሩ ሓቢሩ። ሰብ መዚ እቲ ከባቢ ኣብ ጥቓ ሩባ ስነ ስርዓት ምቅጻል ሬሳ ከም ዝፍጸም እኳ እንተገለጹ፡ እዞም ናይ ሕጂ ግን ተደርብዮም ክኾኑ ከም ዝኽሉ ይግምቱ። ካልእ ዘይተረኸበ ኣስክሬን ከይህሉ ድማ ፖሊስ ናብሪ ሩባ ስኪዔት ዘርጊሑ ይርከብ። ድሕሪ ሓደ መዓልቲ፡ ካብ ካውሳ 10 ኪሎ ሜትሮ ርሒቕ ኢሉ ኣብ ዝርከብ ከባቢ ብዓስተርታት ዝቑጸር ኣስክሬን ኣብ ገምገም ሩባ ገጠር ጋህማር ተረኺቡ። እዚ ኣኽልብትን ኣሞራን ክብልዑ ጸኒሖም። ነበርቲ እቲ ከባቢ ንመዓልታት ኣብቲ ሩባ ከም ዝተደርቡ ንሰብ መዚ ቅርታ እንታቕረቡ'ውን እቲ ጉዳይ ኣብ ዜናታት ዓለም ክሳብ ዝቃላሕ እቶም ሰብ መዚ ቆላሕታ ከም ዘይገብርሉ ይዛረቡ። ኣብ ከተማታት ካናጅ፣ ካንፑርን ፕራያግራጅን እቲ ሩባ ብዙሕ መቓብር ተራእዩ። ኣስታት 50 ኣስክሬናት ተረኸዒቦም። ኣብ ህንዲ ሬሳ ምቅጻል ባህሊ'ዩ። ብዙሓት ኣባላት ማሕበረሰብ ሂንዱ ግን "ጃል ፕራቫህ " ዝተባህለ ልምዲ ይኽተሉ። እዚ ኣስክሬን ህጻናት፣ ዘይተመርዓዋ ደቂ ኣንስትዮ ወይ ድማ ብተመሃላለፍቲ ሕማማት ወይ ከኣ ተመን ነዲፉዎም ዝሞቱ ሰባት ኣብ ሩባ ክንሳፈፉ ምግባር እዩ። ብዙሓት ድኻታት ሰባት ኣስክሬን ንምቅጻል ዓቕሚ የብሎምን። ስለ ዝኾነ ድማ እቲ ኣስክሬን ብጻዕዳ ጨርቂ ጠቕሊሎም ናብ ማይ ይድርብዩዎ። ሓሓሊፉ እቲ ኣስክሬን ንክጥሕል ብእምኒ ይእሰር። እንተኾነ ክንድኡ ዝኣክል ክብደት ስለ ዘይህልዎ መብዛሕትኡ ግዜ ተንሳፊፉ'ዩ ዝቐሪ። ኣብ ካንፑር ዝርከብ ጋዜጠኛ ንቢቢሲ ከም ዝበሎ፡ እቶም ኣስክሬናት "ኣብ ሞንጎ እቲ ዝግለጽ ቑጽሪ ምውዋት ለበዳ ኮቪድ-19ን እቲ ኣብ ባይታ ዘሎ ትክክለኛ ቑጽርን ፍልልይ ምህላዩ" ዘረጋግጽ እዩ። ካብ 16 ሚያዚያ ክሳብ 5 ግንቦት ኣብ ዘሎ ጊዜ ኣብ ካንፑር 196 ሰባት በቲ ቫይረስ ከም ዝሞቱ እኳ እንተተገለጸ፡ ካብ ሸውዓተ ሬዳ ዝነደደሎም ቦታታት ዝተረኽበ መረዳእታ ግን ኣስታት ሸሞንተ ሽሕ ሬሳ ከም ዝተቓጸለ ይሕብር። "ኣብ ወርሒ ሚያዚያ ሰሙን ሙሉእ 24 ሰዓታት ኣስክሬን ብኤሌክትሪክ ይቃጸል ነይሩ። ኣብዚ ሰሙን'ውን እቲ ምምሕዳር እቲ ምቅጻል ሬሳ ብዕንጸይቲ ንክፍጸም ኣፍቂዱ'ዩ" ይብል። ወሲኹ "ይኹን'ምበር ኣስክሬን እቶም ሰርተፊኬት ኮቪድ-19 ተዋሂቡዎም ካብ ሆስፒታል ዝመጽኡ ዝነበሩ ጥራሕ'ዮም ዝቕበሉ ነይሮም። ብዙሓት ሰባት ግን መርመራ ከይገበሩ ኣብ ገዝኦም ይሞቱ ነይሮም። ስድራቡት እዞም ግዳያት ከኣ ነቲ ኣስክሬን ካብታ ከተማ ውጽእ ናብ ዝበሉ ቦታታት ይወስዱዎም። ዕንጸይቲ ወይ ድማ ነቲ ሬሳ ዘቃጽልሉ ቦታ ክስድኑ ከለው ከኣ ኣብ ጥቓ እቲ ሩባ ቀቢሮምዎ ይኸዱ" ክብል ኣረዲኡ። ኣብ ከተማ ፕራያግራጅ ዝርከብ ጋዜጠኛ ድማ፡ መብዛሕትኦም ኣስክሬናት ኣብ ገዝኦም ዝሞቱ ሕሙማት ኮሮናቫይረስ ወይ'ውን እቲ ሬሳ ናይ ምንዳድ ስነ ስርዓት ክፍጽሙ ዘይክእሉ ድኻ ስድራቤታት እዩ ኢሉ ከም ዝኣምን ተዛሪቡ። "ልብኻ'ዩ ዝሰብር፤ ኩሎም እዚኦም ህጻናት፣ ኣቦታትን ኣዴታትን'ዮም ዝኾኑ። እንተውሓደ ምስ ሞቱ ቁሩብ ክብሪ ክረኽቡ ምተገብአ። ይኹን'ምበር ኣካል እቲ ቑጽሪ እኳ ኣይኮኑን፤ ከይተፈልጡ ሞይቶም . . . ከይተፈልጡ ዝተቐብሩ መሳኪን'ዮም" ይብል። ሩባ ጋንጄስ፡ ኣብ ዓለም ካብ ዘለው ዓበይቲ ሩባታት ሓደ እዩ። ሂንዱ፡ እዚ ሩባ ቅዱስ ሩባ ኢሎም ስለ ዝኣምኑሉ፡ ኣብቲ ሩባ ምሕጻብ ካብ ሓጢኣትካ የጽሪ'ዩ ኢሎም ይኣምኑን እቲ ማይ ንሃይማኖታዊ ኣምልኾ ይቀምሉን። ኣብ ከተማ ካናጂ ዝነብር ወዲ 63 ዓመት ጃግሞሃን፡ ንማዕኸን ዜና እታ ሃገር ከም ዝበሎ ኣብ ጥቃ እቲ ሩባ "ካብ 150 ክሳብ 200" መቓብር ርእየ እየ ኢሉ። "እቲ ስነ ስርዓት ቀብሪ ካብ ሰዓት ሓደ ናይ ንጉሆ ክሳብ ሰዓት ሓሙሽተ ናይ ምሸት ይፍጸም ነይሩ። ኣዝዩ ዘሕዝን'ዩ" ኢሉ። ምርካብ ናይዞም መቓብራት ኣብቲ ከባቢ ሓያል ስንባደ ፈጢሩ ኣሎ። ዝናብ ምስ ጀመረ ኣብቲ ከባቢ ዝተቐብሩ ኣስክሬናት ኣብቲ ሩባ ክንሳፈፉ ከም ዝኽእሉን መጠን እቲ ማይ ከም ዝውስኽን ስግኣቶም ይገልጹ። ኣብ ዝሓለፈ ሮቡዕ መንግስቲ ስነ ስርዓት "ጃል ፕራቫህ" ክኽልክ እንከ፡ ስነ ስርዓት ምቅጻል ሬሳ ንምፍጻም ዓቕሚ ንዘይብሎም ድኻታት ሓገዝ ገንዘብ ከም ዝህብን ገሊጹ ነይሩ። ኣብ ብዙሓት ቦታታት፡ ፖሊስ ካብ ጥቃ ሩባ ኣስክሬን ስሒቦም ከውጽኡ ቀንዮም።


ቤት ፍርዲ ህንዲ፡ መንግስቲ ብኮቪድ-19 ንዝሞቱ ስድራታት ካሕሳ ክኸፍል ወሲኑ

ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ህንዲ፡ መንግስቲ ብኮቪድ-19 ህይወቶም ንዝሰአኑ ስድራታት ካሕሳ ክከፍል ከም ዝወሰነ ኣፍሊጡ። ንሕድሕድ ግዳይ እቲ ለበዳ፡ 50 ሽሕ ሩፒ ወይ ከኣ 647 ዶላር ክከፍል እዩ እቲ ቤት ፍርዲ በይኑ ዘሎ። ኣብ ህንዲ ክሳብ ሕዚ ዕላዊ ብዝኮነ ሓበሬታ መሰረት 447 ሽሕ ሰባት ብምኽንያት ኮሮናቫይረስ ሞይቶም። እንተኾነ ብዝሒ መወትቲ መንግስቲ ካብ ዝብሎ ብዓሰርተ ዕጽፊ ክበልጽ ከም ዝኽእል ሰብ ሞያ ይዛረቡ። ሓላፊ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ህንዲ ኤምአር ሻህ ሰኝ ብሰኑይ "ወራሲ ናይቲ መዋቲ ወይ ከኣ ናይ ቀረባ ዘመድ እቲ ካሕሳ ክቕበል ይኽእል እዩ" ኢሉ። ኣባላት ስድራ ናይቲ መዋቲ ኣድላይ ዝኾነ መረዳእታ ሒዙ ንዝቐረበ ኣብ ውሽጢ 30 መዓልታት እቲ ካሕሳ ካብ መንግስቲ ክረክብ ከም ዝክእል'ውን ወሲኹ ሓቢሩ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሰነ፡ ጠበቓታትን ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ቤት ፍርዲ ኣብቲ ጉዳይ ክሳተፍን ብቲ ለበዳ ህይወቶም ዝሰኣኑ ሰባት ስድርኦም ካሕሳ ክረኽቡ ኣለዎም ዝብል ፊርማ ኣተኣኻኺቦም ምንባሮም ይዝከር። ኣብቲ እዋን፡ ሓደ ነገር 'ሃገራዊ ሓደጋ' ተባሂሉ ምስ ተኣወጀ ኯይኑ ኣብዚ ከምዚ እዋን ህይወቶም ንዝስእኑ መንግስቲ ካሕሳ ናይ ምክፋል ግዴታ ኣለዎ ዝብል ዓንቐጽ ጠቒሶም እዮም ተማጒቶም። እቲ መምርሒ ከም ዝብሎ፡ ኣብ እዋን ሃገራዊ ሓደጋ ህይወቶም ንዘስእኑ ዜጋታት መንግስቲ ክሳብ 400 ሽሕ ሩፒ ክኸፍል ይግደድ። ሓደ ካብቶም ፊርማ ዘተኣኻኽቡ ዝነበሩ ጋወራቭ ባንሳል፡ "መንግስቲ ነቲ ሕማም ንምክልኻል ልኡል ገንዘብ ከም ዘውጸአ ንፈልጥ ኢና። እንተኾነ በቲ መምርሒ መሰረት 400 ሽሕ ሩፒ ንግዳያት ክኸፍል ነይርዎ። ወይ ከኣ እቲ ዝለዓለ መጠን ንድኻ ማሕበረሰባት፤ እቲ ትሑት መጠን ድማ፡ ንሃብታማት ክኸፍል ምኸኣለ ነይሩ" ኢሉ ። መንግስቲ ፌዴራል ከም ዝብሎ፡ ዝኾነ ስድራ እቲ ካሕሳ ክረክብ እቲ ግዳይ በቲ ለበዳ ከም ዝሞተ መረዳእታ ሒዙ እንተቐሪቡ ጥራይ እዩ። ነቲ ካሕሳ ክፍሊት ዝፍጽሙ ድማ፤ ናይተን ግዝኣታት ክልላዊ መንግስታት እየን። ኬራላን ራጃስታን ዝተብሃሉ ግዝኣታት ግን፡ እቲ ካሕሳ ምኽፋል ከቢድ ጽዕንቶ ከምዝጥረለን ብምሕባር፤ መንግስቲ ፌዴራል ክኸፍለለን ጠሪዐን ኣለዋ። ከምኡ ድማ፡ ገለ ሒደት ግዝኣታት ብፍላይ ትሑት ኣታዊ ንዘለዎም ግዳያት ስድራ፤ ክሳብ 100 ሽሕ ሩፒ ክኸፍሉ ከም ዝተዳለዉ ኣፍሊጠን። ዛጊድ 16 ኣባላት ስድራ እቲ ካሕሳ ከም ዝረኸቡ መራኸቢ ብዙሐን ጸብጺበን።


ኮሮናቫይረስ፡ ካብ ህንዲ ዝምለሱ ኣውስትራላውያን ክእሰሩ ከምዝኽእሉ ተገሊፁ

ካብ ህንዲ ናብ ሃገሮም ዝምለሱ ዜጋታት ኣውስትራልያ ክሳብ ናይ 5 ዓመታት ማእሰርትን ናይ ገንዘብ መቕጻዕትን ከጋጥሞም ከምዝኽእል ተገሊፁ። መንግስቲ ኣውስትራልያ ካብ ህንዲ ናብ ኣውስትራልያ ዝግበር ጉዕዞ ብግዝያውነት ዘይሕጋዊ ምዃኑ ምእዋጁ ስዒቡ እዩ፡ ዜጋታት ከምዝቕፅዑ ዝግለፅ ዘሎ። መንግስቲ እታ ሃገርን ነዚ ሓድሽ ሕጊ ዘውፅአ፡ ኣብ ህንዲ ቁፅሪ መልከፍትን ሞትን ኮሮናቫይረስ ብምዝያዱ እዩ። ኣውስትራልያ ኣብ መፈለምታ እዚ ሰሙን ፡ ካብ ህንዲ ዝግበሩ ኩሎም ናይ ነፈርቲ በረራታት ምእጋዳ ይፍለጥ። ኣስታት 9 ሽሕ ኣውስትራላውያን ኣብ ህንዲ ከምዘለዉ ይግመት፤ ካብዚኦም እቶም 600 ነዚ ቫይረስ  ዝቃልዑ ከምዝኾኑ ይግለፅ። ዝኾነ ኣውስትራልያዊ ናብ ሃገሩ ቅድሚ ምምላሱ ቅድሚ 14 መዓልቲ ኣብ ህንዲ እንተኔሩ፡ ናብ ሃገሩ ክኣቱ ኣይፍቀደሉን። ንውሳነ መንግስቲ እታ ሃገር ስዒቡ ኣውስትራላውያን ናብ ሃገሮም ምምላሶም ከም ገበነኛታት ክቑፀሩ፡ እዚ ንፈለማ ግዘ ከምዝኾነ እየን መራኸብቲ ሓፋሽ ኣውስትራልያ ዝፅብፅባ ዘለዋ። በዓል ሞያ ጥዕና ዶክተር ቭዮም ሻርመር ንኤቢሲ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ መንግስቲ  ኣብ ልዕሊ እቶም ካብ ህንዲ ዝምለሱ ኣውስትራላውያን ክወስዶ እየ ዝበሎ ስጉምቲ ዝመጣጠን ከምዘይኮነ ገሊፁ። “ስድራና ኣብ ወፃኢ ሃገር ኣብ ህንዲ ይሞቱ እዮም ዘለዉ፤ ንዕኦም ክነውፅአሉ መንገዲ የለን። እዚ ንዘይምሕጋዝ ሓላፍነትካ ምርሕራሕ እዩ” ኢሉ። ሚኒስትር ጥዕና ኣውስትራልያ፡ እዚ ሓድሽ ሕጊ ካብ ዝቕፅል ሰኑይ ጀሚሩ ተግባራዊ ከምዝኸውን ኣፍሊጡ። ነዚ ሓድሽ  መምርሒ ዘይትግብሩ ድማ፡ ማእሰርቲ ሓሙሽተ ዓመት፣ 66 ሽሕ ዳላር ወይ ድማ ክልቲኡ ክቕፅዑ ከምዝኽእሉ ተገሊፁ። መንግስቲ እታ ሃገር ነዚ ሓድሽ መመርሒ ኣብ ዝቕፅል 15 ግንቦት ከምዝኽልሶ ይግለፅ። ኣብ ህንዲ ዛጊድ 19 ሚልየን ሰባት ብኮሮናቫይረስ ዝተለኸፉ ኮይኖም፡  200 ሽሕ ሰባት ከኣ ብሰንኪ እዚ ቫይረስ ሞይቶም እዮም። ካብቲ ዝሓለፈ ሰሙን ጀሚሩ ድማ፡ ኣብታ ሃገር በብመዓልቱ ልዕሊ 300 ሽሕ ሓድሽ መልከፍቲ ይምዝገብ ኣሎ። ኣውስትራልያ ኣብቲ ዝሓለፈ ዓመት 2020 ወርሒ ለካቲት  እቲ ለበዳ ካብ ዝጅምር ንነዘ እቲ ቫይረስ  ንምግታእ፡ ተረርቲ መመርሕታት ክተተግብር ምፅንሓ ይፍለጥ።


ኮቪድ 19፡ ጆ ባይደን ናብ ኣመሪካ ንዝገሹ ዝምልከት ካብ 8 ሕዳር ተግባሪ ዝኸውን ሓዲሽ ሕጊ ኣውጺኡ

ኣመሪካ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ካብ ዝጅምር ኣንቢራቶ ዝጸንሐት ናይ በረራ እገዳ ንመጀመርታ ግዜ ንምልዓሉ ኣብ ዝወሰነትሉ፡ ብዛዕባ ናብ ኣመሪካ ክገሹ ዝደልዩ ወጻእተኛታት ዝምልከት ሓዲሽ ሕጊ ኣውጺኣ። ኣመሪካ ካብ ዝመጽእ ወርሒ ኣትሒዛ ዝኾና ናይ ወጻኢ ነፈርቲ ናብ ሃገራ ክኣትዋ እኳ እንተኣፍቐደት፡ ዘይተኸተበ ተሳፋሪ ናብ ኣመሪካ ክኣቱ ከምዘይፍቐዶ ገሊጻ። ኣመሪካ ምስ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ብዝተሓሓዝ ናይ ዓባይ ብሪጣንያ፡ መብዛሕትአን ሃገራት ኣውሮጳ፡ ቻይናን ህንድን ዝርከብኣን ዓሰርተታት መንግዲ ኣየራት ናብ ሃገራ ከይኣትዋ ኣጊዳ ነይራ እያ፡ እንተኾነ ነቲ ተነቢሩ ዝነበረ እግዳ ካብ ዝመጽእ ወርሒ ጀሚራ ከተልዕሎ መደብ ኣለዋ። መንገዲ ኣየራት፡ እቲ ብኣመሪካ ዝተነበረ እገዳታት ንኽልዓል ንፕረዚደንት ጆ ባይደን ክምሕጸነኦ ጸኒሐን እየን። እገዳታት በረራ ኣብ እዋን ፕረዚደንት ኣመሪካ ነበር ዶናልድ ትራምፕ'ዩ ተነዲፉን ተግባራዊ ኮይኑን፡ ፕረዚደንት ጆ ባይደን ኣብ ጥሪ 2021 ናብ ስልጣን ፕረዚደንትን ምስ መጽአ ኸኣ ነቲ እግዳ ናይ በረራታት ከምዘለዎ ክቅጽል ወሲኑ። እቲ ሕጊ ካብ ብራዚል፣ ቻይና፣ ደቡብ ኣፍሪቃ፣ ብሪጣንያ፣ 26 ሃገራት ኣባላት ሸንገን፣ ኣየርላንድ፣ ህንድን ኢራንን ዝመጽኡ ገያሾ ናብ ኣመሪካ ከይኣትዉ ዝኽልክል እዩ ነይሩ። እቲ ጆ ባይደን ትማሊ ሰኑይ ዝፈረመሉ ሓዲሽ ሕጊ፡ እተን መንገዲ ኣየራት ዝኾነ ካብዘን እገዳ ተነቢርወን ዝነበረ ሃገራት ዝብገሱ ገያሾ፡ ቅድሚ ናብ ነፋሪት ምስቃሎም ከምዝተኸተቡ ዝሕብር ወረቐት ከምዘለዎም ከረጋጋጻ ክግደዳ እየን። እቲ ሕገ ብምስዓብ፡ እተን መንገዲ ኣየራት እቲ ናይ ክታበት ወረቐት ካብ ወግዓዊ ኣካል ከምዝተውሃብ ከረጋገጽጻን፡ እቲ ምስክር ናይ ክታበት ኣብ ውሽጢ ክልተ ወርሒ ቅድሚ በረራ ዝተውሃበ ምዃኑ ከጣልላን የገድድ። ኣመሪካ ነቲ ብሰብ መዚ ጥዕና ኣመሪካ ተቐባልነት ዘለዎ ክታበት'ያ ተቐባልነት ትህቦ። ዋላ ኣመሪካውያን ይኹኑ ዘይተኸተቡ ተጓዓዝቲ ቅድሚ መዓልቲ ምብጋሶም ኣብ ውሽጢ 24 ሰዓታት ዝተውሃቦም ካብ ኮቪድ 19 ነጻ መዃኖም ዝሕብር ወረቐት ክህልዎም ክግደዱ እዮም። ትሕቲ 18 ዕድሚኦም ክኽተቡ'ኳ ዘይግደዱ እንተኾኑ ካብ ኮቪድ ነጻ ምዃኖም ዝሕብር ወረቐት ክህልዎም ግን ናይ ግድን እዩ። እዚ ጆ ባይደን ፈሪምሉ ዘሎ ሓዲሽ ሕጊ ካብ 8 ሕዳር 2021 ጀሚሩ ተግባራዊ ክኸውን እዩ።


ኣብ ህንዲ ቁጽሪ ብኮሮቪድ ዝሞቱ ሰባት ካብ 300 ሽሕ ሰጊሩ

ኣብታ ብለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣዝያ ተሃስያ ዘላ ህንዲ ቁጽሪ ምስቲ ቫይረስ ብዝተሓሓዝ ምኽንያት ዝሞቱ ሰባት 300,000 ከምዝሓለፈ ተፈሊጡ። ሰብሞያ ከምዝሕብርዎ ድማ ብዙሓት ዘጋጥሙ ሞት ይምዝገቡ ስለዘየለዉ እቲ ቁጽሪ ዝሞቱ ሰባት ካብቲ ዝግለጽ ዘሎ ኣዝዩ ዝለዓለ ክኸውን ይኽእል’ዩ። ኣብ ህንዲ 26 ሚልዮን ሰባት በቲ ቫይረስ ዝተትሓዙ ኮይኖም በዚ ምኽንያት ካብ ኣሜሪካ ቀጺላ ኣብ ካልኣይ ደረጃ ትስራዕ፤ ኣብዚ እዋን ከኣ እቲ ለብዒ ብስፍሓት ዝረኣየላ ሃገር ኮይና ትርከብ። ብብዝሒ ብሰንኪ እቲ ሕማም ዝሞቱ ድማ ካብ ኣሜሪካን ብራዚልን ቀጺላ ኣብ ሳልሳይ ደረጃ ትስራዕ። ካብቲ ዘጋጠመ ልዕሊ 300,000 ሞት ነቲ 100,000 ሓደ ወርሒ ኣብ ዘይመልእ ጊዜ ከምዘመዝገበቶ ተፈሊጡ’ሎ። ኣብቶም ዝሓለፉ ሰሙናት ዝተረኣየ ካልኣይ ማዕበል ለብዒ ኮሮናቫይረስ ንመሓውር ኣገልግሎት ጥዕና እታ ሃገር ዘናግዐ ኮይኑ፤ ሆስፒታላት ብብዝሒ ሕሙማት ኣዕለቕሊቐን ኣለዋ። ሕጽረት ኣገደስቲ ዝበሃሉ መድሓኒትን ኦክስጂንን ከኣ ከቢድ ፈተና ከምዝኾና ይግለጽ። ኣብ ቀረባ መዓልታት ምስ ሕክምና ኮቪድ ብዝተሓሓዝ ዘጋጥም ዘሎ ኣዝዩ ሓደገኛ ረኽሲ ፈንገስ ኣብ ርእሲ ዘጋጠምዎ ከበድቲ ጸገማት ተደራቢ ፈተና ኮይንዋ’ሎ። ኣብ ገለ ከባብታት እታ ሃገር ንሬሳታት መንደዲ ዝኸውን ቦታ ሕጽረት ስለዘጋጠመ እቲ መንደዲ ናብ ህዝባዊ መዘናዕዒ ቦታታት [‘ፐብሊክ ፓርክ’] ክሰፍሕ እናተገበረ’ዩ። ኣብ ህንዲ ዘጋጥም ሞት ናይ ምስናድ ድኽመት ስለዘሎ ብፍላይ ኣብዚ እዋን ኣብ መንበሪ ገዛ ዘጋጥም ዘሎ ሞት ይምዝገቡ የለዉን። ብፍላይ ኣብ ገጠራት። ጋዜጠኛታት እቲ ትኽክለኛ ብዝሒ ንምፍላጥ ነቶም ዝሞቱ ሰባት ክቖጽሩ ከምዝጀመሩ ክግለጽ ከሎ፤ ምናልባት ግን ኣስታት ሓደ ሚልዮን ሰባት ሞይቶም ክኾኑ ከምዝኽእሉ ገለ መረዳእታት የመልክቱ።


ጂንስ ስረ ተኸደንኪ ተባሂላ ዝተቐትለት ህንዳዊት

ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ኣብ ህንዲ፡ ኣብ ሰሜናዊ ግዝኣት ኡታር ፕራዴሽ፡ ጓል 17 ዓመት ኔሃ ፓስዋን ዝተብሃለት መንእሰይ ‘ስለምንታይ ጂንስ ተኺዲንኪ?’ ብዝብል ብኣባላት ስድራኣ ተቐጥቂጣ ተቐቲላ። ኣዲኣ ሻኩንታላ ዴቪ ፓስዋን፡ ንቢቢሲ ህንዲ ከምዝተዛረበቶ፡ ምስ ኣከዳድናኣ ተዛሚዱ፡ ምስ ኣቦሓጎኣን ሓው ኣቦኣን ብዝተልዓለ ክትዕ ኣትያ፡ ተገሪፋ ህይወታ ክትሓልፍ ክኢላ ኢላ። “ምሉእ መዓልቲ ጾማ እያ ውዒላ። ንኣጋ ምሸቱ ድማ ጸሎት ኣብጺሓ። ኣቦሓጎታታ ግን ነቲ ኣከዳደናኣ ኣይፈተውዎን ነይሮም። ኔሃም፡ ‘ጂንስ ምኽዳን ምንም ማለት ኣይኮነን ክኽደን እየ’ ኢላቶም” ትብል። እቲ ክትዕ እንዳተጋደደ መጺኡ ክሳብ መውቃዕቲ በጺሑ -ኢላ። ኣዲኣ ሻኩንታላ ከምእትብሎ፡ ጓላ ውኒኣ ስሒታ ምስወደቐት ናይ ኣቦኣ ኣባላት ስድራ ባጃጅ ጸዊዖም ናብ ሆስፒታል ወሲዶምዋ።  “ምስኦም ክኸይድ ኣይፈቐዱለይን፤ ንስድራይ ተዛሪበ ክእልሽዋ እንተኸዱ’ኳ፡ ክረኽብዋ ኣይከኣሉን” ኢላ። ንጽባሒትኡ ድማ፡ በቲ ከባቢ ኣብ ዝሓልፍ ሩባ ዘሎ ድልድል፡ ኣስከሬና ተንጠልጢሉ ተረኺቡ። ፖሊስ ኣብ ልዕሊ ኣቦሐጎታታ፣ ሓውቦታታን ሓትነታታን ከምኡን’ውን ኣብ ልዕሊ እቲ በዓል ባጃጅ ናይ ቅትለትን መረዳእታ ምስዋርን ገበን ክሲ መስሪቱ ኣሎ። እንተኾነ ዛጊድ ካብቶም ተኸሰስቲ ዕላዊ መግለጺ ኣይተውሃበን። ላዕለዋይ ሓላፊ ፖሊስ ኃላፊ ሽሪያስ ከምዝበሎ፡ ምስቲ ገበን ብዝተኣሳሰር ኣርባዕተ ኣባላት ስድራ ኣብ ቀይዲ ኣትዮም መርመራ ይካየደሎም ኣሎ። ፖሊስ ካልኦት ተወሰኽቲ ገበነኛታት ኣብ ምትእልላሽ ከምዝርከብ’ውን እቲ ሓላፊ ኣፍሊጡ። ኣቦ ኔሃ፡ አማርናት ፓስዋን በፑንጃብ፡ ሃነጺ [ነዳቒ] ኮይኑ፡ ብሓዘን ሞት ጓሉ ልቡ ከምዝቖሰለን፡ ዘለዎ ኣኻኺቡ ንዓኣ ከምህር ላዕልን ታሕትን ይብል ከምዝነበረን ተዛሪቡ። ኣዲኣ፡ ሻኩንታላ ዴቪ፡ ብወገና፡ ኔሃ ፖሊስ ናይ ምዃን ሕልሚ ከምዝነበራን፡ ‘ሕልማ ኣብ መንገዲ ከምዝተረፈን’ ተዛሪባ። ንሳ ከምእትብሎ፡ ስድራ ኣቦኣ፡ ኔሃ ትምህርታ ክተቋርጽ ይፈታተንዋ ከምዝነበሩን፡ ካብ ባህላዊ ኣከዳድና ህንዲ ወጻኢ እንተተኸዲና የዋርድዋን የሰራጥዩዋን ከምዝነበሩ ትዝክር።  ኔሃ ግን፡ ዘበናዊ ክዳውንቲ ተኸዲና ምንቅስቓስ ከምእትፎቱ ትዛረብ። ኣባላት ስድራኣ፡ ንቢቢሲ ዝሃበዎ ክልተ ኣሳእል፡ ሓደ ብባህላዊ ነዊሕ ቀሚስ ተኸዲና  ካልእ ድማ፡ ጂንስ ስረን ጂ9ንስ ጃኬትን ገይራ ትርአ። ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ከምዝበልዎ፡ ብምኽንያት ስርዓት ኣቦኣዊ  (ፓትሪያርኪ) ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮን ህጻናታትን ዝበጽሐ መጥቃዕቲ ልዑል እዩ። ኣብ ህንዲ ደቂ ኣንስትዮ ገና ኣብ ካብዲ ኣዲኣን እናሃለዋ ከይተወለዳ ናይ ምቕታል ዕድል ውን ከምዝበጽሐን ይዝረብ። ብዙሓት ስድራታት ህንዲ ወዲ ተባዕታይ ክወልዱ ስለዝደልዩ፡ ጓል ኣንሰተይቲ ኣብ ዝወልዳሉ እዋን’ውን ዝቕተላሉ ኣጋጣሚታት ኣሎ ተባሂሉ። ኣብታ ሃገር፡ ኣብ ውሽጢ ገዛ ዝፍጸሙ ጥቕዓታት እናተስፋፈሐ ዝመጽአ ምዃኑ’ውን ይዝረብ። ንኣብነት፡ ንገዝሚ እኹል ብዘይምኽፋለን ብማእከላይ መዓልታዊ 20 ደቂ ኣንስትዮ ከምዝቕተላ እዩ ዝዝረብ። ብፍላይ ኣብ ኣናእሽቱ ከተማታት ህንዲ፡ ደቂ ኣንስትዮ ህንድን፡ ንኡሳትን፡ በባህላዊ መራሕቲ ዓዲን በመራሕቲ ስድራን ልዑል ጸቕጢ ከምዝበጽሐን እዩ ዝዝረብ። ብዙሕ ግዜ፤ ብዛዕበ ዝኽደነኦ ኮነ ዝኸደኦ መገዲ ከይተረፈ ተሪር ትእዛዝ ከምዝወሃበንን፡ ንእሽቶ ጥፍኣት እንተሰሪሐን፡ ከቢድ መቕጻዕቲ ከምዝወርደን ይዝርብ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ፡ ኣብ ካልእ መዋስንቲ ግዝኣት፡ ሓንቲ ጓል 20 ዓመት መንእሰይ ጓል ተነስተይቲ፡ ብኣቦኣን ካልኦት ደቂ ሓውኣቦኣን እንትትግረፍ ዘርኢ ተንቃሳቓሲ ምስሊ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ተዘርጊሑ፤ ስንባደ ፈጢሩ ነይሩ። ፖሊስ ኣብ ልዕሊ ገበነኛታት ክሲ መስሪቱ ከምዘሎ ይገልጽ። ኣብ ካልእ ግዝኣት ድማ ቅድም ክብል፡ ክልተ ደቂ ኣንስትዮ፡ ምስ ወዲ ሓውኣቦአን ብስልኪ ብምዝርራበን ምኽንያት፡ ጭካነ ብዝተመልኦ መገዲ ከምዘተገርፋ ይዝረብ። እቶም ዝገረፉዋ፡ ወለዲ፣ ሓውቦታታን፣ ኣሕዋታን እንትኾኑ፡ እቲ ቪድዮ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ምስ ዝተዘርገሐ፡ ፖሊስ ነቶም ገበነኛታት ኣብ ቀይዲ ኣውዒሉ ይርከብ። ብተመሳሳሊ ኣብ ቅድሚ ሓደ ወርሒ  ጉጅራት ኣብ ዝተብሃለ ግዝኣት፡ ክልተ ኣባጽሕ ብስልኪ ብምውገዐም ምኽንኣት ብ15 ኣባላት ስድራ ከምዝተገርፉ ጸብጻባት የመልክቱ። ተሓላቒት ጉዳያት ስርዓተ-ጾታ ዝኾነት፡ ሮሊ ሺቭሃር፡ ኣብ 21 ክፍለዘበን ደቂ ኣንስትዮ ጂንስ ስረ ስለዝገበራ ወይካ ኣ ብስልኪ ስለዘውገዓ ምግራፈን፡ ዘሕዝን እዩ ኢላ። ፖለቲከኛታት፣ መራሕትን ጽልዋ ፈጠርትን ድማ ‘ጾታዊነት’ ዘንፈባርቑ ርእይቶታት ክህቡ ይድመጹ ኢላ፤ ሓደ ካብቲ ሽግር ዘጋድድ ከምዝኾነ ብምግላጽ። መንግስቲ፡ ንደቂ ኣንስትዮ ቀዳምነት ከምዝህብ እንተገለጸ’ኳ፡ ብጭቡጥ ግን ድሕነተን ውሕስ ንምግባር ዝገብሮ የለን ኢላ። ኣብ ህንዲ፡ መጥቃዕቲ ዝበጽሐን ደቂ ኣንስትዮ ዝዕቆባሎም ማእከላት ብሕማቕ ኣተሓሕዛ ዝፍለጡ ብምዃኖም ናብኡ ክትከይድ እትደሊ ጓል ኣንስተይቲ ከምዘየላ ትዛረብ። እቲ ቀንዲ ፍታሕ ግን፡ ደቂ ኣንስትዮ መሰራታዊ መሰለን ክፈልጣ ኣብ ግንዛበ ኣትሪርካ ምስራሕ ከምዘድሊ ትዛረብ።


