ግድብ ህዳሰ፡ ኢትዮጵያ ንጸብጻብ መራኸቢ ብዙሓን ግብጺ ነጺጋ

ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ፡ መራኸቢ ብዙሓን ግብጺ ካልኣይ ገጽ ምምላእ ግድብ ህዳሰ ኣመልኪቶም ንዝዘርግሕዎ ዜና ነጺጉ። ኣብ ዝሓለፉ መዓልትታት ብርክት ዝበሉ ማእከናት ዜና ግብጺ "ኢትዮጵያ ዝወጠነቶ መጠን ማይ ክትዓቁር ኣይከኣለትን" ዝብል ጸብጻባት ምዝርግሖም ይዝከር። ሓደ ካብቶም ማእከናት ዜና ዝኾነ 'ኢጅፕት ኢንዲፐንደንት'፡ ሚኒስተር ማይ ጸዓትን መስኖን ኢትዮጵያ፡ ካልኣይ ዙር ምምላእ ማይ እቲ ግድብ ብዕውት መገዲ ተፈጺሙ እዩ ዝበሎ "ሓሶት እዩ" ዝብል ጸብጻብ ኣቕሪቡ ነይሩ። ኣፈኛ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ ኣምባሳደር ዲና ሙፍቲ ግና 'ኢትዮጵያ ዝደለየቶ መጠን ማይ ኣይዓቖረትን' ዝብል ጸብጻብ ሓሶት እዩ ኢሉ። እቲ ኣምባሳደር ወሲኹ፡ ቅድሚ ሕጂ'ውን ኢትዮጵያ ንህንጸት እቲ ዲጋ ኣብ ዝጀመረትሉ፡ ሓሶት እዩ ዝብሉ ገለ ኣካላት ምንባሮም ኣረዲኡ። እቲ ዲጋ ኣብዚ እዋን ሒዝዎ ዝርከብ መጠን ማይ ክንደይ ምዃኑ ዝተሓተተ እቲ ኣምባሳደር፡ መጠን እቲ ማይ ክንደይ ምዃኑ ከም ዘይፈልጥን እቲ ጉዳይ ንሰብ ሞያ ማይ ዝምልከት ምዃኑን ተዛሪቡ። "እቶም ነቲ ግድብ ዝሃንጹ ዘለው ሰባት ከም ዝነገሩና እንተኾይኑ ካልኣይ ዙር ምምላእ ማይ ከም ዝተዛዘመን ኣብ ቀረባ እዋን እቲ ኤለክትሪከ ዘመንጩ ተርባይነራት ስራሕ ከም ዝጅምርን እዩ" ኢሉ። ብዘይካ'ዚ ኢትዮጵያ ንህንጸት ግድብ ህዳሰ ዛዚማ ብመሪሕነት ሕብረት ኣፍሪቃ ናብ ዝግበር ዝርርብ ንምምላስ ድልውቲ ምህላዋ ሓቢሩ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ስዑዲ ዓረብ ኣብ ዝተፈላለየ ጸገማት ንዝነበሩ ልዕሊ 41,000 ዜጋታቱ ናብ ሃገሮም ከም ዝመለሰ ኣምባሳደር ዲና ገሊጹ። ክሳዕ ሕጂ ነቶም ዜጋታት ንምምላስ 130 በረራታት ከም ዝተኻየደ'ውን እቲ ኣፈኛ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ሓቢሩ። መንግስቲ ኢትዮጵያ 40,000 ዜጋታቱ ናብ ሃገሮም ንምምላስ ወጢኑ እኳ እንተነበረ ተግባራት ምፍንቓልን ናብ ጸገማት ምቕላዕን ብምውሳኹ ቁጽሪ ናብ ሃገሮም ዝምለሱ ሰባት ከም ዝዛየደ እቲ ኣምባሳደር ገሊጹ። "መንግስቲ ስዑዲ ዓረብ ኣብ ልዕሊ ዜጋታት ዘውርዶ ምስቓይ ደው ከብሎ ዲፕሎማስያዊ ስራሕቲ ይካየድ ኣሎ" ኢሉ። ብኻልእ ወገን ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ብዝተኸስተ ዕግርግር ንብረቶም ዝዓነወን ዝተሰረቖምን ኢትዮጵያውያን ከም ዘለውን ጉድኣት ዝበጽሖም ሕክምናዊ ክንክን ይግበረሎም ምህላውን ተዛሪቡ። ኣብዚ ቅንያት ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ብዝተላዕለ ዕግርግር ህይወቱ ዝሓለፈ ኢትዮጵያዊ ከም ዘየሎ ዝሓበረ እቲ ኣምባሳደር፤ ነቲ ኩነታት ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ዝርከብ ኤምባሲ ኢትዮጵያ ብቕርበት ይከታተሎ ምህላው ኣብሪሁ።


ኢትዮጵያ ካልኣይ ገጽ ምምላእ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ንምክያድ ዝወሰደቶ ስጉምቲ ግብጺ ነጺጋቶ

መንግስቲ ግብጺ፡ ነቲ ኢትዮጵያ ኣብዚ ክረምቲ ካልኣይ ገጽ ምምላእ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ንምጅማር ኣውጺኣቶ ዘላ መድብ ኮኒንዎ። ሚኒስተር መስኖ ግብጺ መሓመድ ዓብደል ኣቲ፡ ካብ ኢትዮጵያ ምምላእ እቲ ዲጋ መዓስ ከምዝጅምር ወግዓዊ ሓበሬታ ከምዝበጽሖ ብምሕባር ነቲ መደብ ካልኣይ ገጽ ምምላእ እቲ ዓቢ ግድብ ከምዝነጸጎ ኣብሪሁ። ንሱ እቲ መደብ ናይ ኢትዮጵያ በይንኣዊ ውሳነ ምዃኑ ብምጥቃስ: እቲ ናይ ኢትዮጵያ ውሳነ "ንዓለምኻዊ ውሳንን ሕግን ዝጥሕስ እዩ፡ ንሓባራዊ ጥቕሚ ዝህብ ከም ናይል ዝኣመሰለ ወሓዚ ዘማእክል ዓለምለኻዊ ሕግን ደንብን ኣሎ፡ እዚ ኸኣ ይጠሓስ ኣሎ" ኢሉ። ሚኒስተር መስኖ ግብጺ መሓመድ ዓብደል ኣቲ፡ ነዚ ናይ ኢትዮጵያ ወሳነ ኣመልኪቱ ናብ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ደብዳበ ከምዝለኣኸ ብምሕባር፡ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ነዚ ጉዳይ ኣመልኪቱ ሓሙስ ከምዝጋባእ ሚኒስተር መሓመድ ዓብደላ ኣቲ ኣፍሊጡ። ግብጽን ሱዳንን፡ ኣብ ሓደ ሓባራውን ቀያድን ስምምዕ ከይተበጽሐ ኢትዮጵያ ካልኣይ ገጽ ምምላእ እቲ ዓቢ ግድብ ከይትጅምር እየን ከጠንቅቓ ጸኒሐን። እቲ ኢትዮጵያ 4 ቢልዮን ዶላር ሰሊዓ ካብ 2011 ጀሚራ ትሃንጽ ዘላ ዓቢ ግድብ ህዳሰ፡ ነቲ ካብ ሩባ ኣባይ ንሱዳንን ንግብጽን ጽሩይ ማይ ዝህብ ፈለግ ኒል መጠን ማዩ ከጉዱሎ'ዩ ብምባል እየን ስግኣተን ብተደጋጋሚ ክገልጻ ጸኒሐን። ኢትዮጵያ ብወገና፡ እቲ ዓቢ ግድብ ን60 ሚኢታዊት ካብ ህዝባ ንቀረብ ኤለትሪክ ኣብ ምምላእ ከምእትጥቀመሉ ብምግላጽ፡ ንምዕባለአ ወሳኒ ምዃኑን ኣብ መጠን ማይ ፈለግ ኒል ዘምጽኦ ኣሉታዊ ለውጢ ከምዘይህሉን እያ ትማጎት። ሃገራት ግብጺ፡ ሱዳንን ኢትዮጵያን ኣብ ሓደ ሓባራዊ ስምምዕ ንምብጻሕ ብተደጋጋሚ እኳ ብመገዲ ወኪላተን ክራኸባ እንተጸንሓ ኣብ ሓደ ሓባራዊ ስምምዕ ግን ክበጽሓ ኣይክኣላን። ኢትዮጵያ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ቀዳማይ ገጽ ምምላእ እቲ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ከምዘካየደት ዝዝከር እዩ። ኢትዮጵያ፡ እቲ ልዕሊ 5ሽሕ ሜጋ ዋት ሓይሊ ኤሌክትሪክ ከም ዘመንጩ ዝዝረበሉ ግድብ ካብ ዝህልዎ ረብሓ ሓሊፉ ኣብ ልዕሊ ሃገራት ታሕተዋይ ተፋሰስ ሩባ ኣባይ ዘሕድሮ ጽልዋ ከም ዘየለ ብምግላጽ ኣብ ስምምዕ ይበጻሕ ኣይበጻሕ ኣብዚ ወርሒ ማይ ምምላእ ከም እትጅምር  ኣቐዲማ ክትገከልጽ ጸኒሓ። ሰለስቲአን ሃገራት ብተደጋጋሚ ኣብ ዙርያ ምምላእን ምፍናውን ማይ እቲ ግድብ ዘካይድኦም ልዝባት ብዘይ ፍረ ተበቲኖም'ዮም።


ግብጺ ንኽልተ ኤርትራውያን ስደተኛታት ከይትጥርዝ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ሓቲቱ

ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ግብጺ ንኤርትራውያን ስደተኛታት ካብ ሃገራ ናብ ኤርትራ ከይትጥርዝ ጸዊዑ። ክብሮም ኣድሓኖምን ኣለም ተስፋይን ኣብ ግብጺ ንዓመታት ተኣሲሮም ከምዝጸንሑ ዝግለጽ ኮይኑ፤ ኣብ ቀረባ ግብጺ ናብ ሃገሮም ክትጥርዞም ምዃና ዝገልጹ ሓበሬታታት ይወጽኡ ኣለዉ። ክልቲኦም ኤርትራውያን ሓተትቲ ዕቑባ ኮይኖም፤ ኣለም ኣብ 2012 ከምኡ’ውን ክብሮም 2014 ኣብ ቀይዲ ከምዝኣተዉ ይግለጽ። እንተኾነ ዝቐረበሎም ክሲ ከምዘየለ ንጉዳዮም ዝከታተሉ ተጣበቕቲ መሰላት ይዛረቡ። “ግብጺ ነዚ ኣብ ቀረባ ክትፍጽሙ ዝሓበት ምጥራዝ ደው ክተብሎ ኣለዋ” ዝበለ መግለጺ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል፡ ክፍትሑን ብቕልጡፍ ብመስርሕ ሓተትቲ ዕቑባ ክተኣናገዱን ኣተሓሳሲቡ። “ናብቲ ስቅያት ዝጽበዮም ኤርትራ ኣገዲድካ ክምሉ ምግባር ንዓለምለኸ ሕጊ ምጥሓስ’ዩ” ክብል’ውን ወሲኹ ኣብ መግለጺኡ ኣረዲኡ። ኣምነስቲ ከምዝብሎ፤ እቶም ተገዲዶም ናብ ሃገሮም ክምለሱ ዝግበሩ ኤርትራውያን ሓተትቲ ዕቑባ ምልካዊ ማእሰርትን ብዘይክሲ ዝፍጸም ዘይውሱን ማእሰርትን’ዩ ዝጽበዮም። ንኽትቕመጠሉ ኣብ ዘይምችዉ ኩነታት ከምዝተሓዙ ዝሓበረ እቲ ተጣባቒ መሰላት ስቅያትን ካልእ ሕሱም ኣተሓሕዛን ከምዘጋጥሞም ኣመልኪቱ። ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዓለም ዝርከቡ ኤርትራውያን ተጣበቕቲ መሰላት ክብሮምን ኣለምን ብግዱድ ጥረዛ ናብ ሃገሮም ክምለሱ ከይግበርን ነጻ ክወጽኡን ዝጽውዕ ጎስጓስ ኣብ ምክያድ ይርከቡ።


ጾታዊ ዓመጽ: በዓል ቤተይ መልኣኽ’ዩ ነይሩ - ደሓር ግን ዓሚጹኒ

ደቂኣንስትዮ ግብጺ ነቲ ምስ ጾታዊ ግህሰታት ብዝተሓሓዝ ዝነበረ ስቕታ ይሰባብርኦ ኣለዋ። ሓደ ካብቶም ዝቃለስኦም ዘለዉ ጉዳያት ከኣ ነቲ ክሳብ ቀረባ እዋናት ንኽትዛረቦ’ውን ከም ነውሪ ዝቑጸር ኣብ ውሸጢ ሓዳር ብሰብኡተን ዝበጽሐን ጾታዊ ግህሰት (ምዕማጽ) ኮይኑ’ሎ። መጠንቀቕታ፡ እዚ ጽሑፍ ንፍጻመ ጾታዊ ግህሰት ዝገልጽ ትሕዝቶ ኣለዎ። ጓል 34 ሰፋ መርዓኣ ኣብ ዝተፈጸመትላ ምሸት’ያ ብበዓል ቤታ ተዓሚጻ። እቲ መጥቃዕቲ ከኣ ኣብ ሽምጣ፣ ጉንቦ ኢዳን ኣፋን በሰላ ገዲፉ’ላ። “ሽዑ ምሸት ኣብ ወርሓዊ ጽግያ ስለዝነበርኩ ንጾታዊ ርክብ ድልውቲ ኣይነበርኩን” ብምባል ትዝክር። “በዓል ገዛይ ግን ምስኡ ርክብ ንምፍጻም ዝኣብይ ዘለኹ ኮይኑ ተሰሚዕዎ። ወቒዑኒ፣ ኣሲሩኒ፣ ድምጸይ ዓፊኑ ከኣ ደፊሩኒ” ትብል ሰፋ። ኣብቲ ሽዑ እዋን ነቲ ካብ ማሕበረሰብ ከጋጥማ ዝኽእል ተነጽሎ በምስጋእ ዝበጽሓ በደል ንፖሊስ ክተፍልጥን ንበዓል ገዝኣ ክትኸስስን ኣይደለየትን። ኣብ ወርሒ ሚያዝያ ግን ሓደ መቐይሮ ነጥቢ ዝኾነ ኣጋጣሚ ተፈጢሩ፤ ኣብ ሓደ ‘ኒውተንስ ክረድል’ ዝብል ርእሲ ዘለዎ ተኸታታሊ ናይ ቴሌቪዥን ድራማ ሰብኣይ ንሰበይቱ ኣገዲዱ ክዕምጻ ዘርእይ ክፋል ተራእዩ። እዋኑ ከኣ ግዜ ጾመ ረመዳን ነይሩ። እቲ ተግባር ዝተረኣየሉ ክፋሊ ድራማ ንሕማቕ ተዘክሮታት ብዙሓት ደቂኣንስትዮ ዘበራበረ ኮይኑ፤ ብጽንዓት ከኣ ናብ ማሕበራዊ መራኸቢ ቀሪበን ተሞክሮኡን ከካፍላ ዕድል ፈጢሩ። ኣብ ውሽጢ ሰሙናት ብኣማኢት ዝቑጸራ ዝሃብኦ ምስክርነት ብኦንላይን ተዘርጊሑ፤ ብዙሓት ነቲ ጉዳይ ክፈልጡን ክዘራረቡሉን ዕድል ዝፈጠረ ኣጋጣሚ ኮይኑ። ጓል 27 ዓመት ሰና ሓንቲ ካብተን ግዳያት ዝኾና ደቂኣንስትዮ ነይራ። ኣብ ናይ ፌስቡክ መልእኽቲ “መልኣኽ’ዩ ነይሩ። ሓዳር ካብ እንገብር ዓመት ምስመልኣና ብጽሕቲ ወርሒ ጥንስቲ ነይረ” ትብል ሰና። ኣስዒባ ድማ “ብዘይረብሕ ነገራት ናብ ጎይቊ ንኣትው ነይርና፤ ካብኡ ክቐጽዓኒ ወሲኑ” ብምባል ነቲ ዝነበረ ኩነታት ትዝክር። “ብሓይሊ ኣገዲዱ ደፊሩኒ በዚ ምኽንያት ምንጻል ጥንሲ ኣጋጢሙኒ”። ሰና ምስ ሰብኣያ ፍትሕ ንምፍጻም ኣብ ዝገበረቶ ጻዕሪ ኣብ ጎና ኮይኑ ዝሓገዛ ሰብ ኣይነበረን፤ ሎሚ ምስ ሰብኣያ እንተተፈላለዩ’ኳ ሓዘን ናይ ውላዳ ግን ኣብ ውሽጣ ኣሎ። ኣገዲድካን ሓይሊ ዝተመልኦን ጾታዊ ዓመጽ ብፍላይ መረዓ ኣብ ዝተፈጸመትላ ምሸት ኣብ ብዙሕ ከባብታት ግብጺ ብስፍሓት’ዩ ዘጋጥም። ኣብዚ ዛዕባ ዝግበር ዘተ ናብ ዝለዓለ ጠርዚ ዝበጽሓሉ ሓደ ኣጋጣሚ ተፈጢሩ ነይሩ። በዓልቲ ቤት ሓደ ፍሉጥ ድምጻዊ ኣብ ሓዳራ ዝበጽሓ ጾታዊ ግህሰት [ምድፋር] ብዝምልከት ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ኢንስታግራም ቀሪባ ኣዘንቲያቶ። እናነብዐት ብቪድዮ ዘሕለፈቶ መልእኽቲ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ብስፍሓት ካብ ምዝርግሑ ብተወሳኺ ሽፋን ዜና መራኸቢ ብዙሃን’ውን ኮይኑ ነይሩ። ሰብኣያ ብኢንስታግራም ኣብ ዝሃቦ ናይ ቪድዮ ግብረ-መልሲ ነቲ ዘቕረበቶ ክሲ “መሰረት ዘይብሉ” ክብል ነጺግዎ። እታ በዓልቲ ገዝኡ ዝነበር ብወገና ነዞም ከምዚ ዝበሉ ተግባራት ብገበን ዝቐጽዕ ሕጋዊ ስርዓት ለውጢ ክግበረሉ’ያ ጸዊዓ። ንመንግስታዊ ኣካል ዝኾነ ሃገራዊ ቤት ምኽሪ ደቂኣንስትዮ ግብጺ ዝጠቅስ ኣብ 2015 ወጺኡ ዝነበረ መጽናዕቲ ከምዘመልክቶ፤ ምስ ኣብ ሓዳር ዘጋጥም ጾታዊ ግህሰት፣ ጾታዊ መጥቃዕቲን ግዱድ ጾታዊ ትግባራትን ዝተሓሓዙ ዓመታዊ ልዕሊ 6,500 ክስታት ይቐርቡ። “ኣብ ሓዳር ዝፍጸም ጾታዊ ግህሰት ኣብ ግብጺ ከም ልሙድ ባህሊ ዝውሰድ ኮይኑ፤ ውዕሊ ሓዳር ከኣ ሰበይቲ ንሰብኣያ ወትሩ ንጾታዊ ርክብ ድልውቲ ኮይና ክትጸንሕ ከምዘገድድ ይእመን” ይብል በዓል ሞያ ሕጊ ከምኡ’ውን ዋና ዳይሬክተር ማእኸል ምኽርን ግንዛበ ሕግን ደቂኣንስትዮ ሬዳ ዳንቡኪ። ብመሰረት ገለ ሃይማኖታዊ ትርጓመታት፡ ሰበይቲ ምስ ሰብኣያ ጾታዊ ርክብ ምፍጻም እንተኣብያ፤ “ሓጥያተኛ” ትኸውን “ምሉእ ለይቲ መላእኽቲ ክረግምዋ ይሓድሩ” ዝብል እምነት ከምዘሎ ሬድ ወሲኹ ይገልጽ። ኣማኻሪ እስላማዊ ጉዳያት ዝኾነ ዳር ኣል-ኢፍታ ዝተበሃለ ትካል ኣብዚ ጉዳይ ፍታሕ ንምምጻእ “ሰብኣይ ምስ ሰበይቱ ርክብ ንምፍጻም ሓይሊ እንተተጠቒሙ ሓጥያተኛ እዩ፤ በዓልቲ ገዝኡ ከኣ ንዝፈጸሞ ተግባር ከሲሳ ክተቕጽዖ መሰል ኣለዋ” ዝብል ሃይማኖታዊ ኣዋጅ ደንጊጉ’ሎ። ማእኸል ምኽርን ግንዛበ ሕግን ንደቂኣንስትዮ [ግብጺ] ኣብ ውሽጢ ዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ኣስታት 200 ኣብ ሓዳር ዝተፈጸሙ ግህሰታት ከምዝመዝገበ ይገልጽ። መብዛሕቲኦም ክስታት ከኣ ምስታ ኣብ መዓልቲ መርዓ ዘላ ምሸት ብዝተሓሓዝ ዘጋጠሙ ምዃኖም ዶክተር ሬዳ ዳቡንኪ የረድእ። ሕጊ ግብጺ ነቶም ኣብ ሓዳር ዘጋጥሙ ጾታዊ ግህሰታት [ምዕማጽ] ከም ገበን ኣይቆጽሮምን። ቤት ፍርዲ’ውን ነዚ ገበን መረጋገጺ ዝኸውን ነገር ኣብ ምርካብ ከምዝጽገም ይግለጽ። ዶክተር ዳቡንኪ ግን እቲ ኣብ ሓዳር ዝፍጸም ጾታዊ ግህሰት ንምርግጋጽ “ኣብ ምሉእ ኣካላት እታ ግዳይ ምርመራ ብምግባር፣ ደጋዊ በሰላታት ኣካል ብምርኣይ ከምኡ’ውን ኣብ ከባቢ ኣፍን ሽምጥን ዘጋጥም ቁስለት ክረኣዩ ኣለዎም” ይብል። ኣብታ ዓቃባውያን [‘ኮንዘርቫቲቭ’] ክብርታት ዝዓብለልዋ ግብጺ ቅልጡፍ ለውጢ ምርግጋጽ ኣጸጋሚ’ዩ። ዋላ ከምኡ እንተኾነ ግን እተን ኣብ ሓዳረን ብሰብኡተን ዝዕመጻ ግዳያት ድምጸን ክስማዕ ኣለዎ። ኣብዚ ዛንታ ሰፋን ሰናን ብዝብል ዝቐረባ ሰባት ትኽክለኛ ኣስማተን ንድሕነተን ብዝብል ተቐይሩ’ሎ።


ካልኣይ ዙር ምምላእ ማይ ዝዛዘመ ግድብ ህዳሰ ንተርባይናት ከንቀሳቕስ ዝኽእል ማይ ምሓዙ ተገሊጹ

መንግስቲ ኢትዮጵያ እቲ ቅድሚ ክልተ ሰሙን ዝተጀመረ ካልኣይ ምዕራፍ ምምላእ ማይ ኣብ ህንጸት ዝርከብ ዓብዪ ግድብ ህዳሰ ከም ዝተዛዘመ ወግዓዊ ገይሩ። ኣብ ሩባ ኣባይ ዝህነጽ ዘሎ ግድብ ህዳሰ ካልኣይ ዙር ማይ ምምልኡ ዘፍለጠ ሚንስተር ማይ፣ ጸዓትን መስኖን ኢንጂነር ስለሺ በቀለ “ኣዚየ ሕጉስ’የ፤ ኣብዚ እዋን ከኣ ድልዮ መጠን ማይ ሒዙ’ሎ” ኢሉ። ብወገን ሱዳንን ግብጽን ዝለዓለ ተቓውሞ ይስማዕ ኣብ ዝነበረሉ እዋን ቅድሚ ክልተ ሰሙን [28 ሰነ 2013 ኣቆጻጽራ ግእዝ] ማይ ምምላእ ዝጀመረ ኮይኑ ኣብ መፋርቕ ወርሒ ነሓሰ ከም ዝተዛዘመ ተገሊጹ ነይሩ። እንተኾነ ብምኽንያት ኣብታ ሃገር ዘሎ ዝለዓለ መጠን ማይ ክረምቲ ካብቲ ዝተትሓሉ እዋን ኣቐዲሙ መሊኡ’ሎ። ነቲ ካልኣይ ዙር ምምላእ ማይ ብዝምልከት ናብ ግብጺ ደብዳበ ዝለኣኸ ሚንስተር ማይ፣ ጸዓትን መስኖን ኢንጂነር ስለሺ ኣብ ወርሒ ሓምለ 6.9 ሚልዮን ኪዩቢክ ሜትር ከምኡ’ውን ኣብ ወርሒ ነሓሰ ተመሳሳሊ መጠን ማይ ንምምላእ ውጥን ከም ዘለዎም ሓቢሩ ነይሩ። ኣብዚ ሕዚ እዋን ከኣ ሓይሊ ከመንጭው ንዝኽእሉ ክልተ ተርባይናት ከንቀሳቕስ ዝኽእል መጠን ማይ ክሕዝ ከም ዝኸኣለ እቲ ሚንስትር ገሊጹ። እቲ ካልኣይ ዙር ምምላእ ማይ ከም ዝተዛዘመ ወግዓዊ ኣብ ዝተገበረሉ እዋን ብቐጥታዊ ፈነወ ቴሌቪዥን ኣብ ዝቐረበ ምድላው ዝመልአ ማይ ብዝባን እቲ መንደቕ ክፈስስ ተራእዩ’ሎ። ኢትዮጵያ ብ5 ቢልዮን ዶላር ወጻኢ ኣብ ዝሓለፉ 10 ዓመታት ንህንጸት ዓብዪ ግድብ ህዳሰ ክተካይድ ጺኒሓ’ላ። ምስተዛዘመ ከኣ ኣዝዩ ብዙሕ ንዝኾነ ህዝቢ ኣገልግሎት ኤሌክትሪክ ክህብ ትጽቢት ይግበር። ኣብ ኣፍሪቃ እቲ ዝዓበየ ከም ዝኸውን ዝግለጽ ኮይኑ ኣብዚ እዋን 80 ሚኢታዊት ህንጸቱ ከም ዝተዛዘመን ንኻልኣይ ዙር ምምላእ ማይ ስዒቡ ከኣ ብኸፊል ሓይሊ ምምንጫው ከም ዝጅምርን ይግለጽ። ልዕሊ 5 ሽሕ ሜጋ ዋት ሓይሊ ኤሌክትሪክ ከም ዘመንጨው ዝዝረበሉ ግድብ ህዳሰ ምሉእ ብምሉእ ተዛዚሙ ኣገልግሎት ምሃብ ኣብ ዝጅምረሉ እዋን ንልዕሊ ፍርቂ ህዝቢ ኢትዮጵያ ከምኡ’ውን ንኢንዳስትሪታትን ጎረባብቲ ሃገራትን ሓይሊ ኤለክትሪክ ከቕርብ ተስፋ ኣሎ። ኣብ ታሕተዋይ ተፋሰስ ዝርከብ ሱዳንን ግብጽን ንህንጸት እቲ ግድብ ክቃወማ ዝጸንሓ ኮይነን ኣብ ቀረባ እዋን ከኣ ክልትኤን ሃገራት ብዝገበርኦ ጸቕጢ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ኣብ ጉዳይ እቲ ግድብ ከም ዝዘተየ ይዝከር። እቲ ግድብ ንድሕነተን ከም ዘስግአን ዝገልጻ ሱዳንን ግብጽን መጠን ማየን ክንክይ ከም ዝገብር ብምሕባር ክካትዓ ካብ ምጽንሐን ብተወሳኺ ቀያዲ ስምምዕ ከይተገበረ እቲ ምምላእ ማይ ከይካየድ ተኻቲዐን’የን። ክልቲኤን ሃገራት ቅድሚ ምምላእ እቲ ግድብ ኣብ ስምምዕ ክንበጽሕ ኣለና’ኳ እንተበላ ኢትዮጵያ ግን ህንጸቱ ኮነ ምምልኡ ኣብ ዝሓዘቶ ሰሌዳ ጊዜ እናተፈጸመ ልዝብ ምግባር ከም ዝከኣል ብተደጋጋሚ ክትገልጽ ጸኒሓ’ያ። እቲ ንነዊሕ ዓመታት ዝጸንሐ ተወንዚፉ ዘሎ ልዝብ ሰለስቲኤን ሃገራት ኣብ ቀረባ እዋን መሊሱ ከም ዝጅመር ትጽቢት ይግበር። 145 ሜትሮ ንቁመትን 1.8 ወርድን ዘለዎ ግድብ ህዳሰ 74 ቢልዮን ኪዩቢክ ሜትሮ ማይ ይሕዝ። ሓደ ሽሕን 680 ትርብዒት ሜትሮ ስፍሓት መሬት ከኣ ከም ዝህልዎ ይዝረብ። መን እንታይ በለ? ካልኣይ ዙር ምምላእ ማይ ግድብ ህዳሰ ወግዓዊ ካብ ዝተገበረሉ ጊዜ ጀሚሩ ኣብ ዝተፈላለዩ መዝነታት ዝርከቡ ሹመኛታት መንግስትን ካልኦት ኢትዮጵያውያንን ሓጎሶም ብማሕበራዊ መራኸብታት ኣብ ምግላጽ ይርከቡ። ነቲ ግድብ ዘርእዩ ምስልታት ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ዝጠቀዐ ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ “ካልኣይ ምዕራፍ ምምላእ ማይ ብምዝዛሙ እንኳዕ ኣሐጎሰና” ዝብል መልእኽቲ ኣሕሊፉ። ምኽትል ቀዳማይ ሚንስትርን ሚንስተር ጉዳያት ወጻኢን ደመቀ መኮነን ብወገኑ “እቲ ካልኣይ ዙር ምምላእ ብዓወት ስለ ዝተዛዘመ እንኳዕ ሓጎሰኩም” ክብል ኣብ ትዊተር ገሊጹ። ከንቲባ ምምሕዳር ከተማ ኣዲስ ኣበባ ወይሮ ኣዳነች ኣበቤ ከኣ “መላእ ህዝቢ ኢትዮጵያ፤ ኩልኹም ነበርቲ ከተማና ከምኡ’ውን ኣብ ምሉእ ዓለም እትርከቡ ደቂ ሃገረይ እንኳዕ ደስ በለኩም። ኢትዮጵያ ኣብ ጉዕዞ ህዳሰ እያ” ኢላ። ሚንስተር ድኤታ ሚንስትሪ ገንዘብ ዶክተር እዮብ ተካልኝ “እዚ ዓብዪ እዩ። ኢትዮጵያ ብዙሓት ብድሆታት’ኳ እንተጋጠምዋ ናብ ግስጋስኣ ቀጺላ ኣላ” ክብል ገሊጹ። ርእሰ ምምሕዳር ክልል ኦሮሚያ ኣይተ ሽመልስ ኣብዲሳ ከኣ “ዓብዪ ግድብ ህዳሰ ኩርዓትና እዩ” ዝበለ ኮይኑ ብዙሓት ዜጋታትን ነጠፍቲ ማሕበራዊ ሚድያን እውን ብተመሳሳሊ መገዲ ታሕጓሶም ይገልጹ ኣለዉ። ኢትዮ-ቴሌኮም ድማ ካብ ሞንጎ ነቲ ስምዒት ብማሕበራዊ መራኸቢ ዝገለጹ ትካላት ኢትዮጵያ ኮይኑ’ሎ። ብፍላይ ትማሊ እቲ ምምላእ ወግዓዊ ክግበር ከሎ ነቲ ግድብ ዘርእዩ ብዙሓት ስእልታት ኣብ ማሕበራዊ መራኸብታት ክዘዋወሩ ውዒሎም ኣለዉ።


ቅልውላው ትግራይ፡ ኢትዮጵያ ካብ ቱርኪ 'ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ' ክትዕድግ ሓቲታ

