ቅድሚ ሰላሳ ዓመት ሶቭየት ሕብረት ክትፈርስ ዝገበሩ ሓሙሽተ ምኽንያታት

25 ታሕሳስ 1991፡ ፕረዚደንት ሕብረት ሶቭየት ሚካኤል ጎርባቸቭ ብወግዒ ካብ ስልጣኑ ከም ዝወረደ ገሊጹ። ኣብቲ ዝሰዓበ መዓልቲ ፓርላማ እታ ሃገር - 'ሱፕሪም ሶቭየት' ንነጻነት ናይ 15 ሓደስቲ ነጻ ሃገራት ወግዓዊ ኣፍልጦ ክህብ እንከሎ እዚ ከኣ መከተምታ ናይ ሕብረት ሶቭየት ኮነ። እቲ ኣብ ሓደ እዋን መለለዪ ናይ ሓንቲ ካብተን ሓያላት ሃገራት ዓለም ዝነበረ፡ መዶሻን ማዕጺድን ዝነበሮ ቀይሕ ባንዴራ ኣብ ክረምሊን ወረደ። ጎርባቸቭ ኣብ 1985 ወዲ 54 ዓመን እንከሎ እዩ ናብ ስልጣን ደዪቡ። ኣብታ ናብ ዝሕታለ ትኣቱ ዝነበረት ሃገር ብዙሕ ዕረያታት ብምትእትታው ሓድሽ ህይወት ክዘርኣላ ፈተነ። ብዙሓት እቲ ብ 'ፐረስትሮይካ' ማለት ዳግመ ህንጸትን ምትዕርራይን ከምኡ'ውን ብ 'ግላስኖስት' ማለት ግሉጽነትን ነጻነት ሓሳብካ ምግላጽን ዝፍለጡ ዕረያታት ነታ ሃገር ናብ ውድቀት ከም ዘምርሕዋ ክምጉቱ እንከለው ካልኦት ከኣ ሶቭየት ክትድሕነሉ ኣብ ዘይትኽእል ደረጃ በጺሓ ምንባራ ይዛረቡ። እምበኣር ኣብዚ ጽሑፍ፡ ነታ ሃገር ናብ ውድቀት ዘምርሑን፣ ሩስያ ንገዛእ ርእሳ እትርእየሉን ምስ'ቲ ካልእ ዓለም እትቀራረበሉን መገድታት ኣብ ምቕራጽ ዓቢይ ተራ ንዝነበሮምን ሓሙሽተ ምኽንያታት ክንድህስሶም ኢና። እቲ እንኮን ዝዓበየን ሽግር ሶቭየት ሕብረት ቁጠባዊ ውድቀት እዩ። እታ ሃገር ምእኹል ምሕደራ ዘለዎ ቁጠባ ዝነበራ ኮይኑ እዚ ምስቲ መብዛሕትአን ሃገራት ዝኽተልኦ ብዕዳጋ ዝምራሕ ቁጠባ ዝጻባእ እዩ። እታ ሃገር፡ ነፍሲ ወከፍ ነገር፡ ንኣብነት ክንደይ መካይን፣ ክንደይ ጽምዲ ሳእኒ፣ ክንደይ ባኒ ወዘተ. . . ክፈሪ ከም ዘለዎ ትውስን። ብዘይካ'ዚ ነፍሲ ወከፍ ዜጋ ክንደይ ከምዘድልዮ ዓቐን ክትገብረሉ እንከላ፤ ብኽንደይ ክሽየጥ ከም ዘለዎን ሰባት ክንደይ ክኽፈሉ ከምዘለዎምን ትውስን። እቲ ኣገባብ ጥቁውን ርትዓውን ስርዓት ንምፍጣር ዘኽእል ምዃኑ እኳ እቲ ክልሰ ሓሳብ እንተገለጸ ኣብ ባይታ ግና ክሰርሕ ኣይከኣለን። ቀረብ ወትሩ ካብ ጠለብ ክድሕር እንከሎ ገንዘብ'ውን ብዙሕ ዋጋ ኣይነበሮን። ኣብ ሕብረት ሶቭየት ብዙሓት ሰባት ድኻታት ኣይነበሩን፤ እንተኾነ ግና ቀረብ መሰረታዊ ነገራት እኹል ብዘይምንባሩ ንምርካቡ ይጽገሙ ነይሮም። መኪና ንምዕዳግ፡ ንዓመታት ተርታ ሒዝካ ክትጽበይ የድልየካ። ጃኬት ወይ ናይ ሓጋይ ሳእኒ ንምዕዳግ ንሰዓተት ሪጋ ሒዝካ ድሕሪ ምጽባይ ዓቐንካ ተወዲኡ ይጸንሓካ። እቲ ነቲ ኩነታት ዘኽብዶ ዝነበረ፡ ንናይ ጠፈር ዳህሳስን ኣብ መንጎ ሕብረት ሶቭየትን ኣሜሪካን ካብ 1950ታት ንዝጀመረ ናይ ኣጽዋር ምውድዳርን ዝግበር ዝነበረ ወጻኢታት እዩ። ሕብረት ሶቭየት እታ ንፈለማ እዋን ሰብ ናብ ጠፈር ክትልእኽ ዝኸኣለት ሃገር ክትኸውን እንከላ፤ ኒኩለራዊ ኣጽዋርን ባሊስቲካዊ ሚሳይላትን ትውንን ነበረት። እዚ ኩሉ ገዚፍ ባጀት ይጠልብ ነበረ። ሕብረት ሶቭየት ነቲ ምስ ኣሜሪካ ዝነበራ ምውድዳር ከም ነዳድን ጋዝን ካብ ዝኣመሰሉ ባህርያዊ ጸጋታት ብእትረኽቦ ኣታዊታት እያ ትምውሎ ዝነበረት። ኣብ ፈለማ 1980ታት ግና ዋጋ ነዳዲ ኣዝዩ ብምንቁልቋሉ ነቲ ደምበርበር ዝብል ዝነበረ ቁጠባኣ ብከቢድ ሃስይዎ። ፖሊሲ ዳግመ ህንጸትን ምትዕርራይን ጎርባቸቭ፡ ገለ ናይ ዕዳጋ መትከላት እኳ እንተኣተኣታተወ ገዚፍ ቁጠባ ሶቭየት ቀልጢፍካ ንምዕራዩ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ጋሕማጥ ነበረ። ከቢድ ሕጽረት ሓለኽቲ ኣቕሑት ክነብር እንከሎ፡ ዝቕባበ ሰማይ ዓሪጉ። ኣብ 1990 ሰብ መዚ ዘተኣታተውዎ ናይ ገንዘባዊ ፖሊሲ ዕረያ ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ሰባት ንዘዋህለልዎ ቁንጣሮ ዘስእን ነበረ። መረረት ኣብ ልዕሊ መንግስቲ መሊሱ በኣሰ። እዚ ምስ ናይ ሕጂ እንታይ የራኽቦ? ሕጽረት ሓለኽቲ ኣቕሑት ኣብ ኣተሓሳስባ ህዝቢ ድሕረ-ሶቭየት'ውን ጽልዋ ፈጢሩ እዩ። ሎም'ውን ከይተረፈ - ድሕሪ ሓደ ወለዶ - ሕጽረት መሰረታዊ ነገራት ከየጋጥም ዝብል ፍርሒ ኣሎ። እዚ ኣብ እዋን ጎስጓስ ምርጫታት ብቐሊሉ ዝምዝመዝ ዘሎ ሓያል ስምዒት እዩ። ሓደ ካብ ዕረያታት ጎረባቸቭ ዝነበረ ፖሊሲ ግሉጽነትን ነጻነት ሓሳብካ ምግላጽን፡ ዕላምኡ ኣብታ ንዓሰርተታት ዓመታት ኣብ ምልካዊ ስርዓት ኣብ ዝነበረትን ህዝቢ ሃሳቡ ንምግላጽ፡ ንምሕታት ኮነ ንምጉርምራም ኣዝዩ ዝፈርሓላ ሃገር ዝሓሸ ነጻነት ምዝራብ ንምፍቃድ ዝዓለመ ነበረ። ታሪኻዊ ሰነዳት ግልጺ ብምግባር ንሓቀኛ ምስሊ ናተቲ ኣብ እዋን ጆሴፍ ስታሊን (ካብ 1924 ክሳዕ 1953 መራሒ ሕብረት ሶቭየት ነበር) ንዝነበረ ጭፍለቓን ዘስዓቦ ሞት ሚልዮናትን ኣርኣየ። ብዛዕባ መጻኢት ሕብረት ሶቭየት፣ ኣሰራርዓ ሓይልን ንቕድሚት ንምቕጻል እንታይ ዓይነት ዕረያ ከምዘድልን ክትዓት ኣተባብዐ። ብዙሕነት ሰልፍታት ዘፍቅድ ስርዓት ዝብል ሓሳብ'ውን ኣእንጊዱ። እዚ ንዕብላለ ሰልፊ ኮሚኒስት ዝብድህ ነበረ። ኣብ ክንዲ ንስነ-ሓሳብ ሶቭየት ንእሽቶ ምትዕርራያት ጌርካ ምቕጻል፡ እዚ ፍልይ ዝበለ ኣካዪዳ ብዙሓት ሶቬታውያን፡ እቲ ብሰልፊ ኮሚኒስት ዝምራሕ ስርዓተ ምሕደራ ውጽኢታዊ ከም ዘይኮነ፡ ጨፍላቕን ንብልሽውና ክፉት ምዃኑን ከም ዝኣምኑ ገበረ። ኣብቲ ኣገባብ ምሕደራ፡ ስልጣን ብሽመት ወይ ከኣ ተዋዳዳሪ ብዘይብሉ ምርጫ እዩ ሓላፍነት ዝወሃብ ነይሩ። መንግስቲ ጎርባቸቭ ብቕልጡፍ ኣብ መስርሕ ምርጫ ገለ ባእታታት ናይ ነጻነትን ርትኣውነትን ከተኣታቱ እኳ እንተፈተነ ደንጉዩ ነበረ። ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን ብፍላይ፡ ምሉእ ግሉጽነት ንዘይብሉን ደሞክራስያዊ ንዘይኮነን መንግስቲ ኣገዳስነት ሓያል ሃገራዊ ኣተሓሳስባ ልዑል ምዃኑ ኣቐዲሙ እዩ ተገንዚብዎ። ካብ ናይ ዝተፈላለየ ዘመናት ታሪኽ ሩስያን ሶቭየትን ቴማታት ብምጥቃም ንመሪሕነቱ ዘሐይል ዝኽበር ሃገራዊ ሃሳብ ኣምጽአ። ሃብትን ተባሃግነትን ሃጸያዊት ሩስያ፣ ኣብ ካልኣይ ኲናት ዓለም ኣብ ትሕቲ ጆሴፍ ስታሊን ዝተርኣየ ጅግንነትን መስዋእትነትን ከምኡ'ውን ኣብ 1970ታት ኣብ ዘበነ ሶቭየት ዝነበረ ርግኣት ሓበንን ሓርበኝነትን ንምልዕዓል ኣብ ጥቕሚ ክውዕሉ ተራእዮም። ሶቭየት ሕብረት፡ ብብዙሕ ህዝብታት ዝቖመት መቐጸልታ ናይ ኤምበራጦርያ ሩስያ እያ። 15 ሪፓብሊካት ዝነበርዋ ኮይኖም፤ ብክልሰሓሳብ ነፍሲ ወከፎም ከም ኣሕዋት ማዕረ መሰል ነይርወን። ኣብ ግብሪ ግና፡ ሩስያ እታ ኣዝያ ዝዓበየትን ዝሓየለትን ክትከውን እንከላ፤ ቋንቋ ሩስያን ባህልን ኣብ ብዙሕ ከባቢታት ዓብላሊ ነበረ። 'ግላስኖስት' ኣብቶም ካልኦት ሪፓብሊካት ዝነብሩ ብዙሓት ህዝብታት ከም ዓጸቦ ዩክረይን 1930ታት፡ ብስምምዕ ሶቭየትን ናዚን ዝተፈጸመ ወረራ ሃገራት ባልቲክን ምዕራባዊ ዩክረይን ከምኡ'ውን ኣብ እዋን ካልኣይ ኲናት ዓለም ዝተፈጸመ ብኣስገዳድ ምስጓግ ብዙሓት ብሄራት ዝርከብዎም ዝሓለፈ ዓሌታዊ ጭቆናታት ክነቕሑሉ ኣኽኢሉ እዩ። እዝኦምን ካልኦት ብዙሓት ፍጻመታትን ሃገራውነትን ርእሰ-ውሳነን ኣዝዩ ከም ዝብርኽ ገበሩ። ሕብረት ሶቭየት ከም ሕጉስቲ ስድራቤት ናይ ህዝብታት ዝብል ኣተሓሳስባ ኣዝዩ ተዳኺሙ እዩ ነይሩ፤ ነዚ ንምዕራይ ነተን ሪፓብሊካት ተቐላጢፍካ ዝያዳ ነጻነት ምሃብ ቅሩብ ድንጉይ ዝበለ ነበረ። እቲ ሩስያ ኣብ ልዕሊ እተን ኣባላት ሶቭየት ነበር ሃገራት ማእከላይ ተራን ጽልዋን ክህልዋ እትገብሮ ቃልሲ ቀጻሊ እዩ። ኣብ መንጎ ሞስኮን ሃገራት ባልቲክ፣ ጆርጅያ ከምኡ'ውን ዩክረይን ዝህሉ ዘሻቕል ዝምድናታት ንጂኦፖለቲካዊ መልክዐ-ምድሪ ኣውሮጳን ኪንዮኡን ዝጸሉ እዩ። ህዝቢ ሶቭየት ንዓመታት ምዕራብ "ይምሽምሽ" ከም ዘሎን ኣብ ሃገራት ምዕራብ ዝነብር ህዝቢ ኣብ ትሕቲ ርእሰማላውያን መንግስትታት ብድኽነትን ሕስረትን ይሳቐ ከም ዝነበረን እዩ ዝንገሮ ነይሩ። እዚ ሓሳብ ድሕሪ መወዳእታ 1980ታት ቀጥታዊ ርክብ ኣብ መንጎ ህዝብታት እናዓበየ ብምምጽኡ በዳሂ ሕቶታት ክገጥሞ ጀሚሩ። ዜጋታት ሶቭየት ኣብ ካልኦት ብዙሓት ሃገራት እቲ ደረጃ መነባብሮ፣ ውልቃዊ ነጻነትን ድሕነትን ካብ ናቶም ዝሓሸ ከም ዝኾነ ክርእዩ ከኣሉ። እቶም መራሕቶም ንዓመታት ዓለምለኻዊ መገሻተት ብምኽልካል፡ ንናይ ወጻኢ ሬድዮታት (ንኣብነት ንቢቢሲ ዎርልድ ሰርቪስ) ብምዕፋንን ናብታ ሃገር ዝኣቱ ናይ ወጻኢ ጽሑፋትን ፊልምታትን ምመያ ብምክያድ ክሓብኡሎም ንዝፍትንዎ ነገራት ብዓይኖም ክርእዩዎ በቕዑ። ጎርባቸቭ ዝምድንኡ ምስ ምዕራብ ብምምሕያሽ ንዝሑል ኲናት መኸተምታ ብምግባሩን ንኒኩለራዊ ምፍጣጥ መዕለቢ ብምርካቡን ዝምጎስ እኳ እንተኾነ፡ ህዝቢ ሶቭየት ናብርኡ ምስቶም ናይ ሃገራት ምዕራብ ብምውድዳር ክሳዕ ክንደይ ኣብ ድኽነት ከምዝጸንሐ ክግንዘብ ምግባሩ ኣብ ግምት ዘይኣተወ ሳዕቤን ምምሕያሽ እቲ ዝምድና እዩ። ጎርባቸቭ ኣብ ወጻኢ ህቡብነት እኳ እንተረኸበ ኣብ ውሽጢ ግና ንዝያዳ ነቐፌታ ተቓልዐ። መንግስቲ ሩስያ ንሓበሬታታት መራኸቢ ብዙሓን ናብ ረብሓኡ ኣብ ምጥውዋይ ወሓለ እዩ ኮይኑ ዘሎ። ነቲ ዘይተርፍ ምውድዳር ምስ ሃገራት ምዕራብ ንምእላይ፡ ብዙሕ ግዜ ሩስያ፡ ብጫይ ዘይብላ፡ ክፉኣ ብዝደልዩ ዝተኸበበት፡ ብባህላዊ ኮነ ብታሪኻዊ መገዲ ከም ፍልይቲ ጌርካ ምቕራብ ይርአ። ስነፍልጠታዊ ዓወታት፣ ኣብ ካልኣይ ኲናት ዓለም ምዕዋትን ባህላዊ ውርሻን ብቐጻሊ ኣብ ትረኻታት መራኸቢ ብዙሓን ይዝውተር። እዚ፡ መልእኽቲ ሃገራዊ ፍሉይነት ንምምሕልላፍን ንኣተኩሮ ሩስያውያን ካብ'ቶም መዓልታዊ ጸገማት ንምልጋስን ዝግበር እዩ። ጎርባቸቭ ቁጠባ ሶቭየትን ህዝባዊ ሞራልን ንምድሓን ሱርበተኽ ለውጢ ከም ዘድሊ እኳ እንተተገንዘበ ነዚ ብኸመይ ክወቅዖ ከም ዝኽእል ግና ንጹር ራእይ ዝነበሮ ኣይመስልን። ንዝሑል ኲናት ብምዝዛሙ ኣብቲ ናይ ደገ ዓለም ጅግና ኮነ ኣብ ዓዱ ግና፡ ነቲ ተበግሶታት ይበጽሖ ከም ዘየለ ብዝነቕፉ ደገፍቲ ጽገናን ኣዝዩ ኣብዚሕዎ ብዝብሉ ዓቃባውያንን ብድሆ ከም ውጽኢቱ ከኣ ብኽልቲኡ ደምበታት ተነጸለ። ዓቃባውያን ኣብ ነሓሰ 1991 ንጎርባቸቭ ካብ ስልጣን ንምዕላው ፍሹል ፈተነ ዕልዋ ኣካየዱ። እቲ ፍሹል ፈተነ ዕልዋ ንሕብረት ሶቭየት ኣብ ክንዲ ዘድሕን፡ ንውድቀታ ዘቀላጥፍ ኮነ። ድሕሪ ሰለስተ መዓልትታት መራሒ እቲ ዕልዋ ካብታ ሃገር ከምልጥ ክፍትን እንከሎ፡ ጎርባቸቭ ናብ ስልጣኑ ተመለሰ፤ እንተኾነ ግና ንሓጺር ግዜ ጥራይ ነበረ። ኣብ ሩስያ ቦሪስ የልሲን፡ ኣብ ካልእ ክፋላት እቲ ሕብረት ከኣ ዞባውያን መራሕቲ ናብ ቅድሚት መጹ። ኣብቲ ዝሰዓበ ኣዋርሕ ብዙሓት ካብተን ሪፓብሊካት ናይ ገዛእ ርእሰን ህዝበ ውሳነ ከካይዳ እንከለዋ ኣብ ወርሒ ታሕሳስ ዕጫ እታ ዓባይ ሃገር ተዛዘመ። ቭላድሚር ፑቲን ሓደ ካብቶም ኣብ ሩስያ ንነዊሕ እዋን ኣብ ስልጣን ዝጸንሑ መራሕቲ እዩ። ሓደ ምስጢር ናይዚ ከኣ ንሩስያ ኣብ ቅድሚት ምግባሩ ወይ'ውን ከምኡ ይገብር ከም ዘሎ ምምሳሉ እዩ። ሚኻይል ጎርባቸቭ ንመብዛሕትኡ ናይቲ ብኸቢድ ዋጋ ዝተረኽበ ብርትዐ ሕብረት ሶቭየት ኣሕሊፉ ብምሃቡ፥ (ንኣብነት ሰራዊቱ ካብ ምብራቕ ጀርመን ምስሓብ) ክኽሰስ እንከሎ፤ ቭላድሚር ፑቲን ንረብሓ ሩስያ እዩ ኢሉ ንዝኣመነሉ ነገራት ብዘለዎ ኩሉ እዩ ዝቃለስ። ፑቲን መንደቕ በርሊን ክፈርስ ከሎ፡ ኣባል ኣሃዱ ስለያ ሩስያ ኬጂቢ ኮይኑ ኣብ ምብራቕ ጀርመን እዩ ነይሩ። ምዝላቕ ሕብረት ሶቭየት ዘስዓቦ ቅልውላው ከኣ ርእይዎ እዩ። ሎሚ ድሕሪ ሰላሳ ዓመት'ውን ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ - ኔቶ ናብ ዶባት ሩስያ ገጹ ክቐርብ ኣይደልን ነዚ ንምክልኻል ከኣ ሓይሊ ንምጥቃም ድልው እዩ። እዚ ሎሚ ሩስያ ሰራዊታ ናብ ዶባት ዩክረይን ብምጽጋዕ ይርአ ኣሎ።


ኣብ ክልል ሶማል ዝተኣሰሩ ኣርባዕተ ጋዜጠኛታት ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም

ማእኸሉ ኣብ ክልል ሶማል ገይሩ ክሰርሕ ዝጸንሐ መደብር ቴሌቪዥን ነበድ ቅድሚ ሒደት መዓልትታት ምዕጻዉ ስዒቡ ብፖሊስ ኣብ ቀይዲ ኣትዮም ዝነበሩ ኣርባዕተ ጋዜጠኛታት ናይቲ ቴሌቭዥን ትማሊ ዓርቢ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም። ብሚኒስተር ደቂ ኣንስትዮ፣ ህጻናትን መናእሰይን ኢትዮጵያ ነበር ፊልሰን ዓብዱላሂ ከምዝውነን ዝተነገረሉ መደብር ቴሌቭዥን ነበድ ሰራሕተኛታቱ ተኣሲሮም ዝተዓጸወ ብዝፈነዎ ትሕዝቶ ምኽንያት ከምዝኾነ ተገሊጹ። እቶም ኣብ ቀይዲ ፖሊስ ዝኣተዉ ጋዜጠኛታት ኢብራሂም ሑሴን፣ ሰልማን ሙክታር፣ ሙሓመድ ቃሲምን ሂርሲ መሓመድን ኮይኖም ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሕዳር 1 [ኣቆጻጽራ ግእዝ] ካብ እቲ ዝሰርሕሉ መደበር ቴሌቭዥን ከምዝተኣሰሩ ማሕበር ጋዜጠኛታት ክልል ሶማል ንቢቢሲ ገሊጹ። ኣብቲ ሽዕኡ መዓልቲ ኣቦ እታ ሚኒስተር ነበር ዝኾኑን ኣካያዲ ስራሕ መደበር ቴሌቭዥን ነበድ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዮም ንጽባሕቱ ከምዝተፈትሑ ተገሊጹ። ንኣርባዕቲኦም ጋዜጠኛታት ናብ ቤት ፍርዲ ዘቕረበ ፖሊስ ሶማል ንቤት ፍርዲ ተወሳኺ ናይ ምርመራ ግዜ ክወሃቦ ብዝሓተቶ መሰረት 10 ተወሳኺ መዓልቲ ተዋሂብዎ’ሎ። ማሕበር ጋዜጠኛታት ክልል ሶማል ናብ ቢቢሲ ኣብ ዝለኣኾ ደብዳበ ኣርባዕቲኦም ጋዜጠኛታት ኣብ ምርመራ ከምዝርከቡ ካብ ፖሊስ ጅግጅጋ ከምዘረጋገጸ ኣፍሊጡ። እቶም ጋዜጠኛታት ምስተኣሰሩ ብዛዕባ ድሕነቶም ንኸጻሪ ናብቲ ዝተኣሰርሉ መደበር ፖሊስ ከምዝበጽሐ ዝሓበረ እቲ ማሕበር “ኣብ ዙርያ እቲ ዝተጠርጠርሉ ገበን ምርመራ ይካየደሎም ከምዘሎ ፖሊስ ነጊሩና። ካብኡ ብተወሳኺ ፖሊስ ንጽባሕቱ ናብ ቤት ፍርዲ ከምዘቕርቦም ሓቢሩና” ክብል ገሊጹ ነይሩ። እቶም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝርከቡ ጋዜጠኛታት ቅልጡፍ ፍትሒ ንኽወሃቦም’ውን እቲ ማሕበር ጸዊዑ። ምኽንያት መዕጸውን ማእሰርትን መደበር ቴሌቭዥን ነበድን ጋዜጠኛታቱን ሓደ ፕሮግራም ከምዝኾነ ዝሓበረት ሓላፊት ማሕበር ጋዜጠኛታት ክልል ሶማል ኣያን ሽኩሪ ዖስማን: “ከም ማሕበር ጋዜጠኛታት ብሰንኪ ሓደ ፕሮግራም መደበር ቴሌቭዥን ምዕጻዉን ጋዜጠኛታት ምእሳርን ፍትሓዊ’ዩ ዝብል እምነት የብልናን” ኢላ። መንግስቲ ቅድሚ ነቶም ጋዜጠኛታት ምእሳሩ ክኽተሎም ዝግባእ ስርዓተ ሕጊ ከምዝነበሩን ሕጂ እውን እንተኾነ እቲ ጉዳይ ብምምሕዳራዊ ከይዲ ክፍታሕ ከምዘለዎ ኣያን ንቢቢሲ ገሊጻ። ነቶም ጋዜጠኛታት ጸዊዕኻ ምዝርራብ፣ ናይ መጠንቀቕታ ደብዳቤ ወይ’ውን ነቲ ዝተፈነው ፕሮግራም መእረምታ ክስራሕ ክቕድም ነይርዎ ዝብል እምነት ማሕበር ጋዜጠኛታት ክልል ሶማሌ ከምዝኾነ ወሲኻ ሓቢራ። “ከምዚ ዓይነት ስጉምቲ ነቲ ኣብቲ ክልል እንዳዓምበበ ዝመጽአ ናይ ሚድያ ነጻነት ዘቐምስል’ዩ። መንግስቲ ናጽነት ሚድያ ከኽብር፣ እቶም ዝተኣሰሩ ጋዜጠኛታት ተፈቲሖም እቲ መደበር ቴሌቭዥን ናብ ስሩዕ ስርሑ ክምለስን ንጽውዕ” ክትብል እታ ሓላፊት ተዛሪባ። ቢቢሲ ንማእሰርቲ እቶም ጋዜጠኛታት ምኽንያት ዝኾነ ትሕዝቶ ዝረኣየ ኮይኑ ተወለድቲ ክልል ሶማሌ ኣብ ካልእ ክፋል ኢትዮጵያ ዘለዎም ተሳትፎ እንታይ ከምዝመስል ዝድህስስ ኮይኑ ደሚርካ እንትርአ ደቂ ካልእ ከባቢ ኣብ ሶማል መጺኦም ክሰርሑ ይረኣዩ ሶማላውያን ግን ኣብ ካልኦት ክልላት ኢትዮጵያ ከይዶም ከምዘይሰርሑ ዝገልጽ’ዩ። እቶም ወሃብቲ ርእይቶ “ንኣሽቱ ንግዳዊ ንጥፈታት ብደቂ ካልእ ክልላት ስለዝተትሓዘ ሶማላውያን ተዓዘብቲ ኮይኖም ይርብሑ የለዉን” ዝብል መልእኽቲ ዝሓዘሉ’ዮም። መደበር ቴሌቭዥን ነበድ ኣብ ክልል ሱማል ቅድሚ ሒደት ዓመታት ዝተጣየሸ ብሕታዊ ናይ ውልቀ ሚድያ’ዩ።


ኣብ ኢትዮጵያ ደቂ ኣንስትዮ ጋዜጠኛታት ዝበጽሐን ጾታዊ መጥቃዕቲ

ኣብ 20ታት ክሊ ዕድመ እትርከብ እድላዊት፡ ህይወት ጋዜጠኛነት ኣሃዱ ኢላ ካብ እትጅምሮ ሓደ ዓመት'ውን ኣይመልኣን። እዚ ሞያ ገና ሓደ ኢላ ክትጅምሮ እንከላ ግን ፈተነ ጾታ መሰረት ዝገበረ መጥቃዕቲ ኣጓኒፉዋ። [እድላዊት ሓዊሱ ኣብዚ ዛንታ ታሪኸን ዝተጠቕሰ ኵለን ደቂ ኣንስትዮ ጋዜጠኛታት መንነተን ክግለጽ ስለ ዘየፍቀዳ ሽመንን መለለይአንን ተቐይሩ ኣሎ]። ንሓደ ስራሕ ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ ሓደ ክልል ከም ዝኸደት እትዛረብ እድላዊት፡ ኣብ ሞያ ጋዜጠኝነት ቀትሪ ዝኣከብካዮም ሓበሬታታት ምቅይያር፣ ካሜራን ካልእን ተዋሒስካ ንስራሕ ምውፋር ዝተለመደ ስለ ዝኾነ፡ ምሸት ሰዓት 3፡00 [ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ] ዝተዃሕኵሐ ማዕጾ ገዛኣ ንምኽፋት ኣየማትአትን። ይዅን'ምበር፡ ኣብ ጸቕጢ ኣልኮል ዝነበረ ካልእ ጋዜጠኛ ናብቲ ክፍላ ብምእታው ጾታዊ መጥቃዕቲ ንኽፍጽም ከም ዝፈተነ ትዛረብ። "እቲ ዝነበረ ኵነታት ስለ ዘይተረድአኒ፡ ቀስ ኢለ ከም ዝረጋጋእ ብምግባር ካብ ክፍለይ ክወጽእ ገይረ፡" ትብል። እንተኾነ ብዘይፍቓዳ ስዒሙዋን ተቓሊስዋን እዩ። ኣብቲ ኢንዳስትሪ ንነዊሕ ዓመታት ዝሰርሐት ሃና'ውን እንተኾነት፡ መሳርሕታ ብዘርእይዎም ናይ ቃላት መጥቃዕቲ፡ ከምኡ'ውን ብስራሕ ካብ እትረኽቦም ሰባት ከም ዘጋጠማን ሕጂ'ውን ዝቐጸለ ከም ዝኾነን ትዛረብ። ሓበሬታ ንምርካብ ኣጥቢቓ ክትሓትት እንተርእዮምዋ ድማ "በዚ ኣተሓሕዛኺ ንስኺ ደው ኢልኪ ኢኺ ክትተርፊ፡" ዝብሉ ርእይቶታት ከም ዝበጽሕዋ ትገልጽ። ዓለምለኸ ማሕበር ሓተምቲ ዜና ኣብ መፋርቕ'ዚ ዓመት ኣብ ዘውጽኦ ጸብጻብ፡ ኣብቲ መጽናዕቲ ካብ ሞንጎ ዝተሳተፋ ደቂ ኣንስትዮ ጋዜጠኛታት እተን 41 ሚእታዊት ኣብ ናይ ስራሕ ቦታ ብቐጥታን ብተዘዋዋርን መጥቃዕቲታት ከም ዝበጽሑወን ገሊጸን። 13 ሚእታዊት ደቂ ተባዕትዮ ድማ ግዳያት ጾታዊ መጥቃዕቲ ከም ዝኾኑ ዝገልጽ እቲ ማሕበር፡ ብጠቕላላ 30 ሚእታዊት ዝኾነ ይዅን ጋዜጠኛ ግዳይ ጾታዊ መጥቃዕቲ ከም ዝኾነ የመልክት። ብቓላት ዝጅምሩ መጥቃዕቲታት ቢቢሲ እዚ ጸብጻብ ንምስራሕ ዘዘራረበን ደቂ ኣንስትዮ ጋዜጠኛታት ከም ዝበላኦ፡ እቲ ሞያ ካብ ዝጀመራሉ ግዜ ኣትሒዙ፡ ኣብ ቦታ ስራሐን ዝተፈላለዩ ምኽንያታት ብምቕራብ፣ ካብኡ ሓሊፉ ድማ ብምፍርራሕን ጉልበት ብምጥቃምን ኣካላዊ መጥቃዕቲ ገጢሙወን'ዩ። እዚ፡ ብሕጊ ኣስራሕን ሰራሕተኛን እታ ሃገር ዝተኸልከለ እዩ። ካብ ፍቓድ ዝዀነ ሰብ ወጻኢ ብዘረባ፡ ብምልክት ወይ ብኻልእ መንገዲ ወሲባዊ ትንኮያ ምርኣይ፡ ንወሲባዊ ተግባር ፍቓደኛ ክኸውን ጸቕጢ ምግባር እዩ ክብል ይድንግግ። እዚኦም ናይ ሓይሊ ተግባር ክውሰኾም እንከሎ ድማ ፈተነ ጾታዊ መጥቃዕቲ ከም ዝበሃል ይሕብር። ከምዚኦም ዝበሉ መጥቃዕታት፡ ቁጠባዊ [ገንዘባዊ] ሽፋን ገይሮም ዝመጽኡ ምዃኖም እተን ጋዜጠኛታት ይዛረባ። "ንምንታይ ናብ ቴሌቪዥን ዘየመልከተኪ። ነዚ ዝመስል መልክዕ ሒዝክስ ክትሕብኢ? ናይ መድረኽ ስራሕ ኣሎ ከስርሐኪ'የ፤ ስራሕኪ ከቕልለልኪ'የ" ዝብሉ መታለልቲ ዘረባታት ሽፋን ዝገበሩ ትንኮያታት ብፍላይ ካብ ኣሕሉቕ ከም ዝመጽኡ ሃና ትዛረብ። እዞም መጥቃዕታት ሪፖርት ይግበሩ'ዶ? ሃሴት ኣብ እትሰርሐሉ ሓደ መራኸቢ ብዙሃን፡ ንሳን መሓዛኣን ብዘጋጠመን ጾታዊ ትንኮያ ካብቲ ትካል ወጺአን እየን። እቲ ካብ ናይ ቐረባ ሓለፍተን ዝበጽሐን ጾታዊ ትንኮያ ንላዕለዎት ሓለፍቲ ክፍልጣ እንከለዋ፡ ኣክንዲ መፍትሒ ተመሳሳሊ መጥቃዕቲ ስለ ዝቐጸለ ስራሐን ንምግዳፍ ከም ዝተገደዳ ትዛረብ። ነዚ እናርኣዩ ትም ኢሎም ዝነበሩ መሳርሕተን፡ ኣብ ልዕሊ መሓዛ ሃሴት ኣካላዊ ትንኮያ ምስ በጽሐ ጠሪዖም። ሓለፍቲ፡ ኣብ ልዕሊ ክልቲአን ጋዜጠኛታት ጾታዊ መጥቃዕቲ የብጽሑ ንዝነበሩ ሰራሕተኛታት ናይ ጽሑፍ መጠንቀቕታ ዝሃቡ ኮይኖም፡ በዚ ዝተቘጥዐ ፈጻሚ መጥቃዕቲ፡ ካብ ምጽራፍ፡ ምድሃልን ኣብ ኮምፒዩተራተን ዝነበሩ ፋይላት ክሳብ ምጥፋእን ከም ዝበጽሑ ሓቢራ። ኣብ ልዕሊ 20 ሃገራት ዘለው ልዕሊ ክልተ ሽሕ ጋዜጠኛታት ዝተሳተፍሉ መጽናዕቲ ዓለምለኸ ማሕበር ሓተምቲ ዜና፡ ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ ዝያዳ ሓደ ወዲ ተባዕታይ መሳርሕታ ብዕጽፊ ንጾታዊ መጥቃዕቲ ዝተቓልዐት ምዃና ይጠቅስ። እዚኦም ካብ ቃላት ክሳብ ኣካላዊ መጥቃዕቲ ክበጽሑ ከም ዝኽእሉ ክገልጽ እንከሎ፡ መጥቃዕቲ ካብ ሞንጎ ዝበጽሐን ሓሙሽተ ደቂ ኣንስትዮ እታ ሓንቲ ጥራይ እያ ሪፖርት ትገብር። 'ከምዚ ዓይነት ጸገም ገጢሙኒ' ኢልካ ንኻልእ መሳርሕትኻ ምዝራብ ዘይተለመደን እተን ግዳያት ብኻልእ ዓይኒ ክጥመታ ዝገብርን ስለ ዝኾነ መብዛሕትኦም ሪፖርት ኣይግበሩን። ንልዕሊ 20 ዓመታት ኣብ ጋዜጠኝነት ዝጸንሐት ኤልሳቤጥ ሳሙኤል፡ ኣብ ኢትዮጵኣ ደቂ ኣንስትዮ ጋዜጠኛታት ዝወሃበን ማሕበራዊ ደረጃን ኣፍልጦን ኣብ ግምት ብምእታው ብዛዕባ ዝበጽሐን መጥቃዕቲ ምዝራብ ስነ ልቦናዊ ጽልዋ ከም ዘሕድረለንን ኣብ ሞያዊ ቅቡልነተንን ቁጠባዊ ዓቕመንን ዝፈጥሮ ጸቕጢ ብምስጋእ ከም ዘይዛረባሉ ትገልጽ። "እዘን ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ቴሌቪዥን ዝፍለጣ ወይ ብድምጸንን ሽመንን ዝፍለጣ ክኾና ይኽእላ እየን። 'ከምዚ በጺሑኒ' ክብላ እንከለዋ እቲ ፈጻሚ ዘይኮነ እተን ግዳያት እየን ዝንቀፋ፡" ኢላ። እተን ጋዜጠኛታት፡ ሓበሬታ ንምእካብ ካብ ዝረኽባኦም ፖለቲካዊ፡ ቁጥባውን ማሕበራውን ዓቕሚ ካብ ዘለዎም ሰባት ዝተፈላለየ ዓይነት መጥቃዕታት ይበጽሐን። ብሰንኪ እዚ ስርሐን ከቋርጻን ንከቢድ ስነ ልቦናዊ ጸቕጢ ክቃልዓን ከም ዝስትውዓል ይግለጽ። ሃና፡ ደቂ ተባዕትዮ መሳርሕታ ዝደለይዎ ሓቲቶም ስርሖም ወዲኦም ኰፍ ክብሉ እንከለው፡ ንሳ ግን እቲ ስግኣታ "ከምዚ ዓይነት ክዳን ተኸዲነ እንተኸይደስ እንታይ ክብሉኒ ይኾኑ?" ካብ ዝብል ሕቶ ከም ዝጅምር ተረድእ። ተደራረብቲ ጸገማት ኢትዮጵያ፡ ኣብ ዓለም ካብተን ብሞያ ጋዜጠኝነት ንምስራሕ ኣጸገምቲ ዝኾነ ሃገራት ኣብ ቅድሚት ትስራዕ። ጋዜጠኛታት ሓበሬታ ካብ ምኽላእ ጀሚሩ ይእሰሩ፡ ይቕጥቀጡ፡ ሓሓሊፉ ድማ ይቕተሉ። ኢትዮጵያ፡ ብ2021 ካብ ሃገራት ትሕቲ ሰሃራ ንኤርትራ ስዒባ ብዙሓት ጋዜጠኛታት ብምእሳር ኣብ ካልኣይ ደረጃ ተሳሪዓ እያ። ጋዜጠኛታት ብዝተፈላለዩ ምኽንያታት ካብ ሕጊ ወጻኢ ንኣዋርሕ ክእሰሩ እንከለው፡ ኣብዚ ግዜ ደቂ ኣንስትዮ ንተወሳኺ ጸገማት ከም ዝቃልዓ ኤልሳቤጥ ትዛረብ። ንሳ፡ ቅድሚ ሕጂ ተኣሲራትሉ ኣብ ዝነበረ ክፍሊ ሰለስተ ደቂ ኣንስትዮ ከም ዝነበራን እቲ ቦታ ምስ ደቂ ተባዕትዮ ኣብ ሓደ ቀጽሪ ብምዃኑ ምንጪ ከቢድ ስግኣት ኮይንዋ ከም ዝነበረን ገሊጻ። ኣብቲ ተኣሲራትሉ ዝነበረት መዓስከር ወተሃደራት፡ ቀትሪ "ብዝተፈለየ ኣጠማምታ ክርእዩና ዝውዓሉ ሰባት ምሸት'ዶ ክመጽኡ ይኾኑ ብዝብል ስግኣት በብግደ ክንተሓላሎ ንሓድር ነይርና፡" ኢላ። ብኻልእ ወገን፡ ንልዕሊ ሓደ ወርሒ ስድራቤት ክሓቱወን ኮነ ክዳነን ክቕይራ ተኸልኪሉ ብምጽንሑ ንደቂ ኣንስትዮ እሱራት ኣዝዩ ኣጸጋሚ ፈተና ኮይኑ ነይሩ ትብል። በዚ ኵነታት ኩስትሞ'ውን ከይቀየራ ምጽንሐንን መሐለዊ ጽርየት ዝዀኑ ቀረባት ምርካብ ኣዝዩ ከቢድ ከም ዝነበረን ትዝክር። ኣብዚ ግዜ ዝዀነ ዓይነት ሓገዝ ዝገበረላ ማሕበር ከም ዘይነበረት እትዛረብ ኤልሳቤጥ፡ ዓለምለኻዊ ተሓላቒ መሰል ጋዜጠኛታት ሲፒጄ ግን ጠበቓ ቘጺሩ ጋዜጠኛታት ካብ ማእሰርቲ ንኽፍትሑ ጎስጓስ ከም ዝገበረ ሓቢራ። እዚ፡ እተን ዘዘራረብናየን ጋዜጠኛታት ዝሰማምዓሉ ሓቂ እዩ። ኣብታ ሃገር፡ ደቂ ኣንስትዮ ጋዜጠኛታት ዘጋጥመን ጸገማት ንምፍታሕ ዝሰርሕ ሓያል ሞያዊ ማሕበር ብዘይምህላዉ እቶም ጸገማት ሕጂ'ውን ኣይተፈትሑን። ክሳብ መዓስ? ኣብ መላእ ዓለም ዘለዋ ደቂ ኣንስትዮ ጋዜጠኛታት ብዛዕባ ኣብ ዝተፈላለዩ እዋናት ዘጋጥሙወን ጾታዊ መጥቃዕታት ክዛረባ ጸኒሐን እየን። እቲ ኣብ ግብጺ፡ ኣደባባይ ታሕሪር ዝነበረ ህዝባዊ ናዕቢ ንምጽብጻብ ኣብ ልዕሊ ዝወጽአት ጋዜጠኛ ላራ ሎጋን ብሰልፈኛታት ዝበጽሓ ጾታዊ መጥቃዕቲ ኣይርሳዕን። ላራ፡ ካብ 200 ክሳብ 300 ዝዀኑ ሰልፈኛታት ካብ ሓላዊኣን እቲ ምስኣ ዝነበረ ኣዳላውን መንዚዖም ብምውሳድ ክዳና ቀዲዶም ጾታዊ መጥቃዕቲ ከም ዘብጽሑላ ገሊጻ ነይራ። በዚ ምኽንያት፡ ካብ መዓልታዊ ንጥፈታት ወጻኢ ደቂ ኣንስትዮ ጋዜጠኛታት ናብ ጎንጽታትን ዓመጻትን ብምኻድ ጸብጻባት ክሰርሓ ኣጸጋሚ ከም ዝዀነ ተራእዩ እዩ። ኣብ ልምዓት ሚዲያ እትሰርሕ ኤልሳቤጥ ሳሙኤል፡ ምምሕዳር መራኸብቲ ሓፋሽ ኢትዮጵያ ንደቂ ኣንስትዮ ጋዜጠኛታት ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣካላዊ ጉድኣትን ናይ ብሄር ተዋጽኦን ኣብ ግምት ዘእተወ ኣይኮነን ኢላ ትኣምን። ደቂ ኣንስትዮ ጋዜጠኛታት፡ ክቝጸራ እንከለዋ ኣትሒዙ ሓለፍተን ኣብ ልዕሊአን ድልየት ከም ዘሕድሩን እዚ ድማ ኣብቲ ኢንዳስትሪ ዘሎ ቑጽሪ ደቂ ኣንስትዮ ኣዝዩ ውሑድ ክኸውን ከም ዝገበረን ተረድእ። "ኣብዛ ሃገር፡ ደቂ ኣንስትዮ ጋዜጠኛታት መርኣያ ገይረን ክርእየአን ዝኽእላ ደቂ ኣንስትዮ ጋዜጠኛታት የለዋን፡" ትብል። እቶም ኣስራሕቲ ትካላት ሓያል ፖሊሲ ሚዲያ ከውጽኡ ምግባር መፍትሒ ከም ዝዀነ እትዛረብ ኤልሳቤጥ፡ እዚ ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝፍጸም ኣድልዎ ዘትርፍ ፈጸምቲ መጥቃዕቲ ዝቐጽዕ ኮይኑ ክጽሓፍን ክትገብርን ይግባእ ኢላ። "ንስርዓተ ጾታ ኣብ ግምት ዘእተወ ፖሊሲ መራኸቢ ብዙሃን ንኸውጽኡ በዓል መዚ መራኸቢ ብዙሃን መሪሕ ግደ ክጻወት ኣለዎ። ካብኡ ሓሊፉ ግን ወነንቲ እተን ትካላት፡ ሞያዊ ማሕበራትን ደቂ ኣንስትዮ ጋዜጠኛታትን ሓለዋ ክገብረለን ዝኽእል ፖሊሲ ንኽህሉ ክሰርሓ ይግባእ፡" ብምባል ተረድእ።