ኣብ ህንዲ 'ሰልፊ' ዝስኣሉ ዝነበሩ 11 ሰባት ብሓደጋ በርቂ ሞይቶም

ትማሊ ሰንበት ጃይፑር ኣብ ዝተብሃለት ሰሜናዊት ከተማ ህንዲ፡ ሰልፊ ዝሰኣሉ ንዝነበሩ ብውሕዱ 11 ብሓደጋ በርቂ ክሞቱ እንከለው ካልኦት ብዙሓት ድማ ቆሲሎም። እቶም በጻሕቲ ዓዲ፡ ስርሒት 12 ክፍለ ዘመን ኣብ ዝኾነ ሓደ ቀጥ ዝበለ ጥንታዊ መንደቕ ደወል [ታወር] ናብ ቅርቅርቲ ወጺኦም ባዕሎም ንባዕሎም [ሰልፊ] ይሰኣሉ ነይሮም። እቲ ዝነብርሉ ጥንታዊ መንደቕ ኣዝዩ ፍሉጥ ናይ መስሕብ ቦታ ምዃኑ እዩ ዝዝረብ። እቲ መብረቕ እንትወድቕ ኣብቲ ቅርቅርቲ እቲ ግምቢ 27 ሰባት ዝነበሩ ኾይኖም፡ ገሊኦም ካብ ላዕሊ ናብ መሬት ዘሊሎም ተባሂሎም። ኣብ ህንዲ፡ ካብ 2004 ጀሚሩ መብረቕ ዓመታዊ ብማእከላይ ገምጋም 2 ሽሕ ሰባት ክቐትል ይስትውዓል። ሓደ ሓለፊ ፖሊስ  ንመራኸቢ ብዙሓን ከምዝበሎ፡ ኣብቲ ቀጽሪ ናይ መስሕብ ቦታ፡ እዚ ነዊሕ መንደቕ ኣዝዩ ዝፍቶን ዝድነቕን ኮይኑ፡ ካብቶም ዝሞቱ ኣብዝሓ መናእሰይ ምዃኖም ወሲኹ ተዛሪቡ። ኣብ ተመሳሳሊ መዓልቲ ሰንበት ኣብ ካልእ ቦታ እታ ግዝኣት፡ 9 ሰባት  ብመብረቕ ከምዝተቐትሉ'ውን ተሓቢሩ። ሓላፊ እታ ግዝኣት ኣሾክ ገህሎት፡ ንሕድሕድ ስድራ ግዳያት 6,700 ዶላር ካሕሳ ከምዝኽፈሎም ኣፍሊጡ ኣሎ። ኣብ ህንዲ ሓያል ዝናብ ዝወቕዐሉ እዋን፡ ካብ ወርሒ ሰነ ጀሚሩ ክሳብ መስከረም ይጸንሕ። ክፍሊ ሜትሮሎጂ ህንዲ፡ ምስ 1960ታት ብምንጽጻር ኣብዚ እዋን ኣብታ ሃገር ዘጓንፍ ብዝሒ ሐደጋታት መብረቕ ዕጽፊ ኮይኑ ከምዘሎን እዚ ድማ ውጽኢት ቅልውላው ለውጢ ኩነታት ኣየር ምዃኑን ይሕብር። ብኡ ልክዕ'ውን ብፍላይ 1990ታት ንመብረቕ ስዒቡ ዝመጽእ ሓደጋ ሞት ብ 30%-40% ከም ዝወሰኸ እቲ መረዳእታ የረድእ። ኣብ 2018 ሓንቲ ደቡባዊት ከተማ ህንዲ [ኣንድራ ፕራድሽ] ጥራይ፡ ኣብ 13 ሰዓታት ብ36,749 ሓደጋታት መብረቕ ከምዝተሃርመት ተመዝጊቡ። እቲ መብረቕ ብኣግራብ ኣብ ዘይተሸፈነ ኣዝዩ ብበዝሒ ከምዝረአ ድማ ሰብ መዚ እታ ሃገር ይዛረቡ። [እዚ ማእዳታት ምክልኻል ሓደጋታት ካብ ሮያል ሶሳይቲ ዝረኽበ እዩ] ።


ህንዲ፡ ልዕሊ 40 ሬሳታት ኣብ ገማግም ሩባ ጋንጀስ ተረኸቡ

ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ህንዲ ኣብ ዝርከብ ፈለግ ጋንጀስ ብውሕዱ 40 ሬሳታት ካብቲ ሩባ ተገፊዑ ከም ዝተረኸበ ሰብ መዚ ህንዲ ሓቢሮም። እቲ ሬሳታት ኣብቲ ንዞባታት ቢሃረን ኤታ ፓራዲሽን ዘዳውብ ቦታ'ዩ ተረኺቡ። ወኪል ቢቢሲ'ውን ናብቲ ቦታ ብምኻድ ነቲ ሬሳታት ብምርኣይ ክምስክር ክኢሉ እዩ። እቲ ሬሳታት ከመይ ኢሉ ናብቲ ቦታ ከም ዝመጽአ ይጻረ እኳ እንተሎ፡ ማዕከናት እታ ሃገር ግን እቲ ሬሳ ብኮሮናቫይረስ ናይ ዝሞቱ ሰባት ክኸውን ከም ዝኽእል'የን ገሚተን። ገለ ማዕከናት ዜና፡ ብዝሒ ናይቲ ኣብቲ ሩባ ዝተረኸበ ሬሳታት ክሳብ 100 ከም ዝበጽሕ ከቃልሓ እንከለዋ፡ ኩነታት ናይቲ ሬሳ ብምርኣይ፡ እቲ ሬሳታት ኣብቲ ሩባ ነዊሕ መዓልታት ጸኒሑ ክኸውን ከም ዝኽእል ግምተን ኣስፊረን ኣለዋ። ኣሽኮር ኩማር ዝተባህለ ብዓል መዚ ዞባ ቢሃረ ካብ ቢቢሲ ንዝቐረበሉ ሕቶ ክምልስ እንከሎ "እቲ ሬሳታት ካብ ዞባ ኡታር ፓራደሽ ዝመጽአ'ዩ ክኸውን ዝኽእል" ኢሉ። ንሱ ብምስዓብ እቲ ሬሳታት ክቕበር ወይ ክቃጸል ከም ዝኽእል'ውን ሓቢሩ። ገለ ሰብ መዚ፡ እቲ ሬሳታት ገሊኡ ተነፊሑ ገሊኡ ኸኣ ብኸፊል ነዲዱ ከም ዝጸንሐ ንማዕከን ዜና ኤንዲቲቪ ብምሕባር፡ ኣብ ዞባ ኡታህ ፕራደሽ ብኮሮናቫይረስ ዝሞቱ ሰባት ክኾኑ ከም ዝኽእሉ ኣተንቢሆም። ገለ ነበርትን ጋዜጤኛታትን ንቢቢሲ ኣብ ዝሃብዎ ሓበሬታ፡ ኣብ ህንዲ መንደዲ ሬሳ ዝኸውን ዕንጨይቲ ከም ዝኸበረን፡ ንስነ-ስርዓት ቀብሪ ዝወጽእ ወጻኢታት ልዕሊ ዓቕን ከም ዝኾነን ተዛሪቦም። በዚ ምኽንያት፡ ትሑት ኣታዊታት ዘለዎም ስድራ ነቶም ብኮሮናቫይረስ ዝሞቱ መቕርቦን ኣማራጺ ስለ ዘይብሎም ናብ ውሓዚ ከም ዝድርብይዎም ትዕዝብቶም ኣካፊሎም። ሓደ ቻንድራ ሞሃን ዝተባህለ ነባሪ እቲ ኸባቢ "ውልቂ ሆስፒታላት ገንዘብ ሰብ'የን ዝብዝብዛ ዘለዋ፤ እቲ ማእከላይ ኣታዊ ዘለዎ ሰብ ንካህንን ንስነስርዓት ቀብርን ዝኸውን ገንዘብ'ውን ኣይገድፋሉን። ሬሳ ካብ ኣምቡላንስ ንኸውርዱልካ ጥራይ 2000 ሩፒ (27 ዶላር) ይሓታቱኻ፤ እቲ ጥራይ ጅቡኡ ዝተረፈ ሰብ ኸኣ ከይፈተወ ሬሳ መቕርቡ ኣብ ሩባ ክድርቢ ይግደድ ኣሎ" ኢሉ። ዞባ ኡታር ፕራደሽ ኣብ ህንዲ ካብ ዝርከባ ዞባታት እታ ዝበዝሐ ሰብ ዝነብራ ዞባ እያ። ካልኣይ ማዕበል ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንመላእ ህንዲ ይሓቑና'ዩ ዘሎ። ዝበዝሓ መካነ መቃብራት ህንዲ ሒዘንኦ ዝነበራ ቦታታት ብሓደሽቲ መቓብራት መሊኡ ሕጽረት ቦታታት ኣጋጢምወን ከም ዘሎ'ዩ ዝሕብር። ኣብ ህንዲ፡ ክሳብ ሎሚ  ልዕሊ 22.6 ሰባት ብኮሮናቫረስ ክልከፉ እንከለዉ፡ 246,116 ከኣ ምስ ኮቪድ-19 ብዝተሓሓዝ ሕማማት ከም ዝሞቱ ጆንስ ሆፕኪንስ ዩኒቨርስቲ ይሕብር። ክኢላታት ጥዕና ግን እቲ ሞት ካብዚ ተገሊጹ ዘሎ ዝተዓጻጸፈ ክኸውን ከም ዝክእል እዮም ዝሕብሩ።


ንበዓልቲ ቤቱ ብመርዛም ተመን ኣንኪሱ ዝቐተለ ሰብኣይ ንሕልፈት ተፈሪዱ

ቤት ፍርዲ ህንዲ፡ ንበዓልቲ ቤቱ 'ኮብራ' ብዝብል ዝፍለጥ ኣዝዩ መርዛም ተመን ኣንኪሱ ዝቐተለ ሰብኣይ ክልተ ግዜ ብናይ ሕልፈት ማእሰርቲ ክቕጻዕ በይንሉ። ሱራጅ ኩማር ዝተባሃለ ሰብኣይ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት በዓልቲ ቤቱ በቲ መርዛም ተመን ተነኺሳ ምስ ሞተት'ዩ ኣብ ቀይዲ ኣትዩ። ፖሊስ ህንዲ፡ እቲ ሰብኣይ፡ "ወለድኺ ዘይጠቅም ገዝሚ ሂቦም ኣፋንዮምኒ" እናበለ ብቐጻሊ የሳቕያ ከምዝነበረ ምስ ፈለጠ ኣብ ልዕሊኡ ምጽራይ ዝጀመሩ። ነቲ ተግባር ከመይ ፈጺምዎ? በዓልቲ ቤቱ ኣብ ዓራታ ደቂሳ ኣብ ዝነበረትሉ እዋን፡ ነቲ ካብ በረኻ ዘምጽኦ ኮብራ ብትሕቲ ኮበርታኣ ብምእታው ኣንኩሱ ከምዝቐተላ ቤት ፍርዲ ኣረጋጊጹ'ሎ። ብሰኑይ ኣብ ዝወዓለ መጋባእያ ድማ ገበነኛ ኢልዎ። ጓል 25 ዓመት በዓልቲ ቤቱ ኣብ ወርሒ ግንቦት'ያ ኣብ ውሽጢ ገዝኣ ሞይታ ተረኺባ። ቅድሚ በዓልቤታ ነቲ ተግባር ምፍጻሙ፡ ብኻልእ 'ቫይፐር' ዝበሃል ዓይነት ተመን ተነኺሳ ብምንባራ መንቀሊ ሞታ ንሱ ክኸውን ከምዝኽእል ስድርኣ ጥርጢሮም ነይሮም። እንተኾነ፡ ካብቲ ቀዳማይ መንከስቲ ተመን ትሓዊ ኣብ ዝነበረትሉ እዋን ብሽርሒ በዓል ቤታ ንኻልኣይ ጊዜ ብሓደገኛ ተመን ተመሪዛ ከምዝሞተት ተረጋጊጹ'ሎ። ሱራጅ ዝፈጸሞ ቅትለት ኣብ ህንዲ ብዓይነቱ ኣዝዩ ፍሉይን ጭካነ ዝመልኦን ምዃኑ ዝገለጹ እቶም ደያኑ፡ በዚ ምኽንያት ብኽልተ ናይ ሕልፈት ማእሰርቲ ክቕጻዕን ንስድራ ግዳይ ፍርቂ ሚልዮን ሩፒስ (6,635 ዶላር) ክኽሕስ ብይን ሂቦም። እቲ ክሱስ ብሞት ክቕጻዕ ክምጉት ዝጸንሐ ኣኽባር ሕጊ ግን፡ በቲ ውሳነ ናይ ቤት-ፍርዲ ፈጺሙ ዕጉብ ከምዘይኮነ ገሊጹ። ፖሊስ ህንዲ፡ ሱራጅ ነቲ ኮብራ ካብ በረኻ ማእሪሩ ናብ ገዝኡ ኣብ ምምጻእ ንዝተሐባበሮ ውልቀ-ሰብ'ውን ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣእትዩዎ'ሎ።


ህንዲ፡ ብሰንኪ ብርቱዕ ዝናብ ብውሕዱ 24 ሰባት ሞይቶም ዓሰርተታት ሃለዋቶም ጠፊኡ

ኣብ ደቡብ ህንዲ ብሰንኪ ብርቱዕ ዝናብ ኣፍለጋት ብምምልኦም ብዝተፈጠረ ብርቱዕ ውሑጅን ምህማም መሬትን ብውሕዱ 26 ሰባት ሞይቶም። ካብ ሞንጎ እቶም ዝሞቱ 5 ህጻናት ምዃኖምን፡ እቲ ዝናብ ይቕጽል ስለዘሎን ዝጠፍኡ ሰባት ብምህላዎምን ቁጽሪ ምውታት ክውስኽ ከምዝኽእል ተገሊጹ። እቲ ኣብ ዞባ ካራላ ዘጋጠመ ብርቱዕ ዝናብ ካብን ናብን ከተማታትን ገጠራትን ዘራኽብ መስመራት መጓዓዝያ ምሉእ ንምሉእ ኣቋሪጽዎ ይርከብ። 13 ሬሳታት ኣብ ካታንያም 8 ሬሳታት ኸኣ ኣብ ኢንዱኪ ዝብሃላ ኣዝየን ዝተሃስያ ወረዳታት ዞባ ካራላ ተረኺቡ። ሚኒስተር ኣታዊታት ዞባ ኣራላ ራጃን ንቢቢሲ ሂንዲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ "ትሽዓተ ሃለዋቶም ዘይተፈለጠ ሰባት ኣለዉ፡ ንዕኦም ንምርካብ ኸአ ኩለን ጉጅለታታን ኣብ ምድላይ እየን ዘለዋ" ኢሉ። ኣብ ኢዱኩ ዝርከባ ጉጅለታት ህይወት ኣድሕን ብሰንበት ተወሰኽቲ 4 ሬሳታት ከምዝረኸባ ክገልጻ እንከለዋ፡ ኣብታ ወረዳ ብዝሒ ምውታት ናብ 8 ክብ ኢሉ ኣሎ። ሓላፊ ኣሃዱ ህይወት ኣድሕን ወረዳ ኢዲኩ ሸባ ጆርጅ ንቢቢሲ ሂንዱ ኣብ ዝሃቦ ቃል "ሓሙሽተ ሃለዋቶም ዘይተፈለጠ ሰባት ኣለዉ፡ እቲ  ጠፊአምሉ ዝተብሃለ ቦታ ጭቃን ታኬላን ስለዝኾነ ብህይወት ናይ ምርከቦም ዕድል ኣዝዩ ጸቢብ'ዩ" ኢሉ። እቲ ኣብ ዞባ ካራል ንመዓልታት ዝሃረመ ዝናብ፡ ሓደጋታት ምህማምን ምንሽርታትን መሬት ከኸትል እንከሎ ኣብቲ ስራሕ ህይወት ኣድሕን መንግስቲ ሰራዊት ኣዋፊሩ ኣሎ። ብውሑጅ ንዝተኸበቡን መስመር ናይ ጽርግያ ንዝተበተኾምን ብሄሊኮፕተራት ናብ ውሑስ ቦታ  ይሰግሩ ከምዘለዉ ሰብ መዚ ህንዲ ብሰንበት ገሊጾም። ቀዳማይ ሚኒስተር ናረንድራ ሞዲ ብትዊተር ኣብ ዘመሓላለፎ መልእኽቲ "ኣብ ዞባ ካራላ ብሰንኪ ብርቱዕ ዝናብ ብዙሕ ሰብ ምማቱ ኣዝዩ ዘሕዝን፡ ንኹሎም ስድራ ግዳያት ጽንዓት ይሃብ" ኢሉ። ሰብ መዚ ህንዲ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃብዎ ሓበሬታ፡ ነበርቲ ከተማ ኣለፒ ኣብ ዓቢ ሻቕሎት ከምዝርከቡ ገሊጾም። ሓደ ስሙ ክግለጽ ዘይደለየ ብዓል መዚ ምስ ቢቢሲ ሂንዱ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕተት "ከተማ ኣለፒ ብማይ ዝተኸበበት ከተማ እያ፡ ሕጂ ግን እቲ መጠን ዝናብ ይንኪ ስለዘሎ ብመጠኑ እቲ ሳቕሎት'ውን ዝነከየ ይመስል" ኢሉ። ብሰንኪ  እዚ ብርቱዕ ዝናብ፡ ወዲ 75 ዓመት ሽማግለን ሰለስተ ህጻናትን ዝርከብዎም፡ ሽዱሽተ ኣባላት ሓንቲ ስድራ ከምዝሞቱ መደበር ዜና ፒቲኣይ ገሊጻ። ኣብታ ሓሙሸት ሰባት ሃለዋቶም ጠፊኡ ዘሎ ወረዳ ኢዱኪ፡ ሬሳ ኣርባዕተ፡ ሸውዓትን ሸሞንተን ዕድሚኦም ሰለስተ ህጻናት ከምዝተረኸበ ተገሊጹ። ኣብ 2018 ኣብ ዞባ ካራላ ብዝሃረመ ብርቱዕ ዝናብ 400 ሰባት ምማቶምን እንከለዉ ልዕሎ ሓደ ሜልዮን ሰባት ካብ ቤት ንብረቶም ምፍንቃሎምን ዝዝከር እዩ።


ክታበታት ፒፋይዘርን ኣስትራዘኔካን ዓሌት ኮሮናቫይረስ ህንዲ ኣብ ምክልኻል ውጽኢታዊ ተባሂሎም

ክልተ ዙር ክታበታት ፒፋይዘርን ኣሰትራዘኔካን፡ ኣንጻር ዓሌት ኮሮናቫይረስ ህንዲ ውጽኢታዊ ከምዝኾኑ መጽናዕቲ ሓቢሩ። ብኡ መሰረት፡ ክልተ ብልቃጥ እዞም ክታበታት፡ ክንድቲ ኬንት ንዝተባህለ ዓሌት ዝከላኸልዎ፡ ነቲ ኣብ ህንዲ ዝተረኸበ ዓሌት ኮሮናቫይረስ ምክልኻል ይኽእሉ እዮም። ኮይኑ ግና ሰለስተ ሰሙናት ድሕሪ ፈላማይ ዙር ክታበት፡ ክልቲኦም ክታበታት 33 ምኢታዊት እቲ ሓድሽ ዓሌት ህንዲ ጥራሕ እዮም ምክልኻል ዝኽእሉ ነይሮም። እዚ ድማ ምስቲ 50 ምኢታዊት ንዓሌት ኬንት ናይ ምክልኻል ዘለዎም ዓቕሚ እንትነጻጸር ዝነኣሰ እዩ። ነቲ መጽናዕቲ ዘካይድ ዘሎ ጉዳይ ጥዕና እንግሊዝ፡ እቶም ክታበታት ቁጽሪ ናብ ሆስፒታል ዝኣትዉን ዝሞቱን ሰባት ናይ ምጉዳል ተኽእሎ ከምዝህልዎም እውን ገሊጹ፡፡ እቲ ውጽኢት ምርምር ነቲ መንግስቲ እንግሊዝ ካብ 21 ሰነ ጀሚሩ ናይ መወዳእታ ደረጃ ዕጽዋ ንምፍኳስ ዝሓዞ መደብ እምት ከምዘሕደረሉ ዝገለጸ ጸሓፊ ጉዳይ ጥዕና ማት ሃንኮክ ፡ ክልቲኡ ዙር እቶም ክታበታት ምውሳድ ጠቓሚ ከምዝኾነ እቲ መረዳእታ ከምዘመልክት ጠቒሱ፡፡ ድሕሪ ካልኣይ ዙር ክታበት፡ ኣብ ክልተ ሰሙን፡ ክታበት ፒፋይዘር ምልክታት ዘለዎ ዓሌት ሕማም ኮሮናቫይረስ ህንዲ ናይ ምክልኻል ዓቕሙ 88 ምኢታዊት ኮይኑ ዝተረኸበ እንተኾን፡ ንዓሌት ኬንት ናይ ምክልኻል ዓቕሙ ግን 93 ምኢታዊት እዩ፡፡ ክታበት ኣስትራዘኔካ ብተመሳሳሊ ነቲ ዓሌት ህንዲ ኣብ ምክልኻል 60 ምኢታዊት ውጽታዊ እንትኾን ንዓሌት ኬንት ኣብ ምክልኻል ድማ 66 ምኢታዊት ውጽኢታዊ እዩ፡፡ እቲ ኣብ ውጽኢታውነት እዞም ክታበታት ዘሎ ኣፈላላይ፡ ካልኣይ ዙር ክታበት ኣስትራ ዘኔካ ካብ ፒፋይዘር ደንጉዩ ስለዝተውሃበ ከምዝኾነ ጉዳይ ጥዕና እንግሊዝ ኣፍሊጡ፡፡ ሰብሞያ ድማ ‘‘ካልኣይ ዙር ክታበትኩም ውሰዱ’’ ብምባል ይምዕዱ


ጂተንደር ማን ጎጊ፡ ህንዳዊ ወሮበላ ኣብ ቤት-ፍርዲ ብዝተተኮሰ ጥይት ተቐቲሉ

ዕሉል ህንዳዊ ወሮበላ፡ ኣብ ከተማ ደልሂ ናብ ቤት-ፍርዲ ጠበቓታት መሲሎም ብዝቐረቡ ክልተ ውልቀሰባት ብዝተኮስዎ ጥይት ተቐቲሉ። እቲ ጂተንደር ማን ጎጊ ዝበሃል ዕሉል ወረበላ፡ ኣብ ቤት-ፍርዲ ሮሂኒ ዝቐረበሉ ክሲ እናተኸታተለ ከሎ'ዩ፡ እቶም ክልተ ውልቀሰባት ኣብ ልዕሊኡ ተኹሲ ከፊቶም። ፖሊስ ሽዑ ንሽዑ ነቶም ክልተ ውልቀሰባት ተኲሱ ከምዝቐተሎም፡ ሰብመዚ እታ ሃገር ገሊፆም። ፖሊስ፡ እቲ መጥቃዕቲ ብመናሓንሕቲ ጉጅለ ዝተወሃሃደ ክኸውን ከምዝኽእል ሓቢሩ። እቲ ቀንዲ ተደላይ ተባሂሉ ኣብ መዝገብ ፖሊስ ደልሂ ሰፊሩ ዝነበረ ጎጊ፡ ኣብ ካልኦት ግዝኣታት ድማ ብቅትለት፣ ጭውያን ምትላልን ሓዊሱ ብዓሰርተታት ዝቑፀሩ ገበናት ተኸሲሱ ኔሩ። እዚ ፍፃመ፡ ኣብ መሓውር ፀጥታ ኣብያተ-ፍርዲ ደልሂ ሕቶ ኣልዒሉ ኣሎ። ሓደ ላዕለዋይ ፖለቲከኛ እታ ሃገር፡ እዚ ፍፃመ ኣብ ትልሚ ሓለዋ ፀጥታ ረዚን ውድቀት ከምዘሎ ዘርእይ እዩ ኢሉ። ጎጊ ኣብቲ ዝሓለፈ ወርሒ መጋቢት ብቅትለትን ገንዘብ ንምርካብ ብምፍርራሕን ብዝብል ክሲ'ዩ ተኣሲሩ። ሰብመዚ እታ ሃገር፡  ጎጊ፡ ኣብ ገበን ዓለም ብቕልጡፍ ብምግናኑ፡ ብብዙሓት መነሓንሕቲ ጉጅለታት ዒላማ ኮይኑ ከምዝነበረ ገሊፆም። ጂተንደር ማን ጎጊ፡ ገና መንእሰይ እንከሎ'ዩ፡ መኪና ብሓይሊ ብምስራቕን ብሌብነትን፡ ናይ ገበን ስርሑ ኣሃዱ ኢሉ ዝጀመረ። ደሓር ግና፡ ኣብ ግዝኣት ሃርያና ንዝተፈፀመ ቅትለት ህቡብ ድምፃዊ ሓዊሱ፡ ኣብ ቅትለት ፍሉጣት ሰባት ቀንዲ ተጠርጣሪ ኮይኑ ኔሩ።


ዋትስኣፕ ህንዲ ዘውጽኣቶ ሓድሽ ሕጊ ብሕትና ኣመልኪቱ ክሲ መስሪቱ

ዋትስኣፕ ህንዲ ዘውጽኣቶ ሓድሽ ሕጊ ብሕትና ኣመልኪቱ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ህንዲ ክሲ መስሪቱ። እቲ ሓድሽ ዲጂታዊ ሕጊ፡ ንፖሊሲ ብሕትና ኣገልግሎት ዋትስኣፕ ዝግህስ እዩ። ዋትስኣፕ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ንምንጪ ናይ ጽሑፍ ምልእኣኻት ንምክትታል ዝጠልብ ሕጊ ዳርጋ "ናይ ነፍሲ ወከፍ መልእኽቲ ኣሰር ኣጻብዕ ከም ምሓዝ" ምዃኑ ገሊጹ። ኣብ ወርሒ ለካቲት መንግስቲ ህንዲ፡ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ዝዝርጋሕ ሓበሬታ ንምቁጽጻር ሓድሽ መምርሒታት ኣተኣታትዩ እዩ። ከባቢ 400 ሚልዮን ተጠቀምቲ ዋትስኣፕ ዘለዋ ህንዲ ዝበዝሑ ተጠቀምቲ እቲ መተግበሪ ዝርከቡላ ሃገር እያ። መንግስቲ ንማሕበራዊ መራኸቢታት ኣመልኪቱ ዘውጽኦ መምርሒ፡ ናይ ጽሑፍ መልእኽቲ ንምልእኣኽ ዘኽእሉ መተግበሪታት "ንመሰረታዊ ለኣኺ እቲ ሓበሬታ ግልጺ ክገብሩ" ይጠልብ። ዋትስኣፕ እቲ ሓድሽ መምርሒ ሕገ መንግስታዊ ኣይኮነን ብምባል እዩ ጥርዓኑ ናብ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ደልሂ ኣቕሪቡ። ኣፈኛ ዋትስኣፕ ብጽሑፍ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ እቲ ሕጊ "ንሚስጥር ለኣኽን ተቐባልን ዘፍርስን፡ ንመሰረታዊ መሰል ብሕትና ሰባት ዘነኣእስን" እዩ ኢሉ። ወሲኹ'ውን "ብሕትና ዓማዊልና ክጥሕሱ ንዝኽእሉ ጠለባት ብምቅዋም ኣብ ዙርያ ዓለም ምስ ዝርከቡ ሲቪል ማሕበረሰባትን ክኢላታትን ክንሰርሕ ጸኒሕና ኢና። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ግብራውን ውሑስን ዝኾነ መፍትሒ ንምምጻእ ምስ መንግስቲ ህንዲ ክንሰርሕ ኢና" ኢሉ። ብመሰረት ሓበሬታ ዋትስኣፕ፡ ኣሰር ናይ ጽሑፍ መልእኽትታት ምክትታል ናይ ውልቂ ኩባንያታት ነቲ መዓልታዊ ዝስደድ ብቢልዮናት ዝቑጸር መልእኽትታት ክዓቑራን ንትካላት ኣኽበርቲ ሕጊ ከረክባን ከኽእል እዩ። ብዘይካ'ዚ ሰባት ብዙሕ ግዘ ኣብ ዝተፈላለየ ማሕበራዊ መራኸቢታትን መርበባት ሓበሬታን ዝረኸብዎ ሓበሬታ ቀዲሖም ስለ ዝልጥፉዎ፡ ንምንጪ እቲ ሓበሬታ ብልክዕ ምርግጋጽ ዘይከኣል ምዃኑ ብምሕባር ዓመጽ ከስዕብ ከም ዝኽእል ገሊጹ። መንግስቲ ህንዲ 25 ለካቲት ዘውጽኦ መምርሒ፡ ናይ መርበባት ማሕበራዊ መራኸብን ናይ ቪድዮ ስትሪም መድረኻትን፡ ሰብ መዚ ክኣልዩዎ ንዝጠለብዎ ትሕዝቶ ኣብ ውሽጢ 36 ሰዓታት ክድምስስዎ ይጠልብ።


ባንክታት ኢትዮጵያ ነዋሕቲ ህንጻታት ብምህናጽ እንታይ ይርብሑ?