ኢትዮጵያ፡ ስረሓት ቱርኪ ዝኾና 'ባይራክተር ቲቢ2' ዝተባህላ ንኲናት ዝውዕላ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ [ድሮን] ካብ ቱርኪ ንክትዕድግ ከም ዝሓተተት ተገሊጹ። ብዘይካ'ዚ፡ ቱርኪ ንሰሜን ኣፍሪቃዊት ሃገር ሞሮኮ ድሮን ከም ዝሸጠት ሮይተርስ ንምንጭታቱ ረቚሑ ጸብጺቡ። ነዚ ጉዳይ ቕርበት ዘለዎ ሓደ ዲፕሎማት፡ ሞሮኮ ኣብ ወርሒ ግንቦት 2021 ዝኣዘዘቶ ፈላማይ ዙርያ ዕድጊ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ከም ዝተቐበለት ብምግላጽ፡ እቲ ዝኣዘዘቶ ድሮን ዝምልከት ዝርዝር ሓበሬታ'ኳ እንተዘይሃለወ ስርሓት ቱርኪ ዝኾና ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ንክትውንን መደብ ከም ዘለዋ ሓቢሩ። ስምምዕ መሸጣ እዘን ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ፡ ቐረብ መለዋወጢ ኣቑሑን ስልጠና ሓይሊ ሰብን ዝሓውስ ምዃኑ ጸብጻብ ሮይተርስ የመልክት። እንተኾነ፡ ብዝሒ እተን ነፈርትን ዋጋን ዝምልከት ዝርዝር ሓበሬታ የለን። መሸጣን ውዕልን ዝምልከት'ውን ሃገራት ኢትዮጵያ፣ ሞሮኮን ቱርክን ዝሃብኦ ወግዓዊ ሓበሬታ የለን። ሰለስቲኦም መንግስታት ኣብዚ ጉዳይ ርኢይቶ ክህቡ'ውን ተሓቲቶም መልሲ ኣይሃቡን። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፡ ኣሃዛት መሸጣ ወጻኢ ቱርኪ ከም ዘመላኽቱዎ፡ ኣብ ዝሓለፉ ሒደት ኣዋርሕ ናብ ኢትዮጵያን ሞሮኮን እትልእኾ መጠን ኣቪየሽንን ናውታት ምክልኻልን ወሰኽ ኣርእዩ ኣሎ። እዚ ብዛዕባ መሸጣ ድሮን ድዩ ኣይኮነን ዝብል ግን ኣይተነጸረን። ካብ ማሕበር ልኣኽቲ ኣቕሓ ቱርኪ ዝተረኽበ መረዳእታ ከም ዘመላኽቶ፡ ኢትዮጵያ ኣብዚ ዓመት ኣታዊ ዝገበረቶ ኣጽዋር ምክልኻልን ኣቪየሽንን ምስ ዝሓለፈ ዓመት እንትነጻጸር ካብ 203 ሽሕ ዶላር ናብ 51 ሚልዮን ዶላር ክብ ኢሉ'ዩ። ኢትዮጵያ ካብ ቱርኪ ንኲናት ዝውዕላ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ክትዕድግ'ያ ዝብል መደብ ንግብጺ ከም ዘቖጥዓ ሮይተርስ ገሊጹ ኣሎ። እቲ ማዕኸን ሚዲያን ክልተ ምንጪታት ድሕነት ግብጺ ዝሃቡዎ ሓበሬታ ጠቒሱ ኣብ ዘስፈሮ ጸብጻብ፡ ግብጺ፡ ክልቲአን ሃገራት [ኢትዮጵያን ቱርክን] ክበጽሕኦ ዝኽእላ ስምምዕ ንከይፍጸም ኣመሪካን ሕብረት ኤውሮጳን ብሞንጎኝነት ንክኣትው ሓቲታ ኣላ። ካልእ ግብጻዊ ምንጪ ንሮይተርስ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ቱርኪ ምስ ኢትዮጵያ ዝኾነ ዓይነት ስምምዕ ቅድሚ ምፍራማ ግብጺ ምስ ቱርኪ ክትዛተ ኣለዋ ዝብል መርገጺ ከም ዝሓዘት ተዛሪቡ። ግብጺ ብምኽንያት ህንጸት ግድብ ሕዳሰ ምስ ኢትዮጵያ ኣብ ወጥሪ እትርከብ ሃገር'ያ፤ ኣብ ሊቢያን ጉዳያት ባሕሪ ምብራቕ ሜድትራንያንን ድማ ምስ ቱርኪ ዘለዋ ርክብ ሓርፊፉ ይርከብ። ፕረዚደንት ዓብደልፈታሕ ኣልሲሲ፡ ድሕሪ ኣብታ ሃገር ዝነበረ ህዝባዊ ተቓውሞ ስልጣን ምስ ሐዘ ዝምድና ግብጽን ቱርክን ሓርፊፉ'ዩ። ክልቲአን ሃገራት ብምኽንያት ሊብያ ዝተፈላለየ መርገጺ ዝሓዛ ኮይነን፡ ቱርኪ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣፍልጦ ዝሃቦ መንግስቲ ትድግፍ። ግብጺ ብወገና ነቲ መንግስቲ ንምዕላው ብረት ዝዓጠቑ ሓይልታት ዝመርሕ ዘሎ ጀነራል ኻሊፋ ሓፍጣር'ያ እትድግፍ። ባይቶ ቱርኪ ነቲ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣፍልጦ ዝሃቦ መንግስቲ ንምሕጋዝ ናብ ሊብያ ሰራዊት ብምልኣኻ፡ ወጥሪ ክልቲአን ሃገራት ክዓርግ ገይሩ'ዩ። ባይራክታርቲቢ2 እዚ ብቱርኪ ዝስራሕ ድሮን ኣባላት ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ ዝኾና ሃገራትን ኣብ ማእኸላይ ምብራቕ ዘለዋ ሃገራትን ዓዲገን ተዓጢቐንኦ ይርከባ። ገሊአን ድማ ገና ክገዝኣ ኣብ ስምምዕ ኣለዋ። ነቲ ድሮን ዘፍሪ ‘ባይካር ዲፈንስ’ ኣብዚ እዋን ኣስታት160 ባይራክታር ቲቢ2 ኣብ ቱርኪ፣ ቀጠር፣ ዩክረይንን ኣዘርባጃንን ኣገልግሎት ይህባ ምህላወን ይገልጽ። ኣባል ኔቶ ዝኾነት ፖላንድ’ውን 24 ድሮናት ንምዕዳግ ተሰማሚዓ’ላ። ቅድም ኢሉ፡ ሚንስተር ምክልኻል ፖላንድ ባይራክታት ቲቢ2 “ብቕዓተን ኣብ ኲናት ኣመስኪረን ኣለዋ” ክብል ኣብ መደብር ሬድዮ ሃገሩ ምዝራቡ ጸብጻብ ሮይተርስ የመልክት። ብተመሳሳሊ ሞሮኮ 13 ባይራክታር ካብ ቱርኪ ንምዕዳግ  ኣብ ወርሒ ሚያዝያ ስምምዕ ከም ዝፈጸመት መራኸቢ ብዙሃን እታ ሃገር ጸብጺበን ነይረን። ፕረዚደንት ቱርኪ ረሲፕ ጣይብ ኤርዶሃን ስዑዲ ዓረብ ድሮናት ሃገሩ ንምግዛእ ድልየት ከም ዘለዋ ገሊጹ’ዩ። ብተመሳሳሊ ላቲቪያ’ውን ነተን ድሮናት ናይ ምዕዳግ ድልየት ከም ዘለዋ ሚንስትሪ ጉዳይ ወጻኢ ቱርኪ ኣብ ወርሒ ሰነ ብትዊተር ኣብ ዝዘርግሖ ሓበሬታ ወግዓዊ ከም ዝገበረ ይፍለጥ። እዚ ድሮን፡ ኣብ ማእኸላይ ብራኸ ነዊሕ ርሕቐት (Medium Altitude Long Endurance) ዝምደብ ኮይኑ፡ ክሳብ 150 ኪሎ ግራም ክብደት ተሰኪሙ ክበርር ይኽእል። ክሳብ 300 ኪሎ ሜትር ርሕቐት ኮይንካ ምቁጽጻር ከም ዝከኣል ይግለጽ። ነዞም ድሮናት ዘፍርይ ትካል ኣብ ዌብሳይቱ ዘስፈሮ ሓበሬታ ስፍሓት ክንፊ/መንፈሪ እቲ ድሮን 12 ሜትሮ፣ ቁመቱ 2.2 ሜትሮ፣ ንውሓቱ 6.5 ሜትሮ ከም ዝኾነ የመልክት። እዚ ዓይነት ድሮን ቁጽጽር ከይተገበረሉ ባዓሉ ክለዓልን ክዓልብን ካብ ምኽኣሉ ብተወሳኺ ካብ 18 ክሳብ 27 ሽሕ ጫማ ብራኸ ኣገልግሎት ክህብ ይኽእል። 4 ሮኬት ወይ ቦምባ ወይ ሚሳኤል ክሽከም ድማ ይኽእል። ኣብ ቀረባ ኣብ ሞንጎ ኣዘርባጃንን ኣርመኒያን ዝተላዕለ ጎንጺ፡ ኣዘርባጃን ተዓዊታ ንክትወጽእ እዚ ድሮን ብሰፊሑ ከም ዝተጠቐመት ክግለጽ ጸኒሑ'ዩ። ብተወሳኺ፡ ቱርኪ እዘን ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ኣብ ኲናት ሶርያን ሊብያን ክውዕላ ገይራ'ያ። ኣብቲ ቅድሚ 11 ኣዋርሕ ኣብ ትግራይ ዝተወልዐ ኲናት፡ ሰራዊት ፌደራል ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ከም ዝተጠቐሙ ዝገልጹ ጸብጻባት ክወጽኡ ጸኒሖም'ዮም። ቢቢሲ፡ ዋላ'ውን እንታይ ዓይነት ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ'የን ኣብቲ ኲናት ውዒለን ዝብል ከረጋግጽ እንተዘይኽኣለ፡ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ መንግስቲ ድሮን ከም ዝተጠቕመ ኣመልኪቱ ነይሩ። ኣዛዚ ሓይሊ ኣየር ሜጀር ጀነራል ይልማ መርዳሳ'ውን ኣብ ወርሒ ሕዳር 2013 ዓ.ም [ኣቆጻጽራ ግእዝ] ንሃገራዊ ቴሌቪዥን ኣብ ዝሃቦ ቃለ መጠይቕ ኢትዮጵያ ኣብቲ ኲናት ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ከም ዝተጠቐመት ኣረጋጊጹ'ዩ። ድሮን ብኸመይ ንዂናት ይውዕል? ሰብ-ኣልቦ ነፈርቲ ዝተፈላለዩ ረብሓታት ካብ ምሃበን ብተወሳኺ ንኽልተ መሰረታዊ ዝበሃሉ ወተሃደራዊ ኣገልግሎት እውን ይውዕላ። ንስለያ [ካብ ጸላኢ ሓበሬታ ንምእካብ] ከምኡ’ውን መጥቃዕቲ ንምፍጻም [ኣብ ልዕሊ ጸላኢ ሚሳኤል ንምትኳስ] የገልግላ። ግዝፊ ድሮናት ምስተን ስሩዓት ወተሃደራዊ ኮና ስቪላዊ ነፈርቲ ክነጻጸራ ከለዋ ኣዝየን ዝነኣሳ እየን። ቁጽጽር ዝግበረለን ከኣ ኣብ ኣዝዩ ርሑቕ ዝኾነ ቦታ ብዘሎ በዓልሞያ’ዩ። እቲ በዓል ሞያ ተንቀሳቓሲ ኣብ ዝኾነ መቆጻጸሪ [mobile ground control station] ኮይኑ ብርክብ ሳተላይት ኣቢሉ ነታ ድሮን ይቆጻጸራ። ኣብ ዓውዲ ኲናት ንጸላኢ ከቢድ ዕንወትን ኪሳራን ብምስዓብ ውጽኢታውያን ካብ ሞንጎ ዝበሃሉ ዓይነታት ድሮን ዘፍርያ ሃገራት ቻይና፣ ቱርኪ፣ ኣሜሪካን እስራኤልን ይጥቀሳ።


ኣብ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ተራ ዝነበሮ ሚኒስትሪ ማይ፣ መስኖን ኢነርጅን ስለሺ በቀለ

ትማሊ ኣብ ዝተመስረተ ሓድሽ ካቢኔ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ዘይተኻተተ ሚኒስትሪ ማይ፣ መስኖን ኢነርጅን ዝነበረ ስለሺ በቀለ [ዶክተር/ኢንጅነር] "ኣብ ቐጻሊ ሃገረይ ኣብ እትጠልቦ ኣገልግሎት ክዋፈር'የ" ክብል ብማሕበራዊ ሚዲያ መልእኽቲ ኣሕሊፉ። ቤት ምኽሪ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዙርያ ህንጸትን ምምላእ ማይን ህጸት ግድብ ሕዳሰ ኣባይ ኣብ ዘካየዶም ዝርርባት ዓብዪ ተራ ዝነበሮ ዶክተር ስለሺ ኣብቲ ሓድሽ ካቢኔ ዘይተኻተተ ምዃኑ ብዙሓት ከዘራርብ ቀንዩ። እንተኾነ ሎሚ ረፋድ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ተወሳኺ ሓላፍነት ዝሃበ ኮይኑ ዶክተር ስለሺ በቀለ ብመዓርግ ሚኒስትር ዋና ተደራዳርን ኣማኻርን ዶብ-ሰገር ሩባታትን ግድብ ሕዳሰን ገይሩ ከም ዝሾመ ኣፍሊጡ ኣሎ። ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ዘቕረቦም ኣባላት ካቢኔ ትማሊ ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ኣብ ዘካየዶ ኣኼባ ሽመት ከም ዝጸደቐሎም ይዝከር። እቲ ብስለሺ ዝምራሕ ዝነበረ ቤት ጽሕፈት ሚኒስትሪ ኣብቲ ሓድሽ ካቢኔ ሚኒስትሪ መስኖን ልምዓት ከባቢታት ቆላን ብዝብል ዳግም ተወዲቡ ኢንጅነር ኣይሻ መሓመድ ክትመርሖ ተሸይማ ኣላ። እቲ ሚኒስትሪ ማይን ኢነርጅን ብዝብል ዝጽዋዕ ሚኒስትሪ ንክመርሕ ድማ ኢንጅነር ሃብታሙ ኢተፋ ተሸይሙ። ዶክተር ስለሺ ነቶም ሓደሽቲ ሚኒስትራት እንኳዕ ደስ በለኩም ብምባል ሰናይ ተምኒቱ ክገልጽ እንከሎ፡ ንዝቕጽሉ ሓሙሽተ ዓመታት ሰናይ ግዜ ተመንዩ። ቅድም ኢሉ ሽልማት 'በጎ ሰው' ዝብል ሓዊሱ ዝተፈላለዩ ሽልማታት ዝተዋህቦ ዶክተር ስለሺ "ግድበይ'ዩ" ወይ'ውን "It's My Dam" ብዝብል ዘረብኡ ይፍለጥ። ንሱ፡ ህንጸት እቲ ግድብ ምስ ተወድአ መን'ዩ ከመሓድሮ? ዝብል ትሕዝቶ ዘለዎ ሕቶ ካብ ሓደ ጋዜጠኛ ኣብ ዝቐረበሉ እዋን እዩ "Its My Dam" ዝብል ምላሽ ሂቡ። እዚ ድማ ኣብ ሞንጎ ኢትዮጵያ፣ ግብጽን ሱዳንን ዘይምርድዳእ ኣብ ዝተላዕለሉ እዋን ብርክት ዝበሉ ኢትዮጵያውያን ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያን ካልኦት መድረኻትን ብሰፊሑ ዝተጠቐምሉ ኣበሃህላ ኮይኑ እዩ። ግብጽን ሱዳንን ኣብ ዙርያ ህንጸትን ምምላእ ማይን እቲ ግድብ ዘለወን ቅርታ ናብ ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣቕሪበን ኣብ ዝተኻየዱ ክልተ መድረኻት ዘተ ተረኺቡ ምላሽ ዝሃበ ዶክተር ስለሺ ብዙሓት ክንእድዎ ተራእዩ'ዩ። "ፈቲና ጸሊእና ካብ ሓደ ሩባ ማይ ስለ እንሰቲ ክንተሓባበር ይግባእ" ክብል ኣብቲ ባይቶ ተዛሪቡ ነይሩ። ንዝሓለፉ ሓሙሽተ ዓመታት ሚኒስትሪ ማይ፣ መስኖን ኢነርጅን ኮይኑ ዝመርሐ ዶክተር ስለሺ፡ "ንዝሓለፉ ዓመታት ዝመርሖ ዝነበርኹ ሚኒስትሪ በቲ ሎሚ ዝጸደቐ ኣወዳድባ ፈጸምቲ ስራሕ ሓደሽቲ ምሻሞም ሕጉስ'የ" ክብል ትማሊ ብፌስቡክ ጽሒፉ። እቶም ክልተ ኣብያተ ጽሕፈት ሚኒስትሪ ንዕብየት ሃገር ኣገደስቲ'ዮም ብምባል "ንዝሓለፉ ዓመታት ብቕንዕና፣ ተኣማንነትን ብዝኽእሎን ኣገልጊለ'የ" ኢሉ። ኣብ ቀጻሊ እታ ሃገር ኣብ እትደልዮም ግንባራት ተዋፊሩ ክሰርሕ ፍቓደኛ ከም ዝኾነ ብምግላጽ "ብዙሓት ፈተንቲ ግዜያት ሓሊፍና ኢና፤ ግድብና ድማ ኣብ ዝሓጸረ ግዜ ሓይሊ ከመንጪ'ዩ። ኣብዝን ካልኦት መዳያትን ዝነበረኒ ኣበርክቶ ኣብቶም ፈተንቲ እዋናት ንሃገረይ ዘኹርዐ'ዩ ኢለ ይኣምን" ክብል ገሊጹ። ኣብ መጀመርታ ኣዋርሕ እዚ ዓመት ካብቶም 13 ተርባይናት ግድብ ሕዳሰ እቶም ክልተ ክሳብ 750 ሜጋ ዋት ሓይሊ ምምንጫው ከም ዝጅምሩ ንቢቢሲ ገሊጹ ምንባሩ ይዝከር። 1. ደመቀ መኮንን - ምኽትል ቀዳማይ ሚንስተርን ሚኒስትር ጉዳያት ወጻእን 2. ኣብርሃም በላይ (ዶ/ር) - ሚኒስትር ምክልኻል ሃገር 3. ኣሕመድ ሽዴ - ሚኒስትር ገንዘብ 4. ሙፈሪያት ካሚል - ሚኒስትር ስራሕን ክእለትን 5. ዑመር ሁሴን ኦባ - ሚንስትር ሕርሻ 6. ኣይሻ መሓመድ (ኢንጂነር) - ሚኒስትር መስኖን ከባቢታት ቆላን 7. ሃብታሙ ኢተፋ ገለታ (ኢንጂነር) - ሚኒስትር ማይን ኢነርጅን 8. ብርሃኑ ነጋ ቦንገር - ሚኒስቴር ትምህርቲ 9. ዳግማዊት ሞገስ በቀለ - ሚኒስትር መጓዓዝያን ሎጀስቲክስን 10. ገ/መስቀል ጫላ ሞጣሎ - ሚኒስትር ንግድን ዞባዊ ምትሕብባርን 11.መላኩ አለበል - ሚኒስትር ኢንዳስትሪ 12. ብናልፍ አንዱዓለም - ሚኒስትር ሰላም 13. ጌዲዮን ጢሞቲዮስ (ዶ/ር) - ሚኒስትር ፍትሒ 14. ዶ/ር ሊያ ታደሰ ገ/መድህን - ሚኒስትር ጥዕና 15. በለጠ ሞላ ጌታሁን - ሚኒስትር ኢኖቬሽንን ቴክኖሎጅን 16. ኣምባሳደር ናሲሴ ጫሊ - ሚኒስትር ቱሪዝም 17. ላቀ አያሌው አንተነህ - ሚኒስትር እቶት 18. ጫልቱ ሳኒ ኢብራሂም - ሚኒስትር ልምዓት ከተማ 19. ታከለ ኡማ በንቲ - ሚኒስትር መዓድን 20. ፍጹም ኣሰፋ ኣዴላ (ዶ/ር) - ሚኒስትር ልምዓት ፕላን 21. ኤርጎጌ ተስፋዬ - ሚኒስትር ደቂ ኣንስትዮን ማሕበራዊ ጉዳይን 22. መርዳሳ ቱሉ - ሚኒስትር ባህልን ስፖርትን


ስፖርት፡ ግብጻዊ መሓመድ ሳላሕ ምስ ሃገራዊት ጋንትኡ ከይጻወት ብሊቨርፑል ተኸልኪሉ

ፌዴሬሽን ኵዕሶ እግሪ ግብጺ፡ ኣጥቃዓይ ክለብ ሊቨልፑል መሓመድ ሳላሕ፡ ሃገሩ ኣብ ዝመጽእ ወርሒ ኣብ እትገብሮ ግጥም ምጽራይ ዋንጫ ዓለም ከይሳተፍ ብክለብ ሊቨርፑል ከምዝተኸልከለ ገሊጹ። ጋንታ ሊቨርፑል ኣቅሪባቶ ዘላ ምኽንያት፡ ዓዲ እንግሊዝ ምስ ኮሮናቫይረስ ብዝተሓሓዝ ኣተኣታትያቶ ብዘላ ሕጊ፡ መሓመድ ሳላሕ ካብ ግብጺ ናብ ዓዲ እንግሊዝ ምስ ተመሰለ ን10 መዓልታት ክውሸብ ስለዝግደድ፡ ቁመንኡ ክፈርስ'ዩ ዝብል እዩ። ማዕከናት ዜና ብሪጣንያ ከምዝጸብጸበኦ፡ ሊቨርፑል ብጀካ ንመሓመድ ሳላሕ ንሰለስተ ብራዚላውያን'ውን ምስ ሃገራውያን ጋንተኦም ከይጻወቱ ከልኪላዎም ኣላ። ኣቶም ምስ ሊቨርፑል ዝጻወቱ ዘለዉ ምስ ሃገራዊት ጋንትኦም ከይጻወቱ ተኸልኪሎም ዘለዉ ብራዚላውያን ሮበርቶ ፍርሚኖ፡ ኣሊሶንን ፋብያኖን እዮም። ካልኦት ክለባት ናይ ዓዲ እንግሊዝ'ውን ተመሳሳሊ ስጉምቲ ብምውሳድ ንተጻወትተን ናብተን ብመንግስቲ ዓዲ እንገሊዝ ምስ ኮሮናቫይረስ ብዝተሓሓዝ ኣብ ቀይሕ መዝገብ ሰፊረን ዘለዋ ሃገራት ክሰደኦም ከምዘይክእላ እዩ ዝግመት። ፊፋ፡ ነቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ምስ ኮሮናቫይረስ ኣተሓሒሑ ክለባት ንተጻወትተተን ናብተን ብኮቪድ ዝተሃሰያ ሃገራት ካብ ምኻድ ክኽልክለኦም ዘተኣተታዎ ሕጊ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ከምዝኣለዮ ዝዝከር ኮይኑ፡ ነዚ ሊቨርፑል ወሲዳቶ ዘላ ስጉምቲ ክሳብ ሕጂ መልሲ ኣይሃበሉን ዘሎ።


ድሕሪ ዓሰርተ ዓመት ቀዳማይ ሚኒስተር እስራኤል ናብ ግብጺ ምብጻሕ ኣካይዱ

ቀዳማይ ሚኒስተር እስራኤል ናፍታለ ቤኔት ናብ ግብጺ ወግዓዊ ምብጻሕ ዘካየደ ኾይኑ፤ እዘን መዳውብቲ ሃገራት ድሕሪ ዓሰርተ ዓመታት'የን ዝበጻጽሓ ዘለዋ። ቀዳማይ ሚኒስተር ናፍታለ ቤኔት፡ ነቲ ኣብ ገምገም ቀይሕ ባሕሪ ዝርከብ ሻርም ኢል ሼክ ዝተብሃለ መዘናግዒ ቦታ ኮይኖም ምስ ፕረዚደንት ዓብደል ፈታሕ ኣል ሲሲ ዝተመያየጥዎ "ጽቡቕን ኣዝዩ ኣግዳስን" ብምባል ገሊጽዎ። ግብጺ ብወገና፡ ክልቲኦም መራሕቲ ኣብ ዞባዊ ጉዳያትን፡ ንሰለማዊ መስርሕ እስራኤልን ፍሊስጤምን ህይወት ኣብ ምስኳዕ ዝሕግዝን ምምይያጦም ገሊጻ። ነቲ ንነዊሕ ዓመታት ብቀዳማይ ሚኒሰትርነት ንእሰራኤል ዝመርሓ ቤንጃሚን ናትንያሁ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሰነ ስዒሩ ስልጣን ዝተረከበ ቀዳማይ ሚኒስተር ናፍታለ ቤኔት ብግብጺ ብዝቐረበሉ ዕድመ'ዩ ናብ ግብጺ ምብጻሕ ኣካይዱ። ቤንጃሚን ናትናያሁ ኣብ ስልጣን ኣብ ዝነበረሉ ኣብ 2011 ናብ ግብጺ ወግዓዊ ምብጻሕ ምከያዱ ዝዝከር ኮይኑ፡ ምስ ቤንጃሚን ናታንያሁ ዝተራኸበ ፕረዚደንት ግብጺ ነበር ሑሱን ሙባርክ ድሕረ ሓደ ወርሒ ርክቦም ካብ ስልጣኑ ከምዝተዓለወ'ውን ይዝከር። ቤንጃሚን ናትናያሁ ኣብ 2018'ውን ብስቱር ናብ ግብጺ ብምኻድ ምስ ኣል ሲሲ ምዝርራቡ ይጥቀስ እዩ እዚ ግን ብወግዒ ኣይተሓበረን። ብዘይካ እዚ ኣል ሲሲን ቤንጃሚን ናታንያሁን ኣብ ኣኼባ ናይ ሕቡራት ሃገራት ብተደጋጋሚ ብሒቶም ተዘራሪቦም ምንባሮም ይግለጽ። ግንጽን እስራኤልን ደማዊ ኵናት ድሕሪ ምክያደን፡ ግብጺ ካብ ሃገራት ኣዕራብ ኣብ 1979 ንምጀመርታ ግዜ ምስ እስራኤል ውዕል ሰላም ዝፈረምት ሃገር እያ። ዝርዘራዊ ምብጻሕ ቀዳማይ ሚኒስተር ቤኔት ብጸጥታዊ ምኽንያታት ዋላ እኳ እንተዘይተሓበረ፡ ኣብቲ ብሰኑይ ዝገበሮ ምብጻሕ ርክቦም ቅድሚ ምጅማሩ'ዩ ብወግዒ ተሓቢሩ።


ግድብ ህዳሰ፡ ኢትዮጵያ ንምትእትታው ማሕበር ሃገራት ዓረብ ብምቅዋም ናብ ባይቶ ጸጥታ ጥርዓን ኣቕሪባ

ኢትዮጵያ፡ ማሕበር ሃገራት ዓረብ ኣብ ጉዳይ ምስሕሓብ ዓብዪ ግድብ ህዳሰ ምትእትታው ይገብር ኣሎ ክትብል ንባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ጠሪዓ። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ እቲ ማሕበር ብዛዕባ ህንጸት ናይቲ ግድብ ኣመልኪቱ ንባይቶ ጸጥታ ደብዳበ ምጽሓፉ ከም እትቃወም ገሊጹ። ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣቶ ደመቀ መኮንን ትማሊ ሰኑይ ናብቲ ባይቶ ኣብ ዝጸሓፎ ደብዳበ፡ እቲ ማሕበር ብዛዕባ'ቲ ጉዳይ ደብዳበ ክጽሕፍ መሰል ከም ዘይብሉ ብምጥቃስ፡ እቲ ስጉምቲ ንሃገሩ ከም ዘቖጥዓ ኣፍሊጡ። "ኣባላት ሃገራት ማሕበር ሃገራት ዓረብ፡ ብዛዕባ ኣባይ ዝምልከት ግብጺ እትብሎ ነገር ከየመዛዘኑ ክቕበሉ እዚ ናይ መጀመርትኦም ኣይኮነን" ይብል መግለጺ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ። ብመንጎኝነት ሕብረት ኣፍሪቃ ስሉሳዊ ልዝብ ኣብ ዝካየደሉ ዘሎ እዋን ሃገራት ዓረብ ነቲ ስጉምቲ ምውሳደን ተቐባልነት ከም ዘይብሉ ኢትዮጵያ ኣነጺራ። እቲ ስጉምቲ፡ ነቲ ኣብ መንጎ ሕረብት ኣፍሪቃን ማሕበር ሃገራት ዓረብን ዘሎ ምሕዝነትን ምትሕብባርን ኣብ ሓደጋ ዘውድቕ'ዩ ክብል'ውን እቲ መግለጺ ኣጠንቂቑ'ሎ። "ሕብረት ኣፍሪቃ ናይ ኢትዮጵያ፡ ግብጽን ሱዳንን እዩ። ኩሎም ወገናት ተጠቀምቲ ብዝገብር መንገዲ ስሉሳዊ ናይ ልዝብ መድረኽ ዘርጊሑ'ሎ። እዚ ድማ ንኣፍሪቃዊ ጸገም ኣፍሪቃዊ መፍትሒ ዝብል መትከል ዝተኸተለ እዩ" ይብል ደብዳበ ኢትዮጵያ። ኢትዮጵያ ንሸምጋሊ ተራ ሕብረት ኣፍሪቃ ዘለዋ ደገፍ ብምግላጽ፡ ሱዳንን ግብጽን'ውን ተመሳሳሊ መርገጺ ክወስዳ ጸዊዓ። ሰለስቲአን ሃገራት ብዛዕባ ምምላእ ማይ ናይቲ ግድብ ዘለወን ምስሕሓብ ክሳብ ሕጂ መፍትሒ ኣይረኸባሉን ዘለዋ። ኢትዮጵያ ነቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዝጀመረቶ በይናኣዊ ምምላእ ማይ ኣብዚ ናይ ሕጂ ክረምቲ ከም ዝቕጽል ክትገልጽ እንከላ፡ ሱዳንን ግብጽን ግን ቅድም ኣብ ስምምዕ ክብጻሕ ይጠልባ። መንግስቲ ግብጺ፡ ነቲ ኢትዮጵያ ኣብዚ ክረምቲ ካልኣይ ገጽ ምምላእ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ንምጅማር ኣውጺኣቶ ዘላ መድብ ኮኒንዎ'ሎ። ሚኒስተር መስኖ ግብጺ መሓመድ ዓብደል ዓጢ፡ ምምላእ እቲ ዲጋ መዓስ ከምዝጅምር ካብ ኢትዮጵያ ወግዓዊ ሓበሬታ ከም ዝበጽሖ ብምሕባር፡ እቲ ውሳነ ንምርግጋእ ናይቲ ዞባ ኣብ ሓደጋ ዘብጽሕ'ዩ ብምባል ከም ዝነጸጎ ተዛሪቡ። ንሱ፡ እቲ መደብ ናይ ኢትዮጵያ በይንኣዊ ውሳነ ምዃኑ ብምጥቃስ: እቲ ናይ ኢትዮጵያ ውሳነ "ንዓለምኻዊ ውሳነን ሕግን ዝጥሕስ እዩ፡ ንሓባራዊ ጥቕሚ ዝህብ ከም ናይል ዝኣመሰለ ወሓዚ ዘማእክል ዓለምለኻዊ ሕግን ቅጥዕን ኣሎ፡ እዚ ኸኣ ይጠሓስ ኣሎ" ክብል ከሲሱ። ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ብወገኑ፡ ንሰለስቲአን ሃገራት ብምጽዋዕ ዘለወን ስግኣት ክገልጻ ድሕሪ ምግባሩ፡ ናብ መኣዲ ዘተ ክምለሳ ቅድሚ ሒደት መዓልታት ተማሕጺኑ ነይሩ።


ኮሮናቫይረስ፡ ግብጺ ዘይተኸተቡ መምሃራን ካብ ስራሕ ደው ክብሉ ኣዚዛ

ሚኒስትሪ ትምህርቲ ግብጺ፡ ክታበት ጸረ ኮሮናቫይረስ ዘይወሰዱ ወይ'ውን ካብቲ ቫይረስ ነጻ ምዃኖም መረጋገጺ ዘየምጽኡ መምሃራን ካብ ስራሕ ደው ክብሉ ኣዚዙ። ሓንቲ ካብተን ብለበዳ ኮሮናቫይረስ ብኸቢድ ካብ ዝተሃሰያ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝኾነት ግብጺ፡ እቲ ሕማም ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ከይላባዕ ካብ ዘለዋ ስግኣት ብምብጋስ ነዚ ውሳነ ከምዘሕለፈት እዩ እቲ ሚኒስትሪ ገሊጹ። ብመሰረት ብሚኒስትሪ ትምህርቲ ግብጺ ወጺኡ ዘሎ ንመምህራን ዝምልከት ሓዲሽ ሕጊ፡ ኣብ ኩሉ ደረጃታት ኣብያተ ትምህርቲ ዝርከቡ መምሃራን ክኽተቡ ወይ’ውን ሰሙናዊ ብዙሕ ወጸኢታት እናኣውጽኡ መርመራ ከካይዱ ክግደዱ እዮም። እዚ ሓዲሽ ሕጊ ኣብ ኩለን ኣብያተ ትምህርቲ ተግባራዊ ዝኸውን ኮይኑ፡ ንመምህራንን ኣብያተ ትምህርቲ ዝሰርሑ ሰራሕተኛታትን’ውን ክኽተቡ ወይ’ውን ሰሙናዊ ክምርመሩ ዘገድድ እዩ። ሚኒስተር ሚኒስትሪ ትምህርቲ ግብጺ፡ ታሪቅ ሻውቂ ከምዝሓበሮ፡ እቶም ዘይተኸተቡ ወይ ክኽተቡ ዘይደለዩ መምሃራንን ሰራሕተኛታትን ኣብያተ ትምህርቲ፡ ሰሙናዊ 100 ዶላር ከፊሎም መርመራ ኮሮናቫይረስ ብምግባር ውጽኢት መርመረኦም ከርእዮ ከምዝግደዱ ገሊጹ ኣሎ። ብመስረት ካብ ምኒስትሪ ጥዕና እታ ሃገር ዝተረኸበ ኣሃዝ፡ ካብ ኣብ መላእ ግብጺ ዝርከቡ መምሃራን እቶም 40 ሚኢታዊት ተኸቲቦም ምህላዎም እዮ ዝጠቅስ። ኣብ ግብጺ ብመሰረት ዓመታዊ ንድፊ ስርዓተ ትምህርቲ፡ ኣብ ዝምጽእ ክልተ ሳምንታት ሓዲሽ ዓመተ ትምህርቲ ክጅመር እዩ። ግብጺ ካብ ሃገራት ኣፍሪቃ ካብተን ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ብዙሓት ሰባት ዝሞትዋ ሃገር ኮይና፡ እታ ሃገር ክሳብ ሕጂ ልዕሊ 17 ሸሕ ሰባት ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ሞይቶማ ኣለዉ። ብብዝሒ ህዝቢ ካብ ሃገራት ኣፍሪቃ ንናይጀርያን ኢትዮጵያን ተኸቲላ ኣብ ሳልሳይ ደረጃ እትርከብ ግብጺ፡ ካብ ጥቅላላ ብዝሒ ህዝባ ንልዕሊ 5 ሚልዮን ክትከትብ ክኢላ ኣላ።