ኣመሪካ ኣብ ልዕሊ መራሕቲ ሶማልያ ናይ ቪዛ እገዳ ክትገብር እያ

መንግስቲ ኣመሪካ፡ ዴሞክራሲያዊ ዕንቅፋት ፈጢሮም ኣብ ልዕሊ ዝበሎም ሰብ መዚ ሰማልያ ናይ ቪዛ እገዳ ከም ዝገብር ኣፍሊጡ። ሚኒስትሪ ጉዳይ ወጻኢ ኣመሪካ ኣንቶኒ ብሊንከን እቲ ስጉምቲ ኣንጻር ተቓወምቲ ናይ ሓይሊ ስጉምቲ ንዝወሰዱ ዘለው መራሕቲ ትኹረት ከም ዝገብር ሓቢሩ። ኣብ ሶማልያ፡ ሓፈሻዊ መረጻ ክካየደሉ ካብ ዝግባእ ሓደ ዓመት ኣሕሊፉ'ሎ። ዕምሪ ስልጣን ፕረዚደንት መሓመድ ዓብዱላሂ ፋርማጆ ካብ ዘብቅዕ'ውን ሓደ ዓመት ተቖጺሩ። ኣንቶኒ ብሊንከን ምኽንያታዊ ዘይኮነ ማእሰርቲ ዝፍጽሙ፣ ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታትን ተቓወምቲን ጸቕጢ ዝገብሩን ኣብ መስርሕ እቲ መረጻ ምትዕንቓፍ ዝፈጥሩን ናይ ቪዛ እገዳ ከም ዝግበረሎም ኣብሪሁ። እዚ ንናይ ቐረባ ኣባላት ስድራቤት እቶም ሰብ መዚ'ውን ዝምልከት ምዃኑ ሓቢሩ። "እቲ እገዳ መስርሕ መረጻ ክተዓናቐፍን ኣብ ዝተትሓዘሉ ግዜ ተኣማንነቱ ሓሊዩ ንክካየድ ሓላፍነቶም ንዘይተዋጽኡን ዝምልከት እዩ" ኢሉ። ኣመራርሓ ክልልን ፌደራልን ሶማልያን'ውን እቲ መረጻ ተኣማንን ግልጽን ኮይኑ ክካየድ ክገብሩ ምተገብአ ነይሩ ኢሉ። ይኹን'ምበር ሃገሩ ኣብ ሶማልያ ዴሞክራሲ ንክዓስል እትገብሮ ምትሕብባር ቐጻሊ ምዃኑ ሓቢሩ። ፕረዚደንት ፋርማጆ ነቲ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኣናዊሑ ኣብ ስልጣን ክጸንሕ ምውሳኑ ኣብታ ሃገር ፖለቲካዊ ቅልውላው ሰፊኑ ይርከብ። ኣብዚ ወርሒ 27 ለካቲት ድማ ባይቶኣዊ መረጻ ተኻይዱ ናብ ፕረዚደንታዊ መረጻ ክትሰጋገር ትጽቢት ኣሎ።


ንፎክስ ኒውስ ዝሰርሑ ክልተ ጋዜጠኛታት ኣብ ዩክረይን ተቐቲሎም

ንማዕከን ዜና ፎክስ ኒውስ ዝሰርሑ ክልተ ጋዜጠኛታት ኣብ ዩክረይን ከምዝተቐተሉ ሰራሕተኛታት እቲ ትካል ገሊጾም፡፡ ወዲ 55 ዓመት በዓል ሞያ ካሜራ ፔረ ዘክራዘውሰኪን ጓል 24 ዓመት ኦሌክሳንድራ ኩቭሺኖቫን ኣብ ጥቓ ኪቭ ናብ መኪነኦም ብዝተተኮሰ ኣጽዋር እዮም ተቐቲሎም፡፡ ወዲ 39 ዓመት መሳርሕቶም ቤንጃሚን ሃል ድማ ቆሲሉ ኣብ ሆስፒታል ይእለ ኣሎ፡፡ ኣካያዲት ስራሕ ፎክስ ኒውስ ሱዛኒ ስኮት፡ ነቲ ትካል ‘‘ልቢ ዝሰብር መዓልቲ እዩ’’ ክትብል ገሊጻ፡፡ ንሳ "ፔረ ካብ ዒራቕ ክሳብ ኣፍጋኒስታንን ሶርያን ዝነበሩ ዓለም ለኻዊ ፍጻመታት ንፎክስ ኒውስ ዝሰነደ ናይ  ኲናት ዞባ ፎቶግራፈር ነይሩ’’ ብምባል ብተወፋይነትን ተውህቦን ተወዳዳሪ ዘይነበሮ ጋዜጠኛ ምንባሩ ተዛሪባ፡፡ ናይ ፎክስ ኒውስ ናሽናል ሰክዩሪቲ ኮረስፖንደንት ጀኒፈር ግሪፊን ድማ፡ እታ ካብ ዝሓለፈ ወርሒ ጀሚሩ ሓቢራቶም ዝሰርሐት ኩቭሺኖቫ ንፍዕቲ ጋዜጠኛ ምንባራ ብምግላጽ ‘‘ብቃላት ዘይግለጽ’’ ሓዘን ከምዝተሰመዖም ተዛሪባ፡፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣየርላንድ ሚሸል  ማርቲን ብሞት ኩቭሺኖቫን ናይ ኣየርላንድ ዜጋ ዝኾነ ዛክርዘዊስኪን ኣዝዩ ከምዝተረበሸ ተዛሪቡ፡፡ በቲ መጥቃዕቲ ቆሲሉ ኣብ ሕክምና ዝርከብ ሃል እውን ኣብ ከቢድ ኩነታት ከምዘሎ ኣማኻሪ ሚኒስትሪ ውሽጺ ዓዲ ዩክረይን ብሰኑይ ገሊጹ ነይሩ። ካብ 2015 ጀሚሩ ንፎክስ ኒውስ ክሰርሕ ዝጸንሐ ቤንጃሚን ሃል ናይ ዩኬን ኣመሪካን ዜግነት ዘለዎ ኮይኑ ኣብ ጸብጻባት ወጻኢ እቲ ትካል ብበዝሒ ከምዝተሳተፈ ተሓቢሩ፡፡ ብሰንበት እውን ወዲ 50 ዓመት ኣመሪካዊ ጋዜጠኛ ብረንት ሪናውድ፡ ኣብ ዩክሬናዊት ከተማ ኢርፒን ከምዝቐተለ ዝዝከር እዩ፡፡ ሓላፊ ሰብኣዊ መሰላት ባይቶ ዩክረይን ከምዝሓበሮ፡ እቲ ጎንጺ ካብ ዝጅመር ብውሑድ ካልኦት ክልተ ዩከሬናውያን ጋዜጠኛታት እውን ተቐቲሎም እዮም፡፡ ብተመሳሳሊ ዜና ጸሓፊ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ኣንቶኒ ብሊንከን ብሞት እቶም ጋዜጠኛታት ዝተሰመዖ ሓዘን ገሊጹ፡፡ ንሱ ‘‘ጽንዓት እምነ፤ ኣብቲ መጥቃዕቲ ጉድኣት ንዝበጸሖ ወኪል ስቴት ዲፓርትመንት እውን ቀልጢፉ ክሓዊ እምነ’’ ክብል ኣብ ትዊተር ገጹ ሓቢሩ፡፡


ሩስያ ኣብ ሞስኮ ዝርከብ መደብር ዶቼ ቬለ ምዕጻዋ ንጀርመን ኣቖጢዑ

ሩስያ ኣብ መስኮ ዝርከብ ዓለም ለኸ መደብር ቴሌቪዥን ዶቼ ቬለ ምዕጻዋ፡ ጀርመንን ሕብረት ኣውሮጳን ኮኒኖም። ሰራሕተኛታት ዶቼ ቬለ ናይ ፕሬስ ፈቓድ ዝተሓድጉ ኾይኖም፡ እቲ መደብር ቴሌቪዥን ኣብታ ሃገር ሓበሬታ ከይዝርጋሕ ተኸልኪሉ። ሚኒሰተር ባህሊ ጀርመን ነቲ ስጉምቲ፡ “ብዝኾነ መልክዑ ተቐባልነት የብሉን” ክብል ኮኒንዎ። ቅድም ኢሉ፡ ተቖጻጸርቲ መራኸቢ ብዙሃን ጀርመን ብናይ ቀደም ስሙ ሩሲያ ቱዴይ (ኣርቲ) ናይ ሰርቢያ ፈቓድ ይጥቀም እዩ ብዝብል ዝዓጸው ኾይኖም፡ ሩስያ ነዚ ዓጸፋ ምላሽ ምዃኑ እያ ትካታዕ። ወሃቢ ቃል ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ፡ ማሪያ ዛካሮቫ፡ ንክልቲአን ሃገራት ዘተዓርቕ ዝበለቶ ሓሳብ ብዓርቢ ዘቕረበት ኾይና፡ “ጀርመን ነቲ ኩነታት ክተሰተኻኽል እንተ ፈቲና ሩስያ’ውን ብወገና ዘይተዕርየሉ ምኽንያት የለን” ክትብል ተናጊራ። ኣርቲ ብቋንቋታት እንግሊዝኛ፣ ፈረንሳይኛን  ብስፓኒሽን መደብራት ዝኸፈተ ኾይኑ፡ ኣብቲ ዝሓለፈ ዓመት ታሕሳስ ብቋንቋ ጀርመንኛ፡ ካብ ሕብረት ኣውሮጳ ኣፍልጦ ወጻኢ ካብ ሰርቢያ ፍቓድ ቻነል ወሲዱ እናተጠቐመ ይርከብ ነይሩ። ኣርቲ ንሩሲያ መሳርሒ ፕሮፓጋንዳ  ኮይኑ ዘገልግል እንትኸውን፡ በዓልመዚ ወሃቢ ፍቓድ ጀርመን [ዛክ] እቲ መደብር ጣብያ ካብ ሕብረት ኣውሮጳ ፈቓድ የብሉን ኢሉ እዩ ኣጊድዎ። በዚ ምኽንያት እቲ መደብር ቴሌቪዥን ኣብ ውሽጢ ሒደት መዓልታት ካብ ሳተለይት ኔትወርክ  ኣውሮጳ ክእለ ተገይሩ እዩ። ኣርቲ ኣብ ናይ እንግሊዝኛ መደብሩ ጸገም ኣጋጢምዎ እዩ። ተቖጻጸሪ ኣፍኮም ዩናይትድ ኪንግደም  “ኣድልዎ ሰሪሑ” ብዝብል ናይ 200 ሺሕ  ፓውንድ  መቕጻዕቲ በይንሉ እዩ። ዋና ዳይሬክተር ዶቼ ቬለ ፒተር ሊምበርግ፡ ሩሲያ ነቲ ቤት ጽሕፈት እቲ መደብር ንምዕጻው ምውሳና ደረቱ ዝሓለፈ ስጉምቲ እዩ ኢለዎ። “እዚ ድማ መንግስቲ ሩሲያ ንነጻነት ፕሬስ  ከመዘየኽብር መርአያ እዩ” ኢሉ። ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ዶቼ ቬለ ኣብ ሞስኮ፡ ቢሮጁሪ ሬሼቶ፡ ብዓርቢ ካብ ንጎሆ ጀሚሩ እቲ ቤት ጽሕፈት ክዕጾ እዩ ዝብል ዘረባ ከምዘሰንበዶ ገሊጹ፡ “ብዙሓት ዘይተመለሱ ሕጋውን ቴክኒካውን ሕቶታት ኣለዉ፡ ፍቓድና ከምዝተመልሰ ጥራይ ኢና ንፈልጥ” ድማ ኢሉ። ካልኦት መራኸቢ ብዙሓን ድማ  ንዶቼ ቬለ ድጋፎም ዘስምዑ ኾይኖም፡ ፌዴሬሽን ጋዜጠኛታት ጀርመን ብወገኑ፡ እቲ እገዳ ብህጹጽ ክለዓል ሓቲቱ ኣሎ። ሚኒስትራት ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ፡ ንዶቼ ቬለ ‘ወኪል ሃገራት ወጻኢ’ ብዝብል ክብይን ዝጀመረ ኾይኑ፡ ከም ልማድ እዚ ኣጠቓቕማ ኣብ ሶቭየት ሰልፍታት ተቓውሞ ንምዕፋን ዝጥቀምሉ መይላ ኣገላልጻ ከምዝኾነ ይንገር። ኣብ ቀረባ እዋናት፡ ሰበ ስልጣን ሩስያ ብዙሓት ጋዜጠኛታት ኣባሪሮም፤ ትካላት ሚድያ’ውን ዓጽዮም ኣለዉ። ጋዜጠኛ ቢቢሲ ኣብ ሩሲያ፡ ኣንድሬ ዛካሮቭ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት “ወኪል ወጻኢ” ተባሂሉ ዝተበየነ ኾይኑ፡ ካልእ  ጋዜጠኛ ቢቢሲ ሳራ ራይንስፎርድን ሆላንዳዊ ጋዜጠኛ ቶም ቬኒንክን ድማ ካብታ ሃገር ምብራሮም ዝዝከር እዩ። 'ሜሞሪያል' (መዘከርታ) ብዝብል ዝፍለጥ፡ ሓደ ካብ ጥንታዊ ማሕበራት ሰቪክ መሰላት ሩስያ ድማ ተዓጽዩ ኣሎ።


ቅልውላው ኢትዮጵያ፡ ኵናት ኣብ ምስፍሑ ዝስዕብ ዘሎ ምጥርጣርን መስዋእትን

ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ርእሰ ከተማ ኣዲስ ኣበባ፡ ዓሰርተታት ዝኾኑ ወለንታውያን መንእሰያት ብለይቲ ውሕስነት ከባቢኦም ንምርግጋጽ መካይን ደው ኣቢሎም ክፍትሹን መንነት ሰባት ክሓቱን ተራእዮም ነይሮም። ነቲ ናይ ተፍትሽ ስርሓት ዘወሃህድ ዝነበረ ሓደ ዓቢ ሰብኣይ "ኣብዛ ናትና ብወለንታ ተፍተሽ ተካይድ ዘላ ጉጅለ ክሳብ 180 ዝኸውን ዓቕሚ ሰብ ኣለና፡ ብዙሓት ሰባት ሒዘና ኣለና፡ ብረትን ተባራዒ ነገርን ዝርከቦ ብዙሕ ንብረት ክንሕዝ ክኢልና ኢና" ኢሉ። እቶም ኣብ ጎደናታት ወጺኦም ተፍትሽ ዘካይዱ ዝነበሩ ወለንታውያን፡ ብመሰረት መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝኣወጆ ኣዋጅ ህጹጽ ግዜ ምርኩስ ብምግባር ንኣባላት ህወሓትን ደገፍቶምን ንምርካብ ነቲ ተፍትሽ የካይድዎ ምንባሮም እዮም ዝገልጹ። ብዙሓት፡ ኣሽሓት ሰባት ብዘይፍትሓዊ ኣገባብ ይእሰሩ ከምዘለዉ ብምግላጽ ነቲ ተግባር'ኳ ይቋወምዎ እንተኾኑ፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ነቲ ምእሳር ዝድግፍ ሰብ ይበዝሕ። ሓደ ሰብ ብሃንደበት ኣብ ሞባይል "ቀልጥፉ ክሃድም ይፍትን ኣሎ" ኢሉ እናተዛረበ ይስማዕ። ካብቲ ናይ ተለፎን ምዝርራብ ዝካየደሉ ዝነበረ ቦታ ብዙሕ ከይረሓቅካ፡ ዝበዝሑ ዓበይቲ ዝርከብዎም ብወለንትኦም ተኣኪቦም ምረሻ ወተሃደራዊ ተዓሊም እናወሰዱን ንዝውሃቦም ትእዛዝ እናተግበሩን ይርኣዩ። ብሓፈሻ ኣብ መላእ ኣዲስ ኣበባ ነገራት ብተዛማዲ ህድእ ዝበለ ይመስል። ዋላ እኳ መንግስታት ብሪጣንያን ካልኦት ሃገራትን ሓይልታት ትግራይ ናብ ኣዲስ ኣበባ ገጾም ይቐርቡ ኣለዉ ብምባል ኩነታት ጸጥታ ኣዲስ ኣበባ ናብ ዝኸፈአ ደረጃ ይወርድ ምህላዉ እንተገለጻ፡ ኢምባሲ ሩስያ ኣብ ኢትዮጵያ ግን ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ካብዚ ዝተፈለየ መልእኽቲ እዩ ኣመሓላሊፉ። እቲ ኢማባሲ "መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝኣወጆ ኣዋጅ ህጹጽ ግዜ ኣብ መዓልታዊ ምንቅስቓስ ነበርቲ ኣዲስ ኣበባ ዘምጽኦ ኣሉታዊ ተጽዕኖ የለን" ኢሉ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ዝሓለፈ እዋን፡ ናብ ግምባር ብምዃድ ንሰራዊት ብምምራሕ ነቲ ኵናት ከምዘካይዶ ምግላጹ ይዝከር። ብቪድዮ ተሰንዩ ኣብ ዝወጽአ ሓበሬታ'ውን ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ሓውሲ ድርቕ ዝበለ ከባቢ ክልል ዓፋር ወተሃደራዊ ክዳን ለቢሱ ብወተሃደራት ተዓጂቡ እንከሎ ተራእዩ። ኣብይ ኣሕመድ ኣብቲ ቪድዩ "ሕጂ ነዚ ከባቢ ምሉእ ንምሉእ ክንቆጻጸሮ ክኢልና ኣለና" ኢሉ ክዛረብ እንከሎ ይስማዕ። ብምስዓብ "ፍናን ናይ ሰራዊትና ኣዝዩ ጽቡቕ እዩ ዘሎ፡ ኢትዮጵያ ክሳብ ምሉእ ንምሉእ ነጻ ትኸውን ክንቅጽል ኢና" እውን ኢሉ። ቀዳማይ ሚኒሰትር ኣብይ ኣሕመድ፡ ሰራዊቱ ብዙሓት ከተማታት ካብ ኢድ ሰራዊት ሓይልታት ትግራይ ንምልቓቕ ይሰርሑ ምህላዎም ገሊጹ። እንተኾነ ኣብቲ ከባቢ መስመር ቴሌፎን ተቋሪጹ ብምህላዉ ሓቅነት እቲ ዝብሃል ዘሎ ምርግጋጽ ኣይክኣልን እዩ። ብተወሳኺ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ካብ ዝምልከቶም ኣካላት ወጻኢ ዝኾነ ሰብ ብዛዕባ ውዕሎ ውግእን ምንቅስቓስ ሰራዊት ንማዕከናት ዜና ሓበሬታ ከይውሃብ ኣዋጅ ስለዘመሓላለፈ ሓበሬታ ምርካብ ከቢድ ይገብሮ። ኣብ ቀረባ ግዜ ብድሮን ዝተሰኣለ ምስሊ ኣሽሓት 'ምሩኻት ኵናት' ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝዘርግሑ ሰብ መዚ ህወሓት ነቲ ኵናት ላዕለዋይ ኢድ ብምሓዝ ይቅልስዎ ከምዘለዉ ብምሕባር፡ ነታ ቅድሚ ኣዲስ ኣበባ ምብጻሕካ ናይ መወዳእታ ናይ መከላኸሊ ዕርዲ ምዃና ዝግለጸላ ከተማ ደብረ ብርሃን ንምሓዝ ይግስግሱ ምህላዎም'ዮም ዝገልጹ። ገለ ተንተንቲ ግን ሓይልታት ትግራይ ልዕሊ ዓቐን ተመጢጦም ብምህላዎም ሰራዊት ፈዴራል ብመልሰ መጥቃዕቲ ክደፍኦም ከምዝኽእልን ምናልባት'ውን ብወገን ኤርትራ መጥቃዕቲ ክፍነዎም ከምዝኽእል እዮም ግምታት ዘቐምጡ። መን እንታይ ዓይነት ዓወታት የመዝግብ ኣሎ ብዘየገድስ፡ እቲ ኩነታት ናብ ብዙሕ ከባቢታት ይልሕም ምህላዉን ሰብኣዊ ቅለውላው ህዝቢ ኢትዮጵያ እናዛየደ ይምጽእ ምህላዉን ግልጺ እዩ። ውድብ መግቢ ዓለም፡ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ብገምጋም 9.4 ሚልዮን ሰባት ተጸበይቲ ህጹጽ ሓገዝ ኮይኖም ምህላዎም ኣብ ጸብጻቡ ኣስፊሩ ኣሎ። ኣብ ትግራይ ጥራይ ልዕሊ ፍርቂ ሚልዮን ሰባት ንሓደጋ ጥሜት ከምዝተሳጥሑ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ምግላጹ ዝዝከር እዩ፤ ብሰንኩ ድማ ሞትን ሕማምን ይስዕብ ከምዘሎ ጸብጻባት ይሕብሩ። ላዕለወይቲ ብዓልቲ መዚ ፕሮግራም መግቢ ዓለም ኣብ ኢትዮጵያ ክላረ ነቪል ኣብ ዝሃበቶ ሓበሬታ "ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ እቲ ኵናት ናብ ብዙሕ ከባቢታት እናልሓመ ኣብ ዝኸደሉ፡ ቁጽሪ ተጸበይቲ ህጹጽ ረድኤት ክውስኽን ሰባት ናብ ምሒር ዝኸፈአ ኩነታት ክወድቁን ኢና ንርኢ ዘለና" ኢላ። ንሳ ነቲ ንሰብኣዊ ቅልውላው ዘባኣእሶ ዘሎ ብዙሕ ሮቋሒታት ከምዘሎ ብምግላጽ፡ ሰብኣዊ ረድኤት ኣብ ውሱን ከባቢታት ጥራይ ይበጽሕ ብምህላዉ፡ ሓይልታት ትግራይ ዝወስድዎ ዘለዉ መጥቓዕቲ፡ ስእነት ጸጥታን ብሰብ መዚ ኢትዮጵያ ዝግብር ዘሎ ቢሮክራስያዊ ምድንጓያት ገለ ካብቶም ጠንቅታት ምዃኖም ገሊጻ። እንተኾነ ፕሮግራም መግቢ ዓለም ኣብ ዝሓለፈ መዓልታት ናብ ክልተ ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር ሓይልታት ትግራይ ዝርከባ ከተማታት ኣምሓራ ክኣቱን ሰብኣዊ ሓገዛት ከብጽሕን ከምዝኽኣለ ገሊጹ። ኣብ ኣዲስ ኣበባ፡ ገዛኢ ሰልፊ ብልጽግና ነቶም ብወለንትኦም ናብ ኵናት ክሳተፉ ዝተበገሱ ብጽንበል ንምፍናው ተደጋጋሚ ህዝባዊ ምትእኽኻባት ክገብር ይረአ እዩ። ኣባል ቤት ምኽሪ ኣዲስ ኣበባ ኢትሳ ደማ "ኣንጻር ከዳዓትን ናይ ወጻኢ ደገፍቶምን ኢና ኵናት ገጢምና ዘለና" ኢሉ። ወዲ 22 ዓመት ባቡሽ ሲቶታው ብወገኑ "ንኽብሪ ሃገረይ ክዕቅብ ንክቃለስ እየ ተጸዊዐ፡ ሓደ ኣባል ቤተ ሰብካ እንተተቐቲልካ ክትበኪ ትኽእል ኢኻ፡ ሃገርካ እንተስኢንካ ግን ናበይ ክትከይድ ትኽእል? እዚ ስለዝኾነ'የ ህይወተይ ክስውእ ድሉው ዘለኹ፡ ወተሃደራዊ ታዓሊም ዘይምውሳድና'ውን ኣይፍርሓንን'ዩ" ኢሉ። ወይዘሮ ድንቅነሽ ንጋቱ ዝተብሃለት ሰያብ ሰበይቲ'ውን ናብ ቅድሚ እቲ ዝተኣከበ ህዝቢ ቅርብ ብምባል "ንሃገረይ የፍቅራ'የ፡ ናብ ግምባር ክኸይድ ምፈተኹ፡ ወደይን ብዓልቤተይን ናብ ግንባር ይኸዱ ስለዘለዉ ግን ኣብ ገዛ ክጸንሕ ኣገዲዶሙኒ" ኢላ። ወይዘሮ ድንቅነሽ ንጋቱ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃበቶ ቃል "እንተኾነ ዋላ ማዕረ እቲ ብዓል ቤተይን ወደይን ዝገብርዎ ኣይኹን ብወለንታይ ከባቢየይ ኣብ ምሕላው ተዋፊረ ኣለኹ፡ ኣብ ጎደና መንእሰያት ክርኢ እንከለኹ ኪዱ ተቃለሱ ይብሎም፡  ክሳብ መጺኦም [ጸላእቲ] ዝቐትሉና ክንጽበ የብልናን" ኢላ። ሓንቲ ካብ ሓለፍቲ ሰልፊ ብልጽግና ዝኾነት ኣይዳ ኣዎል ንሕቆ ወይዘሮ ድንቅነሽ ንጋቱ እናጠብጠበት "ንብዙሓት መርኣያን ኣብነትን እያ" ብምባል ኣድናቖታ ገሊጻትላ። ኣይዳ ኣዎል ብምስዓብ "ብዙሓት መንእሰያት ኣብነታ ክኽተሉ ኢና ትጽቢት ንገብር፡ መንፈሳዊ ሓይሊ ኢትዮጵያ ልዕሊ ዝኾነ እዋን ሕጂ ጥርዚ በጺሑ ኣሎ፡ ልዕሊ ሸውዓት ሽሕ [ካብ ክፍለ ከተማ ኣራዳ ናይ ኣዲስ ኣበባ] ብወለንትኦም ንሃገሮም ክሕግዙ ተበጊሶም ኣለዉ" ኢላ። መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ሃገራት ምዕራብን ማዕከናት ዜናአንን ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝካየድ ዘሎ ኵናት ዘይመልክዑ ንምሓዝ ጎስጓስ የካይዳ ኣለዋ ብምባል እዩ ዝኸስስ። ብዙሓት ኢትዮጵያውያን'ውን ንሓሳብ መንግስቶም ብምድጋፋ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ፡ ሃገራት ምዕራብ ንሃግሮም ብምንእኣስ ንዓወታት ህወሓት ኣግዚፍካ ብምቅራብ 'መግዛእታዊ' ሓይሊ የርእያ ከምዘለዋ ዝገልጽ ጽሑፋት ይዝርግሑ ኣለዉ። ንነብሱ ከም ነቃፊ መንግስትን ተኸላኻሊ ልኡላውንተ ሃገሩን ገይሩ ዝገልጻ ተንታዊ ፖለቲካ ኢትዮጵያ ኣቻምየለው እውነቱ "ብክልተ ግንባር ኢና ንህረም ዘለና፡ ብድሕረ መግዛእቲ ዝሰዓበ ብኸም ብዓል ቢቢሲ ዝግበር ስኑዕ ሓበሬታ ምዕራባውያን ሃገራትን ብህወሓት ዝተኣወጀልና ህልቂታዊ ኵናትን" ብምባል ይዝርዝር። መንግስቲ ኢትዮጵያ ብቢቢሲ ዝቐረበሉ ሕቶ ቃለ መሕታት ብተደጋጋሚ ነጺግዎ እዩ። እንተኾነ መንግስቲ ኢትዮጵያ ናይ ውሽጢ ሃገርን ናይ ደገን ማዕከናት ዜና ብምዕጻውን ሓበሬታ ከምዘይረኽባ ብምግባርን ብተደጋጋሚ ይንቐፍ እዩ። እቲ ናብ ስልጣን ምስ መጽአ ፖሎቲካውያን እሱራትን ዝተኣሰሩ ጋዜጤኛታትን ብምፍታሕ ዝተወደሰ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ፡ ሕጂ ግን ኣብ ልዕሊ ሚድያታት ብዝፍንዎ ዘሎ ናይ መፈራርሒ ቃላት ይንቀፍ ኣሎ። ቢቢሲ፡ ብዛዕባ እዚ ዞባን ብዛዕባ መላእ ዓለምን  ናጻ፡ ቅኑዕን ዘይሻራውን ጸብጻብ የቕርብ ከምዘሎን ክገልጽ ይፈቱ።


ብዙሓት ጋዜጠኛታት ሩስያ ወራር ዩክረይን ብምቅዋም ስረሖም ኣቋሪጾም

ማሪና ኦቪዢንኮቫ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰኑይ ናይ ለይቲ ዕለታዊ ዜና፡ ኣብ ቀጥታ መደብ መንግስታዊ ቴለቭዥን ተቓውሞ ምስ ኣስመዐት፡ ጸጥ ዝበለ ነገር ዝነበረ ኾይኑ፡ ብዙሓት ጋዜጠኛታት ስረሖም ከቋርጹ ክኢሎም። ፕረዚደንት ዩክረይን፡ ቮሎድሚር ዘለንስኪ፡ ንፕሮፖጋንዳ ሩስያ ዝሰርሕ ዝኾነ ጋዜጠኛ ስርሑ ክለቅቕ ጻውዒት ብምግባር፡ ነታ ጋዜጠኛ ናእድኡ ገሊጹ ኣሎ። ንሱ፤ ዝኾነ ነዚ ኲናት ደጊፉ መሳርሒ ገበናት ፕሮፖጋንዳ ዝኾነ ሰብ፡ ዓለምለኻዊ ማዕቀባትን ሕጋዊ ተሓታትነትን ከምዝስዕቦ እዩ ዘጠንቅቕ። ገለ ካብቶም ንፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን እናወደሱ ዝውዕሉ፡ ከም ቭላድሚር ሲሎቭዮ ዝተብሃለ፡ ኣብ ሓደ እቲ ዝዓበየ መንግስታዊ መደብር ቴለቭዥን እታ ሃገር [ቻነል ሮዘስያ-1] ሾው ዘቕርብ ድሮ'ኳ፡ ማዕቀብ ተነቢርሉ ይርከብ። ካልእ ማዕቀብ ዝተነብረላ ጋዜጠኛ ድማ፤ ማርጋሪታ ሳይሞንያን እትብሃል ኮይና፤ ብቅሉዕ 'ኣብዚ ሕዚ እዋን ንሩስያ ዘይድግፍ ክሓፍር ይግበኦ' ዝበለት እያ። ብመንግስቲ ሩስያ ዝውነና ማዕከናት ዜና እታ ሃገር፡ እቲ መንግስቲ ዝብሎ ጥራይ ከጋውሓ እየን ዝግደዳ። ማሪና ኣብ ቴሌቪዥን ኣብ ናይ ቀጥታ ፈነወ ወጺኣ፡ ተቓውሞ ምስ ኣስመዐት፡ ድሕሪ ሒደት ሰዓታት ሰለስተ ጋዜጠኛታት ስረሖም ከምዝለቐቑ ኣፍሊጦም ኣለዉ። ዣና ኣጋላኮቫ፡ ኣብ ቻነል ዋን ወኪል ዜና ኣውሮጳ ዝነበረት ኮይና፡ ካብቶም ቀዳሞት ስረሖም ጠጠው ዘበሉ ሓንቲ እያ። ካልኦት ክልተ ጋዜጠኛታት ድማ፡  ኤንቲቪ ተባሂሉ ዝፍለጥ ናይቲ ቀዳማይ ተነሓናሓይ ከም ዝኾነ ዝእመነሉ መደብር ቴሌቪዥን፡ ስረሖም ጠጠው ከምዘበሉ ኣፍሊጦም። ሊሊያ ጊልደያቫን ኤንቲቪ፡ ኣብ ኤንቲቪ፡ ካብ 2006 ጀሚራ ከም ኣቕራቢት ዜና ኮይና ዝሰርሐት ኮይና፡ ቫዲም ግሉስከር ድማ፡ ኣብኡ ንልዕሊ 30 ዓመታት ዝጸንሐ ነባር ጋዜጠኛ እዩ። እቲ ወረታት ጋዜጠኛታት ምእዳምን ስራሕ ምልቃቕን ኣፍደገ 'ኦል ስቴት ቲቪ' ብዝብል ዝፍለጥ'ውን ኣንኳሕኹሕ ኣሎ ተባሂሉ። ጋዜጠኛ ሮማን ሱፐር፡ ብዙሓት ካብቲ መደብር ዜና ስረሖም ይገድፉ ኣለዉ ትብል፤ እንተኾነ ኣይተረጋገጸን። ስርገይ ብሪለቭ፡ ሓደ ካብቶም ኣብዚ መደብር ቴሌቪዥን ኣዝዩ ፍሉጥ ኣቕራቢ ዜና ኾይኑ፡ ስራሕ ለቒቑ ተባሂሉ ንዝቐረቡ ጸብጻባት ነጺጉ ተባሂሉ። ንሱ ከምዝብሎ፡ ንልዕሊ ሓደ ሰሙን ዓመታዊ ዕረፍቲ ወጺኡ 'ምበር ስራሕ ኣይለቐቐን። ዛጊድ ነቲ ኲናት ብምቅዋም፡ ስራሖም ካብ ዝገደፉ ጋዜጠኛታት፡ ማርያ ባሮኖቫ፡ እታ ኣዝያ ኣብ ዝለዓለ ብርኪ ዝነበረት ጋዜጠኛ ምዃና ይዝረብ። ቅድም ክብል ሩስያ ቱደይ ብዝብል ዝፍለጥ ዝነበረ፡ ሕዚ ድማ ኣርቲ ሚድያ፡ ዋና ኣሰናዳኢት ዝነበረት ማርያ፡ ንቢቢሲ ከምዚ ክትብል ተዛሪባ። "ሚስተር ፑቲን ክብሪ ሩስያ ኣዝዩ ሃስዩዎ እዩ። ቁጠባ እታ ሃገር ድማ ዳርጋ ሞይቱ እዩ ምባል ይከኣል።" ካልኦት ኣብቲ መደብር ቴለቪዥን ዝሰርሑ ዝነበሩ ዜጋታት ወጻኢ ጋዜጠኛታት'ውን ለቒቖም  ኣለዉ ተባሂሉ። ወኪል ዜና ኤንቲቪ ዝነበረት፡ ሻኢዳ ኤድዋርድስ-ዳሽቲ፡ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ኣብ ዝጀመረትሉ መዓልቲ እያ ስራሓ ጠጠው ኣቢላ። ምኽንያታ ግን ዛጊድ ኣየብረሀትን። ጆኒ ቲክል፡ ዝተብሃለ ኣብ ሞስኮ ኾይኑ ዝሰርሕ ዝነበረ ጋዜጠኛ ድማ፡ 'ብሰንኪ እዋናዊ ኩነታት' ብዝብል ጉልባብ፡ ስርሑ ጠጠው ምባሉ ይዝረብ። መደብ ፈረንሳይኛ ዘቕርብ ዝነበረ፡ ፍረደሪክ ታዲ ድማ፡ ሃገረይ ነዚ ኲናት ስለዝተቓወመት፡ ኣብዚ ስራሕ እንተቐጺለ ከም ክሕደት እየ ዝቖጽሮ ብዝብል ምኽንያት ስርሑ ጠጠው ከምዘበለ ተፈሊጡ። መዓልታት ጸኒሑ፡ ሕብረት ኣውሮፓ ብዘተፈላለዩ ቋንቋታት ዝዝርግሑ መደባት ኣርቲ 'ሕሶትን ስኑዕ ዜናን ብምንዛሕ' ብዝብል ከይስምዑ ከልኪሉ ኣሎ። ሮይተርስ ከምዝበሎ፡ ካብ ጀርመን ዝፍኖ ዝነበረ  መደብር ቴሌቪዥን ሩስያ ኣብዝሓ ጋዜጠኛታቱ ስረሖም ለቒቖም ኣለዉ። ንመንግስቲ ዘይሰርሑን ንነጻ ፕሬስ ዝቃለሱን ጋዜጠኛታት ሩስያ፡ ብተደጋገሚ ንመንግስታዊ ጥቕዓት ተቓሊዖም ዝጸንሑ ኾይኖም በቲ ሕዚ ዝረአ ዘሎ ምልቃቕ ስራሕ መንግስታዊ ጋዜጠኛታት፡ ብዙሕ ስምዒት ኣይፈጠረሎምን። ኣብዝሓ፡ ከምቲ ኣብ እዋን ሕብረት ሶቬት ዝነበረ ኣገላልጻ፡ 'መሳርሒ ሓይልታት ወጻኢ' ዝብል ብየና እዩ ዝልጠፈሎም። ካልኦት ኣብ መርበብ ሓበሬታ ዝሰርሑ ዝነበሩ ትካላት ሚድያ ድማ ብሰንኪ ሓድሽ ሕጊ መንግስቲ ሩስያ ወይ ድማ ነቲ ወራር ብምቅዋም ስረሖም ጠጠው ኣቢሎም ኣለዉ። ቢቢሲ ሩስያ ካብቶም ስራሕቶም ከቋርጹ ዝተገደዱ ሓደ እዩ። ካልኦከ በዓል መን ስራሕ ጠጠው ኣቢሎም? ካብ ገጻት ቴሌቪዥን ዝጠፍኡ ዘለዉ ግን ጋዜጠኛታት ጥራይ ኣይኮኑን። ኣብ ሩስያ ካብቶም ፍሉጣት ቶክ ሾው ዝነበሮም[ኣብ ቻነል 1] ኣብ ቅድሚት ዝስራዕ፡ ኢቫን ኡርጋንት፡ ነቲ ወራር ስዒቡ፡ 'ፍርሕን ቃንዛን፡ ኲናት ኣይፋሉን' ዝብል መልእክቲ ዝሓዘለ መልእኽቲ ኣብ ኢንስታግራሙ ብምዝርጋሕ፡ ስርሑ ጠጠው ኣቢሉ ከምዘሎ ጸብጻባት ይሕብሩ። ጸኒሑ ድማ፤ ንሰዓብቱ 'ኣጆኹም ኣይተጨነቑ፤ ዕረፍቲ ገይረ ክምለስ እየ' ዝብል መልእኽቲ ኣመሓላሊፉ። ኣዝዮም ግኑናት፡ ሰብ ሓዳር ዝኾኑ፡ ኣላ ፑጋቼቫን ማክሲም ጋልኪን፡ ብወገኖም ንዕረፍቲ ኣመኽዮም መደቦም ጠጠው ኣቢሎሞ ኣለዉ። ጋልካን'ውን ኣብ ኢንስታግራም ገጹ፡ "ንኲናት ዝኾነ ርትዓዊነት የብሉን። ኲናት ኣይፋል" ዝብል ጠቂዑ እዩ መደቡ ጠጠው ኣቢሉ።