እቶም ኣብ ኣዲስ ኣበባ ካብ ምድሪ ልዕል ኢሎም ካብ ሞንጎ ዝረኣዩ ሓደሽትን ነዋሕትን ህንጻታት መብዛሕትኦም ብባንክታት ዝውነኑ እዮም። ካብ ኣደባባይ ሜክሲኮ ክሳብ ብሄራዊ ትያትር ዘሎ ኮሜርስ ተባሂሉ ኣብ ዝፅዋዕ ከባቢ፡ ከምኡ'ውን ኣብ ጥቓ ስታድየም ኣብ ዝርከቡ ከባብታት ኣብታ ሃገር ዘለዉ ባንክታት የህንጹዎም ብዘለዉን ብዘህነጹዎምን ነዋሕቲ ህንፃታት ተኸቢቦም ኣለው። ብኣርባዕቲኡ ኣንፈት እታ ከተማ ኮይንካ ጎሊሖም ካብ ሞንጎ ዝረኣዩ ህንፃታት ሓድሽ ህንፃ ባንኪ ንግዲ ኢትዮጵያ፣ ሒደት ዓመታት ዘቑፀሩ ህንፃታት ባንኪ ኣዋሽን ወጋገንን ምፅራሕ ይከኣል። ሓደሽቲ ህንፃታት ባንኪ ዳሽን፣ ዘመንን ቡናን እውን ክሳዶም ኣወጢሖም ካብ ሞንጎ ዝረኣዩ'ዮም። ባንኪ ንብ ኢንተርናሽናል ክልተ ሚሊየን ብር ወጻኢ ዝገበረሉ ህንጸት ዋና ቤት ጽሕፈት ዛዚሙ ኣሎ። እዚ፡ ንዝሓለፉ ኣርባዕተ ዓመታት ክህነጽ ዝጸንሐን ናይ ንህብን ጎጎ መዓርን ቅርጺ ክህልዎ ገይሩ ዝተሰርሐ ኮይኑ እቲ ህንጻ ኣብ ቀረባ ስርሑ ከም ዝጅምር ይግለጽ። እቲ ህንጻ፡ ዝተፈላለዩ ኣብያተ ጽሕፈት፣ ድኳናት፣ መውዓሊ ህጻናት፣ ናይ ስፖርት ማእከላት፣ 500 ሰብ ዝሕዝ ኣዳራሽን ንኻልኦት ኣገልግሎታት ዝውዕሉ ክፍልታት ዝሓዘ 37 ደርቢታት ኣለዎ። ኣብ መጀመርታ ብ1.67 ቢሊየን ብር ክዛዘም'ዩ ዝብል ትጽቢት ነይሩ፤ ጸኒሑ ናይ ዲዛይን ለውጢ ምስ ተገብረ ግን እቲ ወጻኢ ናብ ክልተ ቢሊየን ብር ክብ ከም ዝበለ ፕሬዝደንት እቲ ባንክ ኣቶ ገነነ ሩጋ ተዛሪቡ። እዚ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ጎደና ኣበበ ኣረጋይ ዝተሃነጸ ህንጻ መብዛሕትኦም ክፍልታት ንኣገልግሎት እቲ ባንኪ ክውዕሉ እንከለው፡ እቶም ዝተረፉ ድማ ክካረዩ'ዮም ተባሂሉ ኣሎ። እዚ ሓድሽ ህንጻ ኣብ ዓመት ንክራይ ዋና ቤት ጽሕፈት ዝወጽእ ዝነበረ 30 ሚሊየን ብር ከም ዘሕዊ እቲ ፕሬዝደንት ሓቢሩ። ብኻልእ ወገን ኣብ ቀረባ ስርሑ ከም ዝጅምር ዝግለጽ ዘሎ ዓብዪ ህንጻ ባንኪ ንግዲ ኢትዮጵያ ካልእ ነታ ከተማ ጽባቐ ብምልባስ ንዝተፈላለዩ ኣገልግሎታት ዝውዕል ክኸውን እዩ። እዚ ቅርጺ ኣልማዝ ዘለዎ በዓል 48 ደርቢታት ህንጻ፡ ንላዕሊ 210 ሜትሮ ንውሓት ኣለዎ። እቲ ህንጻ ልዕሊ 1,500 መካይን ጠጠው ከብል ከም ዝኽእል እቲ ባንኪ ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ገሊጹ። ህንጻ ባንኪ ንግዲ ኢትዮጵያ ሙሉእ ንሙሉእ ንምዝዛም ኣስታት 300 ሚሊየን ዶላር ከም ዝሓትት'ውን ሓቢሩ። ማኔጂንግ ዳይሬክተር 'ሎውረንዱ ኣሶሲየትስ' ዝተባህለ ጉጅለ ኣማኸርቲ፡ ባንክታት ዘህንጹዎም ህንጻታት ብኣግባቡ   ይጥቀምሉ የለውን ክብል ብትዊተር ገሊጹ ነይሩ። ኣብ ሞንጎ ጀመርቲ ቢዝነሳትን ባንክታት ዝኸድሉ ዘለው መገድን ከኣ ምጥዕዓም ከም ዘየሎ ይሕብር። ባንክታት ሓድሽ ህንፃ ኣብ ዝሃንጹሉ እዋን ኣበይ ኣዚና ክንሃንፅ ይግባእ፣ ብኸመይ ምምዝዛን ንኽእል፣ ብኸመይ'ከ ምስ ሓደሽቲ ትካላት ንግዲ ምስራሕ ንኽእል ዝብል ኣብ ግምት ከእትዉ ይግባእ ይብል። ብኦዲት (ናይ ሕሳብ ምርመራ)፣ ኣካውንቲንግን ምምኻርን ናይ ብዙሕ ዓመታት ልምዲ ዘለዎ ተቐማጢ ለንደን ዓብዱልመናን መሓመድ ባንክታት ኣብ ዝተፈላለዩ  ንግድታት ንከይዋፈሩ ሃገራዊ ባንኪ ዘንበረሎም ገደባት ኣለው ይብል። "ንኣብነት፡ ኣብ ሪል ስቴት ንምውፋር ልዕሊ 10 ሚእታዊት ዝተፃረየ ኣታዊኦም እምበር ልዕሊኡ ምጥቃም ኣይኽእሉን። እንተኾነ ንባዕሎም ዝጥቀምሉ ምህናፅ ይኽእሉ'ዮም፤ እዚ ሃገራዊ ባንኪ ይፈቕዶ'ዩ" ይብል። ኣይተ ዓብዱልመናን ባንክታት ብብዝሒ ህንፃ ዝሃንጹሉ ዘለዉ ምኽንያት፡ ብኽልተ ኣንፈት ክንርእዮ ንኽእል ኢና ኢሉ። "እቲ ቀዳማይ ብምኽንያት ሕዚ ዘሎ ዝቕባበ ዋጋ (ኢንፍሌሽን) ገንዘብ ወነንቲ ኣክስዮን እናተበልዐ ከይመጽእ ንምሕላው'ዩ፤ ምኽንያቱ ኣብ ቀዋሚ ንብረት ይውዕል ስለ ዘሎ። እቲ ካልኣይ ድማ ድጋፍ ሃገራዊ ባንኪ ከይሃለዎ ኣይተርፍን" ይብል። ባንክታት ህንፃ ዝሃንፁ፡ ካብ ዘለዎም ጠቕላላ ሃፍቲ ክንደየናይ ዝኾን ተጠቒሞም'ዩ እንተይልና ግና ካብ ክልተ ሚእታዊት ከም ዘይበልፅ እቲ በዓልሞያ ይሕብር። "ማእኸላይ ቑፅሪ ኢንዳስትሪ እንተሪእና፡ ባንክታት ካብ ጠቕላላ ካፒታለን ርብዒ ሃፍተን ዝኾን እዩ ህንጻታት ኣብ ምስራሕ ዘውዕልኦ ዘለዋ። በዚ መልክዕ እንተድኣ ተራእዩ ብዙሕ ገንዘብ ዝበሃል ኣይኮነን" ይብል። ባንክታት ዋና ቤት-ፅሕፈት የድልዮም እዩ፤ እንተዘይኮይኑ ናብ ምክራይ እዮም ክኣትዉ ብምባል ቀዋሚ ንብረት ምህናፅ ኣድላይ እዩ ንዝብል ነጥቡ የጠናኽር። ማኔጂንግ ዳይሬክተር 'ሎውረንዱ ኣሶሲየትስ' በርናር ድማ፡ ባንክታት ህንፃ ሰሪሐን ሰራሕተኛታተን ካብ ዘእትዋሉ፡ ንዓማዊለን ብሊዝ ብምሃብ ከም ሪል ስቴት እንተዝርእይኦ ይሓይሽ ዝብል ሓሳብ ኣለዎ። ኣይተ ዓብዱልመናን ግና፡ እኳድኣስ ገለ ባንክታት ሙሉእ ብሙሉእ ይጥቀማሉ ኣለዋ እየን ይብል። "ኣነ ክሳብ ዝፈልጦ፡ ባንኪ ኣዋሽ ዝሰርሖ ህንፃ ኣይኣክልን ኢልዎ፡ ካልእ ህንፃ ንምስራሕ እዩ ዝሓስብ ዘሎ። ባንኪ ዳሽን'ውን ከስፍሕ ይሓስብ ኣሎ። ዓቕሚ እቲ ባንኪ ግን ይፈላለ'ዩ። ገለ ባንኪታት ብዙሕ ሰራሕተኛን ክፍልታትን ስለ ዘለወን ከይኣኽለን ይኽእል'ዩ። ብኣማኢት ዝቑፀር ሰራሕተኛታት ዘለወን ባንክታት ግና ብግቡእ ዘይክጥቀማሉ ይኽእላ። "እቲ ካልእ ድማ ብምኽንያት እቲ ሕዚ ዘሎ ዝቕባበ ዋጋ እቲ ገንዘብ ንከይብላዕ ኣብ ቀዋሚ ንብረት ምውዓል ይምረጽ። ባንክታት መዋእለ ንዋየን ኣብ ምስራሕ ህንፃታት ምውዓለን ትኽክለኛ ዘይኮነ ኢንቨስትመንት'ዩ ኣይብልን" ኢሉ። ኣማኻሪ ትካላት ንግዲ በርናር ኣብ ናይ ትዊተር ገፁ ኣብ ዘስፈሮ ሓሳብ፡ ኣብ ሓደሽትን ዓበይትን ትካላት ንግዲ'ዩ ቀንዲ ትኹረቱ ገይሩ። ኣይተ ዓብዱልመናን፡ ኣብታ ከተማ ብዙሓት ዝካረዩ ህንፃታት ይሰርሑ ስለ ዘለዉ ተኻረይቲ እንተዘይተሳኢኖም ምክራይ ግቡእ ሓሳብ'ዩ ብምባል ምስ በርናር ይሰማማዕ። "ካብ ርእሰከተማ እታ ሃገር ወፃኢ ኣብ ካልኦት ከባብታት ህንፃታት ዘለዎም ባንክታት፡ ኣካርዮም ብዙሕ ኣታዊ ከም ዝረኽቡ ይፍለጥ። ትርፊ ቦታ ክሳብ ዝሃለዎም ነቲ ቦታ ኣካርዮም ኣታዊ ክረኽቡ ግቡእ'ዩ" ይብል። ባንክታት፡ ናይ ቅድሚት፣ ማእከልን ናይ ድሕሪትን ኣብያተ ጽሕፈቶም ዘመናዊ [ዲጂታላይዝ] ክገብሩዎ ይግባእ ዝብል በርናር፡ ሓሓሊፉ'ውን ቀዳምነት ዘይወሃቦም ጉዳያት ንናይ ወጻኢ ትካላት ክወሃቡ ግቡእ'ዩ ኢሉ። ልዕሊ ኩሉ ቀዳምነት ዝወሃቦ ግን ባንክታት ንሓደሽትን ዓበይትን ትካላት ንግዲ ማዕፆአን ርሑው ምግባር'ዩ ይብል። ብተወሳኺ፡ ሓደሽቲ ትካላት ንግዲ፡ ባንክታት ባዕለን ክዋጽአኦ ኣብ ዘይኽእላ ጽላታት ብሓባር እንተወፊሮም ሓቢሮም ክሰርሑ ከም ዝኽእሉ ይገልጽ። ዓብዱልመናን ዝማዕበላ ሃገራት፡ ኣብ ኣጠቓቕማ ህንፃ ዘለወን ልምዲ ልዑል ከም ዝኾነ'ዩ ዝሕብር። "ኣብ ለንደን'ኳ ባንክታት ኣብ 'ፋይናንሻል ሴንተር' (ማእኸል ንግዲ) እየን ዘለዋ። ኣብ ለንደን ሊቨርፑል ስትሪት ዝበሃል ኣሎ። ዓብይ ማእኸል ንግዲ ስለ ዝኾነ፡ ብኽቡር እዩ ዝካረ። ስለዚ ኣብ ኣጠቓቕማ ህንፃ ብጣዕሚ ብቑዓት'ዮም"። ብተወሳኺ ኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ኣዝዩ ዝማዕበለ ስለ ዝኾነ፡ ገሊኦም ዝህልዎም ኣብያተ ቤት-ፅሕፈት ኣብ ካልአ ዓዲ ክገብሩዎ'ኳ እንተኽኣሉ ኣብ ሓደ ቦታ ዝተኣከቡ ከም ዝኮኑ ይዛረብ። "ሕዚ ሕዚ ገለ ኣገልግሎታት ካብ ህንዲ ምሃብ ይልመድ ኣሎ። ሕዚ ድማ ምስ ኮቪድ ብዝዛመድ ካብ ገዛ ናይ ምስራሕ ልምዲ ስለ ዝመፅአ ዝተወሰኑ ህንፃታት የካርዩ ኣለዉ። ናትና ባንክታት'ውን ኣብ ቀፃሊ ቴክኖሎጂ እናጠንከረ ምስ ዝመፅእ ናይ ግድን ኣብ ሓደ ቦታ ተኣኪብካ ምስራሕ ትፅቢት ከይገብረለን ይኽእል" ብምባል ብሓፈሻ ባንኪታት ብመንፅር ናህሪ ዋጋ ዓበይቲ ህንፃታት ምስርሖም ጥቕሙ የመዝን ይብል። "እንተኾነ እዚ ጥራሕ መምዘኒ'ዩ ኣይበልኩን። እኳ ድኣ ምክራይ'ዶ የዋፅእ ወይስ ምህናፅ ከምኡ'ውን ካልኦት መዐቀኒታት ኣቐሚጠን'የን ክውሰና ዘለወን። ናይ ገራዊ ባንኪ ጸቕጢ ከም ዘሎ ግን ክዝንጋዕ የብሉን" ብምባል ሓሳቡ ይዛዝም።


ኣብ ህንዲ ካብ ኮሮናቫይረስ ዝሓወዩ ሰባት ዓይነስውር ብዝገብር ሕማም ይጥቅዑ ኣለዉ

ካልኣይ ማዕበል ለብዒ ኮሮናቫይረስ ኣብ ከቢድ ጸበባ ዘእተዋ ህንዲ መዓልታዊ ብኣማኢት ኣሽሓት በቲ ቫይረስ ይተሓዙላን ኣሽሓት ይሞቱላን ኣለዉ። ኣብዚ እዋን ከኣ ሰብ ሞያ ሕክምና፤ ኣብቶም ካብቲ ሕማም ይውዩ ዘለዉን ዝሓወዩን ሕሙማት ‘ብላክ ፈንገስ’ ዝተባሃለ ሕማም ይርእዩ ምህላዎም ተገሊጹ። ብናይ ሕክምና ስሙ ‘ሙክሮሚኮሲስ’ ብዝብል ዝፍለጥ እዚ ብርሃን ዓይኒ ዘስእን ጸገም ጥዕና ዝበዝሕ እዋን ካብ ሓመድ፣ ተኽልታት፣ ዒባን ዝበዝበሱ ፍሩታታት ዝመጽእ እዩ። እቲ ሕማም ነቶም ናብ ሰብነትና ኣየር ዝኣትወሎም ነዃላት ወይ ንሳንባ ብምጥቃዕ ብፍላይ ተደራረብቲ ሕማማት ንዘለዎም ሰባት ክቐትል ይኽእል። ሕማም ሽኮር ዘለዎም ሰባት፣ ሰብነቶም ሕማማት ናይ ምክልኻል ዓቕሙ ዝደኸሞም ከምኡ’ውን ብኤች ኣይ ቪን መንሽሮን ዝተጠቕዑ ሰባት በዚ ሕማም ናይ ምሟት ተኽእሎኦም ዝለዓለ እዩ። እዚ 50 ሚኢታዊት ናይ ምቕታል ዓቕሚ ዘለዎ ሕማም ክስፋሕፋሕ ዝኸኣለ ብኮቪድ-19 ብጣዕሚ ዝሓመሙ ሰባት ዝወስድዎ ሓይሊ ወሃቢ መድሓኒት ስዒቡ ምዃኑ ዶካትር ይዛረቡ። ‘ስቴሮይድስ’ ብዝብል ዝፍለጡ ሰብ ሰራሕ ሆርሞናት ሳንባ ከይቑጣዕ ብምግባርን ሰብነት ሕማማት ናይ ምክልኻል ዓቕሙ ክውስኽ ብምኽኣልን ይፍለጡ። ኣብ ሰለስተ ሆስፒታላት ከተማ ሙምባይ ዘገልግል ዘሎ ዶክተር ናይር ከምዝብሎ፤ ካብ ዝሓለፈ ወርሒ ጀሚሩ ብውሑድ 40 ሰባት በዚ ህማም ተጠቒዖም’ዮም። ካብ ወርሒ ታሕሳስ ክሳብ ለካቲት ኣብ ዝነበረ እዋን ድማ ኣብ ሓሙሽተ ዓበይቲ ከተማታት 58 ሰባት በቲ ሕማም ተጠቒዖም። መብዛሕቲኦም ሰባት በዚ ሕማም ዝጥቅዑ ካብ ኮሮናቫይረስ ብድሕሪ ምሕዋዮም ኣብ ዘለዉ ካብ 12 ክሳብ 15 መዓልታት ከምዝኾኑ ይግለጽ። ኣብ ሙምባይ ዝርከብ ሆስፒታል ሳዮን ኣብ ዝሓለፉ ክልተ ኣዋርሕ 24 ሰባት በዚ ሕማም ክተሓዙ ከለዉ፡ ካብ ሞንጎኦም 11 ብርሃን ዓይኖም ስኢኖም እቶም ሽድሽተ ድማ ሞይቶም። ኣብ ካልእ ከተማ ኣብ ውሽጢ ዝሓለፉ ክልተ ሰሙናት 19 ሰባት በቲ ሕማም ከምዝተጠቕዑ ዝገለጸ ካልእ ዶክተር ብወገኑ መብዛሕቲኦም መናእሰይ ከምዝኾኑ ሓቢሩ። በዚ ሕማም ዝተትሓዙ ሰባት ኣፍንጭኦም ይዕበስን ይደምይን፤ ኣብ ከባቢ ዓይኖም ሕብጠት የጋጥሞም፤ ቁሩብ ጸኒሑ ናይ ምርኣይ ዓቕሞም እናተዳኸመ ብምምጻእ ኣብ መወዳእታ ዓይነ ስውር ክኾኑ ይኽእሉ። ነቲ መድሓኒት ኣብ ምሕካም ዝውዕል መድሓኒት ንሓደ ብ48 ዶላር ዝሽየጥ ኮይኑ ንተኸታተልቲ ሰሙናት ዝውሰድ’ዩ።


ሚያንማር፡ ናብ ህንዲ ዝሃደሙ ፖሊስ ሃገራ ክትመልሰላ ንህንዲ ሓቲታ

ኣብ ሚያንማር ዕልዋ መንግስቲ ድሕሪ ምግጣሙ ሃዲሞም ናብ ህንዲ ዝኣተዉ ኣባላት ፖሊስ፡ ህንዲ ኣሕሊፋ ክትህባ እታ ሃገር ሓቲታ። ሚያንማር ትእዛዝ ናይ’ቲ ብዕልዋ ናብ ስልጣን ዝወጸ ሰራዊት ንዘይምፍጻም ኢሎም ናብ ህንዲ ዶብ ሰጊሮም ዝኣተዉ ኣባላት ፖሊስ ከምዘለዉን ዑቕባ ከምዝሓተቱን ኣፍልጦ ከምዘለዋ ገሊጻ። እቶም ኣባላት ፖሊስ፡ ኣብ ቀረባ መዓልታት ዶብ ሰጊሮም ናብ ህንዲ ምእታዎም ሰብ መዚ ህንዲ ተዛሪቦም እዮም። ሰበስልጣን ማያንማር ናብ ህንዲ ኣብ ዝጸሓፉዎ ደብዳበ፡ ጽቡቕ ርክብ ክልቲኤን ሃገራት ክቕጽል ህንዲ ነቶም ኣባላት ፖሊስ ኣሕሊፋ ክትህብ ጸዊዖም። ፖሊስ ህንዲ፡ ካብ ፖሊስ ሚያንማር እዚ ደብዳበ ከምዝበጽሖም ንሮይተርስ ኣረጋጊጹ’ሎ። ኣብ’ቲ ካብ ሚያንማር ዝተጽሓፈ ደብዳበ፡ ዶብ ሰጊሮም ናብ ህንዲ ዝኣተዉ ሸሞንተ ኣባላት ፖሊስ ምህላዎም ተጠቒሱ’ሎ። “ኣብ መንጎ ክልቲኤን ሃገራት ዘሎ ምሕዝነታዊ ርክብ ንምቕጻል፡ ህንዲ  ነቶም ዶብ ሰጊሮም ዝኣተዉ ሾሞንተ ኣባላት ፖሰስ ሚያንማር ኣብ ቀይዲ ብምእታው ንሚያንማር ክተረክብ ብትሕትና ንሓትት” እዩ ዝብል እቲ ደብዳበ። ሚኒስትሪ ውሽጢ ዓዲ ህንዲ፡ ኣብ’ዚ ጉዳይ ርእይቶ ክህብ ትጽቢት ለሎ። ሚያንማር፡ ኣብ’ቲ ዝሓለፈ ወርሒ ዕልዋ መንግስቲ ምስተገብረ፡ ናይ ተቓውሞ ሰልፍታትን ናዕብን ይረኣየላ ዘሎ ሃገር እያ። ሓይልታት ጸጥታ ኣብ ልዕሊ ሰላማዊ ሰልፈኛታት ከቢድ ስጉምትታት ዝወሰዱ ኮይኖም፡ ብውሕዱ 55 ሰባት ተቐቲሎም ኣለዉ። ብዙሓት ድማ ኣብ ቀይዲ ውዒሎም እዮም። ሓይልተት ጸጥታ ሰባት እናኣሰሩን ናብ ህንጻተት እናተኮሱን ዘርእዩ ተንቀሳቐስቲ ምስልታት ኣብ ማሕበራዊ መራኸብተት ተዘርጊሖም እዮም። ሰራዊት ሚያንማር፡ ኣብ ፈለማ ወርሒ ለካቲት፡ ብዴሞክራሲያዊ መንገዲ ንዝተመረጸት መራሒት ኣን ሳን ሱቺ ብምእሳር ዕልዋ መንግስቲ ከምዝገበረ ይፍለጥ። ድሕሪ እቲ ዕልዋ  መንግስቲ፡ ኣባላት ባይቶ፣ ተቓወምቲ ሰልፈኛታትን 29 ጋዜጠኛታትን ሓዊሱ ልዕሊ 1700 ሰባት ተኣሲሮም ምህላዎም ሓላፊት ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት ሚሼል ባቸሌት ትገልጽ። እቲ ብዝሒ ግን ልዕሊ እዚ ክኸውን ከምዝኽእል ግምታት ኣሎ።


ኮሮናቫይረስ፡ ህንዲ ቁጽሪ ምውታት ልዕሊ 200,000 በጺሑ

ኣብ ህንዲ ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ልዕሊ 200,000 ሞት ከምዝተመዝገበ ተገሊጹ። እዚ ቁጽሪ ንኣመሪካ፣ ብራዚልን መክሲኮን ስዒቡ፡ ህንዲ በቲ ለበዳ ዝለዓለ ሞት ዘመዝገበት፡ ኣብ ዓለም  ራብዐይቲ ሃገር ይገብራ። ከምኡ ድማ፡ ኣብ ሓደ መዓልቲ እቲ ዝለዓለ ብዝሒ ሞት ብምምዝጋብ ቀዳመይቲ ሃገር ኮይና ኣላ። እቲ ዓብዪ ሻቕሎት ፈጢሩ ዘሎ ካልኣይ ዙርያ እቲ ለበዳ፡ ድሕሪ ሓጺር እዋን ሩፍታ እዩ ኣጓኒፉ ዘሎ። እንተኾነ፡ ምስ መረጻ ብዝተኣሳሰር ዝተገብሩ ሰለማዊ ሰልፍታትን ፈስቲቫል ሂንዱን እቲ ለበዳ ኣዝዩ ክስፋፋሕ ጠንቂ ኾይኖም ክኾኑ ከም ዝኽእሉ ይግመት። እቶም ኣብ እዋን መረጻ ዝተገብሩ ናይ ድጋፍ ሰልፍታትን ኣብ ሃይማኖታዊ በዓላትን ሚልዮናት ኣብ ኣደባበይ ወጺኦም ተራእዮም። እዚ ድማ፡ ነቲ ሕዚ ኣጓኒፉ ዘሎ ካልኣይ ዙርያ ማዕበል፡ ኣስተዋጸኦ ገይሩ ክኸውን ከምዝኽእል እዩ ዝግመት። ካብ ዝሓለፈ ሰሙን ጀሚሩ፡ ኣብታ ሃገር ዝርከባ ሆስፒታት ብዋሕዲ መደቀሲ ዓራትን ኦክሲጅንን ተሳቕየን ኣለዋ። እቲ ለበዳ ኣብታ ሃገር ዓብዪ ማሕበራዊ ቅልወውላው የስዕብ ከምዘሎ እዩ ዝዝረብ። ልዕሊ 18 ዝኾነ ሰብ ካብ ሎሚ ጀሚሩ ክኽተብ፡ ምምዝጋብ ተጀሚሩ ኣሎ፤ ግን ድማ፡ ሰብ መዚ  ዋሕዲ ክታበት ከምዘሎ እዮም ዝዛረቡ። እቲ ጉዳይ ኣብ ዓለም ዓብዪ ሻቕሎት ዝፈጠረ ኾይኑ፡ ፕረዚደንት ጆ ባይደን፡ ሃገሩ ተወሳኺ ክታበት ናብ ህንዲ ከምእትልእኽ ኣፍሊጡ ኣሎ። ዝበዝሓ ግዝኣታት ህንዲ በቲ ለበዳ ዝተጠቕዓ ኾይነን፡ ብኣውርኡ ግና ማሃራሽትራ ዝተብሃለት ምዕራባዊት ግዝኣትን ርእሰ ከተማ እታ ሃገር ሙምባይን ኣዝየን ከምዝተሃሰያ ተሓቢሩ።


ህንዲ፡ ኣብ ሆስፒታል ብዘጋጠመ ባርዕ ብውሕዱ 13 ተሓከምቲ ኮቪድ-19 ሞይቶም

ኣብ ህንዲ ኣብ ጥቃ ከተማ ሙምባይ ኣብ ዝርከብ ሕሙማት ኮቪድ-19 ዝእለይሉ ሓደ ሆስፒታል ብዘጋጠመ ባርዕ ብውሕዱ 13 ሕሙማት ከምዝሞቱ ተገሊጹ። እቲ ባርዕ ሎሚ ዓርቢ ኣብ ስዓታት ናይ ንግሆ ዘጋጠመ ኮይኑ: ካብቲ ባርዕ ዘጋጠመሉ ክፍሊ ኣርባዕቲ ተሓከምቲ ብህይወት ወጺኦም ናብ ካልእ ሆስፒታል ተወሲዶም ምህላዎም ሰብ መዚ ኣፍሊጦም። ህንዲ ብካልኣይ ብርቱዕ ደግሲ ማዕበል ኮሮናቫይረስ ኣብ ትሕመሰሉ ዘላ እዩ እዚ ሓደጋ ኣጋጢሙ። ኣብ ህንዲ ብሰንኪ እዚ ኣጋጢሙ ዘሎ ብርቱዕ ማዕበል ለበዳ ኮሮናቫይረስ ሕጽረት ኦክስጅን ኣጋጢሙ ከምዘሎን ኣብ ክፍሊ ጽኑዕ ሕሙማት ዓራትን ቬንትለተራትን ኩሉ ተታሒዙ ከምዘሎ እዩ ዝግለጽ ዘሎ። ህንዲ ብዓርቢ  332,730 ሓዲሽ መልከፍቲ ከተመዝግብ እንከላ እዚ ቁጽሪ እዚ ኣብ 24 ሰዓታት ኣብ ሓንቲ ሃገር ኣብ ሓደ መዓልቲ ዝተመዝገበ ዝልዓለ ቁጽሪ ኮይኑ ተመዝጊቡ ኣሎ። ጠንቂ እቲ ኣብ ዞባ ማሃራሽትራ ዘጋጠመ ባርዕ ክጻረ ላዕለዋይ ሚኒስተር እቲ ዞባ ጸዊዑ ኣሎ፡ ቀዳማይ ሚኒሰትር ህንዲ ናረንደራ ሞዲ'ውን ነቲ ሓደጋ 'ዘሰንብድ' ድሕሪ ምባል ብመንገዲ ትዊተር ናይ ሓዘን መልእኽቲ ኣመሓላሊፉ ኣሎ። ኣብ ህንዲ ኣብ ብዙሓት ዞባታት ቁጽሪ ሓዲሽ መልከፍቲ ብናህሪ ይውስኽ ብምህላዉ ኣብ መላእ እታ ሃገር ሕጽረት ኦክስጅን ኣጋጢሙ ኣሎ። ቀዳማይ ሚኒሰትር ህንዲ ናረንደራ ሞዲ ነዚ ኣመልኪቱ  ምስ ሚኒስተራት እተን ዝያዳ ተጠቂዐን ዘለዋ ዞባታትን ትካላት ኣፍረይቲ ኦክስጅንን ሎሚ ኣኼባ ከካይድ ምዃኑ ተሓቢሩ ኣሎ። ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ እታ ሃገር ነቲ ኩነታት "ሓደጋ ሃገራዊ ጥዕና" ኢሉ ብምጽዋዕ፡ መንግስቲ ቀረባት ኦከስጅን ንኸሐይልን ነቲ ለብዒ ንምግታእን ስጉምትታት ክንድፍ ጸዊዑ። ዞባ ማሃራሽትራ እታ ብሕጸረት ኦክስጅንን ቁጽሪ ሕሙማትን ዝያዳ ተሃስያ ዘላ ዞባ እያ። ኣብታ ዞባ፡ ቅድሚ ክልተ መዓልታ ኣብ ሆስፒታል ደቂሶም ካብ ዝነበሩ ተሓከምቲ: ኦክስጅን ስለዝተቋረጾም 24 ከምዝሞቱ ተገሊጹ ነይሩ። እቲ ምቁራጽ ናይ ኦክስጅን፡ ነቲ ዝተወደአ ኣጋንእ ኦክስጅን ንምምላእ ኣብ ዝተፈተነሉ፡  ላሕኵ ኦክስጅን ኣጋጢሙ እቶም ተሓከምቲ ብሕጽረት ኦክስጅን ከምዝሞቱ ተገሊጹ።


ወተሃደራት ቻይናን ህንድን ናብ 'ሓድሽ ዶባዊ ጎንጺ' ምእታዎም ተገሊጹ

ኣብ ሞንጎ ወተሃደራት ቻይናን ህንድን ብሰንኪ ኣብቲ ነተን ሃገራት ዘሰሓሕብ ዶብ መሊሱ ብዝተወለዐ ግጭት ካብ ክልቲኤን ወገን ወተሃደራዊ መቑሰልቲ ከምዘጋጠመ ጸብጻብ ማዕኸን ዜና ህንዲ ኣመልኪቱ። እቲ ዝሓለፈ ረቡዕ ዝተወለዐ ግጭት ሰሜን ሲኪም ኣብ ዝተበሃለ ቦታ ከምዘጋጠመ ተፈሊጡ። ሰራዊት ህንዲ "ቀሊል ጎንጺ ነይሩ ግን ከኣ ተፈቲሑ" ክብል ሓቢሩ። ብምኽንያት እቲ ኣብ ዓለም ዝነውሐ ዕድመ ዝጸንሐ ዶባዊ ምስሕሓብ ኣብ ሞንጎ ክልቲኤን ሃገራት ዘሎ ወጥርታት እናሓየለ ይመጽእ ኣሎ። ክልቲኤን ድማ ኣዝዩ ሰፊሕ ዝኾነ ግዝኣት "ናተይ" ክብላ ይካሰሳ። ኣብ ወርሒ ሰነ ተወሊዑ ብዝነበረ ጎንጺ ብውሑድ 20 ወተሃደራት ህንዲ ከምዝሞቱ ይግለጽ። ግዝኣት ስኪም ድማ ኣብ ሞንጎ ቡሁታንን ኔፓልን ተቐርቂራ ትርከብ። ሰበስልጣን ህንዲ ከምዝብልዎ፡ ኣብ ሓለዋ ዝተዋፈሩ ወተሃደራት ቻይና ንግዝኣት ሰጊሮም እንተኣተዉ'ኳ ተደፊኦም ወጺኦም ኣለዉ። ኣብቲ ካባቢ ዝርከቡ ሩባታትን ቀላያትን ሓሓሊፉ ንወተሃደራት ክልቲኤን ሃገራት ገጽ ንገጽ ዘራኽቡ ብምዃኖም ገለ እዋናት ናብ ጎንጺ የእትውዎም። እቲ ዝኸፍአ ዝበሃል ኣብ ወርሒ ሰነ ኣብ ላዳክ ሽንጥሮ ጋልዋን ዘጋጠመ ግጭት ምንባሩ ይግለጽ። ሽዑ ቻይና ኣብ ልዕሊ ወተሃደራታ ጉድኣት ከምዝበጽሓ ክግለጽ ከሎ ዝሃበቶ ርእይቶ ግን ኣይነበረን። ብድሕሪ'ቲ ዝተኻየደ ናይ ኢድ ብኢድ ውግእ ነቲ ጉዳይ ንምዝሕሓል ተዘራሪበን'የን። እቲ ናይ ቀረባ ዝበሃል ብሰንበት ብደረጃ ወተሃደራዊ ኣዘዝቲ ዝተገበረ ዝርርብ'ዩ። ክልቲኤን ሃገራት ሓደ ጊዜ ጥራይ ማለት ብ1962 ኲናት ዘካየዳ ኮይነን ህንዲ ከቢድ ስዕረት ከምዘጋጠማ ይግለጽ።


ህንዲ፡ ኣብ ሆስፒታል ብዝተልዓለ ባርዕ 10 ህጻናት ሞይቶም

ኣብ ህንዲ፡ ኣብ ሓደ ሆስፒታል ብሰንኪ ዘጋጠመ ባርዕ፡ ኣብ መሕረሲ ክፍሊ ዝነበሩ 10 ህጻናት ሞይቶም። እቲ ሓደጋ ቀዳም ወጋሕታ ዘጋጠመ ኾይኑ፡ ሰራሕተኛታት ናይ’ቲ ሆስፒታል ነቶም ህጻናት ከድሕኑ እኳ እንተተጓየዩ፡ እቶም ዓሰርተ ግን በቲ ባርዕ ከምዝተቐተሉ ተገሊጹ። ሰራሕተኛታት ምጥፋእ ባርዕ ናብ’ቲ ሓደጋ ዘጋጠመሉ ሆስፒታል ቅድሚ ምብጸሖም ግን፡ ሸውዓተ ህጻናት ካብ’ቲ ባርዕ ምድሓን ተኻኢሉ እዩ። እቲ ባርዕ፡ ኣብ ምዕራባዊ ክፋል ህንዲ፡ ማሃራሽትራ ኣብ ዝበሃል ግዝኣት እዩ ኣጋጢሙ። ቀዳማይ ሚኒስተር ህንዲ ናሬንድራ ሞዲ ነቲ ክስተት “ልቢ ዘድሚ ዘሕዝን ፍጻመ” ክብል ገሊጽዎ። መንቀሊ ናይ’ቲ ባርዕ እንታይ ከምዝኾነ ዛጊድ ኣይተፈልጠን፡ ምጽራይ ድማ ተጀሚሩ’ሎ። ናይ’ቲ ከባቢ ሚድያታት ከምዝበልዎ፡ ኣብ እዋን እቲ ባርዕ፡ ኣብ ውሽጢ እቲ ናይ ሕርሲ ክፍሊ ተደጋጋሚ ነትጉታት ብምንባሩ ንምድሓን ህይወት ንዝግበር ጻዕርታት ዓንቂፉዎ እዩ። ኣብ ስራሕ ዝነበረት ሓንቲ ነርስ፡ ካብ’ቲ ዝተወልዱ ህጻናት ዝእለይሉ ክፍሊ ትኪ ክወጽእ ምስረኣየት ንሰብመዚ ከምዝሓበረት ተዛሪባ። “ሰብ መዚ ናይ’ቲ ሆስፒታል ሸውዓተ ህጻናት ኣድሒኖም እዮም፡ 10 ህጻናት ግን ኣብ’ዚ ዘሕዝን ክስተት ሞይቶም” ክብል ካልእ ሓኪም ንጋዜጠኛታት ተዛሪቡ። ቀዳማይ ሚኒስተር ሞዲ ድማ፡ ንስድራ እቶም ግዳያት ጽንዓት ይሃብኩም ኢሉ። ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት ህንዲ ኣሚት ሻህ ብወገኑ፡ በቲ ፍጻመ “ቃላት ካብ ዝገልጽዎ ንላዕሊ ከምዝሓዘነ” ኣብ ትዊተር ጽሒፉ።