ሕጽረት ማይ ዘስዕቦም ዘሎ ደበና ኲናትን ዞባዊ ቅልውላዋትን

ቅድሚ ሕጂ ተራእዩ ብዘይፈልጥ መጠን ኣብ ዓበይቲ ሩባታት ዝህነጹ ዘለዉ ሓደሽቲ ግድባት ከምኡ’ውን ኣጠቓቕማ ማይ ነተን ኣብ ታሕተዋይ ተፋሰስ ዝርከባ ሃገራት ናብ ጽምኢ ብምእታው ተኽእሎታት ግጭት ከም ዝብርኽ ይገብር ኣሎ። ርብዒ ካብ ህዝቢ ዓለም ኣዝዩ ጽንኩር ብዝኾነ ሕጽረት ማይ ዝተሃሰየ እዩ። እዚ ኸኣ ብዙሓት ህይወቶም ንምውሓስ ናብ ካልኦት ሃገራት ክስደቱ ምኽንያት ኮይኑ’ሎ። “ማይ እንተዘይሃልዩ ሰባት ናብ ካልእ ቦታ ክጓዓዙ ክጅምሩ’ዮም” ትብል ኣብ ሚንስትሪ ወጻኢ ጉዳያት ፊንላንድ ሓላፊት ዓለምለኻዊ ምትሕብባርን ምህርቲ ፖለቲካ ማይን ኪቲ ቫን ደር ሄይደን። ሕጽረት ማይ ብግምት ን40 ሚኢታዊት ካብ ህዝቢ ዓለም ከም ዝጸለወ ዝግለጽ ኮይኑ ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ባንኪ ዓለምን ድማ ክሳብ 2030 ኣብ ዘሎ እዋን ኣስታት 700 ሚልዮን ሰባት ንሓደጋ ምፍንቓል ክሳጥሑ ከም ዝኽእሉ ግምቶም የቐምጡ። “ማይ እንተዘይሃልዩ ፖለቲከኛታት ነቲ ጉዳይ ከም ጽቡቕ ኣጋጣሚ ተጠቒሞም ብኡኡ ምኽንያት ናብ ጎንጺ ክኣትዉ ይኽእሉ እዮም” ትብል ኪቲ። ኣብ መበል 20 ክፍለ ዘበን መጠን ብደረጃ ዓለም ዝነበረ ተጠቃምነት ማይ ብኽልተ ዕጽፊ ከም ዝወሰኸ ይግለጽ። በዚ ምኽንያት ድማ ዓበይቲ ከተማታት ሃገራት ማይ ብዕደላ [‘ራሺን’] ናብ ነበርተን ከመቓርሓ ተገዲደን ኣለዋ። ዓለምለኸ ፎረም ቁጠባ ብመንጽር ዘኸትልዎ ጽልዋ ዘርዚሩ ኣብ ዘቐመጦም ዓለማዊ ስግኣታት፡ ማይ ሓደ ካብቶም ኣብ ቅድሚት ዝተሰርዑ ኮይኑ’ሎ። ኣብ 2017 ዘጋጠሙ ከበድቲ ሓደጋታት ደርቂ ብድሕሪ ካልኣይ ኲናት ዓለም ንዝተፈጠሩ ሕሱማት ሰብኣዊ ቅልውላዋት ብጽሒት ኣለዎም። ብሰንኪ እቶም ዘጋጠሙ ሕጽረታት መግቢን ዝተወልዑ ጎንጽታትን ድማ 20 ሚልዮን ሰባት ካብ ኣፍሪቃን ማእኸላይ ምብራቕን ዝነብሩሉ ከባቢ ገዲፎም ተፈናቒሎም። ንዝሓለፉ 30 ዓመታት ኣብ ሞንጎ ሕጽረት ማይ፣ ጎንጽን ፍልሰትን ዘሎ ርክብ መጽናዕቲ ዘካየደ ፒተር ግለይክ ብሰንኪ ማይ ዝፍጠሩ ጎንጽታት ይውስኹ ምህላዎም ይኣምን። “ኣዝዩ ሓሓሊፉ እንተዘይኮይኑ ብቐጥታ ብጽምኢ ማይ ዝሞተ ሰብ የለን። ግን ከኣ ብሰንኪ ዝተበከለ ማይን ማይ ንምርካብ ብዝፍጠሩ ጎንጽታትን ብዙሓት ሰባት ይሞቱ” ክብል የረድእ። ንሱን ኣባላት ጉጅለ መጽናዕቱን ነቶም ብሰንኪ ማይ ዝውልዑ ግጭታት ኣብ ሰለስተ ጉጅለታት ይመቕሉዎም። ንሳቶም ድማ፦ ብኸፊል ደረቕ ንዝኾነ ዞባ ሳሕል ኣፍሪቃ ከም ኣብነት እንተወሲድና ኣብ ሞንጎ ኣርባሕቲ እንስሳታትን ሓረስቶትን ብሰንኪ ሕጽረት ንጥሪቶም ወይ ናይ ሕርሻ ቦትኦም ዘስትይዎ ማይ ጎንጺ ከጓንፍ ምርኣይ ልሙድ’ዩ። መጠን ጠለብ ማይ እናወሰኸ ይመጽእ ብምህላዉ ከኣ ብዝሒ እቶም ዘጋጥሙ ጎንጽታት ክውስኹ ከም ዝኽእሉ ምግማት ኣየጸግምን። “ነቲ ጉዳይ ኣመልኪቱ ኣብ ቀረባ ዝተኻየደ መጽናዕቲ ከም ዘርእዮ ብሰንኪ ማይ ዘጋጥሙ ግጭታት ምስ ከይዲ ጊዜ እናወሰኹ ይመጽኡ ኣለዉ” ይብል ኣብ ትካል ሃብቲ ዓለም ዳይሬክተር ጉዳያት ማይ ቻርለስ ኣይስላንድ። “ወሰኽ ብዝሒ ህዝብን ቁጠባዊ ምዕባለን ብደረጃ ዓለም ንዘሎ ጠለብ ማይ ክውስኽ ገይርዎ’ሎ። ብኣንጻሩ ድማ ለውጢ ኩነታት ኣየር [ክሊማዊ ለውጢ] መጠን ማይ ክንክይ ይገብር ኣሎ ክብል ብንጽጽር የረድእ። እቲ ኣብ ሞንጎ ሕጽረት ማይን ግጭትን ዘሎ ርክብ ብቐሊሉ ክትግንዘቦ ትኽእል ኣይኮነን። ዋላ’ውን ኣዝዩ ጽንኩር ዝኾነ ደርቂ እንተጋጠመ እቲ ኩነታት ናብ ግጭት የምርሕ’ዶ ይኸውን ዝብል ሕቶ ኣብ ብዙሓት ዝተሓላለኹ ምኽንያታት ዝተመስረተ እዩ ዝኸውን። ብሰንኪ ማይ ክፍጠሩ ዝኽእሉ ግጭታት ብኣጋ ምፍላጥ እንተተኻኢሉ ግን፡ ኣብ መጻኢ እቲ ጎንጺ ከይኽሰት ኣቐዲምካ ዝኾነ ፍታሕ ምግባር ይከኣል’ዶ? ነዚ ሕቶ ዝወሃብ መልሲ ንኹሉ ብሰንኪ ሕጽረት ማይ ዘጋጥም ዓይነት ግጭታት ሓደ ዓይነት ፍታሕ ምሃብ ወይ ኣቐዲምካ ምድላው ዝከኣል ኣይኮን ዝብል’ዩ። ኣብ ብዙሓት ሃገራት ዘጋጥም ብኽነት ወይ ላሕዂ ምንካይ ንርእሱ ዓብዪ ውጽኢት ከምጽእ ዝኽእል ስራሕ’ዩ። ንኣብነት ኣብ ዒራቕ ካብቲ ንመስተ ዝጻረ ማይ እቲ ክልተ ሲሶ ዝኸውን ብሰንኪ ድኹም ትሕተ ቕርጺ [መሰረተ ልምዓት] ዝባኽን’ዩ። ብዘይካ’ዚ ኣብ ብልሽውና [ሙስና] ቁጽጽር ምግባር ከምኡ’ውን ሕርሻ ካብ ትሕቲ መሬት ዝርከብ ብዝያዳ ከይጥቀም ምግባር ነቲ ከጋጥም ዝኽእል ጸገማት ኣብ ምንካይ ትርጉም ዘለዎም ተወሰኽቲ ኣማራጺታት ፖሊሲታት እዮም። ኣይስላንድ፡ ማይ ክንድምንታይ ክቡር ነገር ምዃኑ ግንዛበ ንምፍጣር ኣብ ዋግኡ ወሰኽ ምግባር ኣገዳሲ ምዃኑ ይምዕድ። ምኽንያቱ ኣብ መብዛሕትኡ ክፋላት ዓለም ማይ ዝሓሰረ ዋጋ ዘለዎን ብብዝሒ ዝርከብን ሃብቲ ከም ዝኾነ እዩ ዝሕሰብ። ዝተፈላለዩ ስልትታት እናተጠቐምካ ናብ ረብሓ ዝውዕል ማይ ክውስኽ ምግባር እውን ካልእ ኣማራጺ እዩ። ንኣብነት ናይ ባሕሪ ማይ ጨውነቱ ኣምኪንካ ናብ ረብሓ ከውዕል ምግባር። ንኣብነት ስዑዲ ዓረብ ኣብዚ እዋን 50 ሚኢታዊት ጠለብ ማይ በዚ መገዲ’ያ ተቕርብ። ዝባኸነ ማይ መሊስካ ናብ ረብሓ ክውዕል ዝግበረሉ መስርሕ ቴክኖሎጂ’ውን ኣዝዩ ዝቐለለን ብዝተሓተ ዋጋ ዝስራሕን ስለ ዝኾነ ክሕሰበሉ ይግባእ። ሓደ መጽናዕቲ ከም ዘመልክቶ፡ ናይ ባሕሪ ማይ ጨዉ ብምንካይ ወይ ዝባኸነ ማይ ብዳግመ መስርሕ ናብ ረብሓ ክውዕል ምግባር፤ ነቲ ብደረጃ ዓለም እኹል ማይ ዘይረክብ 40 ሚኢታዊት ህዝቢ ናብ 14 ሚኢታዊት የውርዶ። ምስሕሓብ ማይ ናይል [ኒል] ብደረጃ ዓለም ብሰንኪ ማይ ዝጓሃሃሩ ብዙሓት ወጥርታት ምጥቃስ ይከኣል። ንካዛኪስታን፣ ኡስቤኪስታን፣ ቱርክመኒስታን፣ ታጃኪስታንን ኪርጊስታንን ዘሰሓሕብ ጉዳይ ባሕሪ ኣራል፤ ንግዝኣታት ሌቫንታይን ዘዋጥጥ ጉዳይ ሩባ ጆርዳን፤ ንቻይና ምስ ኣብ ደቡብ ምብራቕ እስያ ዘለዋ ጎረባብታ ንኽትሰሓሓብ ዝገበረ ሩባ ሜኮንግ ብኣብነት ይጥቀሱ። እንተኾነ እዚኦም ኩሎም ካብ ወጥሪ ብዝዘለለ ገና ናብ ጎንጺ ዝሰገሩ ኣይኮኑን። እተን ኣብ ዋሕዚ ሩባ ናይል ዝምርኮሳ ሃገራት ኢትዮጵያ፣ ግብጽን ሱዳንን ድማ ንህንጸት ዓብዪ ግድብ ህዳሰ ስዒቡ ኣብ ፖለቲካዊ ወጥሪ ኣትየን ይርከባ። እቲ ክሳብ 3.6 ቢልዮን ዶላር ከምዝሓትት ዝዝረበሉ ግድብ ዝፈጥሮ ቀላይ ዕብየቱ ክንዲ ሰለስተ ዕጽፊ ኣብ ክልል ኣምሓራ ዝርከብ ቃላይ ጣና ከም ዝኸውን ይግመት። ኢትዮጵያ ዝመጽአ ይምጻእ ብምባል ንህንጸት እቲ ግድብ ትቕጽል ኣብ ዘላትሉ እዋን: ግብጽን ሱዳንን ብወገነን ብተደጋጋሚ ሓበራዊ ወተሃደራዊ ልምምዳት ኣብ ምክያድ ይርከባ። ኣብ ቀረባ እዋን ድማ ‘ሓለውቲ ናይል’ [ጋርዲያንስ ኦፍ ናይል’] ብዝብል ዘካየድኦ ልፍንታዊ ወተሃደራዊ ምርኢት ምግባረን ይዝከር። እዚ ወጥሪ ናብ ኲናት ከየምርሕ’ኳ ስግኣታት እንተሃለዉ፤ ካብዚ ብዝያዳ ዘሻቕሉ ተመሳሰልቲ ጉዳያት ግን ኣይተስኣኑን። ንፓኪስታን ምስ ህንዲ ዘፋጠጠ ጉዳይ ማይ ምናልባት ኣብ ቀረባ ክጓሃሃር ዝኽእል ድጉል ሓዊ ከም ዝኾነ ይእመን። ፕረዚደንት ኡዝቤኪስታን ኢስላም ካሪሞቭ እቲ ጉዳይ ናብ ዞባዊ ጎነጽ ከምርሕ ከም ዝኽእል ስግኣቱ ይገልጽ። ኣብ ክፍፍል ማይ ዝግበሩ ስምምዓት ነቶም ዘለዉ ወጥርታት ኣብ ምቅላል ዝህልዎም እጃም ዓብዪ እዩ። ብድሕሪ ምዝዛም ካልኣይ ኲናት ዓለም ጥራሕ ኣስታት 200 ምስ ማይ ዝተሓሓዙ ስምምዓት ከም ዝተፈጸሙ ይዝረብ። ንኣብነት ኣብ 1960 ኣብ ሞንጎ ህንድን ፓኪስታንን ዝተፈረመ ውዕል ማያት ኢንዱስ ምጥቃስ ይከኣል። ውድብ ሕቡራት ሃገራት ምስ ሩባታትን ቀላያትን ብዝተሓሓዝ ኣብ ሞንጎ ሃገራት ዝፍጸም ዓለማዊ ውዕል ማይ ንምትእትታው ፈተነ እንተገበረ’ኳ ዛጊድ ግን 43 ሃገራት ጥራይ ከም ዝፈረማሉ ይግለጽ። ገለ ምሁራት ግን ሓደሽቲ ውዕሊታት ምትእትታው ኣገዳሲ ምዃኑ ይሕብሩ። ኢትዮጵያ፣ ሱዳንን ግብጽን እውን ንምስሕሓበን ክፈትሓ እንተዘይኪኢለን ናይ ደገ ሓገዝ ክጠልባ ኣብ ለንደን ናይ ዝርከብ ዘይመንግስታዊ ትካል ሓላፊት ምሕደራ ሃፍቲ ተፈጥሮን ለውጢ ክሊማን ጀሲካ ሃርቶግ ሓሳብ ተቕርብ። “ሰለስቲኤን ሃገራት በዓልተን ኣብ ስምምዕ ከምዝበጽሓ እምነት ኣለኒ፤ እንተኾነ ነቲ ዘሎ ወጥሪ ንምህዳእ ዓለምለኻዊ ዲፕሎማሲያዊ ጻዕርታት ኣገዳሲ እዩ” ትብል። ኣሜሪካ፣ ሩስያን ቻይናን ብሓባር ኮይነን ነተን ብማይ ሩባ ናይል ዝተፋጠጣ ሰለስተ ሃገራት ኣብ ቀያዲ ስሉሳዊ ስምምዕ ክኣትዋ ከተባብዓ ድማ ትጽውዕ። ለውጢ ክሊማን ምውሳኽ ብዝሒ ህዝቢ ዓለምን ቀንዲ መንቀሊ ደርቂ ምዃኖም ቀጺሎም ኣለዉ። ነዚኦም ዝግበር መፍትሒ ከኣ ኣብ ምንካይ ጎንጽታትን ፍልሰትን ዓብዪ ትርጉም ኣለዎ።


ፍሉይ ልኡኽ ኣመሪካ ጄፍሪ ፌልትማን ናብ ሃገራት ማእከላይ ምብራቕን ኬንያን ጉዕዞ ጀሚሩ

ፍሉይ ልኡኽ ኣመሪካ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ጄፍሪ ፌልትማን ናብ ሃገራት ማእከላይ ምብራቕን ኬንያን ጉዕዞ ከም ዝጀመረ ሚኒስትሪ  ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ኣፍሊጡ። ጄፍሪ ፌልትማን ካብ ሰኑይ 31 ግንቦት ጀሚሩ ክሳብ ቀዳም 5 ሰነ 2021 ኣብ ዘሎ ግዜ ናብ ቀጠር፣ ስዑዲ ዓረብ፣ ሕቡራት ኢመራት ዓረብን ኬንያን ከም ዝበጽሕ ተገሊጹ። እቲ ፍሉይ ልኡኽ ናብዘን ሃገራት ኣብ ዘካይዶ ጉዕዞ ኣብ ዙርያ ግድብ ሕዳሰን ጉዳያት ጸጥታ ቀርኒ ኣፍሪቃን ከም ዝዘራረብ ክግለጽ እንከሎ፡ ፍሉይ ልኡኽ ፌልትማን ምስ ሰብ መዚ እተን ሃገራት ከም ዝራኸብ መግለጺ እቲ ሚኒስትሪ የረድእ። እቲ ፍሉይ ልኡኽ "ምስ ሰብ መዚ እተን ሃገራት ተራኺቡ ኣብ ምዕባለን ምርግጋእን እቲ ዞባ ትኹረት ዝገበረ ዘተ ከካይድ'ዩ" ክብል እንከሎ፡ "ኣብ ዙርያ ግድብ ሕዳሰ ዘሎ ዘይምርድዳእ ንምፍታሕ ኩሎም ወገናት ዝቕበሉዎ ስምምዕ ክብጻሕ" ዘኽእል ዘተ ከም ዘካይድ እቲ ሚኒስትሪ ሓቢሩ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ኩነታት ከም ዘተሓሳሰቦ ዝገለጸ ፕሬዝደንት ኣመሪካ ጆ ባይደን፡ እቲ ፍሉይ ልኡኽ ተመሊሱ ናብ ሃገራት ቀርኒ ፍሪቃ ከም ዝጉዓዝ ገሊጹ ነይሩ። እንተኾነ ናይ ሕጂ ትኹረቱ ሃገራት ማእከላይ ምብራቕ ከም ዝኾነ መግለጺ ቤት ጽሕፈት ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ የመልክት። እተን ጄፍሪ ፌልትማን ምብጻሕ ዘካይደለን ሃገራት ካብ ቀረባ ዓመታት ናብዚ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣብ ፖለቲካዊ፣ ቁጠባውን ወተሃደራውን ጉዳያት ዘለወን እጃም እናዓበየ ክመጽእ እንከሎ ኣብ ጎኒ ኣመሪካ እትገብሮ ጻዕሪ ንክስለፋ ጻዕሪ ንምግባር ከም ዝኾነ ይግመት። ኬንያ ካብ ቀረባ ዓመታት ንነጀው ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ዘለዋ ፖለቲካውን ዲፕሎማሲያውን ጽልዋ እናጎልሐ ይመጽእ ኣሎ። ምምሕዳር ጆ ባይደን ናይ ፖሊሲ ለውጢ ብምግባሩ፡ ብሓባር ሽብርተኝነት ንምቅላስ ኣብ ቀረባ ምስ ኣመሪካ ወተሃደራዊ ልምምድ ንምግባር ቑጽሮም ብወግዒ ዘይተፈልጡ ወተሃደራት ናብ ኬንያ ከም ዝልኣኹ ተገሊጹ'ዩ። ኣብ ሃገራት ወሽመጥ ዓረብ ዘለዋ ጽልዋ ዝዓቢ ዘሎ ቀጠር ብወገና ኣብ ከባቢ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘለዋ ናይ ድሕነትን ዲፕሎማስን እጃም ዝዓዘዘ ምዃኑ ይግለጽ። ቅድም ኢሉ ምስ ሱዳንን ኤርትራን ጥቡቕ ዝምድና ዝነበራ ቀጠር ካብ ቀረባ ዓመታት ንነጀው ምስ ኢትዮጵያን ሶማሊያን'ውን ርክባ ክጠናኸር ገይራ እያ። በዚ ምኽንያት ኣብ ሞንጎ ሱዳንን ኤርትራን ከምኡ'ውን ኤርትራን ጅቡትን ዝነበረ ዘይምቅዳው ንምፍታሕ ጻዕሪ ከም ዝገበረት ይዝከር። ስዑዲ ዓረብን ሕቡራት ኢመራት ዓረብን ኣብ ማእከላይ ምብራቕን ወሽመጥ ዓረብን ዓብዪ ጽልዋ ዘለወን ሃገራት ኮይነን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ'ውን ዘይንዓቕ ግደ ከም ዘለወን ይዝረብ። ክልቲአን ሃገራት ምስ ኤርትራን ኢትዮጵያን ጽቡቕ ዝምድና ዘለወን ኮይነን ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ምስ መጽአ ኣብ ሞንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ንክልተ ዓሰርታት ዓመታት ዝዘለቐ ዘይምቅዳው ኣብ ምፍታሕ ሓጋዚ ተራ ከም ዝነበረን ይእመን። ብተወሳኺ ኣብ ዙርያ ድሕነት ዘለወን ኣበርክቶ ቀሊል ከም ዘይኮነ ይግለጽ። ቅድሚ ሒደት ኣዋርሕ ፍሉይ ልኡኽ ቀርኒ ኣፍሪቃ ፕሬዝደንት ጆ ባይደን ኮይኑ ዝተሾመ ፌልትማን ቅድሚ ሒደት ሳምንታት ኣብ ግብጺ ሓዊሱ ናብ ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ምብጻሕ ከም ዝገበረ ይዝከር። ፌልትማን መጀመርታ ካብ 26 ሚያዚያ ክሳብ 5 ግንቦት 2013 ዓ.ም ኣብ ዝነበሩ መዓልታት ናብ ግብጺ፣ ኤርትራ፣ ኢትዮጵያን ሱዳንን ተጓዒዙ ነይሩ። እቲ ምብጻሕ ኣብ ትግራይ ዘሎ ግጭት ከምኡ'ውን ኣብ ዙርያ ግደብ ሕዳሰ ንዓመታት ዝዘለቐ ዘይምቅዳው ንምፍታሕ ጸቕጢ ንምግባር ዝዓለመ ምንባሩ ይእመን። ጉዕዝኡ ብግብጺ ዝጀመረ ፌልትማን ኣብ ካይሮ ምስ ፕሬዝደንት ግብጺ ዓብደል ፈታሕ ኣልሲሲ ኣብ ዝነበሮ ዘተ፡ ኣልሲሲ ግብጺ ካብ ሩባ ኣባይ እትረኽቦ ብጽሒት ክጎድል ኣይትዕገስን ክብል እንከሎ ኣምባሳደር ፌልትማን ብወገኑ ምምሕዳር ባይደን ኣብቲ ዞባ ዘለው ግዜ ዘይህቡ ጉዳያት ንምፍታሕ ትኹረት ከም ዝገብር ገሊጹ ክብል ዋሽንግተን ፖስት ጸብጺቡ ነይሩ። ፌልትማን ኣብ ኣስመራ ኣብ ዝነበሮ ምብጻሕ ምስ ፕሬዝደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ናይ ኣርባዕተ ሰዓታት ዘተ ከካይድ እንከሎ ኤርትራ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘለው ጸገማት ንምፍታሕ ምስ ኣመሪካ ብሓባር ክትሰርሕ ዘለዋ ድልውነት ኣረጋጊጹ ክብል ሚኒስትሪ ዜና የማነ ገብረመስቀል ገሊጹ ምንባሩ ይዝከር። ጄፍሪ ፌልትማን ብፍሉይ ንጉዳያት ኢትዮጵያ ክከታተል ሓላፍነት ዝተዋህቦ ኮይኑ ኣብ ልዝብን ሽምግልናን መጽናዕቲ ብምክያድን ሃገራት ኣብ ምድርዳርን ሰፊሕ ተሞኩሮ ከም ዘለዎ ይግለጽ። ኣማኻሪ ዋና ጸሓፊ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝነበረ ባንኪ ሙንን ዋና ጸሓፊ ኣንቶንዮ ጉተሬዝን ዝነበረ ፌልትማን ኣብ ቤት ጽሕፈት ሚኒሰትሪ ጉዳይ ወጻኢ ኣመሪካ ን26 ዓመታት ኣገልጊሉ'ዩ። ብተወሳኺ ኣብ ሊባኖስ፣ ዒራቕ፣ እስራኤል፣ ቱኒዝያ፣ ሃንጋሪን ሃይትን ላዕለዋይ ዲፕሎማት ኮይኑ ኣገልጊሉ።


ምስሕሓብ ግድብ ህዳሰ፡ ሓደሽቲ ኣፍሪቃውያን መሓዙት ግብጺ

ግብጺ ብጉዳይ ግድብ ህዳሰ ምስ ኢትዮጵያ ትሰሐሓብ ኣብ እትርከበሉ እዋን፡ ኣብ ኣፍሪቃ ዘለዋ ዲፕሎማስያውን ወታሃደራውን ተሰማዕነት ንምሕያል ትሰርሕ ኣላ ይብል ግብጻዊ ተንታኒ ማግዲ ዓብደልሓዲ፡፡ ብ1875 ዝተመስረተ ጂኦግራፍያዊ ማሕበረሰብ ግብጺ፡ እታ ሃገር ኣብ ትሕተ-ሳሃራ ኣፍሪቃ ዘለዋ ድልየት ዘንጸባርቑ ገለ ድርሳናት ኣለዉዎ፡፡ ካብዚኦም ሓደ ደቡባዊ ዶብ እታ ሃገር ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ኣብ ዝርከብ ቃላይ ቪክቶርያ ገይሩ ዘርእይ ታሪኻዊ ካርታ እዩ፡፡ እቲ ጂኦግራፍያዊ ማሕበረሰብ፡ ኣብ እዋን እቲ ነዊሕ ዘይጸነሐ ሃጸያዊ ሕልሚ ግብጺ ዝተመስረተ እዩ፡፡ ኣብቲ እዋን ንሱዳን ኣብ ቁጽጽራ ክተውዕላ እንከላ ንኢትዮጵያ ንምውራር ድማ ካብ 1874 ክሳብ 1876 ከበድቲ ወታሃደራዊ ወፍሪታት ኣካያዳ፡፡ ኮይኑ ግና ብዘሕፍር ኣገባብ ብኢትዮጵያ ተሳዒራ፡፡ ግብጺ ድሕሪ 70 ዓመታት፡ ኣንጻር ባዕዳዊ መግዛእቲ ይካየድ ኣብ ዝነበረ ቃልሲ መሪሕ ብምዃን ነቲ ገባታይ ድሕረ ባይታኣ ኣከሓሒሳቶ፡፡ ኣብ ኲናት ዓረብ-እስራኤል ኢዳ ምስኣእተወት ድማ ኣብ ሃገራት ትሕተ-ሳሃራ ኣፍሪቃ ዝነበራ ምንቅስቓስ ቀኒሳ፡፡ እንተኾነ ካብ ዝሓለፈ ቀረባ ዓመታት ናብዚ ግና ብፍላይ ኣብ ተፋሰስ ናይል ምስዝርከባ ሃገራት ዘለዋ ርክብ መሰረታዊ ብዝበሃል መልክዕ ተቐዪሩ፡፡ ግብጺ ኣብዚ ቀረባ እዋናት ቁጠባውን ወታሃደራውን ትሕዝቶታት ዘለዎም ስምምዓት ምስ ሃገራት ዩጋንዳ፣ ኬንያ፣ ቡሩንዲ፣ ርዋንዳን ጅቡቲን ከቲማ እያ፡፡ ምስታ ኣብ ቀረባ እዋን ነፈርቲ ውግእን ፍሉይ ሓይሊታትን ዘሳተፈ ወታሃደራዊ ልምምድ ሓቢራታ ዘካየደት ሱዳን ሰፋሕቲ ስምምዓት ምትሕግጋዝ ካብ ዝገብራ ጸኒሐን እየን፡፡ መስመራት ኤሌክትሪካ ምስ ሱዳን ኣራኺባ ዘላ ግብጺ፡ ከተማ ኣለክሳንድርያ ምስ ኬፕ ታውን ዘራኽብ ናይ ባቡር መስመር ንምዝርጋሕ ዝዓለመ ገዚፍ ራእይ ንምትግባር ትትልም ኣላ፡፡ ነዚ ኩሉ ናይ ለውጢ ፖሊሲ ምኽንያት ዝኾነ ግን ሓደን ሓደን እዩ፤ ኢትዮጵያ ‘ዓብዪ ግድብ ህዳሰ’ ኢላ ዝሰየመቶ ኣብ ከይዲ ህንጸት ዝርከብ ግድብ፡፡ በዓል ሞያ ፖሊሲ ጉዳያት ወጻኢ ግብጺ ናኢል ሻማ ‘‘ግብጺ ኣብ ጉዳይ ዓብዪ ግድብ ህዳሰ ምስ ኢትዮጵያ ዘለዋ ኣፈላላይ ንምፍታሕ ንነዊሕ እዋን ኣብ ዲፕሎማሲ ተሞርኲሳ ጸኒሓ እያ፡፡ እንተኾነ እቲ ናይ ዘተ መገዲ ዝተዳኸመ ወይ ናብ ምድኻም ዝቐረበ ይመስል’’ ኢሉ፡፡ ግብጺ ዓበይቲ ወፍሪታት ኢንቨስትመንት ትገብረሎም ናይ ዘላ ሃገራት ካልእቲ መርኣያ ታንዛንያ እያ፡፡ ኣብዚ ኣብ ሪፊጂ ሩባ ዝተሃነጸ መፈልፈሊ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ጁልየስ ነረረ ዓብዪ ኢንቨስትመንት ተካየድ ኣላ፡፡ እዚ ድማ እታ ኪንዮ ሩባ ናይል ካልእ ንመስተን ሕርሻን ዝኸውን ኣማራጺ ዘይብላ ግብጺ፡ ሃገራት ተፋሰስ ናይል ክለምዓ ናይ ምሕጋዝ ድልየት ከምዘለዋ ከም መርኣያ ክውሰደላ እትደልዮ እዩ፡፡ ግብጺ ኣብቲ ኢትዮጵያ እትሃንጾ ዘላ ግድብ ተቓውሞ የብላን፤ እንተኾነ ኢትዮጵያ ነቲ ግድብ ከመይ ከምእተመሓድሮ ቀያዳይ ዝኾነ ስምምዕ እንድሕር ዘይፈሪማ፡ እቲ ግድብ ኣብ መጠን ፍሰት ሩባ ናይል ለውጢ ከምጽእ ይኽእል እዩ ዝብል ስግኣት ኣለዋ፡፡ እቲ ግድብ ንሕርሻ ግብጺ ከይጸሉን ድርቅን ሸቕሊ ኣልቦነት ከየስዕብን ስግኣት ኣሎ፡፡ ትኹረትን ለውጥን ፖሊሲ ወጻኢ ግብጺ ኣብ ሃገራት ትሕተ-ሳሃራ ኣፍሪቃ ካብ ዝልወጥ ጸኒሑ እኳ እንተኾነ፡ ገለ ግብጻውያን ግን ቁሩብ ዝደንጎየ እዩ ይብሉ፡፡ ‘‘ኣብ ዘበናዊ ፖለቲካ ጽልዋ ዝፈጥር፡ መድፍዕን ጥይትን ኣይኮነን’’ ዝብል ኣብ ዩኒቨርስቲ ዌስት ሚኒስተር ዝምህርን ኣማኻሪ ንግድን ዋላ ባክሪ እዩ፡፡ ‘‘ምስ ከም ሃገራት ተፋሰስ ናይል ዝኾና ብሩንዲ፣ ርዋንዳ ወይ ዩጋንዳ ስምምዓት ጸጥታ ምግባር ግርም እዩ፤ ኮይኑ ግና ንግብጺ እቲ እትደልዮ ጽልዋ ከምጸአላ ኣይኽእልን’’ ክብል ጽሒፋ፡፡ ሓያል ንግዳዊ ምትእስሳር ካብ ወታሃደራዊ ቅልጽም ብዝበለጸ ውጽኢት ከምጸአላ ይኽእል ብምባል እውን ይሙግት፡፡ ‘‘ግብጺ ዘይትደልዮ ዘበለ ኩሉ ካብተን ሃገራት ክትገዝእ ኣለዋ ዝበለ የለን፤ ንኣብነት ግን ሃገራት ተፋሰስ ናይል፡ ኣዝዩ ብዙሕ መጠን ዘለዎ ደረጅኡ ዝሓለወን ቡን የፍርያ እየን፡፡ ግብጺ ከኣ በቢዓመቱ ልዕሊ 95.5 ሚልዮን ዶላር ዝግመት ቡን እትሽምት ኮይና ካብ 95 ምኢታዊት ንላዕሊ ግን ካብ ኣፍሪቃ ወጻኢ ካብ ዘለዋ ሃገራት እያ እትገዝእ’’ ይብል፡፡ እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ኣብዚ እዋን ኣብ ግብጺ ዘሎ ስምዒት ነገር ምጽሕታር እናዐበየ ይመጽእ ኣሎ፡፡ መራሒ እታ ሃገር ዓብዱልፈታሕ ኣልሲሲ እውን ኣብ ልዕሊ ኢትዮጵያ ብርትዕ ክብል ጸቕጢታት ይግበሮ ኣሎ፡፡ ደገፍቲ እቲ ፕረዚደንት እውን እንተኾኑ፡ነቲ ‘ናይ ግብጺ ናይ ማይ መሰል ከኽብር እንድሕር ዘይክኢሉ ናይ ምምራሕ ስልጣን የብሉን’ ዝብል ንምሕሳቡ ዝኸብድ ኣመለኻኽታ፡ ዓው ኢሎም እንተዘይኮነ እውን ይዛረብዎ ኣለዉ፡፡ ግብጺ እቲ ምስ ኢትዮጵያ ዝግበር ግጥም ዘይተርፍ እንተኾይኑ፡ እቲ ኣብ ዙርያ ኢትዮጵያ ኣብ ዘለዋ ሃገራት እትዝርገሖ ዘላ ሰንሰለት ምሕዝነት ዋጋ ከምትረኽበሉ ተስፋ ትገብር፡፡


ግድብ ሕዳሰ: ሱዳን ወሲዳቶ ዘላ ተሪር መርገጺ መንቀሊኡ እንታይ'ዩ?