ተሳኢኑ ዝጸንሐ ጋዜጠኛ ክብሮም ወርቁ ኣብ ቀጽሪ ኣባ ሳሙኤል ተኣሲሩ ከምዝነበረ ገሊጹ

ንልዕሊ ክልተ ኣዋርሕ ኣበይ ከምዝኣተወ ከይተፈለጠ ዝጸንሐ ኢትዮጵያዊ ጋዜጠኛ ክብሮም ወርቁ፡ ሎሚ ብኣቆጻጽራ ግእዝ 18 ጥሪ 2014 ዓ/ም ተኣሲርሉ ካብ ዝጸንሐ ኣባ ሳሙኤል ዝተባህለ ቀጽሪ ከምዝተፈተሐ ንቢቢሲ ገሊጹ፡፡ ካብ 16 ጥቅምቲ ጀሚሩ ኣብ ቀይዲ ዝወዓለ ኣብ ኣሃዱ ራድዮ ናይ ዜና ኣዳላዊ ጋዜጠኛ ክብሮም፡ ካብ 9 ሕዳር ጀሚሩ ቤተሰቡን ፖሊስን ኣበይ ከምዘሎ ኣይንፈልጥን ክብሉ ጸኒሖም፡፡ ንሱ ‘‘ህውከትን ዕግርግርን ብምልዕዓል ’’ ተኸሲሱ ካብ ወርሒ ጥቅምቲ ጀሚሩ ኣብ ቀይዲ ጸኒሑ፡፡ ክብሮም ከተማ ሃይቅ ኣብ ትሕቲ ሓይልታት ትግራይ ከምዝኣተወት ዝገልጽ ዜና ምስ ኣቕረበ እዩ ተኣሲሩ፡፡ ‘‘ቤት ፍርዲ ብናጻ ምስ ኣሰናበተኒ ካልኣይ ተኣሲረ፡፡ ብመኪና ሒዞምኒ እንትኸዱ ናበይ ከምዝወስዱኒ ኣይፈልጥን ነይረ፡፡ ንሱ ጭንቀትን ዘይምርግጋእን ፈጢሩለይ ነይሩ፡፡ ዳሓር ግን ከም ኩሉ ተጠርጣሪ እየ ጸኒሐ’’ ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ፡፡ ንብዙሕ ሰሙናት ቤተሰቡ ኣበይ ከምዘሎ ከይፈለጡ ካብ ምጽነሖም ብተወሳኺ በጻሒ ክመጾም ክልኩል ብምንባሩ እቲ ኩነታት ከቢድዎ ከምዝነበረ ክብሮም ይዛረብ፡፡ ካብ ቀረባ እዋን ናብዚ ኣብቲ ቤት ማእሰርቲ ናይ ምግብን ሕክምናን ጸገም ከምዝነበረ'ውን ገሊጹ፡፡ ‘‘ጋዜጠኝነት ፈትየ ዝሰርሖ ሙያ ስለዝኾነ ስረሐይ ክቕጽል እየ፡፡ ብውልቀይ ዋላ ዋጋ ዘኽፍል እንተኾነ ሙያዊ ስነ ምግባረይ ሓልየ ስረሐይ ክቕጽል እየ’’ ብምባል ናብ ሙያ ጋዜጠኝነት ከምዝምለስ ተዛሪቡ፡፡ ክብሮም መጀመርታ ብልሙድ ‘ሶስተኛ’ ተባሂሉ ኣብ ዝጽዋዕ መደበር ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ እዩ ተኣሲሩ ነይሩ፡፡ ኣብቲ እዋን ምብጻሕ ይከኣል ከምዝበረን ምግቢ ይወስዱሉ ከምዝነበሩን ወላዲኡ ንቢቢሲ ተዘሪቦም ነይሮም፡፡ ኣብ 9 ሕዳር 2014 ዓ/ም ቤት ፍርዲ ብ 15 ሽሕ ብር ዋሕስ ክፍታሕ ወሲኑሉ፡፡ ወላዲኡ እቲ ናይ ውሕስና ገንዘብ ከፊሎም ንሓደ ሰሙን ተጸብዮም፤ ኮይኑ ግና ፖሊስ ይግባይ ሓቲቱ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ክጸንሕ ገይሩዎ፡፡ ክብሮም ኣበይ ከምዘሎ ምስተስኣነ ድማ ቤተሰቡ ኣካል ናጻ ናይ ምውጻእ ክሲ መስሪቶም ኣብ ከይዲ ጸኒሑ፡፡ ቤት ምኽሪ ሚኒስተራት ኢትዮጵያ ህጹጽ እዋን ምእዋጁ ስዒቡ ንክብሮም ወርቁ ሓዊሱ ብዙሓት ጋዜጠኛታት ተኣሲሮም እዮም፡፡ ዝተወሰኑ ጋዜጠኛታት ኣብ ዝሓለፈ ሰሙናት ዝተፈትሑ እንትኾኑ ካልኦት ግን ሕዚ እውን ኣብ ቤት ማእሰርቲ እዮም ዘለዉ፡፡


ኤለን መስክ ንትዊተር ብ44 ቢልዮን ዶላር ክዕድጎ ተስማሚዑ

ቦርድ ትዊተር፡ ትዊተር ንሃብታም ዓለምና ዝኾነ ኤለን መስክ ብ44 ቢልዮን ዶላር ክሸጦ ተሰማሚዑ። ቢልየነር መስክ፡ ቅድሚ ክልተ ሰሙን እዚ ዘሰንብድ ዋጋ ከቕርብ እንከሎ ትዊተር ገና ዘይተፈተሸ "ዓብዪ ዓቕሚ" ከም ዘለዎ ተዛሪቡ። ብተወሳኺ ትሕዝቶታት'ቲ ማሕበራዊ ሚዲያ ካብ ምፍኳስ ክሳብ ናይ ስኑዕ ዜና መጥቀሚታት [ኣካውንታት] ምጥፋእ ኣገደስቲ ለውጥታት ከም ዝገብር እውን ገሊጹ። ትዊተር መጀመርታ፡ መስክ እቲ ኩባኒያ ንምዕዳግ ዘቕረቦ ሓሳብ እኳ እንተነጸጎ ሕጂ ግን ኣብቲ ኩባኒያ ብጽሒት ዘለዎም ሰባት ነቲ ስምምዕ ከጽድቑ ድምጺ ክህቡ ክሓትት እዩ። ሃብታም ዓለምና መስክ፡ መጽሄት ፎርብስ ከም ዝብሎ 273.6 ቢዮን ዶላር ዝተጻረየ ሃፍቲ ዘለዎ ኮይኑ ኣብ ኤሌክትሮኒክ መኪና ቴስላ ብዘለዎ ብርክን መራሒ ትካል ስፔስ ኤክስን እዩ። "ናጽነት ምዝራብ መሰረት ዴሞክራሲ'ዩ፤ ትዊተር ድማ ሰባት ወሰንቲ ጉዳያት መጻኢ ህይወት ዝካትዕሉ ዲጅታላዊ ኣደባባይ እዩ" ክብል መስክ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ሓቢሩ። ወሲኹ "ኣብ ትዊተር ሓደሽቲ ትሕዝቶታት ብምትእትታው ድማ ዝሓሸ ክኸውን፣ እቲ ስልቲ ቀመር [ኣልጎሪዝም] እምነት ንምድንፋዕ ክፍቲ ክኸውን ብምግባር፣ ዘየድልዩ ኣካውንታት ብምእላይን ኩሎም ተጠቀምቲ ሰባት ብምርግጋጽን ትዊተር ካብ ዝኾነ ግዜ ንላዕሊ ዝሓሸ ክገብሮ እየ" ኢሉ። ትዊተር፡ ካብ ፖለቲከኛታትን ተቖጻጸርትን ኣብዚ መተግበሪ ብዛዕባ ዝዝርግሑ ትሕዝቶታት ጸቕጢ ክበጽሖ ጸኒሑ'ዩ። ግጉይ ሓበሬታ ንምምማይ ዝገብሮ ጻዕሪ ብየማነ ጸጋም ነቐፌታ ከስዕበሉ ጸኒሑ። ትዊተር ካብ ዝወሰዶም ስጉምታት እቲ ዝዓበየ፡ ሓደ ካብ ፍሉጣት ተጠቀምቱ ዝኾኑ ፕሬዝደንት ኣመሪካ ነበር ዶናልድ ትራምፕ ካብ ትዊተር ምእጋዱ እዩ። ንሱ "ጎነጽ ብምልዕዓል" ብዝብል እዩ ተኣጊዱ። ሕጂ መስክ ትዊተር ምውሳዱ ኣብ ኣመሪካ ብዙሓት ክቕበሉዎ እንከለው፡ ዶናልድ ትራምፕ ብሰኑይ ንፎክስ ኒውስ ኣብ ዝሃቦ ቃል ዳግም ናብ ትዊተር ናይ ምምላስ መደብ የብለይን ኢሉ። ዋይት ሃውስ ርኢይቶ ንምሃብ ፍቓደኛ እኳ እንተዘይኮነ፡ ወሃቢት ቃል ጂን ሳኪ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃበቶ መግለጺ "ትዊተር መን ይወንኖ ብዘየገድስ፡ እቲ ፕሬዝደንት ብዛዕባ ሓይሊ ዓበይቲ መተግበሪታት ማሕበራዊ ሚዲያ ከተሓሳስቦ ጸኒሑ'ዩ" ኢላ። ኣቦ መንበር ኮሚቴ ዲጂታል፣ ባህሊ፣ ሚዲያን ስፖርትን ዓዲ ኢንግሊዝ ኣባል ባይቶ ጁሊያን ናይት እቲ ውዕሊ "ኣብ ናይ ማሕበራዊ ሚዲያ ዓለም ዝተበጽሐ ፍሉይ ምዕባለ" ክብል ኣብ ትዊተር ጽሒፉ። "ብውልቂ ዝመሓደር ትዊተር [ብፍጹም ብናጽነት ምዝራብ ብዝምራሕ ሰብ] ዓለምለኻዊ ምንቅስቓሳት ንምቁጽጻር ዝገብሮ ስጉምቲ ምርኣይ ኣዝዩ ሰሓቢ'ዩ" ኢሉ። ኢሎን መስክ ኣብ ትዊተር 80 ሚሊዮን ተኸተልቲ ዘለውዎ ኮይኑ፡ ንሱ ንርእሱ ኣዝዩ ኣዘራራቢ ኮይኑ ጸኒሑ'ዩ። ብ2018፡ ተቖጻጸርቲ ፋይናንስ ኣመሪካ ሰብ ሃፍቲ ቴስላ ኣብ ትዊተር ብዝጽሕፎም ጽሑፋት የጋግዮም ኣሎ ክብሉ ከሲሶምዎ ነይሮም። እቲ ናይ ይግብኣኒ ሕቶታት ብናይ 40 ሚሊዮን ስምምዕ ከም ዝተፈትሐ እኳ እንተተገለጸ መስክ ግን እዞም ክስታት ኣይቕበሎምን። ብ2019 ብገበን ምጥቃን ተኸሲሱ እኳ እንተነበረ ጸኒሑ ግን ረቲዑ። ምስ ጋዜጠኛታት ክገራጮን ነቐፍቲ ኣብ ትዊተር ክዓጸዕዎምን ዝጸንሐ መስክ፡ ብሰኑይ ኩሉ ብናጽነት ዝካትዐሉ መድረኽ ክኸውን እዩ ኢሉ ኣሎ።


ቅልውላው ኢትዮጵያ፡ መንግስቲ ብዛዕባ ኲናት ዝጸብጸቡ ሰለስተ ጋዜጠኛታት ኣሲሩ

መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣሻባሪ ተባሂሉ ንዝተበየነ ጉጅለ ሽፋን ሚድያ ሂቦም ንዝበሎምም ሰለስተ ጋዜጠኛታት ኣሲሩ። እቶም ብሕጊ ህጹጽ ኣዋጅ ዝተኣሰሩ ንኣሶሼትድ ፕረስ ዝሰርሕ ሰኣሊ ቪድዮ ጋዜጠኛ ዓሚር ኣማን ኪያሮ ከምኡ'ውን ንማዕኸናት ዜና ውሽጢ ዓዲ ዝሰርሑ ቶማስ እንግዳን ኣዲሱ ሙሉነህን ዝተባህሉ ጋዜጠኛታት እዮም። እቶም ጋዜጠኛታት ሕጊ ህጹጽ እዋንን ሕጊ ጸረ ግብረ ሽበራን ከም ዝጠሓሱ ፖሊስ ይገልጽ። ዋና ኤዲተር ኣሶሼትድ ፕረስ ጁሊ ፔስ ግና እቲ ክሲ "መሰረት ዘይብሉ" ክትብል ነጺጋቶ። እቲ ትካል ንክልቲኡ ገጻት እቲ ኩናት ክጽብጽብ ከም ዝጸንሐ ድማ ገሊጻ። ንመሰል ጋዜጠኛታት ዝጣበቕ 'ኮሚቴ ቱ ፕሮቴክት ጆርናሊስትስ' (ሲፒጄ) ብወገኑ፡ ማእሰርቲ እቶም ጋዜጠኛታት ብምኹናን ብምኽንያት ስርሖም ዝተኣሰሩ ኩሎም ጋዜጠኛታት ብቕልጡፍ ክፍትሑ ጸዊዑ። ወሃቢ ቃል ፖሊስ ፌደራል ጄይላን ኣብዲ፡ ግብረ ሽበራዊ ተባሂሉ ምስ ዝተበየነ ጉጅለ ምርኻብ ብሕጊ ጽረ ግብረ ሽበራ ዘሕትት ገበን ምዃኑ ከም ዝገለጸሉ ሲፒጄ ኣፍሊጡ። ብምኽንያት እታ ሃገር ዝኣወጀቶ ኣዋጅ ህጹጽ እዋን ብዙሓት ጋዜጠኛታት ኣብ ቀይዲ ኣትዮም ይርከቡ። ሲፒጄ  ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ዘውጽኦ ጸብጻብ፡ ኢትዮጵያ ጋዜጠኛታት ብምእሳር ኣብ ትሕቲ ሳህራ ካብ ዝርከባ ሃገራት ካብ ኤርትራ ቐጺላ ብኻልኣይ ደረጃ ከም ዝተሰርዐት ኣፍሊጡ ነይሩ። ኣብ ጽባሕ እቲ ጸብጻብ ድማ ሰለስተ ጋዜጠኛታት ዝተፈላለያ መራኸቢ ብዙሃን ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብኣባላት ጸጥታ ተኣሲሮም። ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ፡ ነቶም ጋዜጠኛታት ኣመልኪቱ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ክብሮም ወርቁ፣ ታምራት ነገራ፣ የመዓዛ መሐመድን እያስፔድ ተስፋዬን ዝርከብሉ ኩነታትን ቦታን መንግስቲ ከፍልጥ ሓቲቱ። መስራቲ 'ኡቡንቱ' ዝተባህለ ብዩቱዩብ ዝፍኖ ምድላው፡ እያስፔድ ተስፋዬ ኣቐዲሙ ኣብ ቀይዲ ዝኣተወ ኮይኑ፡ ብ28 ሕዳር 2014 ኣቆጻጽራ ግእዝ ካብ መንበሪ ገዝኡ ከም ዝተወሰደ ወላዲት ኣዲኡ ንቢቢሲ ተዛሪባ ነይራ። ስዒቡ መስራትን ዋና ኣሰናዳእን 'ተራራ ኔትወርክ' [ብዩቱዩብ ዝፍኖ] ታምራት ነገራ 01 ታሕሳስ 2014 ኣቆጻጽራ ግእዝ ካብ መንበሪ ገዝኡ ከም ዝተወሰደ በዓልቲ ቤቱ ሰላም በላይ ንቢቢሲ ምግላጻ ይዝከር። ሳልሰይቲ ጋዜጠኛ ከኣ የመዓዛ መሓመድ ትበሃል ኮይና ብ02 ታሕሳስ 2014 ኣቆጻጽራ ግእዝ ካብ እንዳወለዳ ከም ዝተወሰደት ዓባይ ሓፋታ ኣገኘሁወርቅ ኣበበ ንቢቢሲ ሓቢራ። ኩሎም ጋዜጠኛታት ኣብ ሰዓታት ረፋድ ካብ መንብሪ ገዝኦም ዝተወሰዱ ኮይኖም ገዛውቶምን ዝሰርሑሉ ቦታን ተፈቲሾም'ዮም። ናይ ኮምፒተራት 'ሃርድ ዲስክ'፣ መቕድሒ ድምጺ ናውቲ ከምኡ'ውን ካሜራታት ብፖሊስ ከም ዝተወሰዱ ድማ ቤተሰቦም ሓቢሮም። እቲ ኮሚሽን ኣብ መግለጺኡ፡ ከም ዝበሎ ብፍላይ ስድራቤታት ጋዜጠኛታት ታምራት ነገራን ክብሮም ወርቁን ዝርከብሉ ቦታ ብዘይምፍላጦም ኣብ ዓቢ ሻቕሎት ከም ዝርከቡ ኣተሓሳሲቡ።


ናጽነት ፕረስ ኤርትራን ጻውዒት ኤምባሲ ኣሜሪካን

ኣብ ኣስመራ ዝርከብ ኤምባሲ ኣሜሪካ ብምኽንያት ዓለማዊ መዓልቲ ፕረስ ነቶም ኣብ መስከረም 2001 ተኣሲሮም ዝተሰወሩ ኤርትራውያን ጋዜጠኛታት ብምጥቃስ "ኣብ ዓለማዊ መዓልቲ ዓው ኢልና ስሞም ብምጽዋዕ ከምዘይተረስዑ ክንነግሮም ኣሎና" ክብል ኣብ ፌስቡክ ጽሒፉ። ኣብቲ ዝጸሓፎ ዝርዝር፡ "ዳዊት ኢሳቕ፡ ስዩም ጸሃየ፡ ዳዊት ሃብተሚካኤል፡ ማቴዎስ ሃብተኣብ፡ ፍስሃየ ዮውሃንስ (ጆሽዋ)፡ ኣማኑኤል ኣስራት፡ ተመስገን ገብረየሱስ፡  ስዒድ ዓብደልቃደር፡ ዮሱፍ ሙሓመድ ዓሊ፡ መድሃኔ ሃይለ፡ ኣብ ዓለማዊ መዓልቲ  ናጽነት ፕረስ ስሞም ከም ዘይተረስዐ ንኸነፍልጦም ዓው ኢልና ክንዛረብ ኣሎና" ብምባል መንግስቲ ኤርትራ ንኽፈትሖም ጸዊዑ። 18 መስከረም 2001፡ ካብቶም ብጉጅለ 15 ዝፍለጡ 11 ላዕለዎት ሓለፍቲ ኣብ ቀይዲ ክኣትዉ እንከለዉ ኣብ ተመሳሳሊ መዓልቲ ናይ ብሕቲ ጋዜጣታት 'ንግዚኡ' ብዝተብሃለሉ ኣዋጅ ካብ ስራሕ ደው ክብላ ተወሲኑ። ድሕሪ ሳልስቲ ከኣ ኣብተን ጋዜጣታት ዝጽሕፉ ዝነበሩን ኣዳለውተንን በብሓደ ክተሓዙን ክቕየዱን ጀሚሮም። ኣብቲ ብጋዜጠኛታት ብዘይ ዶብ ዝዳሎ ንደረጃ ናጽነት ፕረስ ዝመዝን ዓለማዊ ዝርዝር ሰሌዳ ሃገራት ዓለም፡ ኤርትራ፡ ናጽነት ርእይቶን ሓሳብን ዓፊና ን16 ጋዜጠኛታት ብምእሳራ ካብ 180 ሃገራት ንሰሜን ኮርያ ጥራሕ ብምቕዳም መበል 179 ተርታ ክትሕዝ እንከላ ካብ ኣህጉር ኣፍሪቃ ከኣ ኣብ መወዳእታ ተሰሪዓ ትርከብ። ኣብ ዊኒፔግ ካናዳ ዝነብር፡ ደቂ ሰባት ኣብ ጉዕዞ ህይወቶም ንዘጋጥሞም ጸገማት ብኸመይ ከምዝገጥምዎ ንድሕሪት ተመሊሱ ታሪኽ ምዕባለን ብደሆን አህዛብ፡ (ኢንቫይሮንመንታል ሂስትሪ) ዘጽነዐ መምህር ዩኒቨርሲቲን ደራስን ዶ/ር ሙሴ ተስፋገርግሽ፡ ዓለማዊ መዓልቲ ፕረስ፡ ስርዓታት ኣብ ልዕሊ ዜጋታተን ዘካይደኦ ዓፈናን ግህሰትን ንምምካት ኣድህቦን ቆላሕታን ንምፍጣር እትኽበር ዕለት ምዃና ይገልጽ። ብተወሳኺ፡ ከም ኤርትራዊ ዜጋ፡ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ መስከረም 2001 ንጋዜጣታት ብሕቲ ብምዕጻው ንኣዳለውተን ኣሲሩ ብምስዋሩ፡ ኣብ ታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ ከም ''ጸላም ነጥቢ'' ከምዝርእዮ ብምጥቃስ፡ እቲ ፍጻሜ " ንህዝቢ ወግዓዊ ልሳኑ ዝዓጸወ፡ ኣብ ልዕሊ ሕግን ፍትሕን ርኡይ ዓመጽን ግህሰትን ዘኸተለ እዩ" ብምባል እቶም ብዓቕሞም ሓበሬታ ኣኪቦም ንህዝቢ ወድዓዊ ዜና ዘቕርቡ ዝነበሩ ሞያውያን መንእሰያት ደቂ ኤርትራ ብቓጻ ምጥፈኦም ብሓዘን ዝዝክረሉ መዓልቲ ምዃና ይገልጽ። ኣብ ኣስመራ ዩኒቨርሲቲን ሃገረ ኖርወይን ብሚድያ ክልተ ዲግሪ ዘጠናቐቐ መንእሰይ ኣልኣሚን እድሪስ ብወገኑ፡ ኤርትራውያን ብዘይ ኣማራጺ ሚድያ፡ ጋዜጣ፡ ሬድዮን ቲቪን ናይ ሓደ ወገን ድምጽን ዛንታን ጥራሕ ዝሰምዑ ዝነበሩን ዘለው ዝተወጽዑ ህዝቢ ምዃኖም ብምግላጽ  "ኣብተን ጋዜጣታት ብሕቲ ዝዓምበባሉ ዝተፈጥረ ምብህሃልን ተስፋን ምቕሃሙ ኣዝዩ የሕዝነኒ" ክብል ነተን ሒደት ዓመታት ናይ ተዛማዲ ናጽነት ሪአኻ ከም ምስኣን ይቖጽረን። ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ሳልሰይቲ መዓልቲ ወርሒ ግንቦት  ነፍሲ መንግስታት ዓለም፡ ዜጋታተን ብነጻነት ሓሳቦም ዝገልጽሉ መሰል ከኽብራን ውሕስነት ጋዜጠኛታት፡ ጸሓፍትን ምሁራትን ክሕልዋን ይጽውዕ። እቲ ኣብ ኣስመራ ዝርከብ ኤምባሲ ኣሜሪካ ከኣ እቶም ርእይቶኦምን ሓሳቦምን ብምግላጾም ጥራሕ ብመንግስቲ ኤርትራ ኣብ ዘይፍልጥ ሰናጭሮን ጎዳጉድን ተዳጒኖም ዘለው ጋዜጠኛታትን ክፍትሑን ናጽነት ሓሳብካ ምግላጽ ክኽበርን ተማሕጺኑ። ኣብ ዝሓለፋ 20 ዓመት'ውን ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ስድራቤት እዞም እሱራትን፡ እዞም ብዘይ ፍትሒ ተኣሲሮም ዘለው ክፍትሑን መሰል ደቂሰባት ክኽበረን ክጽውዑ ጸኒሖም እዮም። መንግስቲ ኤርትራ፡ ርእይቶን ሓሳብን እቶም ኣብ ኤርትራ ቅዋማዊ ደሞክራሲያዊ መንግስቲ ክምስረት ዝጸውዑ ምኒስተራትን ጀነራላትን ዝርከቡዎም ላዕለዎት ሓለፍቲ ምስ አሕተማ እዩ ነተን ጋዜጣታት ብኣዋጅ ብምዕጻው ክሳብ ሕጂ ነጻነት ፕረስ ዓፊኑ ዘሎ። ኣብ 2007 ኮምሽን ኣፍሪቃ ንሰብኣውን ህዝባውን መሰላት፡ ኤርትራ ነቲ ንሰብኣውን ህዝባውን መሰላት ዝምልከት ቻርተር ኣፍሪቃዊ ሕብረት ትጥሕስ ከምዘላ ብምጥቃስ፡ መንግስቲ ኤርትራ ነቶም ምስ ርእይቱኡ ዘይሰማማዕ ሓሳብ ዘለዎም ሰባት ከምዝኣስር ሓቢሩ ነይሩ። ዶ/ር ሙሴ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ መስከረም 2001 ንጋዜጠኛታት ጥራሕ ዘይኮነ ዳርጋ ንመላእ ሕብረተሰብ ከም ዝሞቚሐ ብምግላጽ፡ "ዓመት መጽአ እንብሎ እኳ እንተኾነ ሕጂ እውን ደጊምና ስርዓት ኤርትራ ነዞም ብዓመጽ ኣሲሩ ሰዊሩዎም ዘሎ ጋዜጠኛታትን ኩሎም ናይ ሕልና እሱራትን ክፈትሖም ይግባእ" ክብል ምሕጽንትኡ ኣቕሪቡ። ኣልኣሚን እድሪስ እውን እተን ናይ ብሕቲ ጋዜጣታት ዝጀመራሉ ግዜ ኣብ ፖለቲካ፡ ማሕበራዊ  ቁጠባውን ዓውድታት ዝተፈላለየ ሓበሬታ የቕርባ ስለዝነበራ ህዝቢ ሓሳቡ ክገልጽን ንሓድሕዱ ክዘራረብን ዝጀመረሉ ከም ናይ ምንቕቓሕ መድረኽ ከምዝርእዮ ይሕብር። "እዞም ሰባት ጋዜጠኛታት ቅድሚ ምዃኖም ሰባት እዮም። ከም ማንም ሰብ ዝወለዱዎም ቖልዑ፡ ደሃይ ብምስኣኖም ዝጉህዩን ዝነብዑን ወለዲ፡ ሰላሞም ዝተመንጠለ ኣአሕዋትን ኣሓትን ስለዘለውዎም ስርዓት ኢሳይያስ ብህጹጽ ክፈትሖም ኣለዎ" ድሕሪ ምባል ዝፈጸምዎ ገበን ኣሎ ዝበሃል እንተኾይኑ ከኣ ኣብ ቅሉዕ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም ጉዳዮም ይረአ ክብል ተማሕጺኑ። ይኹን እምበር ይብል ኣልኣሚን "ስርዓት ኤርትራ ዝሰምዕ እንተዝነብር ነዞም ጋዜጠኛታት ካብ ዝኣስሮም ክሳብ ሕጂ ን20 ዓመታት ዝኣክል ተለሚኑ እዩ። ኣይሰምዐን፡ ሕጂ እውን ኣይክሰምዕን'ዩ" ብማለት ብምሕጽንታ ዝመጽእ ፍታሕ ከምዘይህሉ ይዛረብ። ባይቶ ሽወደን፡ ነዚ ዓመታዊ ኣብ ወርሒ ግንቦት ብዓለም ደረጃ ዝበዓል ዘሎ ንሓርነት ሓታምን አሕታምን ዝድግፍ ሕጊ ናጽነት ፕረስ፡ ብ2 ታሕሳስ 1766 ከምዘጽደቐ ኣብ ኢንሳይክሎፔድያ ብሪታኒካ ዝሰፈረ ሓበሬታ የመልክት። እቲ ኣዋጅ ናጽነት ፕረስ ነቲ መንግስቲ ሽወደን ኣብ ሕትመት ዝገብሮ ዝነበረ ምምያ (ሳንሱር) ብምእላይ መንግስቲ ንኹሉ ዘካይዶ ንጥፈታት  ናብ ህዝቢ ብወግዒ ከምዘቕርቦ ገበረ። እዚ ሕጂ ከም ዓንዲ ሕጊ ናጽነት ፕረስ ዝረአ ፈላሚ ተበግሶ ኣብ ሓደ ግዝኣት ዝነብሩ ውልቀ-ሰባት፡ ብርእይቶኦምን ሓሳባቶምን ከይትንከፉን ብዘይ ምንም ፍርሕን ደረትን  ሓበሬታ ክለዋወጡ ዘፍቅድ ውሳነ እዩ ነይሩ። ይኹን እምበር ሕጂ ኣብዚ ዓለም ብኹሉ ምዕባለታት ኣዝያ ተወንጪፋ ከምዘላ ዝዝረበሉ ዘሎ ከም ዘበነ ሓበሬታን ምህዞን ዝረአ መበል 21 ክፍለ ዘበን ሃገራት መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰላት ዜጋታት ክዕፍና ምርኣይ ዘሕዝን ምዃኑ ዶር ሙሴ ይዛረብ። ዓለማዊ መዓልቲ ናጽነት ፕረስ 2022 ኣብ ምንታይ ዘተኰረ እዩ? እዚ፡ "ጋዜጠኝነት ኣብ ትሕቲ ዲጂታዊ ከበባ" ብዝብል ዝዝከር ዘሎ ዓለማዊ መዓልቲ ናጽነት ፕረስ 2022፡ ትካል ትምህርትን ሳይንስ ውድብ ሕቡራት ሃገራት [ዩኔስኮ] ምስ መንግስቲ ኡራጓይ ብምትሕብባር ካብ 2-5 ግንቦት ብደረጃ ዓለም ብዘዳለዎ ዋዕላ እዩ ዝዝከር ዘሎ። እዚ ዋዕላ፡ ንሓንጸጽቲ ፖሊሲ መንግስታትን ትካላት ኢንተርነትን፡ ጋዜጠኛታት፡ ወከልቲ ማዕከናት ዜና፡ ክኢላታት ድሕነት-ሳይበር፡ ተመራመርቲ ሰብሰርሖ ብልሒ፣ ክኢላታት ሕጊን ካልኦት ሞያውያንን ዘራኽብን ሓባራዊ መድረኽ ዝፈጥርን ክኸውን እምነት ተነቢርዎ'ሎ። waእዚ ዋዕላ፡ ዘለናዮ ዲጂታዊ መዋእል፡ ጽልዋኡ ኣብ ናጽነት ምግላጽ ሓሳባትን ድሕነት ጋዜጠኛታትን፡ ስረት ወይ ከኣ ቀጻልነት ሜድያን፡ ህዝባዊ ተኣማንነትን ዝኣመሰሉ ኣውራ ጉዳያት ክድህስ እዩ። 'ጋዜጠኝነት ኣብ ትሕቲ ዲጂታዊ ከበባ' ዝብል ዓንዲ ቅውም ነገር እዚ ዋዕላ ድማ፡ ነቲ ብመንግስታትን ዘይመንግስታውያን ኣካላትን ዝግበር ብዙሐ-ቀጸላታት ኣተሓሳሳቢ ኰይኑ ዘሎ እዋናዊ ኣገባብ ምክትታል፣ ምኽዛን ዓበይቲ ሓበሬታታ፣ ሰብሰርሖ ብልሒን፣ ጽልዋኡ ኣብ ጋዜጠኝት ናጽነት ምግላጽ ሓሳባትን ብሕትውናን ኣተኲሩ ብዕምቈት ክዘራረብ እዩ። ምስዚ ብምዝማድ ከኣ፡ ብድሆታት ቀጻልነት ሜድያ ኣብዚ ዲጂታዊ ዘመን፡ ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታት ዝግበር ምክትታልን ምጽንጻን ብሰንኩ ዝወርዶም መጥቃዕቲ፣ ሰባት ኣብ ዲጂታዊ ኣገባባት ርክብ ዘለዎም ዘይምትእምማንን ስግኣትን'ውን ክርኢ እዩ።


ማሕበር ጋዜጠኛታት ክልል ሶማል ብ80 ሽሕ ብር ዋሕስ ዝተኣሰሩ ኣባላቱ ከምዘፍተሐ ገሊጹ

ማሕበር ጋዜጠኛታት ክልል ሶማል ተኣሲሮም ዝነበሩ ንቴሌቪዥን ነበድ ዝሰርሑ ኣርባዕተ ኣባላቱ፡ ናይ 80 ሽሕ ብር ዋሕስ ኣትሒዙ ክፍትሑ ከምዝገበረ ገሊጹ። እቶም ኣብ ከተማ ጂግጂጋ ብቋንቋ ሶማል ንዝፍኑ ጣብያ ቴሌቪዥን ነበድ ዝሰርሑ ኣርባዕተ ጋዜጠኛታት ቅድሚ ሰሙናት እዮም ኣብ ቀይዲ ኣትዮም፡፡ እቲ ማሕበር ካብ ሓደ በዓል ሃፍቲ ብር 80 ሽሕ ተለቂሑ ውሕስና ኣትሒዙ ብዓርቢ እቶም ኣባላቱ  ክፍትሑ ከምዝገበረ ገሊጹ፡፡ ጋዜጠኛታት ኢብራሂም ሑሴን፣ ሰልማን ሙኽታር፣ መሓመድ ቃሲምን ሂርሲ መሓመድን ብኣቆጻጽራ ግእዝ 1 ሕዳር 2014 ዓ/ም ረፋድ እዮም ኣብ ቀይዲ ውዒሎም፡፡ 3 ሕዳር ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም ፖሊስ ተወሳኺ ምርመራ ንምክያድ 10 መዓልቲ ክወሃቦ ብዘቕረቦ ሕቶ መሰረት፡ እቶም ጋዜጠኛታት ን 10 መዓልቲታት ተኣሲሮም ክጸንሑ መጋባእያ ወሲኑ፡፡ ኮይኑ ግና ኣብቲ ዝተባህለ መዓልቲ ናብ ፍርዲ ከምዘይቀረቡን 17 ሕዳር ናብ መጋባእያ ኣብ ዝቐረብሉ እዋን ድማ መዝገቦም ብዘይምቕራቡ ጉዳዮም ከምዘይተርኣየ ኣባል እቲ ማሕበር ዓብዱረዛቕ ሸኽ ሑሴን ተዛሪቡ፡፡ ካብ ዝሓለፈ ሰኑይ 27 ሕዳር ጀሚሩ ክሳብ ረቡዕ ጉዳዮም ከምዝተርኣየ ዝገልጽ ዓብዱረዛቕ፡ ኣብ ዝሓለፈ ረቡዕ እቶም ጋዜጠኛታት ብዋሕስ ክፍትሑ ብዘቕረብዎ ሕቶ መሰረት ዓቃቢ ሕጊ ተቓውሞ ከምዘይብሉ ስለዝገለጸ እቲ መጋባእያ ብዋሕስ ክፍትሑ ወሲኑ ኢሉ፡፡ ጠበቓ ቆጺሩ ነቲ ጉዳይ ክከታተል ዝጸነሐ ማሕበር ጋዜጠኛታት ክልል ሶማል፡ ንሕድሕድ ጋዜጠኛ ዝተሓተተ ናይ ብር 20 ሽሕ ዋሕስ ካብ ሓደ ውልቀ ሰብ ተለቂሑ ከምዝኸፈለ ገሊጹ፡፡ በዚ መሰረት እቶም ጋዜጠኛታት ብዓርቢ ከምዝተፈትሑ ፕረዚደንት እቲ ማሕበር ኣያን ሽኩሪ ዑስማን ንቢቢሲ ሓቢሩ፡፡ እቶም ጋዜጠኛታት ምስ ዝሰርሕዎ ስራሕ ተተሓሒዙ ንዝቐረበሎም ክሲ፡ እቲ ዘስረሖም ትካልዶ ኣይኮነን ወጻኢ ክሽፍን ዘለዎ? ዝብል ሕቶ ካብ ቢቢሲ ዝቐረበሉ ኣቶ ኣያን ‘‘ከምቲ ዝኾነ ጋዜጠኛ ሓላፍነቱ ዝዋጻእ ንሕና እውን ከም ማሕበር ኢና ግዴታና ተዋጺእና፡፡ ስለዚ መሪጽና ዝገበርናዮ ዘይኮነስ ሓላፍነትና ኢና ተዋጺእና ’’ ኢሉ፡፡ ንሱ ነቲ ዓቕሚ ስለዘይብሎም ተለቂሖም ዘትሓዝዎ ናይ ውሕስና ገንዘብ፡ ካብ ኣባላቶም ኣኪቦም ከምዝኸፍልዎ እውን ተዛሪቡ፡፡ ቢቢሲ ናይ ቴሌዚዥን ነበድ ኣካይዲት ስራሕን ናይ ደቂ ኣንስትዮ፣ ህጻናትን መናእሰይን ሚኒስተር ነበርን ፊልሰን ሓሰን  ኣቦ ናብ ዝኾኑ ኣቶ ዓብዱላሂ ብተደጋጋሚ ስልኪ ደዊሉ ክረኽቦም ኣይከኣለን፡፡ ኣቶ ዓብዱላሂን እቶም ኣርባዕተ ጋዜጠኛታትን ክእሰሩ ምኽንያት ዝኾነ መደብ ኣብቲ ጣብያ ቴሌቪዥን ተሓላሊፉ ምባሉ ይዝከር፡፡ ኣቶ ዓብዱላሂ ኣብ ቀይዲ ምስ ወዓሉ ድሕሪ ሓደ መዓልቲ ከምዝተፈትሑ ጓሎም ፊልሰን ኣብ ትዊተር ጽሒፋ ነይራ፡፡ ማእሰርቲ እቶም ጋዜጠኛታት ስዒቡ፡ እቲ ስጉምቲ ነቲ ኣብቲ ክልል እናተመሓየሽ ዝመጸ መሰል ናጻ ሚድያ ከምዘዳኽም ዝገለጸ ማሕበር ጋዜጠኛታት ክልል ሶማል፡ "መንግስቲ ናጽነት መራኽብቲ ብዙሃን ከኽብር፣ ዝተኣሰሩ ጋዜጠኛታት ክፍትሑን እቲ ጣብያ ናብ ስርሑ ክምለስን" ሓቲቱ ነይሩ፡፡ መንግስቲ መሰል ጋዜጠኛታት ከኽብርን ኣብታ ሃገር ዝርከቡ ማሕበራት ጋዜጠኛታት ብወገኖም ሓላፍነቶም ክዋጽኡን ሓላፊ እቲ ማሕበር ኣቶ ኣያን ጸዊዑ፡፡