ሓድሽ ዓሌት ኮሮናቫይረስ ናብ መላእ ዓለም ይላባዕ ኣሎ ተባሂሉ

ህንድን ፓኪስታንን ነቲ ፈለማ ኣብ ብሪጣንያ ዝተረኽበ፡ ልዑል ናይ ምምሕልላፍ ተኽእሎ ዘለዎ ሓድሽ ዓሌት ኮሮናቫይረስ ድሒ ዝተራእየለን ሃገራት ኮይነን ኣለዋ። ኣብ ወደባዊት ከተማ ካራቺ ሰለስተ ሰባት እቲ ቫይረስ ከም ዝተረኽቦም ሰብ መዚ ጥዕና ዞባ ሲንድ ፓኪስታን ክገልጹ እንከለው፡ ህንዲ'ውን 6 ሰባት ከም ዝረኸበት ሓቢራ። ኩላቶም ኣብ ቀረባ እዋን ካብ ብሪጣንያ ከም ዝተመልሱ እተን ሃገራት ሓቢረን። ምስኦም ርክብ ዝነበሮም ሰባት ይድለዩ ከም ዘለው'ውን ገሊጸን። ፓኪስታን፡ እቲ ሓድሽ ዓይነት ቫይረስ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ምስ ተረኽበ ካብን ናብን ብሪጣንያ ኣብ ዝግበር መገሻ ቀይድታት ካብ ዘንበራ ብርክት ዝበላ ሃገራት እያ። እንተኾነ ግና ኣብ ብሪጣንያ ገይሾም ዝነበሩ ዜጋታታ ካብቲ ቫይረስ ናጻ ምዃኖም ዘረጋግጽ ወረቐት ብምሓዝ ክምለሱ ኣፍቂዳ እያ። ኣብዚ እዋን: እዚ ሓድሽ ዓይነት ቫይረስ ካብ 20 ኣብ ዝበዝሓ ሃገራት ተረኺቡ ኣሎ። ኣብ ኣውሮጳ፡ ኣብ ሆላንድ፡ ዴንማርክ፡ ፈረንሳ፡ ጥልያን፡ ስጳኛ፡ ስዊዘርላንድ፡ ሽወደን፡ ፊንላንድ፡ ኣየርላንድ፡ ጀርመን፡ ኣይስላንድን ቤልጅዩምን ዝተራእየ ክኸውን እንከሎ: ኣብ ሰሜን ኣሜሪካ ድማ ኣብ ካናዳ ተረኺቡ። ኣብ እስያ'ውን፡ ኣብ ጃፓን፡ ሲንጋፖር፡ ሆንግ ኮንግ፡ ህንዲ፡ ፓኪስታን፡ ደቡብ ኮርያን: ከምኡ'ውን ኣብ ኣውስትራልያን ተራእዩ ኣሎ። ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ከኣ ኣብ እስራኤልን ሊባኖስን ተረኺቡ።


ህንዲ ዜጋታታ ፍርያት ሽኮር ክምገቡ ኣማሕጺና

ሰብ መዚ ኢንዳስትሪ ሽኮር ህንዲ፡ ዜጋታት ነቲ ልዕሊ ጠለብ ዝፈረየ ሽኮር ክምገቡ ዘተባብዕ ወፍሪ ጀሚሮም። ማሕበር ምፍራይ ሽኮር ህንዲ ነቶም ሽኮርን ኣብ ጥዕና ዘሕድሮ ጽልዋን ብዝምልከት ዝዝረቡ ገለ ጽውጽዋያት ከጥፍኦም ከምዝደልይ ሓቢሩ'ሎ። ሓደ ህንዳዊ ብማእኸላይ ገምጋም ኣብ ዓመት ከባቢ 19 ኪሎ ግራም ሽኮር ዝምገብ ኮይኑ እዚ ድማ ትሕቲ እቲ ዓለማዊ መጠን ከምዝኾነ ይግለጽ። እንተኾነ እታ ሃገር፡ ካብ ሽኮር ወጻእ መግብታት ምቁር ጣዕሚ ንኽህልዎም ዝገብሩ ካልኦት ብእታታት [ንጣዕሚ ሽኮር ዝትክኡ] ብምጥቃም ኣብ ዓለም ብቐዳምነት ትስራዕ። ምህርቲ ሽኮር ህንዲ ኣብዚ ዓመት ብ13 ሚኢታዊት ክውስኽን 31 ሚልዮን ቶን ክበጽሕን ትጽቢት'ኳ እንተሃለወ፡ መንግስቲ ነቲ ዘዕለቕለቐ ምህርቲ ኣብ ምጽፋፍ ኣትኲሩ ከምዝሰርሕ ይገልጽ። ሓድሽ ዌብሳይት ማሕበር ምፍራይ ሽኮር ህንዲ ዜጋታት ሽኮር ንክጥቀሙ ዘተባብዑ መልእኽትታት ይዝርግሕ ዘሎ ኮይኑ፡ "ብልዑ፣ ስተዩ ጥዕናኹም ዝተሓለወ ይኹን፡ ቁሩብ ሽኮር ዝጎድእ ኣይኮነን" ዝብል ሓጺር መልእኽቲ ይርከቦም። እቲ ዌብሳይት ኣብ ዝኽፈተሉ እዋን በዓልመዚ መግቢ ህንዲ ሳዳንሹ ፓንደይ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ብዛዕባ ሽኮር ዝዝረቡ ግጉያት ሓበሬታ ብዙሓት ከምዝኾኑ ሓቢሩ። "ብዛዕባ ሽኮርን ኣጠቓቕምኡን ብዙሓት ጽውጸዋያት እዮም ዘለዉ፤ እዚኦም ድማ ሳይንሳዊ መሰረት ዘይብሎም'ዮም" ክብል ተዛሪቡ። እቲ ብኦንላይን ዝካየድ ወፍሪ ብማሕበራዊ መራኸብታት ብዝጥቅዑ መልእኽትታትን ስልጠናታትን ዝተሓገዘ እዩ። እቲ ሕዚ ኣብ ህንዲ ዝተጀመረ ወፍሪ ካብቲ ካልኦት ሃገራት ብዛዕባ ሽኮርን ኣጠቓቕምኡን ዝህብኦ ሓበሬታ ዝተፈለየ እዩ። ዝበዝሓ ሃገራት፡ ዜጋታትን ዝጥቀምዎ መጠን ሽኮር ክንክዩ ይምዕዳ። ሽኮር ምስ ከም ልዕሊ ዓቐን ርጉዲን ሕማም ሽኮርያን ዝበሉ ዝተፈላለዩ ጠንቅታት ጥዕና ይተሓሓዝ። ውድብ ጥዕና ዓለም ብወገኑ፡ ብፍላይ ኣብቶም "ካብ ሽኮር ነጻ" ዝኾኑ ብዝብል ኣብ መግብን መስተን ዝውሰኹ ነገራት ዘለዎ ስክፍታ ይገለጽ። ኣብ ህንዲ ኣስታት 50 ሚልዮን ሓረስቶት ኣብ ምፍራይ ቃንጫ ሽኮር ይነጥፉ። ካልኦት ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ድማ ኣብ ምጥሓንን ምጉዕዓዝን ቃንጫ ተዋፊሮም ይርከቡ። መንግስቲ እታ ሃገር፡ ፍርያት ሽኮር ህንዲ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዓለም ንኽሽየጥ ዝተፈላለዩ ድጎማታት ብምግባር ናብቲ ኢንዳስትሪ ኢዱ ይሓውስ፤ እንተኾነ ካልኦት ሽኮር ዘፍርያ ሃገራት ነዚ ይቃወማ። ነቲ ልዕሊ ዓቐን ዝፈርየ ምህርቲ ሽኮር ምእላይ ዝከኣለሉ ካልእ ኣማራጺ ከኣ ናብ ኢታኖል ብምቕያር ነዳዲ ክኸውን ምግባር ከምዝኾነ ይግለጽ። ማሕበር ምፍራይ ሽኮር ህንዲ ከምዝብሎ፡ ምህርቲ ኢታኖል እታ ሃገር ኣብዚ ዓመት ካብ ዘሎ 1.9 ቢልዮን ሊትሮ ኣብ 2021 ናብ 3 ቢልዮን ሊትሮ ክዓብይ እዩ።


ኮቪድ-19፡ ህንዲ ኣብ ዓለም እቲ ዝዓበየ ወፍሪ ክታበት ኮሮናቫይረስ ክትጅምር’ያ

ህንዲ 1.3 ሚልዮን ህዝባ ካብ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንምክልኻል ዘኽእላ ኣብ ዓለም እቲ ዝሰፍሐ ወፍሪ ክታበት ከምእትጅምር ኣፍሊጣ። ብሚልዮናት ዝቑጸሩን ፍቓድ ዝረኸቡን ኮቪድ ሺልድን ኮቫክሲንን ዝተብሃሉ ክታበታት ናብ ምሉእ ሃገር ከምዝተባጽሑ ተፈሊጡ ኣሎ። እቲ ክታበት ፈለማ ንሰብ ሞያ ጥዕናን ምስ ኮሮናቫይረስ ተዛሚዱ ንዝሰርሑ ሰባት ዝወሃብ ኮይኑ በቲ ቫይረስ ብቐሊሉ ንዝቃልዑ ክፋል ሕብረተሰብ እውን ከምዝወሃብ ተሓቢሩ። ህንዲ ካብ ሃገረ ኣመሪካ ቀጺላ ብዝሒ ብኮሮናቫይረስ ዝተለኸፉ ሰባት ዘመዝገበት ሃገር እያ። 10 ሚልዮን ሰብ ሞያ ሕኽምና ተጠቐምቲ ክታበት ከምዝኾኑን ቀጺሉ ድማ ኣባላት ፖሊስ፣ ሰራዊት ምክልኻል ሃገርን ሰራሕተኛታት ቤት ማዘጋጃን ኣቐዲሞም ነቲ ክታበት ክረኽቡ ምዃኖምን ተገሊጹ። ካብዚ ብምቕጻል ዕድምኦም ልዕሊ 50 ዝኾኑን ንኻልኦት ሕማማት ዝተቓልዑ ትሕቲ 50 ዓመት ዝዕድሚኦም ተጠቐምቲ እቲ ወፍሪ ክታበት ክኾኑ እዮም ተባሂሉ። ኣስታት 900 ሚልዮን ዜጋታት መዝጊቡ ዝሓዘ ናይታ ሃገር ናይ መረጽቲ ሰነድ ንክታበት ብቑዓት ዝኾኑ ተኸተብቲ ኣብ ምፍላይ ክሕግዝ እዩ ተባሂሉ’ሎ። መንግስቲ ህንዲ ክሳብ መፈለምታ ወርሒ ነሓሰ ን300 ሚልዮን ዜጋታት ክኸትብ ትልሚ ከምዘለዎ ይገልጽ። እቲ ወፍሪ ክታበት ኣብ ማእኸላት ጥዕና፣ ኣብያተ ትምህርቲ፣ ኮሌጃትን ናይ ህዝቢ መእከቢ ኣደራሻትን ከምዝካየድ ተሓቢሩ። ኣብ ህንዲ ዝርከቡ ብዙሓት ሆስፒታላት ነቲ ወፍሪ ክታበት ንምክያድ ምድላዋቶም ዛዚሞም ይርከቡ። በዓል መዚ ተቖጻጻሪ ኣፋውስ ህንዲ ዛጊድ ኮቪድሺልድን ኮቫክሲንን ንዝተብሃሉ ክታበታት ኣፍልጦ ሂቡ። እንተኾነ ግን ኣብ ውጽኢታውነት ኮቫክሲን ስግኣታት ተፈጢሮም ኣለዉ። ምኽንያቱ ድማ ናይ ሳልሳይ ደረጃ ሙከራ ግዚኡ እንከይተዛዘመ ኣቐዲሙ ስለዝመጽአ እዩ። እቲ ተቖጻጻሪ በዓል መዝን ነቲ ክታበት ዘፍሪ ትካልን ግን ድሕንነቱ ዝተሓለወ ከምዝኾነን ውጽኢታውነቱ ከኣ ኣብ ወርሒ ለካቲት ከምዝርአን ኣፍሊጦም። ክልቲኦም ኣፍልጦ ዝተውሃቦም ክታበታት ኣብ ውሽጢ 28 መዓልታት ኣፈላላይ ክልተ ግዜ ዝወሃቡ ኮይኖም እቲ ካልአዋይ ከም መጠናኸሪ ዝወሃብ እዩ። ክታበት ዝረኽቡ ሰባት ብኤሌክትሮኒክስ ዝተሓገዘ ክትትል ከምዝግበረሎምን ኣቐዲሞም ዝኽተቡ 8 ሚልዮን ሰባት ከምዝተመዝገቡን ተፈሊጡ’ሎ። ክታበት ዝህቡ 600 ሽሕ ሰባት ድማ ስልጠና ተዋሂብዎም። እቶም ብኽልተ ዙርያ ዝወሃቡ ክታበታት ኣብ ሰናይ ፍቓድ እቶም ተኸተብቲ ከምዝውሃቡን ተኸተብቲ ክልተ ግዜ ምስተኸተቡ “ክቱባት” ዝብል ናይ ምስክር ወረቐት ከምዝወሃቦምን ተፈሊጡ። ኣብ ህንዲ ፍሉጥ ናይ ክታበት በዓል ሞያ ዶ/ር ጋጋንዴፒ “ወፍሪ ክታበት ኮሮሮናቫይረስ ህንዲ ካብ ካልኦት ሃገራት ብዝሓሸ መገዲ ክጻፈፍ ትጽቢት ኣለኒ” ክብል ንቢቢሲ ሓቢሩ። ኣብ ርእሰ ከተማ ደልሂ ኣብ ዝርከብ ናይ ኮሮናቫይረስ ሕሙማት መሕብሐቢ ሆስፒታል ዝሰርሕ ዶ/ር ፋራ ሑሴን ሎሚ መዓልቲ ቀዳም ኣቐዲሞም ካብ ዝኽተቡ ሰብ ሞያ ሕክምና ሓደ እዩ። “ኣብ ስራሕ እናወዓልካ ጥዕና ስድራኻ ንምውሓስ ዝነበረ ፈተነ ነዊሕን ዋጋ ዘኽፍልን ጉዕዞ’ዩ ነይሩ። ወለደይን እናሓጎታተይን ደቀይ ብምሕብሓብ ስለዝሓገዙኒ ኣነ’ውን ካብ ደቀይ ተፈልየ እቲ ሕማም ናብ ካልኦት ከይሓልፍ ጻዕሪ ክገብር ነይሩኒ” ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ። “እቲ ክታበት ብሰንኪ ናይ ስራሐይ ባህሪ ስድራይ ተቓላዓቲ ንኸይኾኑ ንምክልኻል ቀዳማይ ስጉምቲ ከምዝኸውን ተስፋ እገብር” ዝበለ ዶ/ር ፋራ ሑሴን እቲ ክታበት ኣብ ማእገሩ ዘሎ ከቢድ ሸኽሚ ከራግፈሉ ብተስፋ ይጽበ።


ኮቪድ፡ ባይደን ንሞት 500 ሽሕ ኣመሪካውያን 'ልቢ ዝሰብር ናይ ታሪኽ ምዕራፍ' ኢሉዎ

ፕረዚደንት ጆ ባይደን፡ ብምኽንያት ኮሮናቫይረስ ኣብ ኣመሪካ ንዘጋጠመ ሞት 500 ሽሕ ሰባት ኣብ ዝተዳለወ ዝኽሪ ተረኺቡ፡ "ከም ሃገር ከምዚ ዓይነት ጨካን ዕጫ ክንቅበል የብልናን፤ ሓዘን'ውን ከፍዝዘና የብሉን" ኢሉ። ኣመሪካ፡ ኣብ ዓለም እቲ ዝለዓለ መጠን ሞት ዘመዝገበት ሃገር ኮይና ኣላ። ኣብ ቤት-ጽሕፈት ቤተ-መንግስቲ ኣመሪካ ዋይት ሃውስ ኣብ ዝነበረ ስነ ስርዓት ምብራህ ሽምዓ፡ እቲ ፕረዚደንትን ምክትል ፕረዚደንትን ምስ መጻምድቶም ናይ ሕልና ጸሎት ገይሮም። ለበዳ ኮሮናቫይረስ ካብ ዝርኣ ንነጀው፡ ልዕሊ 28.1 ሚልዮን ኣመሪካውያን ዝተለኸፉ ኮይኖም፤ እዚ'ውን ካብ ዓለም እቲ ዝዓበየ'ዩ። "ሎሚ መዓልቲ ኩሉ ኣመሪካዊ ነቶም ብሞት ዝስኣንናዮም ክዝክር እሓትት" ብምባል ዜጋታት ዝርግሐ ናይ'ቲ ቫይረስ ኣብ ምቁጽጻር ክቃለሱ ጸዊዑ። ጆ ባይደን ኣብቲ ስነ ስርዓት ኣብ ዘስምዖ መደረ፡ ብዝሒ ኣብ ኣመሪካ ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ዘጋጠመ ሞት፡ ኣብ ቀዳማይን ካልኣይን ኲናት ዓለም ከምኡ'ውን ኲናት ቬትናም ተደሚሩ ካብ ዘጋጠመ ሞት ኣመሪካውያን ዝዛየደ ምዃኑ ተዛሪቡ። "ሎሚ መዓልቲ ብሓቂ ልቢ ዝሰብር ኣገዳሲ ናይ ታሪኽ ምዕራፍ ንዝክር ኣለና፤ 500,071 ሰባት ሞይቶም" ኢሉ። ኣብ ጉዕዞ ህይወቱ ዝሓለፎም ዘሕዝኑ ኣጋጣሚታት ዘልዓለ ፕረዚደንት ባይደን፡ ብ1972 ዓ.ም በዓልቲ ቤቱን ሓንቲ ጓሉን ብሓደጋ መኪና ከምኡ'ውን ብ2015 ሓደ ወዱ ብመንሽሮ ሓንጎል ምሟቶም ኣዘኻኺሩ። "እዚ ንዓይ ኣብ ውሽጢ ሓዘን ዕላማ ምርካብ እዩ ዝምህረኒ" ኢሉ። ጆ ባይደን ቅድሚ ቃለ መሓላ ምፍጻሙ ብ19 ጥሪ 2021፡ ብምኽንያት ኮሮናቫይረስ ንዝሞቱ 400 ሽሕ ዜጋታት ዝኽሪ ገይሩ ነይሩ። ኣብ ኣመሪካ ኣጋጢሙ ዘሎ ቁጽሪ መልከፍቲ ኮሮናቫይረስ ኣብ ዓለም ካልኣይ ደረጃ ሒዛ ካብ ዘላ ህንዲ ክልተ ዕጽፊ ኮይኑ፡ ህንዲ 11 ሚልዮን፣ ብራዚል 10.1 ሚልዮን መልከፍትታት ኣመዝጊብን ኣለዋ። ከም ግምት ዩኒቨርሲቲ ዋሽንግተን፡ ክሳብ ሓደ ሰነ 2021 ተወሰኽቲ ኣስታት 90 ሽሕ ኣመሪካውያን ብኮሮናቫይረስ ክሞቱ'ዮም። እቲ ኢንስቲትዩት ክሳብ መወዳእታ ግንቦት፡ መዓልታዊ 500 ሰባት ከም ዝሞቱ'ዩ ዝገልጽ። ኣብዚ ሕጂ እዋን መዓልታዊ 1.6 ሚልዮን ክታበት ንኣመሪካውያን ይወሃብ ኣሎ። ይኹን'ምበር፡ ሰብ ሞያ እቲ እናወሰኸ ዝመጽእ ዘሎ ዝርግሐ ሓድሽ ዓሌት ኮሮናቫይረስ፡ ንቁጽሪ መዓልታዊ ዘጋጥም መልከፍቲ ከዛይዶ ይኽአል'ዩ ዝብል ስግኣት ኣለዎም። ዝሓለፈ ሰሙን፡ ማእከል ምክልኻልን ምቁጽጻርን ሕማማት ኣመሪካ፡ ብምኽንያት ኮሮናቫይረስ፡ ኣመሪካውያን ብህይወት ናይ ምንባር ዕድል ብሓደ ዓመት ከም ዝጎደለ ሓቢሩ ነይሩ። ካብ ወርሒ ጥሪ ክሳብ ሰነ 2020 ጸለምቲ ደቂ ተባዕትዮ እቲ ዝለዓለ ምጉዳል ካብ ዘርኣዩ ኮይኖም፡ ብህይወት ናይ ምንባር ዕድሎም ብሰለስተ ዓመት ነክዩ። ካብ ላቲን ኣመሪካ ዝውለዱ ደቂ ተባዕትዮ ድማ ብ2.4 ምጉዳል ኣርእዮም።


ኣብ ህንዲ እንታይነቱ ብዘይተፈለጠ ሕማም 227 ሰባት ብጽኑዕ እንትሓሙ፡ ብውሕዱ ሓደ ሰብ ሞይቱ

ኣብ ህንዲ ጠንቁ ብዘይተፈለጠ ሕማም 227 ሰባት ናብ ሆስፒታል ክኣትዉ እንከለዉ ብውሕዱ ሓደ ሰብ ከምዝሞተ ተገሊጹ። ሰብ-መዚ ህንዲ ናይቲ  ኣብዚ ዝሓለፈ ቀዳመ ሰንበት ብርክት ዝበሉ ሰባት  ኣብ ሆስፒታል ክድቅሱ ምኽንያት ዝኾነ ዘይተፈለጠ ሕማም፡ ጠንቁ እንታይ ምዃኑ ንምፍላጥ መርመራታት ይካየድ ምህላዉ ገሊጾም። እቲ ኣብ ዞባ ኣንድራ ፕራዲሽ፡ ኢሉሪ ኣብ ዝብሃል ዝተረኣየ ዘይተፈለጠ ሕማም፡ እቶም ዝሓመሙ ብርቱዕ ተምላስ ከምኡ'ውን ምልክታት ወቕዕን ውነ ምስሓትን ከምዝርኣዮም  ዶኳትር ሓቢሮም። ኣብ ኢሊሩ ዝርከብ መንግስታዊ ሆስፒታል ቁጽሪ ሕሙማት ከይውስኽ ብምስጋእ ንኹሉ ዓራውቱ የዳልዎ ከምዘሎ'ውን ተሓቢሩ። እዚ ጠንቁን እንታይነቱን ዘይተፈለጠ ሕማም፡ ህንዲ ኣንጻር ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣብ ትቃለሰሉ ዘላ እዋን'ዩ ዝኽሰት ሰሎ። ማዕከናት ዜና እታ ሃገር፡ እቶም ዘይንቡር ምልክታት ተራእይዎም ብኣንቡላንስ ተጸሮም ዝመጽኡ ዓሰርተታት ሕሙማት ናይ ኮሮንቫይረስ መርመራ ተግይርሎም ኩሎም እቲ ቫይረስ ከምዘይተረኸቦም ኣቃሊሐን። ኣብቲ እቶም ሕሙማት ደቂሶሙሉ ዝርከቡ ሆስፒታል ዝርከብ ሓላፊ ንማዕከን ዜና ኢንድያን ኤክስፕረስ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ "ካብቶም ኣብ ሆስፒታል ተዓቒቦም ዘለዉ፡ ብፍላይ እቶም ህጻናት ኣብ ዓይኖም ብርቱዕ ቃንዛ ጀሚርዎም፡ ብድሕሪ ብርቱዕ ተምላስ ኣስዒብሎም፡ ገለ'ውን ኣብ ኮማ ኣትዮም ምጭብባጥ ናይ መትኒ ዘጋጠሞም ኣለዉ" ኢሉ። ብዙሓት ናብ ሕክምና ምስ መጽኡ እቲ ዝርኣዮም ዝነበረ ምልክታት ሓዲገኦም ናብ ገዛ ከምዝተፋነዉ'ውን እቲ ሓላፊ ገሊጹ። ኣብ ዞባ ኣንድራ ፕራዲሽ ሚኒስተር ጥዕና ኣላ ካሊ ክሪሽና እቲ ካብቶም ሕሙማት ዝተወሰደ ናይ ደም ቅምሶ ዝኾነ ምልክታት ናይ ተላባዕቲ ሓማማት ከምዘይተረኽቦ ገሊጹ። ምኒስተር ኣላ ካሊ ክሪሽና "ናብቲ'ቶም ሕሙማት ዝደቀስሉ ሕክምና ወግዓዊ ምብጻሕ ምስ ኣካየድና፡ እቲ ጠንቂ ዝተበከለ ማይ ወይ ኣየር'ዩ ክኸውን ዝኽእል ኢልና ገሚትና ኔርና፡ እንተኾነ ምስጢሩ ዘይተፈለጠ ሕማም'ዩ ኮይኑ ዘሎ፡ ነዚ ንምፍላጥ ከኣ ላባራቶሪ መርመራታት ይግበር ኣሎ" ኢሉ። እንተኾነ ተላጉ ደሳም ዝተባላ ተቃዋሚ ሰልፊ እቲ ጠንቂ ብከላ ክኸውን ይኽእል'ዩ ብምባል ምስጢር ናይቲ ሕማም ንክፍለጥ፡ መንግስቲ ጽዑቕ መርመራታት ክገብር ወግዓዊ ሕቶ ኣቕሪቡ'ሎ።


ህንዲ፡ 'ብጉጅለ ዝተዓመፀት' ጓልኣንስተይቲ ብምሟታ ሓያል ቁጠዐ ፈጢሩ

ኣብ ህንዲ ሓንቲ ጓል 22 ዓመት ኣባል ማሕበረሰብ ዳሊት ['ዘይትትንከፉ' ኣብ ሕሱም ድኽነት ዝነብሩ] ብጉጅለ ድሕሪ ምዕማፃ፡ ከምዝሞተት ተገሊፁ። እዚ ሓድሽ ዜና፡ ህንዲ ብሰንኪ ናይታ ኣብ ዝሓለፈ ሰሉስ ብጉጅለ ተዓሚፃ ዝሞተት ጓል 19 ዓመት፡ ብናዕቢ ኣብ ትናወፀሉ ዘላ ግዘ እዩ ዝስማዕ ዘሎ። መጥቃዕቲ ክልቲኤን ደቂኣንስትዮ ኣብ ሰሜናዊ ግዝኣት እታ ሃገር 'ኡታር ፕራዴሽ' እዩ ተፈፂሙ። ኣብ ተመሳሳሊ መዓልቲ ብጉጅለ ተዓሚፃ ዝሞተት ካልአይቲ ጓልኣንስተይቲ ድማ፡ ኣብ መላእ ህንዲ ቁጠዐን ናዕብን ኣኸቲሉ'ሎ። ፖሊስ፡ ነቲ ኣብ ዞባ ባላምፑር ዝተፈፀመ ምዕማፅን ቅትለትን እታ ጓል 22 ዓመት ጥርዓናት ብምምዝጋብ፡ ርክብ ነይርዎም ንዝበሎም ክልተ ደቂተባዕትዮ ኣሲሩ። እዚ ሓድሽ ምዕማፅን ቅትለትን፡ ካብቲ ጓል 19 ዓመት ጓል ተዓሚፃ ኣብ ተመሳሳሊ መዓልቲ ዝሞተትሉ ዞባ ሃትራስ፡ 500 ኪሎሜትር ርሒቑ ኣብ ዝርከብ ከባቢ እዩ ተፈፂሙ። እታ ቀዳመይቲ ግዳይ ድሕሪ ምዕማፃ ብብርቱዕ ተጎዲኣ ኣብ ሆስፒታል ደልሂ ንክልተ ሰሙን ህይወታ ክተድሕን እናተቓለሰት ከላ እያ፡  ኣብ ዝሓለፈ ሰሉስ ሞይታ። እታ ካልአይቲ ግዳይ ከኣ ብቕድሚ ትማሊ ሰሉስ፡ ኣብ ተመሳሳሊ መዓልቲ ዝሞተት እንትትኾን፡ መራኸቢ ሓፋሽ እታ ሃገር ግና፡ እዚ ፆታዊ መጥቃዕትን ኣብ ልዕሊ እቶም ከም ርኹሳት  (ዘይፅሩያት) ተገይሮም ዝሕሰቡ ‘ካስት’ ተባሂሎም ዝፅወዑ ህንዳውያን ንዝፍፀም ግህሰት፡ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ከቢድ ተቓውሞ ምስ ኣልዓለ እዩ ነዚ ፍፃመ ፀብፂብዎ። ስነ-ስርዓት ቀብሪ ናይታ ብጉጅለ ተዓሚፃ ዝሞተት ጓል 19 ዓመት፡ ብዘይፍቓድ ስድራ ብምፍፃሙ ድማ ስድርኣ ንፖሊስ ከሲሶም። ስድራ ግዳይ፡ ሬሳ ጓሎም፡ ብመሰረት ስነ-ስርዓት ቀብሪ ህንዳውያን፡ ብዘይ ፍቓዶም ብፖሊስ ከምዝተቓፀለ ዝገለፁ እንትኾኑ፡ ተሓለቕቲ ነቲ ተግባር፡ “ ኢ-ሰብኣዊ ውሳነ” ብምባል ተቓዊመሞ። ፖሊስ ግና ፍቓድ ስድራ ከምዘረኸበ እዩ ገሊፁ። ጋዜጠኛ እታ ሃገር ሳሩባህ ሚሽራ ኣብታ ካልአይቲ ግዳይ ኣመልኪቱ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ ኣብ ባላምፑር ፖሊስ ብፃዕቒ ተዋፊሩ ከምዝነበረ ተዛሪቡ። “ሰብመዚ እታ ግዳይ ከምዝተዓመፀት ኣየረጋገፁን፡ ግን ድማ ነቲ ብስድራ ዝቐረበ ክሲ ኣይከሓዱን” ኢሉ። ወላዲት እታ ጓል 22 ዓመት ግዳይ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሉስ ንምዝገባ ትምህርቲ ዝኸደት ጓለን፡ ኣብ ልሙድ ሰዓታ ናብ ገዛ ብዘይምምላሳ ስደራ ክሻቐሉ ከምዝጀመሩ ብምሕባር፡ “ናብ ገዝኣ ክትምለስ ከላ፡ ሰለስተ ኣርባዕተ ዝኾኑ ደቂተባዕትዮ ኣብ መገዲ ብምኽታር ናብ መኪንኦም በስገዳድ ኣእትዮማ” ዝበላ እተን ወላዲት፡ ጓለን ቅድሚ ምዕማፃ ሃለዋታ ክትስሕት ከምዘደንዘዝዋ ገሊፀን። “ጓለይ እግራን ሽምጣን ሰይሮማ  እዮም። ብድሕሪኡ ድማ ብጋሪ ገይሮም ናብ ገዛ ሰዲዶማ። ናብ ገዛ ክትኣትዉ ከላ ደኺማ ነይራ። ጓልና ክትዛረብ ኮነ ክትለዓል ኣይከኣለትን። እንታይ ከምዝኾነት እንተሓተትናያ’ውን ክትምልስ ኣይከኣለትን” ብምባል እቲ ኣብ ልዕሊ ጓለን ዝተፈፀመ ግፍዒ ተዛሪበን። ድሕሪ 10 ደቒቕ ግና ጓለን፡ ኣብ ከብዳ “ናይ ምቅፃል ስምዒት” ክስመዓ ምስ ጀመረ ክትቅንዞን ስድርኣ ብቅልጡፍ ናብ ሆስፒታል ክወስድዋን ክትምሕፀን ጀሚራ። “ኩነታታ ከቢድ ስለዝነበረ ግና፡ እቲ ዶክተር ኣብቲ ከተማ ናብ ዝርከብ ዓብይ ሆስፒታል ክንወስዳ ሓቲቱና፤ ኣብ መገዲ ከለና ግና ሞይታ” ብምባል ወላዲታ ተዛሪበን። ሓደ እዋን ሚኒስቴር እታ ሃገር ዝበረን ሕዚ ምስ ተቓዋሚ ውድብ BJP ዝተፀንበረን ኣክሌሽ ያዳቭ፡ “ድሕሪ ሃትራስ፡ ካልእቲ ጓልና  ኣብ ባላምፑር  ብጉጅለ ተዓሚፃን ኣብ ልዕሊኣ ኣረሜናዊነት ተፈፂሙን ኣሎ” ብምባል፡ መንግስቲ እታ ሃገር ኣብዚ ፍፃመ ቅልጡፍ ስጉምቲ ክወስድ ብመገዲ ትዊተር ፀዊዑ። ሰብመዚ እታ ሃገር  ድማ ነቲ ኣብ ህንዲ ኣጋጢሙ ዘሎ ቁጠዐን ናዕብን ንምቁፅፃር፡ ልዕሊ ኣርባዕተ ሰባት ከይእከቡ ዝእግድ ሕጊ ኣንቢሮም ኣለዉ። ዳሊት፡ ኣዝዮም ጭቁናት  ዜጋታት ህንዲ እንትኾኑ፡ ኣብ ህንዲ ቅድሚ ሕዚ ብዝነበረ  ምደባ ማሕበረሰብ፡ ኣብ ትሑት ብርኪ ዝተሰርዑን ዘይፅሩያት ብዝብል ድማ፡ ‘ዘይትንከፉ’ ማሕበረሰብ ‘ካስት’ እዮም። ዋላ’ኳ ሕጊ እታ ሃገር ነዞም ኣስታት 200 ሚልዮን ብዝሒ ዘለዎም ‘ዳሊት’፡ ከምዝከላኸለሎም ዝግለፅ እንተኾነ፡ ኣብ ባይታ ዘሎ ሓቂ ግና በብመዓልቱ ግዳያት ኣድልዎን መጥቃዕትን ምዃኖም እዩ። ኣብ 2012 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን ኣብ ደልሂ ሓንቲ ጓልኣንስተይቲ ብጉጅለ ተዓሚፃ ካብ ትቕተል ንነዘ፡ ኣብ ህንዲ ምዕማፅን ፆታዊ ጥቕዓትን ዓብይ ትኹረት ዝተውሃቦ እንትኸውን፡ እዚ ኣጋጣሚ ገዚፍ ተቓውሞ ዘስዓበን እታ ሃገር ናይ ምዕማፅ መቕፅዒ ሕጋ ክትቅይርን ኣገዲዱ እዩ። እንተኾነ ሕዚ’ውን፡ ኣብ ህንዲ ኣብ ልዕሊ ደቂኣንስትዮ ዝፍፀሙ ገበናት ኣይነከዩን።