ሱዳን ኣብ ዝሓለፈ ዓሰርተ ዓመት ኣብ ጉዳይ ዓብዪ ግድብ ሕዳሰ ኢትዮጵያ መርገጺኣ ሓንሳብ ምስ ኢትዮጵያ ሓንሳብ ምስ ግብጺ እዩ ክውግን ጸኒሑ። ኣብ ዝሓለፈ ቀረባ መዓልታት ግን ሙሉእ ንሙሉእ ናይ ግብጺ ጸግዒ ወሲዳ ምህላዋ ሪፖርተር ቢቢሲ ዘይነባ መሓመድ ሳልሕ ካብ ካርቱም ትሕብር። ብዛዕባ ዓቢ ግድብ ሕዳሰ ኢትዮጵያ ዘተ ኣብ ዝካየደሉ፡ ሱዳን ካብ ንዝተብሃለ ሕራይ ምባል ወጺኣ ናብ ተወላዋሊትን ብዓቢኡ'ውን ናብ ኵናትን እያ ኣትያ ዘላ። እዚ ከኣ እቲ ኣብ ሱዳን ዘሎ ድሕሪ ምውዳቕ  ፕረዚደንት ነበር ዑመር ኣል በሽረር ኣብ ስልጣን ዝርከብ መሰጋጋሪ መንግስቲ ሱዳን ፈጢርዎ ዘሎ ጽልዋ ዘርኢ እዩ። ኢትዮጵያ ምስ ምምጻእ ክረምቲ ዋላ ኣብ ስምምዕ ኣይበጻሕ ካልኣይ ዙርያ ምምላእ ማይ እቲ ግድብ ከም እተካይድ ኣብ ትገልጸሉ ዘላ እዋን እቲ ኣብ ሞንጎ ሱዳንን ኢትዮጵያን ዘሎ ፍሕፍሕ ዝያዳ ሓሽኪሩ ይርከብ። ግብጽን ኢትዮጵያን እቲ ግድብ ምስ ህላዉኤን ዘለዎ ቀጥታዊ ምትእስሳር ኣመልኪተን ዘቲየን እየን። ኢትዮጵያ፡ እቲ ግድብ ኣብ ቁጠባኣ ከምጽኦ ዝኽእል መስተርሆት ብምሕባር፡ ድሕሪ ምዝዛም እዚ ፕሮጀክት 60 ሚእታዊት ካብ ህዝባ ካብዚ ፕሮጀክት ቀረብ ጽዓት ናይ ኤለትሪክ ክረክብ ምዃኑ ትሕብር። ግብጺ ብወገና እቲ ፕሮጀክት ብመገዲ ፈለግ ኒል ናብ ግብጺ ክመጽእ ዝኽልእ ማይ ስለ ዝዓግቶ ኣብ ቀጻልነት ህይወት ህዝባ ዓቢ ስግኣት ከም ዝፈጥር ትማጎት። ኣብ ሞንጎ እዘን ክልተ ሃገራት እትርከብ ሱዳን'ውን ኒል ንዓኣ ኣቋሪጹ ናብ ግብጺ ስለ ዝኸይድ፡ ንዓኣ'ውን ብቀጥታ ከም ዝጸልዋ ብምግላጽ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣትሪራ ትማጎተሉ'ላ። ኣማኻሪ ላዕለወይ ሓላፊ ልኡላዊ ባይቶ ሱዳን ሊተናል ጀነራል ዓብደል ፈታሕ ኣል ቡርሃን፡ ብዛዕባ እዚ ዘሎ ናይ ማይ ኵናት ኣብ ዝገለጸሉ "ማሕበረሰብ ዓለም ጣልቃ ብምእታው መፍትሒ እተዘይኣምጺእሉ ልዕሊ እቲ ሰብ ዝግምቶ ሓደገኛ ክኸውን እዩ" ኢሉ። ሱዳን ኣብ መጀመርታ ነቲ 'ፕሮጀክት' ሓንጎፋይ ኢላ ተቐቢላቶ ነይራ። 14 ኣዋርሕ ንድሕሪት ምልስ ኢልና ሰነዳት ምስ እንፍትሽ፡ ካብ ካርቱም ካልእ ዓይነት ድምጺ እዩ ዝስማዕ ነይሩ። ሚኒስተር ሃብቲ ማይ ሱዳን ያሲር ዓባስ ኣብ ለካቲት 2020 እቲ ግድብ ንሱዳን ክሳብ ክንደይ ጠቓምን ኣርባሕን ምዃኑ ብምግላጽ ሱዳን ካብዚ ግድብ ብዙሕ ረብሓታት ከም ዝህልዋ እዩ ዘርዚሩ ኣረዲኡ። ሚኒስተር ያሲር ዓባስ፡ ኣብ መግለጺኡ እቲ ግድብ ምህናጹ እቲ ናብ ሱዳን ዝፈስስ ማይ ፍሉጥ ከም ዝኽውን፡ ኣብ ሱዳን ሳልሳይ ወቅቲ ናይ ሕርሻ ንክህሉ ከም ዝሕግዝን ሱዳን ሕሱር ቀረብ ኤለትሪክ ንክትረክብ መገዲ ዝጸርግን ምዃኑ'ውን ኣብሪሁ። ኣብ መጀመርታ እዚ ወርሒ ብሞንጎኝነት ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ ሞንጎ ግብጺ፣ ሱዳንን ኢትዮጵያን ዝተኻየደ ልዝብ ብዘይ ፍረ ተበቲኑ። ድሕሪኡ ሚኒስተር ያሲር ዓባስ ኢትዮጵያ ኣብ ሓደ ስምምዕ ከይተበጽሐ ነቲ ግድብ ክትመልኦ እንተጀሚራ ንሱዳን ስግኣት ሃገራዊ ጸጥታ ከም ዝኾና ንጋዜጤኛታት ሓቢሩ። ሱዳን፡ ኢትዮጵያ ሓደ ቀያዲ ዝኾነ ስምምዕ ክትፍርም ኣለዋ ኢላ እያ ትማጎት። ካብዚ ብተወሳኺ ኣብ ዝመጽእ ክፍጥር ዝኽእል ምስሕሓባት ብኸመይ ክፍታሕ ከም ዘለዎ ካብ ሕጂ ዘተ ክካየደሉ ኣለዎ ዝብል'ውን እቲ ሱዳን ከም ካልኣይ ነጥቢ ኣቐሚጣቶ ዘላ እዩ። ሚኒስተር ያሲር ዓባስ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ቃል'ውን፡ ኢትዮጵያ ነቲ ተጀሚሩ ዘሎ ልዝብ ንምሕልላኽ ነቲ ማይ ንሕርሻዊ ሃልኪ ክጥቐመሉ'የ ዝብል ሓዲሽ ሓሳብ ሒዛ ትመጽእ ኣላ ኢሉ። ንሱ ብምስዓብ "እቲ ዲጋ ኣብ ሓደ ስምምዕ ከይተበጽሐ ኢትዮጵያ ክትመልኦ እንተጀሚራ፡ ነቶም ካብዚ ማይ እዚ ህይወቶም ዝመርሑ ህዝብን ነቲ ከባብን ኣዝዩ ዘስግእ እዩ" ኢሉ። እቲ ሚኒስተር፡ ግብጺ፡ ኣብ ዲጋ ኣስዋን እኹል ክዙን ማይ ከም ዘለዋ ብምግላጽ፡ ኢትዮጵያ ነቲ ዲጋ ክትመልኦ እንተጀሚራ ካብ ግብጺ ንላዕሊ ሱዳን ከምእትሽገር ኣብሪሁ። እዚ ሚኒስተር ያሲር ዓባስ ዝገልጾ ዘሎ ካብ ቀደም'ውን ዝዝረብ ዝነበረ እኳ እንተኾነ፡ ሱዳን ሕጂ ድያ ከተስተብህለሉ ጀሚራ ዋላስ መርገጺኣ ክትቕይር ዝደረኸ ክስተት ኣሎ እዩ? ዝብል ዛዕባ ኸኣ ኩሉ ሰብ ዘልዕሎ ዘሎ ኣርእስቲ ኮይኑ ይርከብ። እቲ ምስዚ ተተሓሒዙ ዝልዓል ነጥቢ ከኣ ድሕሪ ምውዳቕ ፕረዚደንት ሱዳን ነበር ዑመር ኣልበሽር ኣብ ሱዳን ስልጣን ተማቒሎም ዘለዉ ወተሃደራትን ሲቪልን፡ ወተሃደራዊ'ዶ ሲቪላዊ ሓይሊ ይዕብልል ቅልጽሞም ንከርእዩ ንዓቢ ግድብ ህዳሰ ከም መስትያት ይጥቐምሉ ኣለዉ ዝብል እዩ። ጉዳይ ግድብ ህዳሰ ንሱዳንን ግብጽን ስግኣት ሃገራዊ ጸጥታ'ዩ ንምባል ካልኦት ዝልዓሉ መእመኒ ሓሳበት'ውን ኣለዉ። ሱዳንን ኢትዮጵያን ብጉዳይ ኣል ፋሽጋ ኣብ ዶባዊ ምስሕሓብ እየን ዘለዋ። እቲ ኣብ ሞንጎ እዘን ክልተ ሃገራት ኣብ መወዳእታ ወርሒ ሕዳር ዝተጀመረ ዶባዊ ምስሕሓብ ካብ መዓልቲ ናብ መዓልቲ ወጥሩ እናወሰኸ'ዩ ዝኸይድ ዘሎ። እዚ ሓደ ካብቲ ሱዳን ብጉዳይ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ንኢትዮጵያ ትህቦ ዝነበረት ደገፍ ንኽትቅይር ዝደረኸ ነጥቢ እዩ ዝብሉ'ውን ብዙሓት'ዮም። ዋላ እኳ ኣብ ሞንጎ ሱዳንን ኢትዮጰያን ዘሎ ዶብ ብንጹር ዘይተመልከተ እንተኾነ እቲ ኣብ እዋን መግዛእቲ ኣብ ሞንጎ ሱዳንን ኢትዮጵያን ዝተኸተመ ውዕላት ናይ ዶብ፡ እቲ ሕጂ ዘሰሓሕበን ዘሎ ልሙዕ መሬት ኣልፋሽጋ ናይ ሱዳን ምዃኑ እዩ ዘርኢ። እንተኾነ ኢትዮጵያውያን ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ግብሪ እናኸፈሉ ክነብርዎ ጸኒሖም'ዮም። ኣብ 2008 ኢትዮጵያ እቲ መሬት ናይ ሱዳን ምዃኑ እኳ እንተኣመነት ካብቲ መሬት ግን ኣይወጸትን። ኢትዮጵያ በቲ ኣብ ትግራይ ዝተወለዐ ኵናት ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያታ ተጸሚዳ እንከላ ሱዳን ከም ዕድል ብምጥቃም ሰራዊታ ናብ ኣልፋሽጋ ብምእታው፡ እቲ ናተይ እዩ ትብሎ መሬት ኩሉ ከም ዝሓዘቶ ገሊጻ። መንግስቲ ሱዳን፡ ኣብ ኣልፋሽጋ ንዝግበር ወተሃደራዊ ስጉምትታት ህዝባዊ ደገፍ ንክረኽበሉ ብዙሕ'ዩ ጽዒሩ። ጸለውቲ ሰባት ናብቲ ዶብ ብምውሳድ፡ ፍሉጣት ደረፍቲ ወተሃደራዊ ክዳን ተኸዲኖም ኣብ ካርቱም ሙዚቃዊ ምርኢት ከም ዘቕርቡ ምግባር ገለ ካብቲ ህዝቢ ንምጉስጓስ ዝተጠቐመሉ ሜላ እዩ። ኣብ ሰሜን ሱዳን'ውን ኣባላት ሓይሊ ኣየር ሱዳን ምስ ሓይሊ ኣየር ግብጺ ብምዃን ሓባሪዊ ወተሃደራዊ ልምምድ ከካይዱ ጸኒሖም'ዮም። ኣብ ጥሮታ ዝርከብ ብሪጋደር ጀነራል ሞሓመድ ጋለንደር ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ቃል "በትሮም ናብ ኢትዮጵያ ንምውጥዋጥ ኢሎም ይገብርዎ ከም ዘለዉ ፍሉጥ'ዩ" ኢሉ። ኢትዮጵያ፡ እቲ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ኣብ ልዕሊ ሱዳንን ግብጽን እንትርፎ ኣወንታዊ ረብሓ ዝፈጥሮ ኣሉታዊ ጽልዋ ከም ዘየለ ከተእምን ህርዲግ ትብል። ኣብ ዝሓለፈ ሰንበት፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ብትዊተር ዓቢ ግድብ ህዳሰ "ጸገማት ንምፍጣር ሃቀነ የብሉን" ድሕሪ ምባል፡ እቲ ዓሚ ኢትዮጵያ ዘካየደቶ ቀዳማይ ዙርያ ምምላእ እቲ ግድብ ንኽልቲኤን ሃገራት [ግብጽን ሱዳንን] ብፍላይ ኸኣ ንሱዳን ካብ ዕልቕልቕ ከም ዘድሓና ሓቢሩ። ንሱ ብምስዓብ ቅድሚ ካልኣይ ገጽ ምምላእ እቲ ግድብ ምጅማሩ ምልውዋጥ ሓበሬታ ከም ዝህሉ'ውን ገሊጹ። እዚ ቃላት ናይ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ፡ ነቲ ግብጽን ሱዳንን  ቀያዲ ዝኾነ ስምምዕ ክፍረም ዝጠልበኦ ዘለዋ ህንዳደ ዘህድእ ኣይመስልን እዩ። ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ግብጺ ሳምህ ሾክሪ እቲ ግድብ ንሰለስቲአን ሃገራት ብዘይሃሲ መንግዲ ንክካየድ ግብጺ ተቕርቦ ዘላ ሓሳባት ደገፍ ንምርካብ ናብተን ንግብጺ ይድግፋ እየን ዝበለን ሃገራት ዑደት የካይድ ከም ዘሎ መንግስቲ ግብጺ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ገሊጹ ኣሎ። ላዕለወይ ሓላፊ ልዑላዊ ባይቶ ጀነራል ዓብደል ፈታሕ ኣል ቡርሃን'ውነ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ተለቪዥን ቀሪቡ ተመሳሳሊ መልእኽቲ እዩ ኣሕሊፉ። ኣብ ሞንጎ እዘን ሃገራት [ግብጺ፡ሱዳንን ኢትዮጵያን] ዘሎ ፖሎቲካዊ ወጥሪ ረስኑ ኣብ ዝውስኸሉ ዘሎ ኣብ ስምምዕ ከይተበጽሐ ምስ ምምጻእ ክረምቲ ኢትዮጵያ ከም ቃላ ነቲ ዲጋ ክትመልኦ እንተጀሚራ ክምጽእ ዝኽእል ነገር ብኣግኡ ንምፍላጥ ክብድ ይብል እዩ። እቲ ክረምቲ'ውን ምምጽኡ ኣይተርፎን'ዩ።


ግድብ ሕዳሰ፡ ግብጽን ሱዳንን ኢትዮጵያ ዘቕረበትለን ጻውዒት ነጺገን

ኢትዮጵያ ካልኣይ ዙርያ ምምላእ ማይ ዓብዪ ግድብ ሕዳሰ ቅድሚ ምጅማራ ሓበሬታ ንምልውዋጥ፡ ግብጽን ሱዳንን ሰብ ሞያ ክውክላ ዘቕረበትለን ጻውዒት ነጺገንኦን። ኢትዮጵያ፡ ኣብ ዝመጽእ ናይ ክረምቲ ኣዋርሕ (ሓምለን ነሓሰን፤ ኢሉ'ውን መስከረም) ካልኣይ ዙርያ ምምላእ ማይ እቲ ግድብ ከም እተካይድ ሰብ ሞያ እታ ሃገር ገሊጾም ነይሮም። ግብጽን ሱዳንን ከኣ፡ እታ ሃገር እትሃንጾ ዘላ ገዚፍ ፕሮጀክት ሓይሊ ኤሌክትሪክ ብዝምልከት ኣብ ግዱድ ስምምዕ ከይተበጽሐ: ምምላእ ማይ ክተካይድ የብላን ኢለን ክጉስጉሳ ምጽንሐን ይፍለጥ። ኢትዮጵያ፡ ክልቲአን ሃገራት ዘቕርብኦ ሕቶ ብተደጋጋሚ ክትነጽጎ እንከላ፡ እቲ ግድብ ማይ ክትሕዝ ናይ ምግባር ስራሕ ኣብ ሞንጎ እተን ሃገራት ዝርርብ እናተኻየደ'ውን ክኸውን ዝኽእል ከም ዝኾነ ትገልጽ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ሰለስቲአን ሃገራት ኣብ ዴሞክራሲያዊት ሪፐብሊክ ኮንጎ ከተማ ኪንሻሳ ተራኺበን ዘካየድኦ ዘተ ብዘይ ዝኾነ ፍረ ክበተን እንከሎ፡ ኢትዮጵያ ብዛዕባ እቲ ካልኣይ ዙር ምምላእ ማይ ምስ ግብጽን ሱዳንን ሓበሬታ ንምልውዋጥ ንክጥዕም ሰብ ሞይአን ከፍልጥኣ ሓቲታ። ይኹን'ምበር፡ ኣብ'ቲ ሕጋውን ቀያድን ስምምዕ ከይተበጽሐ ሓበሬታ ንምልውዋጥ ዝሕግዙ ሰብ ሞያ ከፍልጥኣ ዘቕረበትለን ጻውዒት ግብጽን ሱዳንን ኣይተቐበልኦን ክብል ሮይተርስ ጸብጺቡ። ማዕከን ዜና ሱዳን ሱና ንመግለጺ ሚኒስትሪ ማይን መስኖን እታ ሃገር ጸሪሑ ኣብ ዘስፈሮ ጸብጻብ፡ ኣብ ዙርያ ምምላእ ማይ እቲ ግድብ ሓበሬታ ምልውዋጥ ኣገዳሲ ምዃኑ እኳ እንተገለጸ፡ ኣብ ስምምዕ ካብ ሞንጎ ዝተበጽሓሎም ጉዳያት ኣብ ውሱናት ትኹረት ዝገበረ ምዃኑ ጥርጣረ ከም ዝፈጠረሉ ገሊጹ። በዚ ምኽንያት፡ እተን ሃገራት ክሳብ ሕጂ ክሰማምዓ ብዘይምኽኣለን ዝተፈላለዩ ምድላዋት ይገብራ ምህላወን ይግለጽ። ሱዳን ንመስኖን ዝስተ ማይን ዘድልያ መጠን ማይ፡ ኢትዮጵያ ካልኣይ ዙርያ ምምላእ ማይ ግድብ ሕዳሰ ቅድሚ ምጅማራ: ኣብቲ 600 ሚሊየን ሜትር ኲዩብ ማይ ክሕዝ ዝኽእል ግድብ ጀበል ኣወልያ ክትዓቚር ምዃና ሱና ጸብጺቡ። ሚኒስትሪ መስኖ ግብጺ ብወገኑ፡ ኢትዮጵያ እተካይዶ ካልኣይ ዙርያ ምምላእ ማይ ብዓብዪ ግድብ ኣስዋን ከም ዘከሓሕሱዎ ብምግላጽ፡ ቀንዲ ስግኣቱ ደርቂ እንተጋጥም ምዃኑ ከም ዝጠቐሰ ሮይተርስ ጸብጺቡ። ሚኒስትሪ ማይ፣ መስኖን ኢነርጅን ኢትዮጵያ ስለሺ በቀለ፡ እቲ ኣብ ምዝዛም ዝርከብ ግድብ ሕዳሰ ማይ ንምምላእ ዝተትሓዘ መደብ ብዝኾነ መዐቀኒ ከም ዘይተናውሖ ብምግላጽ ነዚ ዝድግፍ ኣሰራርሓን ምኽንያትን የለን ኢሉ'ዩ። ህንጸት እቲ ግድብ ንምዝዛም 20 ሚኢታዊት ከም ዝተረፎ ክግለጽ እንከሎ፡ ሙሉእ ስርሑ እንትጅምር ልዕሊ ሓሙሽተ ሽሕ ሜጋ ዋት ሓይሊ ኤሌክትሪ ዘምንጩ ዓቕሚ ክህልዎ'ዩ። ሰብ መዚ ግብጽን ሱዳንን ኣብ ዝተፈላለዩ እዋን ብምኽንያት እዚ ግድብ ካብ ሩባ ኣባይ ዝረኽብኦ መጠን ማይ ክንኪ'ዩ ዝብል ስግኣት ከም ዘለወን ብተደጋጋሚ ክገልጻ ጸኒሐን'የን።


ኣብ 2020 ብብዝሒ ናይ ሞት መቕጻዕቲ ኣብ ቅድሚት ዝተስርዓ ሃገራት ኣየኖት እየን?

ኣብ 2020 ብብዝሒ ብሞት ካብ ዝቐጽዓ ሓሙሽተ ሃገራት ዓለም: እተን ኣርባዕተ ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ዝርከባ ምዃነን ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ገሊጹ። ኣብ 2020 ብደረጃ ዓለም 483 ሰባት ብሞት ከም ዝተቐጽዑ ዝገልጽ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ካብኦም እቶም 88 ሚኢታዊት ካብ ሃገራት ኢራን፡ ግብጺ፡ ኢራቕን ሰዑድ ዓረብን እዮም ኢሉ። ኣብ ሓደ ዓመት ክንድ'ዚ ቁጽሪ ብሞት ክቅጽዑ ምስ ናይ ዝሓለፈ ዓሰርተ ዓመታት ዝተመዝገበ ቁጽሪ ብምንጽጻር ዝተሓተ ከም ዝኮነ ዝገልጽ ኣምነስት ኢንተርናሽናል እዚ ቁጽሪ እዚ ናይ ቻይና ከም ዘይተወሰኾ ሓቢሩ። ቻይና ኣብ ዓመት ብኣሽሓት ዝቁጸሩ ሰባት ብሞት ከምእትቀጽዕ ይግመት። እንተኾነ እቲ መስርሕ ፍርዲ ብሚስጢር ስለ እትሕዞ ነቲ ቁጽሪ ምፍላጡ ከም ዘጸግም ይግለጽ። ኣብ 2019 ኣብ ኣፍሪቃን ኣብ ሃገራት ማእከላይ ምብራቅን፡ 579 ሰባት ብሞት ተቀጺዖም ነይሮም። ኣብ ዓመተ 2020 ግን እቲ ቁጽሪ ናብ 437 ከም ዝወረደ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ብረቡዕ ኣብ ዘውጽኦ ጸብጻብ ሓቢሩ። ኣብታ 27 ሰባት ብሞት ዝቀጽዐት ስዑዲ ዓረብ ምስ ናይ ዓመተ 2019 ብምንጽጻር ቁጽሪ ናይ ሞት መቅጻዕቲ ብ85 ሚኢታዊት ክጎድል እንከሎ ኣብታ 45 ሰባት ብሞት ዝቀጸዐት ኢራን ከኣ ብ50 ሚኢታዊት ጎዲሉ። ብኣንጻሩ ኣብታ 107 ብሞት ዝቐጽዐት ግብጺ እቲ ቁጽሪ ምስ ናይ ዝሓለፈ ዓመት ብምንጽጻር ብ300 ሚኢታዊት ክብ ኢሉ ኣሎ። በዚ መሰረት ኣብ ዓመት 2020 ብሞት ካብ ዝቐጽዓ ሃገራት ዓለም፡ ንቻይናን ኢራንን ተኸቲላ ሳልሰይቲ ዝልዓለ ቁጽሪ ሒዛ ዘላ ሃገር ግብጺ ኮይና፡ ካብ ሃገራት ኣፍሪቃ ኸኣ ኣብ ቅድሚት ተሰሪዓ ኣላ። ግብጺ ብሞት ካብ ዝቐጽዓቶም ሰባት እቶም 23 ምስ ፖለቲካዊ ናዕቢ ዝተኣሳሰር ክሲ ዝተመስረቶም ከም ዝኾኑን እቲ ናይ ፍርዲ መስርሕ ርትዓዊ ከም ዘይነበረን ክሱሳት ብሓይሊ ከም ዝኣምኑ ከም ዝተገበሩን ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ኣብ ጸብጻቡ ገሊጹ። ኣብ ግብጺ ምስቲ ካብ ቤት ማእሰርቲ ኣል ኣቕራብ ሞት ብዙሓት ፖሊስን እሱራትን ዘኸተለከ ፈተነ ህድማ እሱራት ብዝትሓሓዝ ኣብ ወርሒ ጥቅምትን ሕዳርን 57 ሰባት ብሞት ከም ዝተቐጽዑ ተፈሊጡ። ኣብ ዓመተ 2020፡ 246 ሰባት ብሞት ዝቐጽዐት ኢራን ንቻይና ተኸቲላ ኣብ ካልኣይ ተሰሪዓ ዘላ ሃገር እያ። ኣምነስቲ፡ መንግስቲ ኢራን ናይ ሞት መቅጻእቲ ከም መሳርሒ ፖሎቲካ ከም ዝጥቀመሉ ብምግላጽ ትእዛዙ ንዘይፍጽሙን ንዝቃወምዎን ብሞት ክቀጽዕ ከም ዝረአ ኣብሪሁ። ኣብ ኢራን ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 3 ትሕቲ 18 ዓመቶም እንከለዉ ብዝፈጸምዎ ገበን ብሞት ዝተቐጽዑ ከም ዘለዉ ዝሓበረ እቲ ተሓላቒ መሰላት: ውሳነ ኢራን ንዓለምለኻዊ ሕጊ ዝጻረር ከም ዝኾነ ገሊጹ። ቐጠር'ውን ንዝሓለፈ 20 ዓመታት ዝኾነ ሰብ ብሞት ከይቀጽዐት ድሕሪ ምጽናጽ ብቅትለት ዝተኸሰሰ ኔፓላዊ ኣብ ወርሒ ግንቦት ብሞት ከም ዝቀጽዓቶ ተፈሊጡ ኣሎ።


ሱዳን ኣብ ድሮ ኣኼባ ሊግ ሃገራት ዓረብ ዘምጽኣቶ ሓዲሽ ሓሳብ መርገጺኣ ከምዘቐየረት ዘርኢ ድዩ?

ኢትዮጵየ ካልኣይ ገጽ ምምላእ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ንምክያድ ኣብ ትሸባሸበሉ ዘላ ግዜ፡ ኣብ ገለ ኩነታት ምትዕርራይ እንተተገይሩ ኣብቲ ግዜያዊ ስምምዓት ንምፍራም ድልውቲ ከምዘላ ሱዳን ገሊጻ። ሱዳንን ግብጽን ንሰለስቲኤን ሃገራት [ግብጺ፤ ሱዳንን ኢትዮጵያን] ዘማእከለ ቀያዲ ስምምዕ ከይተኸተመ ኢትዮጵያ ካልኣይ ገጽ ምምላእ እቲ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ከይተካየድ ተሪር መርገጺ እየን ሒዘን ጸኒሐን፡ ሱዳን ሕጂ ዝሃበቶ መግለጺ ግን መርገጺኣ ከምዝቀየረት ዘርኢ እዩ ተባሂሉ እዩ ዝግለጽ ዘሎ። ሚኒስተር መስኖ ሱዳን ፕሮፌሰር ያሲር ዓባስ ብሰኑይ ኣብ ካርቱም ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ሱዳን ነቲ ግዝያዊ ስምምዕ ንኽትፍርም ሰለስተ ቅድመ ኩነት ኣቕሪባ ከምዘላ ንሮይተርስ ገሊጹ። ብመሰረት እቲ ሚኒስተር ዝሃቦ መግለጺ፤ እቶም ሱዳን ንዘተ ኣቕሪባቶም ዘላ ቅድመ ኩነት፡ ኢትዮጵያ ኣብ ወርሒ ሓምለ ካልኣይ ገጽ ምምላእ እቲ ግድብ ምስ ኣካየደት ነቲ ዘተ ክቅጽል ቃል እንተኣትያን እቲ ዘተ ከምዝካየድ መረጋገጺ ሰነድ እንተኣቕሪባን ከምኡ’ውን ነቶም ቅድሚ ሕጂ ዘተ ተካይድሎም ኣብ ስምምዕ ዝተበጽሑ ክልተ ነጥብታት ክታማ እንተኣንቢራትሉ ዝብል ክልተ ነጥብታት ኮይኑ እቲ ሳልሳይ ኸኣ ድሕሪ ካልኣይ ገጽ ምምላእ እቲ ዲጋ እቲ ዘተ መዓስ ከምዝካየድ መዓልቲ ክውሰን ዝብል እዩ። ሱዳንን ግብጽን ኣቐድም ኣቢለን ምስ ኢትዮጵያ ኣብ ዝገብርኦ ዝነበራ ስሉሳዊ ዘተ፡ ኣብ ምምላእን ኣጠቃቅማ እቲ ግድብን ቀያዱ ዝኾነ ስምምዕ ክኽተም ኣብ ዝብል ነጥቢ ተሪር መርገጺ’የን ሒዘን ጸኒሐን: እዚ ኸኣ ናብ ሓደ ሓባራዊ ስምምዕ ከይብጻሕ ዓንቃጺ ነጥቢ ኮይኑ ጸኒሑ እዩ። ሰለስቲኤን ሃገራት ክገብርኦ ኣብ ዝጸንሓ ተደጋጋሚ ዘተታት ኣብ ሓያለ ነጥብታት ክሰማማዕ እኳ እንተከኣላ ኣብ ሓደ ዛዛሚ ስምምዕ ክበጽሓ ኣይክኣላን። እዚ ሕጂ ሱዳን ብመንገዲ ሚኒስተር መስኖኣ ዝሃበቶ መግለጺ ግን ካብቲ ቅድሚ ሕጂ ሒዛቶ ዝጸንሐት መርገጺ ዝተፈለየ ምዃኑ እዩ ሮይተርስ ዝሕብር። ኢትዮጵያ: ሱዳንን ግብጽን ኣብቲ ካብ ዝጅመር ዓሰርተ ዓመታት ዘቁጸረ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ነፍሲ ወከፍን ጥቕመን ከይጎድለን ንምክልኻል ተሪር ዝኾነ መርገጺታት ሒዘን ብምህላወን ኣብ ሓደ ንኹለን ዘማእክል ሓባራዊ ስምምዕ ክበጽሓ ኣይክኣላን ዘለዋ። እቲ ኣብ ስምምዕ ዘይምብጽሓን ናብ ሓደ ሓርፋፍ ናይ ቃላት ምምልላስ ስለዘምርሐን ኸኣ ናብ ኵናት ከየምርሓ ብዙሓት ስግኣቶም ይገልጹ’ዮም። ሚኒስተር መስኖ ሱዳን ፕሮፌሰር ያሲር ዓባስ ብሰኑይ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ግን ነቲ ጸገም ንምፍታሕ ሱዳን ወተሃደራዊ ሓይሊ ከም ኣማራጺ ርእያቶ ከምዘይትፈልጥ ንማዕከን ዜና ሱና ገሊጹ። ሱዳን ከም ቀንዲ መፍትሒ ኢላ ሒዛቶ ዘላ ሕጋውን ፖሎቲካውን መስመራት ምዃኑ’ውን እቲ ሚኒስተር ጠቂሱ። ሱዳን ብመገዲ ቤት ምኽሪ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት፤ ፈተውቲ ሃገራትን ብካልእ ግዱሳትን ዝቐርብ ሓሳባት ዓቢ ኣቶኵሮ ከምእትህቦ እያ ትገልጽ። ብኣንጻሩ ኣብ ኣኼባ ሊግ ሃገራት ዓረብ ንምስታፍ ኣብ ቐጠር ዝርከብ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ግብጺ ሳሚ ሽኩሪ ንኣልጀዚራ ኣብ ዝሃቦ ቃል ግብጺ ኣብ ጉዳይ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ረብሓኣ ንክትሕሉ ኩሉ ኣማራጺታት ንኽትጥቐም መዓጹ ርሑው ምህላዉ’ዩ ገሊጹ። ኣብ ኣኼባ ሊግ ሃገራት ዓረብ ጉዳይ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ከም ሓደ ኣጀንዳ ተወሲዱ ክዝተየሉ ምዃኑ ዝገለጸ ሚኒስተር ሳሚ “ሚኒስተራት ጉዳያት ወጻኢ እዚ ሊግ ናብ ኢትዮጵያ ተሪር መልእኽቲ ከመሓላልፉ’ዮም” ኢሉ። እዚ ሎሚ ዝካየድ ኣኼባ ሊግ ሃገራት ዓረብ፡ ጉዳይ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ዘተ ክካየደሉ ግብጽን ሱዳንን እየን ሕቶ ኣቕሪበን፡ እቲ ቀንዲ ዕላማ ኸኣ ሃገራት ዓረብ ኣብ ጎነን ደው ንኽብላ ኢለን እየን ተባሂሉ እዩ ዝእመን። ሚኒስተር መስኖ ሱዳን ፕሮፌሰር ያሲር ዓባስ፡ ሃገራት ሊግ ዓረብ ብዛዕባ እቲ ግድብ ንኽዛተያ ምዕዳም፡ እተን ኣባላት እቲ ሊግ ናይ ሱዳን መርገጺ ንኽርድኣኦ ተባሂሉ ከምዝኾነ ገሊጹ። ብምስዓብ፡ ሱዳን ኣብ ሕብረት ኣፍሪቃ ዘለዋ እምነት ከምዘይተቀየረ ብምግላጽ፡ እንተኾነ ሕብረት ኣፍሪቃ ንበይኑ መፍትሒ ከምጽእ ስለዘይክእል ካልኦት ኣካላት ንኽሳተፍዎ ንምዕዳም እዩ ኢሉ። ሱዳንን ግብጽን ኣብቲ ዘተ ካልኦት ኣካላት ክሳተፉ ብተደጋጋሚ እኳ ክጽውዓ እንተጸንሓ፡ ኢትዮጵያ ግን እቲ ጉዳይ ብሕብረት ኣፍሪቃ መፍትሒ ንኽረክብ ተሪር መርገጺ ሒዛ ይርከብ። ሱዳን ነቲ ኢትዮጵያ ወጢናቶ ዘላ ካልኣይ ገጽ ምምላእ እቲ ግድብ ኣብ ዝምልከት ቅድመ ኩነት ብምቅማጥ ልእም ዝበለ መርገጺ እኳ እንተኣርኣየት ግብጺ ግን ዝኾነ ዝሃበቶ ርእይቶ የለን። ሕብረት ኣፍሪቃን ኣመሪካን ኣብ ዝተፈለላየ ግዜ ሰለስቲኤን ሃገራት ኣብ ሓደ ሓባራዊ ስምምዕ ክበጽሓ ተደጋጋሚ ጻዕሪ እኳ ከካይዳ እንተጸንሓ ሰለስቲኤ ሃገራት ግን ኣብ ሓደ ደምዳሚ ስምምዕ ክበጽሓ ኣይክኣላን ዘለዋ። ግብጽን ሱዳንን ዓቢ ግድብ ህዳሰ ንመጠን ማየን ከየጉድሎ እዩ ስግኣት ዘለወን። ኢትዮጵያ ብወገና ካብቲ ግድብ ንልዕሊ 65 ሚልዮን ካብ ዜጋታታ ቀረብ ኤለትሪክ ከተመንጭወሉ ምዃናን ኣብቲ ናብ ግብጽን ሱዳንን ዝፈስስ ማይ ዝኾነ ጽልዋ ከምዘይህልዎ እያ ትማጎት። እቲ ብልዕሊ ዓሰርተ ቢልዮን ዶላር ዝህነጽ ዘሎን ካብ ዝጅመር ዓሰርተ ዓመት ዝገበረ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ኢትዮጵያ ምስ ተዛዘመ ካብ ኣፍሪቃ ዝዓበየ ሓጽቢ ከምዝኸውንን፡ ልዕሊ ሓሙሽት ሽሕ ሜጋዋት ሓይሊ ኤለትሪክ ናይ ምምንጫው ዓቕሚ ከምዝህልዎን እዩ ተገሊጹ ዘሎ። ቀዳማይ ገጽ ምምላእ ማይ እቲ ሓጽቢ ቅድሚ ዓመት እዩ ተኻይዱ፡ ካልኣይ ዘር ኸኣ ኣብ ወርሒ ሓምለ ከምዝካየድ ኢትዮጵያ ገሊጻ ኣላ። እቲ ሓጽቢ ካብ ዝመጽእ ዓመት ጀሚሩ ብኸፊል ምምንጫው ጽዓት ከምዝጅመር’ውን ኢትዮጵያ ገሊጻ ኣላ።


ግድብ ህዳሰ: ኢትዮጵያ ጉባኤ መራሕቲ ሕብረት ኣፍሪቃ ክካየድ ሓሳብ ኣቕሪባ

ኢትዮጵያ ኣብ ጉዳይ ዓብዪ ግድብ ህዳሰ ዝካየድ ድርድር ክቕጽል ንምግባር መራሕቲ ሕብረት ኣፍሪቃ ንጉባኤ ምጽዋዕ ኣገዳሲ ምዃኑ ገሊጻ። እታ ሃገር ነዚ ዝበለት: ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ካብ መራሒ ሱዳን ንዝተለኣኸሉ ደብዳበ ኣብ ዝሃቦ ምላሽ ምዃኑ ሚንስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ ኣመልኪቱ። በዚ መሰረት ኣብ ዝቕጽል ዝሳለጥ መስርሕ ድርድር ንምክያድ: እቲ ሕዚ ኣብ ሓላፍነት ዘሎ ኣቦ መንበር ሕብረት ኣፍሪቃ (ፕረዚደንት ዴሞክራሲያዊት ሪፓብሊክ ኮንጎ) ፌሊክስ ቺሰኬዲ ነቶም መራሕቲ ንኣኼባ ክጽውዖም ምሕታት ኣገዳሲ ከምዝኾነ እቲ ሚንስትሪ ሓቢሩ። ብዛዕባ እቲ ጉባኤ . . . ጉባኤ ርእሰ ብሄራትን መንግስታትን ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብቲ ሕበረት ዝለዓለ ደረጃ ስልጣን ዘለዎ ኮይኑ፤ ፖሊሲታት እቲ ሕብረት የጽድቕ፣ ቀዳምነት ዝወሃቦም ኣጀንዳታት የነጽር፣ ዓመታዊ ትልሚ የውጽእን ኣፈጻጽማ ይከታተልን። ብተወሳኺ ድማ ንጉባኤ መራሕቲ ሕብረት ኣፍሪቃን ኮሚሽን ሕበረት ኣፍሪቃን ዝመርሑ ኣቦ/ኣዶ መንበራት ከምኡ’ውን ኣቦ/ኣዶ መንበራት ይመርጽ፤ ሓደሽቲ ኣባል ሃገራት ናብቲ ሕብረት የእቱን ኣብ ቀንዲ ጉዳያት እቲ ሕብረት ውሳነ ይህብን። እቲ ጉባኤ ኣብ ዓመት ሓደ ጊዜ ኣብ ወርሒ ሓምለ/ነሓሰ ዝካይድ’ኳ እንተኾነ: ዝኾነት ኣባል ሃገር ሕቶ እንተኣቕሪባን እቲ ሕቶ እንተጸዲቑን ግን ህጹጽ ኣኼባ ክጽውዕ ይኽእል። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ እንታይ’ዩ ኢሉ? ቅድሚ ሰሙን ካብ ቀዳማይ ሚኒስተር ሱዳን ደብዳበ ዝተልኣኾ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ንዝበጽሖ መልእኽቲ ምላሽ ሂቡ ነይሩ። ኣብ ጉዳይ ግድብ ህዳሰ ዝተኻየደ ዝርርብ ዕውት ከምዘይኮነ ምሕሳብ ልክዕ ከምዘይኮነ ኣብቲ ዝሃቦ ምላሽ ዝሓበረ ኣብይ፡ ስምምዕ መትከላት ምፍራምን ዘይሻራዊ ጉጅለ ኪኢላታት ምጥያሽን ውጽኢት ናይቲ ዝተኻየደ ድርድር ከምዝኾነ ኣመልኪቱ። ብዛዕባ’ቲ ኣብ ቀረባ መዓልታት ኣብ ዴሞክራሲያዊት ሪፓብሊክ ኮንጎ ከተማ ኪንሻሳ ዝተኻየደን ብዘይምርድዳእ ዝተዛዘመን ዘተ’ውን ኣብ ደብዳቤኡ ጠቒሱ’ሎ። ኢትዮጵያ ኣብ ጉዳይ ግድብ ህዳሰ ዝካየድ ስሉሳዊ ድርድር ብመሪሕነት ሕብረት ኣፍሪቃ ንክቕጽል ጽኑዕ ድልየት ከምዘለዋ ወሲኹ ገሊጹ። ሕብረት ኣውሮጳ፣ ደቡብ ኣፍሪቃን ኣሜሪካን ብተዓዛብነት ጥራይ ክቕጽሉ ከምኡ’ውን ኣቦ መንበር ሕብረት ናይ ምትሕብባር ሓላፍነቱ ብግቡእ ክፍጽም ኣገዳሲ ምዃኑን ደብዳበ እቲ ቀዳማይ ሚንስተር የመልክት። እቲ ግድብ! ኣብ ውሽጢ ሓሙሽተ ዓመታት ህንጸቱ ክዛዘም ትልሚ ተታሒዙሉ ዝተጀመረ ዓብዪ ግድብ ህዳሰ ኢትዮጵያ ከይተዛዘመ ናብ ዓሰርተ ዓመት ይኸይይድ ኣሎ። ህንጸቱ ምስተዛዘመ ኣብ ኣፍሪቃ እቲ ዝዓበየ ግድብ ከምዝኸውን ዝዝረበሉ ህዳሰ: ኣብዚ እዋን 80 ሚኢታዊት ስራሕቱ ከምዝተወገነን ኣብ ዝመጽእ ዓመት ሓይሊ ከመንጩ ትጽቢት ከምዘሎን ይግለጽ። ልዕሊ 5 ሺሕ ሜጋ ዋት ሓይሊ ኤለክትሪክ/ጸዓት ከመንጩ ትጽቢት ዝግበረሉ ግድብ ህዳሰ ህንጸቱ ተዛዚሙ ናብ ኣገልግሎት ኣብ ዝኣትወሉ እዋን: ንልዕሊ ፍርቂ ካብ ህዝቢ ኢትዮጵያ፣ ንኢንዳስትሪታትን ጎረባብቲ ሃገራትን ሓይሊ ከቕርብ ከምዝኽእል ይዝረበሉ።


ግድብ ህዳሰ፡ ግብጺ ምስ ኣየኖት ሃገራት'ያ ወተሃደራዊ ስምምዕ ፈሪማ?