ኣብ ጉዳይ ግድብ ህዳሰ ንፕረዚደንት ኣልሲሲ ዝነቐፈ ጋዜጠኛ ተኣሲሩ

ፍሉጥ ግብጻዊ ጋዜጠኛ ኣብ ጉዳይ ግድብ ህዳሰ ንፕረዚደንት ኣል ሲሲ ብምንቃፉ ተኣሲሩ። ኣብ ግብጺ ካብ ዝፍለጡ ጋዜጠኛታት ሓደ ዝኾነ ዓብዱናስር ሰላማ ፕረዚደንት ዓብዱልፈታሕ ኣልሲሲ ካብ ስልጣን ይውረድ ክብል ብምዝራቡ ተኣሲሩ። ማዕኸናት ዜና እታ ሃገር ከም ዝሓበርኦ፡ ጋዜጠኛ ዓብዱናስር ኣብዚ እዋን ናይ ግብረ-ሽበራ ክሲ ተመስሪትዎ’ሎ። ንሱ፡ ኣልሲሲ ብፍላይ ምስ ጉዳይ ዓብዪ ግድብ ህዳሰ ብዝተሓሓዝ ዘርኣዮ ዕሽሽ ምባል ኣመልኪቱ ብፌስቡክ ኣብ ዘሕለፎ ነቓፊ መልእኽቲ፡ እቲ ፕሬዝደንት ካብ ስልጣን ክወርድ ሓቲቱ። ግብጺ እቲ ብኢትዮጵያ ዝህነጽ ዘሎ ግድብ ንዝብጽሓኒ መጠን ማይ ክጸልዎ እዩ ብዝብል ዘለዋ ስግኣት ብተደጋጋሚ ትገልጽ ምህላዋ ይፍለጥ። እንተኾ እዚ ስግኣታ ንምትራፍ ዛጊድ ምስ ኢትዮጵያ ዝበጽሓቶ ዝኾነ ዓይነት ስምምዕ የለን። ጋዜጠኛ ዓብዱናስር ሰላማ ከኣ ነዚ ጉዳይ ብምልዓል ነቲ ፕረዚደንት ከም ዘናሸዎ ይግለጽ ኣሎ። ዓብዱናስር ብቕድሚ ትማሊ ሰንበት ብኣባላት ጸጥታ ግብጺ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዝወዓለ ኮይኑ ንግብረሽበራ ብገንዘብ ብምድጋፍን ኣባል ዘይሕጋውያን ትካላት ምዃንን ዝብሉ ክስታት ቀሪቦምሉ ኣለው። ተጣበቕቲ መሰላት ብወገኖም እቲ ብኣልሲሲ ዝምራሕ መንግስቲ ነቲ ፕረዚደንት ኣብ ዝነቕፉ ጋዜጠኛታት ዝበጽሕ ምፍርራሕን ምንግልታዕን ደው ከብል ብተደጋጋሚ ሕቶ የቕርቡ።


መበል 20 ዓመት ማእሰርቲን ምስዋርን ኣባላት ጉጅለ-15ን ጋዜጠኛታትን ንምዝካር ስእላዊ ምርኢት ተኸፊቱ

መበል 20 ዓመት ማእሰርቲን ምስዋርን ኣባላት ጉጅለ-15ን ጋዜጠኛታትን ንምዝካር ዝዓለመ ስእላዊ ምርኢት ( 'ኤግዚቢሽን') ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ተኸፊቱ። ኣብቲ ብዓርቢ ምሸት ኣብ ከተማ ለንደን ዝተኻየደ ናይ መኽፈቲ ስነ-ስርዓት ኣባላት ፓርላማ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ተጣበቕቲ መሰላት፡ ላዕለዎት ሰበስልጣን መንግስቲ ኤርትራ ነበርን፡ ወጻእተኛታት ተሳቲፎም ነይሮም። ብስእሊ ዝተሰነየ ሓበሬታ ናይቶም ልክዕ ከምዛ ሎሚ፡ 18 መስከረም 2001 ኣብ ቀይዲ ዝኣተዉ ብጉጅለ-15 ዝፍለጡ 11 ኣባላት ሃገራዊ ባይቶ ዝርከብዎም 33 እሱራት ንምርኢት ቀሪቡ'ሎ። ስእሊ ናይቶም ኣብቲ ወርሒ ዝተኣስሩ ኣዳለውትን ጋዜጠኛታትን ናይተን ኣብታ መዓልቲ ዝተዓጽዋ ናይ ብሕቲ ጋዜጣታት፡ ከምኡ'ውን ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት ዝተኣሰሩ ጋዜጠኛታትን ጸሓፍትን ቀሪቡ'ሎ። እቲ ምርኢት ብምትሕብባር 'ፎካስ ኤርትራ' ዝተባህለ ኤርትራዊ ተጣባቒ ጉጅለ፡ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናልን፡ ፐን ኤርትራ ዝተባህለ ንመሰላትን ናጽነታትን ገዜጠኛታት ዝጣበቕ ማሕበርን ዝተወደበ'ዩ። ኣቦመንበር ፎካስ ኤርትራ ኣቶ ሃብተ ሓጎስ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ እቶም እሱራት፡ ለውጢ ንምምጻእ ንፕረዚደንት ኢሳይያስ ብምንቃፎም፡ ኣብ ፍርዲ ከይቀረቡ ብመንግስቲ ዝተሰወሩ ምዃኖም ብምጥቃስ፡ ዝበዝሑ ካብቶም ሃለዋቶም ብንጹር ከምዘይፍለጥ ተዛሪቡ። እቲ ምርኢት "ኩነታቶም ዝዓለም ንምፍላጥ" ዝተዳለወ ምዃኑ ዝጠቐሰ ኣቶ ሃብተ፡ እቶም 33 ወከልቲ ናይቶም ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ዝበሎም ካልኦት እሱራት ኤርትራ ምዃኖም ገሊጹ። መራሒ ሰልፊ ዕዮ ነበርን ኣባል ባይቶን ጀረሚ ኮርቢን ኣብቲ ኣጋጣሚ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ኩሎም ኣብ ኤርትራ ዝርከቡ ናይ ሕልና እሱራት ክፍትሑ ጸዊዑ። እቶም እሱራት ሕልና "ንመንግስቲ ብምንቃፎምን፡ ኣብ ሰባዊ መሰላትን ፍትሒን ዝኣምኑ ብምዃኖምን እዮም ተሰዊሮም" ኢሉ። "ንሃገሮምን ዓለምን ዝሓሸ ንምግባር፡ ምግሃስ መሰላት ኣብ ዝኾነ ሕብረተሰብ ቅቡል ኣይኮነን ኢሎም ዝኣምኑ'ዮም፡ ሓቆም ድማ'ዮም" ብምባል፡ ነቲ ብገለ ኣባላት ባይቶ ኣብ ፓርላማ ብሪጣንያ ዝቐረበ፡ እቶም እሱራት ክፍትሑ ዝጽውዕ እማመ ከምዝድግፍ ኣፍሊጡ። "ብዘይርትዒ ዝተኣስሩ ክፍትሑ ንጽውዕ፡ ናጻን ግሉጽን ርትዓዊን ፍርዲ ክህሉ ንጠልብ፡ ኩሉ ሰብ ናጻን ዘይሻራውን ሜድያ ክጥቀም መሰል ክወሃቦ ንጠልብ" ድማ ኢሉ። ሓርነት ሕብረተሰብ፡ ናጽነት ምዝራብን ርትዓዊ ፍትሕን መሰረታዊ ምዃኑ ዝገለጸ ኮርቢን፡ "መሰላት ትምህርቲ፡ መንበሪ ቤት፡ ጥዕናን'ውን ኣገዳሲ" ምዃኑ ጠቒሱ። እቲ ምርኢት ዝተኻየደሉ ቦታ ኣብቲ ንሱ ዝውክሎ ከባቢ ለንደን ምክካያዱ ከምዘሕጎሶ ዝገለጸ ጀረሚ ኮርቢን ብዙሓት ኤርትራውን ካብ ቅድሚ ናጽነት ኤርትራ ጀሚሮም ኣብቲ ንሱ ዝውክሎ ኢስሊንግቶን ኖርዝ ከምዝመጹን ዓቢ ኣበርክቶ ዝገብሩ ምዃኖምን ንኢዱ። መንግስቲ ኤርትራ፡ እቶም ላዕለዎት ሰበስልጣን ነበርን ጋዜጠኛታትን ንሃገራዊ ድሕነት ኣብ ሓደጋ ከምዘእተዉ'ኳ እንተገለጸ፡ ወግዓዊ ክሲ ከየቕረበ ን20 ዓመታት ኣብ ስዉር መዳጎኒ ከምዘእተዎም ይፍለጥ። "ገበን እንድሕሪ ገይሮም ኮይኖም፡ ከምቲ መንግስቲ ኤርትራ ዝብሎ ኸኣ ሃገር ክሒዶም እንተኾይኖም፡ ሕጊ'ሎ፡ ናብ ሕጊ ከቕርብዎም ነይሩዎም። እንድሕሪ ገበን ገይሮም ከኣ ብሕጊ ፍርዶም ይረኽቡ" ብምባል ኣቶ ሃብተ ንክሲ መንግስቲ ኤርትራ ይነጽጎ። ኣብቲ ኣጋጣሚ ዝተረኽበ ካልእ ኣባል ባይቶ ሃገራዊ ሰልፊ ስኮትላንድ ፓትሪክ ግሬዲ ብወገኑ፡ ነቲ ምርኢት ዘለዎ ደገፍ ድሕሪ ምግላጽ፡ እቶም እሱራት ናብ ፍርዲ ከምዘይቀረቡን፡ "ነቲ ዝቕጽል ዘሎ ምግሃስ ሰባዊ መሰላት ንምፍታሕ መንግስቲ ኤርትራ ምስ ማሕበረሰብ ዓለም " ክተሓባበር ጸዊዑ። እቲ ምርኢት ኣብ ለንደን ክሳብ ሰንበት 19 መስከረም ክቐጽል ምዃኑን፡ ኣብ ስኮትላንድ (ከተማ ኤዲንብራ) ተመሳሳሊ ምርኢት ንምድላው መደብ ከምዘሎን ኣዳለውቲ ንቢቢሲ ሓቢሮም። ሎሚ ቀዳም መራሕቲ ሃይማኖታት ነቶም ኣብ ቀይዲ ተሰዊሮም ዘለዉ ስነ-ስርዓት ጸሎት ክፍጹሙ ምዃኖም እቶም ኣዳለውቲ ተዛሪቦም። ብሰንበት'ውን ነቶም እሱራት ንምዝካር ብስነጥባባዊ ንጥፈታት ዝተሰነየ መደብ ክካየድ'ዩ።


ኢትዮጵያ ኢንሳይደር፡ ጋዜጠኛ ተስፋኣለም ወልደየስ ካብ ማእሰርቲ ተፈቲሑ

ኣሰናዳኢ ኢትዮጵያ ኢንሳይደር ጋዜጠኛ ተስፋኣለም ወልደየስ ካብ ማእሰርቲ ተፈቲሑ። እቲ ጋዜጠኛ ንሰለስተ መዓልታት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ክጸንሕ እንከሎ፡ ሎሚ ከም ዝተፈትሐ ቢቢሲ ካብ ጠበቕኡን ካብቲ ጋዜጠኛን ከረጋግጽ ክኢሉ። "ተፈቲሐ ኣለኹ፤ ካብ ካብ ቤት ማእሰርቲ ካብ ዝወጽእ ሰለስተ ደቒቕ ኮይኑ ኣሎ" ክብል ጋዜጠኛ ተስፋኣለም ተዛሪቡ። ሎሚ ተሓለቕቲ መሰላት ጋዜጠኛታት ኮሚቲ ቱ ፕሮቴክት ጆርናሊስትን [ሲፒጄ]ን ሪፖርተርስ ዊዝ ኣውት ቦርደርስን መስራትን ኣሰናዳእን ድረ ገጽ ኢትዮጵያ ኢንሳይደር ጋዜጠኛ ተስፋኣለም ወለደየስ ንክፍታሕ ሓቲቶም'ዮም። እቲ ጋዜጠኛ ብቐዳም ኣብ ዝነበረ ክብረ በዓል ኢሬቻ ብፌስቡክ ድሕሪ ዝፈነዎም ቪድዮታት ተቓውሞ መናእሰይ ኣብ ቀይዲ ከም ዝኣተወ ሲፒጄ ጠቒሱ። ፖሊስ ፌደራል ጋዜጠኛ ተስፋኣለም ኣብ ትሕቲ ቑጽጽር ፖሊስ ከም ዝርከብ ትማሊ ንቢቢሲ ገሊጹ ነይሩ። ምኽትል ሓላፊ ቢሮ መርመራ ገበን ኣቶ ሙሊሳ ኣብዲሳ "ኣብ ሜክሲኮ ቤት ጽሕፈት መርመራ ፖሊስ ፌደራል" ከም ዝርከብ ብምግላጽ "ዋላ ሓደ ዝተፈጥረ ነገር የለን፤ እቲ ዘሎ ነገር ከኣ ነጻርዮ ኣለና። ምንም ዘስግእ ነገር የለን" ምባሉ ይዝከር። እቲ ጋዜጠኛ ኣብ ቀይዲ ዝኣተወሉ ምኽንያት ግን ብዝርዝር ኣይገለጸን። እዚ ተግባር "መንግስቲ ኣብ ክንዲ ናጽነት ፕሬስ ወይ ሽፋን ተቓውሞ ምትብባዕ ንምዕፋን ዝግበር ተኸታታሊ መጥቃዕቲ ዘቃልዕ'ዩ" ክብል ሲፒጄ ኣብ ትዊተር ጽሒፉ። ስለ ዝኾነ ድማ እቲ ጋዜጠኛ ብህጹጽ ክፍታሕ ጠሊቡ። ተስፋኣለም ቅደሚ ሕጂ ብገበን ሽበራ ተኸሲሱ ንልዕሊ ሓደ ዓመት ከም ዝተኣሰረ ብምግላጽ "መንግስቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ናብቲ ዝነበረ ናይ ሚዲያ ዓፈና ምምላሱ ዘሕዝን'ዩ" ክብል ሲፒጄ ገሊጹ። ሪፖርተርስ ዊዝ ኣውት ቦርደርስ ብወገኑ ኣብቲ በዓል ዝተሰምዑ ድምጽታት ተቓውሞ ክቐጽር እንከሎ ኣብ ቀይዲ ዝወዓለ ተስፋኣለም ብህጹጽ ክፍታሕ ንሓትት ክብል ኣብ ትዊተር ጽሒፉ ነይሩ። "ኣብታ ሃገር ኣንጻር መንግስቲ ዝካየዱ ተቓውሞታት ምቕዳሕ ኩልኩል ድዩ? ንሱ ካብ ስርሑ ወጻእ ካልእ ኣይገበረን፤ ጋዜጠኝነት ገበን ኣይኮነን" ክብል መልእኽቱ ኣሕሊፉ። ጋዜጠኛ ተስፋኣለም ዝተፈላለዩ ትንታነታት ዜና ዝቐርበሉ 'ኢትዮጵያ ኢንሳይደር' ዝተባህለ ድረ ገጽ መስራትን ኣዳላውን ኮይኑ፡ እቲ ድረ ገጽ ፖለቲካዊ ዜናታት ብምቕራብ እናተፈለጠ ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ብዙሓት ሰዓብቲ ከፍሪ ኽኢሉ'ዩ። እቲ ጋዜጠኛ ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም በዓል ኢሬቻ ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ክኽበር እንከሎ ኣንጻር መንግስቲ ንዝተሰምዑ ድምጽታት ተቓውሞ ዝምልከት ሓበሬታ ኣብ ፌስቡክ ኢትዮጵያ ኢንሳይደር ዘርጊሑ ነይሩ። ምንጪታት ቢቢሲ፡ እቲ ጋዜጠኛ ኣብ ቀይዲ ምስ ኣተወ መንበሪ ገዝኡ ከም ዝተፈተሸ ገሊጾም። ተስፋኣለም ብኢንግሊዝኛ ኣብ ዝሕተም ጋዜጣ ‘ኣዲስ ፉርቹን’ ከምኡ’ውን ናይ ኣምሓርኛ ‘ኣዲስ ነገር’ ዝሰርሐ ኮይኑ ምስ ሞይኡ ብዝተሓሓዝ ተሰዲዱ ነይሩ። ፖሊስ ነቲ ጋዜጠኛ ኣብ ቁጽጽር ዘውዓለሉ ምኽንያት ክገልጽ’ኳ እንተዘይከኣለ መሓዙቱ ግን ምስ ስርሑ ብዝተሓሓዝ ክኸውን ከም ዝኽእል ይዛረቡ።


ቅልውላው ትግራይ፡ "ሚዲያ ነቲ ዝመጽእ ዘሎ ሓድሽ ዓይነት መጥቃዕቲ ክዳሎ ኣለዎ" - ጸዳለ ለማ

መስራቲት ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ብበዓል መዚ ብሮድካስት ናይ ስራሕ ፍቓዱ ተኣጊዱ ናይ ዝነበረ ኣዲስ ስታንዳርድ ጸዳለ ለማ ቅድሚ ሕጂ ካብ ዝተለመዱ መጥቃዕታት ዝተፈለየን ጎናዊ ሳዕቤን ዘለዎን መጥቃዕቲ ይርኣይ ኣሎ ብምባል ጋዜጠኛታት ኢትዮጵያ ነዚ ድሉዋት ክኾኑ ከምዝግባእ ሓቢራ። እታ ጋዜጠኛ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝነበራ ጻንሒት፡ ቅድሚ ሕጂ መራኸብቲ ሓፋሽ መሰሎም ንክኽበር ምስ መንግስቲ ይቃለሱ ምንባሮም ብምዝኽኻር፡ ሕጂ እዚ ተቐይሩ’ዩ ኢላ። እዚ ብፍላይ ኣብ ኢንተርነት ብሰፊሑ ዝርኣይ ዘሎ ምዃኑ ትዛረብ። ጸዳለ ለማ መንግስቲ መጥቃዕታት ናብቲ ናይ ብሕቲ ዓውዲ ብምስግጋር ዘብጽሖ ጸቕጢ ኣመና ከም ዘተሓሳሰባን ጠጠው ክብል ከም ዘለዎን እያ ትገልጽ። እዞም መጥቃዕታት ዝበለቶም ካብ ውልቀሰባት፣ ገለ ትካላትን ምስ መንግስቲ ቅርበት ዘለዎም ውልቀሰባትን ዝበጽሕ መድሃልትን ምፍርራሕን ዘጠቓልል ምዃኑ ትጠቅስ። ሓሓሊፉ ዝለኣኹ መልእኽታት “ንኣባላት ስድራ ከይተረፈ ዘፈራርሑ ይኾኑ ኣለው" ትብል። “እዚ ጋዜጠኛታት ክዳለውሉ ዘለዎም ሓድሽ ክስተት’ዩ። ክኸውን ዘይግብኦ ግን ድማ ፈጢጡ ዝመጽእ ዘሎ ነገር እዩ። እቲ ሕጂ ዝተገብረ’ውን ንሱ’ዩ። ሓደ በዓል ስልጣን መንግስቲ “ጡብ ኣደ ዝነኽሱ” ክብል እንከሎ ኣሽሓት ደገፍቲ መንግስቲ ከምኡ’ዮም ዝርድኡዎ። እቲ ሚዲያ ካብ ከምዚ ዓይነት መጥቃዕቲ ንርእሱ ንኽከላኸል እዚ ትምህርቲ ክኾኖ ይግባእ” ኢላ። ውሳነ በዓል መዚ ብሮድካስት ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን በዓል መዚ መራኸብቲ ሓፋሽ ኢትዮጵያ፡ ጋዜጣ ኣዲስ ስታንዳርድ ኣብ ዝሰርሖም ጸብጻባት፡ "መንግስቲ ብውሳነ ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ንህወሓት ‘ኣሸባሪ ጉጅለ’ ኢሉዎ እናሃለወ ሓይልታት ትግራይ ዝብል ሽም ብምሃብ ንተግባራት ሽበራ ይድግፍ ኣሎ" ብዝብል ክሲ ፍቓዱ ከም ዝኣገዶ ይዝከር። ጸዳለ ለማ ግን፡ እቲ በዓል መዚ ፍቓድ ኣዲስ ስታንዳርድ ዝኣገደሉ መገዲ "ንሕጊ እቲ በዓል መዚ ዝጥሓሰን ብዝግባእ ዘይተሓሰበሉን ስለ ዝኾነ ዘሰንብድ’ዩ" ትብል። እቲ በዓል መዚ ብመሰረት እቲ ሓድሽ ሕጊ ሚዲያ ዝተዋህቦ ስልጣን ብምጥሓስ “ፍቓድ ኣሕታሚ ትካል ኣዲስ ስታንዳርድ ዝኾነ ጃኬን ኣጊደዮ’የ ምባሉ ግቡእ ኣይኮነን” ብምባል እቲ ትካል ተኻቲዑ’ዩ። መስራቲት እቲ ትካል ጸዳለ ለማ’ውን ነቲ ኣሕታሚ ትካል ፍቓድ ዝሃቦ ሚኒስቴር ንግድን ኢንዳስትርን ኮይኑ እናሃለወ፡ በዓል መዚ መራኸብቲ ሓፋሽ ስጉምቲ ምውሳዱ ልክዕ ከም ዘይኮነ ብምግላጽ "ሓላፍነቱ ኣብ ኦንላይን ዝፍጸሙ ነገራት ምክትታል ጥራሕ እዩ" ትብል። "ስለ ዝኾነ ድማ ምኽባር ሕጊ ካብቶም ፈጸምቲ ኣካላት ክጅምር ኣለዎም" ዝበለት ኮይና “እቲ ኣኽባሪ ሕጊ’ውን ካብ ሕጊ ንላዕሊ ከምዘይኮነ ገሊጻ። ኣብ ክሊ እቲ ተፈጺሙ እትብሎ ጥሕሰት ሕጊ፡ ሓደ ላዕለዋይ በዓል ስልጣን እቲ ትካል ኣብ ልዕሊ ኣዲስ ስታንዳርድ መሰረት ዘይብሉን “ነኻሲ ጡብ ኣደን ባንዳን" ዝብሉ ርኢቶታት ከም ዝዘርግሐ ኣዘኻኺራ። እዚ ውልቀሰብ ዝሃቦ ርኢይቶ ኣብ ልዕሊ እቲ ትካል ዝተመሓላለፈ ውሳነ ጸቕጢ ኣሕዲሩ ከይኸውን ንክጻረ ምስቲ በዓል መዚ ኣብ ዝተኻየደ ዘተ ሓቲቶም ኣለው። ብተወሳኺ “ኣጀንዳ ሽብርተኛ ጉጅለ የሰጉም’ዩ” ዝብል ክሲ ወግዓዊ መብርሂ ክወሃቦን እዚ ብቐሊሉ ዘይውሰድን ህይወትን ድሕነትን ሰራሕተኛታት እቲ ሚዲያ ኣብ ሓደጋ ዘእተወ ምዃኑን ገሊጻ። ድሕሪ እዚ ኣዳለውቲ ኣዲስ ስታንዳርድ ምስ ሓላፊ በዓል መዚ መራኸብቲ ሓፋሽ ኣቶ ኢድሪስ መሓመድ ኣብ ዘካየዱዎ ዘተ ኣብ ምርድዳእ ከም ዝበጽሑ እቲ በዓል መዚ ትማሊ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ሓቢሩ ኣሎ። እቲ ዝተኣገደ ፍቓድ ናይቲ ትካል ምምላስ ሓዊሱ እቲ በዓል መዚ ዘቕረቦም ክስታት ወግዓዊ መብርሂ ንምሃብ ቃል ከም ዝተኣትወሎም ብምግላጽ ኣዲስ ስታንዳርድ ትማሊ ሮቡዕ ድሕሪ ቐትሪ ናብ ስርሑ ከም ዝተመልሰ ጸዳለ ሓቢራ። ‘ብውልቂ መንግስቲ ምንቃፍ ሕገ መንግስታዊ መሰለይ’ዩ’ ጋዜጠኛ ጸዳለ ለማ፡ ንዓመታት ብርክት ዝበሉ ሰብ ሞያ ጽዒሮምሉ ዝጸደቐ ዝተመሓየሸ ሕጊ ሚዲያ ንናጽነት መራኸብቲ ሓፋሽ ዓብዪ እጃም ከም ዘለዎ ትዛረብ። እቲ ሕጊ “ዘይተገደበ፤ ግን ድማ ብዙሕ ሓላፍነት ዘለዎ መሰል ዝህብ ምዃኑ ርኢና ንሕና’ውን ከም ሚዲያ ዝተፈላለዩ ናይ ምስፋሕ ስራሕቲ ክንገብር ክኢልና ኢና። እዚ ነቲ ሕጊ ብምትእምማን ዝገበርናዮ’ዩ” ትብል። ኣዲስ ስታንዳርድ ዝተዋህቦ ናይ ስራሕ ፍቓድ ዝተኣገደሉ ምኽንያት ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ብዘቕርቦ ነቐፌታ’ዶ ይኸውን? ዝብል ሕቶ ዝቐረበላ ጸዳለ “ኣዲስ ስታንዳርድ ትካል’ዩ፤ ብውልቂ ዘቕርቦ ነቐፌታ እንተኾነ’ውን ሕገ መንግስታዊ መሰለይ’ዩ” ዝብል ምላሽ ሂባትሉ። “ኣነ ብዝዛረቦ ነቐፌታ ነቲ ትካል ምዕጻው እንታይ ማለት’ዩ? ሓደ ሰብ ንሓደ መንግስቲ ክነቅፍ ኣይክእልን ማለት ድዩ? ሕገ መንግስታዊ መሰለይ’ዩ። ኢትዮጵያ ዴሞክራሲያዊት ክንገብራ ኢና እንተተባሂሉ መጀመርታ ውልቀሰባት ምስ መንግስቲ ብሓሳብ ናይ ዘይምስምማዕ መሰሎም ክኽበር ኣለዎ” ኢላ። ወሲኻ “ኣነ ብኹሉ ነገር ዝሰማማዕ ኣይኮንኩን፤ ከምኡ’ውን ኣይነበርኩን . . . ኣይኸውንን’ውን። ኣብ ግዜ ኢህወዴግ/ህወሓት ነቓፊት ነይረ። እዚ ንምንታይ ሚዲያ የዕጹ? ሕግን ስርዓትን ዘለዎ ሃገር እንድዩ” ትብል። ኣብ ትግራይ ዘሎ ኲናት ካብ መጀመርታ ኣትሒዛ ትቃወሞ ከም ዝነበረት እትዛረብ ጋዜጠኛ ጸዳለ “ካብታ ናይ መጀመርታ መዓልቲ ጀሚሮም ዝድግፉ ዝነበሩ ሰባት ኣለው፤ ከምዚ ዓይነት ጸገም በጺሑዎም ድዩ?” ክትብል ትሓትት። ኣዲስ ስታንዳርድ ቅድሚ 12 ዓመት ወርሓዊ ናይ ኢንግሊዘኛ መጽሄት ኮይኑ ክጣየሽ እንከሎ፡ ቅድሚ ሓሙሽተ ዓመት ተኣዊጁ ዝነበረ ኣዋጅ ህጹጽ ግዜ ብዘቐመጦም ዓንቀፍቲ ኣሰራርሓታት ምኽንያት ስራሕቱ ሙሉእ ንሙሉእ ኣብ ኢንተርነት ክኸውን ገይሩ ይርከብ።


ጋዜጠኛ ቢቢሲ ግርማይ ገብሩ ሎሚ ብዘይ ክሲ ነጻ ተለቒቑ

ኣብ ከተማ መቐለ ብወተሃደራት መንግስቲ ተኣሲሩ ዝነበረ ጋዜጠኛ ቢቢሲ ግርማይ ገብሩ ሎሚ ብዘይ ክሲ ነጻ ተለቂቑ። ግርማይ ገብሩ፡ ሰኑይ 1 መጋቢት 2021 ወታሃደራዊ ልብሲ ሰራዊት ኢትዮጵያ ብዝተኸድኑ ወታሃደራት፡ ካብ ሓደ ኣብ ከተማ መቐለ ዝርከብ እንዳ ሻሂ ምስ ካልኦት 4 ሰባት ተወሲዱ ነይሩ። ጋዜጠኛ ታምራት የማነ ከምኡ'ውን ከም ተርጎምቲ ኮይኖም ምስ ፋይናንሻል ታይምስን ኤ-ኤፍ-ፒን ዝሰርሑ ዝነበሩ ኣሉላ ኣካሉን ፍጹም ብርሃነን'ውን ከምዝተፈትሑ ቢቢሲ ኣረጋጊጹ ኣሎ። ምኽንያት መእሰሪኦም ዛጊት ብወግዒ ኣይተገልጸን። እቲ ኣባል ቢቢሲ ትግርኛ ዝኾነ ግርማይ፡ ድሕሪ ናይ ክልተ መዓልታት ማእሰርቲ ናብ ቤቱ ምምላሱ ከምዘሐጎሶ ተዛሪቡ። ብዛዕባ ምፍታሕ ናይቶም ብሰኑይ ምስኡ ኣብ ቀይዲ ዝኣተዉ 4 ጎረባብቱ ግን ዝተፈልጠ ነገር የለን። ሰራዊት መንግስቲ ካብ ፈለማ ወርሒ ሕዳር 2020 ጀሚሩ ኣንጻር ሓይልታት ትግራይ ክዋጋእ ምጽንሑ ይፍለጥ። መንግስቲ፡ ዓለምለኻውያን ጋዜጠኛታት ናብቲ ክልል ከይኣትዉ ንኣዋርሕ ኣጊዱ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ንገለ ካብኦም ፍቓድ ምሃቡ ይዝከር። ኤ-ኤፍ-ፒን ፋይናንሻል ታይምስን ካብቶም ናብቲ ክልል ክኣትዉ ፍቓድ ዝረኸቡ'ዮም። ይኹን እምበር ሰራሕተኛታቶም ምእሳሮም ኩነኔ ማሕበረሰብ ዓለም ኣስዒቡ'ዩ። መንግስቲ ኣመሪካ፡ ንጻውዒት ሜድያታት ዓለም ብምድጋፍ፡ እቶም ጋዜጠኛታትን ተሓጋገዝትን ክፍትሑ ጸዊዑ ነይሩ። ኣፈኛ ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ፡ ነድ ፕራይስ፡ ማእሰርቲ ናይቶም ጋዜጠኛታት ምስቲ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ዝሃቦ ፍቓድ ዘይቃዶ'ዩ ክብል ተሰሚዑ። ዋላ'ኳ ኣብ መወዳእታ ሕዳር ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ፡ ሰራዊቱ ንመቐለ ድሕሪ ምሓዝ፡ እቲ ዝኣወጆ ወታሃደራዊ መጥቃዕቲ ብዓወት ከምዝተዛዘመ እንተገለጸ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ረጽሚ ይቕጽል ከምዘሎ ይንገር። እቲ ን6 ኣዋርሕ ዝጸንሕ ኣብታ ክልል ዝኣወጆ ህጹጽ ግዜ'ውን ጸኒዑ'ሎ። እቲ ኲናት ሂወት ብኣማኢት ወይ ኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰባት ቀዚፉ ክኸውን ከምዝኽእል ይግመት። ልዕሊ 2.2 ሚልዮን ኣብቲ ክልል ካብ ኣባይቶም ክፈናቐሉ እንከለዉ፡ ልዕሊ 60,000 ድማ ናብ ሱዳን ክሃድሙ ተገዲዶም'ዮም። ማሕበረሰብ ዓለም ኣብቲ ኲናት ብኩሎም ወገናት ተፈጺሞም ብዛዕባ ዝባሃሉ ግፍዕታትን ገበናትን፡ ከምኡ'ውን እቲ ኲናት ፈጢርዎ ዘሎ ሰብኣዊ ቅልውላዉ ሻቕሎቱ ይገልጽ ኣሎ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ሓደ ብዓልስልጣን ገዛኢ ሰልፊ ብልጽግና፡ "ኣብ ልዕሊ'ቶም ንዓለምለኻውያን ማዕከናት ዜና ዘጋግዩ ስጉምቲ ክውሰድ'ዩ" ክብል ኣጠንቂቑ ነይሩ።


ኡጋንዳ፡ ተጠቀምቲ ኢንተርነት ካብ ሎሚ ጀሚሮም ግብሪ ክኸፍሉ ክኸፍሉ ዘግድድ ሓድሽ ኣተኣታትያ

ነበርቲ ኡጋንዳ ዝኾኑ ተጠቀምቲ ኢንተርነት ካብ ሎሚ ሓሙስ ጀሚሮም 12 ሚእታዊት ግብሪ ክኸፍሉ ክጅምሩ እዮም። እዚ ሓድሽ ሕጊ ነቲ ኣብ 2018 ዝወጽአ ተጠቀምቲ ማሕበራዊ ሚድያ ግብሪ ክኸፍሉ ዘገድድ ሕጊ ዝትክእ እዩ። እዚ ሓድሽ ሕጊ ካብ ሎሚ ጀመሩ ምስ ምጅማር ባጀት ፍርቂ ዓመት ዓመተ 2021 እዩ ተግባራዊ ክኸውን። እቲ ሕጊ ኣብ መጀመርታ ናይዚ ዓመት'ዩ ኣብ ባይቶ ቀሪቡ ተዘትይሉ ክጸድቅ ክኢሉ። እቲ ኣገባብ ኣከፋፍላ፡ ተጠቀምቲ ንሞባይል 'ዳታ' ኣብ ዝገዝእሉ እቲ ንመንግስቲ ኣታዊ ዝኸውን ብቀጥታ ክቁረጾም'ዩ። እንተኾነ ንትምህርታውን ሕክምናዉን ኣገልግሎታ ዝግዛእ 'ዳታ' ካብ ግብሪ ነጻ እዩ ክኸውን እኳ እንተተባህለ ብኸመይ ክፍለ ከም ዝኽልእ ግን ዝወጽአ መብርሂ የለን። እቲ ኣብ 2018 ተጠቀምቲ ማሕበራዊ ሚድያ ግብሪ ክኸፍሉ ዘገድድ ሕጊ ምስ ተኣወጀ፡ ኣብ ወርሒ ሓምለ ናይቲ ዓመት ብህቡብ ተቃዋሚ ቦቢ ዋይን ዝምራሕ ብርቱዕ ህዝባዊ ተቃውሞ ተላዒሉ ምንባሩ  ዝዝከር'ዩ። መንግስቲ ነቲ ተቃውሞ ንምብታን ዝተጠቐመሉ ሓይሊ'ውን ዘይግቡእ'ዩ ነይሩ ተባሂሉ ይንቀፈሉ'ዩ። ብዙሓት ኡጋንዳውያን ነቲ ብመንግስቶም ዝተነበረሎም ግብሪ ንዘይምኽፋል ቪፒኤን ዝብሃል ኣገባብ እዮም ዝጥቀሙ። ብሰንኪ እዚ እቲ ሕጊ ክንድቲ ትጽቢት ዝተገበረሉ ገንዘብ ከእቱ ኣይከኣለን። ኣታዊ ውሽጢ ሃገር ኡጋንዳ ኣብ ወርሒ ሓምለ 2019 ኣብ ዘውጽኦ ጸብጻብ፡ ካብ ዓመተ 2018-2019 ካብ ግበሪ ኣገልግሎት ማሕበራዊ ሚድያ 80 ሚልዮን ዶላር ክእክብ እኳ ወጢኑ እንተነበረ፡ 14 ሚልዮን ዶላር ጥራይ ከም ዝረኸበ'ዩ ሓቢሩ። እዚ ተጠቀምቲ ኢንተርነት ግብሪ ክፈሉ ዘገድድ ሕጊ፡ ዓቢ ተቃውሞ'ዩ ዝገጥሞ ዘሎ። ብፍላይ ኣብ ኢንተርኔት ዝምርኮስ ንኣሽቱ ትካላት ዘለዎም መንእሰያት ኣብ ልዕሊ እቲ ሓዲሽ ሕጊ ዘለዎም ተቃውሞ ብኣግኡ ይገልጹ ኣለዉ።


ናጽነት ፕረስ: ኤርትራ ብእገዳታት ፕረስ እታ ዝኸፍአት ምዃና ዶብ-ኣልቦ ጋዜጠኛታት ገሊጹ

ዶብ-ኣልቦ ጋዜጠኛታት ዝተባህለ ዓለምለኻዊ ማሕበር ኣብ ዘውጽኦ ዓመታዊ ናይ ፕረስ ናጽነት ጸብጻቡ፡ ንኤርትራ ኣብ መወዳእታ ሰሪዑዋ። እቲ 'ሪፖርተርስ ዊዝ ኣውት ቦርደርስ' ተባሂሉ ዝጽዋዕ ማሕበር፡ ብዓለም ደረጃ ኣብ ዘካይዶ መዐቀኒ ናጽነት ፕረስ፡ ንሰሜን ኮርያ፡ ቱርክመኒስታን፡ ቻይናን ጂቡቲን ዝርከብአን ሓያሎ ሃገራት ናጽነት ጋዜጠኛታት ዝተገደበለን ዝኸፍኣ ሃገራት ክብል ኣብ መዝገቡ ኣስፊሩወን ኣሎ። ስዑዲ ዓረብ፡ ግብጺ፡ ሶማልያ፡ ሊብያ፡ ሶርያን ዒራቕን'ውን ካብተን ኣብ ታሕቲ ሰፊረን ዘለዋ'የን። እታ ኣብ ናይ ዝሓለፈ ዓመት ጸብጻብ ናይቲ ትካል ኣብ መበል 178 ተሰሪዓ ዝነበረት ኤርትራ፡ ኣብዚ ዓመት'ዚ ክልተ ደረጃ ንታሕቲ ብምውራድ ካብ 180 ሃገራት መበል 180 ኮይና'ላ። መንግስቲ ኤርትራ ኣብ መስከረም 2001 ናጽነት ፕረስ ኣብ ምግዳብ ኣብ ዝወሰዶ ስጉምቲ፡ ናይ ብሕቲ ጋዜጣታት ምዕጻዉን፡ ሓያሎ ካብ ኣዳለውተንን ጋዜጠኛታተንን ኣብ ቀይዲ ኣእትዩ ምስዋሩን ይፍለጥ። ኣብ ዝቐጸሉ ዓመታት፡ ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ጋዜጠኛታት ብሕትን መንግስትን ብሰንኪ'ቲ ኩነታት ናብ ስደት ከምዘምርሑ ጸብጻባት ይሕብሩ። ኣብታ ሃገር ኩሉ ትካላት ሜድያ ብመንግስቲ ዝውነን ምዃኑን፡ ጋዜጠኛታት መንግስታዊ ማዕከናት ዜና ከይተረፈ ኣብ ቀይዲ ከምዝኣትዉን ጸብጻባት የረድኡ። እታ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት መበል 99 ዝነበረት ኢትዮጵያ'ውን ብተመሳሳሊ ክልተ ደረጃ ብምውራድ፡ ኣብ መበል 101 ተሰሪዓ'ላ። ዋላ'ኳ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ኣብ ስልጣን ኣብ ዝደየበሉ እዋናት፡ ብዙሓት ትካላት ሜድያ ብናጽነት ክንቀሳቐሳ ምፍቃዱ ብዙሕ ናእዳ እንተጥረየሉ፡ ኣብዚ ዝሓለፈ ክልተ ዓመታት ግን፡ ምዕጻው ትካላት ሜድያን ምእሳር ጋዜጠኛታትን ምርኣዩ ክንቀፍ ጸኒሑ'ሎ። እቲ ማሕበር ከምዝበሎ፡ መንግስታዊ ማዕከናት ዜና፡ ቅኑዕ ዘይኮነ ሓበሬታ ኣብ ዘመሓላልፍሉ እዋን፡ ጋዜጠኛታት ናጻ ፕረስ ንዕኡ ዝጻረርን ዘስተኻኽልን ሓበሬታ ምዝርግሖም ኣደዳ እገዳታትን ማሰርትን ከምዝኾኑ ገሊጹ። ማሕበር ዶብ-ኣልቦ ጋዜጠኛታት፡ ካብ 2002 ጀሚሩ ዓመታዊ ጸብጻብ ናጽነት ፕረስ ሃገራት ዓለም ከውጽእ ምጽንሑ ይፍለጥ። መዐቀኒ (ኢንደክስ) ናይቲ ጸብጻብ፡ ኣብ ብዙሕነትን ናጽነትን ማዕከናት ዜና፡ ሕግታት ሃገራትን ድሕነት ጋዜጠኛታትን ዝርከብዎም ረቛሒታት መሰረት ዝገበረ'ዩ። ኣብዚ ናይ 2021 ጸብጻብ ብናጽነት ፕረስ ኣብ ቀዳማይ ዓሰርተ ደረጃታት ተኸታቲለን ዝተሰርዓ ሃገራት፡ ኖርወይ፡ ፊንላድ፡ ስዊድን፡ ዴንማርክ፡ ኮስታሪካ፡ ሆላንድ፡ ጀማይካ፡ ኒዊዝላንድ፡ ፖርቱጋልን ስዊዘርላንድን እየን። ካብ ዓበይቲ ምዕራባውያን ሃገራት ድማ፡ ጀርመን መበል 13፡ ካናዳ 14፡ ብሪጣንያ 33፡ ፈረንሳ 34 ክኾና እንከለዋ፡ ንኣመሪካ ድማ ኣብ መበል 44 ሰሪዑዋ ይርከብ። ካብተን ብናጽነት ፕረስ ዝሓሻ ዝተባህላ ሃገራት ኣፍሪቃ ድማ፡ እታ ኣብ መበል 24 ዝተሰርዐት ናሚብያ ቀዳመይቲ፡ ኬፕ ቬርደ 27፡ ጋና 30 ከምኡ'ውን ደቡብ ኣፍሪቃ 32፡ ተሰሪዐን ኣለዋ። ኣብታ ኣህጉር ንናይ ብሕቲ ጋዜጠኛታት ዝኸፍኣ ተባሂለን ዝተጠቕሳ ሃገራት ከኣ፡ ኤርትራ፡ ጂቡቲ፡ ግብጺ፡ ሊብያ፡ ኢኳቶሪያል ጒኒን ሶማልያን ምዃነን እቲ ጸብጻብ ጠቒሱ'ሎ። ቡሩንዲ፡ ሴራልዮንን ማሊን ግን ኣብቲ ዓመት ምምሕያሽ ኣርእየን ዝተባህላ ሃገራት ኣፍሪቃ ምዃነን ተፈሊጡ።