ንመሰል ደቀንስትዮ ህንዲ ዝተቓለሰት ከፋቲት በሪ ጠበቓ

እዛ ብለበዳ ኮቪድ ዝጸልመተት ዓመተ 2020፡ መሰላት ደቀንስትዮ ዝተኸብረላ መበል 100 ዓመት ምዃና ክትዝክር ቀሊል ኣይኮነን። ደቀንስትዮ ኣመሪካ መሰል ምድማጽን ምምራጽን ካብ ዝጎናጸፋ 100 ዓመት ኮይኑ ኣሎ። ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ናይ መጀመርታ ናይ ሕጊ ተማሃሪት ጓለንስተይቲ ኣብ ቤት ፍርዲ ክትኣቱ ካብ ዝፍቀዳ እውን 100 ዓመት መሊኡ ኣሎ። እታ ኣብ ቤት ፍርዲ “ሊንኮሊንስ ኢን ለንደን” ዝቐረበት ተማሃሪት ሕጊ ህንዳዊት እያ ነይራ። ንሳ እታ ኣብ 1924  ኣብ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ቦምበይ ክትማጎት ዝተፈቕደላ  ናይ መጀመርታ ሞያዊት ጓለንስተይቲ ጠበቓ ነበረት። ሚታን ላም፡ ኣብ 1898 ካብ ርኹባትን ገስገስትን ስድራ-ቤት ተወሊዳ።  ኣብ 1911 ምስ ወላዲታ ሀራባይ ታታ ንዕረፍቲ ናብ ካሽሚር ምስ ከደት ምስታ ኣብ ዓዲ ኢንግሊዝ ንመሰል ምድማጽ ደቀንስትዮ እትቃለስ ሕልፍቲ ኣንስታዊት (ፈሚኒስት) ሶፊያ ዱሊፕ ሲንግ ተራኺባ። ላምን ወላዲታ ታታን፡ በቲ “ምርጫ ንደቂ ኣንስትዮ” ዝብል ጭርሖ ዝተለጠፎ ሕብራዊ ቦርሳ ሳንግ ተመሲጠን  ኣብቲ መሰል ንደቀንስትዮ ህንዲ ዝብል ወፍሪ ቀልጢፈን ጥሒለን። ኣብታ ግዝኣት ህንዲ፡ ኣብ መንጎ እቶም ሃገራውያን ተቓለስቲ፡ ጉዳይ ምርጫ ደቂ ኣንስትዮ፡ ኣዝዩ ኣካታዒ ጉዳይ ኮነ። መሰል ምምራጽ ደቂ ኣንስትዮ’ዶ ይቐድም ወይስ ሕቶ ናጽነት ዝብል ዓቢ ክትዕ ተፈጥረ። ላም፡ “ኣብ መንጎ እዞም ክልተ ጠለባት ተገራጫውነት የለን” ብማለት ተኻትዐት። ነቲ ዕቃበታት ደቂ ተባዕትዮ ኣንጻር መሰል ምርጫ ደቂ ኣንስትዮ “ናይ ሳምና ዓፍራ እዩ” ክትብል ገለጻቶ። “ደቂ ተባዕትዮ ‘ምምሕዳር ሃገር ካብ ልደትና እተዋህበና መሰል እዩ” ክብሉ እንከለው፡  ታታ፡ ከኣ ብ1918፡ ናይታ ውርይቲ ሃገራዊት ተቓላሲት ሳንግ፡ መሰል ደቀንስትዮ ጭርሖ ብምልዓል፡ “ንሕና እውን ናይ ምምራጽ መሰል ካብ ልደትና እተዋህበና እዩ” ብምባል ድምጻ ኣስምዐት። ኣብ ቀውዒ ናይ 1919፡ ኣብ ቦምበይ ዝነበራ ጉጅለ ደቂ ኣንስትዮ፡ ኣብቲ ፓርላማ ዓባይ ብሪጣንያ ብዛዕባ ጉዳይ ምርጫ ናይ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ፖለቲካዊ ሕዳሰ ህንዲ ግምት ክገብረሉ ኣብ ዝመደበሉ እዋን   ወከልተን ንለንደን ሰዲደን ነይረን። እዚ ከኣ ብጽገና ሞንተጉ ቻልምስ ፎርድ ይጥቀስ። ጓል 21 ዓመት ላምን ወላዲታ ታታን ብፍታወን ኣብ ቃልሲ መሰል ምድማጽ ደቀንስትዮ ተወፍየን ክሰርሓ ጀመራ።  ንዓዲ እንግሊዝ ንክኸዳ ናይ ኣርባዕተ መዓልቲ ዕድል ምስ ተዋህበን፡ ነቲ ኣብ ፓርላም ከቕርበኦ ዝመደባ ጭብጥታት ብመርከብ እንተጓዕዛ እየን ኣሰናዲአነኦ። ታታን ላምን፡ ህንዲ ብጾታ ኣመኻንያ ነተን ፍርቂ ኣካል ሕብረተ ሰብ ዝኾና ደቂ ኣንስትዮ እንተደኣ ኣግሊላተን፡ ትርጉም ዘለዎ ፖሊቲካዊ ምምሕያሽ ክመጽእ ኣይክእልን እዩ ኢለን ተማጎታ። “ብዘይ ምትሕብባር ደቂ ኣንስትዮ ለውጢ ከተምጽእ ምፍታን ኣብ ሑጻ ቤት ከም ምስራት እዩ ዝቑጸር ክብላ ኣረድኣ። ዋላ’ኳ ሽዑ ክስመዓን ክዕወታን እንተዘይከኣላ እቲ ዘቕረባኦ መርትዖታትን መረዳእታትን ግን ፓርላማ ብሪጣንያ ዕሽሽ ኢሉ ኣይሓለፎን። እቲ ናይ ደቂ ኣንስትዮ  ናይ ምምራጽ መሰል፡ ዞባ ህንዲ ክውስኖ ሓዲጎምዎ። ኣብ 1921 ከኣ ክልቲአም ናይ ቦምበይን ማድራስን መራሕቲ ንደቀንስትዮ፡ ድሩት ዝኾነ ናይ ምድማጽ መሰል ኣፍቂዶም። እንተኾነ ስበ-ስልጣን ብሪጣንያ እቲ ኣድማሳዊ መሰል ፍቓድ መረጻ “ንህንዲ  ሕማቕ እዩ” ኢሎም እዮም ዝካትዑ ነይሮም። ንመሰል ምድማጽ ደቀንስትዮ ህንዲ ዝቃለሳ ዝነበራ ኣደን (ታታን) ጓልን (ላምን)፡ ካብ ህዝቢ ዓባይ ብሪጣንያ ዓቢ ኣድናቖት ረኺበን። ካብቲ ዳሕራይ ቀዳማይ ምኒስተር ብሪጣንያ ዝኾነ ራምሰይ ማክዶናልድን ካብታ ኣብነታዊት ተሓላቂት ደቂ ኣንስትዮ ሚልሰንት ፋውሴትን እውን  ልዑል ደገፍ ረኺበን። ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ንመሰል ምድማጽ ደቀንስትዮ እትጣበቕ ዝነበረት ተወላዲት ንጉሳዊ ቤት ሲክ፡ ንግስቲ ሶፍያ ዱሊፕ ሲንግ፡ ንላም ካብ ዝጸለዋ ስሙያት ተቓለስቲ ደቀንስትዮ ሓንቲ ኢያ። ላም፡ እቲ እተካይዶ ዝነበረት ምንቅስቓስ መሰል ምርጫ ደቂ ኣንስትዮ፡ ድሒሩ ናብ ናይ ሕጊ ዓለም ከም እተምርሕ ገይሩዋ። ኣብ ለንደን ትምህርቲ ሕጊ ኣጽኒዓ። ካብ ዩኒቨርሲቲ  ኤልኤስኢ ለንደን ብዓውደ ቁጠባ ናይ ማስተርስ መዓርግ ረኺባ። ኣብ 1923 ኣብ ብሪጣንያ፡ ኣብ ዓውደ ጥብቅና ዝተዋስአት ፈላሚት ህንዳዊት ጓል ኣንስተይቲ ተባሂላ ኣፍልጦን ብልጫን ተዋሂባ። እታ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ልዑል ስምን ክብርን ዝረኸበት ክኢላ ሕጊ ኣብ ታሕሳስ 1923 ብመርከብ ናብ  ህንዲ  ተመሊሳ። ኣብታ ዓመት እቲኣ መንግስቲ ህንዲ፡ ደቀንስትዮ ህንዲ ከም ጠበቓታትን ተኸራኸርቲ ሕግን ንከይሰርሓ ኣጽኒዑዎ ዝጸንሐ ሕጊ ስለዘልዓሎ ንላም ጽቡቕ ኣጋጣሚ ነይሩ። ላም፡ ኣብቲ ብደቂ ተባዕትዮ ጠበቓታትን ኣኽበርቲ ሕግን ዝመልአ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ቦምበይ እታ እንኮ ጓል ኣንስተይቲ ጠበቓ ስለዝነበረት ከቢዱዋ ነይሩ። “ነቶም ብማዕጾ ዝቀላቀሉ ብጾት ምስ ረኣኹ፡ ንነብሰይ ንፈለማ እዋን ኣብ መካነ እንስሳታት ከም ዝኣተወ ሓድሽ እንስሳ ኮይኑ ተሰሚዑኒ” ብምባል ትዝተኣ ትገልጽ። “ጽላሎተይ ካብታ ላይብረሪ ናብቲ ሓባራዊ ክፍሊ ምስ በጽሐ፡ ደስ ዘይብለካ ጸጥታ ኣሎ፡ እዚ ከኣ ብዛዕባይ ኣዝየ ክነቕሕ ይሕግዘኒ ነይሩ” ትብል። ላም ኣብ ቤት ፍርዲ ቦምበይ ክትጣበቕ ምስቀረበት እቲ ጸላኢ ደቂ ኣንስትዮ ብኣሽካዕላል ክድህላ ፈቲኑ ይኽውን እዩ - እንተኾነ ላም ብቐሊለ ትደንን ሰብ ኣይነበረትን። ብመሰረት ሓበሬታ ዳኛ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ፡ ላም ንሓደ ንጹርን ዘየማትእን ጉዳይ ዘለዎ ዝወከለ ጠበቓ ክትገጥም ተገዲዳ። እቲ ጠበቓ “ዓሚለይ ጽቡቕ ጉዳይ ስለዘለዎ ክሰዓር ኣይኽእልን’ዩ፡” ዝብል እምነት ዝነበሮ እዩ። “ይኹን እምበር ነቲ መጻርርቱ ብጓል ኣንስተይቲ ተሳዒርካ ኢሉ ከዋርዶን ከሕፍሮን ይደሊ ምንባሩ ይሕበር”። ኣብ ውሽጢ ሒደት ዓመታት ከኣ ላም፡ ሓደ ጽኑዕ ዝኾነ ሕጋዊ ሽም ክትምስርት ክኢላ። ንሳ ብዝተፈላለየን ሕውስዋስን ዝኾኑ ጉዳያት፡ ማለት ካብ ተምየንቲ ገንዘብ ክሳብ ሕጋውነት ናይ ኣይሁዳዊ ምሕጻይ ንምርጫ ዝኣመሰሉ ጉዳያት ጥብቅና ቆይማ ኣብ  ቤት ፍርዲ መጒታ። ካብ ቤት ፍርዲ ወጻኢ ከኣ፡ ንጾታዊ ኣድልዎ ኣብ መርዓን ውርሻን ዝምልከቱ ጉዳያት ቅርጺ ኣብ ምትሓዝ ትሕግዝ ነይራ። ከምኡ’ውን ውፍይቲ ተቓላሲት ንመሰልን፡ ኣፍራዪት ጠበቃ ኣብ ጉዳያት መሰላት ደቂ ኣንስትዮን ህጻናትን ክትከውን በቒዓ። ነዚ ሕጋዊ ምንቅስቃስ ንለውጢ ከኣ  ምስቲ ኣብ ባይታ ዝነበረ ማሕበራዊ ስራሕ ብምውህሃድ፡ ኣብ መንጎ እቲ ናይ ቦምበይ ምሁራት ብቅብኣ ዝስእልዎም ሻውላት እናተመላለሰት ትገብሮ ነይራ። ላም እቲ  ድኻታት ሕብረተሰብ ህንዲ ዝነብሩ ትሕተ ቅርጽን፡ ጥዕናዊ መሳርሒታትን ኣመሓዪሻ፡ ንገለ ክፋል ስደተኛታት ከኣ ክጣየሱ ሓጊዛ። ”ጉባኤ ኩለን ደቂ ኣንስትዮ ህንዲ” ብዝብል ከኣ ብርክት ዝበሉ ንጥፈታት ማሕበራዊ ድሕነት ኣተኣታትያን መሪሓን። ኣብ 1947 ዓመተ ናጽነት ህንዲ፡ ላም ኣብ ርእሲ እቲ ዝጸንሓ ህቡቡነትን ተቐባልነትን ብዝገበረቶ ጻዕሪ መሊሳ ደሚቓ።  ላም ኣብ ህንዲ ፈላሚት ምስሌነ ከተማ ቦምበይ ኮይና ተሸይማ። ድሕሪ ገለ ዓመታት ከኣ ከም ወኪል ደቂ ኣንስትዮ ህንዲ ኮይና ኣብ ምሉእ ዓለም ክትዛወር ምስ ጀመረት ሓሓሊፉ ድንጻወ ከስዕብ ጀሚሩ። ንሳን-ፍራንሲስኮ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ክትበጽሕ ኣብ ዝኸደትሉ እዋን፡ እቲ ምስሌነ ናብቲ ናይታ ከተማ ቤት ማእሰርቲ ክትርኢ ይወስዳ ‘ሞ በትሪ ፖሊስ ከኣ ሂብዋ። ኣብ ህንዲ ግን ምስሌንነት ብቐንዱ ናይ ክብሪ ሽመት እዩ። ብዙሓት “ጓል ኣንስተይቲ ምስሌነ ክትከውን ምኽኣላ ብጣሚ ተደኒቖም። ምኽንያቱ ናይ ኣሜሪካ ምስሌነታት ምስ ብረት ሕሉፍ ሌላ ዘለዎም ኣዝዮም ቅልጡፋት ፖሊስ እዮም። ላም ግን ኪኢላ ናይ ሕግን ተቓላሲት መሰልን እያ። ኣብ ዝኽራ ከኣ ብዛዕባ እቲ ኩነታት ትጠቅስ። ላም፡ ብ1981 ቅድሚ ምሟታ፡ ተሳትፎ ደቀንስትዮ ኣብ ሕግእ ጥብቅናን ንፖለቲካውን ማሕበራውን ሕዳሴ ከለዓዕሎ ይኽእል ብዝብል ተስፋ ንብዙሓት ደቀንስትዮ ወለዶታት ተሓለቅቲ መሰላት ንኪኾና  ምሂራ እያ። ስርሓን ስራሕ እተን ብኣማኢት ዝቑጸራ ዘይፍለጣ መራሕቲ ደቂ ኣንስትዮን: ደቀንስትዮ ህንዲ ሕጊ ንክመሃራን ኣብ ሞያ ሕጊ ንኽነጥፋን ልዑል መገዲ ጸሪጉ እዩ። እንተኾነ ኣብዚ ቀረባ እዋን ዝተገብረ መጽናዕቲ ከምዘነጽሮ፡ ሓደ ሓደ ዓበይቲ ናይ ሕጊ ትካላት ህንዲ ኣዝዩ ዘደንቕ ጾታዊ ማዕርነት ከርእያ እንከለዋ፡ እቲ ናይታ ሃገር ሕጋዊ ክኢላታት፡ ገና  ብደቂ ተባዕትዮ ዝተዓብለለ ኮይኑ ይርከብ። ልክዕ ቅድሚ ሓደ ሚእቲ ዓመት ኣቢሉ፡ ህንዳዊት ተቓላሲት ሰብኣዊ መሳላት ላም፡ ኣንጻር’ቲ ኣብ ጾታ ዝተመርኮሰ  ልብኻ ዝትንክፍ ተነጽሎ “ዝኾነ ፈተነ ከይተገብረ ከመይ ጌርካ ደቂ ኣንስትዮ ብቑዓት ኣይኮናን ኢልካ ክትእውጅ ትኽእል?” ዝብል ሕቶ ብምልዓል ተማጒታ ነይራ። ከምዚ ዝኣመሰለ ቃላት እምበኣር ሎሚ፡ ነተን ኣብ ኣብያተ ፍርዲ ኮነ ካብኡ ወጻኢ፡ ኣብ ኣባታዊ ኣተሓሳስባ ዓሪደን ዘለዋ ደቀንስትዮ መልሲ ዝህብ እዩ።


ዩትዩብ ምስ ቲክቶክ ዝወዳደር ሓዲሽ መተግበሪ ኣብ ህንዲ ክፍትን እዩ

ዩትዩብ ምስ ቲክቶክ ዝመሳሰልን ዝወዳደርን ሓዲሽ መተግበሪ ሰሪሑ ኣብ ህንዲ ክፍትኖ ምዃኑ ገሊጹ። ዩትዩብ ኣብዚ ሓዲሽ ዝዝርግሖ ዘሎ መተግበሪ ሓደ ተንቀሳቃሲ ምስሊ ካብ 15 ካልኢት [ሰከንድታት] ዘይበዝሕ ገይሩ ከምዘዳልውን ምስቲ ብቻይና ዝውነን ቲክቶክ ዝመሳሰል ከምዘለዎን ገሊጹ’ሎ። ኣብ ወርሒ ሰነ ኣብ ሞንጎ ህንድን ቻይናን ኣብ ዶባትን ዘሎ ወጥሪ ምስ ወሰኸ፡ ህንዲ ንቲክቶክን ካልኦት 58  ብቻይና ዝውነኑ መተግበሪታትን ኣብ ህንዲ ከይሰርሕ ከምዝኣገደቶ ዝዝከር እዩ። ህንዲ ሓንቲ ካብተን ዝበዝሑ ዓማዊል ቲክቶክ ዘለዉዋ ሃገር ኮይና ኣብ ህንዲ ልዕሊ 120 ሚልዮን ተጠቀምቲ ቲክቶክ ነይሮም። ዩትዩብ ነዚ ሃጓፍ ተጠቂሙ’ዩ ነቶም ዓማዊል ቲክቶክ ዝነበሩ በዚ ሓዲሽ ዝሰርሖ መተግበሪ ከስልሎም ወጢኑ ዘሎ፡ እንተኾነ ኣብ ውሽጢ ህንዲ ዝፈረያ ተመሳሰልቲ መተግብሪታት ስለዘለዋ ንዩቱዩን ዓቢ ብድሆ ክኾኖ ከምዝኽእል ይግለጽ። ምክትል ፕረዚደንት፡ ዩትዩብ ክሪስ ጀፍ ኣብ ዝሃቦ መግልጺ “ሓጺር ተንቀሳቃሲ ምስሊ ስኢሎም ክጽዕኑ ንዝደልዩ ስነጥበባውያንን ግዱሳትን ክኸውን ኢልና ኢና ኣዳሊናዩ፡ እቲ ስእሊ ድማ ቅልል ዝበለ እዩ ብሞባይልካ ገይርካ ትስእሎ” ኢሉ። እቲ ሓዲሽ መተግበሪ፡ ዝተፈላለየ ቪድዩ ተለጋግበሉ፡ ነቲ ቪድዩ መቀልጠፍን መዝሓልን ዝኣመሰ ነቲ ቪድዩ ግርማ ዝህቡ ነገራት ተዳልየሙሉ ከምዘለዉ ተገሊጹ። ካብዚ ብተወሳኺ ኣብቲ መተግበሪ ኩሉ ሰብ ክጥቀመሉ ዝኽእል ዝተኸዘነ ሓጸርቲ ደርፍታት ከምዘለዎ’ውን ክሪስ ጀፍ ሓቢሩ። እዚ ዩትዩብ ዝዝርግሖ ዘሎ ንቲክቶክ ክትክእ ትጽቢት ተነቢርሉ ዘሎ ሓዲሽ መተግበሪ ህንድን ኣሜሪካን ምስ ጸጥታ ዜጋታትን ኣተሓሒዘን ኣብ ልዕሊ ፍርያት ቻይና ዝኾነ ቲክቶክ ዘለወን ስክፍታ ድሕሪ ምግላጸን እዩ ዝዝርጋሕ ዘሎ። ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ‘ብዳታ’ ዝጥቀሙ ዓማዊል ቲክቲክ መንግስቲ ቻይና ምስጢራቶም ክፈልጦ ይኽእል’ዩ ዝብል ስክፍታ’ዩ ዘለዎ። መንግስቲ ህንዲ’ውን ብተመሳሳሊ ምኽንያታት እዩ ኣብ ወርሒ ሰነ ቲክቶክ ኣብ ሃገሩ ከይሰርሕ ኣጊዱ። መንግስቲ ህንዲ ኣብ ሞንጎ ሃገሩን ቻይና ኣብ ሂማልያ ከባቢ ጋልዋን ናይ ቶኽሲ ምልውዋጥ ምስ ተገበረ’ዩ ንቲክቶክ ብቅጽብት ኣብ ህንዲ ከይሰርሕ ኣጊድዎ።


ኮሮናቫይረስ: ቅልውላው ኮቪድ ህንዲ ንምንታይ እዩ ንመላእ ዓለም ኣሻቓሊ ኮይኑ?

ህንዲ ምስቲ ዝዓርግ ዘሎ ብዝሒ መልከፍቲ ኮቪድ ኣብ ቃልሲ ተሸሚማ ኣብ እትርከበሉ እዋን እቲ ካብ ህንዲ ዝወጽእ ዘሎ ኣሰቃቒ ወረታት ንዓለም ኣሰንቢዱ ኣሎ። እቲ ለበዳ ግና ንህንዲ ጥራይ ዘይኮነ ንመላእ ዓለም እዩ ኣሻቒሉ ዘሎ። "እቲ ቫይረስ ብዶብ፡ ብብሄር፡ ብዕድመ፡ ብጾታ ኮነ ብሃይማኖት ኣይድረትን እዩ" ትብል ኣብ ውድብ ጥዕና ዓለም ዋና ተመራማሪት ዶክተር ሶምያ ስዋሚናታን። ቀጺላ'ውን "እቲ ሕጂ ኣብ ህንዲ ኣጋጢሙ ዘሎ ኣብ ካልኦት ሃገራት ዘጋጠመ እዩ" ትብል። ዓለም ክሳዕ ክንደይ ዝተኣሳሰረት ከም ዝኾነት እቲ ለበዳ ኣርእዩና እዩ። ሓንቲ ሃገር ልዑል መጠን መልከፍቲ እንተኣርእያ፡ ናብ ካልኦት ሃገራት ክዝርጋሕ ልዑል ተኽእሎ እዩ ዘለዎ። ወላ ቀይድታት መገሻ፡ ተደጋጋሚ መርመራን ውሸባን እንተሎ'ውን መልከፍቲ ክልሑኽ ይኽእል እዩ። ሓደ ገያሻይ ካብቲ ልዑል መልከፍቲ ዘለዎ ከባቢ እንተመጺኡ ድማ ነቲ ቫይረስ ናይ ምስካም ተኽእሎኡ ዕዙዝ እዩ። ኣብ ቀረባ እዋን ካብ ኒው ደልሂ [ህንዲ] ናብ ሆንግ ኮንግ ኣብ ዝነበረ በረራ 50 ብኮቪድ-19 ዝተለኽፉ ሰባት ተረኺቦም። ምስቲ ናይ ህንዲ ልዑል መጠን መልከፍቲ፡ ካልእ ዘሻቕል ጉዳይ'ውን ኣሎ፡ ሓድሽ ዓሌት እቲ ቫይረስ። ኣብ ህንዲ ቢ.1.617 ዝተሰምየ ሓድሽ ዓሌት እቲ ቫይረስ ተቐልቂሉ ኣሎ። ኣብ ኣንፊ እቲ ቫይረስ ብዘሎ ክልተ ቀንዲ ልውጠት፡ ገለ ወገናት "ካዕቦ ቅዩጥ" ብዝብል ይጽውዕዎ። ካብቲ ካልእ ልዕል ዝበለ ናይ ምምሕልላፍ ዓቕሚ ከም ዘለዎን ኣብ ሰብነትና ዝርከቡ ሕማም ተኸላኸልቲ ኣካላት ነቲ ቫይረስ ንምዕጋት ከም ዝጽገሙን ገለ ናይ ላቦራቶሪ ምርምራት የርእዩ። ንናይ ኣካላትን ዓቕሚ ምክልኻል ሕማማት ክሳዕ ክንደይ ከም ዝጎድኦ ንምፍላጥ ግና ሊቃውንቲ ምርምራቶም ይቕጽሉ ኣለው። ኣብ ኢንስቲትዩት ዌልካም ሳንገር፡ ዳይሬክተር ተበግሶ ጂኖሚክስ ኮቪድ-19 ዝኾነ ዶክተር ጀፍ ባረት፡ ነቲ ቫይረስ በቶም ክታበታት ደው ምባል ከም ዘይከኣል ይነግር። "ብጥንቃቐ ክንርእዮ ከም ዘሎና እኣምን፤ ግና ብዙሕ ዘሻቕል ኣይኮነን" ኢሉ። ኣብ ሓንቲ ሃገር ብዝሒ መልከፍቲ እናዛየደ ብዝኸደ መጠን ግና፡ ሓድሽ ዓሌት ናይ ምቕልቓል ተኽእሎ እናበረኸ'ዩ ዝኸይድ። ምኽንያቱ፡ ነፍሲ ወከፍ መልከፍቲ እቲ ቫይረስ ክፈልቕ ዕድል ስለዝህብ ኮይኑ፤ እቲ ቀንዲ ዘሻቕል ድማ ንኣድማዕነት ክታበታት ዘዳኽም ሕዋስ ክቕልቀል ስለ ዝኽእል እዩ። "ሓደሽቲ ዓሌት ከይቅልቐሉ እንዓግተሉ እቲ ቀዳማይ መገዲ እቲ ቫይረስ ኣባና ከይደጋገም ብምክልኻል እዩ. . . ስለዚ ነቲ ሓድሽ ዓሌት ንምቁጽጻር እቲ ዝበለጸ መገዲ፡ ኣብዚ እዋን ኣብ መላእ ዓለም ንዘሎ ብዝሒ እቲ ሕማም ምቁጽጻር" ምዃኑ ዳይሬክተር ማሕበር ኮቪዲ-19 ጂኖሚክስ ብሪጣንያ ዝኾነት ፐሮፌሰር ሻሮን ፒኮክ ገሊጻ። ስጉምትታት ዕጽዋን፡ ማሕበራዊ ርሕቀትን ነዚ ክገብሩ ይኽእሉ እዮም - ግና ክታበት'ውን ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ። እታ ሃገር መበቆል ናይቲ ሓደ ካብቶም ኣብ ዓለም ኣለው ዝበሃሉ ኣፍረይቲ ክታበት ዝኾነ 'ኢንስቲትዩት ሴረም ህንዲ' እኳ እንተኾነት መስርሕ ምኽታብ ኣብ ህንዲ ዝሕቱል እዩ ዘሎ፤ 10% ካብ ብዝሒ ህዝባ ቀዳማይ ክታበት ክትህብ እንከላ እቶም 2% እዮም ምሉእ ክታበት ወሲዶም ዘለው። ኣብ ወርሒ መጋቢት፡ ኣብ ህንዲ ቁጽሪ መልከፍቲ ክዓርግ ምስ ጀመረ፡ ሰብ መዚ ንሰደድ ክታበት ኦክስፎርድ ኣስትራዘኔካ ከም ዝጎድል ገይሮም። እዚ'ውን ንዓለም ዘሻቐለ ካልእ ጉዳይ ኮይኑ ኣሎ። ህንዲ ንዝበዝሕ ፍርያታ ናብ ውሽጣዊ ጥቕሚ ክተውዕል ከላ፡ ኣብ ብዙሓት ሃገራት ኣብ ዝርግሐ ክታበት ጽልዋ ከም ዝፈጥር ርዱእ እዩ። ንህልው ኩነታት ህንዲ ኣብ ግምት ብምእታው ድማ፡ ቀዳምነት ክወሃባ ከም ዝግባእ ሊቃውንቲ ይገልጹ። "መጠን ክታበት ብዝተኻእለ መጠን ብቕልጡፍ፡ ብዕጽፊ ክነዕብዮ የድልይ፤ እንተዘይኮይኑ እቲ ቫይረስ ካብ ሰብ ናብ ሰብ ንምስጋር ዝከኣሎ ኩሉ ክገብር እዩ" ትብል ስዋሚናታን። እቲ ቫይረስ ሓንቲ ሃገር ድሕሪ ሓንቲ ሃገር ኣብ ዘዕንወሉ ዘሎ እዋን፡ ኣብ ዙርያ ዓለም መጠን መልከፍቲ ዝኾነ ናይ ምጉዳል ምልክት ኣየርኣየን ኣሎ። እቲ ኣብ ህንዲ ዘሎ ኩነታት፡ ውሕስነት ኩላትና ክሳዕ ዝረጋገጽ፡ ወላ ሓደ ውሑስ ከም ዘይከውን ዘዘኻኽረና እዩ።


ህንድን ኤርትራን፡ ኣብ ብዙሓት ጽላታት ንኽተሓጋገዛ ዘክእል ዘተ ከምዝገበራ ተገሊጹ

ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት ህንዲ ዶክተር ኤስ ጃይሻንካር፡ ህንድን ኤርትራን ንተኽእሎታት ምትሕግጋዝ ክልቲአን ሃገራት ኣመልኪቶም ምስ ሚኒሰተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ኣቶ ዑስማን ሳልሕ ከምዝተዘራረቡ ገሊጹ። ብሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ኣቶ ዑስማን ሳልሕን ኣማኻሪ ፕረዚደንት ኣቶ የማነ ገብረኣብን ዝሓቆፈ ላዕላዋይ ልኡኽ መንግስቲ ኤርትራ ናይ 4 መዓልታት ናይ ሰራሕ ምብጻሕ ንምፍጻም 7 ሚያዝያ ናብ ህንዲ ከምዝኣተወ ዝዝከር እዩ። ሚኒሰትር ዜና የማነ ገብረመስቀል ትማሊ ኣብ ትዊተር ከምዝሓበሮ፡ ልኡኽ ኤርትራ ምስ ሚኒሰተር ውሽጣዊ ጉዳያት ህንዲ ዶክተር ኤስ ጃይሻንካርን ኣማኻሪ ሃገራዊ ድሕነት ህንዲ ሽሪ ኣጂት ዶቫል ተራኺቦም ኣብ ክልትኣዊ ምትሕግጋዝን ኣብ ኣገደስቲ ዞባውን ዓለማውን ጉዳያትን ኣመልኪቶም በይንኣዊ ዘተ ከምዘካየዱ ገሊጹ። ሚኒሰተር ውሽጣዊ ጉዳያት ህንዲ ዶክተር ኤስ ጃይሻንካር ብወገኑ፡ ምስ ሚኒሰተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ኣቶ ዑስማን ሳልሕ ኣብ ተተካኢ ጽዓት፡ ትምህርታዊ፡ ህንጻ፡ ጥዕና፡ ዕደናን ድሕነት ማሪታይምን ዘሎ ተኽእሎታት ክልተኣዊ ምትሕግጋዝ ኣመልኪቶም ከምዝዘተዩ ኣብ ትዊተር ገሊጹ። ብመሰረት መንግስቲ ህንዲ ኣብ 18 ሃገራት ኣፍሪቃ ሓደሽቲ ኤምባሲታት ንምውጻእ ዘውጽኦ ውጥን፡ ኣብ ኤርትራ ኣብ 26 ነሓሰ 2019 ኤምባሲ ከምዝኸፈተን ኣምባሳደር ሽሪ ሱብሃሽ ቻንድ ኣምባሰደር ህንዲ ኣብ ኤርትራ ብምዃን ናይ ስራሕ ወረቐቱ ንፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ከምዘረከበ ይፍለጥ። ኣብ ዝሓለፈ ጥቅምቲ 2020፡ መንግስቲ ህንዲ፡ ንኤርትራ፣ ሱዳን፣ ጅቡቲን ደቡብ ሱዳንን ናይ መግቢ ሓገዝ ገይሩ ነይሩ። ኣብ መንጎ ኤርትራን ህንድን ንነዊሕ እዋን ዝጸንሐ ንግዳውን ዲፕሎማስያውን ዝምድና ከምዝነበረን ይንገር። ኤርትራ ካብ ህንዲ፡ መድሃኒት፡ ክዳውንቲ፡ ናይ ኤልክትሪክ ኣቝሑን ሃለኽቲ ነገራትን ከም እትሽምትን፡ ህንዲ ብወገና ካብ ኤርትራ ቆርበትን ካልኦት ጥረ-ነገራት ክትሽምት ምጽንሓ ጸብጻብ መንግስቲ ህንዲ ይጠቅስ። ኣብ ኤርትራ ካብ መወዳእታ ተስዓታት ጀሚሮም ብዙሓት ህንዳውያን ኣብ ኤርትራ ከም መምሃራን ናይ ላዕለዋይ ደረጃን ዩኒቨርስታትን ኮይኖም ከምዝሰርሑ ይፍለጥ። ህንዲ ብወገና፡ ንብዙሓት ኤርትራውያ ተምሃሮ ኣብ ህንዲ ከይዶም ንኽመሃሩ ናይ 'ስኮላርሺፕ' ዕድል ከምእትቦም ይግለጽ።