ኢትዮጵያ ትሃንጾ ብዘላ ገዚፍ መመንጨዊ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ዝኾነ ግድብ ህዳሰ ካብ ሩባ ኣባይ ዝረኽቦ ዓቐን ክንክዮ'ዩ ዝብል ስግኣት ክትገልጽ ዝጸንሐት ግብጺ ሃገራዊ ረብሕኣ ንምሕላው ዝተፈላለየ ጻዕሪ ትገብር ምህላዋ ትገልጽ። ኣብዚ ጉዳይ ንዓመታት ክካየድ ዝጸንሐ ዝርርብ ኣብ ስምምዕ ከይተበጽሐን ከይተወድአን ከኣ ኢትዮጵያ ካልኣይ ዙርያ ምምላእ ማይ እቲ ግድብ ክትጅምር ትሸባሸብ ኣላ። ይኹን'ምበር፡ ግብጺ ምስ ሃገራት ታሕተዎት ተፋሰስ ሩባ ኣባይ ብምዃን ዝተፈላለዩ ጻዕርታት ክትገብር ጸኒሓ ኣላ። ካብዚ ብዝብገስ ግብጺ ኣብ ጥቓ ኢትዮጵያ ምስ ዝርከባ ሃገራትን ምስ ሃገራት ተፋሰስ ሩባ ኣባይን ብዝተፈላለየ መልክዑ ዘለዋ ምትሕብባር ንምጥንኻር ሓደሽቲ ስምምዓት ዝገብሩ ላዕለዎት ሰብ መዚ እታ ሃገር ዝመርሑዎም ጉጅለታት ክትልእኽ ቐንያ። ግብጺ ምስዘን ሃገራት ካብ ሞንጎ ዝገበረቶም ስምምዓት ወተሃደራዊ ምትሕብባር ዝብል ይጥቀስ። በዚ ብፍላይ ምስ ሃገራት ተፋሰስ ብዝተፈለየ ደረጃ ዝግለጽ ወተሃደራዊ ስምምዓት ገይራ ኣላ። ምስ በዓል መን? ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መጋቢት ኣዛዚ ሰራዊት ግብጺ ሌፍተናንት ጀነራል መሓመድ ፋሪድ ናብ ሱዳን ብምኻድ ምስ ሱዳን ወተሃደራዊ ስምምዕ ፈሪሙ'ዩ። ግብጺ "ምስ ሱዳን ኣብ ኩሎም መዳያት ብፍላይ ወተሃደራውን ጉዳያት ድሕነትን ዘለዋ ርክብ ክጠናኸር ከም እትደሊ" ብምግላጽ ክልቲአን ሃገራት ሓበራዊ ጸገማትን ስግኣት ሃገራዊ ድሕነትን ከም ዝገጥመን ገሊጹ ነይሩ። ብተወሳኺ ምስ ሱዳን ኣብ ወተሃደራዊ ጉዳያት ብዝተኣሳሰር ዝለዓሉ ሕቶታት ንምምላእ ግብጺ ድልውቲ ምዃና ብምግላጽ እቲ ወተሃደራዊ ምትሕብባር 'ቅድሚ ሕጂ ተራእዩ ዘይፈልጥ' ክብል ገሊጹዎ። ሱዳናዊ መዘንኡ ሌፍተናንት ጀነራል መሓመድ ኦትማን ኣል ሑሴን ብወገኑ "ዕላማ እቲ ወተሃደራዊ ስምምዕ ድሕነት ክልቲአን ሃገራት ንምኽባርን ብልምድን ፍልጠትን ዝተሃነጸ ሓይሊ ምህናጽን'ዩ" ብምባል ግብጺ ኣብ ፈታኒ እዋናት ኣብ ጎኒ ሱዳን ምዃና ኣመስጊኑ። ክልቲአን ሃገራት ኣብ ቀረባ "ኣሞራ ኣባይ 1"ን "ኣሞራ ኣባይ 2"ን ዝተባህሉ ሓበራዊ ወተሃደራዊ ልምምድ ኣካይደን እየን። ኣብዚ ሰሙን'ውን ናይ ሽዱሽተ መዓልታት ወተሃደራዊ ልምምደ ኣካይደን ከም ዝወድኣ ማዕከናት ዜና ጸብጺበን። ኬንያ፡ ቅድሚ ሒደት መዓልታት'ያ ምስ ግብጺ ወተሃደራዊ ስምምዕ ፈሪማ። ሚኒስትሪ ምክልኻል ኬንያ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ሚኒስትር ሞኒካ ጁማን ኣዛዚ ሰራዊት ግብጺ ሌፍተናንት ጀነራል መሓመድ ፋሪድ ሄጋዚን እቲ ስምምዕ ከም ዝፈረሙዎ ሓቢሩ። "ክልቲኦም ሰብ መዚ ኣብ ዘካየዱዎ ዘተ እተን ሃገራት ኣብ ሓበራዊ ጉዳያት ዘለወን ምሕዝነት ንምዕባይ ዘኽእል ስምምዕ ቴክኒክ ምክልኻል ተፈራሪመን" ይብል። ይኹን'ምበር ዝርዝር እዚ ስምምዕ ዝሓዞም ጉዳያት ብወግዒ ኣይጠቐሰን። ግብጽን ኬንያን እዚ ክልትኣዊ ስምምዕ ምስ ፈረማ ናብ ጅቡቲ ምብጻሕ ዝገበረ ፕሬዝደንት ዓብደል ፈታሕ ኣልሲሲ፡ ጅቡቲ ነጻነታ ምስ ኣወጀት ናብታ ሃገር ምብጻሕ ዝገበረ ፈላሚ ፕሬዝደንት ግብጺ ኮይኑ። ኣልሲሲን መዘንኡ ፕሬዝደንት እስማዒል ኦማር ጉሌሕን ኣብ ዙርያ ግድብ ሕዳሰ ክህሉ ዝግብኦ ርግኣት ንምሕላውን ረብሓ ክልቲአን ሃገራት ንምሕላውን ዘኽእል ፍትሓዊ ስምምዕ ክብጻሕ ከም ዝደልዩ ዘትዮም። ፕሬዝደንት ኣልሲሲ "ሃናጻን ውጽኢታውን" ዘተ ከም ዝነበሮ ብምግላጽ ክልቲኦም መራሕቲ ፖለቲካዊ፣ ቁጠባውን ወተሃደራውን ምትሕብባር ንምምሕያሽ ኣብ ዘኽእሉ ጉዳያት ከም ዝተዛተዩ ኣብሪሁ ነይሩ። ብተወሳኺ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ከጋጥም ዝኽእል ግብረ ሽበራዊ ሓደጋታት ብሓባር ንምቅላስ "ስትራቴጂካዊ ምሕዝነት" ክህልወን ትኹረት ከም ዝገብርሉ ክግለጽ እንከሎ፡ ቅድሚ ሒደት መዓልታት ነፈርቲ ውግእ ግብጺ ልዑል ቑጽሪ ዘለዎ ሕክምናዊ ረድኤት ሒዘን ናብ ጅቡቲ ከም ዝኸዳ ተገሊጹ። ጅቡቲ፡ ኣካል ሃገራት ተፋሰስ ሩባ ኣባይ እንተዘይኮነት'ውን ኣታውን ወጻእን ንግዲ ኢትዮጵያ ዝሳለጠላ ኣውራ ሃገር ከም ዝኾነት ይፍለጥ። ግብጺ ምስ ሃገራት ተፋሰስ ሩባ ናይል ወተሃደራዊ ስምምዕ ክትገብር እንከላ ምስ ዴሞክራሲያዊት ሪፐብሊክ ኮንጎ ከኣ ኣብ ኢንቨስትመንት ዝጠመተ ስምምዕ ፈሪማ። ፕሬዝደንት ኮንጎ ፌሊክስ ትሺከዲ ብ2 ለካቲት 2013 ናብ ግብጺ ኣብ ዝነበሮ ምብጻሕ መንግስታት ክልቲአን ሃገራት ኣብ ትሕተ ቕርጺ፣ ሓይሊ ኤሌክትሪክን ዝስተ ማይን ሓዊሱ ኣብ ዝተፈላለዩ ጉዳያት ስምምዕ ፈሪሞም። መንግስቲ ኮንጎ ኣብ ማእከላይ ኮንጎ ግዝኣት ሳንቡሩ ሩባ ሉቢ ንዝስተ ማይ ዝውዕል ሓጽቢ ንምህናጽ ምስ ኩባኒያታት ግብጺ ስምምዕ ፈሪሙ። ኣዛዚ ሰራዊት ሌፍተንናት ጀነራል መሓመድ ፋሪድ ካብ 27 ክሳብ 29 ግንቦት 2021 ኣብ ሩዋንዳ ምብጻሕ ነይሩዎ። ድሕሪ'ዚ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ምስ ኣዛዚ ሰራዊት ሩዋንዳ ጀነራል ጄን ቦኮ ካዙራ ክልትኣዊ ዘተ ከም ዘካየደ ሓቢሩ። ቅድም ክብል ዝነበሩ ወተሃደራዊ ምትሕብባራት ንምጥንኻር ዝዓለመ ምዃኑ ተገሊጹ እዩ። ክልቲአን ሃገራት ዝምድንአን ንምጥንኻር ኣብ ቑጠባን ንግድን ከምኡ'ውን ምክልኻልን ድሕነትን ብሓባር ክሰርሓ ጸኒሐን'የን። ብተወሳኺ ሩዋንዳ ቅድም ኢሉ ዜጋታታ ወተሃደራዊ ትምህርቲ ንክረኽቡ ናብ ግብጺ ትልእኽ ነይራ። ኣዘዝቲ ሰራዊት ብሩንድን ግብጽን ቅድሚ ኣዋርሕ ኣብ ካይሮ ተራኺቦም ወተሃደራዊ ስልጠናን ሓበራዊ ልምምድን ዘካተተ ወተሃደራዊ ስምምዕ ፈሪሞም ነይሮም። እቲ ስምምዕ፡ ክሳብ ሰብ ሞያ ምልውዋጥ ዝበጽሕ ከም ዝኾነ ክግለጽ እንከሎ፡ ኣብ ሞንጎ ሰራዊት ክልቲአን ሃገራት ሓበራዊ ምርድዳእ ዝፈጥር'ዩ ተባሂሉ። ክልቲአን ሃገራት ቅድሚ ሓደ ዓመት ኣብ ወተሃዳረዊ ጉዳያት ዘለወን ምትሕብባር ንምጥንኻር ዘትየን። ሚኒሰረትሪ ምክልኻልን ሃገራዊ ኣገልግሎትን ታንዛኒያ ሑሴን ምዊኒ ሃገሩ ምስ ግብጺ ዘለዋ ኩለ መዳያዊ ርክባት ክጠናኸር ከም እትደሊ ብምግላጽ ብፍላይ ጸረ ሽብር ዝገብሮ ምትሕብባር ክዓቢ ከም ዝደሊ ተዛሪቡ ነይሩ። ብተወሳኺ ታንዛኒያ ወተሃደራዊ ኩባኒያታት ከምኡ'ውን ቴክኖሎጅን ዓቕሚ ሰብን ግብጺ ንምጥቃም ድሌት ከም ዘለዋ ተዛሪቡ። ፕሬዝደንት ኣል ሲሲ ብወገኑ ምስ ታንዛንያ ዝተገብረ ወተሃደራዊ ስምምዕ ብሓጎስ ከም ዝተቐበሎ ኣብቲ እዋን ገሊጹ። ግብጽን ኡጋንዳን ቅድሚ ክልተ ወርሒ ኣብ ዙርያ ምልውዋጥ ወተሃደራዊ ሓበሬታ ዘተኮረ ክልትኣዊ ስምምዕ ፈሪመን። እዚ ሓላፊ ድሕነት ኡጋንዳ ኣቤልካንዲሆን ጀነራል ድሕነት ግብጺ ሳሜን ሳበር ኤል ደግዊን ዝፈረሙዎ ስምምዕ ክልተአን ሃገራት "ግብረ-ሽበራ ምቅላስ" ዝብል ሓዊሱ ወተሃደራዊ ሓበሬታ ክለዋወጣ ዝፈቅድ እዩ። ኣብቲ እዋን ሳሜህ ሳበር፡ "ኡጋንዳን ግብጽን ሩባ ኣባይ ዝማቐላ ስለ ዝኾና ኣብ ሞንጎ ክልቲአን ሃገራት ዘሎ ስምምዕ ኣገዳሲ'ዩ፤ ምኽንያቱ ንኡጋንዳውያን ዝትንክፍ ብተዘዋዋሪ ንግብጺ ስለ ዘርክበላ" ኢሉ ነይሩ።


ሚስጢር ጥንታውያን ግብጺ ተፈሊጡ

ታሪኽ ጥንታውያን መራሕቲ ግብጺ ፈርኦናት ኣብ ዝተፈላለዩ መናድቕ ተቐሪጹ ስለዝርከብ ንኽትፈልጦ ኣጸጋሚ ኣይኮነን። ናይቶም ተራ ጥንታውያን ግብጺ ግን ዝፍለጥ ነገር ኣይነበረን። እንተ ሎሚ ሎሚ ግና ኣብ ፓፒረስ ዝተጻሓፉ ሰነዳት ስለዝተረኽቡ ብዛዕብኦም ንምፍላጥ ኣጸጋሚ ኣይኮነን።


ፕረዚደንት ጆ ባይደንን ፕረዚደንት ኣብዱል ፋታሕ ኣልሲሲን ብዛዕባ ግድብ ህዳሰ ተዘራሪቦም

ፕረዚደንት ኣመሪካ ጆ ባይደንን ፕረዚደንት ግብጺ ኣብዱል ፋታሕ ኣልሲሲን ብሰኑይ ብዛዕባ ግድብ ህዳሰ ምዝርራቦም ተገሊጹ። እቶም ፕረዚደንታት ኣብቲ ብስልኪ ዝገበርዎ ዝርርብ፡ ብዛዕባ እቲ ግብጺ ኣብ ቃዛ ስምምዕ ንምምጻዕ ዝገበረቶ ጻዕሪ ዘትዮም። መንግስቲ ኣመሪካ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ "ፕረዚደንት ባይደን፡ ግብጺ ኣብ ጉዳይ ብጽሒት ማይ ኣባይ (ኒል) ዘለዋ ሻቕሎት ከም ዝርድኦ ምግላጹ" ሓቢሩ። ወሲኹ ድማ፡ ፕረዚደንት ባይደን እቲ 'ኣብ መንጎ ሰለስቲአን ሃገራት ኢትዮጵያ፣ ሱዳንን ግብጽን ዘሎ ጠለባት ማይ ንምትዕራቕ፡ ኣመሪካ ኣድላይ ዘበለ ዲፕሎማስያዊ ዓቕሚ ከምእትጥቀም' ይገልጽ። ሮይተርስ ሒዝዎ ዘወጽአ ጸብጻብ ድማ፡  ክልቲኦም ፕረዚደንታት፡ ኣብ ቀረባ እዋን ብዛዕባ እቲ ጠለብ ማይን ልምዓትን ብዝምልከት፡ ንኩሎም ኣካላት ብዝጠቅም መልክዑ፡  ኣብ ሓደ መዕልቦ ንምብጻሕ ከምዝሰርሑ ተስማሚዖም ክብል ንቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ግብጺ ጠቒሱ ኣቃሊሑ። ፕረዚደንት ግብጺ ኣልሲሲ ነቲ ዘተ ኣመልኪቱ፡ ኣብ ትዊተሩ ኣብ አዝሃቦ ርእይቶ፡ "ንክልቲአን ሃገራትን ነቲ ዞባን  ኣብ ዘገድሱ ጠቐምቲ ጉዳያት ኣልዒልና ምስ ፕረዚደንት ጆ ባይደን ነዊሕ ሰዓታት ወሲድን ብምዝርራብና ሕጉስ እየ" ምባሉ ማእከን ዜና ኣመሪካ ብሉምበርግ ኣስፊሩ። ኢትዮጵያ ካብ 2011 ጀሚራ፡ ኣብ ሩባ ኣባይ (ኒል) ተካይዶ ዘላ ፕሮጀክር ዓብዪ ግድብ ህዳሰ ኣብ ምህናጽ ትርከብ። እቲ ፕረጀክት ህንጸቱ ምስ ተዛዘመ፡ ኣብ ኣፍሪቃ እቲ ዝዓበየ 'ሃይድሮ-ኤሌክትሪክ' ግድብ እዩ ክኸውን ተባሂሉ ትጽቢት ይግበረሉ። ዳርጋ ምሉእ ንምሉእ ኣብ ማይ ኣባይ እትምርኮስ ግብጺ፡ እዚ ሓድሽ ግድብ: ዋሕዚ ማይ እቲ ሩባ ከጉድሎ እዩ ዝብል ልዑል ስግኣት ኣለዋ። ሱዳንን ብወገና፡ ናይቲ ፕሮጀክት ህንጸት ኣሰራርሓን ጽፈትን ኣተኣማንነት ብዝምልከት ሻቕሎት ኣለዋ። ህንጸት እቲ ግድብ ካብ ዝጅመር ንነዘ፡ ክልቲአን ሃገራት ዝርከባሉ: ቀጻሊ ስሉሳዊ ዘተ ክካየድ ዝጸንሐ እንተኾነ'ኳ፡ ዛጊድ ፍረ ኣየፍረየን።


ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ንክልተ መዓልታት ናብ ሱዳን ገይሹ

ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ናይ ክልተ መዓልቲ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ንምክያድ ሎሚ ሰዓት 11 ናይ ንግሆ ናብ ሱዳን ከምዝተበገሰ ሚኒስተር ዜና ኤርትራ ኣቶ የማነ ገብረመስቀል ብትዊተር ሓቢሩ። ሚኒሰተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ኣቶ ዑስማን ሳልሕን ኣማኻሪ ፕረዚደንት ኣቶ የማነ ገብርኣብን'ውን ንፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣሰንይሞ ናብ ሱዳን ከይዶም ኣለዉ። ሚኒስተር ዜና ኣቶ የማነ ገብረመስቀል፡ ዑደት ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ንምንታይ ዝዓለመ'ዩ እኳ እንዘይገለጸ፡ ኤርትራ ነቲ ኣብ ሞንጎ ሱዳን ግብጽን ኢትዮጵያን ሰፊኑ ዘሎ ወጥሪ ንምፍታሕ ጻዕርታት ክትገብር ምጽናሓ ይፍለጥ፡ እዚ'ውን ከም መቐጸልታ ናቱ ክኸውን ይኽእል እዩ። ግብጺ፡ ሱዳን ኢትጵያን ብጉዳይ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ኣመልኪተን፡ ኢትዮጵያ ካልኣይ ገጽ ምምላእ እቲ ግድብ ንምክያድ ኣብ ትሸባሸባሉ ዘላ፡ ኣብ ሓደ ስምምዕ ከይበጽሓ ክፈላለያ ጸኒሐን እየን። ብፈላይ ሱዳንን ኢትዮጵያን በቲ ኣብ ምብራቓዊ ክፋል ዞባ ገዳርፍ ዝርከብ ኣልፋሽጋ ዝብሃል ልሙዕ መሬት ኣብ ብረት ምውጥዋጥ እየን ዘለዋ። ሱዳን ነቲ ናተይ እዩ ኢላ ዝኣመነትሉ ቦታታት ኣብ መወዳእታ ወርሒ ሕዳር ምሉእ ንምሉእ ከምዝተቐጸጸረቶ ክትገልጽ እንከላ፡ ኢትዮጵያ ብወገና ሱዳን ናብቲ ቅድሚ ወርሒ ሕዳር ዝነበረቶ ቦታ እሞ ሰራዊታ ትስሓብ ጸገምና ብዘተ ንፍትሓዩ ዝብል መርገጺ እያ ሒዛ ዘላ። ብኻልእ ወገን፡ ፍሉይ ልኡኽ ኣመሪካ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣምባሳደር ጀፍሪ ፈልትማን ካብ 4 ግንቦት ክሳብ 13 ግንቦት 2021 ናብ ሃገራት ግብጺ፡ ኤርትራ፡ ሱዳንን ኢትዮጵያን ዑደት ክገብር ምዃኑ ተፈሊጡ ኣሎ። ፍሉይ ልኡኽ ኣመሪካ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣምባሳደር ጀፍሪ ፈልትማን ምስ መራሕቲ እዘን ሃገራት፡ ምስ ሕበራት ሃገራትን ሕብረት ኣፍሪቃን ርክባት ከምዘካይድን፡ ምስ ዝተፈላለዩ ትካላት ወሃብቲ ረድኤት ተረኺቡ ትዕዝብቱ ከምዘስፍር ተገሚቱ ኣሎ።


ኢትዮጵያ፡ ኣብ ክልል ቤንሻንጉል ዕጡቓት ንሓንቲ ወረዳ ከምዝተቆጻጸሩ ተሓቢሩ

ኣብ ምዕራብ ኢትዮጵያ እትርከብ ክልል ቤንሻንጉል፡ ኣብ ዞባ ካማሺ: ሴዳሌ ትብሃል ወረዳ ኣብቲ ከባቢ ዝንቀሳቐሱ ዕጡቓት ከምዝተቆጻጸርዋ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ገሊጹ። እቲ ኮምሽን ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ እቶም ዕጡቓት ካብ ሰኑይ 11 ሚያዝያ 2013 (ኣቆጻጽራ ግእዝ) ጀሚሮም ዳርጋ ንምልእቲ ወረዳ ሴዳሌ ተቆጻጺሮማ ምህላዎም ሓቢሩ። ዞባ ካማሺ ኣብ ደቡባዊ ክፋል እቲ ክልል ዝርከብ ኮይኑ እታ ዕጡቓት ተቆጻጺሮማ ትብሃል ዘላ ወረዳ ልዕሊ 25 ሽሕ ህዝቢ ከምዝነብርዋ እቲ ኮምሽን ሓቢሩ ኣሎ። እቶም ዕጡቓት ኣብ ልዕሊ እታ ወረዳ መጥቃዕቲ  ምስ ፈጸሙ፡ ምምሕዳር ናይታ ወረዳ፡ ፖሊስን ብዙሓት ነበርትን ካብታ ወረዳ ሃዲሞም ከምዝወጽኡ እቲ ዝወጽአ ጸብጻብ ይሕብር። እቲ ነታ ወረዳ ተቆጻጺሩ ዝርከብ ዕጡቕ ጉጅለ፡ ንነበርቲ፡ ሓለፍቲ ናይታ ወረዳን ሰራሕተኛታት መንግስትን ይቐትልን ይጨውን ከምኡ'ውን ንብረት መንግስትን ህዝብን የዕኑ ከምዘሎ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ገሊጹ። ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ዘዘራረቦም ነበርቲ እቲ ከባቢ፡ እቶም ዕጡቓት ብብዝሕን ብዓቕምን ልዕሊ እቲ ኣብቲ ከባቢ ዝርከብ ሰራዊት ናይ መንግስቲ ከምዝኾኑን፡ ናብቲ ከባቢ ተላኢኹ ኣሎ ዝተብሃለ ሓጋዚ ሰራዊት መንግስቲ'ውን ክሳብ ሕጂ ናብቲ ቦታ ከምዘይበጸሐ ሓቢሮሙኒ ኢሉ። ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ: እቲ ወረዳ ኪኖ ብዕጡቓት ምትሓዙ፡ ብዛዕባ መንነት እቶም ዕጡቓት ዝበሎ ነገር የለን። እቲ ኮምሽን፡ ኣብቲ ከባቢ ዝኸፈአ ሰብኣዊ ቅልውላው ከይስዕብ መንግስቲ ቅልጡፍ ፍታሕ ከናድየሉ ጻውዒት ኣቕሪቡ ኣሎ። ኣብታ ምስ ሱዳን ትዳወብ ክልል ቤንሻጉል ጉምዝ፡ መተከል፡ ካማሺን ኣሶሳን ዝብሃላ ሰለስተ ዞባታት እየን ዘለዋ። ኣብተን ዞባታት ቅድሚ ሕጂ'ውን ብዕጡቓት ክፍጸሙ ብዝጸንሑ ተደጋጋሚ መጥቃዕትታት ብዙሓት ሰባት ንሞትን ምፍንቓልን ተቓሊዖም'ዮም። ብፍላይ ዞባ መተከል ብተደጋጋሚ መጥቓዕትታት ክፍጸማ ዝጸንሐ ዞባ ኮይና ነቲ ኣብታ ዞባ ዝፍጸም መጥቓዕትታት ንምቁጽጻር ካብ ክልል ቤንሻንጉል፡ ካብ መንግስትን ኣካላት ጸጥታን ዝተዋጽአ ፍሉይ ሓይሊ ዕማም ካብ ዝቐውም ኣዋርሕ ኮይኑ ኣሎ። ቅድሚ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ብ14 ታሕሳስ 2013 ዓመተ ምሕረት ኣብ ዞባ መተከል፡ ወረዳ ቡለን ቀበሌ በኩጂ ዕጡቓት ብዝፈጸምዎ መጥቃዕቲ  ልዕሊ 100 ሰባት ብኣሰቃቒ ኣገባብ ከምዝተቐተሉ  ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያን ሰብ መዚ እታ ሃገርን ምግላጾም ይዝከር። እቲ ቅድሚ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ኣብ ልዕሊ ሰላማዊ ሰባት ዝተፈጸመ ቅትለት ስዒቡ፡ ኣካላት ጸጥታ መንግስቲ ብዝወሰድዎ ስጉምቲ ኣብቲ መጥቃዕቲ ኢድ ነይርዎም'ዩ ዝተብሃሉ ኣብቲ ናይቲ ክልልን ናይ ፌዴራልን መሓውር ዝርከቡ ሓለፍቲ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዝኣተዉን ካብቶም ዕጡቓት'ውን ብዙሓት ከምዝተቐተሉ ተገሊጹ ነይሩ። ምምሕዳር እቲ ክልል ነቲ መጥቃዕቲ  ጸረ ሰላም ዝኾኑ ሓይልታት'ዮም ፈጺመሞ ኪኖ ምባል እቶም ዕጡቓት መን'ዮም? ዕላመኦም እንታይ'ዩ? ንዝብል ሕቶታት መብርሂ ኣይሃበሉን። ክልል ቤንሻንጉል ጉምዝ ምስ ሱዳን ዝዳወብ ልሙዕ መሬት ኮይኑ፡ እቲ ኣብ ሞንጎ ኢትዮጵያ፡ ሱዳንን ግብጽን ምስሕሓብ ፈጢሩ ዘሎ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ኢትዮጵያ ዝህነጸሉ ዘሎ ክልል እዩ። ዩኒሴፍ ቅድሚ ክልተ ዓመት ኣብ ዘውጽኦ ጸብጻብ ኣብ ክልል ቤንሻንጉል 1.1 ሚልዮን ህዝቢ ከምዝነብር ገሊጹ ነይሩ።


ግድብ ህዳሰ፡ ኢትዮጵያ ማይ ምምላእ ቅድሚ ምጅማራ ግብጽን ሱዳንን ሰብ ሞያ ክረቑሓ ሓቲታ

ኢትዮጵያ ቅድሚ ካልኣይ ዙርያ ምምላእ ማይ ግድብ ህዳሰ ምጅማራ፡ ሓበሬታ ንምልውዋጥ ምእንቲ ክከኣል: ግብጽን ሱዳንን ሰብ ሞያ ክመርጻ ሚኒስተር ማይ፣ መስኖን ጸዓትን ኢትዮጵያ ሓቲቱ፡፡ ሚኒስተር ስለሺ በቀለ (ዶ/ር፣ ኢንጂ.) ንሚኒስተራት ማይ እተን ሃገራት ኣብ ዝጸሓፎ ደብዳበ፡ እቲ ግድብ ኣብ ዝመጽእ ክረምቲ ማይ ስለዝምላእ፡ ቅድሚ ሕዚ ብዝተበጸሐ ስምምዕ መሰረት፡ ዘድሊ ሓበሬታ ንምልውዋጥ ሰብሞያ ሓርዮም ከፍልጡ ሓቲቱ፡፡ ኢትዮጵያ፡ እተን ሃገራት ኣብዚ ሰሙን ኣብ ኮንጎ ኪንሻሳ ዘካየድኦ ዘተ ብዘይ ፍረ ምስተበተነ ድሕሪ ቁሩብ መዓልቲታት እያ ነዚ ሕቶ ኣቕሪባ ዘላ፡፡ መግለጺ እታ ሃገር: ሰለስቲአን ዘይሻራዊ ብዝኾነ ብሄራዊ ጉጅለ ሳይንስ ኣቢለን ብዝተሰማመዐኦ መሰረት ብዝተቐመጠ ናይ ግዘ ሰሌዳ: ነቲ ግድብ ከምእትመልኦ ዝገለጸ ኮይኑ፡ እቲ ምምላእ ማይ ኣብ ወርሒ ሓምለን ነሓሰን ከምዝካየድን ከምኣድላይነቱ ክሳብ መስከረም ክቕጽል ከምዝኽእልን ኣመልኪቱ፡፡ ከይዲ ህንጸት እቲ ግድብን ማይ ዝምለአሉ ናይ ክረምቲ ወርሓት ቀሪቡ ከምዘሎ ብምጥቃስ፡ ኣብ ኣድላይነት ዝስርሑ ስራሕትን ሓበራዊ ጉዳያትን ዝምልከት እውን ኣብቲ ሚኒስትሪ ማይ፣ መስኖን ጻዓትን ኢትዮጵያ ዝጸሓፎ ደብዳበ ተገሊጹ እዩ፡፡ እተን ሃገራት መረዳእታ ንምልልውዋጥ ዝሕግዙ ሰብሞያ ምምራጸን፡ እቲ ብመንጎኝነት ሕብረት ኣፍሪቃ ዝካየድ ዘሎ ስሉሳዊ ዘተ መዕለቢ ክሳብ ዝረክብ፡ መረዳእታ ንምልውዋጥን ምትእምማን ንምፍጣርን ከምዝሕግዝ እቲ ሚኒስተር ጠቒሱ፡፡ ቅድም ክብል ግብጽን ሱዳንን፡ ኢትዮጵያ ቅድሚ ካልኣይ ዙር ምምላእ ማይ ምክያዳ ኣገዳዲ ስምምዕ ክፍርማ ከምዘለወን ዘቕረበኦ ሓሳብ፡ ኣይተቐበለቶን፡፡ ዘተ ኪንሻሳ ኣብ ዝሓለፈ ሰሉስ ብዘይ ስምምዕ ምስተዛዘመ፡ ኢትዮጵያ ምምላእ፣ ምሓዝን ምስዳድን ማይ እቲ ግድብ ዝምልከት ኣብ ስምምዕ ንምብጻሕ ድሉውቲ ከምዘኾነት እቲ ሚኒስትሪ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ሓቢሩ ነይሩ፡፡ ኮይኑ ግና ሱዳንን ግብጽን ‘‘እቲ ዘተ ናይ ኢትዮጵያ ብጽሒት ማይ ዝግድብን ኣለና ዝብልዎ ናይ ማይ ምቕሎ ዘጽንዕን ስምምዕ ክንበጽሕ ኣለና’’ ዝብል ቅዋም ብምሓዞም ኣብ ምርድዳእ ከምዘይተበጸሐ ገሊጹ፡፡ ናይቲ ካብ ዝጅመር ዓስራይ ዓመቱ ዘቑጸረ ግድብ ህዳሰ ኢትዮጵያ ማይ ምምላእን ቀጸልቲ ስራሕትን ብዝምልከት ኣብ መንጎ ኢትዮጵያ፣ ሱዳንን ግብጽን ንዓመታት ክካየድ ዝጸንሐ ድርድር ዛጊድ ፍረ ኣየፍረየን፡፡ እቲ ብሕብረት ኣፍሪቃ ዝካየድ ዘተ፡ ቅድም ክብል ተወከልቲ ሰለስቲአን ሃገራት ኣብ ኣዲስ ኣበባ፣ ካርቱም፣ ካይሮን ዋሺንግተንን ተራኺቦም ከካይድዎ ዝጸንሑ ኮይኑ፡ ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ንዝተወሰነ እዋን ድሕሪ ምቁራጹ ብኢንተርነት ኣቢሉ ቀጺሉ ነይሩ፡፡ እቲ ብኣስታት ሓሙሽተ ቢልዮን ዶላር ዝህነጽ ዘሎ ግድብ ክዛዘም 20 ምኢታዊት ዝተረፎ ኮይኑ፡ ምስተወደአ ኣብ ኣፍሪቃ እቲ ዝዓበየ መፈልፈሊ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ክኸውን እዩ ተባሂሉ፡፡ ሙሉእ ብሙሉእ ናብ ስራሕ ምስኣተወ 5 ሽሕ ሜጋ ዋት ኤሌክትሪክ ዘፈልፍል ግድብ ህዳሰ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ፈላማይ ዙር ምምላእ ማይ ኣካይዱ እዩ፡፡ ሃገራት ግብጽን ሱዳንን ህንጸት እቲ ግድብ ኣብ ብጽሒት ማየን ኣሉታዊ ጽልዋ ከምዝፈጥር ብተደጋጋሚ እናገለጻ ጸኒሐን እየን፡፡ ፕረዚደንት ግብጺ ዓብዱል ፈታሕ ኣልሲሲ እውን በዚ ምኽንያት ‘‘ዝኸፈአ ከባብያዊ ጸገም’’ ክፍጠር ይኽእል እዩ ዝብል መጠንቀቕታ ምሃቡ ዝዝከር፡፡ ንሱ፡ ‘‘ማንም ካብ ግብጺ ንጣብ ማይ ክወስድ ኣይኽእልን፤ እዚ ምስዝኸውን ድማ ኣብቲ ከባቢ ሓደገኛ ኩነታት ክፍጠር እዩ’’ ኢሉ ነይሩ፡፡