ሰቲት፡ ኣሰናዳኢ ጋዜጣ ሰቲት ዝነበረ ጋዜጠኛ ፕሮፌሰር ኣሮን ብርሃነ

ኣብ ባሕቲ ግንቦት 2021 ብሃንደበታዊ ሕማም ዝተኾልፈ መስራትን ኣዳላውን ናይታ ፈላሚት ኤርትራዊት ጋዜጣ ብሕቲ "ሰቲት" ነበር፡ ድሕሪ ስደቱ ብዘኻዕበቶ ትምህርትን ፍልጠትን ናይ ፕሮፌሰር መዓርግ ዝተዋህበ ኣሮን ብርሃነ ሓደ ካብቲ ብዙሕ ኣብነታት እዩ። ሃንደበታዊ ሕልፈት ኣሮን ንብዙሓት ፈለጥቱን ፈተውቱን ተኸታተልቲ መደባቱን ኣዝዩ እዩ ኣሰምቢዱዎም። ሃገራዊ ናጽነት ኣብ ምርግጋጽ ኣብ ዝተኻየደ ዕጥቃዊ ቃልስን ድሕሪ ናጽነት ደሞክራሲያዊ ስርዓተ ምሕደራ ንክረጋገጽ ኣብ ኤርትራን ስደትን ኣብ ዘካየዶ ቃልሲ ዝፈልጡዎ ብጾቱን መቓልስቱን ተኸታተልቲ መደባቱን ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ብሞቱ ዝተሰመዖም መረር ሓዘን ይገልጹ ኣለው። ኣሮን ብርሃነ መን እዩ? ኣሮን ብርሃነ፡ ብ1969፡ ካብ ጽቡቕ ዝመነባበሮኣ ስድራ ቤት ኤርትራ፡ ኣብ ኣስመራ ተወሊዱ ምስ አሕዋቱን ስድርኡን ብፍቕሪ ማሚቚ ዓብዩ። እንተኾነ ብ1975 ስርዓት ደርግ ኣብ ከተማታት ኤርትራ ብፍላይ ከኣ ኣብ ኣስመራ ብዙሓት ተሓባበርቲ ሻዕቢያ እዮም ንዝበሎም መንእሰያት ዝቐትለሉ ኣብ ዝነበረ እዋን፡ ምስ ህዝባዊ ግንባር ርክብ ዝነበሮ ወላዲኡ "ጠፋእካ" ምስተባህለ፡ ነብሱ ከውጽእ ደቁን ሓዳሩን ገዲፉ ንበረኻ ከይዱ። ንወላዲኡ ኣቶ ብርሃነ ዝደለዩ ኣባላት ጸጥታ ደርግ ንገዛ መጺኦም፡ ብርሃነ ተሓቢኡ ከይህሉ ክፈታትሹ ነታ ገዛ ግልብጥብጥ ኣቢሎምዋ። ንኣቡኡ ስለዝሰኣኑዎ ከኣ ንጓል ሸሞንተ ወርሒ እትጠቡ ሕጻን ሓፍቱ ካብ ወላዲታ መንጢሎም ኣብ ዓራት ብምድርባይ ንኣዲኡ ኣሲሮም ወሲደምዋ።  ሽዑ ኣሮን ወዲ ሓሙሽተ ዓመት ቖልዓ እዩ ነይሩ። እቲ ዝዓበየ ወዲ 14 ዓመት ዓቢ ሓውን እታ ዝነኣሰት ጓል ሸሞንተ ወርሒ ሕጻን ሓፍቱ ዝርከቡዎም አሕዋቱ ግፍዒ ገዛእቲ ኣብ ቅድሚ ዓይኖም ክፍጸም ርእዮም። ብድሕሪኡ ቤተሰብ ናብ እንዳ ኣባሓጉኦም ወሲዶምዎም። ኣይደንጎየን ግን እቲ ገዲፉዎም ናብ በረኻ ዝወጽአ ተጋዳላይ ወላዲኦም፡ በዓልቲ ቤቱ ምስተፈትሐት ካብ ዓዲ ጠራኒፉ ንኹሎም ደቁ ሒዙዎም ንሳሕል ወሪዱ። ኣሮን እምበኣር ካብ ዕድመ ቑልዕነቱ ብተመሳሳሊ ግፍዒ ጸላኢ ካብ ቤት ንብረቶም ምስ ዝተመዛበሉ መዘናታቱ ቖልዑ ኣብ በረኻታት ሳሕል ኣብ ኣጻድፍን በዓትታትን ትሕቲ መሬት ኣብ ዝተሃንጸ ጎዳጉድን ከምዘሕለፎ ሓደ ካብ መተዓብይቱ ኣባል ቤት ትምህርቲ ሰውራ ጸጋይ ገብረሂወት ይዛረብ። ጸጋይ፡ ንኣሮን ወዲ 10-11 ዓመት ኣቢሉ እንከሎ ኣብ ሳሕል'ዩ  ዝዝክሮ። ኣብቲ ቖልዑት ዝነበሩሉ እዋን፡ ኣሮን ከም ዝኾነ ቖልዓ ሃንደራእ ኢሉ ዘይዛረብ ኣዝዩ ስቕ በሃሊ ህዱእ ሰብ ምንባሩ ይዝክሮ። ኣብ ቁልዕነቱ ሓጺርን ከቢብን ብምንባሩ "ኣሮን ከቢብ" ተባሂሉ ይጽዋዕ ምንባሩ፡ ዳሕራይ ኣብ ጉብዝንኡ ቁመት ምስ ወሰኸ ከኣ ንፉዕ ተጻዋታይ ባስኬተ -ቦል ምዃኑ ይነግር። ኣሮን ኣብ መደብ ምጥፋእ መሃይመነት ኣብ ቃልሲ ህዝባዊ ግንባር፡ ኣብ 1983 ኣብ ሓራን ሓውሲ ሓራን ገጠራት ንዝርከቡ፡ ብሰንኪ ኵናትን ማሕበራዊ ናብራን መጓሰን ሕርሻን ናይ ትምህርቲ ዕድል ንዘይረኸቡ፡ ጓሶትን ሓረስቶትን ኣዴታትን ኣቦታትን ምጽሓፍን ምንባብን ንኪኽእሉ ዘንቀደ ወፈራ ምጥፋእ መሃይምነት ኣዊጁ። እቶም ኣብዚ ዕማም እዚ ዝተሳተፉ ከኣ ኣብ ሓራ መሬት ሳሕል ኣብ ቤት ትምህርቲ ሰውራ ቁሩብ ናይ ትምህርቲ መንቋሕቋሕታ ዝረኸቡ ኣሮንን ብጾቱን ነይሮም። እዞም ዓሰርተ ሸሞንተ ዓመት ዘይመልኡ ትሕተ ዕድመ ቖልዑ በቲ ሓደ ብረት በቲ ሓደ ከኣ መምሃሪ መጻሕፍቲ ዝመልአ ማህደር ተሰኪሞም ብቕሳነት ክትምህረሉ ኣብ ዘይከኣል ጽንኩር ቦታታት ተበላሒቶም መሃይምነት ከጥፍኡ ስራሕ ጀሚሮም። ኣሮን ዝርከባላ ኣሃዱ ምምህርና፡ ኣብ ዞባ እገላ ሓጺን ቴድረር ትምዝኣ፡ ኣብ ቀላይ በዓልቴት ስራሕ ጀሚራ። ኣሮን ኣወሃሃዲ እታ ጉጅለ ዘመተ ምምህርና ምንባሩ ሓላፊ ጋንትኡ ነበር ሰሎሞን ወልደንኪኤል (ሃለቃ) ይዛረብ። ህዝቢ እታ ኣሮን ዝምህረላ ዝነበረ ቀላይ በዓልቴት እትበሃል ዓድን ከባቢኣን፡ ፈለማ ነቲ ወፈራ ምጥፋእ መሃይምነት ኣይተቐበሎን ነይሩ። ዳሕራይ ግን ብሓውሲ ግዴታን ምርድዳእን ክመሃሩ ምስ ረደዩ፡ ብልዑል ጻዕሪ በዓል ኣሮንን ብጾቱን ኣብ ዓመትን መንፍቕን ኣቢሉ ኣስታት ሰለስተ ሚእቲ ሰብ ክጽሕፉን ከንብቡብን ምስ በቕዑ፡ እቶም ዓዲ፡ " ብርሃን ይሃብኩም - ብርሃን ሂብኩሙና!" ብምባል ከምዝመስገኑን እዚ ከኣ ሳላ ጻዕሪ በዓል ኣሮን ምንባሩ ይዝክር ሰሎሞን። ኣብ መስርሕ ዘመተ ምጥፋእ መሃይምነት ብዙሓት ትሕተ ዕድመ መማህራን ቤት ትምህርቲ ሰውራ፡ ብቃጻ ሃድን መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝተቐትሉን ተወጊኦም ዝተታሕዙን መንእሰያት ምንባሮም እቲ ወፍሪ ከቢድ ዋጋ ከምዝተኸፍሎ ይሕብር መጋይሽቱ። ኣሮን ከም መስራትን ኣካያድን ጋዜጣ ሰቲት ኣሮን ንልዕሊ ዓሰርተ ዓመት ተቓሊሱ፡ ሰለስተ ኣባጽሕ አሕዋቱ ከፊሉ ምስ ዝተረፉ አሕዋቱን ወለዱን ኣብ 1991 ናጽነት ክርኢ በቒዑ። እንተኾነ እታ ኣብ ሳሕል ኣብ አእምሮኡ ዝተሃንጸት፡ 'ንዜጋታት ብፍትሕን ልዕልና ሕግን እተነባብር፡ ብልጽግትን ስልጥንትን ደሞክራሲያዊት ኤርትራ ኣይረኸብኩዋን' ይብል ኣሮን። ነቲ ኣብ ብሰርዓት ደርግ ዝተወርሰ ንብረት ወላዲኡ ከጻርን ከምልስን ላዕልን ታሕትን ኣብ ዝብለሉ ዝነበረ እዋን፡ ኣብ ዝተፈላለያ ኣብያተ ጽሕፈት ንዝዕዘቦ ዝነበረ ድኹም ምሕደራ ንኽመሓየሽ ብተደጋጋሚ ናብ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ዓምዲ ደብዳበታት ቀጻሊ ርእይቶ ይጽሕፍ እኳ እንተነበረ ግን ሰማዒ ከምዘይረኸበ ምስ ማሕበራዊ መራኸቢታት ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕትት ይዛረብ። ብድሕሪኡ እምበኣር ድምጽኻ እተስምዓሉን ናይ ዘተን ልዝብን መድረኽ ዝኸፍት ናይ ብሕቲ ጋዜጣ ኣገዳሲ እዩ ስለዝበለ ብዓቕሞ ዝኽእሎ መጽናዕቲ ብምክያድ ብ1996 ሕጊ ፕረስ ምስተኣወጀ ቀዳመይቲ ነጻ ናይ ብሕቲ ጋዜጣ ሰቲት መስሪቱ ንሓርነታዊ መሰል ዜጋታት ክቃለስ ጀሚሩ። እቲ ብፕሮፖጋንዳ መንግስቲ ጥራሕ ተባሒቱ ዝነበረ ጋዜጠኝነት ካልእ ርእይቶን ድምጽን ዘቕርቡ ናይ ብሕቲ ጋዜጣታት ምስ መጽኡ ቀልጢፉ ዓብዩን ሰሲኑን። ደድሕሪ እታ ፈላሚት ጋዜጣ ሰቲት፡ ሌላና፡ ቀስተ-ደበና፡ ጽጌናይ፡ ኣድማስ፡ ዘመን፡ ዊንታና ካልእን ጋዜጣታት ፈልፊለን። "ካብ መንግስቲ ብዙሕ ዕንቅፋት የጋጥመና እኳ እንተነበረ ብዝተኻእለና መጠን ስንና ነኺስና ቀጺልና" ይብል ኣሮን ቅድሚ ሕልፈቱ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕትት። እተን ዝበዝሓ ኣብ ጽንኩር እዋን ኩናት ዶባት ዝተወልዳ ጋዜጣታት ብሕቲ ብሰንኪ እቲ ኣብ መንጎ ፕረዚደንት ኢሳይያስን ብጾቱን ብዝተኸስተ ናይ ደሞክራሲያዊ ሕቶን ለውጥን ምኽንያት እተን ጋዜጣታት ርእይቶ ናይቶም ኣብ ጋዜጣታት መንግስቲ ርእይተኦም ከይቃላሕ ዝተነፍጉ ነቐፍቲ መራሕቲ ስለዘአንገዳ ብሰሉስ 18 መስከረም 2001 ብወግዒ ተኣጊደን ኣባላተን ከኣ ክእሰሩን ክህደኑን ጀሚሮም። ኣሮን "ብዙሓት መሳርሕትና፡ መንግስቲ እዚ ነገር ክሳብ ዝሃደእ እዩ ዝኽልክለና ዘሎ እምበር እቲ ኩነታት ምስ ሃድአስ ስራሕና ክንቅጽል ከፍቅደልና እዩ" ዝብል ርእይቶ እኳ እንተነበሮም ኣሮን ግን " ደጊም ነገራት ተበላሽዩ እዩ ክንጥንቀቕ ጥራሕ እዩ ዝግበኣና" ዝብል ርእይቶ ከምዝነበሮ ዝተሰነደ ታሪኹ የረድእ። ኣይደንጎየን ከኣ መንግስቲ ንኣሰናዳእቲ እተን ጋዜጣታት  ክኣስሮም ምስ ጀመረ ኣብ ዶብ ብጠያይት አሕዋቱ ተሳሒቱ ንሱዳን ኣትዩ። ካብኡ ንካናዳ ኣትዩ ኣብቲ ንሓርነት ዝግበር ቃልሲ፡ ፊተ መሪሕ ኮይኑ ክዋሳእ ከምዝጸንሐ ኣብ ሓያሎ መደባት ሓቢራቶ ዝሰርሐት ተቓላሲት ሰብኣዊ መሰላት ኣካያዲት ሓልዮት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ኤልሳ ጭሩም ትሕብር። ኣሮን ኣብ ከናዳ ድሕሪ ምእታው ደኺመ ከይበለ፡ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ቶሮንቶ፡ ካብ 2003-2004 ኣባል ክፍሊ ጋዜጠኝነት፣ ካብ 2005-2006 ኣብ ጆርጅ ብራውን ኮሌጅ ኣብ 'ምትሕብባር ፍሉይ ፕሮጀትታት'ን መምህርን ኰይኑ ሰርሐ። ጋዜጠኛ ኣሮን ሓያለ ኣህጕራዊ ሽልማትን ኣፍልጦን ከምዝረኸበን፡ ካብ 2005-2006 ኣብ ሸሪዳን ኮሌጅ ተሓጋጋዚ ምርምር፣ ካብ 2015 ኣብ ዩኒቨርሲቲ ርየርሰን ከም ተሓጋጋዚ ምርምር፣ ካብ 2016 ኣትሒዙ ከኣ ኣብ ክፍሊ Liberal Art & Science ኮሌጅ ጆርጅ ብራውን፡ መምህር [ፕሮፈሰር] ኰይኑ ክሰርሕ ጸንሐ። በቲ ንሱ ዝገብሮ ዝነበረ ኣበርክቶ ድማ ኣብ 2009 ካብ ኢድ ቀዳማይ ሚኒስተር ካናዳ ነበር ስቲፈን ሃርፐር፡ ሽልማት ክወስድ ዝበቕዐ፡ ዕውት በዓል ሞያ እዩ ነይሩ። ኣሮን ከም ድምጺ ውጽዓት ኣሮን ዕድለኛ ኮይኑ ካብ ሃድንን ማእሰርትን ስርዓት ኣስመራ እኳ እንተምለጠ ብዙሓት ካብቶም ናይ ቀረባ መሳርሕቱ ጋዜጠኛታትን ገዳይም መራሕቲ ግንባርን መንግስትን ተኣሲሮም ኣብ ዒላዒሮ ምስተዳጎኑ ኣብ ስደት እውን ኣይቀሰነን። ለይትን ቀትርን ብሓሳብን ዝኽርን ምሰኦም እዩ ዝሓድር። ስለዝኾነ፡ ኣብ ዝተፈላለየ መጋባእያታት-ፍትሒ፡ ወጽዐኦም ክነግር ኣይደቀሰን። ጽልዋ ምስ ዘለዎም ላዕለዎት ሰበስልጣን መንግስትን ኣብ መጋባእያ ባይቶ ሕቡራት ሃገራትን እናቐረበ ከኣ እቲ ኣብ ኤርትራ ዝፍጸም ዘሎ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት የረደእን ውልቃዊ ተመኩሮኡ የካፍልን ነይሩ። ኣብዚ ጉዳይ እዚ ሓንቲ ካብቶም ናይ ቀረባ መቓልስቱ ኤልሳ ጭሩም "ኣሮን ንካናዳ ምስተሰደ እውን ንቅሓት ህዝቢ ንምዕባይ፡ ማሕበራዊ ኣገልግሎት እትህብ "መፍትሕ" ዝስማ ጋዜጣ መስሪቱ፥ ኣብ ዝተፈላለዩ ዓውድታት ንኣስተምህሮኣዊ ጽሑፋት ከምዘበርከትን ንጸሓፍቲ ሓሳቦም ክገልጹ ባይታ ከምዝፈጠረን" ትሕብር። ብተወሳኺ ኣሮን እቲ ኣብ ብመንግስቲ ኤርትራ ኣብ ስደት ንዝነብሩ ኤርትራውያን ዘጋጥሞም ናይ 2% ግዱድ ግብርን ጸቕጥን ብደረጃ መንግስቲ ካናዳ ደው ከምዝብል ዝገበሩን ዝጸዓሩን ውፉያት ሰባት ሓደ እዩ ክትብል ትገልጾ። ኣብ ርእሲኡ ኣብ ዝተፈላለየ ኣኼባታት ሰብኣዊ መሰላት እናተረኽበ ስለቶም ብዘይ ፍርዲ ተኣሲሮም ዝርከቡ ኤርትራውያን ጋዜጠኛታትን ናይ ስራሕ ብጾቱን ብምጽሓፉን ምምጓቱን ካብ ዝተፈላላዩ ማሕበራትን ትካላትን ሽልማት ከምዝተቐበለ ተረድእ። ኣብ ካናዳ ኣብ ዝነበረሉ እዋን ክሳብ ዕለተ ሕልፈቱ ከኣ ከም ጋዜጠኛ፡ ተጣባቒ ሰብኣዊ መሰላት፡ ምስ ኢምግሬሽን ኣብ ዝተተሓሓዝ ጉዳያት ኣማኻርን መምህርን ኮይኑ ክነጥፍ ምጽንሑ ዝፈልጡዎ ይሕብሩ። ኣሮንን ስድራ-ቤቱን ስድራ-ቤታት ጋዜጠኛታትን ፖለቲከኛታትን ኤርትራ ግዳይ ፖለቲካዊ ዓፈና ኮይኖም ከቢድ ዋጋ እዮም ዘሕልፉ። ንነገሩ ምልካዊ ስርዓታት ብስም እምበር ብተግባር ኣይፈላለዩን እዮም ዝብል ጸጋይ ገብረሂወት፡ መለኽቲ ኣፍ ተቓወምቶም ንምዕባስ ንትሕተ ዕድመ ቖልዑ ከይተረፈ ግዳይ ከምዝገብሩዎም ኣብ ታሪኽ ተሰኒዱ እዩ። ስድራ ቤት ኣሮን ብርሃነ እውን ተመሳሳሊ ዕጫ እዩ ኣጋኒፉዎም። ነቶም ነብሱ ከድሕን ደቂሶም እንከለው ስዒሙዎም ዝተሰናበቶም ደቁን በዓልቲ ቤቱን ድሕሪ ነዊሕ ዓመታት ጽምዋ እዩ ዳሕራይ ኣብ ካናዳ ብመስርሕ ምጽንባር ስድራ ቤት ረኺቡዎም። ካብ ቑልዕነቱ ኣብ ዝተቓለሰላን ከቢድ ዋጋ ኣብ ዝኸፈለላን ሃገር ብሰላምን ቅሳነትን ክነብር ዘይከኣለ ኣሮን ብርሃነ ኣብ ሃገረ ስደቱ እውን መሊኡ ከየዕረፈ ብሃንደበታዊ ሕማም ካብዛ ዓለም ብሞት ተፈልዩ። ብሃንደበታዊ ሞቱ ዝሰምበዱ ኣሻሓት ኤርትራውያነ ከኣ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ሓዘኖም ይገልጹ ኣለዉ።


ቅድሚ ሓደ ሰሙን ዝተኣሰሩ ኢትዮጵያውያን ጋዜጠኛታት ደሃዮም ኣይፍለጥን ተባሂሉ

ቅድሚ ሓደ ሰሙን ካብ ክልተ ማዕኸናት ዜና ኣብ ቀይዲ ዝኣተዉ ኢትዮጵያውያን ጋዜጠኛታት ሃለዋቶም ከምዘይፍለጥ ጠበቕኦም ተዛሪቡ። እቶም ሰብሞያ መራኸቢ ብዙሃን ካብ ዝእሰሩ ልዕሊ ሓደ ሰሙን’ኳ እንተኾኖም ክሳብ ሎሚ ናብ ቤት ፍርዲ ከምዘይቐረቡን ብዛዕባ ዘለዉሉ ቦታ ስድርኦም ክፈልጡ ከምዘይከኣሉን ጠበቕኦም ኣይተ ታደለ ገብረመድህን ንቢቢሲ ሓቢሩ። ኢትዮ-ፎረም ኣብ ዝተባሃለ ናይ ዩ-ቱዩብ ቻነልን ኣብ ማእኸል ሚድያ ኣውሎን ዝሰርሑ ዝነበሩ ጋዜጠኛታት፡ ፖሊስ ኣብ ቀይዲ ከምዘውዐሎም ተገሊጹ ምንባሩ ይዝከር። ተጣባቒ መሰላት ጋዜጠኛታት ዝኾነ ሲፒጄ ንማእሰርቲ እቶም ጋዜጠኛታት ኣመልኪቱ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ መንግስቲ ብቕልጡፍ ክፈትሖምን ኣብቲ ዓውዲ ኣብ ልዕሊ ዝወፈሩ ሰብሞያ ዘብጽሖ ጸቕጢ ደው ከብልን ሓቲቱ ነይሩ። ፖሊስ ብ23 ሰነ 2013 ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ ቀትሪ ናብቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝርከብ ማእኸል ኣውሎ ሚድያ ብሓይሊ ከምዝኣተወን ን12 ሰራሕተኛታት እቲ ማእኸል ከምዝኣሰረን ነቲ ጉዳይ ብቐረባ ካብ ዝፈልጡ ኣካላት ክፈልጥ ከምዝኸኣለ ሲፒጄ ይገልጽ። ብተመሳሳሊ ኢትዮ-ፎረም ብዝብል ኣብ ዝፍለጥ ናይ ዩ-ቱብ ቻነል: ዜናን ትንታነን ዘቕርቡ ዝነበሩ ጋዜጠኛታት ኣበበ ባዩን ያየሰው ሽመልስን ኣብ ቀይዲ ከምዝወዓሉ እቲ ትካል ሓቢሩ’ሎ። ጠበቕኦም ኣይተ ታደለ፤ እቶም ሰብሞያ መራኸቢ ብዙሃን ፖሊስ ፌደራል ኣብ ቀይዲ ከምዘውዓሎምን ሽዑ ብልሙድ ሜክሲኮ ብዝብል ኣብ ዝፍለጥ ከባቢ ናብ ዝርከብ ማእኸል ምጽራይ ገበን ፌደራል ፖሊስ ከምዝተወሰዱን ተዛሪቡ። ‘ክሳብ ዓርቢ (25 ሰነ 2013 ኣኢ) ቤተቦም ክሓትዎምን ምግቢ ከብጽሑሎምን ይኽእሉ ነይሮም። ብድሕሪኡ ግን ‘ስለዝተፈትሑ ኣብዚ የለዉን’ ተባሂሎም። ቤተሰብ ክረኽቦም ኣይከኣለን። ክሳብ ሎሚ’ውን ናብ ቤት ፍርዲ ኣይቀረቡን” ኢሉ። እቶም ሰብሞያ መራኸቢ ብዙሃን ናብ ቤት ፍርዲ ከይቐርቡ ካብ ምግባር ብተወሳኺ ዝተትሓዙሉ ምኽንያት’ውን ክሳብ ሎሚ ከምዘይተነገሮም ኣይተ ታደለ ገሊጹ። “ብዛዕባ ማእሰርቶም ኣብ ሓደ መራኸቢ ብዙሃን ሕቶ ዝቐረበሉ ፖሊስ ‘ምስ ኣሸባሪ ጉጅለ ርክብ ስለዘለዎም’ዩ’ ዝብል መልሲ ከምዝሃበ ኣንቢበ ኣለኹ። ካብዚ ወጻኢ ንዓና ዝተወሃበና ግልጺ ሓበሬታ የለን” ክብል ኣረዲኡ። ኣብዚ ጉዳይ ካብ ፖሊስ ፌደራል መብርሂ ንምርካብ ዝገርናዮ ፈተነ ክሰምረልና ኣይከኣለን። እቶም ሰብሞያ ንማእሰርቲ ዝተሳጥሑሉ ምኽንያት ምስ ስርሖም ብዝተሓሓዝ ከምዝኾነ እቲ ጠበቓ ይኣምን። “ቤተሰቦም ብጣዕሚ ስለዝጨነቖም ናብ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ከይዶም ጥርዓን ኣስሚዖም ነይሮም። ሰኑይን ሰሉስን ከኣ ናብ ቤት ፍርዲ ከምዝቐርቡ ስለዝተሓበረና ተጸቢና ግን ኣይቀረቡን” ብምባል ንቢቢሲ ሓቢሩ። ኣብ ሕጊ እታ ሃገር ዘይምኽንያታዊ ማእሰርቲ ክህሉ ከምዘይግባእ ከምዝተነጸረ ዘዘኻኸረ ጠበቓ ኣይተ ታደለ፤ ዓማዊሎም ካብ ዝተሓዙ ኣብ ውሽጢ 48 ሰዓታት ናብ ቤት ፍርዲ ክቐርቡ ከምዝነበሮምን እዚ ክኸውን ብዘይምኽኣሉ ከኣ ሕገ-መንግስቲ እታ ሃገር ከምዝተጥሓሰ ገሊጹ።


ኲናት ኣፍጋኒስታን፡ ሰለስተ ደቂኣንስትዮ ሰራሕተኛታት ሚድያ ተቐቲለን

ኣብ ኣፍጋኒስታን ከተማ ጃላላባድ፡ ኣብ መደበር ቴሌቪዥን ዝሰርሓ ሰለስተ ደቂ ኣንስትዮ ከምዝተቐተላ ተገሊጹ፡፡ እተን ካብ 18 ክሳብ 20 ዕድሚአን ደቂ ኣንስትዮ፡ ኣብ ክልተ ዝተፈላለዩ ቦታታት ግን ዝተተሓሓዙ መጥቃዕቲታት ዝተቐተላ እንትኾን ሓንቲ ራብዐይቲ ድማ ቆሲላ ከምዘላ ጸብጻባት ሓቢሮም፡፡ ፖሊስ፡ ነቲ ዝትፈጸመ መጥቃዕቲ መሪሑ ዝበሎን ምስ ጣሊባን ርክብ ከምዘለዎን ዝገለጾ ዕጡቕ ከምዝኣሰረ ገሊጹ ኣሎ፡፡ ጣሊባን ግና ነቲ መጥቃዕቲ ከምዘይፈጸመ ገሊጹ፡፡ ኣብ ኣፍጋኒስታን ንጋዜጠኛታት፣ ተጣበቕቲ መሰላትን ፖለቲከኛታትን ዒላማ ዝገበሩ መጥቃዕቲታት ብቕጻሊ ክፍጸሙ ጸኒሖም እዮም፡፡ እተን ዝተቐተላ ሰለስተ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ቀረባ ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርተን ዝዛዘማን ኢኒከስ ኣብ ዝተባህለ መደበር ቴሌቪዥን ዝሰርሓ ዝነበራን እየን፡፡ ኣሶሼትድ ፕረስ ከምዝጸብጸቦ ካብተን ግዳያት ሓንቲ ዝኾነት ሙርሳል ዋሂዲ፡ ናብ ገዝኣ እናኸደት እንተላ እያ ብዕጡቓት ተቐቲላ፡፡ ብተመሳሳሊ ሻህናዝን ሳህድያን ዝተባህላ ግድያት ድማ ኣብ ካልእ ከባቢ ናብ ገዝአን እናተመለሳ ተቐቲለን፡፡ ‘‘ብጥይት ክውቀዓ ከለዋ ናብ ገዝአን ብእግረን እናተጉዓዛ ነይረን፤ ኩለን ሞይተን እየን’’ ኢሉ ኣካያዲ እቲ ቴሌቪዥን መደበር። እታ ራብዓይቲ ድማ ብጽኑዕ ቆሲላ ኣብ ሆስፒታል ከምዘላ ሮይተርስ ጸብጺቡ፡፡ ነቶም መጥቃዕቲ ዝፈጸሙ ሰባት ይሃድኖም ከምዘሎ ዝሓበረ ፖሊስ፡ ነቲ ቀንዲ ተጥርጣሪ ኣብ ቀይዲ ኣውዒልዎ ከምዘሎ ሓቢሩ ኣሎ፡፡ ‘‘ ክሃድም እትፍትን ኣሲርናዮ፡፡ ነቲ መጥቃዕቲ ከምዝፈጸመ ተኣሚኑ ኣሎ፤ ኣባል ጣሊባን እዩ’’ ክብል ሓላፊ ፖሊስ ናንጋርሃር ንኤኤፍፒ ተዛሪቡ፡፡ ወታሃደራት ኣመሪካ ካብ ኣፍጋኒስታን ምውጸኦም ስዒቡ ኣብታ ሃገርን ዝፍጸሙ መሰል መጥቃዕቲታት አዐርዮም ከምዝወሰኹ እዩ ዝግለጽ፡፡


ዳፍኒ ካሩዋና ጋሊዚያ፡ መንግስቲ ማልታ ብሞት እታ ጋዜጠኛ ተሓታቲ'ዩ ተባሂሉ

ኣብ ጉዳይ ቕትለት ውርይቲ ጋዜጠኛ ካሩና ጋሊዚያ መርመራ ከካይድ ዝጸንሐ ጉጅለ መርመራ መንግስቲ ማልታ ተሓታቲ ምዃኑ ገሊጹ። እቲ መርመራ፡ መንግስቲ ንህይወት እታ ጋዜጠኛ ስግኣት ዝኾኑ ፈልዩ ኣብ ምግንዛብን ንዕኦም ንምውጋድን ዘድሊ ስጉምቲ ክወስድ ኣይከኣለን ኢሉ። ንብልሹው ምሕደራን ስስዐን ሰበስልጣን መንግስቲ ማልታ ብምቅላዕ፡ ንፖለቲካዊ ኵነታት'ታ ሃገር ጸልያቶ ዝጸንሐት ካሩና ጋሊዚያ ውርይቲ ጋዜጠኛ፡ ኣብ 2017 ኣብ መኪናኣ ብዝተጻወደ ቦምብ ከም ዝተቐትለት ይፍለጥ። ኣብ ዙርያ ቕትለት እዛ ጋዜጠኛ ዝካየድ ዝነበረ መርመራ ንቐዳማይ ሚኒስትር ጆሴፍ ሙስካት ናይ ቐረባ ዝኾኑ ሰባት ኣብቲ ጉዳይ ስለ ዝተጠርጠሩ ብ2019 ካብ ስልጣኑ ክወርድ ተገዲዱ። ይኹን'ምበር ንሱ ንዝቐርብሉ ክስታት ብልሽውና ኣይተቐበሎምን። እዛ "ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ ዊኪሊክስ" ተባሂላ እትፍለጥ ጋዜጠኛ ጋሊዚያ ኣብ ማልታን ካልኦት ሃገራትን ዘለው መርበባት ብልሽውና ብምቅላዕ እያ እትፍለጥ። ጓል 53 ዓመት እናሃለወ ኣብ ርእሲኣ ብዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ዝሞተት ጋሊዚያ፡ ን30 ዓመታት ጋዜጠኛ ኮይና ሰሪሓ። ኣብቲ ናይ ውልቃ ፍሉጥ መርበብ ሓበሬታ፡ ብዘይስከፍታ ፖለቲከኛታትን ሰበ ስልጣንን ማልታ ብብልሽወና ትኸሶም ነይራ። ሓያል ነቓፊት መንግስቲ ምዃና'ውን ትፍለጥ። ኣብ 2017፡ ንሓያሎ ሃገራት ዘናወጸ 'ፓናማ ፐይፐር' ኣቢላ ኣብ ዝዘርግሓቶ ሓበሬታ፡ በዓልቲ-ቤት ናይ'ቲ ቀዳማይ ሚኒስተር፡ ሚኒስተር ጸዓትን ሓለቓ ስታፍ ሰራዊትን'ታ ሃገር ምስ ኣዘርበጃን ብምሽራኽ፡ ኣብ ፓናማ ብሕቡእ ዘቐመጡዎ ሚልዮናት ዶላራት ሃብቲ ከም ዘለዎም ኣቃሊዓ ነይራ። ስድራ እታ ጋዜጠኛ ጉዳይ ቕትለት ጋሊዚያ ብዘይሻራዊ መጻረዪ ገበን ክካየድ ብምግባር ፍትሒ ክጠልቡ ጸኒሖም። ሙሳካት ካብ ስልጣን ቅድሚ ምውራዱ ፍቓድ ክህቦም ስለ ዝኽኣለ ድማ ክጻረ ጀሚሩ። ኣብ ዝሓለፉ ክልተ ዓመታት፡ እቲ ገበን ዘጻሪ ዝነበረ ኣካል ጋዜጠኛታት፣ መርመርትን ፖለቲከኛታት ዝርከቡዎም ብዙሓት መሰኻኽሪ ዓይኒ ኣዘራሪቡ። በዚ መሰረት ኣብ ዘዳለዎ በዓል 437 ገጽ ጸብጻብ፡ መንግስቲ "ልዑል ደረጃ ዘለዎም ሰባት ካብ መቕጻዕቲ ናጻ ዝኾኑሉ ኩነታት ክፍጠር ገይሩ'ዩ" ኢሉ። ኣብ ሞንጎ መንግስትን ሰብ ሃፍትን "ግቡእ ዘይኮነ ምቅርራብ" ኣሎ ብምባል ኣብ ማልታ ጋዜጠኛታት ውሕስነት ዝረኽብሉ ሃዋህው ንምፍጣር ሕግታት ከመሓይሽ ይግባእ ኢሉ። ክሳብ ሕጂ ብቕትለት እታ ጋዜጠኛ ዝተጠርጠሩ ውሑዳት ሰባት ኣብ ቀይዲ ኣትዮም ኣለው። ኣብ ወርሒ ለካቲት ሓደ ካብቶም ሰለስተ ጥርጡራት ቕትለት ጋዜጠኛ ጋሊዛ ገበነኛ ተባሂሉ ን15 ዓመት ክእሰር ተፈሪዱዎ እዩ። እቶም ካልኦት ገና ናብ ቤት ፍርዲ ክቐርቡ'ዮም። ካልእ ራብዓይ ጥርጡር በዓል ሃብቲ ማልታ ዮርገን ፌኔች እውን ተኸሳሲ ኮይኑ፡ እቲ ዝቐርበሉ ክሲ ይነጽጎ። ንሱ፡ ኣብ ሕዳር 2019 ኣብ ቀይዲ ኣትዩ። እታ ጋዜጠኛ ምስ ተቐትለት ወዳ ፖል፡ እታ ሃገር "ናይ ማፊያ መንግስቲ'ዩ" ዘለዋ ብምባል ኣዲኡ "ኣብ ሞንጎ ምኽባር ልዕልነት ሕግን ንዕኡ ክጥሕሱ ዝደልዩ ሰባትን ጠጠው ስለ ዝበለት" እያ ተቐቲላ ኢሉ ከም ዝኣምን ተዛሪቡ ነይሩ። ትማሊ ሓሙስ ስድራ ቤታ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ "ውጽኢት እዚ መርመራ ኣብ ማልታ ልዕልነት ሕጊ ክኽበር ኣበርክቶ ክገብር ተስፋ ኣለና" ኢሎም።