ኮሮናቫይረስ፡ ኣብ ህንዲ ወላ'ኳ ለበዳ ዓሪጉ እንተ'ሎ ከባብያዊ ምርጫ ይቕጽል ኣሎ

ህንዲ ሽሕ'ኳ መልከፍቲ ኮሮናቫይረስ ይዓርግ እንተሎ፡ ኣብ ክልል [ግዝኣት] ምዕራብ ቤንጋል ህዝቢ ድምጹ ንምሃብ ናብ ነቑጣታት ምርጫ የምርሕ ኣሎ። ኣብ ከባቢ ነቑጣታት ምርጫ ዝተርኣየ ነዊሕ ሪጋ እታ ሃገር ብኻልኣይ ማዕበል ለበዳ ትሓልፍ ኣብ እትርከበሉ ዘላ እዋን፡ ንለብዒ እቲ ቫይረስ ከየጋድዶ ስግኣት ፈጢሩ ኣሎ። ኣብታ ክልል፡ ብዙሕ ህዝቢ ዝእከበሉ ጎስጓሳት ምርጫ ቀጺሉ ብምቕናዩ፡ ምዕራብ ቤንጋል ቀጻሊት ማእከል እቲ ለብዒ ክትኸውን ከም እትኽእል ክኢላታት ገሊጾም። ኣብ ዝሓለፈ 24 ሰዓታት ልዕሊ 17,000 ሓድሽ መልከፍቲ ክትምዝግብ ከላ፡ ዛጊት ዝለዓለ ቁጽሪ ኮይኑ ኣሎ። እታ ክፍለ ሃገር ዛጊት ብዙሕ መድረኻት ምርጫ ዘካየደት ኮይና እዚ ናይ ሕጂ ናይ መወዳእታ እዩ። ኣብ ምብራቓዊ ክፋል ህንዲ እትርከብ ግዝኣት ምዕራብ ቤንጋል፡ ሓንቲ ካብተን ቀዳማይ ሚኒስተር ናረንድራ ሞዲ፡ ብዙሕ መናብር ዘይረኽበለን ውሕዳት ክፍለ ሃገራት እያ። ንሱ እቲ ለበዳ ኣብታ ሃገር እናሓየለ ኣብ ዝኸደሉ ዝነበረ እዋናት፡ ኣብታ ግዝኣት ብዙሕ ህዝቢ ዝእከበሉ ጎስጓሳት የካይድ ምንባሩ ይኽሰስ። ወኪል ቢቢሲ ካብቲ ስፍራ ከም ዝገለጸቶ ኣብ ገለ ካብቶም እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር'ውን ዝተረኸበሎም ዓበይቲ ምትእኽኻባት፡ ሰባት ማስክ ከይገበሩን ማሕበራዊ ርሕቀቶም ከይሓለውን ተራእዮም እዮም። ሆስፒታላት ልዕሊ ዓቕመን ኮይንወን፡ ሕጽረት ቀረብ ኦክስጅን ክህልው እንከሎ፡ ሬሳታት ዝቃጸልሉ ስፍራታት ብዘይ ዕረፍቲ ን24 ሰዓታት ይሰርሑ ኣለው። እቲ ወግዓዊ መጠን ብኮሮናቫይረስ ዝሰዓበ ሞት ብረቡዕ ካብ 200,000 ክዛይድ እንከሎ፤ እቲ ትኽክለኛ ቁጽሪ ልዕሊኡ ክኸውን ከም ዝኽእል ክኢላታት ይዛረቡ። እታ ሃገር ብሓሙስ 379,257 ሓድሽ መልከፍቲ መዝጊባ፤ እዚ ኣሃዝ ኣብ መላእ ዓለም ኣብ ሓደ መዓልቲ ዝተመዝገበ ዝለዓለ ቁጽሪ መልከፍቲ እዩ። ኣብቲ ዕለት 3,645 ሰባት ብኮቪድ ህይወቶም ከም ዝሓለፈ'ውን ተገሊጹ። መንግስቲ፡ ካብ ግንቦት 1 ጀሚሩ ኩሎም ዕድሚኦም ካብ 18 ንላዕሊ ዝኾኑ ሰባት ካብ 28 ሚያዝያ ጀሚሮም ኣብ 'ኦንላይን' ብምምዝጋብ ክኽተቡ ከም ዝኽእሉ ኣፍሊጡ ኣሎ። እንተኾነ ግና እቲ መርበብ ሓበሬታ ስራሕ ድሕሪ ምጅማሩ ድሕሪ ሒደት ሰዓታት ከም ዘቋረጸ ተጠቀምቲ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ይዛረቡ። ዛጊት ህንዲ ንሰራሕተኛታት ጥዕና፡ ኣብ ቅድሚት ዝስርዑ ሰራሕተኛታትን ዕድሚኦም ልዕሊ 45 ንዝኾነን እያ ክታበት ክትህብ ጸኒሓ። 10% ካብ ህዝባ ቀዳማይ ዙር ክታበት ክወስድ እንከሎ፤ ኣብ ቀረብ ሕጽረት ከየጋጥም ተሰጊኡ ኣሎ። ህንዲ ሓንቲ ካብተን ዓበይቲ ኣፍረይቲ ክታበታት እኳ እንተኾነት፡ ነቲ ከባቢ 600 ሚልዮን ዝኸውን ካብ 1 ግንቦት ጀሚሩ ክታበት ክወሃቦ ተባሂሉ ዘሎ ህዝባ ዝኣክል ቀረብ የብላን። ዋይት ሃውስ፡ ንህንዲ ዝያዳ ዕድል ንምሃብ ነቲ ካብ ህንዲ ኣዚዝዎ ዝነበረ 20 ሚልዮን ብልቃጥ ክታበት ኣስትራዘኔካ ናብ ካልእ ከም ዘዘዋወሮ ኣፍሊጡ። ክኢላ ተላባዕቲ ሕማማት ባህራማር ሙከርጂ፡ ህንዲ ነቲ ለበዳ ንምዕጋት ማዕረ ማዕረ ምዕዳል ክታበት ዕጽዋ ክትእውጅ ከም ዘድልያ ሓቢራ። ርእሰ ከተማ ደልሂ እትርከቦ ዝበዝሕ ክፋላት እታ ሃገር ኣብ ትሕቲ ዕጽዋን ሰዓት እቶ እቶን እዩ ዝርከብ። መንግስቲ ናይታ ፋይናንስያዊት መዲና ሙምባይ ዝኾነት ማሃራሽትራ ነቲ ዕጽዋ ክሳዕ መፋርቕ ግንቦት ከናውሖ ኩነታት ኣብ ግምት ኣእትዩ ኣሎ። ኣብ ግዝኣት ምዕራብ ቤንጋል ግና ዕጽዋ ኮነ ሰዓታት እቶ እቶ ኣይተኣወጀን ኣሎ።


ኮቪድ-19፡ ህንዲ ሬሳታት ናይቶም ብኮሮናቫይረስ ዝሞቱ ዝነደሉ ቦታ ሕጽረት ኣጋጢምዋ

ፖሊስ ህንዲ ከተማ ደልሂ - ከባብያዊ ኣመሓደርቲ ሬሳታት ናይቶም ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ዝሞቱ ሰባት ዝነደሉ ቦታ ንኽደልዩ ሓቲቱ። ካልኣይ ማዕበል ለብዒ ኮሮናቫይረስ ንብዙሕ ከባብታት ህንዲ ዝበጽሐ ኮይኑ፤ ሆስፒታላት፣ ስፍራታት መቓብርን ሬሳታት ዝነደሎም ቦታትን ኣዕለቕሊቖም ኣለዉ። ክሳብ ትማሊ ሓሙስ ኣብ ዝነበረ ጸብጻብ: ቁጽሪ ናይቶም በቲ ቫይረስ ዝተትሓዙ ሰባት ልዕሊ 18 ሚልዮን በጺሑ’ሎ። ትማሊ 385,452 ሓድሽ መልከፍቲ ዝተመዝገበ ኮይኑ ክሳብ ሕዚ ኣብ ዝኾነት ሃገር ኣብ ሓደ መዓልቲ ካብ ዝተመዝገበ ብዝሒ እቲ ዝለዓለ ኮይኑ ተመዝጊቡ። ብሓፈሻ ትማሊ ካብ ዝተመዝገበ 3,500 ሞት እቲ 400 ኣብ ከተማ ደልሂ’ዩ። ሆስፒታላት ብሕጽረት ኦክስጂንን ዓራትን ኣብ ዝተጸገማሉ እዋን ብዙሓት ሰባት ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ እናወጽኡ ሓገዝ ይሓቱ ኣለዉ። ሓደ ላዕለዋይ ኣባል ፖሊስ ከተማ ደልሂ፡ ብዙሓት ሰባት ነቶም ብኮሮናቫይረስ ዝሞቱ ኣባላት ቤተሰቦም በቲ ሕማም ንዝሞቱ ኣብ ዘይፍቀድ ቦታ እናወሰዱ ክቐብርዎም ከምዝጀመሩ ገሊጹ። “በዚ ምኽንያት ኢና ሬሳታት ዝነዱሎም ተወሰኽቲ ቦታታት ንኽዳለዉ ንሓትት ዘለና” ክብል ንሓደ መደበር ቴለቪዥን ተዛሪቡ። መንግስቲ ህንዲ እቲ ቫይረስ ንምቁጽጻር ኣብ ዝወስዶም ዘሎ ስጉምትታት ከምኡ’ውን ጎስጓሳት ምርጫን ሃይማኖታዊ ፌስቲቫላትን ክካየዱ ብምፍቃዱ ነቐፌታታት ይበጽሖ። ኣብዚ እዋን ካብ ኣመሪካ ዝተልኣኹ ናይ ኦክስጅን ማሽንን ቬንትሌተራትን ዝርከብዎም ሓገዛት ናውቲ ሕክምና ናብታ ሃገር ኣትዮም ኣለዉ። ህንዲ ካብዚ ጸበባ ክትወጽኣሉ እትኽል መገዲ ብኣዋጅ ዕጽዋን ክታበትን ጥራሕ ከምዝኾነ ሰብሞያ ይምዕዱ።


ክታበት ኮሮናቫይረስ ኣብ ዘፍሪ ትካል ብዝተወልዐ ባርዕ ብውሕዱ 5 ሰባት ሞይቶም

ኣብቲ ኣብ ዓለም ዝዓበየ ምዃኑ ዝንገረሉ ትካል መፍረ ክታበት ህንዲ ብዝተወልዐ ባርዕ ሓዊ ብውሕዱ 5 ሰባት ተቐቲሎም። ህንጻ ናይቲ ኣብ ምዕራባዊ ህንዲ ዝርከብ ትካል ሴሩም፡ ብሓዊ ከምዝተቓጸለን፡ ጽዑቕ ትኪ ክወጽእ ከም ዝተራእየን ጸብጻባት ካብቲ ቦታ ሓቢሮም። እቲ ትካል ብእንግሊዛዊ ዩኒቨርሲቲ ኦክስፈርድን ትካል መፍረ መድሃኒት ኣስትራዘነካን ዝማዕበለ ክታበት ኮሮናቫይረስ ዘፍሪ ዘሎ ምዃኑ ተፈሊጡ። ይኹን እምበር፡ ምፍራይ እቲ ክታበት ኮሮናቫይረስ በቲ ባርዕ ከምዘይተጸልወ እቲ ትካል ገሊጹ’ሎ። ጠንቂ ናይቲ ሓደጋ ዛጊት ኣይተፈልጠን። እቲ ባርዕ 5 ሰባት ድሕሪ ምቕታሉ፡ ከምዝጠፍአ ከንቲባ ከተማ ፑን ተዛሪቡ። “ሕማቕ ዜና በጺሑና’ሎ፡ ተወሳኺ መርመራ ድሕሪ ምክያዱ፡ ኣብቲ ሓደጋ ሂወት ሰብ ከምዝጠፍአ ክንፈልጥ ክኢልና ኣለና” ክብል ዋና ኣካያዲ እቲ ትካል ኣዳር ፑናዋላ ኣብ ትዊተር ጽሒፉ። “ዓሚዩቕ ጓሂ ተሰሚዑና’ሎ፡ ንስድራ ቤት እቶም ዝሓለፉ ድማ ምጽንናዕ ንምነ” ኢሉ። እቲ ዋና ኣካያዲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ “ንትሕጃ ዝሓዝኩዎ ካልእ መፍረዪ ህንጻታት ስለዘሎ” ኣብ ልዕሊ ምፍራይ ክታበት ኦክስፎርድ-ኣስትራዘኒካ ጽልዋ ኣይክህልዎን’ዩ ኢሉ። እቲ “ኮቭሺልድ” ተባሂሉ ዝፍለጥ ክታበት፡ ሓደ ካብቶም መንግስቲ’ታ ሃገር ፍቓድ ሂብዎም ዘሎ ክልተ ክታበታት’ዩ። ህንዲ ኣብቲ እትገብሮ ዘላ ኣብ ዓለም ዝዓበየ ናይ ክታበት ወፍሪ፡ ክሳብ ዝመጽእ ወርሒ ነሓሰ ኣስታት 300 ሚልዮን ሰባት ክትከትብ መደብ ኣለዋ። ብዙሓት ታሕተዋይን ማእከላይን እቶት ዘለወን ሃገራት ዘድልየን ክታበት ኦክስፎርድ-ኣስትራዘኒካ ካብቲ ትካል ይጽበያ ከምዘለዋ ይግለጽ። ህንዲ፡ ድሕሪ ኣመሪካ፡ እታ ኣብ ዓለም ዝበዝሐ ቁጽሪ መልከፍትን ሞትን ኮሮናቫይረስ ዘመዝገበት ሃገር’ያ። ዛጊት ኣብታ ሃገር ልዕሊ 10.6 ሚልዮን ክልከፉ እንከለዉ፡ 153,000 ሰባት ከምዝሞቱ ኣመሪካዊ ዩኒቨርሲቲ ጆንስ ሆፕኪንስ ዘውጽኦ ጸብጻብ ይሕብር።


ህንዲ፡ ሩዝን ፊኖን ዝርከቦ ናይ መግቢ ሓገዝ ንኤርትራ ሂባ

መንግስቲ ህንዲ፡ ንኤርትራ፣ ሱዳን፣ ጅቡቲን ደቡብ ሱዳንን ናይ መግቢ ሓገዝ ከም ዝልኣኸ ገሊጹ። እቲ 270 ሜትሮክ ቶን ናይ ፊኖ፣ ሩዝን ሽኮርን ሓገዝ ብባህርያዊ ሓደጋታትን ለበዳ ኮቪድ-19 ንዝተሃሰየ ህዝቢ ምዃኑ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ህንዲ ሓቢሩ። ኣብ መንጎ ሃገራት ኣፍሪቃን ህንድን ዘሎ ምሕዝነታውን ሕውነታዊ ዝምድናን ንዘመናት ዝጸንሐ ምዃኑን፡ ህንዲ ወትሩ ኣብ ጎድኒ ሃገራት ኣፍሪቃ ደው ከም እትብልን እቲ ሚኒስትሪ ገሊጹ። ህንዲ ንዝተፈላለያ ሃገራት ኣፍሪቃ ሓገዝ ክትገብር ከም ዝጸንሐትን፡  እዚ ከአ መቀጸልታ ናቱ ምዃኑ ዝገለጸ ካልኣይ ጸሓፊ ጉዳያት ኤምባሲ ህንዲ ኣብ ኬንያ ራከሽ ሞሃን፡ ሃገሩ ኣቐዲማ ኣብ ህንዳዊ ውቅያኖስ ንዝርከባ ሃገራት፡ ማዳጋስካር፡ ሞውሪሸስን ሲሸልስ፡ ማልዲቨስን ኮሞሮስን ተመሳሳሊ ሓገዛት ከም ዝገበረት ሓቢሩ። ንሱ ወሲኹ፡ ሃገሩ ን150 ሃገራት ኣብ ሕክምና ኮሮናቫይረስ ዘገልግል፡ 'ሃይድሮክሲክሎሮኲን' ዝተባህለ መድሃኒት ሓገዝ ምሃባ እውን ሓቢሩ። ህንዲ፡ ብምኽንያት ለበዳ  ኮቪድ፡ በረራታት ኣብ ዝተቛረጸሉ እዋን፡  ምስ መንግስታት እተን ሃገራት ብምዃን ኣብ ሃገራ ንዝተዓገቱ ዜጋታት ኣብ ምምላስን፡ ንሕክምናዊ ሓገዛት ፍሉይ በረራ ኣብ ምውዳድን ከም ዝሰርሐት እቲ መግለጺ ይነግር። እቲ ሓገዝ 155 ሜትሪክ ቶን ሓርጭ ፊኖ፡ 65 ሜትሪክ ቶን ሩዝ ከም'ውን 50 ሜትሪክ ቶን ሽኮር እዩ። ነቲ ሓገዝ ዝጸዓነት ወተሃደራዊት መርከብ ብቐዳም ካብ ወደብ ሙምባይ ከም ዝተበገሰትን ጽባሕ ኣብ ወደብ ሞምባሳ ከም እትበጽሕን ካብ ኤምባሲ ህንዲ ኣብ ናይሮቢ ዝረኸብናዮ ሓበሬታ ኣረዲኡ።


ህንዲ፡ ብሰንኪ ፖሎቲካዊ ኣፈላላይ ዝተበተነ ሓዳር 10 ዓመት

ኣብ  ምዕራባዊ ክፋል ህንዲ፡ ልዕሊ 10 ዓመት ዝገበረ ሓዳር ክልተ ፖሎቲከኛታት፡ ሰበይቲ ናብ መቐናቐንቲ ሰልፊ ብምጽንባራ ናብ ሓደጋ ወዲቑ ይርከብ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሉስ፡ ኣባል ባይቶ ናይ'ቲ ብቀዳማይ ሚኒስተር ህንዲ ናሬንድራ ሞዲ ዝምራሕ ሰልፊ 'በሃራትያ ጃንታ ሂንዱ' ዝኾነ ሱሚትራ ክሃን፡ ሰበይቱ ሲጃታ ሞነዳለ ክሃን ናብ ተቓዋሚ ሰልፊ ብምጽንባራ ናይ ፍትሕ ወረቐት ከምዝልእኸላ ኣፍሊጡ። ወዲ 40 ዓመት ዝኾነ ሱሚትራ ክሃን፡ ሰበይቱ ናብ'ቲ ሰልፊ ምስ ተጸንበረት፡ ንብዓቱን ሕርቃኑን እንዳተቆጻጸረ፡ ናይ 10 ዓመት ሓዳር ክበትኮ'የ ክብል ንሰበይቱ ኣጠንቂቑ። ንሳ ብወገና፡ ሰልፊ በሃራትያ ጃንታ ሂንዱ ዝኾነ ክብረት ከምዘይህብዋን ካብ ካልኦት ሰልፍታት ብብልሽውና ንዝኽሰሱሱ ሰባት ከምዝቕበሉን ብምግላጽ፡ ናብ'ቲ ተቓዋሚ ሰልፊ ከምዝተጸንበረት ኣፍሊጣ። በዚ ምኽንያት ዝተላዕለ ጸገም ድማ፡ ሰብኣያ ''በጃኺ ነቲ ካሃን ዝብል ሽመይ ካብ ምጥቃምን፡ ሰብኣየ እዩ ኢልኪ ንካልኦት ሰባት ካብ ምንጋር'ውን ተቖጠቢ'' ክብል ተማሕጺንዋ። ማዕከናት ዜና ህንዲ፡ ክሃን ንሰበይቱ  ሲጃታ ሞነዳለ ክሃን ''ፖሎቲካዊ ዕጫኺ ክትክተሊ ምሉእ ናጽነት ሂበኪ'' ኣሎኹ ከምዝበላ'ውን ኣቓሊሐን። ንሓዳረይ ኣዕኒኽዮ ክብል'ውን ከሲስዋ። ነቲ ዝተጸንበረቶ ሰልፊ'ውን፡ ''ሰበይተይ ፍቕረይን ሰሪቖምለይ'' ኢልዎም። ነዚ ተርእዮ ዝከታተሉ፡ ከም'ዚ ዓይነት ናይ ሓደር ድራማ ኣብ ቴሌቨዥናት ህንዲ ተራእዮ ኣይፈልጥን ክብሉ ይገልጽዎ። ድሕሪ እቲ ፍጻመ ክልቲኦም ንቡዙሓት ሜድያታት እታ ሃገር ቃለ-መሕተት ሂቦም ኣለው። ክሃን ንጋዜጠኛታት ኣብ ዘሃቦ መብርሂ፡ ''ፍቕረይን ንፍዕቲ ሰበይትን እያ ነይራ። ንሳ ጥራሕ'ያ ድኽመተይ ነይራ። ኣብ ስምዒት እየ ዘሎኹ፡ ንዓሰርተ ዓመት ብሓንሰብ ነይርና'' ክብል ተዛሪቡ። ኣብዚ እዋን ሓዳሮም ከምዘብዐቐን ምስኣ ዝኾነ ርክብ ከምዘይብሉን'ውን ሓቢሩ። ሕንቕንቕ እናበለ፡ ''ሱጃታ ነዓይ ኣይኮነትን፡ ተቐቢለዮ ክነብር ኣለኒ'' ኢሉ። ሰበይቱ ሲጃታ ሞነዳለ ክሃን ብወገና፡ ኣብ እዋን ቃለ መሕተት ብኽያት ከምዝሰዓራን ''ንዓሰርተ ዓመት ሰብኣየይ ብዙሕ ኣቓልቦ ኣይሃበንን ክትብል'' ከሲሳቶ። ''ንሱ ምስ ፖሎቲካ ሓርኰትኰት ክብል ነዓይ ዝኸውን ግዜ ኣይነበሮን። ንኣዋርሕ በሊዕኪ ዲኺ ከመይ ደቒስኪ ኢሉ ሓቲቱኒ ኣይፈልጥን'' ክትብል ተዛሪባ። ኣብ ህንዲ ካብ ሓደ ፖሎቲካዊ ሰልፊ ናብ ካልእ ፖሊቲካዊ ሰልፊ ምስግጋር ዳርጋ ልሙድ እዩ። ሲጃታ ሞነዳለ ክሃን፡ ሰልፊ በሃራትያ ጃንታ ሂንዱ፡ 'ሰብኣየይ ንክገድፈኒ ይደፍእዎ ኣለዉ' ክትብል'ውን ሓቢራ። ፖሎቲካን ሓዳርን ክፈልዩ ከምዘለዎምን፡ ሓደር ክብትኑ ከምዘይለብሎምን ድማ ተዛሪባ።


ኮሮናቫይረስ፡ ህንዲ ንልዕሊ 100 ሚልዮን ዜጋታታ ምኽታባ ኣፍሊጣ

ብብዝሒ ህዝቢ ካብ ቻይና ቀጺላ ኣብ ካልኣይ ደረጃ እትስራዕ ህንዲ ንልዕሊ 100 ሚልዮን ዜጋታት ክታበት ኮሮናቫይረስ ብምክታብ ካብ ዓለም “ክታበት ብምሃብ እታ ዝቐልጠፈት ሃገር” ኮይና። እታ ብካልኣይ ማዕበል መልከፍቲ ኮሮናቫይረስ እትሕቆን ዘላ ህንዲ ልዕሊ 100 ሚልዮን ዜጋታት ንኽትከትብ 85 መዓልታት ከምዝወሰደላ ሚኒስትሪ ሓለዋ ጥዕና እታ ሃገር ኣፍሊጡ። ኣመሪካ 100 ሚልዮን ሰባት ንኽትከትብ 89 መዓልታት ዝወሰደላ ኮይኑ ቻይና ድማ 102 መዓልታት እዩ ወዲኡላ። እንተኾነ ግን ህንዲ ቁጽሪ መዓልታዊ ብኮሮናቫይረስ ዝልከፉ ሰባት 150 ሽሕ ዝበጽሐ ኮይኑ ቁጽሪ ብኮሮናቫይረስ ዝሞቱ ከኣ ልዕሊ 800 እዩ። ህንዲ ክሳብ ዝምጽእ ወርሒ ሓምለ ቁጽሪ ናይ ዝኽተቡ ሰባት 250 ሚልዮን ክተብጽሖ ወጢና’ኳ ትንቀሳቐስ እንተላ ሰብ ሞያ ግን እዚ ውጥን ክዕወት እንተድኣኾይኑ ተወሳኺ ጻዕሪ ከምዝሓትት ይምደዱ። ልዕሊ 45 ዝዕድሚኦም ህንዳውያን ኣብ ማእኸላት ሕክምናን ሆስፒታላትን ከይዶም ክኽተቡ ተፈቒዱሎም ኣሎ። ኣብታ ሃገር ክሳብ ቀረባ እዋን ናይ ምኽታብ መሰል ዝነበሮም ኣብ ቅድሚት ዝሰርሑ ሓካይምን ልዕሊ 60 ዓመት ዝዕድሚኦም ሰብ ጸጋ ዕድመን’ዮም ነይሮም። ህንዲ ካብ ሓደ ሚያዝያ  ጀሚሩ ልዑል መጠን መልከፍቲ ተመዝግብ ከምዘላ ዝተሓበረ ኮይኑ መዓልታዊ ብማእኸላይ ገምጋም 90 ሽሕ ሰባት ብኮሮናቫይረስ ይልከፉ። ህንዲ ኣብ  4 ሚያዝያ  ቁጽሪ በቲ ኮሮናቫይረስ ዝተለኸፉ ሰባት 100 ሽሕ ብምምዝጋብ ካብ ኣመሪካ ቀጺላ ካልአይቲ ብመዓልቲ ክንድኡ ቁጽሪ ዘመዝገበት ሃገር ኮይና ኣላ። ልዕሊ ፍርቂ እቶም ዝተለኸፉ ሰባት ድማ ርእሰ ከተማ እታ ሃገር ካብ ዝርከበላ ግዝኣት ማሃራሽትራ ከምዝኾነ ተፈሊጡ። ህንዲ ክታበት ካብ እትጅምር ኣትሒዙ መጠን ጻዕቂ ተሓከምቲ ኮሮናቫይረስ ኣመና ከምዘንቆልቆለ ይግለጽ። እታ ሃገር ብካልኣይ ማዕበል ለበዳ እትህሰ ዘላ ብሰንኪ ናይ ሕብረተሰብ ጥንቃቐ ምጉዳልን ዘይንጹር መልእኽቲ መንግስትን ከምዝኾነ ሰብ ሞያ እቲ ዓውዲ ገሊጾም። ኣብ ህንዲ ክሳብ ሕጂ ልዕሊ 12 ሚልዮን ሰባት ብኮሮናቫይረስ ክልከፉ እንከለዉ ልዕሊ 1167 ሽሕ ኸኣ ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ከምዝሞቱ ሓበሬታ ሚኒስትሪ ጥዕና እታ ሃገር ይሕብር። ህንዲ ንኣመሪካን ብራዚልን ተኸቲላ ብብዝሒ መልከፍቲ ኮሮናቫረስ ኣብ ዓለም ኣብ ሳልሳይ ተሰሪዓ ዘላ ሃገር እያ።


ምስ ህንዲ ተፋጢጣ ዘላ ቻይና፡ ንሰራዊታ ማርሻል አርትስ ክተሰልጥን ወጢና

ቻይና፡ ኣብ ጎቦታት ቲቤት ንሰራዊታ ‘ማርሻል ኣርትስ’ ክተሰልጥን ወጢና ምህላዋ ተገሊጹ። ነዚ ድማ፡ ኣስታት 20 ኣሰልጠንቲ ማርሻል ኣርትስ መዲባ ኣላ። እቲ ስልጠና ንምንታይ ኣብዚ እዋን ከምዘድለየ ብወግዒ እኳ እንተዘይተገለጸ፡ ምስቲ ኣብ ቀረባ መዓልታት፡ ምስ ዶብ ብዝተሓሓዝ ምስ ህንዲ ዘጋጠመ ጎንጺ ዝተኣሳሰር ክኸውን ከምዝኽእል ግምታት ይወሃብ ኣሎ። ቻይናን ህንድን፡ ኣብ ዓለም እቲ ዝዓበየ ዝበሃል 3500 ኪሎሜትር ንውሓት ብዘለዎ ሰንሰለታዊ ጎቦታት ሂማልያ ይዳወባ። ኣብዚ ከባቢ ኣብ ዝርከብ ሓጓፍ ሽንጥሮ ጋልዋን ድማ፡ ኣብ ቀረባ እዋን 20 ወተሃደራት ህንዲ ተቐቲሎም እዮም። እቲ ኸባቢ፡ ገና ዕልባት ዘይረኸበ፡ ክልቲአን ሃገራት ይግበኣኒ እዩ ዝብለኦ ሰፊሕ መሬት ዘለዎ ኮይኑ፡ ቅድም ኢሉ’ውን ተዋጊአናሉ ነይረን እየን። እንተኾነ፡ ኣብ 1996 ብዝተገበረ ስምምዕ፡ ክልቲአን ሃገራት ናብቲ ከባቢ ኣጽዋር ኮነ ዝኾነ ተባራዒ መሳርሕታት ሒዘን ከይኣትዋ ተሰማሚዐን እየን። ኣብ’ቲ ኣብ ቀረባ መዓልቲ ዘጋጠመ ጎንጺ’ውን ብዘይ ኣጽዋር ዘጋጠመ ኮይኑ: ቻይና ብዛዕባ ዘጋጠመ መጠን ጉድኣት ኣይገለጸትን። ህንዲ ግን ካብቶም ዝሞቱ ብተወሳኺ፡ 76 ወተሃደራታ ከምዝቖሰሉ ገሊጻ እያ። ሰራዊት ቻይና ማርሻል ኣርትስ ክስልጥኑ ምዃኖም ቅድሚ ሰሙን ኣቢሉ እዩ ተገሊጹ። ናይ ቻይና ሲሲቲቪ ከምዝጸብጸቦ ‘ኢኖቦ ፋይት ክለብ’ ካብ ዝበሃል ጉጅለ ዝተመልመሉ 20 ኣሰልጠንቲ እዮም፡ ርእሰ ከተማ ቲቤት ኣብ ዝኸነት ከተማ ላህሳ ንሰራዊት ቻይና ስልጠና ክህቡ። እተን ኣጽዋር ኒዩክሌር ዝዓጠቓ ክልቲአን ሃገራት፡ ኣብቲ ዝሰሓሓባሉ  ሓጓፍ ሽንጥሮ ጋልዋን ኣብ ቀረባ መዓልታት ዝተጓነጻ ሰነ 15 ኮይኑ፡ ነቲ ጎንጺ መን ጀሚርዎ ኣብ ዝብል ነንሓድሕደን ይካሰሳ። ክሳብ ቀረባ እዋን፡ ኣብቲ ዝሰሓሐባሉ ከባቢ፡ ንልዕሊ 50 ዓመታት ጎንጺ ኣይነበረን። እቲ ዶብ እንታይ ይመስል? እቲ ዋንነቱ ንክልቲአን ሃገራት ዘካተዕ ግዝኣት ዶብ፤ ጎቦታት፣ ቃለያትን ሩባታትን ዝበዝሖ ሓጓፍ ሽንጥሮ እዩ። ኣብቲ ከባቢ ብዘሎ ተቐያያራይ ኩነታት ኣየር ድማ፤ ደረት እቲ ዶብ ብቐሊሉ ክቀያየር ይኽእል እዩ። ብ1962 ዓ/ም ክልቲአን ሃገራት፤ ህንዲ ዝተስዓረትሉ ኲናት ገጢመን ነይረን። ኣብቲ እዋን፤ ተኹሲ ጠጠው ንምባል እንተተስማማዓ'ኳ፡ ዛጊድ እዚ ዝበሃል ዕልባት ኣይገበራሉን። እቲ ዘካትዕ ዶብን ግዝኣትን፡ ኣይተኻለለንን ኣይተጠረረንን ጸኒሑ። ሕዚ፡ ቻይና ብኣሻሓት ዝቑጸሩ ወተሃደራት ኣብቲ ከባቢ ኣስፊራ ክትብል፡ ህንዲ ትኸስስ ኣላ፤ 38 ሽሕ ሜትሮ ትርብዒት መሬት ብጉልበታ ተቖጻጺራ ድማ ኢላ። እንተኾነ፤ ህንዲ ናብዚ ኣጸጋሚ ከባቢ ዝወስድ ዓብዪ መንገዲ ምህናጻ እዚ ጎንጺ መሊሱ ክጅመር ምኽንያት ከምዝኾነ እዩ ዝዝረብ።