ሱዳን ኣብ ጉዳይ ግድብ ህዳሰ 'ሓጋዚ ካብ ዘይኮነ ዘመተታት ክትቁጠብ' ኢትዮጵያ ጸዊዓ

ሱዳን፡ ብዛዕባ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ኣብ ዝግበር ዘተታት "ሓጋዚ ካብ ዘይኮነ ዘመተታት ክትቁጠብ" ኢትዮጵያ ጸዊዓ። ሱዳን፡ ኢትዮጵያን ግብጽን፡ በቲ ኢትዮጵያ ነቲ ንምዝዛሙ ቅሩብ ዝተረፎ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ካልኣይ ግዜ ንኽትመልእ ዘውጽኣቶ ውጥን ኣብ ሓደ ስምምዕ ክበጽሓ ስለዘይከኣላ ኣብ ምትህልላኽ እየን ዘለዋ። እቲ ኢትዮጵያ ትሃንጾ ዘላ ዓቢ ግድብ ህዳሰ፡ ኣብቲ ናብ ፈለግ ኒል ዝኣቱ መስመር ስለዝተሃንጸ፡ ሱዳንን ግብጽን ቀንዲ ምንጪ ጽሩይ ማየን ዝኾነ ኒል መጠን ማዩ ከየጉድሎ ዓቢ ስግኣት ከምዘለወን'የን ዝገልጻ። ብቀዳም፡ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሱዳን፡ ኢትዮጵያ ነቲ ኣብ እዋን መግዛእቲ ንኣተሓሓዝ ማይ ኒል ኣምልኪቱ ዝተበጽሐ ስምምዓት ትጥሕሶ ኣላ ብምባል ነቒፋ ነይራ። ኢትዮጵያ፡ ንነቀፉታ ሱዳን ብሰሉስ መልሲ ኣብ ዝሃበትሉ፡ እቲ ኣብ እዋን መግዛእቲ ዝተኸተመ ውዕላት "እንኮ ዕላምኡ" እተን ቀንዲ ምንጪ ኒል ዝኾና ሃገራት ምዕሩይ ብዝኾነ ኣገባብ ካብቲ ማይ ከይጥቐማ ዓጊቱ ዝሕዝ ማሕለኻ እዩ ኢሉ። ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዝመጽእ 50 መዓልታት ኣቢሉ ስሩዕ ክረምቲ ክጅምር እዩ። ኢትዮጰያ ከኣ ኣብ እዋን ክረምቲ ካልኣይ ገጽ ምምላእ እቲ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ከምእተኻይድ እያ ትሕብር ዘላ። ክሳብ ሕጀ ኣብ ሞንጎ ሰለስቲኤን ሃገራት [ኢትዮጵያ፤ ሱዳንን ግብጽን] ክግብር ዝጸንሐ ዘተታት ዝኾነ ፍረ ስለዘይተረኸቦ፡ ንኣመላልኣ እቲ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ኣመልኪተን ኣብ ሓደ ስምምዕ ከይብጽሓ ኢትዮጵያ ምምላእ ከይትጅምር'ሞ ናብ ዝኸፈአ ምስሕሓብ ከይኣትዋ ስግኣት ኣሎ። ኢትዮጵያ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ቀዳማይ ገጽ ምምላእ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ኣብ ዘካየደትሉ'ውን ሱዳንን ግብጽን በቲ ሓሳብ ናይ ኢትዮጵያ ኣይተሰማማዓን ነይረን። ሱዳን ኣብ ዝሓለፈ እዋናት፡ ኣብ ዘተ ሰለስቲኤን ሃገራት ዳርጋ ሰማዒት ጥራይ ኮይና እያ ትኸይድ ነይራ። ኣብ ዝሓለፈ ኣዋርሕ ግን ምስ መርገጺ ናይ ግብጺ ብምስምማዕ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ኣብ ሱዳን ከምጽኦ ዝኽእል ጸገማት ኣብ ምጉስጓስ እያ ትርከብ። ሱዳንን ኢትዮጵያን ኣብ ምብራቃዊ ዞባ ገዳርፍ ዝርከብ ኣልፋሽጋ ተባሂሉ ብዝጽዋዕ ቦታ'ውን ናብ ቅሉዕ ብረት ምውጥዋጥ'የን ኣትየን ዘለዋ። ሱዳን፡ ነቲ ናተይ እዩ ኢላ ዝኣመነትሉ ቦታታት ኣብ መወዳእታ ወርሒ ሕዳር ምሉእ ንምሉእ ከምዝተቐጸጸረቶ ክትገልጽ እንከላ፡ ኢትዮጵያ ብወገና ሱዳን ናብቲ ቅድሚ ወርሒ ሕዳር ዝነበረቶ ቦታ እሞ ሰራዊታ ትስሓብ ጸገምና ብዘተ ንፍትሓዩ ዝብል መርገጺ እያ ሒዛ ዘላ። እቲ ሱዳንን ኢትዮጵያን ኣብ ዶባተን ዝተፋነነኦ ዘለዋ፡ ኣብቲ ብዛዕባ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ዝግብር ዘተ ኣሉታዊ ጽልዋ ከሕድር ከምዝክእል ኸኣ ብኣግኡ ተገሚቱ'ዩ ዘሎ።


ግድብ ሕዳሰ ኢትዮጵያ: ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ግብጺ ንመራሕቲ ኣፍሪቃ የዘራርብ ኣሎ

ሚኒስትር ጉዳያት ወጸኢ ግብጺ ሳሜህ ሽኩሪ፡ ናብ ዝተፈላለያ ሃገራት ኣፍሪቃ ብምኻድ ምስ መራሕቲ ይዘራረብ ኣሎ። ሳሜህ ሽኩሪ ኢትዮጵያ ትሃንጾ ምስ ዘላ ግድብ ሕደሰ ብዝተኣሳሰር መርገጺ ሃገሩ ንምፍላጥን መልእኽቲ ፕሬዝደንት ዓብደል ፈታሕ ኣልሲሲ ንምብጻሕን ኣብ ሽዱሽተ ሃገራት ዑደት የካይድ ኣሎ። ወሃቢ ቃል ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ግብጺ ብዝሃቦ ሓበሬታ፡ እቲ ሚኒስተር ክሳብ ሕጂ ናብ ኬንያ፣ ኮሞሮስን ደቡብ ኣፍሪቃን ከም ዝበጽሐን ኣብ ቀጻሊ ናብ ሰኔጋል፣ ዴሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎን ቱኒዝያን ብምኻድ ምስ መራሕቲ እተን ሃገራት ከም ዝዘራረብ ገሊጹ። ሳሜህ ሽኩሪ መጀመርታ ናብ ተለዋጢት ኣባል ቤት ምኽሪ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝኾነት ኬንያ ክበጽሕ እንከሎ፡ ምስ ፕሬዝደንት እታ ሃገር ኡሁሩ ኬንያታ ተራኺቡ'ዩ። ክልቲኦም መራሕቲ ክልትኣዊ ረብሓ ኣብ ዘረጋግጻሉ ሃብቲ ተፈጥሮ ንክሰርሓ ከም ዝተዘራረቡ'ውን እቲ ወሃቢ ቃል ሓቢሩ። ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ግብጺ ሃገሩ፡ ኬንያ ከም ሓንቲ ተለዋጢት ኣባል ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ሞንጎ ኣባል ሃገራት ሕብረት ኣፍሪቃ ጸገም እንተጋጥም ናይ ምፍታሕ ዓቕሚ ኣለዋ ኢላ ከም እትኣምን ምግላጹ ቤተ መንግስቲ ኡሁሩ ኬንያታ ብትዊተር ገሊጹ። ካብ ኬንያ ናብ ኮሞሮስ ብምኻድ ምስ ፕሬዝደንት ኣዛሊ ኣሱማኒ ብምርኻብ ካብ ፕሬዝደንት ኣልሲሲ ዝተላእኸ ደብደበ ከም ዘብጽሐ ክጠቅስ እንከሎ፡ እቲ ሚኒስተር ናብ ደቡብ ኣፍሪቃ ብምኻድ ተመሳሳሊ ልኡኽ ከም ዘፈጸመ መግለጺ እቲ ወሃቢ ቃል የረድእ። እቲ ሚኒስተር ምስ ፕሬዝደንት ስሪል ራማፎሳ ኣብ ዝነበሮ ጻንሒት ህንጸት ግድብ ሕዳሰ ዝርከበሉ ኩነታትን መርገጺ ግብጽን ዝምልከት ተዛትዮም። እዚ ከምዚ እናሃለወ፡ ኢትዮጵያ ኣብ ዙርያ እቲ ግድብ ዝግበር ስሉሳዊ ዘተ ዝምልከት ናብ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ደብዳበ ጽሒፋ። እቲ ሕብረት፡ ግብጽን ሱዳንን ኣብ ዙርያ ምምላእን ምፍናውን ማይ እቲ ግድብ ዝምልከት ናብቲ ዘተ ንክምለሳን ግደ ደቡብ ኣፍሪቃ ከኽብራን ጸቕጢ ክገብር ሓቲታ።


ሱዳን ነቲ ምስ ኢትዮጵያ ዘለዋ ጸገማት ንምፍታሕ ህጹጽ ኣኼባ ምጽዋዓ ተገሊጹ

ሱዳን ብሰንኪ እቲ ኢትዮጵያ ትሃንጾን ካልኣይ ገጽ ማይ ንምምላእ ትሸባሸበሉ ዘላን ዓቢ ግድብ ህዳሰ: ምስ ኢትዮጵያ ኣጋጢምዋ ዘሎ ጸገማት ንምፍታሕ ህጹጽ ኣኼባ ከምዝጸወዐት ማዕከን ዜና ሱና ኣቃሊሓ። ብመንግስቲ እትውነን ማዕከን ዜና ሱና "ቀዳማይ ሚኒሰተር ዓብደላ ሓምዶክ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕማድን ቀዳማይ ሚኒስተር ግብጺ ሞስጣፋ ማድቦሊን ነቲ ኣብ ዕጹው ማዕጾ በጺሑ ዘሎ ዘተ፡ ኣብ ውሽጢ ዓሰርተ መዓልታት ስሉሳዊ ዘተ ብምግባር መፈትሒ ክገብርሉ ተማሕጺኑ" ክትብል ኣቃሊሓ። ቀዳማይ ሚኒሰተርዓብደላ ሓምዶክ "እቲ ኢትዮጵያ ትሃንጾ ዘላ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ኣብ ሓደ ኣገዳሲ ደረጃ በጺሑ ስለዘሎ ኢትዮጵያ ካልኣይ ገጽ ምምላእ ቅድሚ ምጅማራ ኣቐዲምካ ዘተ ብምክያድ ናብ ዝቅጽል ምዕራፍ ከስግር ዘኽእል ስምምዕ ክብጻሕ ኣለዎ" ምባሉ ማእከን ዜና ሱና ጸብጺባ። ኣቀዲሙ ን10 ዓመታት ክካየድ ዝጸንሐ ርክባት  ዋላ እኳ ጽቡቕ ክብሃል ዝኽእል ምዕባለታት እንተኣመዝገበ: ፍረ ከምጽእ ዘይምኽኣሉ ከምዘሕዝኖ ዝገለጸ ቀደማይ ሚኒስተር ዓብደላ ሓምዶክ: እዚ ሕጂ ዝጽውዖ ዘሎ ስሉሳዊ ዘተ ምስቲ ኣብ 23 መጋቢት 2015 ዝተበጽሐ ስምምዕ ዝሳነ ምዃኑ ሓቢሩ። እቲ ኣብ 2015 ዝተበጽሐ ስምምዕ ብወከልቲ እተን ሃገራት ዝግበር ዘተ ኣብ ስምምዕ ምስ ዘይበጽሕ፡ መራሕቲ ሰለስቲኤን ሃገራት ተራኺቦም መፍትሒ ሓሳብ ንኸምጽኡ ክላዘቡ ዝብል ዝርከቦ እዩ። ቀዳማይ ሚኒስተር ዓብደላ ሓምዶክ፡ እቲ ስሉሳዊ ዘተ መራሕቲ ሰለስቲኤን ሃገራት: ዕጹውን ብቪድዩ ዝካየድን ከምዝኸውን'ውን ገሊጹ ኣሎ። ኢትዮጵያ ካልኣይ ዙርያ ምምላእ ማይ ዓብዪ ግድብ ሕዳሰ ቅድሚ ምጅማራ ሓበሬታ ንምልውዋጥ፡ ግብጽን ሱዳንን ሰብ ሞያ ክውክላ ዘቕረበትለን ጻውዒት ነጺገንኦ'የን። ኢትዮጵያ፡ ኣብ ዝመጽእ ናይ ክረምቲ ኣዋርሕ (ሓምለን ነሓሰን ከምኡ'ውን መስከረም) ካልኣይ ዙርያ ምምላእ ማይ እቲ ግድብ ከም እተካይድ ሰብ ሞያ እታ ሃገር ገሊጾም ነይሮም። ግብጽን ሱዳንን ከኣ፡ እታ ሃገር እትሃንጾ ዘላ ገዚፍ ፕሮጀክት ሓይሊ ኤሌክትሪክ ብዝምልከት ኣብ ግዱድ ስምምዕ ከይተበጽሐ: ምምላእ ማይ ክተካይድ የብላን ኢለን ክጉስጉሳ ምጽንሐን ይፍለጥ። ኢትዮጵያ፡ ክልቲአን ሃገራት ዘቕርብኦ ሕቶ ብተደጋጋሚ ክትነጽጎ እንከላ፡ እቲ ግድብ ማይ ክሕዝ ናይ ምግባር ስራሕ ኣብ ሞንጎ እተን ሃገራት ዝርርብ እናተኻየደ'ውን ክኸውን ዝኽእል ከም ዝኾነ ትገልጽ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ሰለስቲአን ሃገራት ኣብ ዴሞክራሲያዊት ሪፐብሊክ ኮንጎ ከተማ ኪንሻሳ ተራኺበን ዘካየድኦ ዘተ ብዘይ ዝኾነ ፍረ ክበተን እንከሎ፡ ኢትዮጵያ ብዛዕባ እቲ ካልኣይ ዙር ምምላእ ማይ ምስ ግብጽን ሱዳንን ሓበሬታ ንምልውዋጥ ንክጥዕም ሰብ ሞይአን ከፍልጥኣ ሓቲታ። ይኹን'ምበር፡ ኣብ'ቲ ሕጋውን ቀያድን ስምምዕ ከይተበጽሐ ሓበሬታ ንምልውዋጥ ዝሕግዙ ሰብ ሞያ ከፍልጥኣ ዘቕረበትለን ጻውዒት ግብጽን ሱዳንን ኣይተቐበልኦን ክብል ሮይተርስ ጸብጺቡ። ማዕከን ዜና ሱዳን ሱና ንመግለጺ ሚኒስትሪ ማይን መስኖን እታ ሃገር ጠቂሱ ኣብ ዘስፈሮ ጸብጻብ፡ ኣብ ዙርያ ምምላእ ማይ እቲ ግድብ ሓበሬታ ምልውዋጥ ኣገዳሲ ምዃኑ እኳ እንተገለጸ፡ ኣብ ስምምዕ ካብ ሞንጎ ዝተበጽሓሎም ጉዳያት ኣብ ውሱናት ትኹረት ዝገበረ ምዃኑ ጥርጣረ ከም ዝፈጠረሉ ገሊጹ። ሱዳን ንመስኖን ዝስተ ማይን ዘድልያ መጠን ማይ፡ ኢትዮጵያ ካልኣይ ዙርያ ምምላእ ማይ ግድብ ሕዳሰ ቅድሚ ምጅማራ: ኣብቲ 600 ሚሊየን ሜትር ኲዩብ ማይ ክሕዝ ዝኽእል ግድብ ጀበል ኣወልያ ክትዓቚር ምዃና ሱና ጸብጺቡ። ህንጸት እቲ ግድብ ንምዝዛም 20 ሚኢታዊት ከም ዝተረፎ ክግለጽ እንከሎ፡ ሙሉእ ስርሑ ምስ ጀመረ ልዕሊ ሓሙሽተ ሽሕ ሜጋ ዋት ሓይሊ ኤሌክትሪ ናይ ምምንጫው ዓቕሚ ክህልዎ'ዩ።


ንጳጳስ ዝቐተለ ግብጻዊ ፈላሲ ብማሕነቕቲ ተቐጺዑ

ኣብ ሓደ ገዳም ግብጺ፡ ንፈላሲትን ጳጳስን ቐቲሉ ዝተባህለ ሓደ ፈላሲ ብማሕነቕቲ ተቐጺዑ። ቅድሚ ሰለስተ ዓመት ጳጳስ ኤፒፋፊኒየስ ቅዱስ ማካርየስ ኣብ ዝተባህለ ገዳም ተቐቲሎም። እቶም ጳጳስ ተሃሪሞም ከም ዝሞቱ ክግለጽ እንከሎ፡ ኣብ ቅትለት እቶም ጳጳስ ኢድ ኣለዎ ዝተባህለ ካልእ ፈላሲ ንሕልፈት ክእሰር ተፈሪድዎ። ኣብቲ እዋን፡ ቕትለት እቶም ጳጳስ ኣብ ልዕሊ ምእመናን ኮፕቲክ ኦርቶዶክስ ሓያል ስንባደ ፈጢሩ ነይሩ። ዋኤል ኤል ሳድ ታዋድሮስን ሬሞን ራስሚ ማንሱርን ዝተባህሉ ክልተ ፈለስቲ፡ ንኣበምኔትን ጳጳስን እቲ ገዳም ኣብ ሰሜን ምዕራብ ካይሮ ኣብ ዝርከብ ዋዲ ኣል ናቱር ዝተባህለ ቦታ ከም ዝቐተሉዎም ይግለጽ። ኣብ ሞንጎም ዝነበረ ኣፈላላይ ምኽንያት ሞት እቶም ጳጳስ ከም ዝኾነ'ኳ እንተተገለጸ፡ እቲ ምኽንያት እንታይ'ዩ ዝብል ግን ኣይተሓበረን። ዓቃቢ ሕጊ ግብጺ ከም ዝብሎ፡ ዋኤል ኣል ሳድ ታዋድሮስ ነቶም ጳጳስ ብሓጺን ቀጥቂጡ ከም ዝቐተሎም ክናዘዝ እንከሎ፡ ፈላሲ ሬሞን ራስሚ ማንሱር ከኣ ሰብ ከይመጽእ ይሕሉ ነይሩ ተባሂሉ። እቲ ፈላሲ ብሞት ዝቕጽዐሉ ፍርዲ ብሰንበት ተፈጺሙ ኣሎ። ሬሞን ራስሚ ማንሱር፡ መጀመርታ ናይ ሞት ፍርዲ ተፈሪዱዎ'ኳ እንተነበረ፡ እቲ ፈላሲ ብመሰረት ዘቕረቦ ይግብኣኒ ግን ናብ ማእሰርቲ ዕድመ ልክዕ ተቐይርሉ። እቶም ጳጳስ ምስ ተቐትሉ ቤተክርስቲያን ኮፕቲክ ንሓደ ዓመት ንሓደሽቲ ፈለስቲ መዓርግ ካብ ምሃብ ተቖጢባ ጸኒሓ።


ሊግ ሃገራት ዓረብ ንግድብ ህዳሰ ኣመልኪቱ ንዘቅረበኦ ሓሳብ ኢትዮጵያ ነጺጋቶ

ማሕበር ሃገራት ዓረብ፡ ቤት ምኽሪ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ንዓቢ ግድብ ህዳሰ ኢትዮጵያ ኣመልኪቱ ዘተ ከካይድ ንዘቕረበኦ ሓሳብ ኢትዮጵያ ተቃዊማቶ። ኣብ ቀጠር ትማሊ ኣኼባ ዘካየዱ ሚኒስተራት ጉዳያት ወጻኢ ማሕበር ሃገራት ዓረብ: ቤት ምኽሪ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ንዓቢ ግድብ ህዳሰ ኣመልኪቱ ዘተ ካካይድ ለበወኦም ኣሕሊፎም ኣለዉ። ንመግለጺ ማሕበር ሃገራት ዓረብ ኣመልኪቱ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ቤት ምኽሪ ሊግ ሃገራት ዓረብ ብዘውጽኦ ሓሳብ ኣዝዩ ከምዝሓዘነ ገሊጹ። መግለጺ ሚኒስትሪ ጉዳያት ኢትዮጵያ ብምስዓብ፡ ሊግ ሃገራት ዓረብ ጌጋ ዝኾነ መርገጺ ክወስድ እዚ ናይ መጀመርትኡ ከምዘይኾነ ብምግላጽ፡ እዚ ትማሊ ዝወጸአ መግለጺ’ውን መቐጸልታ ምዃኑ ብምሕባር ነቲ ሓሳብ ‘ኢትዮጵያ ምሉእ ንምሉእ ከምዘይትቕበሎ’ ኣፍሊጡ። ሃገራት ሱዳንን ግብጽን ጠለብ ብምቕራበን ሊግ ሃገራት ዓረብ ኣብ ጉዳይ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ከምዝተዛተያን ድሕሪ ዘተአን ቤት ምኽሪ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ብዛዕባ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ክዛተ ሕቶ ከምዘቕረቡ ዋና ጽሓፊ እቲ ሊግ ኣሕመድ ኣቡል ጋሂት ድሕሪ ኣኼባ ንማዕከናት ዜና ሓቢሩ። ማሕበር ሃገራት ዓረብ ንሃገራት ግብጽን ሱዳንን ንምድጋደፍ’ውን “ቀስ ኢሎም ኣብ ዝውሰዱ ስጉምትታት” ኣብ ስምምዕ ከምዝበጽሑ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ቀጠር ሞሓመድ ቢን ዓብዱልራሕማን ኣልታኒ ንጋዜጤኛታት ሓቢሩ። ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ቀጠር ሞሓመድ ቢን ዓብዱልራሕማን ኣልታኒ ዝርዝር እቲ ዝተበጽሕ ስምምዕ እንታይ ምዃኑ ግን ኣይገለጸን። ሊግ ሃገራት ዓረብ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ኢትዮጵያ ካብቲ ኣብ ልዕሊ ሱዳንን ግብጽን ሕጽረት ማይ ከስዕብ ዝኽእል ካልኣይ ገጽ ምምላእ እቲ ሓጽቢ ተቖጢባ “ብቅንዕና” ዘተ ከተካይድ ጸዊዐን ኣለዋ። እተን ሃገራት ሩባ ኣባይ ቀንዲ ሕመረት ህላወ ግብጽን ሱዳንን ከምዝኾነ ብምግላጽ፤ ኢትዮጵያ ንክልትኤን ሃገራት ዝጎድእ ተግባር ከይትፍጽም ክጽውዓ እንከለዋ፡ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ ብወገኑ፡ ሩባ ኣባይ መፍትሕ ጸገማት ሚሊዮናት ኢትዮጵያውያን ከምዝኾነ ብምግላጽ ሚሊዮናት ኢትዮጵያውያን ካብ ድክነት ንኽናገፉ ሩባ ኣባይ ናይ ህላወ ጉዳይ ምዃኑ ኣስሚርሉ። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጸኢ ኢትዮጵያ ኣብ መግለጺኡ፡ ሊግ ሃገራት ዓረብ፡ ጉዳይ ዓቢ ግድብ ህዳሰ “ዓለምለኻዊ ጉዳይ ገይርካ ንምቅራብ ዝተሃቀነ ፍሹል ፈተነ’ዩ” ብምባል እቲ መግለጺ ናይ ማሕበር ሃገራት ዓረብ፡ ዞባዊ ምትሕብባር ንምስሳን ዋላ ሓንቲ ኣስተዋጽአ ዘይብሉ ሓሳብ እዩ ኢልዎ። ሃገራት ግብጺ ሱዳንን ኢትዮጵያን ንምሕደራን ኣመላልኣን ዓቢ ግድብ ህዳሰ ኣመልኪተን ብሞንገኝነት ሕብረት ኣፍሪቃ ብተደጋጋሚ ክራኸባ ጸኒሓን እየን፡ ንመወዳእታ ግዜ ኣብ ኮንጎ ኪንሳሻ እኳ እንተተራኸባ ናብ ሓደ ደምዳሚ ስምምዕ ክብጽሓ ኣይክኣላን ዘለዋ። ግብጽን ሱዳንን ዓቢ ግድብ ህዳሰ ንመጠን ማየን ከየጉድሎ ስግኣት ኣለወን። ኢትዮጵያ ብወገና ካብቲ ግድብ ንልዕሊ 65 ሚልዮን ካብ ዜጋታታ ቀረብ ኤለትሪክ ከተመንጭወሉ ምዃናን ኣብቲ ናብ ግብጽን ሱዳንን ዝፈስስ ማይ ዝኾነ ጽልዋ ከምዘይህልዎ እያ ትማጎት። እቲ ብልዕሊ ዓሰርተ ቢልዮን ዶላር ዝህነጽ ዘሎን ካብ ዝጅመር ዓሰርተ ዓመት ዝገበረ ዓቢ ግድብ ህዳሰ-ኢትዮጵያ ምስ ተዛዘመ ካብ ኣፍሪቃ ዝዓበየ ሓጽቢ ከምዝኸውንን፡ ልዕሊ ሓሙሽት ሽሕ ሜጋዋት ሓይሊ ኤለትሪክ ናይ ምምንጫው ዓቕሚ ከምዝህልዎን እዩ ተገሊጹ ዘሎ። ቀዳማይ ገጽ ምምላእ ማይ እቲ ሓጽቢ ቅድሚ ዓመት እዩ ተኻይዱ፡ ካልኣይ ዙር ኸኣ ኣብ ወርሒ ሓምለ ከምዝካየድ ኢትዮጵያ ገሊጻ ኣላ። እቲ ሓጽቢ ካብ ዝመጽእ ዓመት ጀሚሩ ብኸፊል ምምንጫው ጽዓት ከምዝጅምር’ውን ኢትዮጵያ ገሊጻ ኣላ።


ግድብ ህዳሰ: ኣብ ዝመጽእ ክራማት ፈተነ ምምንጫው ጸዓት ክጅምር ምዃኑ ኢትዮጵያ ኣፍሊጣ

ኢትዮጵያ ኣብ ዝቕጽል ናይ ክረምቲ ኣዋርሕ ኣብ ዓብዪ ግድብ ህዳሰ ኣባይ ፈተነ ምምንጫው ጸዓት ክትጅምር እያ። ኣብ ተመሳሳሊ ወቕቲ ካልኣይ ዙርያ ምምላእ ማይ ከም ዝካየድን ፈተነ ምምንጫው ሓይሊ ኤሌክትሪክ ከም ዝጅመርን ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ እታ ሃገር ሓቢሩ። እቲ ሚኒስትሪ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ "እቲ ግድብ ማይ ንምምላእ ዝግበር ጻዕሪ ከምኡ'ውን መስርሕ ምምላእን ናብ ስራሕ ክኣቱ ምግባርን ዘተዓናቕፍ ዝኾነ ሓይሊ የለን" ክብል ገሊጹ። ኣብዚ ሕጂ እዋን 80 ሚኢታዊት ህንጸት ዓብዪ ግድብ ሕዳሰ ኢትዮጵያ ከም ዝተዛዘመ ክግለጽ እንከሎ፡ ምሉእ ብምሉእ ናብ ስራሕ እንትሰጋገር ልዕሊ ሽዱሽተ ሽሕ ሜጋ ዋት ጸዓት ከም ዘመንጩን ንጎረባብቲ ሃገራት ከም ዝረብሕን ኢትዮጵያ ትገልጽ። ትማሊ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ግብጺ ሳሜህ ሽኩሪ ንቴሌቪዥን ሃገሩ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ ካልኣይ ዙርያ ምምላእ ማይ እቲ ግድብ "ኣብ ሃገራዊ ረብሓና ሕድሮ ጽልዋ የለን" ኢሉ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ግድብ ኣስዋን እኹል ማይ ሒዙ ስለ ዘሎ፡ ምምላእ ማይ ግድብ ሕዳሰ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ግብጺ ኣሉታዊ ጽልዋ ከሕድር ከም ዘይኽእል ከረጋግጽ እንከሎ "ግብጺ ናይ ማይ ሃብትታታ ብግቡእ ብምምሕዳር ንኻልኣይ ዙርያ ምምላእ እቲ ግድብ ክተአንግዶ ትኽእል'ያ" ክብል ተዛሪቡ። ቅድም ኢሉ ፕረዚደንት: ዓብደልፈታሕ ኣልሲሲ፡ "ግብጺ ካብ ሩባ ኣባይ እትረኽቦ ብጽሒት ማይ እንተነክዩ ኣይክትዕገስን እያ" ክብል ኣጠንቂቑ ነይሩ። ኢትዮጵያ፣ ግብጽን ሱዳንን ክሳብ እቲ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ዲሞክራሲያዊት ሪፓብሊክ ኮንጎ ዘካየድኦ ዝርርብ ብዘይ ፍረ ክብተን እንከሎ፡ ሱዳን 'ብምኽንያት ዓንቀጽ መርገጺ ኢትዮጵያ' ኣብ ስምምዕ ክንበጽሕ ኣይክኣልናን ክትብል እንከላ በዚ ምኽንያት ድሕነታን ህዝባን ንምሕላው ካልእ ኣማራጺ ክትደሊ ዝገብራ'ዩ ኢላ ነይራ። ግብጺ ብወገና፡ ሰለስቲአን ሃገራት ኣብ ስምምዕ ክበጽሓሉ ዝኽእላ ስጉምቲ ብዘይምህላዩ እቲ ዘተ ውጽኢታዊ ክኸውን ከም ዘይኽእል ገሊጻ። ይኹን'ምበር ኢትዮጵያ እቲ ግድብ ኣብ ምምላእ፣ ኣተሓሕዛ ማይን መጠን ፍሰትን ንምስምማዕ ድልውቲ ከም ዝኾነትን "ክልቲአን ሃገራት ግን ብጽሒት ማይ ኢትዮጵያ ዝግድብን ኣለና ዝብልኦ ክፍፍል ማይ ንክጽናዕን ኣብ ዘገድድ ስምምዕ እንተዘይተበጺሑ ዝብል መርገጺ ብምሓዘን" ኣብ ስምምዕ ክንበጽሕ ኣይክኣልናን ኢላ ነይራ። ስለዝኾነ ድማ፡ ኣብ ዝቕጽል ኣዋርሕ ክረምቲ ዝሓዘቶ መደብ ምምላእ ማይ እቲ ግድብ ከም ዘይትስርዞ ኣፍሊጣ። ኣብ ዙርያ ህንጸት እቲ ግድብን ምምላእ ማይን ሕቶ ከልዕላ ዝጸንሓ ግብጽን ሱዳንን፡ መነባብሮአን ካብ ሩባ ናይል ኣብ ዝረኽብኦ ማይ ዝድረኽ ስለዝኾነ፡ ኣብ ምሉእ ስምምዕ ክብጻሕ ጠለብ የቕርባ። ብ10 ግንቦት 2021 ምስ ሰብ መዚ ኢትዮጵያ ዝተዘራረበ ፍሉይ ልኡኽ መንግስቲ ኣመሪካ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣምባሳደር ጄፈሪ ፌልትማን፡ ሃገሩ ነቲ ሰለስቲአን ብጉዳይ ግድብ ህዳሰ ዝሰሓሓባ ሃገራት ብመሪሕት ሕብረት ኣፍሪቃ ዘካየደኦ ዘተ ንምሕጋዝ ድሉውቲ ምዃና ምግላጹ ይዝከር። ህንጸት እቲ ግድብ ጠሚቶም ዝካየዱ ዝርርባት ኣብ2011 (ኤውሮጳ) እንተጀመሩ'ውን ክሳብ ሕጂ ግን ብተደጋጋሚ ብዘይስምምዕ እናተበነ ዞባዊ ስግኣት ጸጥታ ከይፈጥር ክስጋእ ጸኒሑ።


ቅልውላዉ ትግራይ፡ ኣመሪካ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘሎ ‘ዝተኣሳሰረ ቅልውላዋት’ ንምፍታሕ ትጽዕር ከምዘላ ገሊጻ

ፍሉይ ልኡኽ ኣመሪካ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣብቲ ዞባ ከካይዶ ዝቐነየ ዑደት ፈጺሙ ናብ ሃገሩ ከምዝተመለሰ ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ'ታ ሃገር ኣፍሊጡ። ኣምባሳደር ጀፍሪ ፈልትማን ኣብቲ ዞባ ኣብ ዝጸንሓሉ እዋን፡ ምስ መራሕቲ ኢትዮጵያ፡ ኤርትራ፡ ግብጽን ሱዳንን ከምዝተራኸበ እቲ ሎሚ ዝወጸኣ መብርሂ ጠቒሱ። "ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣብ ናይ መቐይሮ ነጢቢ'ዩ ዘሎ። እቶም ኣብ ዝቕጽሉ ሳምንታትን ኣዋርሕን ዝውሰዱ ውሳነታት ከኣ ንህዝቢ'ቲ ዞባን ረብሓታት ኣመሪካን ኣገዳሲ ኣፋፍኖት ክህልዎም'ዩ" ይብል እቲ ሎሚ ዝወጸ መግለጺ። ኣመሪካ ነቶም ኣብቲ ዞባ ተፈጢሮም ዘለዉ "ዝተኣሳሰሩ ቅልውላዋት" ንምፍታሕ ድልውቲ ምዃና ብምግላጽ፡ "ዜጋታት ብዛዕባ ምሕደራኦም ድምጺ ዝህቡሉን መንግስታት ድማ ንዜጋታቶም ተሓተትቲ ዝኾንሉ ብልጹግን ርጉእን ቀርኒ ኣፍሪቃ" ንምፍጣር ክትድግፍ ምዃና ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ ኣነጺሩ'ሎ። ሓድነታ ዝዓቀበት ኢትዮጵያ ኣካል ናይዚ ራኢ'ዚ ከምዝኾነትን፡ እንተኾነ ግን ኣመሪካ በቲ ኣብታ ሃገር ዘሎ ፖለቲካውን ብሄራውን ምትፍናን ከምዝተሻቐለት ገሊጻ። ኣምባሳደር ፈልትማን ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዝጸንሓሉ እዋን ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድን ካልኦት መራሕትን ብምርኻብ፡ ነቶም ኣብታ ሃገር ኣጋጢሞም ዘለዉ ብድሆታት ንምፍታሕ፡ ንሰብኣዊን ፖለቲካውን መሰላት ኩሎም ኢትዮጵያውያን መሰረት ዝገበረ ኣሳታፊ ሃገራዊ ምርድዳእ ክፍጠር ከምዝተመያየጡ እቲ መግለጺ የመልክት። "ኣብ ትግራይ ዝፍጸም ዘሎ ግፍዕታትን፡ እቲ ኣብቲ ክልል ተፈጢሩ ዘሎ ህጹጽ ሰብኣዊ ሓደጋን ቅቡል ኣይኮነን። "ምቁራጽ ተጻብኦታት ንምውሓስ፡ ነቲ ቀዛፊ ግጭት ደው ንምባልን ሂወት ዘድሕን ሓገዝ ንምሃብን ምስ ዓለምለኻውያን መሓዙትናን መሻርኽትናን ክንሰርሕ ኢና" ይብል መግለጺ ኣመሪካ። ክሳብ ሕጂ መንግስቲ ፈደራል፡ ነቲ ኣብ ትግራይ ዘካይዶ ዘሎ ወተሃደራዊ ስርሒታት ውሽጣዊ "ሕጊ ናይ ምኽባር" ስጉምቲ ምዃኑ ብምምጓት፡ ንዝኾነ ሰላማዊ ዝርርብ ክሕሰሞ ምጽንሑ ይፍለጥ። እቲ ግጭት፡ ሰፊሕ ምፍንቓል ከም ዘስዓበን፡ ልዕሊ 60 ሽሕ ነበርቲ ናብ ሱዳን ክሃድሙ ከምዝተገደዱን ጸብጻባት ትካላት ረዲኤት የረድኡ። ልዕሊ 4 ሚልዮን ህዝቢ'ቲ ክልል ድማ ተጸባዪ ህጹጽ ረዲኤት ኮይኑ ከምዘሎ ጸብጻባት ሕቡራት ሃገራት ይሕብሩ። ቁጽሮም ብንጹር ዘይተፈልጠ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰባት ኣብቲ ኲናት ሞይቶም ክኾኑ ከምዝኽእሉ ይግመት። ትካላት ሰባዊ መሰላት፡ እቲ ኣብ ግጭት ተፈጺሙ ዝብሃል ቅትለትን ጾታዊ ዓመጻትን ዝርከቦ ምግሃስ ሰባዊ መሰላት ብናጻ ኣካል ክጻረ ክጽውዑ ምጽንሖም ይዝከር። ህላወ ሰራዊት ኤርትራ ኣብ ትግራይ ነቲ ክህሉ ዝኽእል ምርድዳእ ኢትዮጵያ ዓንቃፊ ምዃኑ ዝገለጸ ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ፡ ኣብቲ ኣምባሳደር ፈልትማን ኣብ ኣስመራ ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዘካየዶ 4 ሰዓታት ዝወሰደ ልዝብ ሓይልታቱ "ብህጹጽ" ከውጽኦም ከምዝጠለበ ኣመሪካ ኣፍሊጣ። ኤርትራ ካብ ግጭት ትግራይ ሓይልታታ ከተውጽእ ምስ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ከም ዝተሰማምዐት'ኳ ብክልቲኦም ወገናት እንተ ተሓበረ፡ ክሳብ ሕጂ ከምዘይወጹ ጸብጻባት ይገልጹ። ኣብ ቀዳሞት መዓልታት ወርሒ ሕዳር 2020፡ ሓይልታት ጸጥታ ትግራይ ኣብ ልዕሊ'ቲ ኣብቲ ክልል ዓሪዱ ዝነበረ ብዓቕሚ ሰቡን ብዝሒ ኣጽዋራቱን ዝሓየለን ዝበዝሐን ዝብሃል ሰሜን እዝ መጥቃዕቲ ድሕሪ ምፍጻሞምን ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ኣብ ልዕሊ ሓይልታት ህወሓት ወተሃደራዊ ስጉምቲ ክውሰድ ምስ ኣወጀን'ዩ ኵናት ጀሚሩ። ብዛዕባ'ቲ ኣብ ዞባ ስግኣት ፈጢሩ ዘሎ ምስሕሓብ ግድብ ህዳሰ ኣመልኪቱ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ'ውን፡ እቲ ጉዳይ ንውሕስነት ማይ ግብጽን ሱዳንን ከምኡ'ውን ኣገዳስነት ልምዓት ኢትዮጵያ ኣብ ግምት ብዘእተወ ክፍታሕ ምስ መራሕትን ዝምልከቶም ሰብመዚን ሰለስቲአን ሃገራት ተዘራሪቡ'ሎ። ሰለስቲአን ሃገራት፡ እቲ ክዛዘም ተቓሪቡ ዘሎ ኣብ ኣፍሪቃ ዝዓበየ ግድብ መመንጨዊ ጸዓት ብኸመይ ማይ ይምላእ ኣብ ዝብል ክሰማምዓ ኣይከኣላን ዘለዋ። ምምሕዳር ፕረደዚንት ኣመሪካ ጆ ባይደን ነቲ ብመንጎኝነት ሕብረት ኣፍሪቃ ዝፍተን ዘሎ ክሳብ ሕጂ ዘይተዓወተ መስርሕ ዝርርብ ከምዝድግፍ ምግላጹ ይዝከር። ኣብ ሱዳን ተጀሚሩ ዘሎ ደሞክራስያዊ ለውጢ ክዕምብብን፡ ሕቡራት ሃገራት ደገፋ ከምዘይትበቅቕ ኣመሪካ ኣፍሊጣ። እቲ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ሱዳንን ተፈጢሩ ዘሎ ዶባዊ ምስሕሓብ፡ ናብ ካልእ ረጽሚ ከየምርሕ ድማ ምስ መሻርኽታ ብምዃን መፍትሒ ከምእተናዲ ቃል ኣትያ'ላ። እቲ ፍሉይ ልኡኽ ነቶም ጉዳያት ንምክትታል ኣብዚ ቀረባ እዋን ናብቲ ዞባ ክምለስ ምዃኑ'ውን እቲ ዘወጸ መግለጺ ሓቢሩ'ሎ። ምኩር ዲፕሎማሰኛ ኣምባሰደር ጀፍሪ ፈልትማን ንጉዳያት ቀርኒ ኣፍሪቃ ክከታተል ብጸሓፊ ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ኣንቶኒ ብሊንከን ዝተመዘዘ'ዩ።