"ኣብ ኣውሎ ሚድያ ክሰርሕ ኣብ ዝጀመርኩላ መዓልቲ እየ ተኣሲረ" ጋዜጠኛ ክብሮም ሰለሞን

ብኣቆጻጽራ ግእዝ 23 ሰነ 2013 ቀትሪ፡ ኣብ ቀይዲ ዝኣተዉ ናይ ኣውሎ ሚድያ ሰራሕኛታትን፡ ብድሕሪኦም ዝተኣሰሩ ሰራሕተኛታት ኢትዮ-ፎረምን ኣብ ኣዋሽ ሰባት ከምዝርከቡ ፖሊስ ገሊጹ ነይሩ፡፡ ንኽልተ መዓልቲታት ኣብ ሜክሲኮ ኣብ ዝርከብ ናይ ፌደራል ፖሊስ መመርመሪ ገበን ምስጸንሑ፡ ፖሊስ ንቤተሰቦም ‘‘ተፈቲሖም እዮም’’ ዝብል ሓበሬታ ምስሃበ ኣብ ዘለዉዎ ከይተፈለጠ ሰሙናት ሓሊፉ ነይሩ፡፡ ድሕሪ ናይ 20  መዓልቲታት ማእሰርቲ ኣብ ዘለዉዎ ስለዘይተፈለጠን ናብ ቤት ፍርዲ እውን ሰለዘይቀረቡን፡ ብጠበቐኦም አቢሎም ኣካል ናጻ ናይ ምውጻእ ክሲ መስሪቶም፡፡ ነዚ ስዒቡ እዩ ፖሊስ ብቦታ ጽበት ምኽንያት ናብ ኣዋሽ ሰባት ወሲዱ ከምዝኣሰሮም ዘፍለጠ፡፡ ካብቶም ኣብ ኣዋሽ ሰባት ዝነበሩ ሰራሕተኛታት ሚድያ እቶም 10 ኣብ መጀመርታ እዚ ሰሙን ብዋሕስ እንትፍትሑ እቶም ዝተረፉ 7 ግን ሐዚ እውን ኣብ ቤት ማእሰርቲ ከምዘለዉ ጠበቐኦም ንቢቢሲ ተዛሪቡ፡፡ ኣብቲ ቤት ማእሰርቲ ብዛዕባ ዝነበረ ኣተሓሕዛ ብዝምልከት፡ ሰራሕተኛ ኣውሎ ሚድያ ምስዝኾነ ጋዜጠኛ ክብሮም ሰሎሞን ጻንሒት ጌርና ኣለና፡፡ ከመይ ተኣሲርኩም? ኣብ ኣውሎ ሚድያ ምስራሕ ኣብ ዝጀመርኩላ ናይ መጀመርታ መዓልቲ እየ ተኣሲረ፡፡ ቅድሚኡ ኣብ ቴሌቪዥን ትግራይ እየ ዝሰርሐ ነይረ፡፡ ዳሓር ወናኒ ኣውሎ ሚድያ ንዝኾነ ኣትሌት ገብረ እግዚኣብሄር ኣዘራሪበዮ ብማሕበራዊ ዘርፊ ተቖጺረ፡፡ ምስቶም ሰራሕተኛታት ኣላልዩኒ ኮፍ ምስበልኩ ኢና ተኣሲርና፡፡ ፖሊስን ናይ ሲቭል ዝተኸደኑ ናይ ድሕነት ሰራሕተኛታትን ሃንደበት ናብቲ ቤት ጽሕፈት ኣትዮም ኢድኩም ንላዕሊ ኢሎምና፤ ሞባይልናን ላፕቶፓትናን ወሲዶም፡፡ ንሓድሕድና እኳ ክንዘራረብ ኣይከኣልናን፡፡ ድሕሪኡ ሒዞምና ናብ ሜክሲኮ ከይዶም፡፡ ናዓና እንትወስዱና ኣብ ካልኣይ ደብሪ ኮይና ፎቶ ንዝሰኣለትና እውን ምሳና ወሲዶም ኣሲሮምዋ፡፡ ኣዚና ደንጊጽና ኔርና፤ ኣሰር ኣጻብዕትና ምስ ሃብና ፍራሽ ቀሪቦሙልና፡፡ ኣብኡ ዝነበሩ እሱራት ምግቢ ገዚኦም ክቐርበልና ገይሮም፡፡ መብዛሕትኡ እሱር ትግራዋይ እዩ፡፡ ዓርቢ ንጉሆ ሒዞሙና ወጺኦም፡፡ ናብ ቤት ፍርዲ ክወስዱና እዮም ኢልና ሓሲብና፡፡ ናብ ልደታ ክወስዱና እዮም ኢልና እናተጸበና እናሃለና፡ ብኣለም ባንክ ገይሮም ምስወጹ እምበኣር ናብ ቃሊቲ እዮም ክወስዱና ኢልና፡፡ ኣእዳውና ብመቑሕ ተኣሲሩ እዩ፤ ምዝርራብ ኣይንኽእልን ከምኡ እውን ናበይ ይወስዱና ከምዘለዉ ኣይነገሩናን፡፡ ቃሊቲ  ሓሊፎም በቲ ናይ ቀደም መገዲ ሒዞም ናብ ደብረ ዘይቲ ሒዞምና ምስ ሓለፉ ናብ ዝዋይ እዮም ክወስዱና ኢልና፡፡ እታ መኪና ናይ ፍጥነት መንገዲ ሒዛ ካብ ኣዳማ ምስወጸት ግን ስጉምቲ ክውሰደና እዩ ወይ እውን ንሻዕብያ ኣሕሊፎም ክህቡና እዮም ኢልና ተስፋ ቖሪጽና፡፡ ድሕሪኡ 220 ኪሎ ሜትር ምስተጉዓዝና ናብ ኣዋሽ ሰባት ኪሎ  ማእከል መሰልጠኒ ኣመራርሓ ፖሊስ ፌደራል ኣእትዮምና፡፡ ኣብ ብሎክ 10 ኢና ጸኒሕና፡፡ እቲ ገዛ ደሓን እዩ፤ እተን ደቂ ኣንስትዮ ግን ኣብ ሓንቲ መስኮት ዘይብላ ንኡሽቶ ክፍሊ እየን ሽዱሽቲአን ተዳጒነን ጸኒሐን፡፡ ናትና ክፍሊ ግን ‘ፋን’ ነይሩዎ፡፡ ብዙሕ ግዘ ብዛዕባ ኣተሓሕዛ እሱራት ኣዋሽ መሰልጠኒ ሕማቕ ነገራት ይስማዕ እዩ፡፡ ብሓፈሻ ብዛዕባ እቲ ኣተሓሕዛ ንገረና? ናብኡ ምስኣተና ገሊኦም ፖሊስ ሕማቕ ይዛረቡ ነይሮም፡፡ ‘‘ንዓኹምስ ኣብዚ ምንክልላው… ብሓለንጊ ምቕጥቃጥ ነይሩ’’ እናበሉ ዘፈራርሑና ነይሮም፡፡ ከምቲ ኣዛዚ ዝበሉ ሰባት ድማ ኣተኣላልየኦም ጽቡቕ ነይሩ፡፡ ኢንስፔክተር ተስፋዬ ዝበሃል ኣዛዚ ናይ ኣቦነት ፍቕሪ ነይሩዎ፡፡ ብፍላይ ነተን ደቂ ኣንስትዮ ‘‘ ኣጆኽን እዘን ደቀይ፤ ምንም ኣይክትኮናን፡፡ ናዓኽን ክንሕሉ ኢና ኣብዚ ዘለና’’ይብለን ነይሩ፡፡ ምግቢ ባኒ ጥራሕ እዩ ዝፍቀድ፡፡ ንጉሆ ባኒ ምስ ሻሂ፤ ምሳሕ ክልተ ባኒ ምስ ጸብሒ መሳሊ ይህቡና፡፡ ዝስተ ማይ ኣይትረክብን፡፡ ዕሹግ ማይ ምግዛእ እውን ኣይከኣል፡፡ ገለ ርህሩሃት ፖሊስ ካብ ክበብ እናገዝኡ የምጽኡልና ነይሮም፡፡ ብገንዘብና እውን ክንምገብ ኣይንኽእልን፡፡ ምስ ኣብ ደገ ዘሎ ዓለም ርክብ የብልናን፡፡ ቤተሰብና ኣበይ ከምዘለና ኣይፈልጡን ነይሮም፡፡ ቅያር ክዳን ዝሓዘ ሰብ ኣይነበረን፡፡ ብፍላይ ንደቂ ኣንስትዮ ኣዝዩ ከቢድ ነይሩ፡፡ ሰብነተን ምሕጻብ ኮነ መነጻጽሂ ኣቑሑት ምርካብ ኣይክእላን ነይረን፡፡ ብፍላይ ክልተ ደቂ ኣንሰትዮ ፖሊስ ይዛረበአን ነይረን፡፡ ብርግጽ እዚ ናይ ሰባት ውልቃዊ ባህሪ እዩ፡፡ ኣብቲ መሰልጠኒ ካበኹም ወጻእ ዝተኣሰሩ ሰባት ነይሮምዶ? ንሕና ምስኣተና ኣብ ዝነበሩ ክልተ መዓልቲታት ብኣማኢት ዝቑጸሩ መናእሰይ ናብ ኣዋሽ መጺኦም፡፡ ንጉሆ ንጉሆ ኢድ ንኢድ ተተሓሒዞም ተሰሊፎም እንትኣትዉ ርእይናዮም ኢና፡፡ ንሕና ኣብቲ ዓብዪ ኣዳራሽ ኢና ንምገብ ኔርና፡፡ ንሕና ናብ ንኡሽተይ ጉጂ ተሰጋጊርና ንሳቶም ኣብቲ ዓብዪ ኣዳራሽ ምምጋብ ጀሚሮም፡፡ ኣብቲ ኣስፋልቲ ኣንበርኪኾም ከንከላልውዎምን ክገርፉዎምን እናረአና ኢና ንሓልፍ፡፡ ምልስ ኢልካ ምርኣይ ወይ ንእትፈልጦ ሰብ ሰላም ምባል ኣይከኣልን ነይሩ፡፡ ብጥራይ እግሮም እዮም ዝኸዱ፤ ጸጉሮም እንትለጸ ርእይና ኢና፡፡ ኣንበርኪኾም እውን ይወስድዎም፡፡ ፖሊስ ኣብ መጋባእያ ወረዳ ፈንታሌ  ኣቕሪበ ናይ ቆጸሮ እዋን ኣውሂበ እየ ክብል ንቤት ፍርዲ ፌደራል ገሊጹ ነይሩ፡፡ ናብ ቤት ፍርዲ ተወሲድኩም ዶ ነይርኩም? ምስተኣሰርና ኣብ መበል ሻብዓይ መዓልቲ እዮም ናብ መጋባእያ ወሲዶምና፡፡ እታ ዳይና ጓል ኣንስተይቲ እያ ነይራ፤ ሸውዓተ መዓልቲ ሙሉእ ኣየቕረቡናን ኢልና እንትነረዳኣ ‘‘ እናጓዓዓዙኹም ክኸውን ይኽእል እዩ፤ ጸገም የብሉን’’ ኢላ ናይ 14 መዓልቲ ቆጸሮ ፈቒዳ፡፡ ስዒቡ ዝቐረበ ዳይና ሓድሽ እዩ ነይሩ፡፡ ‘‘ እቲ ክሲ ሕዚ ስለዝበጸሐኒ ኣይፈልጦን፤ ነቲ ዝተሓተተ 14 መዓልቲ ፈቒደ እየ’’ ኢሉ፡፡ ድሕሪኡ ኣብቲ ዝሰዓበ ቆጸሮ እተን ደቂ ኣንስትዮ እናበኸያ ነይረን፡፡ ሰብነተን ተጎሳቚሉ ነይሩ፡፡ ድሕሪኡ እቲ ዳይና ነቶም ቀዲሞም ዝተኣሰሩ  10 መዓልቲ ፈቒዱ፡፡ ኣብ ሰለስቲኡ ቆጸሮ ዝቐረበ ክሲ ዝተፈላለየ እዩ ነይሩ፡፡ እቲ ናይ መጀመርታ ክሲ ናይ ሓሶት ሓበሬታ ምብጻሕ ዝብል ነይሩ፡፡ እቲ ካልኣይ ምስቲ ኣብ ዓፋርን ሶማልን ዝነበረ ጎንጺ ዝተሓሓዝ እዩ፡፡ ፖሊስ ሽዑ ኣብ ዓፋር ዘለዉ ተሓባበርቶም ንምሓዝ ይሰርሕ ኣለኹ ኢሉ ነይሩ፡፡ ኣብ ሳልሳይ እቲ ክሲ ምስ ቤንሻንጉል ተተሓሒዙ ተቐዪሩ፡፡ ከምይ ተፈቲሕኹም? ናይ ምርመራ ግዜ ምስተወደአ፡ እቲ መጋባእያ መመልከቲ ኣእትዉ ኢሉና፡፡ ንሕና ድማ እነህድሞ መረዳእታ የብልናን ኢልና ናይ ዋሕስ መመልከቲ ሒዝና ክንቀርብ ምስበልና ቀዲሞም መኪና ሒዞም መጺኦም፡፡ እቲ ክሲ ተቛሪጹ ድዩ ወይስ ብዋሕስ ኣይተነገረናን፤ መኪና ሒዞም ‘‘ሕዚ ናብ ገዛኹም ኪዱ፤ ካልእ እዋን መጺእኹም ንብረትኩም ውሰዱ‘‘ ኢሎምና፡፡ ዝተወሰነ ክዳን ነቶም ዝተረፉ ሂብናዮም ኢና ወጺእና፡፡ እቲ ዘለዉዎ ኩነታት ከምቲ ቅድሚ ሕዚ ዝነበሮ እዩ፡፡ ጠበቓ ይኹን ቤተሰብ ክረኽቡ ኣይከኣሉን፡፡ ኣብዚ ናይ መራኸቢ ሓፋሽ ስራሕ ክትቅጽል ዲኻ? እወ! ሓቂ ክሳብ ዝኾነ፡ ነቲ ህዝቢ ዝርብሽ ወይ ገበን ክሳብ ዘይሰራሕና፡ ኣብዚ ስራሕ ክቕጽል እዩ ድልየተይ፡፡


ኢትዮጵያ፡ ኣብ ክልተ ትካላት ሚድያ ዝሰርሑ 15 ሰብ ሞያ ከምዝተኣሰሩ ተገሊጹ

ሰበስልጣን ኢትዮጵያ ኣብ ክልተ ትካላት ሚድያ ንዝሰርሑ 15 ሰብ ሞያ ሚድያ ኣብ ቀይዲ ከምዝእተዉ ንመሰል ጋዜጠኛታት ዝሕለቕ ትካል ሲፒጄ ገሊጹ፡፡ ሲፒጄ ትማሊ ኣብ ዘውጸኢ መግለጺ፡ መንግስቲ ኣብ ቀረባ መዓልቲታት ዝኣሰሮም ጋዜጠኛታትን ሰብ ሞያ ሚድያን ብቕልጡፍ ክፈትሖምን ኣብ ልዕሊ ሰብ ሞያ ዘብጸሖ ዘሎ ጸቕጢ ደው ከብልን ሓቲቱ፡፡ ማሕበር ሰብ ሞያ ሚድያ ኢትዮጵያ ብወገኑ፡ ኣብ ኣውሎ ሚድያን ኢትዮ ፎረምን ዝሰርሑ ሰብሞያ ኣብ ቀይዲ ምእታዎም ሓበሬታ ከምዝበጸሖን፡ እቶም ሰብ ሞያ ብዛዕባ ዝተትሓዙሉ ኣገባብን ዘለዉዎ ኩነታትን ካብ ዝምልከቶም ኣካላት ሓበሬታ ንምርካብ ይጽዕር ኣለኹ ኢሉ፡፡ ሲፒጄ ብኣቆጻጽራ ግእዝ 30 ሰነ 2021  (23 ሰነ 2013 ዓመተ ምህረት) ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ ፖሊስ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ናብ ዝርከብ ቤት ጽሕፈት ኣውሎ ሚድያ ብሓይሊ ከምዝኣተወን 12 ሰራሕተኛታት እቲ ትካል ከምዝኣሰረን ነቲ ጉዳይ ብቕርበት ካብ ዝፈልጡ ሰባት ሰሚዐ ኢሉ፡፡ እቶም ቅድሚ መዓልቲታት ኣብ ቀይዲ ዝኣተዉ ሰብሞያ ሚድያ፡ ዛጊት ናብ ቤት ፍርዲ ከምዘይቀረቡን መእሰሪኦም ምኽንያት እንታይ ከምዝኾነ ከምዘይተነገሮምን ሲፒጄ ይሕብር፡፡ ብተመሳሳሊ ኢትዮ ፎረም ኣብ ዝተባህለ ናይ ዩትዩብ ቻናል ዜናን ትንታነን ዘቕርቡ ዝነበሩ ኣበበ ባዩን ያየሰው ሽመልስን ዝተባህሉ ሰብሞያ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ፖሊስ ከምዝኣተዉ እቲ ትኩል ገሊጹ፡፡ ኣተሓባባሪት ፕሮግራም ሲፒጄ ኣፍሪቃ ኣንጄላ ኩይንታል "ሰበስልጣን መንግስቲ ኢትዮጵያ ማእከላት ኣውሎ ሚድያን ኢትፎረምን ብቕልጡፍ ክፈትሑ ኣለዎም'' ኢላ፡፡ ማሕበር ሰብ ሞያ ሚድያ ኢትዮጵያ ብወገኑ ''ዋላኳ ኣብ ማእሰርቲ እቶም ጋዜጠኛታት እኹል ሓበሬታ ክንረክብ'ኳ እንተዘይከኣልና፡ እቶም ኣብ ትሕቲ ሓለዋ ዝምልከቶ ኣካል ዝርከቡ ሰብ ሞያ፡ ብቕልጡፍ ናብ ቤት ፍርዲ ክቐርቡ፣ ድጋፍ ሕጊ ክረኽቡን ምስ ዝብጽሑዎም ሰባት ናይ ምርኻብ መሰሎም ክኽበርን ጻውዒት ነቕርብ'' ኢሉ፡፡


ግሪኻዊ ናይ መርመራ ጋዜጠኛ ኣብ ኣፍደገ ገዝኡ ብድምጺ ኣልቦ ጥይት ተቐቲሉ

ብናይ ገበንን ብልሽውናን ጋዜጠኝነት ዝፍለጥ በዓል ሞያ ሚድያ ጊዮርጎስ ካራይቫዝ ድምጺ ብዘይብሉ መሳርሒ 6 ግዜ ተሃሪሙ ከምዝሞተ’ዩ ተገሊጹ። መንቀሊ ሞት ናይቲ ብቕድሚ ትማሊ ዝተቐትለ ጋዜጠኛ ብቕልጡፍ ክጻረ ቀዳማይ ሚኒስትር ግሪክ ክይርኣኮስ ሚሶታኪስ ኣዚዙ’ሎ። እቲ ጋዜጠኛ ኣብ ኣቴንስ ኣብ ኣፍደገ ገዝኡ ብክልተ ሰብኡት ሰባት ከምዝተቐትለ’ዩ ዝግለጽ ዘሎ። ወሃቢት ቃል መንግስቲ ግሪኽ ሞት ጋዜጠኛ ጊዮርጎስ “ንኹላትና ዘደንጸወ” ክስተት እዩ ኢላቶ። ትካላት ናጽነት ሚድያ እታ ሃገር ጋዜጠኛ ጊዮርጎስ ዝተቐተለሉ ምኽንያት ብሰንኪ እቲ ዝሰርሖ ዝነበረ ናይ ገበንን ብልሽዉናን ጸብጻባት ድዩ ወይስ ካልእ ክጻረ ሓቲቶም ኣለዉ። ፕረዚደንት ኮምሸን ኣውሮጳ ዩርሱላ ቮን ዶር ለየን፡ ናይቲ ብናይ ፈራሓት በትሪ ተቐቲሉ ዝበሎ ጋዜጠኛ ፍትሒ ክረክብ ተመሓጺኑ። ኣፈጉባኤ ባይቶ ሕብረት ኣውሮጳ ዴቪድ ሳሶሊ ብወገኑ ብሞት ጋዜጠኛ ጊዮርጎስ ከምዝሓዘነ ኣብ ትወተር ገጹ ሓቢሩ። እቲ ኣብ ናይ ብሕቲ ሚድያታት ብምስራሕ ዝልለ ጋዜጠኛ ጊዮርጎስ ካራይቫዝ ቅድሚ ሕጂ ናይ ድሕነት ስግኣት ከምዘለዎ ንፖሊስ ኣመልኪቱ ከምዘይነበረን ብፖሊስ ሓለዋ ክግበረሉ ሓቲቱ ከምዘይፈልጥን ተገሊጹ። ኣብቲ ተቐቲሉ ዝተረኸበሉ ቦታ ድማ ልዕሊ ደርዘን ጠያይቲ ከምዝተረኸበ ሓበሬታ ፖሊስ የረድእ። ኣብ ሕብረት ኣውሮጳ ቅድሚ ሰለስተ ዓመታት ኣብ ስሎቫክያ ጋዜጠኛ ጃን ኩሳይክ ብተመሳሳሊ ምቕታሉ ዝዝከር እዩ።


ቅትለት ካሩዋና ጋሊዚያ፡ ቃልሲ ፍትሒ ንዝተቐተለት ኣደይ

ኣብ ውሽጢ ሒደት ኣዋርሕ ሓንቲ ግዜ፡ ኣብ ሓደ ክፍሊ ቅትለት ኣደይ ምስ ዝምርምር ሰብ ኾፍ ክብል ኣለኒ። እዚ መርማሪ፡ ቅድሚ ሽዱሽተ ዓመት ንኣደይ ክኣስር ናብ ገዛ እንትመጽእ'ዩ ስድራና ንፈለማ እዋን ተላሊዩዎ። ኣደይ፡ ብዛዕባ ሕጹይ ቀዳማይ ሚኒስትር ኮይኑ ንምርጫ ዝቀረበን ሓደ ካብ ደገፍቱን፡ ጸብጻብ ፖሊስ ዘካተተ ባልታዊ ጽሑፍ ኣሕቲማ። ኣብ ከውታ ለይቲ ናይ ማእሰርቲ መአዘዚ ደብዳበ ዝሓዘ ወረቐት ሒዙ ብቐጥታ ናብ ገዛና ዝተልኣኸ መርማሪ፡ ሕጋዊ ዘይኮነ ኣጸሓሕፋ ብዝብል ገበን ክሲ ከሲሱዋ። ድሕሪ እዚ፡ ኣነ ኣብ ካልእ ዓውዲ ብስራሕ ተጸሚደ ኣብ ዝነበርኩሉ እዋን ድማ፡ ሰባት ናይ ኣቦይ ካናቴራ ተኸዲና ካብ ቤት ማእሰርቲ እናወጽአት ዘርኢ ምስሊ ይልእኹለይ። ድሕሪ ሒደት ሰዓታት ኣብ መርበብ ሓበሬታ ዝተኸሰተት ኣደይ፡ ንርእሳ ብምቕያዕ ብዛዕባ እቲ ሓድሽ ቀዳማይ ሚኒስትር ዝጽሓፈቶ ባልታዊ ጽሑፍ ስዒቡ ዝበጽሓ ግህሰት ኣብ መርበብ ሓበሬታ ጽሒፋ። "መርመርቲ ገበን ቅትለት ክወስዱኻ ምሸት ናብ ገዛኻ እንትመጽኡ፡ ኣብ ሕልናኻ ዝተርፍ ናይ መወዳእታ ትዝታ፡ ጸጉርኻ ምምሻጥ፣ ኣብ ገጽካ ዝተረፈ መመላኽዒ ምሕጻብ፣ እትኽደኖ ክዳን ምምራጽ'ዩ" ክትብል ጽሒፋ። ኣብዚ ሕጂ እዋን እቲ ኣብ ሓደ ለይቲ ንኣደይ ዝኣሰረ መርመሪ፡ ተመሊሱ ጉዳይ ቅትለት ወላዲተይ ይምርምር ኣሎ። ጓል 53 ዓመት ኣደይ ዳፍኒ ካሩዋና ጋሊዚያ ኣብ ዝተቐተለትሉ መዓልቲ፡ ብትእዛዝ መንግስቲ ተኣጊዱ ዝነበረ ሒሳብ ባንካ ክተኽፍት ትኸይድ ነይራ። ኣብ ሞያ ጋዜጠኝነት ን30 ዓመት ሰሪሓ'ያ። ብርሑቕ ዝቆጻጸሩዎ ፍርቂ ኪሎ ተፈንጃሪ ድማ፡ ኣብ መቐመጢ መኪንኣ ተደኲኑ ነይሩ። ደገፍቲ መንግስቲ ቅትለት ኣደይ ዘጸንበሉዎ እንትኾን፡ እቲ ጽንብሎም ቱርኪ-ኣሜሪካዊ ኤዲተር ጋዜጣ ሃራንት ዲንክ እንትቕተል ዝነበረ ተመሳሳሊ ስምዒት ኣዘኻኺሩኒ። ካልኦት ቅትለታ ዘወሃሃደ ኣነ ምኻነይ ወይ ባዕላ'ውን ባህ እናበላ ህይወታ ከም ዘሕለፈት ዝዛረቡ ነይሮም። ገና ካብ ሓዘንና ኣብ ምጽንናዕ ኣብ ዝነበርናሉ እዋን፡ "ዋሕዚ ናጻ ሓሳባትን ሓቅታትን፡ ናጻን ፍትሓውን ማሕበረሰብ ይፈጥር" ክብል ሓወይ ንዲፕሎማሰኛታት ኤውሮጳ ተዛሪቡ ነይሩ። "ሃብታምን ጥንኩርን ማለት'ውን ክነብሩ ዝግብኦም ሕብረተሰብ ይፈጥር"። ድሕሪ ቅትለት ኣዴና፡ ዝነበረና ብሕታዊ መጸናንዒ፡ ካብ ዝተፈላለየ ህዝቢ ዝመጽእ ዝነበረ ደገፍ፣ ጣዕሳን ሓዘንን ጥራሕ'ዩ። ሓደ መሓዛና፡ "ግዱሳት ሰባት ኣብ ኩሉ ኣለው፡ ድለዮም" ዝበለኒ ኩል ግዘ ይገርመኒ። ናጻን ግልጽን ኣብ ውሽጢ ዝኾነ ማሕበረሰብ ክትነብር፣ ሕጊ ንኩሉ ማዕረ ኾይኑ ሰብኣዊ መሰላት ተኸቢሮም ክትርኢ ምድላይ፡ ዓለማዊ ባህጊ'ዩ። እንተኾነ ግን እዚ ልክዕ ከምቶም ሃፊፎም ዝተርፉ ባህግታትን ድልየታትን'ዩ። ውሑዳት ሕማቓት ሰባት ኣብ ሞንጎና ኮይኖም ህይወትና ክምንዝዑና ከም ዝኽእሉ ዘንጊዑ እንትርድኣና ድማ ዝኸፍአ ይገብሮ። ኣነ፣ ሓወይን ኣቦይን ድሕሪ ቅትለት ኣዴና ዝወሰድናዮ ዕዮ ሰፊሕ'ዩ፤ ፍትሒ ንቕትለትን ምርመራን ወላዲትና፣ ከምዚ ዝኣመሰለ ግፍዒ ዳግማይ ከይፍጸም ምርግጋጽ ዝብሉ ብቐንዱ ዝጥቀሱ'ዮም። ሕጂ፡ ንዝኾነ ነገር ካልእ ግዜ የብልናን። ሓሓሊፉ፡ ብፍላይ እቶም ኣብ ስልጣን ዘለው ንዘለዎም ሸለልትነትን ሻራውነትን፡ ትዕግስቲ ከም ዘይብልና ምስ ስድራይ ንዝራረብ ኢና። ጭካንኦም ስንፍንኦምን ዘይምትንካፍ'ውን ከቢድ ኮይኑ ንረኽቦ። ብምፍንጃር መኪና ህይወቱ ክሓልፍ ዝተገበረ ቱርካዊ ጋዜጠኛ ምርመራ ኡጉር ሙምቹ ደቁ ከም ዝነገሩኒ፡ ድሕሪ ሞት ኣቡኦም ፖሊስ ዘካየዶ ምርመራ ውጽኢት ከየምጽአ ምስ ተረፈ "ምንም ክንገብር ኣይንኽእልን፡ ኣብ ቅድሜና ሓጹር መንደቕ'ዩ ዘሎ" ኢሉዎም'ዩ። ኣዲኦም ነዚ ዝሃበቶ ምላሽ፡ "ከምኡ እንተኾይኑ፡ ክሳብ እቲ ሙሉእ መንደቕ ሓጹር እተፍርሱዎ፡ ሓደ ሓጹር ኣፍሪስኩም ናብቲ ካልእ ቐጽሉ" ዝብል'ዩ ነይሩ። ኣዴና ካብ እትመውት ናብዚ እናሰራሕናዮ ዝመጻእና ነገር እዚ'ዩ። ናይ ባህሊ ለውጢ ክመጽን ሓሳብካ ብናጻ ምግላጽ ክኽበርን ንጉስጉስ ኣለና። ዓለም ሰብኣዊ መሰላት እተኽብረሉ መገዲ'ውን ንምህር ኣለና። ኣብ 2017 ብካራ ዝተወግአ የመናዊ ራሺድ "መሰረታዊ ናይ ርእሲ ናጽነት እንተዘይረኪብካ፡ ካልእ ዓይነት ናጽነት እንታይ ይረብሕ" ክብል ጽሒፉ ነይሩ። ልክዕ ኣደይ ዝበጽሓ ቅትለት'ውን፡ ኣብ ሃገርና ንከምዚ ዝኣመሰለ ናጽነት ክብሪ ከም ዘየሎ'ዩ ኣርኢዩኒ። ከምዚ ዝኣመሰለ ፍጻሜ ግዳያት ዝኾንና ኣባላት ስድራ፣ ኣፍቃሪ/ት፣ መሓዙት ጥራሕ ኣይኮነንና ብዛዕባ ናጽነት ክንቃለስ ንኽእል። እዚ ዓብዪ ሓላፍነት፡ ኣብ እንግዳዕና'ኳ እንተኾነ ንውልቅና እነዐውቶ ግን ኣይኮነን። ግዱሳት ሰባት ክሕወሱ ንደሊ ኢና። ብዙሓት ግዳያት ዝኾኑ ጋዜጠኛታት ይፈልጥ'የ። ኣብ መላእ ዓለም ኣፍቅሮተ ሰብ ዝነበሮ ጋዜጠኛ ስዑዲ ጀማል ካሾግጂ ዘክሩዎ። አቲ ጸሓፊ ዝጸልኦ ዝነበረ ግን፡ እቲ ክመውት ዝገበረ ሓደ ሰብ'ዩ። ናይ ኣደይ ቅትለት ሓዊስካ፡ ኩሎም ፍጻሜታት ሰባት ተሓተትቲ ክኸኑ ኣብ ምግባር ዝኾነ ዓይነት ለውጢ ዳርጋ የለን። ስለ ዝኾነ ድማ ሓደ ሓጹር ብምፍራስ ጀሚርናዮ ኣለና፤ ማልታ ሞት ኣደይ ክትከላኸል ዘይከኣለትሉ ነገር ንምፍላጥ ህዝባዊ ሕቶ ክካየድ  ንሓትት ኣለና። ድሕሪኡ ናብቲ ካልእ መንደቕ ክንሰግር ኢና። ኩል ግዜ፡ ኣደይ ንስለ ሃገር ነብሳ ኣሕሊፋ እንተዘይትህብ ነይራሞ፡ ብህይወት ምሳና ኮይና ምርኣኹዋ ኢለ ይምነ። እንተኾነ፡ ከምቲ ብተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ማእሰርቱ "ዘደንግጽ" ተባሂሉ ዝጥቀሱ ጋዜጠኛ ካህዲጃ ኢዝማሎቫን ከም ዝበሎ፡ "ሰባት ኣዚና ንፈትዎም እንተኾይንና፡ ክኾኑዎ ዝደልዩ ነገር ኢና ንደሊ። ዳፍኒ ከምዚ እያ ነይራ-ጀግናን ተቓላሲትን"። ኣደይ ዘይትፈልጦ ሓደ ነገር እንተሃለወ፡ ናታ ሞት ኣብ ማልታን ካልኦትን ኣሽሓት ኣተባቢዑ ሕራነ ምፍጣሩ'ዩ። ነፍሲ ወከፍ ምንቅስቓሳት ድማ፡ በቲ በለ በቲ ካልኦት ጋዜጠኛታት ናይ ኣደይ ተመሳሳሊ ዕጫ ከይበጽሖም ከም ዝከላኸሉ'የ ዝሓስብ። እዚ ጽሑፍ፡ ናይ ማቲው ካሩዋና ጋሊዚያ፡ ጋዜጠኛ ምርመራን ወዳ ንመዋቲት ጋዜጠኛ ዳፍኒካሩዋና ጋሊዚያ'ዩ።


ካብ ነፋሪት ዝተኣሰረ ቤላሩሳዊ ጋዜጠኛ እናነብዐ 'ተናዚዙ'

ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ግንቦት ኣብ ሚኒስክ ካብ ነፋሪት ዝተኣሰረ ቤላሩሳዊ ጋዜጠኛ ሮማን ፕሮታሰቪች፡ እናነብዐ ናይ ቴሌቪዥን ቃለ መጠይቕ ገይሩ። ኣብቲ ቃለ መጠይቕ ኣንጻር መንግስቲ ሰልፍታት ተቓውሞ ይውድብ ከም ዝነበረ ብምግላጽ ንፕሬዝደንት ኣሌክሳንደር ሉካሼንኮ ናእዳ ከም ዘለዎ ተዛሪቡ። ስድራ እቲ ጋዜጠኛ ግን ተገዲዱ'ዩ ነቲ ቃለ መጠይቕ ሂቡ ኢሎም። ወዲ 26 ዓመት ሮማን ፕሮታሰቪች፡ ክሳብ እቲ ዝሓለፈ ዓመት ኤዲተር ነታ ብቴሌግራም እትዝርጋሕ ኔክስታ ቻነል ዝተባህለት ማዕከን ዜና ነይሩ። በዚ ምኽንያት ኣብ ዝርዝር "ኣብ ግብረ ሽበራዊ ምንቅስቓሳት ዝነጥፉ ውልቀሰባት" ሰፊሩ ጸኒሑ። ፕሬዝደንት ኣሌክሳንደር ሉካሼንኮ ብ9 ነሓሰ 2020 ኣብቲ ሓያል ተቓውሞን ነቐፌታን ዘስዓበ ፕሬዝደንታዊ መረጻ ከም ዝተዓወተ ክገልጽ እንከሎ ህዝባዊ ተቓውሞ ተላዒሉ ነይሩ። እንተኾነ እቲ ተቓውሞ ተበቲኑን መራሕቲ ሰልፊታት ተቓውሞ ተኣሲሮምን ተሰዲዶምን'ዮም። ኣብቲ ትማሊ ሓሙስ ኣጋምሸት ዝተመሓላለፈ ቃለ መጠይቕ ጋዜጠኛ ሮማን ፕሮታሰቪች፡ ነቲ መደብር ቴሌቪዥን ብፍቓዱ ከም ዝተዛረበ ብምግላጽ ነቲ ፕሬዝደንት ንምዕላው መደብ ከም ዝነበሮ ገሊጹ። ንፕሬዝደንት ሉካሼንኮ ብዙሕ ተቓውሞ የቕርብ'ኳ እንተነበረ ጸኒሑ ግን "ትኽክለኛ ነገር ይሰርሕ ከም ዘሎ ስለ ዝተረድኣኒ ከኽብሮ ጀሚረ" ኢሉ። ኣብ መወዳእታ እቲ ቃለ መጠይቕ ገጹ ብንብዓት ክሕጸብ እንከሎ ሓደ መዓልቲ ተመርዒዩ ሓዳር ክምስርትን ቖልዑ ክወልድን ተስፋ ከም ዝገብር ተዛሪቡ። ወላዲ እቲ ጋዜጠኛ ንኤኤፍፒ ኣብ ዝሃቦ ርኢይቶ እቲ ቃለ መጠይቕ ከም ዘሕዘኖ ገሊጹ። "ወደይ ድሓን ከም ዝኾነ ይፈልጥ'የ፤ ከምዚ ከም ዘይብል ከኣ ይኣምን። ይኹን'ምበር ዝደልዩዎ ነገር ንክዛረብ ጸቕጢ ገይሮምሉን ልቡ ሰይሮሞን'ዮም" ኢሉ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ እቲ ጋዜጠኛን ኣፍቃሪቱ ሲፊያ ሳፔጋን ካብ ሊትወንያ ኣብ ዝነበሮም በረራ፡ ብናይ ሓሶት ጥርጣረ ቦንባ: እታ ነፋሪት ኣብ ሚኒስክ ክትዓርፍ ብምግባር ኣብ ቀይዲ ከም ዝኣወተ ይፍለጥ። ክሳብ 15 ዓመት ማእሰርቲ ዘፍርድ ህዝባዊ ናዕቢ ምልዓል ዝብል ከቢድ ክሲ ይቐርበሉ። ብቐንዱ ግን እቲ ግብረ ሽበራ ዝብል ዝዓበየ ቕጽዓት ዘፍርድ ኮይኑ፡ ሮማን ፕሮታሰቪች ካብታ ነፋሪት መጥቃዕቲ ቦንባ ንምፍጻም ተጠርጢሩ ካብታ ነፋሪት ክተሓዝ እንከሎ ተጉዓዝቲ "ናይ ሞት መቕጻዕቲ ይጽበዮ" ከም ዘሎ ይዛረብ ምንባሩ መስኪሮምሉ'ዮም። በዚ ምኽንያት ሕብረት ኤውሮጳ መገዲ ኣየር ቤላሩስ ክሊ ኣየርን መዓርፎ ነፈርትን ኤውሮጳ ከይትጥቀም ዝብል ሓዊሱ ኣብ ልዕሊ እታ ሃገር እገዳታት ገይሩ። "ኣብ ልዕሊ ህይወት ንጹሃት: ኩዕሶ ሩሲያ ዝጻወት ስርዓት ኣይንጻወርን" ክብል ፈጻሚ ስራሕ ቤት ምኽሪ እቲ ሕብረት ቻርለስ ሚሸል ንቤላሩስ ነቒፉ። ብተወሳኺ ኮሚሽን ሕብረት ኤውሮጳ ነቲ ስጉምቲ "ኣብ ልዕሊ ዴሞክራሲ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ" ብምባል ኮኒኑዎ።


ሕብረት ኤውሮጳ ኣብ ልዕሊ ቤላሩስ ማዕቀብ ደንጊጉ

ሕብረት ኤውሮጳ ነፋሪት መገዲ ኣየር ቤላሩስ ኣብ ሰማያት ኤውሮጳ ከይትበርር ኣጊዱ። ሰብ መዚ ቤላሩስ ብሰንበት ንቤላሩሳዊ ኣክቲቪስት ጽዒና ናብ ሊቱንያ ትበርር ዝነበረት ነፋሪት ቦምባ ኣለዋ ብዝብል ኣብ ሚኒስክ ክትዓልብ ድሕሪ ምግዳድ ነቲ ጋዜጠኛ ድሕሪ ምእሳሮም ሃገራት ምዕራብ ነቲ ተግባር ብትሪ ይኹንንኦ ኣለዋ። ኣባል ሃገራት ሕብረት ኤውሮጳ ኣብ ብራስለስ ኣብ ዝነበረን ኣኼባ ድማ፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን መገዲ ኣየር ቤላሩት ኣብ ሰማያት ኤውሮጳ ከይትበርር ብምእጋድ፡ ቐጻሊ ቑጠባዊ ማዕቀባት ክድንግጉ ምዃኖም ኣፍሊጦም። ወዲ 26 ዓመት ሮማን ፕሮታሰቪች ካብ ግሪኽ ናብ ሉቲኒያ ኣብ ዝነበሮ በረራ ከም ዝተኣጓጎለ ይዝከር። ሃገራት ምዕራብ እዚ ተግባር ኣብ ልዕሊ ነፋሪት መገዲ ኣየር ራያናር ዝተፈጸመ "ጭውያ" እዩ ክብላ ኮኒነንኦ። ኣብዚ ሕጂ እዋን እቲ ጋዜጠኛ ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ሚኒስክ ካብ ዝትሓዝ ንነጀው ጸቕጢ ይበጽሖ ምንባሩ ዘርኢ ምስሊ ወጺኡ ኣሎ። ኣብቲ ብሰኑይ ዝወጽአ ምስሊ፡ እቲ ጋዜጠኛ ኣብ ጽቡቕ ኩነታት ጥዕና ከም ዘሎ እኳ እንተገለጸ፡ ብዛዕባ እቲ መንግስቲ ቤላሩስ ዘቕረበሉ ክሲ ከም ዝተዛረበ ይሕብር። ተሓለቕቲ ግን ትሕዝቶ እቲ ዝወጽአ ምስሊ ብምኹናን ጋዜጠኛ ፕሮታሰቪች እቲ ዝቐርበሉ ዘሎ ክሲ ንክቕበል ጸቕጢ ይበጽሖ ኣሎ ይብሉ። ፕሬዝደንት ኣመሪካ ጆ ባይደን ንተግባር ሰብ መዚ ቤላሩስ "ዘጸይፍ" ብምባል ክገልጾ እንከሎ "ኣብ ልዕሊ ፖለቲከኛታትን ናጽነት ፕሬስን ዝበጽሕ መጥቃዕቲ" ነይሩ'ዩ ኢሉ። ኣቡኡ ነቲ ጋዜጠኛ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ቃል ወዱ ምፍርራሕ ክበጽሖ'ዩ ኢሉ ከም ዝሰግእ ተዛሪቡ። ዲመትሪ ፕሮታሰቪች "ድሓን ክኸውን'ዩ ኢልና ተስፋ ንገብር። ማህረምትን ስቅያትን ክበጽሖ ይኽእል'ዩ ዝብል ስግኣት ኣለና" ኢሉ። ቤላሩስ፡ ካብ ርእሰ ከተማ ግሪኽ ኣቴንስ ዝተበገሰት ነፋሪት ንምግዳድ ነፋሪት ውግእ ኤፍኣር4978 ትልእኽ። እታ ነፋሪት ኣብ ሉቲኒያ ክትዓርፍ መደብ ነይሩዋ። ቤላሩስ ከኣ፡ ካብ ፍልስጤማዊ ዕጡቕ ጉጅለ መጥቃዕቲ ቦምባ ከይበጽሓኒ፡ ብምባል ነታ ነፋሪት ኣብ ሚኒስክ ክትዓርፍ ገይራ። ላዕለዋይ ሓላፊ መጓዓዝያ እታ ሃገር ካብቲ ዕጡቕ ጉጅለ እዩ ዝበሎ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዘንበቦ ጽሑፍ "ጠለብና ዘይተማልኡ እንተኾይንኩም እቲ ቦንባ ኣብ ቪልኑስ ክነፈንጅሮ ኢና" ኢሉ። ይኹን'ምበር፡ ጉጅለ ሓማስ ኢድ የብለይን ብምባል ነጺጉዎ። ብተወሳኺ፡ ሓማስ ካብ ዶባት ፍልስጤምን እስራኤልን ወጻእ መጥቃዕቲ ፈጺሙ ዝብል ታሪኽ ኮነ ንምፍጻም ዘኽእሎ ዓቕሚ የብሉን። ቻንስለር ጀርመን ኣንጌላ መርከል'ውን ክሲ ቤላሩስ "ፍጹም ዘይእመን" ክትብል ገሊጻቶ። ይኹን'ምበር ፖሊስ ካብታ 126 ሰባት ጽዒና ዝነበረት ነፋሪት ኣውጺኦም ንቤላሩሳዊ ኣክቲቪስት ፕሮታሰቪች ክኣስሩዎ እንከለው፡ ምስ ኣፍቃሪቱ ሶፊያ ሳፔጋ እናሃለወ ምእሳሩ ከም ዘሰንበዶ ተዛሪቡ። ኣዲኣ ንሶፊያ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃበቶ ቃል፡ ጓል 23 ጓላ ናብ ቤት ማእሰርቲ ሚኒስክ ከም ዝተወሰደትን ንመወዳእታ ግዜ ኣብ ዋትሳፕ ኣብ ዝልኣኸትላ መልእኽቲ "ኣደይ" ዝብል ጥራሕ ከም ዝኾነን ገሊጻ። ኣብ ልዕሊኣ ዝቐረበ ክሲ ግን ግልጺ ኣይኮነን። ቤላሩስ፡ እሱራት ብምቕታል እትፍለጥ ብሕታዊት ኤውሮጳዊት ሃገር ኮይና፡ ማእሰርቲ እቲ ኣክቲቪስት ዝርኣዩ መሰኻኽር ዓይኒ ተመሳሳሊ ዕጫ ከይገጥሞ ከም ዝሰግኡ ገሊጾም። ቤላሩስ ብምኽንያት ማእሰርቲ እዚ ውልቀሰብ ሓያሎ ነቐፌታ ክወርዳ እንከሎ፡ ፕሬዝደንት ኣሌክሳንደር ሉካሼንኮ ሓዊሱ ብርክት ዝበሉ ሰብ መዚ እታ ሃገር ናይ ጉዕዞን ንብረትን ማዕቀብ ተገይሩሎም ኣሎ። ጋዜጠኛ ሮማን ፕሮታሰቪች ብ2019 ካብ ቤላሩስ ወጺኡ ኣብ ስደት ኣብ ሉቲኒያ ዝነብር ኤዲተር 'ንክስታ' ዝተባህለ ማዕከን ሚዲያ እዩ። ኣብኡ ኮይኑ ብ2020 ዝተኻየደ ፕሬዝደንታዊ መረጻ ክጽብጽብ እንከሎ፡ ክሲ ግብረ ራዕድን ምንዓብን ቀሪብሉ።