ኣብ ማእከል ሕክምና ኮሮናቫይረስ ዝተልዓለ ባርዕ 7 ሕሙማት ቀቲሉ

ኣብ ደቡባዊ-ምዕራብ ህንዲ፡ ኣብ ግዚያዊ ማእከል ሕክምና ኮሮናቫይረስ ብዝተልዓለ ባርዕ፡ ብውሕዱ ሸውዓተ ሰባት ሞይቶም። እቲ ባርዕ፡ ሎሚ ሰንበት ንጉሆ እዩ፡ ኣብ’ቲ ሕክምና ኮይኑ ዘገልግል ዘሎ ‘ስዋርና ፓላስ’ ዝበሃል ሆቴል ተላዒሉ። እቲ ባርዕ ኣብ ውሽጢ ፍርቂ ሰዓት ክጠፍእ ክኢሉ እዩ። እቶም ዝደሓኑ ሕሙማት ድማ ኣብ’ታ ከተማ ናብ ዝርከብ ካልእ ሆስፒታል ከምዝተወሰዱ ሰብመዚ ገሊጾም። ቀዳማይ ሚኒስተር ህንዲ ናሬንድራ ሞዲ በቲ ዘጋጠመ ሓደጋ ባርዕ ኣዝዩ ከምዝሓዘነ ገሊጹ። ኣብ ማእከል ሕክምና ኮሮናቫይረስ ሓደጋ ከጋጥም እንከሎ፡ ኣብ መዓልታት እዚ ንኻልኣይ ግዜ እዩ። መንቀሊ ናይ’ቲ ባርዕ ኣይተፈለጠን፤ ገና ኸኣ ምጽራይ ይግበር ኣሎ። ናይ’ቲ ኸባቢ ፖሊስ ከምዝገለጾ፡ ኣብ እዋን እቲ ባርዕ፡ ኣብ’ቲ ማእከል ሕክምና ልዕሊ 30 ሰባት እዮም ነይሮም። በዚ ምኽንያት ድማ፡ ቁጽሪ መወትቲ ክውስኽ ከምዝኽእል ይግለጽ። ንስድራ ናይቶም ግዳያት ሓሙሽተ ሚልዮን ሩፒ (51 ሽሕ ዩሮ) ክወሃቦም እዩ ተባሂሉ። ኣብ’ቲ ዝሓለፈ ሓሙስ’ውን ኣብ ከተማ ኣህመድኣባድ፡ ኣብ ሓደ ናይ ኮሮናቫይረስ ሆስፒታል፡ ኣብ ክፍሊ ጽኑዕ ክትትል ሕክምና ብዘጋጠመ ባርዕ፡ 8 ሰባት ሞይቶም እዮም። ህንዲ ብበዝሒ መልከፍቲ ኮሮናቫይረስ፡ ብደረጃ ዓለም ኣብ ሳልሳይ ደረጃ ተሰሪዓ ትርከብ። ኣብ’ታ ሃገር ልዕሊ 2.1ሚልዮን መልከፍቲ ኮሮናቫይረስ ከምዘሎ ተረጋጊጹ እዩ። ልዕሊ 43,000 ድማ ሞይቶም እዮም። ሎሚ ሰንበት ጥራይ፡ ኣብ’ታ ሃገር ተራእዩ ዘይፍለጥ ልዑል መዓልታዊ መልከፍቲ፡ 64,000 ሓደሽቲ መልከፍትታት እዩ ተመዝጊቡ።


ስሙይ ህንዳዊ ተዋሳኢ ኣሚታብ ባቻን ብኮሮናቫይረስ ተታሒዙ

ህቡብ ህንዳዊ ተዋሳኢ ኣሚታብ ባቻን (ኣሚት)፡ ብኮቪድ-19 ከምዝተትሓዘ ብሚልዮናት ንዝቑጸሩ ናይ ትዊተር ተኸተልቱ ኣፍሊጥዎም። “ብኮቪድ ከምዝተትሓዝኩ ብምርመራ ተረጋጊጹ’ሎ፡ ናብ ሆስፒታል ተወሲደለኹ፡ ሆስፒታል ድማ ንሰብመዚ ኣፍሊጡ’ሎ፡ ስድራይን ሰራሕተኛታትን ምርመራ ይግበረሎም ኣሎ፡ ውጽኢት ከኣ ንጽበ’ለና” ኢሉ እዩ ጽሒፉ ኣብ ትዊተሩ። ወዱ ኣቢሻክ ባቻን ድማ ጽንሕ ኢሉ ንሱ’ው ንብኮሮናቫይረስ ከምዝተትሓዘ ጽሒፉ። ወዲ 77 ዓመት ኣሚታብ ባቻን፡ ቅድሚ ሓምሳ ዓመት ፊልም ምስራሕ ካብ ዝጅምር ኣትሒዙ፡ ኣብ 200 ፊልምታት ዝተሳተፈ ብሉጽ ተዋሳኣይ ቦሊውድ እዩ። ኣሚታብን ወዲ 44 ዓመት ውላዱ ኣቢሻክን ኣብ ሙምባይ ናብ ዝርከብ ‘ናናቫቲ’ ሆስፒታል ዝተወሰዱ ኾይኖም፡ ኣቢሻክ ከምዝብሎ፡ ክልቲኦም ቅልል ዝበለ ምልክታት ናይ’ቲ ሕማም እዩ ዝራኣዮም ዘሎ። ኣሚታብ፡ ኣብ ዝሓለፉ ዓሰርተ መዓልታት ምስኡ ተራኺቦም ዝነበሩ ኩሎም ሰባት ክምርመሩ ሓቲቱ’ሎ። ንኣሽዋርያ ሬይ ባቻን ሓዊሱ ገለ ካልኦት ኣባላት ስድራ ኣሚታብ ድማ ተመርሚሮም ካብቲ ቫይረስ ናፃ ኮይኖም ኣለዉ። እዚ ዜና ምስተሰምዐ፡ ንኣሚታብን ንኣቢሻክን “ኣጆኹም! ምሕረት የውርደልኩም” ዝብል ብዙሕ መልእኽትታት ኣብ ማሕበራዊ መራኸብታት ይበጽሖም ኣሎ። ኣሚታብ ባቻን፡ መንግስቲ ህንዲ ብዛዕባ እዚ ባይረስ ግንዛበ ንምፍጣር ኣብ ዘገብሮ ዝነበረ ጻዕርታት እናሓገዘ እዩ ጸኒሑ። ኣብ ህንዲ፡ መልከፍቲ ኮሮናቫይረስ ኣዝዩ እዩ ዝውስኽ ዘሎ። ክሳብ ትማሊ ቀዳም 821,000 ሰባት በቲ ቫይረስ ከምዝተለኸፉ ዝተረጋገጸ ኾይኑ፡ ህንዲ ኣብ ዓለምና ብብዝሒ መልከፍቲ ሳልሳይ ተሰሪዓ ትርከብ። ኣብታ ሃገር፡ ሕጽረት ምርመራን ሕጽረት ኣብ ምቅላስ ኮሮናቫይረስ ዝወፈሩ ሓካይምን ከምዘሎ ድማ ክግለጽ ጸኒሑ እዩ።


ወተሃደራት ቻይናን ህንድን ኣብ ዶብ ተታዂሶም

ሓደ መራኸቢ ሓፋሽ ህንዲ ከም ዝጸብጸቦ፡ ወተሃደራት ህንድን ቻይናን ኣብ ገለ ዶባት ተታዂሶም። ኣብቲ ልውውጥ ተኹሲ፡ ሸውዓተ ወተሃደራት ቻይናን ኣርባዕተ ወተሃደራት ህንድን ድማ ቆሲሎም ክብል ሓደ ወተሃደራዊ ሓላፊ ከምዝተዛረበ ተገሊጹ። እዚ ብቕድሚ ትማሊ ዕለተ ቀዳመ ዘጋጠመ ሃንደበታዊ ክስት፡ ገለ ኣብቲ ከባቢ ዝርከቡ ወተገሃደራዊ ሓለፍቲ ከረጋግዕዎ ፈቲኖም ተባሂሉ። ክልቲአን ሃገራት ኣብቲ ነዊሕ ዘራኽበን ዶብ [3400 ኪሎ ሜትሮ] መጠነኛ ጎንጺ ከምዘለዎን ይዝረብ እዩ። ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ተወካሊ ቢቢሲ ከምዝበሎ፡ ኣብቲ ዶብ ብዙሕ ጎሊሁ ኣይውጻእ 'ምበር ሓደ ሓደ ግዘ ምድፍፋእ፣ ምትንዃስን ምፍትታንን እናተደጋገመ ይመጽእ ኣሎ። እቲ ዝቐረበ ናይ ምትንዃስ እዋን፡ ናኩ ኣብ ዝተብሃለ ዶብ ከባቢ ሂማልያ እዩ ተራእዩ ነይሩ። ቻይናን ህንድን ብዶብ ዝተልዓለ ኣብ 1962 ደማዊ ኲናት ኣካይደን እየን። ቀጺሉ  ድማ፡ ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ 2017፡ ቻይና ኣብ ሓደ ዘየሳንየን ግዝኣት ዶብ መንገዲ ክተስፋፍሕ ምስ ፈተነት ተጓኒፈን ነይረን። ክልቲአን ሃገራት፡ ኣብቲ ከባቢ ዶብ ወተሃደራተን ዝፋጠጥሉ ኩነታት እንተሎ'ኳ፡ ኣብ ዝሓለፉ 40 ዓመታት ተታኺሰን ኣይፈልጣን ነይረን።


ውድብ ጥዕና ዓለም፡ ትማሊ ዝለዓለ መጠን መልከፍቲ  ኮቪድ-19 ተመዝጊቡ ይብል

ውድብ ጥዕና ዓለም ኣብ ዝሓለፈ 24 ሰዓታት ዝለዓለ ሓዲሽ መልከፍቲ ከም ዝተመዝገበ ገሊጹ። እቲ ብዝሒ መልከፍቲ 307,930 ኮይኑ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ሓደ መዓልቲ ክንድ'ዚ ቁጽሪ ተመዝጊቡ ኣይፈልጥን’ዩ። ውድብ ጥዕና ዓለም፡ ኣብ ዝሓለፈ 24 ሰዓታት ሞት 5500 ሰባት ስለ ዝተመዝገበ ንጠቕላላ ቁጽሪ ምውታት ናብ 917,417 ክብ ከም ዝበለ ገሊጹ። ትማሊ እቲ ዝበዝሐ ሓዲሽ መልከፍቲ ኣብ ህንዲ፣ ብራዚልን ኣሜሪካን’ዩ ተመዝጊቡ። ብደረጃ ዓለም ቁጽሪ ብኮሮናቫይረስ ናይ ዝተለኸፉ ሰባት ልዕሊ 28 ሚልዮን ክበጽሕ እንከሎ ካብዚኦም እቶም ፍርቆም ካብ ሰሜንን ደቡብን ኣሜሪካ’ዮም። ቅድሚ ሕጂ፡ ኣብ ሓደ መዓልቲ ዝለዓለ ቁጽሪ ሓዲሽ መልከፍቲ  ተመዝጊቡላ ዝነበረት መዓልቲ 6 መስከረም ኮይና ኣብታ ዕለት 306,857’ዩ ተመዝጊቡ ነይሩ። ብመሰረት ካብ ውድብ ጥዕና ዓለም ዝተረኸበ ሓበሬታ ኣብ ዝሓለፈ 24 ሰዓታት ህንዲ 94 ሽሕን 372፣ ኣሜሪካ 45 ሽሕን 523 ከምኡ’ውን ብራዚል 43 ሽሕን 718 ሓዲሽ መልከፍቲ ኮሮናቫይረስ ኣመዝጊበን። ከምኡ’ውን ኣብ ተመሳሳሊ መዓልቲ ኣብ ህንድን ኣሜሪካን ልዕሊ 1000 ሞት ክምዝገብ እንከሎ ብራዚል ድማ 874 ሞት ኣመዝጊባ። ብደረጃ ዓለም ኣሜሪካ፡ ህንድን ብራዚልን ብቅደም ተኸተል ዝበዝሐ ቁጽሪ መልከፍቲ ኣመዝጊበን ዘለዋ ሃገራት’የን። ኣብ ሃገራት ኣውሮጳ’ውን መጠን ሓዲሽ መልከፍቲ ይውስኽ ስለዘሎ፡ ደግሲ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ከየጋጥም ስግኣት ኣሎ። ብዙሓት ሃገራት ኣውሮጳ ኣብቲ ዝያዳ ለበዳ ይርኣየሉ’ሎ ዝበለኦ ከባቢታት ኣዋጃት ዕጽዋ የመሓላልፋ ኣለዋ። ሰባት መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ክገብሩን ኣካላዊ ርሕቀት ከተግብሩ ዘገድድ ሕጊ’ውን ዳግማይ የተኣታትዋ ኣለዋ። ኣብ ከም ሃገራት ፔሩ፣ እስራኤል፣ ደቡብ ኮርያን ኣውስትራላያን ድማ ደግሲ ለባዳ ኮሮናቫይረስ ይርአ’ሎ። ፖሊስ ኣውስትራልያ፡ ብሰንበት ኣብ ግዝኣት ቪክቶርያ ንኣዋጅ ዕጽዋ ክቃወሙ ካብ ዝወጽኡ ነቶም 70 ከም ዝኣሰሮም ገሊጹ ኣሎ። ኣብቲ ንኣዋጅ ዕጽዋ ንምቅቃም ዝተገበረ ሰላማዊ ሰልፊ ኣስታት 250 ሰባት’ዮም ተሳቲፎም። ግዝኣት ቪክቶርያ ማእከል ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣውስትራልያ እያ ኮይና ዘላ። ካብ ጠቅላላ ኣብ ኣውስትራልያ ዘሎ መጠን መልከፍቲ 75 ሚእታዊት ካብ መጠን ሞት ድማ ነቲ 90 ሚእታዊት ኣብዛ ግዝኣት እዩ ተመዝጊቡ።


ኮሮናቫይረስ ኣብ ህንዲ፡ ደቂ ተባዕትዮ ናይ ገዛ ስራሕ ንክሰርሑ ጎስጓስ ተጀሚሩ

ጾታዊ ማዕርነት ኣብ ዘይተረጋገጸለን ሃገራት፡ መብዛሕትኡ ናይ ገዛ ስራሕ ሓላፍነት ጓል ኣንስተይቲ ተገይሩ'ዩ ዝቑጸር። ካብዚ ብዝብገስ ድማ፡ ብርክት ዝበላ ደቂ ኣንስትዮን ኣዴታትን ንዕዮታት ገዛ ዝተቓልዓ ስለ ዝኾና፡ ብቐንዱ ካብ ትምህርትን ካልኦት ኣገደስቲ ነገራትን ይቦኽራ። ኣብዚ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣብ ዘለወሉ እዋን፡ ዳርጋ መብዛሕትአን ሃገራት ዝርግሐ እቲ ቫይረስ ንምቁጽጻር ካብ ሞንጎ ዝወሰድኦም ስጉምታት ኣዋጅ ዕጽዋ እቲ ሓደ እዩ። እዚ ድማ፡ ፖለቲካ ጾታ ህንዲ ናብ ኣደባባይ ክወጽእ ገይሩዎ'ሎ። ኣብ ህንዲ፡ ከምቲ ኣብ ምዕራባዊ ዓለም ዘሎ መሕጸቢ ክዳን ኣቑሑን ከምኡ'ውን መንበሪ ገዛ ዘጽሪ መሽን ዝተማልኣሉ ናብራ ኣይኮነን ዘሎ፤ እቲ ናይ ገዛ ስራሕ ከበድቲ ነገራት ናይ ምልዓል ዝበዝሖ ስራሕ እዩ። ስለ ዝኾነ፡ ደቂ ኣንስትዮ መግቢ ዝተቐረበሎም ወይ ዝስርሐሎም ኣቑሑት፣ ክዳውንቲ ብኢድ ተሓጺቦም ቦትኦም ክትሕዙ ክገብራ ኣለወን። ገዛ'ውን ክጸሪ ኣለዎ። ሓልዮት ዝደልዩ ቖልዑን ኣረጋውያንን ድማ ኣለው፤ እዚ ኹሉ ተደሚሩ ንጓል ኣንስተይቲ ህንዲ ከቢድ ጸር እዩ ዝኾና። ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ዜጋታት እዛ ሃገር ኣብ ማእከላይ እቶት ዝርከቡ ስለ ዝኾኑ፡ ናይ ገዛ ሰራሕተኛታት ቖጺሮም እዚ ኹሉ ጣጣ ክውግኑዎ ይኽእሉ ይኾኑ። ግን ድማ፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን እዚ ዝሕሰብ ኣይኮነን፤ ሃገር ሙሉእ ኣብ ኣዋጅ ዕጽዋ ስለ ዘላ እተን ናይ ገዛ ሰራሕተኛታት መጺአን ክሰርሓ ኣይኽእላን እየን። በዚ ምኽንያት፡ ኣብ ሞንጎ ኣባላት ስድራ ልዕሊ እቲ ክብሃል ዝክኣል ጎንጽን ምክፍፋልን ተፈጢሩ፤ ክሳብ ቐዳማይ ሚኒስትር ናረንድራ ሞዲ ኢዱ ክሕውስን ፍታሕ ከምጽእን ዝጠልብ ፌርማ ምትእኽኻብ ተበጺሑ። "መኾስተር 'ብጓል ኣንስተይቲ ጥራሕ ክተሓዝ ኣለዎ' ዝብል ጽሑፍ ተጠቂዑዎ ድዩ ዝሽየጥ?" ዝብል ጽሑፍ ተዳልዩ እዩ እቲ ፌርማ ዝተኣኻኸብ ዘሎ። ደቂ ኣንስትዮ ህንዲ፡ "መሕጸቢ ክዳን ማሽንን እቶንን ብጓል ኣንስተይቲ ጥራሕ'ዮም ዝሰርሑ ተባሂሉ ድዩ? ስለ ምንታይ ድኣ ደቂ ተባዕትዮ ናይ ገዛ ስራሕ እጃሞም ዘየበርክቱ" ይብላ ኣለዋ። ብምኽንያት እቲ ዕጽዋ ኣብ ገዛ ኮይና ክትሰርሕ ዝተገደደት ኣዳላዊት እዚ ምትእኽኻብ ፌርማ ሱባርና ጎሽ፡ ብተወሳኺ ናይ ገዛ ስራሕ ከም ዝተሰላቸወት ብምግላጽ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ህንዲ "ኩሎም ደቂ ተባዕትዮ ህንዲ እቲ ናይ ገዛ ስራሕ ማዕረ ንክማቐልዎ ንምትብባዕ፡ ኣብ ቀጻሊ ኣብ ዘስምዖ ዘረባ ትኹረት ክገብረሉ ኣለዎ" ትብል። "እዚ ወሳኒ ሕቶ'ዩ፤ ስለ ምንታይከ'ዮም ብዙሓት ሰባት ዘይዛረብሉ?" ክትብል'ውን ጽሒፋ። እዚ ነጸብራቕ ጾታዊ ዘይመዓርነት ህንዲ ዝኾነ ጻውዒት ምስ ኣቕረበት ክሳብ ሕጂ፡ 70 ሽሕ ፌርማ ኣተኣኻኺባላ። ከም ጸብጻብ ዓለምለኻዊ ትካል ሸቃሎ 2018፡ ኣብ ከተማ ዝነብራ ደቂ ኣንስትዮ ህንዲ መዓልታዊ ዘይኸፈሎ ስራሕ ብምስራሕ ን321 ደቓይቕ [ልዕሊ 5 ሰዓት] ተጸሚደን ይውዕላ። ብኣንጻሩ ደቂ ተባዕትዮ 29 ደቓይቕ ጥራሕ እዮም ዘጥፍኡ። ኣብ ገጠራት ድማ፡ ደቂ ኣንስትዮ ን291 ደቓይቕ [ንልዕሊ 4 ሰዓታት] ዘይኽፈሎ ስራሕ ክሰርሐ እንከለዋ፡ ናይ ደቂ ተባዕትዮ 32 ደቓይቕ ጥራሕ እዩ። ኣደ ክልተ ቖልዑት ዝኾነት ሱባርና ጎሽ፡ ተሞኩሮ ህይወተይ ይኹን ኣብ ከባቢና ናይ ዝፈልጠን ደቂ ኣንስትዮ ሓደ ዓይነት እዩ ትብል። "መግቢ ዘዳሉ፣ ገዛ ዘጽሪ፣ ክዳን ሓጺበ ቦትኡ ዘትሕዝ . . . ኩሉ ነገር ዝሰርሕ ኣነ እየ"። በዓል ቤታ ሰራሕተኛ ባንኪ እዩ። "ዋላ ሓደ መዓልቲ ክሕግዝ ኢሉ ሓሲቡዎ ኣይፈልጥን" እያ ትብል። ሱባርና ጎሽ ኣብ ሓደ ግብረ ሰናይ ትካል ናይ ፍትሒ ኣገልግሎት ብምሃብ እትሰርሕ ኮይና፡ ኣብዚ እዋን ዕጽዋ፤ ኣብ ገዝኣ ንኹሉ ነገር ንሳ መስዋእቲ ክትገብር ከም ዘለዋ ዝገብር ዝንባለ ከም ዝተዓዘበት ትዛረብ። "ኣብ ወርሒ ሚያዚያ ፈለማ ኣዋጅ ዕጽዋ ክእወጅ እንከሎ፡ ናተይ ስራሕ ኣብ ሓደጋ ወዲቑ። ኩል ግዜ እዩ ስለ ዝደኽመኒ ከንጸርጽር ጀሚረ። ድሓር ሰባት እንታይ ድዮም ዝብሉኒ? ዘይትገድፍዮ'ሞ ይብሉኒ"። ድሕሪ እዚ፡ ኣብ መጀመርታ ወርሒ ግንቦት ኣቑሑ ገዛ ኮነ ክዳውንቲ ምሕጻብ ይትረፈለይ ኢላ ሓዲጋቶ። ኣብ ውሽጢ ሰለስተ መዓልቲ ግን፡ ዓይነይ ጉድ ርእዩ ኢላ። እቲ መሕጸቢ ኣቑሑት ብዝረስሐ ኣቕሓ ዒቕ ኢሉ መሊኡ፤ ክዳውንቲ'ውን ተኾሚሮም። ሽዑ'ዮም፡ በዓል ቤታ ኮነ ደቃ ስለ ምንታይ ሱባርና ጎሽ ተንጸርጽር ከም ዝነበረት ዝተረድኦም። "ድሕሪኡ በዚ ተደራቢ ስራሕ ክንደየናይ ተጎዲአ ከም ዝጸናሕኹ ተረዲኡ በዓል ቤተይ ክሕግዘኒ ጀሚሩ። ግን ድማ፡ ደቂ ተባዕትዮ በቲ ናይ ገዛ ስራሕ ሓላፍነት ጓል ኣንስተይቲ'ዩ ብዝብል ባህልን ማሕበረሰባዊ እምነታትን ዝተጎድኡ'ዮም። ናይ ገዛ ስራሕ ከመይ ከም ዝዕየ ከይተመሃሩ'ዮም ዝዓብዩ። ኢዶም ሒዝካ ምምሃር የድልዮም'ዩ" ኢላ። በዚ ምኽንያት፡ ኣብ ህንዲ ይኹን ኣብ ውሽጢ ተባዕታዊ ኣተሓሳስባ ጎሊሑ ዝርኣየሉ ሕብረተሰብ ካልኦት ሃገራት፡ ደቂ ኣንሰትዮ ካብ ዕሸል ዕድሚአን ኣትሒዙ ስድራ ምእላይ ሓላፍነተን ከም ዝኾነ ብዘስርጽ ኣገባብ እየን ዝዓብያ። እዚ፡ ከም ንቡር ስለ ዝቑጸር ናብ ትምህርቲ ወይ ካልእ ዕዮ ዝኸዳ እንተኾይነን ተደራቢ ስርሐን ኮይኑ ብኣጋ ወጊነን ክኸዳ'ዩ ትጽቢት ዝግበር። "ቖልዓ ከለኹ፡ ንኣደይ ብምሕጋዝ ኣነ'የ ኩሉ ነገር ዝሰርሕ ነይረ። ሓወይ ምስሑ'ውን ኣቐሪቡ በሊዑ ኣይፈልጥን" ክትብል ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ርኢይቶኣ ኣካፊላ ነይራ። እተን መብዛሕትአን 'ንሕና እንነብረሉ ገዛ ጾታዊ መዓርነት ዝሰፈኖ'ዩ ዝብል ርኢይቶ ዘካፈላ ድማ፡ ብዝኾነ ኣጋጣሚ ኣብ ውሽጢ ኣብ ወጻኢ ሃገር ዝነበረ ስድራ ዝዓበያ ወይ'ውን ካብ ወጻኢ ሃገር ዝመጽአ ሰብ ዝተመርዓዋ ምዃነን ገሊጸን። ከም ጸብጻብ ኦክስፋም፡ ደቂ ኣንስትዮ ህንዲ መዓልታዊ ንልዕሊ ሰለስተ ቢልየን ሰዓታት ንዘይኽፈሎ ስራሕ ዝተቓልዓ እየን። እዚ ናብ ስሩዕ ደሞዝ ዝኽፈሎ ስራሕ ተወሲዱ እንተዝጽብጸብ፡ ናብ ዓመታዊ እቶት ህንዲ ብትሪሊዮን ሩፒ ዝግመት ኣታዊ ምረኸበት ተባሂሉ ይግመት። ግን ድማ፡ ግደ ሓቂ እዚ ናይ ገዛ ስራሕ ኣብ ግምት ዝኣቱ ኣይኮነን። ስቕ ኢሉ ደቂ ኣንስትዮ ፈትየንኦ ብፍቕሪ ዝዓይኦ ተገይሩ'ዩ ዝቑጸር። ዝርግሐ ኮሮናቫይረስ ንምቁጽጻር ዝተወስደ ስጉምቲ ዕጽዋ ግን፡ ስድራቤታት ነዚ ኣብ ትሕቲ 'ምንጻፍ ተቐቢሩ' ዝነበረ ካብ ድሑር ባህላዊ ኣመለኻኽታ ዝነቅል ናይ ስራሕ ክፍፍል ፊት ንፊት ክገጥሙዎ ይገብር ኣሎ። "እዚ ዕጽዋ ነዚ ገፊሕ ፍልልይ ጾታ ፈጢጡ ክወጽእ ገይሩ'ዩ" ትብል ሱባርና ጎሽ። "ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ 'ከመይ ኢሉ'ዩ ግን ሰብኣይ መግቢ ከብስል ወይ ገዛ ከጽሪ?' ኢለን ይሓታኒ። ገለ ንሰብኡተን ዝንእዳ'ውን ኣለዋ፤ 'ዝቐረብኹሉ ተቐቢሉ ዝበልዕ ሰብ ስለ ዝኾነ፡ ሰብኣየይ ጥዑም እዩ' ዝብላ'ውን ኣለዋ"። በዚ ምኽንያት፡ ናብ ቀዳማይ ሚኒስትር ዝለኣኽ ፌርማ ክተተኣኻኽብ ጀሚራ። ኣነ፡ ማዕርነተይ ዝተኸብረለይ ጽብቕቲ ሰበይቲ ክኸውን እየ ዝደሊ ዝበለት ሱባርና ጎሽ፡ ነዚ ፌርማ ምትእኽኻብ ክትጅምር እንከላ ንበዓል ቤታ ኣማኺራቶ፡ "ብእወንታ" ከም ዝተቐበሎ ትዛረብ። "ስቕ ኢልካ'ሞ ናይ ገዛ ስራሕ ዘይትሰርሕ? ሰበይትኻ ናብ ቀዳማይ ሚኒስትር ሞዲ ዝለኣኽ ፌርማ ተተኣኻኽብ ኣላ" ኢሎም ዝሓጨጭሉ'ውን ኣይተስኣኑን። ንሱ ድማ፡ "ብዙሓት ደቂ ተባዕትዮ ኣብ ክንዲ ንበዓልቲ ቤቶም ንሞዲ ስለ ዝሰምዑ ጸገም የብሉን" ከም ዝበሎም ሱባርና ጎሽ ትዛረብ። ንሱባርና ጎሽ፡ ዝነቐፉ ብዙሓት ተጠቀምቲ ማሕበራዊ ሚዲያ እውን ኣለው። ንምዃኑ፡ ቀዳማይ ሚኒስትር ሞዲ ንሕቶ ሱባርና ጎሽ ከም ቁምነገር ቖጺሩ ክዛረበሉ ድዩ? ጎሽ፡ "ተስፋ ይገብር" ትብል። "ቀዳማይ ሚኒስትር ሞዲ፡ ኣብ ደቂ ኣንስትዮ ሰፊሕ ተቐባልነት ዘለዎ ሰብ'ዩ። ስለዚ ነዚ ከም መተባብዒ ደቂ ኣንስትዮ ገይሩ ብምውሳድ ክዛረበሉ እዩ። ክረምቲ ክኣቱ እንከሎ ብዛዕባ ሰዓልን ቁርን ይዛረብ'ዩ፤ ብዛዕባ ጾታዊ ማዕርነት ዘይዛረበሉ ምኽንያት ድኣ እንታይ ኣሎ?" ትብል።


ኣብ ህንዲ ኣቦን ወድን ኣብ ኢድ ፖሊስ እናሃለዉ ምሟቶም ቁጠዐ ፈጢሩ

ታሚል ናዱ ኣብ እትበሃል ደቡባዊት ግዝኣት ህንዲ፡ ኣቦን ወድን አብ ቀይዲ ፖሊስ ኣትዮም እንከለዉ ብምሟቶም ቁጠዐ ፈጢሩ። ፒ ጀያራጅ ዝበሃሉ ወዲ 58 ዓመት ኣቦን ፌኒክስ ዝበሃል ወዲ 38 ዓመት ወዶምን፡ ኣብታ ብምኽንያት ለበዳ ኮሮናቫይረስ ምንቅስቓሳት ተኣጊዱላ ዘሎ ታሚል ናዱ፡ ኣብ ሰዓት እቶ እቶ ድኳን ከፊትኩም ብዝብል እዮም ኣብ ቀይዲ ኣትዮም። ክልቲኦም ሰባት፡ ኣብ ቀይዲ ምስኣተዉ ድሕሪ ክልተ መዓልታት እዩ ኣብ ናይ ሰዓተት ኣፈላላይ ህይወቶም ሓሊፉ። ቤተሰብ ናይቶም መወትቲ፡ ኣብ ማእሰርቲ እንከለዉ ሓያል መውቃዕቲ ኣጋጢምዎም ከምዝነበረ እዮም ዝዛረቡ። ድሕሪ ሞት ናይዞም ኣቦን ወድን ድማ፡ ሕብረተሰብ ናይቲ ከባቢ ፍትሒ ክረኽቡ ይሓትት ኣሎ። ናይታ ከተማ ቤት ፍርዲ’ውን ነቲ ጉዳይ ይከታተሎ ኣሎ። ነቶም መወትቲ ዝኣሰሩዎም ፖሊስ ናብ ካልእ ቦታ ዝተቐየሩ ኮይኖም፡ መንግስቲ ናይታ ግዝኣት፡ ንስድራ እቶም መወትቲ ካሕሳ 13,222 ዶላር ሂብዎም። እቲ ጉዳይ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ብገፊሑ ምስተዘርገሐ፡ ብደረጃ ሃገር ሓያል ቁጠዐ ፈጢሩ’ሎ። ብዙሓት፡ ነቲ ተግባር ምስቲ ኣ ብቀረባ እዋን ኣብ ኣመሪካ ዘጋጠመ ሞት ጸሊም ኣመሪካዊ ጆርጅ ፍሎይድ እናነጻጸሩ፡ ንጭካነ ፖሊስ ይኹንኑ ኮኒኖም። እቶም ነዚ ተግባር ፈጺሞም ዝተብሃሉ ፖሊስ፡ ብገበን ቅትለት ስለዘይተኸሰሱ ድማ እዩ ቁጠዐ ፈጢሩ ዘሎ። ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ህንዲ ንዝፍጸሙ ዘይሰብኣዊ ኣተሓሕዛታት ብዝምለከት ጸብጻብ ዘውጸአ ሓደ ገባሪ ስናይ ትካል፡ ኣብቲ ዝሓለፈ ዓመት ጥራይ 1,731 ሰባት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ህይወቶም ሓሊፉ እዩ። እዚ ማለት መማ፡ ኣብ መዓልቲ ኣስታት 5 ሰባት ኣብ ማእሰርቲ እንከለዉ ይሞቱ ማለት እዩ።