ኤቨር ጊቭን፡ መንግስቲ ግብጽን ዋና ንመትረብ ስዊጽ ዓጽያ ዝነበረት መርከብን ተሰማሚዖም

ዋና ናይታ ኣብ ወርሒ መጋቢት ንመትረብ ስዊጽ ዓጽያ ዝነበር ኤቨርጊቭን ዝተባህለት መርከብን ሰብ መዚ ግብጽን ኣብ ኣፈናዊ ናይ ካሕሳ ስምምዕ ከም ዝብጽሑ ተገሊጹ። መርከብ ኤቨርጊቭን ካብ ቀይሕ ባሕሪ ናብ ማእከላይ ባሕሪ ኣብ እትሰግረሉ ዝነበረት እዋን፡ ኣብ ማእከል መትረብ ስዊጽ ተሸኺላ ነቲ ንቀይሕ ባሕርን ማእከላይ ባሕርን ዘራኽብ መስመር ንመዓልታት ከም ዝዓጸወቶ ዝዝከር እዩ። እዛ ዓባይ ኮንቲነራት ትጽዕን መርከብ፡ ድሕሪ መዓልታት ዝወሰደ ግድል ካብቲ ተሸኺላቶ ዝነበረት ሑጻ ምስ ወጽአት መንግስቲ ግብጺ ብሰንኪ እታ መርከብ ንዝሰዓበ ክሳራታት ንክከሓስ ነታ መርከብ ንኣዋርሕ ደው'ዩ ኣቢልዋ ዘሎ። ሰብ መዚ ግብጺ፡ ካብ መጀመርታ ዋና እታ መርከብ 900 ሚልዮን ዶላር ካሕሳ ክኸፍል'ዮም ጠለብ ኣቕሪቦም። ጃፓናዊ ዋና እታ መርከብን ጠበቓታቱን ብወገኖም፡ እታ መርከብ ክሳብ ሕጂ ክትሰርሕ እንተትጸንሕ ብዙሕ ሚልዮናት መእተወት ነይራ ብምባል ንግብጺ ዝህብዋ ካሕሳ ናብ 550 ሚልዮን ዶላር ክወርደሎም ጠለብ ኣቕሪቦም። ድሕሪ ተደጋጋሚ ዝርርባት፡ ትማሊ ሮቡዕ ወከልቲ ዋና መርከብ ኤቨርጊቭንን ሰብ መዚ መትረብ ስዊጽን ከም ዝተሰማማዑን ኣብ ቀረባ ግዜ ከም ዝፈራረሙን ገሊጾም። መርከብ ኤቨርጊቭን ልዕሊ 18 ሽሕ ኮንቲነራት ሒዛ ኣብ መትረብ ስዊጽ ንመዓልታት ድሕሪ ምሽካላ 29 መጋቢት 2021 ካብቲ ተሸኺላትሉ ዝነበረት ሑጻ ወጺኣ ክትንቀሳቐስ ምጅማራ ይዝከር። ካብ 29 መጋቢት ጀሚራ ኸኣ መንግስቲ ግብጺ ካሕሳ ከይተኸፈልኩ ኣይፍንዋን'የ ስለ ዝበለ መልሕቃ ደርብያ ኣብ ግብጺ እያ ደው ኢላ ዘላ። እታ መርከብ፡ ነቲ እንኮ ንቀይሕ ባሕርን ማእከላይ ባሕርን ዘራኽብ ጸቢብ መስመር ምስ ዓገተቶ፡ ኣማኢት መራኽብ ነቲ ብደቡብ ኣፍሪቃ ዝግብር ዝነወሐ መስመር ክጥቐማ ከም ዝተገደዳ ይዝከር። መንግስቲ ግብጺ፡ ብዘይካ ነታ መርከብ ካብቲ ተሸኺላቶ ዝነበረት ሒጻ ንምውጻእ ዘባኸኖ ገዚፍ ወጻኢታት እቲ መስመር ብምዕጻዉ መዓልታዊ ካብ መረኽብ ዝርኽቦ ዝነበረ ሚልዮናት ዶላር ከም ዝኸሰረ'ዩ ዝግለጽ።


ንማዕከናት ዜና ግብጽን ሱዳንን ዘዘራረበ መግለጺ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ

ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ኣብ ዝቕጽል ዓመት ኢትዮጵያ ብውሑድ 100 ማእከላይን ንኣሽቱን ዲጋታት ክትሃንጽ እያ  ምባሉ፡ ማዕከናት ዜና ግብጽን ሱዳንን ብርክት ዝበሉ ጸብጻባት ሰሪሐን። እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብ ስነ ስርዓት ምጅማር ህንጸት መገዲ ኣዳማ - ኣዋሽ እዩ ነዚ ተዛሪቡ። "ብውሑድ 100 ማእከላይን ንኣሽቱን ዲጋታት ክንሰርሕ መደብ ኣለና። ኣብ ማይ ትኹረት ገይርና ክንሰርሕ ኢና፤ ማይ ከም ሓደ ዓብዪ ሃብቲ ዘልምዓና ገይርና እንተዘይወሲድናዮ እቲ እንሓስቦ ብልጽግና ክነረጋግጽ ከጸግመልና እዩ" ኢሉ። ዕላማ ህንጸት እቶም ዲጋታት ኣብ ዓመት ሰለስተ ግዘ ምፍራይ ንክክኣል'ዩ ዝበለ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ፡ እቶም ግድባት ኣበይ ከባቢ'ዮም ዝህነጹ ዝብል ግን ግልጺ ኣይገበረን። ድሕሪ'ዚ መራኸብቲ ማዕከናት ግብጽን ማእከላይ ምብራቕን ነዚ ኣዘራራቢ ገይረንኦ። ኣሕራም ኦንላይን: ኣብዪ ኣሕመድ ልዕሊ 100 ሓጽብታት ክንሰርሕ መደብ ኣለና ምባሉ ግብጺ "ንዓለምለኻዊ ሕግታት ዋጋ ዘይምሃብ'ዩ ኢላ" ክብል ጸብጺቡ። ወሃቢ ቃል መንግስቲ እታ ሃገር ዘረባ እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ሕግታት ዶብ ተሳገርቲ ማያዊ ኣካላት ዝጥሓሰን መሰል ታሕተዎት ሃገራት ተፋሰስ ዘየኽበረን'ዩ ምባሉ እቲ ድረ ገጽ ሓቢሩ። ብተመሳሳሊ ዓረብ ኒውስ ንወሃቢ ቃል ሚኒስትሪ ጉዳይ ወጻኢ ኣሕመድ ሓፌዝ ብምጥቃስ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ዝተዛረቦ ኢትዮጵያ ኣብ ኣጠቓቕማ ማይ ኣባይ ምኽንያታዊ ድልየት ከም ዘይብላ ዘርኢ'ዩ ክብል ነቒፉዎ። ኢጅፕት ኢንዲፐንደንት ብወገኑ እቲ ሓበሬታ ካብ ኣገልግሎት ዜና ኢትዮጵያ ከም ዝረኸቦ ብምግላጽ እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብ ልዕሊ ሃገሩ ዝበጽሑ ጸቕጢታት መልሲ ዝህብ ግድባት ብምህናጽ ድዩ ክብል ጸብጺቡ። ማዕከን ዜና ሱዳን ሱዳን ትሪቡን ብወገኑ እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብ ዝቕጽል በጀት ዓመት ናይታ ሃገር ልዕሊ 100 ሓጽብታት ክንሃንጽ ዓቕሚ ኣለና ምባሉ ብምጥቃስ፡ መንግስቲ እታ ሃገር ብምኽንያት ቅልውላው ትግራይ ካብ ሃገራት ኣመሪካን ኤውሮጳን ከቢድ ጸቕጢ ይበጽሖ ኣሎ ኢሉ። ኢትዮጵያ ቅድሚ 10 ዓመታት ህንጸት ግድብ ሕዳሰ ካብ እትጅምር ንነጀው ብፍላይ ምስ ግብጺ ኣብ ዝተፈላለዩ ጉዳያት ክተሰማማዕ ከም ዘይክኣለት ይፍለጥ። ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ኣብቲ ስነ ስርዓት ምጅማር ህንጸት መገዲ ኣብ ዘስምዖ ዘረባ "መንግስቲ ኣብ ሕሉፍ ኣብ ጥዕና፣ ትምህርትን መገድን ዓበይቲ ፕሮጀክታት ስለ ዝሰርሐ፡ ኣብ ዝቕጽሉ ዓመታት ኣብ ዝተፈላለያ ክልላት ማእኸለዎትን እነኣሽቱን ሓጽብታት ክሰፍሑ ምግባር'ዩ" ኢሉ። እቲ ህንጸት መገዲ ኣካል ኮሪደር መጓዓዝያ ኢትዮ - ጅቡቲ ኮይኔ፡ 60 ኪሎ ሜትሮ ዝሽፍን ስሉጥ መገዲ ከም ዝኾነ ተሓቢሩ። ህንጸት እዚ መገዲ ካብ ባንኪ ልምዓት ኣፍሪቃ ብዝተረኸበ ልቓሕ 6.6 ቢሊየን ብር ክጅመር እንከሎ እቲ ካልኣይ ምዕራፍ 70 ኪሎ ሜትር ከም ዝሽፍንን ጨረታ ከም ዝወጽኣሉን ተሓቢሩ።


ግድብ ህዳሰ፡ ኣመሪካ ነቲ ብሕብረት ኣፍሪቃ ዝምራሕ ዘተ ከምእትድግፍ ኣፍሊጣ

ኣመሪካ ነቲ ብሕብረት ኣፍሪቃ ዝምራሕ ዘተ ግድብ ህዳሰ ከምእትድግፍ ፍሉይ ልኡኽ እታ ሃገር ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ገሊጹ። ፍሉይ ልኡኽ መንግስቲ ኣመሪካ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣምባሳደር ጄፈሪ ፌልትማን፡ ሃገሩ ነቲ ሰለስቲአን ብጉዳይ ግድብ ህዳሰ ዝሰሓሓባ ሃገራት፡ ብመሪሕት ሕብረት ኣፍሪቃ ዘካይደኦ ዘተ ንምሕጋዝ ድሉውቲ እያ ኢሉ። እቲ ልኡኽ ትማሊ ምስ ሚኒስተር ማይ፣ ጻዓትን መስኖን ኢትዮጵያ ዶ/ር ስለሺ በቀለ ተዘራሪቡ። ኣብ ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ምብጻሕ ዘካይድ ዘሎ ኣምባሳደር ፌልትማን፡ ትማሊ ምስ ኣባላት ተደራዳሪ ጉጅለ ኢትዮጵያ ኣብ ዙርያ እቲ ግድብ ከም ዝተዘራረቡ ተሓቢሩ። ሚኒስትር ስለሺ በቀለ እውን ብዛዕባ እቲ ግድብ ዝበጸሖ ናይ ህንጸት ደረጃን እቲ ሕብረት ዝመርሖ ዘተን ኣመልኪቶም ምስ ኣምባሳደር ፌልትማን ንጹር ዘተ ከም ዘካየዱ ኣብ ትዊተሩ ኣስፊሩ እዩ፡፡ ኣመሪካ ብዘይ መድልዎ ሓገዝ ከም እትገብርን ብመሪሕነት ሕብረት ኣፍሪቃ ንሰለስቲአን ሃገራት ተጠቀምቲ ኣብ ዝገብር ስምምዕ ክበጽሓ ድልየት ከም ዘለዋን እቲ ፍሉይ ልኡኽ ከም ዝገለጸ 'ውን ሓቢሩ። ኣምባሳደር ፌልትማን፡ ምስ ኣብያተ ጽሕፈት ውድብ ሕቡራት ሃገራት፣ መራሕቲ ሕብረት ኣፍሪቃ፣ ፖለቲካዊ መራሕትን ሓለፍቲ ትካላት ሰብኣዊ ሓገዝን ክዘራረብ ትጽቢት ይግበር፡፡ እቲ ፍሉይ ልኡኽ ኣብ ሃገራት ኣፍሪቃ ምብጻሕ ዘካይድ ዘሎ፡ ሃገሩ  ኣብ ፖለቲካ ቀርኒ ኣፍሪቃ፣ ናይ ጸጥታን ሰብኣዊ ጸገማትን ብዲፕሎማስያዊ መገዲ ክፍትሑ ጻዕሪ ንምግባር ዘለዋ ውፉይነት ንምርግጋጽን ኣብቲ ዞባ ዘለዋ ናይ ትሕብብር ፖሊሲ ንምጥንኻርን እዩ ተባሂሉ፡፡ ኣምባሳደር ፌልትማን፡ ፍሉይ ልኡኽ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኮይኑ ብፕረዚደንት ጆ ባይደን ከም ዝተመዘዘ ዝፍለጥ እዩ፡፡ ንሱ ቅድሚ ናብ ኣዲስ ኣበባ ምምጽኡ፡ ምስ መራሕቲ ሃገራት ግብጺ፣ ሱዳንን ኤርትራን ከም ዝተዘራረበ ይዝከር፡፡ ኣምባሳደር ፌልትማን ድሕሪ ናይ ክልተ መዓልቲ ናይ ሱዳን ጻንሒት፡ ናብ ኣስመራ ተጓዒዙ፡ ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ንኣርባዕተ ሰዓታት ከም ዝተዘራረበ ሚኒስትሪ ዜና ኤርትራ የማነ ገብረመስቀል ኣፍሊጡ ነይሩ፡፡ ኣብቲ ዘተ፡ ፕረዚደንት ኢሳያስ ጸገማት ቀርኒ ኣፍሪቃ ንምፍታሕ ኤርትራ ምስ ኣመሪካ ሓቢራ ንምስራሕ ውፉይቲ ምዃና ከም ዝገለጸ እውን እቲ ሚኒስተር ዜና ኣብ ትዊተር ኣስፊሩ እዩ፡፡ ካብዚ ብተወሳኺ እቲ ፍሉይ ልኡኽ ናብ ግብጺ ኣምሪሑ ምስ ፕረዚደንት ኣብዱል ፈታሕ ኣልሲሲ፣ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሳሚህ ሽኩሪን ሚኒስተር ማይ እታ ሃገርን ከም ዝተራኸበ ይዝከር፡፡ ፕረዚደንት ኣልሲሲ፡ "ግብጺ ካብ ሩባ አባይ እትረኽቦ ብጽሒት ማይ እንተነክዩ ኣይክትዕገስን" ከምዝበለ ዋሽንግተን ፖስት ጸብጺቡ እዩ፡፡ እቲ ልኡኽ ብወገኑ ምምሕዳር ጆ ባይደን ኣብቲ ዞባ ዘለዉ ዘሰሓሕቡ ጉዳያት ፍታሕ ኣብ ምርካብ ትኹረት ከም ዝገብር ምግላጹ ምንጪታት ብምጥቃስ ዋሽንግተን ፖስት ሓቢሩ፡፡


ፕረዚደንት ግብጺ፡ ጉዳይ ግድብ ህዳሰ ናብ ጎንጺ ከምርሕ ከምዝኽእል ኣጠንቂቑ

ፕረዚደንት ግብጺ ዓብደል ፈታሕ ኣል ሲሲ፡ እቲ ኣብ ዙርያ ግድብ ሕዳሰ ዝግበር ዘሎ ዝርርብ ብሰላማዊ መገዲ መዕለቢ እንተዘይተረኺቡሉ ናብ ጎንጺ ከምርሕ ከም ዝኽእል ኣጠንቂቑ። ንሱ፡ እቲ ኣብ መንጎ ግብጺ፣ ኢትዮጵያን ሱዳንን ብመንጎኝነት ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ ከተማ ኪንሻሳ ዝተኻየደ ዘተ ብዘይ ዝኾነ ፍረ ድሕሪ ምብታኑ ነቲ መግለጺ ከም ዝሃበ ሮተርስ ጸብጺቡ። ኢትዮጵያ፣ ሱዳንን ግብጽን፡ ኣብ ጉዳይ ዓብይ ግድብ ህዳሰ ስሉሳዊ ዘተ ኣካይደን ምንባረን ይፍለጥ። ፕረዚደንት ኣል ሲሲ፡ ሱዳንን ግብጽን ኣብቲ ጉዳይ ተወሃሂደን ይሰርሓ ከም ዘለዋ ድሕሪ ምግላጽ፡ ''ምትሕብባርን ስምምዕን ካብ ካልእ ንላዕሊ ኣገደስቲ ምዃነን'' ተዛሪቡ። "ኣብ ኢትዮጵያ ዘለው ኣሕዋትና ክነግሮም ዝደሊ፡ ኩሎም ኣመራጺታት ክፉታት ስለ ዝኾኑ ንጣብ ማይ ናይ ግብጺ ዝትንከፈሉ ደረጃ ኣይንብጻሕ" ክብል ተዛሪቡ። ሚኒስትር ማይን መስኖን ሱዳን ያሲር ዓባስ ብወገኑ፡ ሃገሩ መሰላ ንምክልኻል ኩሎም ኣማራጺታት ኣብ ጠረጴዛ'ዩ ዘሎ ክብል ንመንግስታዊ ማዕከን ዜና ሱና ተዛሪቡ። ሚንስተር ማይ፣ መስኖን ኢነርጅን ኢትዮጵያ ኢንጅነር ስለሺ በቀለ ብወገኑ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ኣብ ኣድላዪ ዘይኮነ ኲናት ምእታው ኣየድልን ኢሉ። "ብሰንኪ ማይ ኲናት ክጅመር ኣይክእልን እዩ። ማይ ሎምን ጽባሕን ብቐጻሊ ክውሕዝ እዩ'' ክብል ተዛሪቡ። ንሱ፡ ንሮተርስ ኣብ ልኣኾ መልእኽቲ ኢትዮጵያ ማይ ካልኦት ሃገራት ትጥቀም ኣላ ንዝብል ክሲ ነጺግዎ። "ንሕና ካብ ግብጽን ሱዳንን ዝምጪ ማይ ኣይንጥቀምን ዘለና። እቲ እንጥቀሞ ማይ ናይ ኢትዮጵያ ኮይኑ ንጎረባብቲ ሃገራት ከይጎዳእና ንድልየታትን ረብሓን ህዝብና ንጥቀሞ ኣለና'' ኢሉ። ዝሓለፈ ሰሙን ፕረዚደንት ግብጺ፡ ብምኽንያት እቲ ኢትዮጵያ እትሃንጾ ዘላ ዓብዪ ግድብ ህዳሰ፡ ሃገሩ ኣብ እትረኽቦ መጠን ማይ ጽልዋ ዝፈጥር እንተኾይኑ፡ ''ዝኸፍአ ከባብያዊ ጸገም'' ክፍጠር እዩ ክብል ኣጠንቂቑ ነይሩ። "ደጊመ ከም ዝገልጾ፡ ማንም ካብ ግብጺ ንጣብ ማይ ክወስድ ኣይኽእልን፤ እዚ እንተኾይኑ ድማ ኣብዚ ዞባ ሓደገኛ ዘይምርግጋእ ክፍጠር እዩ'' ክብል ተዛሪቡ፡፡ ህንጸት እቲ ግድብ ካብ ዝጅመር ኣትሒዙ፡ ሃገራት ኢትዮጵያ፣ ግብጽን ሱዳንን ተደጋጋሚ ዘተ እኳ እንተገበራ ኣብ ስምምዕ ግን ክበጽሓ ኣይከኣላን፡፡ ኣብ ዝሓለፈ ክረምቲ፡ ቀዳማይ ደረጃ ምምላእ ማይ ከም ዘካየደት ዝሓበረት ኢትዮጵያ ሎምዘበን እውን ካልኣይ ዙርያ ምምላእ ማይ ከምእተካይድ ገሊጻ ኣላ፡፡ ግብጽን ሱዳንን፡ ኣብ ስምምዕ ከይተበጽሐ ኢትዮጵያ ነቲ ግድብ ማይ ክትመልኦ የብላን ዝብል ቅዋመን ብተደጋጋሚ ዘስመዓ ኮይነን፡ ኢትዮጵያ ግና እቲ ዘተ እናተሳለጠ ማይ ክመልእ እየ ዝብል መርገጺ እዩ ዘለዋ፡፡ እቲ ኣብ ዝተፈላለየ እዋን ብተደጋጋሚ ክቋረጽ ዝጸንሐ ዘተ፡ ኣብዚ እዋን ሕብረት ኣፍሪቃ ይመርሖ ኣሎ። ኣብ ቀረባ፡ ሱዳንን ግብጽን ከም ሕብረት ኤውሮጳ ኣመሪካ ከምኡ'ውን ሕቡራት ሃገራትን ዝበሉ ዓለምለኻዊ ኣሸማገልቲ ክሕወስዎ ኳ እንተጸውዓ፡ ኢትዮጵያ ግና እቲ ጉዳይ ናይ ሰለስቲአን ሃገራት ስለ ዝኾነ ካብ  ሕብረት ኣፍሪቃ ወጻእ ካልእ ኣካል ክሕወስ ኣድላዪ ኣይኮነን ዝብል መርገጺ ኣለዋ፡፡ ኣገዳስነት ግድብ ህዳሰ ህንጸቱ ዓብዪ ግድብ ሕዳሰ ኢትዮጵያ፡ ኣብ 2011 ዓ.ም (ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ) ዝጀመረ ኮይኑ፡ 4 ቢልዮን ዶላር ከም ዝሓትትትን ልዕሊ 6,000 ሜጋ ዋት ሓይሊ ኤሌክትሪክ ከመንጪ ከም ዝኽእልን ይእመን። ክሳብ ሕጂ ድማ 75 ሚኢታዊት ህንጻት እቲ ግድብ ከም ዝተዛዘመ ይግለጽ። እዚ ግድብ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያ፣ ግብጽን ሱዳንን ሓያል ወጥሪ ፈጢሩ ከም ዝርከብ ተንተንቲ ፖለቲካ ይሕብሩ። ግብጺ፡ ኣስታት 90 ሚእታዊት ናይ ማይ ጠለባ ካብ ፈለግ ኒል እተማልእ ብምዃና፡ እቲ ፈለግ መሰረት ህላወኣ ከም ዝኾነ እያ እትገልጽ። ግድብ ህዳሰ ምስ ተዛዘመ፡ ኣብ ኣፍሪቃ ዝዓበየ ማያዊ ኤለክትሪክ ዘመንጩ ግድብ ክኸውን ትጽቢት ይግበረሉ። ኢትዮጵያ ንምታይ ዓብይ ግድብ ክትሃንጽ ደልያ? እቲ ብቢልዮናት ብር ወጻኢ ዝህነጽ ዘሎ ግድብ ህዳሰ፡ ንዕብየትን ብልጽግናን ኢትዮጵያ ኣገዳሲ ከም ዝኾነ ይግለጽ። እቲ ግድብ ተሃኒጹ ስርሑ ምስ ጀመረ፡ ኣስታት 6 ሽሕ ሜጋ ዋት ሓይሊ ኤሌክትሪክ ናይ ምምንጫዉ ዓቕሚ ክህልዎ'ዩ። ብዙሕ ህዝባ፡ ከም ልቡ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ንዘይረኽበላ ኢትዮጵያ ኣገዳስነት እዚ ግድብ ዘወላውል ኣይኮነን። ኢትዮጵያ፡ እቲ ግድብ ብሙሉእ ሓይሉ ጸዓት ከመንጩ ምስ ጀመረ፡ ንጎረባብቲ ሃገራት እውን ሓይሊ ኤሌክትሪክ ክትሸይጥ ትኽእል እያ። ሱዳን፣ ደቡብ ሱዳን፣ ኤርትራን ጂቡቲን ከኣ ካብቲ ግድብ ክረብሓ ይኽእላ። ብኻልእ ወገን ድማ ኢትዮጵያ ካብቲ ግድብ እትረኽቦ ልዕሊ ዝኾነ ናይ ገንዘብ ረብሓ፡ ሉኣላውነት ከም ዝኾነ ሰብ ሞያ ይዛረቡ።


ኣል ሲሲ፡ መጠን ማይ ግብጺ እንተጎዲሉ ‘ዝኸፈአ ከባብያዊ ቅልቅላው’ ክፍጠር እዩ ኢሉ

ብምኽንያት እቲ ኢትዮጵያ እትሃንጾ ዘላ ዓብዪ ግድብ፡ ሃገሩ ኣብ እትረኽቦ መጠን ማይ ጽልዋ ዝፈጥር እንተኾይኑ፡ ‘‘ዝኸፍአ ከባብያዊ ጸገም’’ ክፍጠር እዩ ክብል ፕረዚደንት ግብጺ ኣጠንቂቑ፡፡ ፕረዚደንት ዓብዱል ፈታሕ ኣል ሲሲ ትማሊ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ ‘‘ደጊመ ከምዝገልጾ፡ ማንም ካብ ግብጺ ንጣብ ማይ ክወስድ ኣይኽእልን፤ እዚ እንተኾይኑ ድማ ኣብዚ ዞባ  ሓደገኛ ዘይምርግጋእ ክፍጠር እዩ’’ ክብል ተዛሪቡ፡፡ ብተወሳኺ "ንዝኾነ ኣካል ከፈራርሕ ኢለ ኣይኮንኩን፤ ኩሉሻብ ዘረባና ምኽንያታውን ሚዛናውን እዩ" ኢሉ፡፡ ፕረዚደንት ኣል ሲሲ፡ ትማሊ ሰሉስ ኣብቲ ብምኽንያት ዝተሸከለት መርከብ ተዓጽዩ ዝቐነየ መትረብ ስዊዝ ተረኺቡ ኣብ ዝገበሮ ዘረባ ነቲ መጠንቀቕታ ዝሃበ ኮይኑ፡ ሃገሩ ምስ ኢትዮጵያን ሱዳንን እትገብሮ ልዝብ ክቕጽል ከምእትደልይ ገሊጹ፡፡ ኢትዮጵያ ብሓሙሽተ ቢልዮን ዶላር እትሃንጾ ዘላ መመንጨዊብሓይሊ ኤሌክትሪክ ግድብ ህዳሰ፡ ህንጸቱ ከባቢ ሰማንያ ምኢታዊት በጺሑ ከምዘሎ እዩ ዝግለጽ፡፡ ህንጸት እቲ ግድብ ካብ ዝጅመር ኣትሒዙ፡ ሃገራት ኢትዮጵያ፣ ግብጽን ሱዳንን ተደጋጋሚ ዘተ እኳ እንተገበራ፡ ኣብ ስምምዕ ግን ክበጽሓ ኣይከኣላን፡፡ ኣብ ዝሓለፈ ክረምቲ፡ ቀዳማይ ደረጃ ምምላእ ማይ ከምዘካየደት ዝሓበረት ኢትዮጵያ፡ ሎምዘበን እውን ካልኣይ ዙርያ ምምላእ ማይ ከምእተካይድ ገሊጻ ኣላ፡፡ ሃገራት ግብጽን ሱዳንን፡ ኣብ ስምምዕ ከይተበጽሐ፡ ኢትዮጵያ ነቲ ግድብ ማይ ክትመልኦ የብላን ዝብል ቅዋመን ብተደጋጋሚ ዘስመዓ ኮይነን፡ ኢትዮጵያ ግና እቲ ዘተ እናተሳለጠ ማይ ክመልእ እየ ዝብል ቅዋም እዩ ዘለዋ፡፡ እቲ ኣብ ዝተፈላለየ እዋን ብተደጋጋሚ ክቋረጽ ዝጸንሐ ዘተ፡ ብዙሓት ሃገራት ብሸምጋልነት ዝተሳተፉሉ እንተኾን፡ ኣብዚ እዋን ብሕብረት ኣፍሪቃ እዩ ተታሒዙ ዘሎ፡፡ ኣብ ቀረባ፡ ሱዳንን ግብጽን ዓለምለኻዊ ኣሸማገልቲ ይተሓወሱ ብምባለን እቲ ዘተ ተቛሪጹ ነይሩ፤ ኢትዮጵያ ግና እቲ ጉዳይ ናይ ሰለስቲአን ሃገራትን ሕብረት ኣፍሪቃን ስለዝኾነ ካልእ ኣካል ክሕወስ ኣድላዪ ኣይኮነን ዝብል ቅዋም ኣለዋ፡፡ ኢትዮጵያ ቅድሚ ካልኣይ ዙር ምምላእ ማይ ምክያዳ፡ ንኹሉ ዘማእክልን ዝገዝእን ሕጋዊ ስምምዕ ክፍጸም ኣለዎ ዝብል ሕቶ ሱዳንን ግብጽን እውን ኣይተቐበለቶን፡፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ፡ ኣብ ቀረባ ኣብ ቤት ምኽሪ እታ ሃገር ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ‘‘ማይ ምምላእ ብዝምልከት፡ ድሕሪ ዘተ ንግበሮ እንተኢልና በቢዓመቱ 1 ቢልዮን ዶላር ክንከስር ኢና’’ ብምባል እቲ ማይ ምምላእ ክድንጉይ ከምዘይክእል ተዛሪቡ፡፡ ሚኒስተር ማይ፣ መስኖን ጻዓትን ኢትዮጵያ ስለሺ በቀለ (ዶ/ር ኢንጂነር) እውን ብመሳሳሊ ካልኣይ ዙር ምምላእ ማይ እቲ ግድብ ብዝኾነ ኩነታት ከምዘይናዋሕን፡ ናብኡ ዘብጽሕ ኣሰራርሓን ምኽንያትን ከምዘየለን ገሊጹ ነይሩ፡፡ ኢትዮጵያ ቅድሚ ዓሰርተ ዓመት ብውሽጣዊ ዓቕማ  ምህናጽ ዝጀመረቶ ግድብ ህዳሰ፡ ኣብ ኣፍሪቃ እቲ ዝዓበየ ኮይኑ፡ ካብ ሓሙሽተ ሽሕ ሜጋ ዋት ንላዕሊ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ናይ ምፍልፋል ዓቕሚ ኣለዎ፡፡ ካብ ዝቕጽል ዓመት ጀሚሩ ድማ ብኽፋል ሓይሊ ኤሌክትሪክ ምፍልፋል ክጅምር ምዃኑ እዩ ዝግለጽ፡፡