ጃክ ዶርሲ ኣብ ትዊተር መጀመርታ ዝጸሓፋ ጽሕፍቲ ብ2.5 ሚልዮን ዶላር ዓዳጊ ረኺባ

ሓደ ካብ መስረትቲ ትዊትር ዝኾነ ጃክ ዶርሲ፡ ኣብ መጀመርታ ኣብ ናይ ትዊተር ገጹ ዝጽሓፋ ጽሕፍቲ ናብ ጨረታ ወሪዳ ብ2.5 ሚልዮን ዶላር ዓዳጊ ረኺባ'ላ። እቲ ብ2.5 ሚልዮን ዶላር ነታ ናይ መጀመርታ ጽሕፍቲ ክዕድጋ ደልዩ ዘሎ ውልቀ ሰብ፡ እታ ጽሕፍቲ ንሱ ከምዝገዝኣ መረጋገጺ ‘ዲጂታላዊ’ ምስክር ወርቐት ካብ ትዊተር ክውሃቦ ምዃኑ ተገሊጹ ኣሎ። ጃክ ዶርሲ ኣብ 2006 "Just setting up my twttr," ትብል ጽሕፍቲ እዩ ንመጀመርታ ኣብ'ቲ እዋን ምስ ብጾቱ ኾይኑ ዝጀመሮ ትዊተር ጽሒፉ። እታ ጽሕፍቲ ናይ ጃክ ዶርሲ ዋላ ናብዚ ብጨረታ ዝዓደጋ ውለቀ ሰብ ትሸየጥ፡ ካብ ትዊተር ከይተኣለየት ክትጸንሕ ምዃና’ውን ተገሊጹ ኣሎ። እቲ ነታ ጽሕፍቲ ብጨረታ ዝዓደጋ ውለቀ ሰብ፡ ነታ ናይ መጀመርታ ጽሕፍቲ ትዊተር ከምዝዓደጋ ዝሕበር መረጋገጺ ሰነድ ብጃክ ዶርሲ ዝተፈረመ ከምዝኸውን’ውን ተሓቢሩ። እቲ ዲጂታላዊ ሰነድ መሸጣ፡ እታ ናይ ትዊተር ጽሕፍቲ መዓስ ከምዝተለጠፈት፡ መን ከምዝጸሓፋን ሓፈሻዊ ትሕዝቶኣን ዝሓዘ እዩ ክኸውን። እቲ ዲጂታላዊ ሰርቲፊከት ኣብ ትዊተር ስለዝልጠፍ፡ ዝኾነ ተጠቃሚ ትዊተር ክርእዮ ክኽእል እዩ። እቲ ምልክታ ጨረታ፡ ‘ቫልያብል ባይ ሴንት’ ኣብ ዝተባሃለ መርበብ ሓበሬታ እዩ ወጺኡ። እቶም ወነንቲ እቲ መርበብ ሓበሬታ፡ ሰባት ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ከም ‘ዲጂታላዊ ሰርቲፊኬት’ ወፍሪ እንተገይሮም ኣብ መጻኢ ዝያዳ ከሲቦም ክሸጥዎም ከምዝኽእሉን ኣርባሒ ወፍሪ ምዃኑን እዮም ዝገልጹ። ኣብ ቢቢሲ ክኢላ ቴክኖሎጂ ሮሪ ኬለን ጆንስ ‘ትዊት’ ዘግበር ጽሑፋት ልክዕ ከም ‘ብሎክቸይን’ ዲጂታላዊ ባጤራ እናኾነ ይመጽእ ኣሎ ኢሉ። ንገለ ሰባት ሓንቲ ትዊት (ኣብ ትዊተር ዝተጸሓፈት ጽሕፍቲ ) ብ2.5 ሚሊዮን ዶላር ክትገዝእ ዘዋጽእ ኣይኮነን ዝብሉ ኣለዉ፡ እንተኾነ ኣብ ቢቢሲ ክኢላ ቴክኖሎጂ ሮሪ ኬለን ጆንስ እታ ጽሕፍቲ ኣብ ዝመጽእ ዓመታት ብልዕሊኡ ክትሽየጥ ከምእትኽእል እዩ ዝሕብር።


ኣሰናዳኢ ናይታ ኣብ 2001 ዝተዓጽወት ጋዜጣ ሰቲት ዝነበረ ኣሮን ብርሃነ ኣብ መዓልቲ ፕረስ ዓሪፉ

ኣዳላዊ ጋዜጣ ሰቲት ዝነበረ ፍሉጥ ኤርትራዊ ጋዜጠኛ ኣሮን ብርሃነ ኣብ ስደት ከም ዝዓረፈ ጸብጻባት ማዕከናት ዜና ሓቢሮም። ኣሮን፡ ኣብ ከተማ ቶሮንቶ፡ ካናዳ ክነብር ምጽንሑ ይፍለጥ። ጠንቂ ሞቱ ብንጹር'ኳ እንተዘይተፈልጠ፡ "ሃንደበታዊ" ምዃኑ እቲ ንሱ ዝመርሖ ዝነበረ ሰቲት ሜድያ ኣፍሊጡ። እቲ ሎሚ 3 ግንቦት፡ ኣብ መዓልቲ ፕረስ ዓለም፡ ዝዓረፈ ኣሮን፡ ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ብስም'ታ ዝመስረታ ጋዜጣ፡ ሰቲት ሜድያ ብምምስራት ኣብ መርበብ ኢንተርነትን ማሕበራዊ መራኸቢታትን ክነጥፍ ጸኒሑ'ዩ። ኣሮን ብዘይካ'ዚ፡ ኣብ ስደት ትምህርቱ ብምድላብ፡ ኣብ ሓደ ኣብ ከናዳ ዝርከብ ብራውንስ ዝተባህለ ኮለጅ ከም ፕሮፌሰር ክሰርሕ ምጽንሑ እቲ መግለጺ ይሕብር። "ብዛዕባ እዚ ፍጻሜ ኣብ ቀጻሊ ኣስፊሕና ከነቕርበልኩ ምዃና እንዳ ሓበርና፡ በዚ ኣጋጢሙ ዘሎ ሃንደበታዊ ሞት ሳርሕትናን መቓልስትናን ኣሮን ብርሃነ፡ ሰቲት ሜድያ ንምሉኣት ስድራቤት ጽንዓት ይሃብኩም ትብል" ክብል እቲ ትካል ገሊጹ'ሎ። ኣሮን፡ ተጋዳላይ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ብምዃን ኣብ ገድሊ ንናጽነት ድሕሪ ምስታፉ፡ ድሕሪ ናጽነት ናብ ትምህርቲ ዓለም ተመሊሱ፡ ካብ ዩኒቨርሲቲ ኣስመራ ብጋዜጠኝነት ብዲግሪ ተመሪቑ። ኣብ ነሓሰ 1997 ድማ፡ ምስ ብጾቱ፡ ስምረት ስዩምን ሃብቶም ምሕረትኣብን ብምዃን ጋዜጣ ሰቲት ብምምስራት ን4 ዓመታት ናብ ህዝቢ ክትዝርጋሕ ሰሪሑ። ስዊድናዊ-ኤርትራዊ ጋዜጠኛ ዳዊት ይሳቕን ጸሓፊን ገጣሚን ፍስሃየ ዮውሃንስ (ጆሽዋ)ን ካልኦትን ድማ ነቲ ተበግሶ ተጸምቢሮሞ። ጋዜጣ ሰቲት፡ ካብተን ድሕሪ ናጽነት ንፈለማ እዋን ናብ ህዝቢ ዝተዘርግሓ ቀዳሞት ናይ ብሕቲ ጋዜጣታት ምዃና ይንገረላ። ኣብ ሰነ 1996 ሕጊ ናጻ ፕረስ ድሕሪ ምእዋጁ፡ ሓያሎ ጋዜጠኛታት ናብ ኢድ ኣንበብተን ክበጽሓ ኪኢለን ምንባረን ይዝከር። እንተኾነ ግን፡ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ መስከረም 2001 ነተን ውልዶ ናይ ብሕቲ ጋዜጣታት ድሕሪ ምዕጻዉ፡ ንሓያሎ ካብ ጋዜጠኛታትን ኣብ ቀይዲ ኣእትዩ ሰዊርዎም ይርከብ። ክሳብ ሕጂ'ውን፡ ፍስሃየ ዩውሃነስ ጆሽዋን እቲ ንዝተሰወሰነ እዋን ኣሰናዳኢ ናይታ ጋዜጣ ዝነበረ ዳዊት ኢሳቕን ሃለዋቶም ኣይፍለጥን። ኣብ ጋዜጣ ሰቲት ጽሑፋት ዘበርክት ዝነበረን ሓደ ካብ መስረትቲ ተሌቪዥን ኤርትራ ምዃኑ ዝንገረሉ፡ ብ"ተጋዳላይ ስኣላይ" ዝፍለጥ ገዲም ተጋዳላይ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ነበር ስዩም ጸሃየ'ውን ብዘይ ድሃይ ኣብ ማሕዩር ይርከብ። ኣብቲ እዋን'ቲ፡ ኣሮን ኣብርሃም ዝርከቦም ውሑዳት ጋዜጠኛታትን ጸሓፍትን፡ ሃዲሞም ካብታ ሃገር ብምውጻእ ሂወቶም ከድሕኑ ኪሎም። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ፡ መስራትን ዋና ኣዳላውን ናይታ ኣብ 1998 ተመስሪታ ኣብ 2001 ዝተዓጽወት ጋዜጣ ቀስተ ደበና ዝነበረ ጋዜጠኛ ሚልኪያስ ምሕረትኣብ ከምዝዓረፈ ይዝከር። ኤርትራ ክሳብ ሎሚ፡ ናይ ብሕቲ ጋዜጠኛታት ዘይተፍቅድ ሃገር ኮይና፡ ኣብዚ ዓመት'ዚ ኣብ ዝወጸ ናይ ዶብ-ኣልቦ ጋዜጠኛታት ጸብጻብ ደረጃታት ናጻ ፕረስ እታ ዝኸፍአት ተባሂላ ኣብ መወዳእታ ተሰሪዓ ትርከብ።


ኣመሪካዊ ጋዜጠኛ ዳኒ ፌንስተር ኣብ ምያንማር ን11 ዓመት ክእሰር ተፈሪዱ

ወተሃደራዊ ቤት ፍርዲ ምያንማር ንኣመሪካዊ ጋዜጠኛ ዳኒ ፌንስተር ን11 ዓመታት ክእሰር ፈሪድዎ። ዳኒ ፌንስተር፡ ብጥሕሰት ሕጊ ኢሚግረሽን እታ ሃገርን ህዝቢ ነቲ ወተሃደራዊ ምምሕዳር ከይምእዘዞ ዘይሕጋዊ ምትብባዕ ገይሩ ተባሂሉ እዩ ን11 ዓመታት ክእሰር ተፈሪዱ። ኣብ መጀመርታ እዚ ሰሙን'ውን ምንዓብን ግብረሽበራን ዝብሉ ክልተ ተወሰኽቲ ክስታት ቐሪበሙሉ ነይሮም። እቲ ጋዜጠኛ በዚ ዳሕረዋይ ክሱ ገበነኛ ኮይኑ እንተተረኺቡ ንሕልፈት'ውን ክእሰር ይኽእል። እንተኾነ ናይዚ ድሒሩ ዝቐረበሉ ክልተ ክስታት ፍርዳዊ መስርሑ ገና ኣይተጀመረን። ወዲ 37 ዓመት ዳኒ ፌንስተር፡ ፍሮንተር ምያንማር ዝተባህለት መርበብ ሓበሬታ ላዕለዋይ ኤዲተርን ኣመሓዳሪኣን ኮይኑ ዝሰርሕ ዝነበረ ኮይኑ ኣብ ወርሒ ግንቦት'ዩ ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ያንጎን ብኣካላት ጸጥታ ምያንማር ኣብ ቀይዲ ኣትዩ። ኣብ ምያንማር ኣብ ወርሒ ለካቲት ወተሃደራዊ ዕልዋ መንግስቲ ካብ ዝካየድ ንድሓር ዳኒ ፌንስተር ዝርከቦም ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ጋዜጤኛታት ተኣሲሮም ኣለዉ። ብመሰረት ካብታ ዳኒ ፌንስተር ዘካይዳ ዝነበረት መርበብ ሓበሬታ ዝተዋህበ መግለጺ፡ እቲ ጋዜጠኛ ኣቐድም ኣቢሉ ምስ 'ምያንማር ናው' ዝተባህለት መርበብ ሓበሬታ እዩ ዝሰርሕ ነይሩ። እቲ ዝቐረበሉ ክስን ንኽእሰር ዘፍረዶን ኸኣ ኣብ ምያንማር ናው እናሰርሕ እንከሎ ፈጺምዎ ዝተባህለ እዩ። መርበብ ሓበሬታ ፍሮንተር ምያንማር ኣብ ዘውጸአቶ መግለጺ ድማ "እቲ ፍርዱ ንምንታይ ኣብታ ከይትሰርሕ ዝተኣገደት ምያንማር ናው ሰሪሕካ ዝብል እዩ። ዳኒ ካብ ሓምለ 2020 ጀሚሩ ምስ ምያንማር ናው ዝነበሮ ውዕል ኣቋሪጹ ምስታ መርበብ ሓበሬታ ምሰራሕ ኣቋሪጽዎ። ድሕሪ ሓደ ወርሒ ኸኣ ምስ ፍሮንተር ምያንማር ስራሕ ጀሚሩ ክሳብ ኣብ ግንቦት 2021 ዝእሰር ኸኣ ምሳና ሰሪሑ" ኢላ። ብምስዓብ "ንዳኒ ፌንስተር ከኽስሶን ክእስሮን ዝኽእል ዝኾነ ሕጋዊ ባይታ የለን" ኢላ። ቅድሚ ሓደ ወርሒ'ውን ጃፓናዊ ጋዜጤኛ ስኑዕ ዜና ዘርጊሕኻ ተባሂሉ ኣብ ምያንማር ተኣሲሩ ነይሩ። እንተኾነ እቲ ዩኪ ኪታዙሚ ዝተባህለ ጃፓናዊ፡ ጃፖን ብዝገበረቶ ጻዕሪ ክፍታሕ ክኢሉ እዩ። መንግስቲ ኣመሪካ ንወተሃደራዊ ምምሕዳር ምያንማር ንዳኒ ፌንስተር ክፈትሖ'ኳ እንተሓተተት፡ ወሃቢ ቃል ወተሃደራዊ መንግስቲ ምያንማር ግን ዳኒ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ክጸንሕ ምዃኑ'ዩ ምልሲ ሂቡ። ወተሃደራዊ ሓይሊ ኣብ ወርሒ ለካቲት ብዕልዋ መንግስቲ ስልጣን ካብ ዝሕዝ፡ ኣንጻሩ ንዝተለዓለ ህዝባዊ ናዕቢ ንብርዓን ብዝወሰዶ ወተሃደራዊ ሓይሊ 1178 ሰባት ክቕተሉ እንከለዉ ልዕሊ 7000 ሰባት ተኣሲሮም ኣለዉ።


ኣብ ማእሰርቲ ዝርከቡ ጋዜጠኛታት ኣብ ኣዋሽ ሰባት ከምዝርከቡ ፖሊስ ገሊፁ

ብመንግስቲ ኢትዮጵያ ተኣሲሮም ክሳብ ሕዚ ደሃይ ዝተኣሰርሉ ጠፊኡ ዝነበሩ 14 ጋዜጠኛታትን ሰራሕተኛታትን መራኸብቲ ሓፋሽ ኣብ "ኣዋሽ ሰባት" ከምዝርከቡ ተገሊፁ። ኣብ ጉዳይ እዞም ኣካል ናፃ ናይ ምውፃእ መመልከቲ ኣእትዮም ዝነበሩ 14 ጋዜጠኛታትን ሰራሕተኛታትን ሚድያ፡ ፖሊስ ናብ ቤት-ፍርዲ ቀሪቡ ኣብ ዝሃቦ ምላሽ ነቶም ሰብሞያ ናብ ኣዋሽ ሰባት ከምዘዘዋወሮም ገሊፁ። ፖሊስ ናብ ልደታ ታሽዓይ መጋባእያ ፍትሓብሄር ትማሊ ሰኑይ ቀሪቡ ብፅሑፍ  ኣብ ዝሃቦ ምላሽ፡ "እቶም ተጠርጠርቲ ብሰንኪ ፅበት ቦታ ኣብ ክልል ዓፋር፡ ወረዳ ፈንታሌ ኣዋሽ ሰባት ኪሎ ናብ ዝርከብ ጨንፈር ወሲደዮም" ኢሉ። ናብ ቤት-ፍርዲ ወረዳ ፈንታሌ ዝቐረበ መመልከቲ'ውን፡ ክሳብ 26 ሓምለ ንምርመራ ግዘ ከምዝተፈቐደ፡ ፖሊስ ሓቢሩ። ናብ ወረዳ ፈንታሌ ቤት-ፍርድን  ናብቲ መጋባእያ ከም መረዳእታ ኮይኑ ዝቐረበን መመልከቲ (ደብዳበ) ከምዝሕብሮ፡ እዞም ጋዜጠኛታት ን 29 ሰነ 2013 ዓ.ም ቆፀሮ ተሓቲትሎም። ፖሊስ እቶም ጥርጡራት "ብማሕበራዊ ሚድያ፡ ፌስቡክ፣ ዩቲዩብ፣ቴሌግራምን ዋትስኣፕን ብምጥቃም፡ ኣብ ሃገራት ወፃኢ ምስ ዝርከቡ መሻርኽቶም ብምዃን፡ ኣብ ሕብረተሰብ ፀቕጢ ንምፍጣር፣ ብሄር ብሄረሰባት ንክጓነፁ፣ ህዝቢ ተረጋጊዑ ስርሑ ንከይሰርሕ፡ ኲናት ዘለዓዕሉ መልእኽታት ወዚዖም" ዝብሉ ሓዊሱ ብተመሳሳሊ ገበናት ጠርጢረዮም ዝበሎም፡ ናብ ቤት-ፍርዲ ወረዳ ፈንታሌ ኣመልኪቱ። ኣዋጅ መራኸብቲ ሓፋሽ ብምጥሓስን ሕገ-መንግስቲ ብሓይሊ ንምፍራስ እንክንቀሳቐሱ ኣብ ቀይዲ ውዒሎም ዝብል እቲ ክሲ፡ ነዚኦም ንምምርማር ግዘ ይወሃበኒ ኢሉ ኣመልኪቱ ኔሩ። 12 ሓምለ ተወሳኺ ግዘ ቆፀሮ ይወሃበኒ ዝበለ ፖሊስ፡ ኣብቲ ዝተውሃበኒ ግዘ ፈፂመዮም ዝበሎም ዝርዝር ተግባራት ነቲ መጋባእያ ኣቕሪቡ። ብመሰረት እዚ፡ "ንጥርጡራት ምዝራብ፣ ቃል ምስክርነት ምቕባል፣ መረዳእታ ምእካብ፣ ካብ ሰብመዚ መራኸብቲ ሓፋሽ መረዳእታ ምትእኽኻብን ካብ መረዳእታን ድሕንነትን ቴክኒካዊ መረዳእታ ናይ ምሕታት ስራሕቲ ሰሪሐ" ኢሉ፡ ንዝተረፉ ስራሕቲ ድማ  ተወሳኺ ግዘ ይወሃበኒ ኢሉ። ኣካል ናፃ ናይ ምውፃእ ጥርዓን ዝምልከት ድማ ንዝምልከቶ መጋባእያ እዞም ሰነድ ዘቕረበ ፖሊስ፡ ግዘ ቆፀሮ መሕተቲ እምበር፡ ኣብ ክልል ዓፋር ወረዳ ፈንታሌ ዝርከብ ቤት-ፍርዲ ቆፀሮ ግዘ ዝፈቐደሉ ሰነድ ኣየተሓሓዘን ተባሂሉ። እቲ መጋባእያ ድማ፡ ቆፀሮ ግዘ ዝተፈቐደሉ ሰነድ ንክተሓሓዝ ኣዚዙ። ኣብዚ ጉዳይ ፖሊስ ሒዝዎ ዝመፅእ መልሲ ንምዕዛብ ድማ፡ ንቀፃሊ ሓሙስ 22 ሓምለ 2013 ዓ.ም ቆፀሮ ሂቡ። ተጣባቒ መሰላት ጋዜጠኛታት  ሲፒጄ ንማእሰርቲ እቶም ጋዜጠኛታት ኣመልኪቱ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ መንግስቲ ብቕልጡፍ ክፈትሖምን ኣብቲ ዓውዲ ኣብ ልዕሊ ዝወፈሩ ሰብሞያ ዘብጽሖ ፀቕጢ ደው ከብልን ምፅውዑ ይዝከር።


ናጽነት ሚድያ፡ ዓለምለኸ ትካላት መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ጋዜጣ ኣዲስ ስታንዳርድ ንዝወሰዶ ስጉምቲ ተቓዊሞም

ሕብረት ኣውሮጳ ከምኡ'ውን ንመሰል ጋዜጠኛታት ዝጣበቑ ሲፒጄ፣ ኣር ኤስ ኤፍን ኣብ ኣፍሪቃ ዝርከብ ኤፍፒጄን መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ጋዜጣ ኣዲስ ስታንዳርድ ንዝወሰዶ ስጉምቲ ተቓውሞ ከምዘስምዑ ተፈሊጡ'ሎ። በዓል መዚ መራኸቢ ብዙሃን ኢትዮጵያ ብማሕበራዊ መራኸቢ ኣብ ዝዘርግሖ ሓበሬታ፡ "ንኣጀንዳ ኣሸባሪ ጉጅለ የሰጉም'ዩ" ክብል ነቲ ጋዜጣ ይኽስስ። "ነቶም ጉጅለ ሽበራ 'ሓይልታት ምክልኻል' ዝብል ኣፍልጦ ሂቡ" ክብል'ውን ወሲኹ ሓቢሩ። ነዚ ስዒቡ እቲ ጋዜጣ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ "ምሒር ከምዝተረበሸ" ብምሕባር ካብ ትማሊ ሓሙስ ጀሚሩ ስርሑ ደው ምባሉ ኣፍሊጡ። ነቲ ጋዜጣ ዝውንን ኩባንያ ጃከን ኣሕታሚ ብወገኑ፡ "ግቡእ መብርሂ" ከምዘይበጽሖ'ዩ ዝገልጽ። ወኪል ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ኢትዮጵያ ብማሕበራዊ ገጹ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ "መራኸቢ ብዙሃን ንዝኾነ ይኹን ስርዓት ዴሞክራሲ ከም ሰራውር ደም'ዮም። ጋዜጠኛት ስርሖም ብናጽነት ክሰርሑ ግድን'ዩ" ኢሉ። ጉጅለ ዓለምለኸ ዶብ ኣልቦ ጋዜጠኛታት ብወገኑ ካብ በዓልመዚ መራኸቢ ብዙሃን ኢትዮጵያ መብርሂ ክወሃቦ ከምዝሓተተ ገሊጹ። እቲ በዓል መዚ ግልጺ ዘይኮነ ውሳነ ከምዘሕለፈ ዝጠቅስ ጉጅለ ዶብ ኣልቦ ጋዜጠኛታት "ጋዜጠኛታት ብዘይሕጋዊ መገዲ ምእሳር የብቅዕ፤ ሰበስልጣን ንናጽነት መራኸቢ ሓፋሽ ከጥቅዑ የብሎምን" ኢሉ። ኣብ ናይሮቢ ኬንያ ዝርከብ ማሕበር ፕረስ ኣፍሪቃ ድማ ነጻ ሚድያ ኣብ ምጥንኻር ዴሞክራሲ ዓብዪ ብጽሒት ከምዘለዎ ብምሕባር "በዓልመዚ መራኸቢ ብዙሃን ኢትዮጵያ ብዘይገለ ምኽንያት ፍቓድ ጋዜጣ ኣዲስ ስታንዳርድ ምስራዙ ኣቖጢዑና'ሎ" ክብል ገሊጹ። ሲፒጄ ብወገኑ "እቶም ሰብመዚ ብቐልጡፍ ፍቓድ ጋዜጣ ኣዲስ ስታንዳርድ ክመልሱ ኣለዎም። ጋዜጠኛታት ብናጽነት ስርሖም ክሰርሑ ምግባር ኣገዳሲ'ዩ። ዝኾነ ይኹን መራኸቢ ብዙሓን ብዘይ ምምያ ['ሳንሱር']ን ትንኮያን ስርሑ ክሰርሕ ኣለዎ" ክብል መርገጺኡ ኣፍሊጡ። መስራቲት ኣዲስ ስታንዳርድ ዝኾነት ጸዳለ ለማ ንሮይተርስ ኣብ ዝሃበቶ ርእይቶ፤ ነቲ ጉዳይ ናብ ቤት ፍርዲ ክወስድዎ ከምዝሓሰቡ ተዛሪባ። "ምኽንያቱ እዚ ውሳነ ትኽክለኛ እዩ ኢልና ኣይንኣምንን" ኢላ። ንናጽነት ፕረስ ከምዝግደስ ዝገለጸ በዓል መዚ ብሮድካስት ኢትዮጵያ "ናጽነት ዝህሉ ሓላፍነትን ተሓታትነትን ምስ ዝህሉ'ዩ" ኢሉ። ጋዜጣ ኣዲስ ስታንዳርድ ነቲ ሓይልታት ትግራይ ዝወሰድዎ መጥቃዕቲ ዝምልከት ጸብጻባት ብቐጻሊ ክሰርሕ ምጽንሑ ይፍለጥ። ንመንግስቲ ትግራይ ዝመርሕ ውድብ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ [ህወሓት] ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ብባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ኢትዮጵያ ኣሸባሪ ከምዝተበሃለ ይዝከር። ሰራዊት ምክልኻል ትግራይ ኣብ ትሕቲ ሰራዊት ኢትዮጵያ ዝነበራ ከተማታት ዳግም እናተቖጻጸረ ይርከብ። ቅድሚ ክልተ ሰሙን ኣብ ክልተ መራኸቢ ብዙሃን ዝሰርሑ 15 ሰብ ሞያ ኣብ ቁጽጽር ከምዝወዓሉ፤ ጸኒሖም ድማ ሰለስተ ክፍትሑ ከለዉ ዝተረፉ ግን ዛጊድ ኣብ ማእሰርቲ ከምዝርከቡ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኣፍሊጡ ነይሩ።


ጋዜጠኛታት ማሪያ ሬሳን ዲመትሪ ሙራቶቭን ተዓወትቲ ሽልማት ኖቤል ሰላም ኮይኖም

ፊሊፒናዊት ኣመሪካዊት ጋዜጠኛ ማሪያ ሬሳን ሩስያዊ ጋዜጠኛ ዲመትሪ ሙራቶቭን ናይዚ ዓመት ተዓወትቲ ሽልማት ኖቤል ዘፈር ሰላም ኮይኖም። ኮሚቴ ኖቤል ሰላም ክልቲኦም ጋዜጠኛታት መሰል ሓሳብኻ ብናጽነት ምግላጽ ንምሕላው ንዝገበሩዎ ኣበርክቶ ከም ዝሸለሞም ኣፍሊጡ። እቶም ጋዜጠኛታት ካብ ሞንጎ 239 ሕጹያት’ዮም ተዓወትቲ ኮይኖም። እዚ ዓብዪ ኣፍልጦ ዘለዎ ሽልማት ኖቤል ሰላም ዝተዓወቱ ጋዜጠኛታት ኣብ ኦስሎ ኣብ ዝርከብ ኢንስቲትዩት ኖርወጂያን ኖቤል ተረኺቦም 1.1 ሚሊዮን ዶላር ኣመሪካ ክቕበሉ’ዮም። ተሓላቒት ስነ ኸባቢ ግሬታ ተንበርግ፣ ተሓላቒ መሰላት መራኸቢ ብዙሃን ዝኾነ ትካል ሪፖርተርስ ዊዝ ኣውት ቦርደርስ ከምኡ'ውን ትካል ጥዕና ዓለምን ኣብዚ ዓመት፡ ሽልማት ኖቤል ሰላም ክዕወቱ’ዮም ተባሂሎም ትጽቢት ተገይሩሎም ነይሩ። ፊሊፒናዊት ኣመሪካዊት ጋዜጠኛን ጸሓፊትን ማሪያ ሬሳ ንልዕሊ 20 ዓመታት ጋዜጠኛ መርመራዊ ጸብጻባት ኮይና ኣብ ሲኤንኤን ሰሪሓ። ብ2020፡ ማሪያ ሕጊ ሳይበር ፊሊፒንስ ተመሓላሊፋ ብዝብል መንግስቲ ፊሊፒንስ ከሲሱዋ ነይሩ። ነቐፍቲ ግን እታ ጋዜጠኛ ስርሓ ጠጠው ንክተብል ጸቕጢ ንምግባር እምበር ዝጥሓሰቶ ሕጊ የለን ክብሉ ተኻቲዖም። ሩሲያዊ ጋዜጠኛ ዲመትሪ ሙራቶቭ ብወገኑ ምስ ካልኦት ናይ ሞያ መሓዙቱ ኮይኑ ኣብ ዝመስረቶ ጋዜጣ ‘ቮቫጃ’ ኣብ ሩሲያ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ኣብ ዝኾነ ኩነታት ዘይሻራዊ ሓሳባት ብናጽነት ዕድል ንክረኽቡ ክሰርሕ ጸኒሑ’ዩ ክብል ትካል ሽልማት ኖቤል ገሊጹ። ንሱ ንዝሓለፉ 24 ዓመታት ኤዲተር እታ ጋዜጣ ኮይኑ ኣገልጊሉ። “ናጻ፣ ዘይሻራውን ኣብ ሓቂ ዝተሞርኮዘን ጋዜጠኝነት ስልጣን ብዘይኣግባብ ምጥቃም፣ ሓሶትን ፕሮፖጋንዳን ንምክልኻል ይሕግዝ” ይብል መግለጺ እቲ ኮሚቴ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ፕሮግራም መግቢ ዓለም ጥምየት ኣብ ምቅላስን ንሰላምን ንዝገበሮ ኣበርክቶ ተዓዋቲ ሽልማት ኖቤል ሰላም ምዃኑ ይዝከር።


ቅልውላዉ ትግራይ፡ ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣብ ትግራይ ንዝርከብ ጋዜጠኛ ቢቢሲ ኣሲሩ

ሰራዊት ኢትዮጵያ ነቲ ኣብ ክልል ትግራይ ዝጸንሐ ጋዜጠኛ ቢቢሲ ግርማይ ገብሩ ኣብ ቀይዲ ድሕሪ ምእታዉ፡ ቢቢሲ ማእሰርቲ ጋዜጠኛኡ ከምዘሻቐሎ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ገሊጹ። እቲ ጋዜጠኛ፡ ኣብ ከተማ መቐለ ካብ ዝርከብ ሓደ እንዳ ሻሂ'ዩ ወታሃደራዊ ልብሲ ሰራዊት ኢትዮጵያ ብዝተኸድኑ ወታሃደራት ምስ ካልኦት 4 ሰባት ተወሲዱ። መሰኻኽር ዓይኒ ከምዝበልዎ፡ ግርማይ ወታሃደራዊ ክዳን ሰራዊት ፈደራል ብዝለበሱ ወታሃደራት ናብ ሓደ ኣብታ ከተማ ዝርከብ ወታሃደራዊ መዓስከር ተወሲዱ'ሎ። ስለምንታይ ኣብ ቀይዲ ከምዝኣተዉ ዛጊት ዝተፈልጠ የለን። ቢቢሲ ጋዜጠኛኡ ኣብ ቀይዲ ምእታዉ ከምዘሻቐሎ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ገሊጹ'ሎ። ውሃቢ ቃል ቢቢሲ "ስክፍታና ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ገሊጽና ኣለና፤ ምላሾም ኸኣ ንጽበ ኣለና" ኢሉ። ቅድሚ ሒደት መዓልታት ክልተ ንጋዜጠኛታት ኣገልግሎት ዜና ኤ-ኤፍ-ፒን ፋይናንሻል ታይምስ ዝተባህለ ጋዜጣን ዝትርጉሙን ዝተሓጋገዙን ኣብ ቀይዲ ድሕሪ ምእታዎም'ዩ ጋዜጠኛ ቢቢሲ'ውን ተኣሲሩ ዘሎ። ሓደ ታምራት የማነ ዝተባህለ ኢትዮጵያዊ ጋዜጠኛ'ውን ምኽንያቱ ብዘይተፈልጠ ብሰራዊት እታ ሃገር ኣብ ቀይዲ ኣትዩ ምህላዉ ይፍለጥ። ንመሰል ጋዜጠኛታት ዝሕለቕ ትካል ሲፒጄ፡ ነዚ ማእሰርትታት ብዝምልከት ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ "መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቶም ኣሲርዎም ዘሎ ጋዜጠኛታትን ሰራሕተኛታት ሚድያን ክፈትሕን፡ መራኸብቲ ብዙሓን ነቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ ጎንጺ ከይፈርሑ ክጽብጽቡ ከፍቅድን" ጸዊዑ'ሎ። ብዛዕባ እዚ ማእሰርትታት ርእይቶ ንምርካብ ናብ ግዚያዊ ኣመሓዳሪ ትግራይ ሙሉ ነጋ ከምዝደወለ ዝገለጸ ሲፒጄ፡ ንሱ ስልኩ ከምዘየልዓለ ገሊጹ። ክልል ትግራይ ካብ መወዳእታ ወርሒ ሕዳር ጀሚሩ፡ ኣብ ትሕቲ ወታሃደራዊ እዚ ኣትያ ምህላዋ ይፍለጥ። ኣብ መወዳእታ ናይቲ ወርሒ፡ ሰራዊት ፈደራል ንከተማ መቐለ ድሕሪ ምቁጽጻሩ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ እቲ ኣንጻር ሓይልታት ህወሓት ዝኣወጆ ወታሃደራዊ ስርሒት ከምዝተዛዘመ ገሊጹ ነይሩ። እቲ ግጭት፡ ብ3 ሕዳር 2020 ሓይልታት ህወሓት ንሰራዊት ሰሜን እዚ ብምጥቃዕ፡ መዓስከራቱ ድሕሪ ምቁጽጻሮም'ዩ ተወሊዑ። ኣብቲ ኲናት ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰባት ተቐቲሎም ክኾኑ ከምዝኽእሉ ይግመት። ኣብቲ ክልል ሓያሎ ገበናት ከምዝተፈጸሙ ይግለጽ። እቲ ኲናት ሰፊሕ ምፍንቓል ዝርከቦ ሰብኣዊ ቅልውላዉ ኣስዒቡ'ሎ። ዓለምለኻውያን ናይ ዜና ትካላት ናብቲ ክልል ከይኣትዉ ንኣዋርሕ ድሕሪ ምእጋዱ፡ መንግስቲ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ጋዜጠኛታቶም ናብቲ ክልል ብምእታው ክጽብጽቡ ኣፍቂዱ'ዩ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ሓደ ብዓልስልጣን ገዛኢ ሰልፊ ብልጽግና፡ "ኣብ ልዕሊ'ቶም ንዓለምለኻውያን ማዕከናት ዜና ዘጋግዩ ስጉምቲ ክውሰድ'ዩ" ክብል ኣጠንቂቑ ነይሩ። ኣግልግሎት ዜና ኤ-ኤፍ-ፒን ፋይናንሻል ታይምስን ኣብ ትግራይ ኣትዮም ክጽብጽቡ ካብ ብዓልመዚ ብሮድካስቲንግ ኢትዮጵያን ሚኒስትሪ ሰላምን ፍቓድ ተዋሂብዎም'ዩ። "ብዛዕባ'ቲ ኣብ ልዕሊ ፍጹም ብርሃነ ዝቐረበ ክሲ ዝተነግረና የለን። ብህጹጽ ክፍታሕ ድማ ንጽውዕ" ክብል ኣካያዲ ጉዳያት ዓለም ኤ-ኤፍ-ፒ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ተዛሪቡ። ፋይናንሻል ታይምስ ብወገኑ፡ ነቶም ኣብ ቀይዲ ዝኣተዉ ተርጎምቲ ንምውጻእ "ኣድላዪ ዘበለ ስጉምቲታት" ንወስድ ኣለና ክብል ገሊጹ'ሎ። ዋላ'ኳ ኣብ መወዳእታ ሕዳር ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ፡ ሰራዊቱ ንመቐለ ድሕሪ ምሓዝ፡ እቲ ዝኣወጆ ወታሃደራዊ መጥቃዕቲ ብዓወት ከምዝተዛዘመ እንተገለጸ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ረጽሚ ይቕጽል ከምዘሎ ይንገር። እቲ ን6 ኣዋርሕ ዝጸንሕ ኣብታ ክልል ዝኣወጆ ህጹጽ ግዜ'ውን ጸኒዑ'ሎ።


ቢቢሲ ሰራሕተኛታቱ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝኽተልዎ ሓዲሽ ሕጊ ኣውጺኡ