ኮሮናቫይረስ፡ ኣብ ህንድን ባንግላድሽን ከቢድ ዝናብ ይሃርም ኣሎ

ኣብ ምብራቓዊ ህንድን ባንግላድሽን ሓያል ንፋስ ዝሓወሶ ከቢድ ዝናብ ከም ዝሃረመ ይግለጽ። ኣብ ውሽጢ ሒደት ሰዓታት ድማ፡ ብርቱዕ ህቦቡላ ክወርድ እዩ ተባሂሉ ይስጋእ። ህቦቡላ ኣምፋን ኣብ ህንዲ ኣብ ማይ ቤት ቤንጋል ካብ ዘውርዶ ሓደጋ ንምክልኻል ብሚሊዮናት ዝቑጸሩ ዜጋታትን ካብ ከባቢ ዶብ ክልቲኤን ሃገራት ክወጽኡ ገይረን። ሜትሮሎጂ ህንዲ፡ ህቦቡላ ኣምፋን "ኣብ ሰዓታት ድሕሪ ቐትርን ኣጋምሸትን" ክወርድ ይኽእል እዩ ክብል ኣጠንቂቑ። ኣብዚ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ዘለሉ እዋን፡ እዚ ህቦብላ ንመንግስታት ክልቲኤን ሃገራት ካልእ ዓብዪ ሓደጋ ኮይኑዎም ኣሎ። ህንድን ባንግላድሽን ኣብያተ ትምህርትን ካልኦትን ትካላትን ግዚያዊ መዕቆቢ ማእከላት ኮይኖም ከገልግሎ እዮም'ኳ እንተበላ፡ ኣብዚ ኣካላዊ ርሕቐት ምሕላው ኣገዳሲ ዝኾነሉ እዋን ግን ነዚ ንምእላይ ከም ዘጸግመለን ተገሊጹ። ኣብ ህንዲ ዞባ ምዕራብ ቤንጋል ዝርከቡ ፖሊስ፡ በዚ ከቢድ ህቦቡላ ክጥቅዑ ከም ዝኽእሉ ብምግላጽ፡ ብዙሓት ሰባት ድማ ብኮቪድ-19 ከይልከፉ ስለ ዝሰግኡ ናብቶም መጽለሊ ቦታታት ንምኻድ ፍቃደኛታት ከም ዘይኮኑ ተሓቢሩ። ሰበ ስልጣን ህንዲ ብወገኖም፡ ህጹጽ ሃገዝ ዝህቡ ልዕሊ 20 ጉጅለታት ተዳልዮም ኣለው ኢሎም። ኣምፋን፡ ሓደ ካብቶም ኣብ 10 ዓመት ሓደ ግዜ ዝክሰቱ ከበድቲ ህቦቡላታት ኮይኑ፡ ኣብ ሰዓት 185 ኪሎ ሜትሮ ይውንጨፍ። እዚ ምስ ህቦቡላ ሃሪኬን ማዕረ ይገብሮ። ብ2007 ዓ.ም [ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ] 3500 ሰባት ብዝቐተለ ህቦቡላ ሲድር ተጠቒዓ ዝነበረት ባንግላድሽ፡ እዚ ሓድሽ ህቦቡላ'ውን ከቢድ ስግኣት ከም ዝኾና ሰበ ስልጣን እታ ሃገር ይገልጹ። ኣብ ህንዲ ዝርግሐ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንምቁጽጻር ብዝወጽአ ኣዋጅ ዕጽዋ፡ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰራሕተኛታት ካብ ከተማ ናብ ገጠር ይምለሱ ኣብ ዘለውሉ እዋን፡ እዚ ህቦቡላ ምምጽኡ ድማ ካልእ ስግኣት ከም ዝኾነ ይእመን። እዚኦም ብብዝሒ ናብ ምዕራብ ቤንጋልን ኦሪሳን እዮም ዝምለሱ ዘለው። ይኹን እምበር ግዝኣት ኦሪሳ ነዚ ብምስጋእ መጓዓዝያ ባቡር ደው ክብል ገይራ እያ። ብኻልእ ወገን ሚኒስትር ምቁጽጻር ሓደጋታት ባንግላድሽ፡ ክሳብ ክልተ ሚሊዮን ሰባት ንምውጻእ መደብ ከም ዘለዎ ንቢቢሲ ገሊጹ። ኣካላዊ ርሕቐት ንምሕላው ዝሕግዙ መዕቆቢ ማእከላት ከም ዝተዳለውን፡ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ከም ዝዕደልን እውን ሓቢሩ። ኣብ ህንዲ ዘለው ሓለፍቲ ስራሕ መንግስቲ ግን፡ ከምዚኦም ዝበሉ ቦታታት ንምድላው ይጽገሙ እዮም ዘለው። ንኣብነት ኦሪሳ ካብቶም ዘለውዋ 800 ማእከላት እቶም 250 መወሸቢ ማእከላት ኮሮናቫይረስ ኮይኖም እዮም ዘገልግሉ ዘለው።


ናይጀርያ፡ ተጨውየን ዝነበራ 279 ተማሃሮ ነጻ ወጺአን

ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ናይጀርያ ዞባ ዛምፋራ ካብ ኣሕዳሪ ቤት ትምህርቲ ዝተጨውያ ተማሃሮ ነጻ ከምዝወጽኣ ተገሊጹ። ላዕለዋይ ኮምሽነር ጸጥታን ውሽጣዊ ጉዳይን ናይጀርያ ኣቡበከር ሙሓመድ ዳኡራን ንቢቢሲ ከምዝሓበሮ 279 ተማሃሮ ካብቶም ጨወይቲ ከምዝተፈነዋን ኣብዚ ሕጂ እዋን ኸኣ ኣብ  ርእሰ ከተማ እታ ዞባ ዝኾነት ጋሱዋ ከምዝርከባን ኣብሪሁ። ኣብ መጀመርታ ቁጽሪ ናይተን ካብ ኣሕዳሪ ቤት ትምህርቲ ዝተጨወያ ካብ 12 ክሳብ 16 ዕድሚኤን ተማሃሮ 317 እየን ተባሂሉ እኳ እንተተገለጸ፡ ላዕለዋይ ኮምሽነር ጸጥታን ውሽጣዊ ጉዳይን ናይጀርያ ኣቡበከር ሙሓመድ ዳኡራን ግን ኣብ ኢድ እቶም ጨወይቲ ዝተረፋ ተማሃሮ ከምዘየለዋ ብምሕባር እቲ ኣቀዲሙ ዝተገለጸ ቁጽር ትኽክል ዘይምንባሩ ተኣሚኑ። እቲ ላዕለዋይ ሓላፊ ነተን ተማሃሮ ብኸመይ ኣገባብ ካብ ኢድ ጨወይተን ከምዘምለስወን ግን ኣይሓበረን። ኣብ ናይጀርያ ብሓፈሻ ብፍላይ ኸኣ ኣብ ሰሜን ናይጀርያ ዝርከቡ ዕጡቃት ጉጅለታት፡ ተማሃሮ ካብ ኣብያተ ትምህርቲ ብምጭዋይ ነጻ ንኽሰድወን ገንዘብ ከምዝሓቱ እዩ ዝግለጽ። እተን ነጻ ወጺአን ዝብሃላ ዘለዋ ተማሃሮ ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ፡ ብረት ዝዓጠቑ ጉጀለ ናብ ኣሕዳሪ ቤት ትምህርቲ ዘሊሎም ብምእታው ጨውዮም’ዮም ናብ ጫካ ሒዞመን ከይዶም። ፕረዚደንት ናይጀርያ ሙሓመዱ ቡሃሪ ነቲ ጭውያ ተማሃሮ ኣትሪሩ ብምኵናን ነቲ ተግባር ‘ዘይሰብኣውን ዘይቅብሉን’ዩ” ድሕሪ ምባል ብቅልጡፍ ክፍነዋ ኣትሪሩ ተማሕጺኑ። ፖሊስ ናይጀርያ ብወገኑ ነተን ተማሃሮ ነጻ ንምውጻእ ብኽልተ ሄሊኮፕተራት ተሓጊዙ ምድራውን ኣየራውን ስርሒት ከምዝጀመረ ብሰንበት ገሊጹ ነይሩ። እንተኾነ እዘን ተማሃሮ በቲ ስርሒት ድየን ነጻ ወጺአን፡ ዋላስ ገንዘብ ተኸፊልወን ወይ’ውን ብኻልእ መንገዲ ዝተሓበረ የለን። ኣማሓዳሪ ዞባ ዛምፋራ ቤለ፥ኦ ማታዋለ ነተን ተመሃሮ ኣመልኪቱ ሎሚ መግለጺ ክህብ ትጽቢት ይግበር።


ካናዳ፡ ነቶም ተነጽሎታትን ግፍዕን ዝበጽሖም ደቀ'ባት ህጻናት 31 ቢልዮን ዶላር ክትክሕስ ተመባጺዓ

ካናዳ፡ ነቶም ኣብ መናበዩ ህጻናት እንከለዉ ተነጽሎታት በጺሕዎም ዝተብሃለ ደቀ'ባት ህጻናትን ስድረኦምን ዝኸውን 31 ቢልዮን ዶላር ክትክሕስ ምዃና መብጽዓ [መጽብዓ] ኣትያ። ኣብ 2016 ወርሒ መስከረም ኣብ ዝነበረ መጋባእያ ቤት ፍርዲ፡ መንግስቲ ነቶም ደቀ'ባት ህጻናት ዝምሃሩለን ዝነበሩ ኣብያተ ትምህርቲ ውሑድ ምወላ ይስልዓለን ምንባሩ ከምዘረጋገጸ ነጊሩ ነይሩ። ብመሰረት እዚ ሕጂ ወጺኡ ዘሎ ኣብተን ካብ 2006 ጀሚረን ናብ ማሕበራዊ ድሕነት ዝተሰጋገራ መናበዩ ህጻናት ዝምሃሩ ዝነበሩ ተማሃሮ ነፍሲ ወከፎም 31350 ዶላር ካሕሳ ክውሃቦም'ዩ። መንግሰቲ ነቲ ብይን ይግባይ ክብለሉ ምዃኑ'ኳ ገሊጹ እንተነበረ፡ ኣብተን ክሳብ 1996 ኣብ ንጡፍ ስራሕ ዝነበራ መናዩ ህጻናት ልዕሊ 1100 ዘይተሰነደ መቃብር ምስ ተረኸበ ግን ነቲ ይግባይ ናይ ምባል ሓሳብ ከምዝገደፎ ይፍለጥ። ክሳብ 1996 ኣብ ካናዳ ዝነበረ ስርዓተ ትምህርቲ፡ ህጻናት ናይቶም ደቀ'ባት ካናዳውያን ብህጻንነቶም ካብ ወለዶም ተፈልዮም ኣብ መናበዩ ህጻናት ኮይኖም ከምዝምሃሩ እዩ ዝግበር ነይሩ። ኣብቲ መናበዩ ህጻናት ብዙሕ መግረፍቲ፡ ጥምየትን ጺታዊ ዓመጻትን የጋጥሞም ምንባሩ ኸኣ ድሒሩ ዝተገበረ መጽናዕቲ የረድእ። ብዘይካ እዚ እቶም ህጻናት ቋንቋ ኣዲኦም ገዲፎም ቋንቋታት እንግሊዝን ፈረንሳን ክዛረቡን ሃይማኖቶም ናብ ክርስትያን ክቕየሩን ይግደዱ ምንባሮም'ውን ሰነዳት ይሕብሩ። ላዕለወይቲ ሓላፊት ባይቶ ደቀ'ባት ካናዳ ሮስ ኣን "ገንዘብ ፍትሒ ኣይኮነን፡ እንተኾነ ኣብ መንገዲ ደበስን ፍትሕን ምህላውና ዘርኢ'ዩ" ኢላ። ኣብቲ ካብ 1874 ክሳብ 1996 ዝካየድ ዝነበረ ህጻናት ካብ ወለዶም ወሲድካ ኣብ መናበዩ ህጻናት ናይ ምዕባይ መስርሕ ልዕሊ 150 ሽሕ ህጻናት ኣብቲ መናበዪ ህጻናት ከምዝኣትዉ ከምዝተገበረ ሮስ ኣን ገሊጻ። ነቲ ህጻናት ዝነባይሉ ዝነበሩ ኣብያተ ትምህርቲ ኣብያተ ክርስትያን ካናዳ'የን ዝምውለኦን ዘካይድኦን ነይረን።


ኣስታት 400 ሽሕ መንእሰይ ትግራይ ሸቕሊ ኣልቦ ምዃኖም ተገሊጹ

ኣብዚ እዋን፡ ካብ 25 ክሳብ 30 ሚእታዊት መናእሰይ ትግራይ ስራሕ ኣልቦ ከም ዝኾኑ ማሕበር መናእሰይ ትግራይ ንቢቢሲ ገሊጹ። እቲ ማሕበር፡ ኣብቲ ክልል ካብ 18 ክሳብ 35 ዓመት ዝኾኑ 1.2 ሚልዮን መናእሰይ ከም ዘለው ክገልጽ እንከሎ፡ ካብ መንጎኦም ኣስታት 400 ሽሕ ስራሕ ኣብ ምንዳይ ከምዘለው ሓቢሩ። ኣቦ መንበር እቲ ማሕበር ኣቶ ሰናይ ክሓሰ፡ ኣብ ትግራይ ሰፊሕ ድኽነትን ሽቕለት ኣልቦነትን ከም ዘሎ ብምግላጽ፡ ክልቲኦም ተደሚሮም እቲ ዝበዝሕ ክፋል ሕብረተሰብ ዝኾነ መንእሰይ ንዝተፈላለዩ ጸገማት ይቃላዕ ከምዘሎ ኣረዲኡ። "ትግራይ ንጹር ፕሮግራም ልምዓት መንእሰይ ስለ ዘይብላ ድማ፡ ኣብ ህንጸት እቲ መንእሰይ ስፍሕ ዝበለ ክፍተት ኣሎ" ዝብል ኣቶ ሰናይ፡ ብኸመይ ናይ ስራሕ ባህሊ የዕቢ? ንነብሱን ስድርኡን ክገብሮም ዝግባእ ተግባራት እንታይ'ዮም? ዝብል ግንዛበ ከምዘይህልዎ ገይሩ ክብል ነቒፉ። ካብዚ ብዝብገስ ድማ፡ እቲ መንእሰይ ንሽቕለት ኣልቦነት ተቓሊዑ፡ ኣብ መስተን  ወልፊታትን ካልእ ማሕበራዊ ቅልውላውን ይጽመድ ስለዘሎ፡ እቲ ህንጸት መንእሰይ ከካይድ ዝግብኦ መንግስታዊ መሓውርን ዝምልከቶ ሲቪክ ማሕበረሰብን ሓላፍነት ክስከም ኣለዎ ይብል ኣቦ መንበር እቲ ማሕበር። እቲ ካልእ ዓብዪ ጸገም፡ ትግራይ ናብ መንእሰያት ዝጠመተ ንጹር ፖሊሲ ከምዘይብላ ዝገልጽ ማሕበር መናእሰይ ትግራይ፡ እቲ ክውንነት ነዚ ሕጂ ኣብ መንእሰያት ዝረአ ዘሎ ሽቕለተ ኣልቦነት ዘንጸባርቕ እዩ ይብል። እቲ ሕጂ ዘሎ [ፖሊሲ] ካብቲ ብ1996 ዓ.ም (ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ) ካብ ሃገራዊ ፖሊሲ ዝተቐድሐ ምዃኑ ዝዛረብ ኣቶ ሰናይ ክሓሰ፡ "ክትሪኦ ከለኻ ብዛዕባ ሰበኽ ሳግም እዩ ዘውግዕ" ብምባል ከምዘይተመሓየሸን ነቲ ፖሊሲ ዘፈጽም ፓኬጅ'ውን ተመሳሳሊ ጸገም ከምዘለዎን ይዛረብ። "መንእሰይ ንቕሓተ ሕልንኡ ኣስፊሑ ክሰርሕ ዘይኮነስ መንግስቲ ከም ገባሪ መንእሰይ ከኣ ሓታቲ ምዃኑ ዝነግር ፓኬጅ እዩ ዘለና። ኣነ እዚ ክገብረልካ እየ ንስኻ ከዓ ድልው ኩን ዝብል እዩ ናይ ትግራይ ናይ መናእሰይ ፓኬጅ። እዚ ድማ መንእሰይ ኣብ መንግስቲ ጥራሕ ተጸጊዑ ከምዝነብር ዝገብር እዩ" ኢሉ። ካብዚ ብምብጋስ ከኣ ነቲ መናእሰይ መሃዝቲ ስራሕ ንከይኾኑ ጸቕጢ ዝገብር ፖሊስ ብምዃኑ እቲ ኣቦ መንበር ይነቕፎ። ድኽንትን ስእነት ስራሕን ኣብ ዝህልወሉ ኣጋጣሚ መናእሰይ ተስፋ ብምቑራጽ ኣድላዪ ናብ ዘይኮኑ ስራሕቲ ክኣትው ከም ዝደፋፍኦም ይዛረብ። "ተስፋ ምቑራጽ ክፍጠር ከሎ ናብ ኣልኮላዊ መስተን ካልኦት ወልፊታትን ስለ ዘምርሑ ናብ ክትራንን ካልእን ዝኣትው መናእሰይ ኣለው ዝብል ብመጽናዕቲ ኣረጋጊጽና ኢና። ካልኦት ምቹእ ኩነታት እናሃለዎም ነቲ ዝረኽቡዎ ጸጋ ዘይጥቀሙ'ውን ኣለው፤ ግን እቲ ጉድለታት ይዛይድ" ኢሉ። ከም ሓበሬታ ማሕበር መናእሰይ እቲ ክልል እንተኾይኑ ኣብ ትግራይ፡ ዓመታዊ ኣብ ወርሒ ጥሪ መድረኽ ስራሕ ኣልቦ ሰባት የካይድ እዩ። እዚ ኣብ ትግራይ ዘሎ ዕድል መሰረት ተገይሩ መንግስቲ'ውን ዝሕዞም መደባት ሕርሻ ከተማ፣ ማዕድንን ካልኦት መንእሰይ ዝሳተፈሎም ግንባራትን ብዝርዝር ዝቐርብሉ ኮይኑ፡ ኣብዚ እቶም መናእሰይ እኹል ዕድል ከም ዘሎዎም ይንገሮም። እንተኾነ፡ ኣብዚ ክልተ ጉድለታት ኣለው ብምባል እቲ ኣቦ መንበር ይጠቅስ። ሓደ መንግስቲ ዘቕርቦም ቀረባት፡ እቲ መንእሰይ ኣብ ዝደልዮ ሰዓት ዘይምቕራቦም'ዩ። "ልቓሕ ሓቲቶም ሓደ ዓመትን ልዕሊኡን ዝጽበዩ መናእሰይ ኣለው። ስራሕ ዕድል ተፈጢሩሎም (ክሬቸር) ግን ድማ መሰረተ ልምዓት ብዘይምህላው ንልዕሊ ክልተ ዓመት ስራሕ ከይጀመሩ ዝጸንሑ መናእሰይ ኣለው። . . . መስርሕን መሸጥን ቦታ ተዋሂቡዎም መሰረተ ልምዓት ማይን መብራህትን ከምኡ'ውን መገዲ ብዘይምምልኡ ንብዙሕ ዓመታት ዝከላበቱ መናእሰይ ኣለው። ነዚ ንክረኽቡ ብዙሕ ግዜ እዩ ዝወስድ። እዚ መንግስቲ ናይ ኣፈጻጸረማ ጉድለት ከርኢ ከሎ ኣብቲ መንእሰይ'ውን ተስፋ ናይ ምቑራጽ ዝንባለ ይመጽእ፡ ኣይሕግዙናን ናብ ዝብል ስምዒት ይኣቱ" ብምባል የብርህ። እቲ ፓኬጅ መናእሰይ ብጽሒት ዝተፈላለዩ ኣካላት ብዝርዝር ስለዘይሕብር ካልእ ጸገም እዩ። እዚ ማለት ወለዲ እንታይ'ዮም ክሕግዙ? ሰብ ሃፍቲ እንታይ ይገብሩ? ማሕበረተሰብ ታይ ይሕግዝ? ዝብል ስለ ዘየነጽር ኩሉ ኣብ መንግስቲ ዝተንጠልጠለ ስለ ዝኾነ፡ እቲ መንእሰይ ባዕሉ ደላልዩ ስራሕ ንክረክብ እቲ ፓኬጅ ዕንቅፋት ይኾኖ ኣሎ ዝብል ርድኢት ኣለዎ እቲ ኣቦ መንበር። "ብደረጃ ክልል ኣብ ዝካየዱ መድረኻት እዝን እዝን ክንሰርሕ ኢና ዝብል ቃል ተኣትዩ ዝተጀመረ ነገር ኣሎ። እንተኾነ ኣብቲ መድረኽ ተረዳዲእኻሎም እትወጽእ ነገራትን ኣብ ትግባረ ዓብዪ ክፍተት ኣሎ" ይብል ኣቶ ሰናይ። ከም ማሕበር ምስ ድጋፍ ወሃብቲ ትካላት ብሓባር ዝሰርሕ'ኳ እንተኾነ፡ እቲ ዓብዪ ድጋፍ ግን ናይ መንግስቲ ሃብቲ ስለ ዝኾነ ንዕኡ ተጠቒሙ ከተኣሳስሮም ከም ዝጽዕር ይገልጽ። "ኣብዚ ሕጂ እዋን፡ መንእሰይ ትግራይ ብሄራዊ ረብሓ ትግራይ ከይንካእ ዝገብሮ ዘሎ ቃልሲ፡ ቀሊል ኣይኮነን፤ ብናይ ባዕልና ድኽመት ማሕበራዊ ቅልውላው ዘጋጥሞም ውሑዳት መናእሰይ ከኣ ኣለው። ስለዚ ነዚኦም ዝኣሊ፣ ናብ ስሩዕ ስራሕ ዘእቱ፣ ፕሮግራም ቀሪጽካ ክስራሕ ኣለዎ" ክብል ከኣ ይላቦ።


ቁጠባ፡ ኣፍሪቃ "ብዘይሕጋዊ ዝውውር ገንዘብ 836 ቢልዮን ዶላር ስኢና" ተባሂሉ

ኣፍሪካ ክሳብ 2015 ኣብ ዝነበሩ 15 ዓመታት ብሰንኪ ዘይሕጋዊ ዝውውር ገንዘብ 836 ቢልዮን ዶላር ከምዝሰኣነት ኣብ ሕቡራት ሃገራት ኤጀንሲ ንግድን ልምዓትን (ዩ ኤን ሲ ቲ ኤ ዲ) ዝዘርግሖ ሓድሽ ጸብጻብ ኣመልኪቱ። እዚ ምስቲ ኣብ 2018 ዝነበራ 770 ቢልዮን ዶላር ናይ ደገ ዕዳ ክነጻጸር ከሎ፤ "ሕልፊ ኣለቃሒት" ከምዝገብራ እቲ ጸብጻብ ሓቢሩ'ሎ። እቲ ዘይሕጋዊ ዝውውር ገንዘብ ብቐንዱ ከም ወርቂ፣ ኣልማዝን ፕላቲንየምን ዝበሉ ዝለዓለ ክብሪ ዘለዎም መዓድናት ናብ ደገ ሰደድ ምስ ምግባር ዝተሓሓዝ ከምዝኾነ ይግለጽ። ኩሎም እቶታት ድማ ብብልሽውና፣ ስርቅን ምስዋር ግብርን ይጠፋፍኡ። ዋና ጸሓፊ እቲ ኤጀንሲ ንግድን ልምዓትን ሕቡራት ሃገራት ሙኪሳ ኪቱዪ "ዘይሕጋዊ ፋይናንሳዊ ዋሕዚ ንትጽቢታት ኣፍሪቃን ህዝብታታን ይጉሕል፤ ግልጽነትን ተሓታትነትን የጉድል ከምኡ'ውን ኣብ ትካላት ኣፍሪቃ ዘሎ እምነት ይምሕው ኣሎ" ኢሉ። እቲ ዘይሕጋዊ ዋሕዚ ገንዘብ መጠኑ ብዙሕ'ኳ እንተኾነ ነቲ ኣብ ባይታ ዝፈጥሮ ጸገምን ሳዕቤናቱን ግን ብቐሊሉ ክገልጾ ከምዘይክእል እቲ ጸብጻብ ኣዘኻኺሩ። በዚ መገዲ ዝጠፍእ ገንዘብ ከኣ መንግስታት ሃገራት ኣፍሪቃ ኣብ ከም ሓለዋ ጥዕና፣ ትምህርትን መሰረተ ልምዓትን ንዝገብርዎም ንጥፈታት የዳኽም። "ዘይሕጋዊ ዝውውር ገንዘብን ብልሽውና ንሸርፊ ወጻኢ ብምድራቕ፤ ንፍርያት ውሽጢ ዓዲ ብምድኻም፤ ኣብ ንግድን ማክሮኢኮኖሚን ምንጋዕ ብምፍጣር ከምኡ'ውን ንድኽነትን ዘይፍትሓውነትን ብምስፋሕ ንልምዓት ኣፍሪቃ ዘተዓናቕፍ'ዩ" ኢሉ እቲ ዋና ጸሓፊ።


ናብራ ክኸብር ዝገብሩ ዘለዉ ሸውዓተ ቀንዲ ምኽንያታት

ኣብዚ እዋን ኣብ ምሉእ ዓለም ልዑል ወሰኽ ሸቐጣት ይረኣይ ብምህላዉ ናብራ እናኸበረ ይመጽእ ኣሎ። ብደረጃ ዓለም ዘሎ ዝቕባበ ዋጋ ካብ 2008 ንደሓር እቲ ዝለዓለ ኮይኑ ከምዝተመዝገበ ይግለጽ። ነዚ ምኽንያት ካብ ሞንጎ ዝኾኑ ነገራት ገሊኦም ዝስዕቡ’ዮም። 1. ወሰኽ ዋጋ ጸዓትን ነዳዲን ዋጋ ነዳዲ ኣብ ምጅማር ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣንቆልቊሉ’ኳ እንተነበረ ካብኡ ንደሓር ግን ጠለብ ብዝለዓለ መጠን ወሲኹ። ኣብዚ ቕነ ድማ ኣብ ውሽጢ ሸውዓተ ዓመታት ዝለዓለ ኮይኑ ተመዝጊቡ’ሎ። ኣብዚ እዋን ኣብ ኣሜሪካ ማእኸላይ ዋጋ ቤንዚን ንሓደ ጋሎን (3.7 ሊትሮ) ክሳብ 3.31 ዶላር ይበጽሕ። ዓሚ ግን 2.38 ዶላር ነይሩ። ኣብ ብሪጣኒያን ሕብረት ኣውሮጳን እውን ተመሳሳሊ ኩነታት’ዩ ዘሎ። ዋጋ ጋዝ እውን ብምውሳኹ ኣብ መላእ ዓለም ብዙሓት ናብ ጸገም ክኣትዉ ገይሩ ይርከብ። ናይዚ ምኽንያት ድማ ብወገን እስያ ዘሎ ጠለብ ብዝለዓለ መጠን ብምውሳኹ’ዩ። ኣብ ኣውሮጳ ዝሓለፈ ዓመት ዝነበረ ዛሕሊ’ውን ንጠለብ ጋዝ ክንህር ከም ዝገበሮ ይግለጽ። 2. ሕጽረት ሸቐጣት ኣብዚ ናይ ለበዳ እዋን መብዛሕቲኦም እቶም መዓልታዊ ዝጥለቡ ሸቐጣት ዋግኦም ሰማይ ዓሪጉ’ሎ። ሰባት ብሰንኪ ዕጽዋ ናብ ሬስቱራንትን ንምዝናይን ስለዘይወጽኡ ኣብ ገዝኦም ኣድላዪ ምምሕያሻትን ምትዕርራያትን ንምግባር ተገዲዶም’ዮም። ፋብሪካታት ብፍላይ ድማ ኣብ እስያ ዝርከባ፡ መብዛሕቲኤን ብሰንኪ መምርሒታት ለበዳ ኮቪድ ክዕጸዋ ስለዝተገደዳ ንጠለባት ከማልኣ ኣይከኣላን። በዚ ምኽንያት ከኣ ኣብ ፍርያት ፕላስቲክ፣ ኮንክሬት (ካሻስትሩስ)ን ሓጺንን ሕጽረት ስለዘጋጠመ ልዑል ናህሪ ዋጋ ኣጋጢሙ። ኣብ ኣሜሪካ ዝርከቡ ከም ናይክን ኮስትኮን ዝበሉ ቸርቻሮ ድማ ወሰኽ ክገብሩ ተገዲዶም ኣለዉ። ናይዚ ምኽንያት ከኣ ኣብ ቀረባት ዘሎ ወሰኽ ዋጋ’ዩ። ንኮምፒተራት፣ ማኻይንን ካልኦት ናይ ገዛ ኣቑሑትን ዝውዕሉ ‘ማይክሮቺፓት’ [ኣዝዮም ነኣሽቱ ኤሌክትሮኒክ ናውቲ] ሕጽረት ቀረብ ስለዘሎ ዋግኦም ወሰኽ ተረኣእይዎም ኣሎ። 3. ናይ መጓዓዓዝያ ወጻእታት ብደረጃ ዓለም ዝተፈላለዩ ኣቑሑትን ሸቐጣትን ዘጓዓዕዙ ዓበይቲ ኩባንያታት ኣብዚ እዋን ሰፊሕ ጠለብ ስራሕ ይቐርበሎም ምህላዉ ይግለጽ። በዚ ምኽንያት ከኣ ነጋዶ ሸቐጣቶም ናብ መኻዚኖታቶም ክሳብ ዝበጽሕ ብዙሕ ገንዘብ ክኸፍሉ ይግደዱ ኣለዉ። ነጋዶ ንመጓዓዝያ ሸቐጣቶም ዝኽፍልዎ ዋጋ እንተወሰኹ ከኣ ተጠቀምቲ ኣብ ዝዕድግዎ ነገር ወሰኽ ዋጋ ይጽንሖም ኣሎ ማለት’ዩ። ኣብዚ እዋን ካብ እስያ ናብ ኣውሮጳ እትለኣኽ ሓንቲ 40 ጫማ (12.19 ሜ ንውሓት x 2.438 ሜ ስፍሓት x 2.591 m ቁመት) ኮንቴይነር ክሳብ 17,000 ዶላር ይኽፈለላ። እዚ ድማ ካብቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ዓመት ልዕሊ 10 ዕጽፊ ይበጽሕ። ቅድሚኡ 1500 ዶላር ጥራሕ ነይሩ። ካብ ወርሒ ታሕሳስ ጀሚሩ ግን ኣብ ዋጋ መጓዓዝያ ቁሩብ ምንካይ ዝተረኣየ’ኳ እንተኾነ ኦሚክሮንን ካልኦት ኣብ ቀጻሊ ከጋጥሙ ዝኽእሉ ሓደሽቲ ዓሌታት እቱ ቫይረስብ ነቲ ምንካይ ናብ ዝነበሮ ከይመልስዎ ይስጋእ። 4. ወሰኽ መሃያ/ዓስቢ ኣብዚ ናይ ለበዳ እዋን ብዙሓት ሰባት ስራሕ እናገደፉ ክወጽኡ ወይ ስራሕ ክቕይሩ ተገዲዶም’ዮም። ኣብ ኣሜሪካ ጥራይ ኣብ ወርሒ ሚያዝያ ልዕሊ 4 ሚልዮን ሰባት ስርሖም ከምዘቋረጹ ክፍሊ ሸቕሊ እታ ሃገር ዘውጽኦ መረዳእታ የመልክት። እዚ ድማ ዝለዓለ ኮይኑ ተመዝጊቡ’ሎ። በዚ ምኽንያት ከኣ ፋብሪካታት ከም ዘወርቲ መኪና፣ ኣብ ምድላውን ምዕሻግን መግቢ ዝሰርሑ ሰባት ከምኡ’ውን ናይ ኣብያተ ምግቢ ኣሳሰይቲ ኣብ ምርካብ ተጸጊሞም ኣለዉ። ኣብ ኣሜሪካ ኣብ ዝርከቡ 50 ዓበይቲ ትካላት ንግዲ ዝተኻየደ ዳህሳስ ከምዘመልክቶ፡ 94 ሚኢታዊት ካብቶም ትካላት ንዝጎደልዎም ሰራሕተኛታት ክትክኡ ኣይከኣሉን። በዚ ምኽንያት ድማ ኩባንያታት ዝሓሸ ክፍሊት ክኸፍሉን መተባብዒታት ከቕርቡን ዝተገደዱን ኮይኖም፤ ንኣብነት ኣማዞንን ማክዶናልድን ካብ 200 ክሳብ 1000 ዶላር ዝበጽሕ መተባብዒ የቕርቡ። እዚ ከኣ ኣብ ዘፍርይዎም ፍርያት ወሰኽ ዋጋ ንኽገብሩ የገድዶም። 5. ክሊማዊ ጽልዋ እቲ ኣዝዩ ጽንኩር ዝኾነ ኩነታት ኣየር ኣብ ብዙሓት ክፋላት ዓለም ዝቕባበ ንኽህልው ጽልዋ ኣሕዲሩ ይርከብ። እቶም ብገማግም ሜክሲኮ ዝሓለፉን ንትሕተ-ቅርጺ (መሰረተ-ልምዓት) ነዳዲ ኣሜሪካ ዝሃሰዩን ህቦብላታት ኢዳን ኒኮላስን ንዓለማዊ ቀረብ ነዳዲ ጸሊዮምዎ’ዮም። ኣብ ኣሜሪካ ቴክሳስ ዝርከቡ ፋብሪካታት ብሰንኪ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ብናይ ሓጋይ ማዕበል ምስተሃሰዩ ነቲ ኣብ ‘ማይክሮቺፕስ’ ጽልዋ ብምፍጣሩ ንጠለባት ምምላእ ኣይተኽኣለን። እታ ኣብ ዓለም ብመፍረ ቡን እትፍለጥ ብራዚል ብሰንኪ ዘጋጠማ ሕሱም ድርቂ ናብ ዕዳጋ እተቕርቦ ብምንካዩ ኣብ ዋጋ ዝለዓለ ወሰኽ ተራእዩ’ሎ። 6. ናይ ንግዲ ዕንቅፋታት/መሰናኽላት ብዝለዓለ ዋጋ ናብ ዓዲ ዝኣትዉ ሸቐጣት እውብ ኣብ ምውሳኽ ዋጋ ብጽሒት ኣለዎም። ብድሕሪ ብረግዚት እቶም ብሪጣንያ ካብ ኣውሮጳ ተእትዎም ዝነበረት ነገራት ክንክዩ ዝገብር ሕጊ ከምዘውጽአት ይፍለጥ። ኣሜሪካ ድማ ኣብቶም ካብ ቻይና ዝኣትዉ ሸቐጣት ዝኽፈል ቀረጽ ክውስኽ ብምግባራ፡ ነቶም ሸቐጣት ዝዕድጉ ተጠቀምቲ በቲ ወሰኽ ዋጋ ክህሰዩ ገይሩ’ሎ። ቻይናዊ ኩባንያ ቴሌኮም ህዋዌ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ብኣሜሪካ ማዕቐብ ምስተገበረሉ ንኣሜሪካውያን ኣቕረብትን ብደረጃ ዓለም ዘለዉ ተጠቀምትን ክጽለዉ ኪኢሉ’ዩ። 7. ምቁራጽ ኣብ እዋን ለበዳ ዝወሃብ ዝነበረ ሓገዝ ኣብ መላእ ዓለም ዝርከቡ መንግስታት ንጽልዋ ኮሮናቫይረስ ከቃልሉ ብምሕሳን ንትካላት ንግዲ ዝገብርዎ ዝነበረ ሓገዝ የቋርጽዎ ኣለዉ። ኣብዚ ናይ ለበዳ እዋን ከኣ መንግስታት ሃገራት ዘውጽእዎም ወጻእታት ይውስኹን ዝልቅሕዎ ልቓሕ ይቑለልን ኣሎ። እዚ ድማ ኣብ መጠን ግብሪ ወሰኽ ክህልው ይገብር።