ቢቢሲ ኣብ ትሕቲኡ ዝሰርሑ ሰራሕተኛታት ግድን ከተግብሩዎ ዘለዎም ሓዲሽ ኣገባብ ኣጠቃቕማ ማሕበራዊ ሚድያ ኣተኣታትዩ። ብመሰረት እዚ ሓዲሽ ሕጊ ሰራሕተኛታት ቢቢሲ ኣብ ህዝባዊ ፖሊሲ፣ ፖሎቲካን ተኣፈፍቲ ዛዕባታትን ውልቃዊ ሓሳቦም ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ከስፍሩ ኣይክፍቀዶምን'ዩ። እዚ፡ ሓዲሽ ጀነራል ዳይሬክተር ቢቢሲ ቲም ዴቪ ብመሰረት እቲ ቅድሚ ሓደ ወርሒ ኣብ ኣጠቃቕማ ማሕበራዊ ሚድያ ሓዲሽ ሕጋጋት ከም ዘተኣታቱ ብዝኣተዎ ቃል እዩ ተገባራዊ ዝኸውን ዘሎ። ብተወሳኺ፡ ሰራሕተኛታት ቢቢሲ ካብ ናይ ቢቢሲ ዶሞዝ ወጻኢ ጎድናዊ ኣታዊታት ዝረኽብሉ ስራሕ እንተሃልይዎም ኣታዊታቶም ከፍልጡ ክግደዱ'ዮም። እቲ ሓዲሽ ኣጠቃቕማ ማሕበራዊ ሚድያ እንታይ'ዩ ዝብል? ቢቢሲ፡ ኣባላቱ ኣብ ተቃውሞታት ምስ ዝሳተፉ፣ ኣብ ጎስጓሳት ሓሳቦም ምስ ዘስፍሩ ከም ትካል ወገናዊ (ሻራዊ) ስለዝብሎ ነዚ ኣብ ግምት ኣእትዮ ነዚ ሕጊ ከም ዘተኣታተዎ ይሕብር። እዚ ሓዲሽ ሕጋጋት ንኹሎም ኣብ ትሕቲ ቢቢሲ ዝሰርሑ ዝምልከት ምዃኑ'ውን እቲ ዝወጽአ ሕጊ የፍልጥ። ኩሎም ኣባላት ቢቢሲ ኣብ ወልቃዊ ማሕበራዊ ሚድይኦም ንቢቢሲ ሕማቕ ሽም ዘትርፍ ይኹን ንብጻዮም ኣብ ማሕበራዊ ሚዲም ክነቕፉ ኣይክፍቀዶምን'ዩ። እቲ መግለጺ ብምስዓብ "ትካልካ ካብ ዝኾነ ኣድልዎ ነጻ ክትከውን ዝደልየካ እንተኾይኑ ኣብ ህዝባዊ ፖሊሲ፣ ፖሎቲካ ይኹን ተኣፈፍቲ ነገራት ዘለካ ወልቃዊ ርእይቶ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ኣይትጽሓፍ፤ ኣይትዛረብ" ይብል። እቲ ሓዲሽ ሕጊ ሰራሕተኛታት ቢቢሲ ኣብ follow፡ like ወይ retweeting እውን ዘይሻራውያን ከኾኑ ከም ዘለዎም  ሰፊሩ ኣሎ። ቢቢሲ “ብፍላይ ኣብ ዜናዊ ጉዳያት፡ ላዕለዎት ሓለፍትን ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ጸለውቲ ኯይኖም ብዙሕ ሰዓቢ ዘለዎም ኣቅረብቲ መደብን ተሪር ዝኾነ መምርሒታት ወጺኡሎም ኣሎ”ይብል። ኣብ ዝሓለፈ ቀረባ ዓመታት ገለ ኣቅረብቲ መደብ ኣብ ትዊተር ውልቃዊ ርእይትኦም ብምጽሓፎም ኣብ ልዕሊኦምን ኣብ ልዕሊ ቢቢሲን ነቀፌታ በጺሑ ነይሩ እዩ። ጋዜጤኛታት ቢቢሲ ይኹኑ ኣብ ትሕቲ ቢቢሲ ዝሰርሑ “እዚ ሓሳብ እዚ ናይ ውልቀይ እዩ ንቢቢሲ ዝውክል ኣይኮነን” ብምባል እውን ዝኾነ ርእይቶ ከይስፍሩ ኣይክፍቀደሎምን እዩ። ጎድናዊ ኣታዊታትካ ምሕባር ሰራሕተኛታት ቢቢሲ ጎድናዊ ኣታዊታት እንተሃልይዎም ከፍልጡ ዝብል ሓዲሽ ሕጊ፡ ዓበይቲ ሓላፍቲ ቢቢሲ ካብ ቢቢሲ ወጻኢ ኣብ ካልእ’ውን ከም ዝሰርሑ ዝገልጽ ነቀፌታ ድሕሪ ምምጽኡ ዝወጽአ ሕጊ እዩ። ጀነራል ዳይሬክተር ቲም ዴቪ ገለ ጋዜጤኛታትን ኣቅረብቲ መደብን ነቲ ናይ ጎድናዊ ኣታዊታቶም ንኽሕልዉ ርትዓውነቶም ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ከእትዉ ከም ዝኽእሉ ገሊጹ። ቅድሚ ሕጂ ሰራሕተኛታት ቢቢሲ ካልእ ጎድናዊ ንግዳዊ ስራሕ ንምስራሕ ፍቃድ ይሓቱ'ኳ እንተነበሩ፤ ንኹሉ ዘማእከለ ሓበሬታ ከም ዘይነበረን ክንደይ ኣታዊታት ኣለዎም ከፍልጡ ይግደዱ ዘይምንባሮምን እቲ መግለጺ ይጠቅስ። ሕጂ ግን ካብ ዝመጽእ ወርሒ ሚያዝያ 2021 ጂሚሩ ኣብ ቀዳማይ ጸብጻር ርብዒ ዓመት (ካብ ጥሪ 2021 ክሳብ መጋቢት 2021 ዝሽፍን) ጎድናዊ ኣታዊታት ናይ ሰራሕተኛታት ቢቢሲ ኣብ ጸብጻብ ከሰፍር ምዃኑ ተገሊጹ ኣሎ። ጀነራል ዳይሬክተር ቢቢሲ ቲም ዴቪ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ንኣባላት ባይቶ ኣብ ዘስምዖ መደረ፡ ንቢቢሲ ናብ ዘይሚዛናውነት ዘቃልዑ ዘበሉ ነገራት ‘ኣዝዩ ንጹር’ ዝኾነ እገዳታት ከም ዝግበረሎም ምግላጹ ይዝከር። ንሱ ኣብ መግለጺኡ፡ ኣብ ገለ ኣጋጣሚታት ሰራሕተኛታት ቢቢሲ፡ ምስ  ቢቢሲ ምስራሕ ክቅጽሉ እንተኾይኖም ናይ ‘ትዊተር ሕሳቦም ከደስክሉ ዝሕተትሉ’ውን ክህሉ እዩ” ኢሉ። ብምስዓብ “ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ኣተኣታቲናዮ ዘለና ሓደሽቲ ሕጋጋት ነቲ መስመር ብንጹር ፈልዩ ዘርኢ እዩ፡ ኣብ ፖሎቲካዊ ሰልፍታት ተራ ክህልዎ ንዝደሊ ቢቢሲ ኣይቦትኡን’ዩ” ኢሉ።


ኢትዮጵያ፡ ጋዜጠኛ ተመስገን ደሳለኝ ተፈቲሑ

ትማሊ ኣብ ቀይዲ ዝኣተወ ዋና ኣሰናዳእን ወናኒን መጽሄት ፍትህ ተመስገን ደሳለኝ ሎሚመዓልቲ ከምዝተፈትሐ ሓዉ ታሪኩ ደሳለኝ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ሎሚ ንጉሆ ኣብ ፖሊስ ኮሚሸን ኣዲስ ኣበባ ተኣሲሩ ንዝሓደረ ሓዉ ክሓትት ኣብ ዝኸደሉ "ክትኣትው ኣይትኽእልን" ተባሂሉ ከምዝነበረ ገሊጹ። ንተመስገን ሎሚ ናብ ቤት ፍርዲ ከቕርብዎ ከምዝኽእሉ ብምግማት ኣብኡ ኮይኖም ይጽበዩ ኣብ ዝነበሩሉ ሰዓት ከምዝተፈትሐ ኣረዲኡ። ምስኡ ዝተኣሰረ ኣሰናዳኢ መጽሔት ፍትህ ጋዜጠኛ ምስጋናው ዝናቤ'ውን ተፈቲሑ'ሎ። "ኣብ ቀይዲ ዝወዓለሉ ምኽንያት ብዝምልከት ግን ክሳብ ሕዚ ዝርዝር ሓበሬታ ኣይረኸብናን" ኢሉ። ትማሊ ንዝተወሰኑ ደቓይቕ ረኺቡ ዝተኣሰረሉ ምኽንያት ምስሓተቶ "ስኑዕ ሓበሬታ ብምዝርጋሕ ትድለይ ኣለኻ ካብ ዝብል ወጻኢ ካልእ ዝበሉኒ ነገር የለን" ዝብል መልሲ ከምዝሃቦ'ውን ወሲኹ ሓቢሩ። ብተወሳኺ ድማ "ጠበቓይ ከይመጽአ ዝዛረቦ ነገር የብለይን ኢለ ኮፍ ኢለኹ። ዝኽደኖ ኮበርታ ንከፍቅዱለይ ሕተቶም" ከምዝበሎ ታሪኩ ኣብ ፌስቡክ ዝጠቅዖ ሓበሬታ የመልክት። ትማሊ ድሕሪ ቐትሪ ከባቢ ሰዓት 9፡00 ኣ.ኢ (3፡00) ሸሞንተ ዝኾኑ ኣባላት ፖሊስ፡ 'ኣቧሬ' ኣብ ዝባሃል ከባቢ ናብ ዝርከብ ቤት ጽሕፈት መጽሄት ፍትህ ከምዝኸዱን ኣብኡ ንዘይረኸብዎ ጋዜጠኛ ተመስገን ካልኦት ኣዳለውቲ እታ መጽሄትደዊሎም ከምዘረድእዎን ታሪኩ ገሊጹ። ተመስገን ምስቶም ኣባላት ፖሊስ ብስልኪ ዝተዘራረበ ኮይኑ መጸዋዕታ ወይ ናይ ክሲ ወረቐት ሒዞም መጺኦም እንተኾይኖም ኣብቲ ቤት ጽሕፈት ገዲፎምሉ ክኸዱ'ዩ ሓቢርዎም። ፖሊስ ግን ንዕኡ ከዘራርብዎ ከምዝደልዩን ዝርከበሉ ቦታ ክነግሮምን ስለዝሓተትዎ፡ ብኣካል ከዘራርቦም ናብ ቤት ጽሕፈቱ ከምዝተመለሰ ሓዉ ኣብ ፌስቡክ ጠቂሱ። ሽዑ ናብ መኪንኦም ኣእትዮም ኣብ ኣዲስ ኣበባ ናብ ዝርከብ ብልሙድ 'ሶስተኛ' ብዝብል ናብ ዝፍለጥ ቤት ማእሰርቲ ከምዝሰድዎ ገሊጹ። ምስጋን ዝናቤ ዝተባህላ ኣሰናዳኢ ጋዜጣ ፍትህ'ውን ምስተመስገን ከምዝተወሰደ ሓቢሩ። ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ ብዛዕባ ማእሰርቲ እቲ ጋዜጠኛ ተሓቲቱ "ፖሊስ ፌደራል ከምዝምልከቶ" ብምግላጽ ተወሳኺ መብርሂ ካብ ምሃብ ተቖጢቡ'ሎ። ቢቢሲ ኣብቲ ጉዳይ ተወሳኺ ሓበሬታ ንምርካብ ናብ ፖሊስ ፌደራል እንተደወለ'ኳ ብተመሳሳሊ ኩነታት መልሲ ክረክብ ኣይከኣለን። ቅድሚ ሎሚ ንሰለስተ ዓመታት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝጸንሐ ጋዜጠኛ ተመስገን ግዜ ማእሰርቱ ዛዚሙ ከምዝወጽአ ይዝከር። ሽዑ እቲ ጋዜጠኛ፡ ኣብ ጋዜጣ ፍትህ ብዝጸሓፎም ጽሑፋት'ዩ ናብ ቤት ማእሰርቲ ዝኣተወ። ስም ብምጽላም፣ ብሓሶት ምጥቃን፣ ስኑዕ ዜናታት ምዝርጋሕ፣ ኣተሓሳስባ ሰባት ምንጋዕን ንዓመጽ ክለዓዓሉ ምግባርን ዝብሉ ክስታት ቀሪቦምሉ ምንባሮም ይፍለጥ። ብሓደ ክሲ ጥራይ ጥፍኣተኛ ኮይኑ ስለዝተረኸበ ድማ ናይ ሰለስተ ዓመት ማእሰርቲ ስለዝተፈረዶ ድማ ናብ ቤት ማእሰርቲ ኣትዩ ነይሩ።


ብሰንኪ ዝለሓዄ ቪድዮ ኣርባዕተ ኣባላት ቦርድ ኤሪሳት ካብ መዝነቶም ወሪዶም

ኣብ ዝሓለፈ መዓልታት ኣባላት ቦርድ ኤሪሳት ‘ብዙም’ ዝገበርዎ ኣስታት ሰለስተ ሰዓታት ዝወሰደ ብቪድዮ ዝተቐድሐ ስቱር ኣኼባ፡ ናብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ድሕሪ ምልሓኹ ኣዛራራቢ ኣርእስቲ ኮይኑ ቀንዩ ኣሎ። እቶም ኣባለት ቦርድ ነዚ ኣመልኪቶም ኣብ ዘውጽዎ መግለጺ፡ እቲ ናብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝተዘርገሐ ቪድዮ “ኣብ ኤሪሳት ክሰርሕ ዝጸንሐ ኣባል ቦርድ ዘይኮነ ሰብ ኣብ ስቱር ናይ ዝተኻየደ ኣኼባ ዝተሰነደሉ ቪድዮ ሰሪቑ ናብ ኣብ ውሽጢ ኤሪሳትን ካብዚ ትካል ወጻኢ ዝርከቡን ሰባት ዓዲልዎ” ብምባል እቲ ጉዳይ ብሕጊ ይረአ ምህላዉን ሕጋዊ መልሲ ክረክብ ምኳኑን ገሊጾም። “እቶም ካብ ኤሪሳት ወጻኢ ዘለኹም ኣብቲ ኣኼባ ኣስማትኩም ብጽቡቕ ዘየልዓልናኩም ሰባት’ውን ይቕሬታ ንሓተኩም።ኣብ ትሕቲ ዝዀነ ይኹን ኩነታት ንሰባት ብሕማቕ ምጽዋዕ ጌጋ ምዃኑ ንኣምን። ምስ ግዜ ድክመትና ሸለል ኢልኩም ይቕረ ኽትብሉልና ንትስፎ።” መግለጺ ኤሪሳት ብምስዓብ፡ ካብቶም ቃላት ተጠቒሞም ዝተባህሉ ኣባላት ቦርድ ኤሪሳትን ኣብቲ ኣኼባ ዝተሳተፉን ኣቶ ዘካርያስ ገሪማ፡ ኣቶ ፊልሞን ኣለምን ከምኡ’ውን ኣቶ ፊልሞን ሓጎስን “ስምዒታውያን ኰይኖም ክሳዕ ዘይምዕሩግ ቃላት ዝድርብዩ ኣብቲ ስቱር ኣኼባ ምሕራቖም ስለዝጠዓሶም ሎሚ 29 ሰነ 2020 ብፍቓዶም ካብ ኣባልነት ቦርድ ኽእለዩ ወሲኖም ኣለዉ” ይብል። ብዘይካ እዚ ኣደመንበር ቦርድ ኤሪሳት ዶር ሳባ ተስፋዮሃንስ’ውን ብወገና ካብቲ ዝነበራ መዝነት ክትወርድ ከምዝወሰነትን ኣቶ እስማዒል ጋባይታ ንዓኣ ብምትካእ ኣቦመንበር ኮይኑ ከምዘሎ መግለጺ ይሕብር። እታ ብተቓወምቲ መንግስቲ ኤርትራ ዝኾኑ ተጠበቕቲ ዝቖመት መደበር ተለቪዥን፡ ኣብ ውሽጣዊ ኣራርሓኣ “ምትዕርራይ” ክትገብር ምዃና እቲ ቦርድ ጠቒሱ። “ብፍላይ ተረርቲ ውሳኔታት ኣብ ዘድልዩሉ ብቐረባ ንውከሶም ለባማት ኣሕዋት ምእንቲ ኽህልዉና ድማ ብዝቐልጠፈ ሽማግለ ኣማኸርቲ ከነቕውም ኢና።” ኤሪሳት ኣብ ወርሒ ሕዳር ናይ 2018 መደባታ ድሕሪ ምጅማራ፡ ንዝተወሰነ ኣዋርሕ መደባታ ብምቁራጽ ኣብ ወርሒ ሚያዝያ 2019 መደባታ ዳግማይ ብምጅማር ኣብ ኤርትራ ብዙሕ ሰብ ከምዝከታተላ ይንግር።


ሓላፊ ክፍሊ ቋንቋ ትግርኛ ቴሌቪዥን ኢትዮጵያ መልቀቒ ዘእተወሉ ምኽንያት እንታይ'ዩ?

ኣብ ኢትዮጵያ ብሮድካስቲን ኮርፖሬሸን ሓላፊ ክፍሊ ቋንቋ ትግርኛ ጋዜጠኛ ሃይለማርያም ገብረሂወት “ብዝበጽሐኒ ጸቕጥታት ካብ ሓላፍነተይ ክለቅቕ ወሲነ” ኢሉ። ጋዜጠኛ ሃይለማርያም ገብረሂወት፡ ኣብቲ ትካል ዘለዉ መሪሕነት ዝደልይዎ ጥራይ እምበር ንኤዲቶርያል መምርሒ መሰረት ብምግባር ንሳቶም ዘዳልውዎም መደባት ከቕርቡ ኣብ ዘይክእሉሉ ደረጃ ከምዝበጽሑ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። “ናይ ፌደራል ሚድያ ከም ምዃኑ መጠን ንድምጺ ብዙሃን ከቃልሕ ምተገብአ፤ ሕዚ ግን ብኡኡ ደረጃ ኣይኮንናን ንሰርሕ ዘለና። ሓደ ዓይነት ሓሳብ ጥራይ’ዩ ክመሓላለፍ ዝድለ” ኢሉ። ዝተፈላለዩ ሓሳባት አብ ክንዲ ዝተኣናገዱ “ካብ ላዕሊ ንዝመጽኡ ጥራሕ” ተመሳሰልቲ ሓሳባት ክመሓላለፉ ከምዝግብር እውን ንቢቢሲ ሓቢሩ። “ብዙሕ ግዜ ካብ ትግራይ ዝመጽኡ ዜናታት ብፍላይ ፖለቲካዊ ውሳነታት ከምኡ’ውን አብ ትግራይ ዝርከቡ ፖለቲካዊ ፓርቲታት ዘካይድዎም ኣኼባታት ክነሕልፍ ኣይፍቀድን” ዝበለ እቲ ሓላፊ፡ ብፍላይ ካብ ቀረባ እዋን ናብዚ “እከለን በዓል እከለን እናዓደምኩም ኣዘራርብዎም” ዝብል መምርሒ ክበጽሖም ከምዝጀመረ ኣረዲኡ። ነዚ ድማ ‘ሓሳባት ብናጽነት ቀሪቦም ህዝቢ በዓሉ ክመመይ ይገበረ’ ኢሎም ምስ መሪሕነት እቲ ትካል ክዘራረቡ እንተፈተኑ’ኳ እቲ ኩነታት እናገደዶ እምበር ክንከይ ከምዘይከኣለ ገሊጹ። “ከም ዓብዪ ጸገም ኢለ ምስ አመረርሓ’ውን ዝተዘራረብኩሉ ሓደ ዓይነት ኣተሓሳስባን ድልየትን ይተሓላለፍ ምህላዉ እዩ። እዚ ማለት ከኣ ነቲ ሕዚ ኣብ ስልጣን ዘሎ ናይ ፌደራል ኣመራርሓ ዝድግፍ እምበር ካብኡ ዝተፈለየ ግን ዘየተኣናግድ ምዃኑ እዩ” ክብል ነቲ ጸገም ኣብሪሁ። ብፍላይ ምስ ባይቶ ትግራይ ብዝተሓሓዝ፡ ዘሕልፎም ውሳነታት ከይመሓላለፉ እንተተመሓላሊፎም ድማ ተሸራሪፎም ክመሓላለፉ ከምዝግብር’ዩ ኣይተ ሃይለማርያም ዝዛረብ። “ንኣብነት ኣብ ቀረባ መዓልታት ባይቶ ትግራይ ‘መረጻ ክካየድ ኣለዎ’ ብዝብል ዘሕለፎ ውሳነ፡ ምስ ናይ ፌደሬሽን ውሳነ ዝጻባእ ስለዝኾነ ከይተሕልፉ ተባሂልና ኢና” ብምባል ብኣንጻሩ ግን ኣብ ትግራይ ዝኾነ ነገር እንተተፈጢሩ ንዕኡ ኣጉሊህኻ ክወጽእ ከምዝግብር ብምንጽጻር ኣቐሚጡ። ነቲ ውሳነ ‘ዘይ-ሕጋዊ’ ስለዝኾነ ብዝብል ከየሕልፍዎ ከምዝተገበረ ዝዛረብ ሃይለማርያን፡ ነዚ ክብል ዝኽእል ኣካል እቲ ቦርድ እምበር እቲ ሚድያ ክኸውን ከምዘይክእልን ስልጣን ከምዘይብሉን ገሊጹ። ኣብቲ እዋን ሓሳቡ እንተሃበ’ኳ ዝሃቦ ርእይቶ ተዓፊኑ ከምዝተረፈ ይዛረብ። “ዘየለ ነገር’ውን ክመሓላለፍ’ዩ ዝግበር። ብኣንጻሩ ኣብ ካልኦት ከባብታት [ኢትዮጵያ] ዝፍጠሩ ጸገማት ከኣ ክሕብኡን ከይመሓላለፉ ይግበርን። ንኣብነት ሕዚ ኣብ ኦሮሚያ ዘሎ ረብሻን ሰልፍታትን ክመሓላለፍ ኣይድለን። ብተመሳሳሊ ኣብ ኣምሓራ’ውን ኣለዉ፤ ኣብ ክልቲኡ ክልላት ዝፍጸም ቅትለት’ውን ኣሎ ግን እዚ ክመሓላለፍ ኣይድለይን። ኣብ ትግራይ ግን ሓንቲ ነገር እንተተፈጢራ ብዝተጋነነ መልክዑ ክተሓላለፍ ይግበር” ኢሉ። ብፍላይ ኣብ ትግራይ መረጻ ከምዝካየድ ካብ ዝተወሰነሉ እዋን ንደሓር ግን  “እከለ ኣምጺአኹም ኣዘራርቡ፤ እከለ ይቕረብ” ብዝብል ኣንጻር ህወሓት መርገጺ ዘለዎም ኣካላት ንክቕርቡ “ብትእዛዝ መልእኽ ከገድድዎም” ምስጀመሩ ነቲ መልቀቒ ደብዳበ ከእትው ምውሳኑ ይዛረብ ሃይለማርያም። “በዚ መልክዕ ክሰርሕ ሞያይን ሕልናይን ኣይፈቕደለይን ብዝብል ነቲ ደብዳበ ኣእትየ፤ ብ27 ግንቦት [ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ] ንዘእተኽዎ ደብዳበ ግን ክሳብ እዛ ሰዓት መልሲ ኣይተውሃበንን” ኢሉ። እቲ ጸቕጢ ዝፈጥር ኣካል መን’ዩ? ሃይለማርያም ከምዝብሎ እቲ ኣብ ልዕሊ ሚድያታት ዝግብር ጸቕጥን ኢድ ኣእታውነትን ንነዊሕ እዋን ዝጸንሐ’ኳ እንተኾነ ብፍላይ አብዚ ክልተ ዓመታት ግን ናብ “ዝኸፍአ” ደረጃ ተሰጋጊሩ’ሎ። “ካብ ሪፖርተርነት ክሳብ ሓላፍነት ን12 ዓመታት ኣብ ኢቢሲ ሰሪሐ እየ። ጽዕንቶታት ኣይነበረን ምባል ኣይከኣልን፤ ከምዚ ናይሎሚ ግን ዓይኒ ብዘፍጠጠን ብዝገደደን መልክዑ ኣይኮነን” ብምባል ብፍላይ ኣብ ክፍሊ ቋንቋ ትግርኛ ግን ኣብዚ ናይ ለውጢ መንግስቲ ከምዝተበኣኣሰ ሓቢሩ። “ኣነ’ውን ብተደጋጋሚ እናተጸዋዕኹ ‘በዚ መገዲ ክትኸዱ ኣለኩም’፤ ‘እዚኦም ክሓልፉ ኣለዎም እዚኦም የብሎምን’፤ የዘራርቡኒ ነይሮም። ሓሳበይ እናሃብኩ ነቲ ዝኣመንኩሉን ዝቕበሎን እቕበል ነይረ። ካብ ግዜ ናብ ግዜ ግን እናገደደ መጺኡ። ኣብ ክንዲ ብትልሚ ንሰርሕ ካብ ላዕሊ መደብ ይመጽኣና” ይብል ሃይለማርያ። እቲ መደባት ካብ ላዕሊ ዝወርድ ከምዝኾነ ብምግላጽ ብፍላይ ካብ ገዛኢ ፓርቲ ብፌስቡክ ከይተረፈ ዝጥቅዑ መልእኽትታት ዋላ ሓንቲ ከይተረፈት ክትመሓላለፍ ከምዝግብር ኣረዲኡ። “ካብ ኣካላት መንግስቲ ዝወሃብ መምርሒ እንተዘይ እህልው ነይሩ፤ ኩለን ሜድያታት ብፍላይ ዋልታ፣ ኢቢሲን ፋናን ተመሳሳሊ ዛዕባ አብ ተመሳሳሊ ዕለትን ሰዓትን ዝመሓላልፈሉ ኩነታት ኣይምተረኣየን” ብምባል እቲ ኣብ ትግራይ ሓያል ረብሻን ተቓውሞን ከምዝተልዓለ ኣምሲልካ ዝተመሓላለፈ ዜና ከምኡ’ውን ብዛዕባ እቲ ኣብ መቐለ ብፖሊስ ዝተቐተለ መንእሰይን ብኣብነት ጥቒሱ። ንሱ ከምዝበሎ እቲ ጽቕጢ ኣብ ካልኦት ክፍሊታት ማለት ቋንቋታት ኣምሓርኛን ኦሮሚኛን እውን እንተሃለወ’ኳ አይከምቲ ኣብ ክፍሊ ትግርኛ ዘሎ ኣይኮነን። “እቲ ጽዕንቶ ኣብ ኩሉ ዘሎ እዩ ግን ከኣ እንተተቐቢልካዮን ዝበሉኻ እንተሰሚዕኻን ምንም ማለት ኣይኮነን። ግን ኣሚኖምዎ ድዮም ዘይኣመኑሉ ይሰርሑሉ ኣለዉ። ዝተፈለየ ክትትል ዝግበረሉ ግን ክፍሊ ትግርኛ እዩ። እዚ ክኸውን ዝኸኣለ ከኣ እቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ ሓይሊ ዝተፈለየ ሓሳብን ኣመለኻኽታን ስለዘሰጉም እዩ” ኢሉ። ናብ በዓልመዚ ብሮድካስት ኢትዮጵያ ዘቕረብዎ ጥርዓን ከምዘየለ ብምዝኽኻር “ነቶም ቅድሚ ሕዚ ኣብ ሃገራዊ ሚድያታት እናተፈጸሙ ዝነበሩ ጌጋታት መአረምታ ክወስድ ዘይከኣለ በዓልመዚ ነቲ ንሕና ነቕርቦ ቅሬታ ክሰምዕ’ዩ ዝብል እምነት ስለዘይብልና ወግዓዊ ብዝኾነ መገዲ ኣየፍልጥናዮን” ክብል ሓቢሩ። “ብልጽግና ‘ኣባላት ኩኑ’ ዝብል ዕድመ ቕሪቡልና” ብግንቦት 21 – 2012 [ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ] ኣብ ኢቢሲ ቴሌቪዥንን ሬድዮን ክፍሊ ቋንቋ ትግርኛ ዝሰርሑ ኣባላት ኣመራርሓ ብልጽግና ትግራይ ዝኾነ ዶክተር ኣብርሃም በላይ ብሚንስትርነት ናብ ዝሰርሓሉ ቤት ዕዮ ተጸዊዖም ከይዶም ምንባሮም ሃይለማርያም ይዝክር። ምኽትል ዋና ዳይሬክተር ኢቢሲ ብዛዕባ እቲ ኣጀንዳ አኼባ ከይነገረ “ተጸዊዕኹም አለኹም” ብዝብል ጥራይ ናብ ሚንስትሪ ኢኖቬሽንን ቴክኖሎጂን ከምዝኸዱን ሓደ ትእዛዝ ከምዝጸንሖምን ገሊጹ። “ብመሰረት ዘቕረበልና ጻውዒት ከይድና። ናብ ኣዳራሽ ንምእታው ስልክኹም ኣቐምጡ ኢሉና። ንሕና ድማ ‘ንስኻ ስለዝጸዋዕኻና ክትኣምነና እዩ ዝግባእ’ ኢልና ስልክና ንምሃብ ፍቓደኛታት ከምዘይኮንና ገሊጽናሉ” ይብል። ዶክተር ኣብርሃም በላይ ኣመራርሓ ፓርቲ ብልጽግና ትግራይ ምስ ዝኾነ ኣይተ ሃፍታይ ሞባይል ሒዞም ኣብ ዝኣትዉሉ ነቶም ዝዓደምዎም ጋዜጠኛታት ግን “ሞባይል ሒዝኩም ክትኣትዉ ኣይትኽእሉን” ምባሎም ንኹሎም ክቀሓጠሎም ከምዘይከኣለ ሃይለማርያም ተዛሪቡ። ጉዳይ ሞባይል ከረዳድኦም ብዘይምኽኣሉ ድማ ዝበዝሑ ነቲ ዝተጸውዐ ኣኼባ ረጊጾም ከምዝተመለሱ ብምሕባር “ዝተረፉ 3 ዝኾኑ ሰባት ግን ናብቲ ኣዳራሽ ኣትዮም እዮም። ትካልና እውን ክልእኸና ኣይምተገብኦም ንሕና ጋዜጠኛታ ስለዝኾንና ብፓርቲ ተዓዲምኩም ብዝብል ክልእኸና ኣይምነበሮን” ኢሉ። ሓደ ካብቶም ኣብኡ ተሪፎም ምስ ዶክተር ኣብርሃምን ኣይተ ሃፍታይን ዝተዘራረቡ ስሙ ክግለጽ ዘይደለየ ኣባል ኢቢሲ “እወ እኹል ሓበሬታ ኣይነበረንን ግን ከኣ ዶክተር ኣብርሃም ጽዊዑኩም ኣሎ ስለዝተበሃልና ኣቐዲምና ዝበጻሕና ኣቲና ኢና። ሞባይልኩም ሒዝኩም ክትኣትው ኣይትኽእሉን ምስተበሃለ ግን ገሊኦም ገዲፎምዎ ከይዶም” ክብል ተዛሪቡ። ካብ ላዕለዎት ኣሰናደእቲ ጀሚሩ ልዕሊኡ ንዘለዉ መጸዋዕታ ከምዝቐረበሎም ብምሕባር “እቲ ዝተሓሰብ ብዝሒ ሰብ ክርከብ ብዘይምኽኣሉ እቲ ዝርርብ ብሰፊሑ እንተዘይቀጸለ’ኳ ‘ካብ ፌደራል ወይ ከኣ ብወገን ትግራይ ብፍላይ ካብ ህወሓት ዝበጽሓኩም በደል ኣሎ ድዩ? እንተሃልዩ ንገሩና ክንፈትሖ” ኢሎምና” ይብል እቲ ስሙ ክግለጽ ዘይደለየ ምንጪና። ንሱ ከምዝበሎ፡ ነዚ ዝቐረበሎም ሕቶ፡ ካብ ትግራይ ዝበጽሖም ጸቕጢ ከምዘየለ እኳ ደኣስ ኣብቲ ዝሰርሑሉ ሚድያ ጸቕጺ ከምዝግበረሎም ነቶም መሪሕነት ብልጽግና ትግራይ መልሲ ሂቦም’ዮም። ብዘይካ’ዚ ንኣባልነት ፓርቲ ብልጽግና’ውን ዕድመ ከምዘቕረቡሎም ተዛሪቡ። “ ‘እንድሕር ድልየት ሃልይኩም ምሳና ኣባል ኮይንኩም ክትሰርሑ ትኽእሉ ኢኹም፤ ዝበጽሓኩም ጸገማት እንተሃልዩ ድማ ንሕና ንመንግስቲ ብምውካል ምሳኹም ኣለና’ ዝብል ሓሳብ ኣቕሪቦምልና። ሰለስተ ሰባት ጥራይ ስለዝነበርና ከኣ ብዙሕ ከይተዘራረብና በዚ ተፈላሊና” ኢሉ። ሓለፍቲ ኢቢሲን ካልኦት እንታይ ይብሉ ኣብዚ ዛዕባ መብርሂ ንምርካብ ናብ ኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን ደዊልና ንምኽትል ዋና ፈጻሚ ስራሕ እቲ ትካል ኣይተ ዓብዱልጀሊል ሓሚድ ረኺብናዮ። “ቅዳሕ እቲ ደብዳበ ሪኤዮ እየ፤ እንተኾነ ናብ ዋና ፈጻሚ ስራሕ ስለዝብል ናብኡ ስለዝተመርሐ ንዕኦ ሕተቶ” ዝብል መልሲ ሂቡና። ናብ ዋና ፈጻሚ ስራሕ ኢቢሲ ብተደጋጋሚ ብስልኪ ዝገበርናዮ ስልኮም ከልዕሉ ብዘይምኽኣሎም ክሰምረልና ኣይከኣለን። ኣብ ዝረኸብናዮ ድማ ርእይቶኡ ክነቕርበልኩም ኢና። ብተወሳኺ፡ ካብ ብልጽግና መብርሂ ንምርካብ ፈቲንና ክሰልጠና ኣይከኣለን። ናብ ላዕለዋይ ኣመራርሓ ብልጽግና ትግራይ ዶክተር ኣብርሃም በላይ፡ ብተደጋጋሚ ስልኪ እንተደወልናን ሓጺር መልእኽቲ ስልኪ እንተልኣኽናን ምላሽ ክንረክብ ኣይከአልና።


ጋዜጠኛ ድምጺ ወያነ ትግራይ ፍቕሩ ወልዱ ብዝሓደሮ ሕማም ዓሪፉ

ስርዓት ቀብሪ ነብስሄር ጋዜጠኛ ፍቕሩ ወልዱ ሎሚ መዓልቲ ድሕሪ ቀትሪ ኣብ መቐለ ዓዲ ሹምድሑን ኣብ ዝርከብ ቤተክርስትያን ማርያም ጽዮን ሰዓት 9 ይፍጸም ኣሎ። ጋዜጠኛ ድምጺ ወያነ ትግራይ ዝነበረ ፍቕሩ ወልዱ ብዝሓደሮ ናይ ደም ካንሰር ሕማም ከምዝዓረፈ በዓልቲ ቤቱ ወይዘሮ ሰምሃር ስምዓኒ ንቢቢሲ ገሊፃ። እቲ ጋዜጠኛ፡ እቲ ሕማም ምስ በርትዖ ካብ ላዕለዋይ ሕክምና ዓይደር መቐለ፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ናብ ዝርከብ ሆስፒታል ጥቁር ኣንበሳ ንህፁፅ ሕክምና ተወሲዱ። ይኹን እምበር እቲ ጋዜጠኛ ትማሊ ኣማሲዩ ከምዝዓረፈ ተገሊጹ። ማሕበር ጋዜጠኛታት ትግራይ፣ ኣባላት ድምፂ ወያነ ትግራይ፣ መሓዙቱን ፈተውቱን፡ ኣስከሬን መንእሰይ ጋዜጠኛ ፍቕሩ ወልዱ ብኽብሪ ንምቕባል ኣብ ኣሸጎዳ ከምዝተረኽቡ ሪፖርተር ቢቢሲ ገሊጹልና። ፍቕሩ ወልዱ መን እዩ? ጋዜጠኛ ፍቕሩ ወልዱ ካብ ኣብኡ ኣይተ ወልዱ ኣፅብሃን ኣዲኡ ወይዘሮ እህታለም ደመናን 2 መስከረም 1979 ዓ.ም ኣብ ከተማ ወልድያ ተወሊዱ። ንኣስታት ክልተ ዓመት ኣብ ከተማ ወልድያ ምስ ፀንሐ ምስ ቤተሰቡ ናብ ከተማ መቐለ ብምምፃእ ኣብ ቤት ትምህርቲ ሃፀይ ዮውሃንስ ካብ ቀዳማይ ክሳብ መበል ዓሰርተ ክልተ ክፍሊ ተማሂሩ። ኣብ 2000 ዓ.ም ኣብ ዩኒቨርስቲ መቐለ፡ ብጋዜጠኝነትን ህዝባዊ ርክባትን ብቀዳማይ ዲግሪ ተመሪቑ። 2001 ዓ.ም ናብ ዓውዲ ስራሕ ጋዜጠኛኝነት ዝተፀንበረ ፍቕሩ ወልዱ፡ መጀመርታ ኣብ ጋዜጣ ወይን፣ ብምቕፃል ቴሌቭዥን ትግራይ፣ ድሓር ድማ ኣብ ሬድዮን ቴሌቭዥንን ፋና ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬት ብጠቕላላ ን8 ዓመታት ኣገልጊሉ። ድምጺ ወያነ ከምዘስፈሮ፡ ካብ ፋና ብሮድካስቲንግ ስራሕ ለቒቁ ናብ ድምፂ ወያነ ቴሌቭዥን ዝተጸንበረ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ብዝሰርሑ ናይ ፀለመ ፕሮፖጋንዳታት ብምቅዋም ምዃኑ መደብር ዜና ድምጺ ወያነ ይገልጽ። ካብኡ ድማ፡ ብላዕለዋይ ኣሰናዳእነትን ድምፂ ወያነ ቴሌቭዥን ጨንፈር ኣዲስ ኣበባ መተሓባበርን ጋዜጠኛን ኾይኑ እናሰርሐ ፀኒሑ እዩ። ብድሕሪ እውን ፌዴራል መንግስቲ ኣብ ልዕሊ ድምፂ ወያነ ጨንፈር ኣዲስ ኣበባ ብዝወሰዶ ናይ ምዕፃው ስጉምቲ፡ ናብ ዋና ቤት ፅሕፈት ድምፂ ወያነ መቐለ ከይዱ ክሳብ ዕለተ ሕልፈቱ እናገልገለ ፀኒሑ። ጐንፅን ምምዝባልን ዞባ ጉጂ፣ መሰል ዓርሰ ምምሕዳር ህዝቢ ሲዳማን ዛዕባታት ግድብ ህዳሰን ናብቶም ከባብታት ተንቀሳቒሱ ከምዘቃለሐ ይዝከር። ድምጺ ወያነ ንጋዜጠኛ ፍቕሩ ወልዱ "በሊሕ፣ ለባምን ትዕግስተኛን፤ ኣብ ኩሉ ዝተዋፈረሉ ዓውዲ ብልዑል ሞያዊ ብስለት ሰሪሑ ዘዐወተ ንፉዕ ጋዜጠኛ እዩ ነይሩ" እንትብል ገሊጽዎ። ጋዜጠኛ ፍቕሩ ወልዱ፡ ወዲ 33 ዓመት እንትኸውን፡ በዓል ሓዳርን ኣቦ ሓደ ቆልዓን እዩ ነይሩ።


ጋዜጠኛ ኣውሎ ሚድያ በቃሉ ኣላምረው ከምዝተኣሰረ ተገሊፁ

ጋዜጠኛ ኣውሎ ሚድያ በቃሉ ኣላምረው ሎሚ ረቡዕ ንጉሆ፡ ምስ ካልኦት ሰራሕተኛታት ናብ ቤት ጽሕፈቱ ኣብ ዝኣትወሉ፡ ደምቢ ክዳን ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ ብዝተኸደኑ ኣባላት ፖሊስ ከምዝተወሰደ፡ ማኔጂንግ ዳይሬክተር ኣውሎ ሚድያ ንቢቢሲ ገሊፁ። ማኔጂንግ ዳይሬክተር እቲ ትካል ኣይተ ወልደጊዮርጊስ ገብረሂወት፡ ጋዜጠኛ በቃሉ ምስ ካልኦት መሳርሕቱ ኮይኑ፡ ካብ ገዛ ናብ ስራሕ እናተጉዓዘ እንከሎ፡  ሰለስተ ደምቢ ክዳን ፖሊስ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ዝተኸደኑን፡ ካልእ ሲቪል ክዳን ዝለበሰን ኣባላት ጸጥታ፡ ነቲ ጋዜጠኛ ከምዝወሰድዎ ሓቢሩ። እቶም ኣካላት ፀጥታ፡ ንጋዜጠኛ በቃሉ ኣላምረው ካብ ምውሳድ ብተወሳኺ፡  ኣብ'ቲ ናይ ሚድያ ትካል ተፍትሽ ከምዘካየዱን፡ ንብረት እቲ ሚድያ “ብኢደወነኖም” ከምዝወሰዱን፡ ኣይተ ወልደጊዮርጊስ  ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ነዚ ክነረጋግጽ፡ ናብ ኮምሽን ፖሊስ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ምላሽ ንምርካብ ዝገበርናዮ ፈተነ ኣይሰመረን። “ልዕሊ ሰለስተ ኮምፒዩተር፣ ብዙሕ ሃርድ ዲስክ፣ ፍላሽ፣ ናይ ሚድያ ሰነዳት፣ ሞባይልን ናይ ዋይፋይ ራውተርን ከይተረፈ ኣልዒሎም ወሲዶሞ” ዝበለ እቲ ሓላፊ፡ እቶም ናይ ፀጥታ ኣባላት ኣድራሽኦም ከይተዛረቡ፣ መለለይ መንነት ከየርኣዩን፡ ናይ ቤት-ፍርዲ ትእዛዝ እንከይሓዙን እዮም፡ ነዚ ተግባር ፈፂሞም ኢሉ። ኣይተ ወልደጊዮርጊስ፡ ድሕሪ'ዚ ፍጻመ ንሱን ካልኦት መሳርሕቱን ናብ ቤት ጽሕፈቶም ክኣትዉ ስግኣት ከምዝሓደሮም'ውን ገሊጹ። “ሕዚ ናብ ከባቢ ቤት ጽሕፈትና ክንከይድ ኣይንኽእልን፤ ኣብኡ ዝተወሰኑ ፖሊስ ከምዘለዉ እውን ሰሚዕና ኢና። ስለዚ ካብ ገዛን ካብ ስራሕ ቦታን ርሕቕ ኢልና ኢና፡ ነቲ ኩነታት ንከታተል ዘለና” ኢሉ። እቶም ኣካላት ጸጥታ “ንምንታይ ንጋዜጠኛ በቃሉ ኣላምረው ከምዝኣሰርዎን፡ ንምንታይ  ነቲ ቤት ጽሕፈት ብዘይሕጋዊ መገዲ ከምዝፈተሽዎን” ዝሃብዎ መብርሂ ከምዘየለ ድማ  ገሊፁ። ኣብ'ቲ እዋን ኣብ ቤት ጽሕፈት ኣውሎ ሚድያ ንዝነበሩ ሰራሕተኛታት'ውን 'ኣንከላቢቶምዎም' ክብል ከሲሱ። እዚ ሃንደበታዊ ማእሰርቲ ናይ'ቲ ጋዜጠኛን ኣብ ልዕሊ እቲ ሚድያ ዝተኻየደ ተፍትሽን፡ ምስ ምንታይ ዝዛመድ ከምዝኾነ ዝተነገሮም ነገር ከምዘየለን፡ ኣብ ልዕሊ እቲ ትካል ዝቐረበ ቅረታ ኮነ ክሲ’ውን ከምዘይነበረን  እቲ ሓላፊ ገሊፁ። “ኣብ ዕለታዊ ንሰርሖም ዜና ኮነ ምይይጣት እዚ ጌርኩም ተባሂሉ ዝተነገረና ነገር ኮነ ዝተውሃበና መጠንቀቕታ የለን” ኢሉ።