ፕረዚደንት ግብጺ ኣል ሲሲ፡ ምስ ወታሃደራውን ስቪላውን መራሕቲ ሱዳን ኣብ ካርቱም ተዛትዩ

ትማሊ ቀዳም ናብ ካርቱም ዝበጽሐ ፕረዚደንት ግብጺ ዓብዱል ፋታሕ ኣል ሲሲ፡ ምስ ወታሃደራውን ስቪላውን መራሕቲ ሱዳን በብወገኖም ተዛትዩ። ሲሲ ምስ ጀነራል ዓብደል ፋታሕ ኣል ቡርሃን ከምኡ’ውን ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ዓብደላ ሓምዶክ፡ ብቀንዱ ኣብ ጉዳይ ግድብ ህዳሰ ኢትዮጵያ ዝዘተየ ኮይኑ ኣብ ጉዳይ ምስሕሓብ ዶባት ሱዳን ኢትዮጵያን’ውን ከምዝተዘራረበ ተገሊጹ’ሎ። ድሕሪ እዚ ዘተታት፡ ሱዳንን ግብጽን ኣብ’ቲ ኣብ ጉዳይ ግድብ ህዳሰ ዝግበር ዘተታት ዓለምለኻዊ ኣሸማገልቲ ክሳተፍዎ ጻውዒት ኣቕሪበን ኣለዋ። ኣብ’ቲ ቀጸልቲ ዘተታት፡ ኣፍሪቃዊ ሕብረት፡ ኣመሪካ፣ ኣውሮጳዊ ሕብረትን ሕቡራት ሃገራትን ክሳተፍዎ ጸዊዐን። ቅድም ክብል፡ ኣብ’ቲ ዘተ ዓለምለኻዊ ትካላት ክሳተፈኦ ንዝቐረበ ጻውዒት ኢትዮጵያ ኣይተቐበለቶን። ቅድሚ መዓልታት፡ ወሃቢ ቃል ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ ኣምባሳደር ዲና ሙፍቲ፡ እቲ ዘተ ብኣሸማጋልነት ኣፍሪቃዊ ሕብረት እናተኻየደ እንከሎ ካልኦት ኣሸማገልቲ ይእተዉ ማለት፡ “ን ግደ ናይ’ቲ ትካል ምንእኣስ እዩ” ክብል ተዛሪቡ ነይሩ። ኣል ሲሲ፡ ፕረዚደንት ሱዳን ነበር ዑመር ኣልበሽር ብህዝባዊ ናዕቢ ካብ ስልጣኑ ካብ ዝእለ ንደሓር ንፈለማ እዋን እዩ ናብ ሱዳን ዝበጽሕ ዘሎ። ኢትዮጵያ ኣብ መወዳእታ እቲ ዝሓለፈ ዓመት፡ ኣብ’ቲ እትሃንጾ ዘላ ዓብዪ ግድብ፡ ፈላማይ ዙር ምምላእ ማይ ኣካይዳ እያ። ኣብ’ዚ ዓመት ድማ ንኻልኣይ እዋን ክትመልእ መደብ ኣለዋ። ግብጽን ሱዳንን ግን፡ ሰለስቲአን ሃገራት ኣብ ስምምዕ ከይበጽሓ እንከለዋ፡ ኢትዮጵያ ብኢደወነና ማይ ክትመልእ ኣይግበኣን ይብላ። ኢትዮጵያ፡ ኣብ’ቲ ልዕሊ 85 ሚኢታዊት መጠን ማይ እተበርክተሉ ሩባ ዘለዋ ናይ ተረባሕነት መሰል፡ ናብ ዋጋ ዕዳጋ ከምዘይተቕርቦ እያ ትገልጽ። ግብጽን ሱዳንን እቲ ኢትዮጵያ እትሃንጾ ዘላ ግድብ፡ ነቲ ካብ ሩባ ኣባይ ዝረኽበኦ መጠን ማይ ከይንክየለን ስግኣት ኣለወን፤ እቲ ንዓመታት ክካየድ ዝጸንሐ ዘተታት ድማ መዕለቢ ኣይረኸበን። ፕረዚደንት ግብጺ ዓብዱል ፋታሕ ኣል ሲሲ ምስ ወተሃደራውን ስቪላውን ምምሕዳር ሱዳን ካብ ዝተዛተየሎም ፍረ ነገራት ሓደ፡ ጉዳይ ዶባዊ ምስሕሓብ ሱዳንን ኢትዮጵያን ከምዝኾነ፡ ወኪል ዜና ኤኤፍፒ ንሃገራዊ ሚድያ ሱዳን ብምጥቃስ ጸብጺቡ’ሎ። ሱዳንን ኢትዮጵያን ናብ ዶባዊ ምስሕሓብ ካብ ዝኣትዋ ኣዋርሕ ኣቑጺረን ኣለዋ። ወኪል ዜና ኤኤፍፒ ኣብ ጸብጻቡ ከምዝበሎ፡ ድሕሪ ምብጻሕ ፕረዚደንት ኣል ሲሲ፡ ኣብ ጉዳይ ዶባዊ ምስሕሓብ ሱዳንን ኢትዮጵያን፡ ግብጺ ንሱዳን ዘለዋ ደገፍ ኣአንፊታ’ላ። ውሃቢ ቃል እቲ ፕረዚደንት “ሱዳን ምስ ኢትዮጵያ ኣብ ዘዳውባ ምብራቓዊ ግዝኣታት ልኡላውነታ ንምኽባር ዝኸደቶ መስርሕ፡ ንናይ ሱዳን ዓለምለኻዊ ስምምዓት ዶብ ዘይጥሓሰ እዩ” ምባሉ ኤኤፍፒ ጠቒሱ’ሎ። ሱዳን ኣብ መወዳእታ ወርሒ ጥቅምቲ ወተሃደራታ ብምውፋር፡ ሓረስቶት ኢትዮጵያ ክሓርስዎ ንዝጸንሑን “ኣካል ግዝኣተይ እዩ” ንዝበለቶምን ከባብታት ከምዝተቖጻጸረት ይግለጽ። ኢትዮጵያ ድማ፡ ሱዳን ከምዝወረረታ ብምግላጽ ወተሃደራት ሱዳን ካብ’ቲ ከባብታት ክወጽኡ ጸዊዓ እያ። ኣብ’ቲ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ላዕለዎት ወታሃደራዊ ሓለፍቲ ሱዳንን ግብጽን ክገብርዎ ዝጸንሑ ልዝብ ወዲኦም፡ ንሓበራዊ ወታሃደራዊ ምትሕብባር ስምምዕ ከምዝተፈራረሙ ይዝከር። ቅድም ክብል’ውን ግብጽን ሱዳንን ናይ ሓባር ወተሃደራዊ ልምምዳት ክገብራ ጸኒሐን እየን።


ግብጺ ኣብ ምኽንሻብ ደቂኣንስትዮ ዝሳተፉ ክሳብ 20 ዓመት ማእሰርቲ ከምዝጽበዮም ኣጠንቂቓ

ግብጺ ኣብ ምኽንሻብ ደቂ ኣንስትዮ ዝሳተፉ ውልቀሰባት ኣብ ዝቕጽዑሉ ሕጊ ምምሕያሽ ገይራ። ብመሰረት እቲ ሓድሽ ሕጊ ነቲ ተግባር ዝፍጽሙ ክሳብ 20 ዓመት ማእሰርቲ ይጽበዮም። ነቲ ጎዳኢ ልምዲ ንምትራፍ ብዝብል ኣብቲ ተግባር ንዝሳተፉ ኣካላት ዝብየን ግዜ ማእሰርቲ ክውስኽን ክጠብቕን ካቢነ ግብጺ ውሳነ ኣሕሊፉ። ብመሰረት ውሳነ እቲ ካቢነ ድማ ኣብ ምኽንሻብ ደቂአንስትዮ ምስታፎም ዝተረጋገጸሎም ሰባት ክሳብ 20 ዓመት ዝበጽሕ ዝለዓለ ማእሰርቲ ክጽበዮም'ዩ። ኣብ 2016 ዝተገበረ ሓደ ዳህሳስ ከምዘመልክቶ፡ ካብ 15 ክሳብ 49 ዓመት ዕድመ ካብ ዝርከባ ደቂኣንስትዮ ዳርጋ 90 ሚኢታዊት ተኸንሺበን'የን። እታ ሃገር ኣብ 2008 እቲ ተግባር ክፍጸም ከምዘይብሉ ውሳነ ኣሕሊፋ ነይራ። እንተኾነ ካብቲ ጊዜ ንደሓር ይቕጽል ከምዘሎ ይግለጽ። ተጣበቕቲ መሰላት ደቂኣንስትዮ ብወገነን እቲ ሕጊ ገደብ ብኣግባቡ ክፍጸም ናይ ዘይምግባር ጸገም ከምዘሎ የመልክታ። ብመሰረት ሎሚ ዝወጽአ ሓድሽ ሕጊ ዝኾነ ይኹን ኣብቲ ጎዳኢ ልምዲ ተሳትፎ ዝገበረ ውልቀሰብ ማእሰርቲ ከምዝጽበዮ ተሓቢሩ'ሎ። ብርግጽ እቲ ሓድሽ ሕጊ ብባይቶ እታ ሃገርን ፕረዚደንትን ኣቢሉ ክጸድቕ ኣለዎ።


ሃገራት ተፋሰስ ናይል ዩጋንዳን ግብፅን ወተሃደራዊ ሓበሬታታት ክለዋወጣ ተፈራሪመን

ሃገራት ተፋሰስ ናይል ዝኾና ኡጋንዳን ግብፅን፡ ወተሃደራዊ ሓበሬታት ንምልውዋጥ ከምዝተሰማምዓ ተገሊፁ። ኣብ ጉዳይ ግድብ ህዳሰ ኣብ መንጎ ግብጺ፡ ኢትዮጵያን ሱዳንን፤ ብመንጎኝነት ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ ከተማ ኪንሻሳ ዝተኻየደ ዘተ ብዘይ ዝኾነ ፍረ ድሕሪ ምብታኑ'ዩ፡ ክልቲአን ሃገራት ነዚ ስምምዕ ዝፈራረማ ዘለዋ። ሰራዊት ምክልኻል ኡጋንዳ ኣብ ዘውፅኦ መግለፂ፡ ላዕለዎት ሰብመዚ ወተሃደራዊ ድሕነት ክልቲአን ሃገራት ኣብቲ ዝሓለፈ ረቡዕ ብምዝታይ ነዚ ስምምዕ ከምዝተፈራረሙ ገሊፁ። “እቲ ሓቂ፡ ኡጋንዳን ግብፅን ሩባ ናይል ብሓባር ዝጥቀማ እየን። ኣብ ሞንጎ ክልቲአን ሃገራት ዘሎ ምትሕብባር ዝተርፍ ኣይኮነን''። ሓላፊ ሃገራዊ ድሕነት ግብፂ ጀነራል ሳሜሕ ሳበር ኤል ደግዊ ከምዝሓበሮ፡ ''ንኡጋንዳ ዝጸሉ ጉዳይ፡ ንግብፂ’ውን ብተመሳሳሊ ምጽላው ዘይተርፍ ኢዩ” ክብል ተዛሪቡ። ግድብ ህዳሰ፡ ኣብ ሞንጎ ግብፅን ኢትዮጵያን ንዓመታት ሓያል ወጥሪ ክሰፍን መንቀሊ ኮይኑ ይርከብ። ኣብቲ ዝሓለፈ ዓመት ፕረዝደንት ኣሜሪካ ነበር ዶናልድ ትራምፕ፡ ግብፂ ነቲ ኣካታዒ ዝኾነ ግድብ ህዳሰ ክተፍርሶ ትኽእል እያ ምባሉ ይዝከር። ኢትዮጵያ፡ እዚ ግድብ፡ መመንጨዊ ሓይሊ ኤሌክትሪክን መሰረት ቁጠብኣን ከምዝኾነ እያ ትገልፅ። ሃገራት ታሕተዎት ተፋሰስ ግብፅን ሱዳንን ብወገነን፡ እዚ ግድብ፡ ናብአን ንዝፈስስ መጠን ማይ ብልዑል ኩነታት ክንክዮ እዩ ዝብል ስግኣት ኣለወን። ሩባ ናይል፡ ካብ ክልተ ሃገራት እዩ ዝብገስ፤ ኡጋንዳ መመንጨዊት ዋይት ናይል ክትከውን እንከላ፡ ኢትዮጵያ ከኣ እቲ ዝዓበየ ብፅሒት ዝሕዝ ብሉናይል መበገሲት እያ። ኣብ ጉዳይ ግድብ ህዳሰ ንዓመታት ክካየድ ዝፀንሐ ስሉሳዊ ልዝብ፡ ኣብዚ ሰሙን ብዘይስምምዕ ምብታኑ ይፍለጥ። ኣገዳስነት ግድብ ህዳሰ እዚ ህንጸቱ ኣብ 2011 ዝተጀመረ: 4 ቢልዮን ዶላር ዝውድእ ግድብ፡ ልዕሊ 6,000 ሜጋ ዋት ሓይሊ ኤለክትሪክ ከመንጩ ከምዝኽእልን፡ ክሳብ ሕጂ ድማ 75% ተዛዚሙ ከምዘሎ ይግለጽ። እዚ ግድብ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ግብጽን ሱዳንን ሓያል ወጥሪ ፈጢሩ ከምዝርከብ ተንተንቲ ፖሎቲካ ይሕብሩ። ሰለስቲአን ሃገራት ተደጋጋሚ ርክባት ብምክያድ እኳ እንተዘተያ ኣብ ስምምዕ ክበጽሓ ኣይከኣላን። ግብጺ፡ ኣስታት 90 ሚእታዊት ናይ ማይ ጠለባ ካብ ፈለግ ኒል እተማልእ ብምዃና፡ እቲ ፈለግ መሰረት ህላወኣ ከምዝኾነ እያ እትገልጽ። ግድብ ህዳሰ ምስ ተዛዘመ፡ ኣብ ኣፍሪቃ ዝዓበየ ማያዊ ኤለክትሪክ ዘመንጩ ግድብ ክኸውን ትጽቢት ይግበረሉ።


ግድብ ህዳሰ፡ ኢትዮጵያ፣ ሱዳንን ግብፅን ኣብ ኪንሻሳ ዘካየድኦ ዘተ ብዘይስምምዕ ተበቲኑ

ኢትዮጵያ፣ ሱዳንን ግብፅን፡ ኣብ ጉዳይ ዓብይ ግድብ ህዳሰ፡ ብሸምጋልነት ሕብረት ኣፍሪቃ ንዝሓለፉ ሰለስተ መዓልታት ኣብ ኪንሻሳ ከካይድኦ ዝቐነያ ዘተ፡ ብዘይስምምዕ ተበቲኑ። ነዚ ስዒቡ ሚንስትሪ ማይ፣ መስኖን ኢነርጂን ኢትዮጵያ ኣብ ዘውፅኦ መግለፂ፡ “ኢትዮጵያ ሃገራዊ ረብሓኣ ኣብ ዝጎድእ ስምምዕ ከምዘይትኣቱ” ኣፍሊጡ። ኢትዮጵያ፡ “ፍትሓውን ምኽንያታዊ ዝኾነን፡ ናይ ሕዝን ናይ መፃእን ማይ ኣባይ ናይ ምጥቃም መሰላ ዝግድብ ዝኾነ ዓይነት ውዕሊ ኣይትፍርምን” ኢሉ፡ እቲ ሚኒስቴር። ኣብቲ ኣብ ዲሞክራስያዊት ሪፐብሊክ ኮንጎ ዝተኻየደን፡ ደቡብ ኣፍሪቃ፣ ኣሜሪካን ሕብረት ኣውሮጳን ብተዓዛብነት ዝተሳተፋሉን ዘተ፡ ላዕለዎት ሰብመዚ ሰለስቲአን ሃገራት ኣብ ዝተፈላለዩ ጉዳያት ተዘራሪቦም። ካብ ሞንጎ እዚኦም፡ ኢትዮጵያ፡ ደቡብ ኣፍሪቃ፣ ሕብረት ኣውሮጳን ኣሜሪካን ብተዓዛብነት ክቕፅላ እንክትስማማዕ፡ ሱዳንን ግብፅን ግና፡ ምስ ሕብረት ኣፍሪቃ መዓረ ግደ ክህልወን ንዝቐረበ ሕቶ፡ ተቐባልነት ከምዘይረኸበ ተገሊፁ። ኢትዮጵያ፡ “ግደ ሕብረት ኣፍሪቃ ዘትሕት እዩ” ብምባል እያ፡ ነዚ ሓሳብ ውድቂ ጌራቶ ዝበለ እቲ ሚኒስተር፡ እንተኾነ እቶም ተዓዘብቲ ከይዲ እቲ ልዝብ ክድግፉን፡ ሰለስቲአን ሃገራት ብሓሳብ ምስተሰማምዓ ጥራሕ ሓሳብ ክህቡን ተሰማሚዓ። ኣብ መዛዘሚ እቲ ዘተ ብዲሞክራስያዊት ሪፐብሊክ ኮንጎን ብሕብረት ኣፍሪቃን ንዝቐረበ ረቂቕ መግለፂ፡ ኢትዮጵያ ከምዝተቐበለት  ዝሓበረ መግለፂ ሚንስትሪ ማይ፣ መስኖን ኢነርጂን ኢትዮጵያ ፡ ግብፅን ሱዳንን ግና፡ ከምዘይተቐበልኦን፡ “ክልቲአን ሃገራት እቲ ልዝብ እወንታዊ ውፅኢት ከይህልዎ፡ ዕንቅፋት ኮይነን” ብምባል ከሲሱ። ግብፅን ሱዳንን ብወገነን፡ ኣብ ጉዳይ ዓብይ ግድብ ህዳሰ፡ ኣብ ዲሞክራስያዊት ሪፐብሊክ ኮንጎ የካይድኦ ዝነበረ ዘተ ብዘይውፅኢት ምብታኑ ብምግላፅ፡ ነዚ ድማ፡ ኢትዮጵያ ተሓታቲት እያ ኢለን። ማዕኸን ዜና ሮይተርስ እውን፡ እቲ ብሱዳንን ግብፅን ዝቐረበ ሓሳብ ኢትዮጵያ ከምዘይተቐበለቶ ፀብፂቡ። ሚኒስተር ጉዳይ ወፃኢ ግብፂ፡ “እዚ ቅዋም፡ ኢትዮጵያ ብቕኑዕ ልቦና ንምሽምጋል ፖለቲካዊ ድሌት ከምዘይብላ ዘርእይ እዩ” ኢሉ። ሚኒስተር መስኖን ማይን ሱዳን ብወገኑ፡ “እዚ ናይ ኢትዮጵያ ነቓፅ ቅዋም፡ ሱዳን ድሕንነታን ህዝባን ንምሕላው ካልእ ኣማራፂ ክትደልይ ዝገብራ እዩ” ምባሉ፡ ሮይተርስ ፀብፂቡ። ሚኒስተር ጉዳያት ወፃኢ ግብፂ፡ ኣብዚ እንደገና ዝተጀመረ ዘተ፡ ሰለስቲአን ሃገራት ኣብ ስምምዕ ከብፅሕ ዘኽእል ስጉምቲ ስለዘየለ፡ ውፅኢታዊ ክኸውን ከምዘይኽእል ገሊፁ። ሚንስትሪ ማይ፣ መስኖን ኢነርጂን ኢትዮጵያ፡  ኢትዮጵያ፡ እቲ ግድብ ኣብ ምምላእ፣ ኣታሕዛ ማይን መጠን ፍሰትን ንምስምማዕ ድልውቲ ከምዝኾነትን “ክልቲአን ሃገራት ግና፡ እቲ ልዝብ  ብፅሒት ማይ ኢትዮጵያ ዝግድብን ኣለና ዝብልኦ ክፍፍል ማይ ንክፀንዕ ኣብ ዘገድድ ስምምዕ እንተድኣ ዘይተበፂሑ ዝብል ቅዋም ምሓዘን” ኣብ ምርድዳእ ከምዘይተበፅሐ ሓቢሩ። ንካልኣይ ዙር ዝካየድ ምምላእ እቲ ግድብ፡ ቅድሚ ሕዚ ብመሰረት ዝተበፅሐ ስምምዕ፡ ኣብ ዝተመደበሉ ግዘ ከምዝካየድ ከኣ እቲ ሚኒስቴር ገሊፁ። እቲ ኣብ ዲሞክራስያዊት ሪፐብሊክ ኮንጎ ኣብ ኪንሻሳ ንኽልተ መዓልታት ክካየድ ዝተዳለወ ዘተ፡ ሰለስቲአን ሃገራት ኣብ ዘሰማምዕ ነጥቢ ብዘይምብፅሐን፡ ክሳብ ትማሊ ሰሉስ ንሳልሳይ መዓልቲ ከምዝቐፀለ ተገሊፁ። እንተኾነ ብዘይስምምዕ ስለዝተበተነ፡ ኣብ ቀፃሊ መፋርቕ ወርሒ ሚያዝያ ክካየድ ትፅቢት ይግበር። ህንፀቱ ካብ ዝጅመር ዓስራይ ዓመቱ ዘቑፀረ ዓብይ ግድብ ህዳሰ ኢትዮጵያ፡ ኣብ ምምላእ ማይን ቀፀልቲ ስራሕትን፡ ኣብ ሞንጎ ኢትዮጵያ፣ ሱዳንን ግብፅን ንዓመታት ክካየድ ዝፀንሐ ሽምግልና፡ ፍረ እንከየፍረየ ክሳብ ሕዚ ቀፂሉ ኣሎ። ኢትዮጵያ፡ ኣስታት ሓሙሽተ ቢልየን ዳላር ብምውፃእ እትሃንፆ ዘላ ዓብይ ግድብ ህዳሰ፡ ንክዛዘም 20 ሚእታዊት ይተርፎ፤ ካብ ኣፍሪቃ ዝዓበየ መፈልፈሊ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ከምዝኸውን ድማ ይግለፅ። እቲ ግድብ ሙሉእ ብሙሉእ ስርሑ እንክጅምር፡ ልዕሊ 5 ሽሕ ሜጋ ዋት ሓይሊ ኤሌክትሪክ ናይ ምፍልፋል ዓቕሚ ኣለዎ። ፕረዝደንት ግብፂ ዓብደል ፋታሕ ኣልሲሲ፡ ኢትዮጵያ ትሃንፆ ብዘላ ግድብ ምኽንያት፡ ግብፂ ንትረኽቦ መጠን ማይ እንተድኣ ዝፀሉ ኮይኑ “ዝገደደ ከባብያዊ ፀገም” ክፍጠር እዩ ክብል፡ ኣጠንቂቑ እዩ። ፕረዝደንት ኣልሲሲ "ዝኾነ ይኹን፡ ካብ ናይ ግብፂ ማይ ሓንቲ ንጣብ ክወስድ ኣይኽእልን፤ እዚ እንተኾይኑ ድማ፡ ኣብቲ ከባቢ ልዕሊ እቲ ዝግመት ዘይምርግጋእ ክፍጠር እዩ" ኢሉ። ኢትዮጵያ፡ እቲ ማይ ኣብ ግዝኣታ ውሽጢ ንዝተርፉ ፕሮጀክታት ከምዘይትጥቀመሉ እያ ትሕብር፤ ሱዳን፡ ብፍላይ ከኣ ግብፂ ፡ ዝኾነ ዓይነት ኣብቲ ማይ ዝፍፀም ስራሕ፡ ናተን ፍቓድ እንከይረኸበ ክካየድ ከምዘይብሉ ይገልፃ።


ፖሊስ ኣውሮጳ ነቲ ዝዓበየ መርበብ ዕጸፋርስ በታቲኑ

ሓደ ሲሶ ቀረብ ዕጸፋርስ ኣውሮጳ ዝሽፍን ዝነበረ ዓርሞሽሻዊ መርበብ ምስግጋር 'ቲ ዕጺ ከምዝተበታተነ ፖሊስ ኣፍሊጡ። ኤጀንሲ ፖሊስ ሕብረት ኣውሮጳ፡ በቲ ብርሃን ምድረበዳ ዝተሰመየ ስርሒት (Dubbed Operation Desert Light)፡ ኣብ ሽድሽተ ሃገራት ኣውሮጳ 49 ሰባት ኣብ ቀይዲ ከም ዘእተወ ገሊጹ። ነዚ ዕጸፋርስ ዘቕርብ ግዙፍ መሓውር ከም ዝመርሕ ዝተጠርጠረ ብሪጣንያዊ ዝርከቦም ብዙሓት ኣብ ቀይዲ ከም ዝኣተዉ እዩ ተሓቢሩ ዘሎ። ኣብቲ ክልተ ዓመታት ዝወሰደ ስርሒት ልዕሊ 30 ሽሕ ኪሎ ግራም (30 ቶን) ዝምዘን ዕጸፋርስ ከም ዝተታሕዘ ኤጀንሲ ፖሊስ ሕብረት ኣውሮጳ (ዩሮፖል) ኣፍሊጡ። ዩሮፖል ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ገዚፍ ኣቕራቢ ጕጅለ ዕጸፋርስ ጕጅለ ንምብትታን፡ ‘ስርሒት ብርሃን ምድረበዳ’ ምስ ሰብመዚ ስጳኛ፡ ፈረንሳ፡ በልጅየም፡ ኔዘርላንድን ሕቡራት ኢማራት ዓረብን ብልፍንቲ ከም ዝሰርሐ ሓቢሩ። ካብ መንጐ እቶም ኣብ ቀይዲ ዝወዓሉ ዋህዮታት እዚ ጕጅለ፡ እቶም ሽዱሽተ ብዓለምለኸ ፖሊስ ክድለዩ ዝፀንሑ እዮም። ፖሊስ ስጳኛ ከምዝበሎ፡ ካብቶም ኣብ ቀይዲ ውዒሎም ዘለዉ ሽድሽተ፡ እቲ ሓደ ኣብ ኮስታ ዴል ሶል ዝነብር ዝነበረ ብሪጣንያዊ እዩ። እዚ ኣርሓ ዕጸፋርስ ዝዀነ ጕጅለ፡ ዕጸፋርስን ዘይሕጋዊ ገንዘብን ዘዘዋውር ገዚፍ መርበብ ገበን ከም ዝፈጠረ፡ ዩሮፖል ገሊፁ። እዚ ስርሒት ካብ ካልእ እዋን ብዝተፈለየ፡ ፖሊስ፡ ዝተወደቡ መርበባት ገበን ዕጸፋርስን ዘይሕጋዊ ገንዘብን ንምዝውዋር ዝጥቀምሎም ሚስጥራዊ ዝዀኑ ስልክታት ንምስርሳር ጻዕሪ ዝገበረሉ እዩ። ካብ ደቡብ ኣሜሪካ ተበጊሱ ብኔዘርላንድስ ኣቢሉ ዝኣተወ ዕፀፋርስ ኮከይን፡ ቀንዲ ዒላማ እዚ ምርመራ ኰይኑ፡ መብዛሕትኦም ዋህዮታት እዚ ምዝውዋር ዕጸፋርስ፡ ኣብ 2021 እዮም ኣብ ቀይዲ ውዒሎም። እቶም ዝተረፉ ድማ ኣብዚ ዓመት ካብ 8 ክሳብ 19 ሕዳር፡ ኣብ ሽድሽተ ሃገራት ብዝተኻየደ ልፍንታዊ ሃንደበታዊ መጥቃዕቲ ኣብ ቀይዲ ከምዝወዓሉ፡ ዩሮፖል ኣፍሊጡ። ፖሊስ ነቶም ኣዘዋወርቲ ክኣስሩ እንከለዉ፡ ዝዀነ ንብረት ኣብ ቀይዲ ውዒሉ ድዩ ዝብል ግልጺ'ኳ እንተዘይኰነ፡ ኣብ ገጽ ዩቲዩብ እቲ ኤጀንሲ ዝተዘርግሐ ተንቀሳቓሲ ምስሊ (ቪድዮ) ግን፡ ጕጅለ መርመርትን ኣኽላባት ምርመራን፡ ብክቡራት መኻይን ዝተመልኡ ገዛውቲ እናፈተሹ የርእይ። መራሒ እዚ ገዚፍ መርበብ ዕፀፋርስ ምዃኑ ዝተጠርጠረ ብሪጣንያዊ፡ ቅድም ክብል ኣብ ስጳኛ ኣብ ቀይዲ ንኸይውዕል ናብ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ሃዲሙ ነይሩ። ኣብ ሕቡራት ኢማራት ኰይኑ ድማ ነቲ ገዚፍ መሓውር ክመርሖ ከም ዝፀንሐ መግለጺ ኤጀንሲ ምኽባር ሕጊ ስጳኛ (ሲቪል ጋርድያ) ሓቢሩ። ዩሮፖል፡ ምስ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ዝተበጽሐ ሓድሽ ስምምዕ፡ መርመርቲ ኣገዳሲ ሓበሬታ ንኽረኽቡን ገበነኛታት ንኽኣስሩን ኣኽኢሉ እዩ ኢሉ። ሓደ ስሙ ዘይተገለጸ ምንጪ ዩሮፖል ንኤኤፍፒ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ ምስቲ ሪድዋን ታጊ ዝተባህለ ኔዘርላንዳዊ ሓለቓ ገበን ርክብ ከም ዘለዎ ዝጥርጠር ካልእ ሆላንዳዊ “ዓቢይ ዓሳ” ኣብ ቀይዲ ውዒሉ ኣሎ። ኣኽበርቲ ሕጊ ኔዘርላንድስ እቶም ዕጸፋርስን ዘይሕጋዊ ገንዘብን ብምዝውዋር ዝተጠርጠሩ፡ ካብ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ናብ ኔዘርላንድስ ተመሓላሊፎም ክወሃቡ ከምዝሓቱ ገሊጾም። ኣብቶም ዝሓለፉ ዓሰርተ ዓመታት ብመሰረት ዝተረኽበ መረዳእታ፡ ኣብ ኣውሮጳ ቁጽሪ ተበጻሕነት ኮከይን በብዓመቱ ይውስኽ ከምዘሎ ተንተንቲ ይገልጹ። ኮከይን ምስ ምጥቃም ወይ ምውናን ዝዛመዱ ገበናት’ውን ክውስኹ ተራእዮም'ዮም። ኣብቲ ዝሓለፈ ዓመት ጥራይ ኣስታት 3.5 ሚልዮን ኣባጽሕ ዕጸፋርስ ኮከይን ተጠቒሞም እዮም።

ሕብረት እንግሊዝ/ዓባይ ብሪጣንያ


ሰዓት ታይታኒክ፡ ብ97 ሽሕ ፓውንድ ተሸይጣ

ኣብ መርከብ ታይታኒክ ናይ ዝነበረ ሓደ ሰራሕተኛ ፖስታ ዝዀነት ናይ ጁባ ሰዓት ብ98 ሽሕ ፓውንድ ተሸይጣ። 14 ሚያዚያ 1912 እታ መርከብ ምስ ጠሓለት እታ ናይ ኦስካር ስኮት ዉዲ ሰዓት፡ ኣብቲ ኣዝዩ ቆራሪ ማያት ሰሜናዊ ኣትላንክ ናብ በረድ ተቐዪራ እያ ተረኺባ። ድሕሪኡ፡ እታ ሰዓት ኣብ ወርሒ ግንቦት ናብ በዓልቲ ቤቱ ሌይላ ተዋሂባ። እታ ሰዓት ትማሊ ሰንበት ኣብ ደቪዝስ ኣብ ዝርከብ ሄንሪ ኣልድሪጅ ኤንድ ሳንስ ዝተባህለ ትካል ንግዲ ምስ ካልኦት ካብታ ዝጥሓለት መርከብ ዝተረኽቡ መዘከርታታት ተሸይጣ። ኣብ ‘ፈርስት ክላስ’ ዝቐርብ ዝነበረ ዝርዝር መግብታት ዘለዎ ሰነድ ብ50 ሽሕ ፓውንድ ክሽየጥ እንከሎ፡ ዝርዝር ስማት 'ፈረስት ክላስ' ገያሾ ድማ ብ41 ሽሕ ፓውንድ ተሸይጡ። እቲ ዝርዝር ገያሾ፡ ብሓደ ጆርጅ ብሬተን ዝተባህለ ቁማርተኛ ዝውነን ዝነበረ ኰይኑ፡ ንሱ ገንዘብ ንምርካብን ንምፍታንን ኣብ ስግረ-ኣትላንቲክ መራኽብ ዝስቀል ዝነበረ’ዩ። እቲ፡ ነቶም መዘከርታታት ዝሸጠ ትካል ኣንድሪው ኣልድሪጅ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ "ኣብ ጎኒ ስማት እቶም ሃብታማት ሰባት ስም ከዋኽብቲ’ውን ኣቐሚጡ" ኢሉ። "ብፍላይ - ቻርለስ ሄይስ - ኣብ ኣሜሪካ መንገዲ ባቡር ግራንድ ፓሲፊክ ዝውንን ዝነበረ ኣዝዩ ሃብታም ሰብኣይ ኣሎ”። ብሬሬቶን ኣብ ትሕቲ ስም እቲ ሰብኣይ 'ሚልዮነር' ክብል ብደሚቕ ጽሒፉ ኣሎ” ይብል። ብኻልእ ወገን፡ ውቁብ ሸሓነ መግቢ ብ20 ሽሕ ፓውንድ ክሽየጥ እንከሎ፡ ካብቲ 'ኣ ላ ካርት' ዝበሃል ቤት መግቢ ዝተረኽበ ክፋል ዓምዲ ድማ ብ23 ሽሕ ፓውንድ ተሸይጡ። ሄንሪ ኣልድሪጅ ኤንድ ሳንስ ካብ መርከብ ታይታኒክ ዝተረኸቡ መዘከርታታት ብምሻጥ ይፍለጥ። ብ2017፡ ኣብ ‘ፈርስት ክላስ’ መጋቢት ዝነበረት ሓንቲ ሰራሕተኛ ዝተኸደነቶ ናይ ጸጉሪ ካቦት ብ150 ሽሕ ፓውንድ ተሸይጡ’ዩ። ኣብ ተመሳሳሊ ዓመት፡ ብተሳፋራይ ታይታኒክ ኦስካር ሆልቨርሰን ዝተጻሕፈት ደብዳበ ብ126 ሽሕ ፓውንድ ተሸይጣ።

ሕብረት እንግሊዝ/ዓባይ ብሪጣንያ


ኢራን፡ ራፐር ተቓዋሚ መንግስቲ ብሞት ክቕጻዕ ይኽእል እዩ

ኣንጻር መንግስቲ ኢራን ንዝተኻየዱ ሰልፍታት ተቓውሞ ዝደገፈ ኢራናዊ ራፐር፡ ብሞት ከቕጽዕ ብዝኽእል፡ “ኣብ ምድሪ ዝፍፀም ገበን ብልሽውና” ተኸሲሱ። ወዲ 31 ዓመት ራፐር ቱማጅ ሳለይሂ፡ ፕሮፖጋንዳ ብምልባዕ፡ ምስ ጸላኢ ብምትሕብባርን ኣንጻር መንግስቲ ጐነጽ ብምንዕዓብን ተጠርጢሩ ክሲ ከምዝተመስረቶ፡ ሓደ በዓልመዚ ቤት-ፍርዲ ኢራን ተዛሪቡ። እዚ በዓል ስልጣን፡ ሳሌይሂ ቱማጅ ጠበቓ እንከይሃለዎ እዩ ክሲ ተመስሪትዎ ንዝብል ነቐፌታ ይነጽግ። ራፐር ሳለይሂ ኣንጻር መንግስቲ ኣብ ዝተኻየደ ሰልፊ ተፀምቢሩ ክቃወም እንከሎ ዘርኢ ተንቀሳቓሲ ምስሊ (ቪድዮ) ድሕሪ ምዝርግሑ ኣብቲ ዝሓለፈ ወርሒ’ዩ ተኣሲሩ። ቱማጅ ሳለይሂ፡ ቅድሚ 10 ሰሙናት ጓል 22 ዓመት ማህሳ ኣሚኒ ዝተበሃለት መንእሰይ፡ ንጽኑዕ ሕጊ ሕጃብ እታ ሃገር ጥሒሳ ብዝብል ብፖሊስ ተኣሲራ እንከላ ሂወታ ድሕሪ ምሕላፋ ዝተወልዐ ናዕቢ ተቓውሞ መንግስቲ ዝድግፍ ደርፊ ራፕ ሰሪሑ እዩ። ኣብ ኢራን ትኹረት ገይሩ ዝሰርሕ ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰል፡ ኣብዚ ተቓውሞ ዛጊት ብውሑዱ 451 ሰልፈኛታት ከም ዝተቐተሉን 18 ሽሕን 170 ሰባት ከም ዝተኣሰሩን ኣፍሊጡ። እቲ ትካል 60 ኣካላት ጸጥታ ከም ዝሞቱ’ውን ሓቢሩ። እቲ ራፐር ቅድሚ ምእሳሩ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዘካየዶ ቃለ-መሕትት፡ “ነቐፍቲ ቪድዮታት ምዝርጋሕ፡ ብሓይልታት እቲ ስርዓት ዒላማ ንኽትከውን ስለዝገብር ከቢድ ከም ዝኾነ” ገሊፁ ነይሩ። ኢራናውያን ኣብ ዘሰምብድ ኵነታት ይነብሩ ከምዘለዉ ዝሓበረ ቱማጅ ሳለይሂ፡ “ኢራናውያን፡ ነቲ ስልጣኑ፡ ገንዘቡን ኣፅዋሩን ንምውሓስ ክብል ምሉእ ህዝቢ እታ ሃገር ንምቕታል ድሉው ዝኾነ ማፊያ ስርዓት ይጋጠሙ ኣለዉ” ኢሉ። ቅድሚ ሓደ ወርሒ ሃገራዊ መራኸቢ ብዙሃን ኢራን፡ ራፐር ቱማጅ ሳለይሂ ኣብ ቀይዲ ክኣቱ እንከሎ ዘርእይ ተንቀሳቓሲ ምስሊ ኣመሓላሊፉ ነይሩ። ኣብቲ ምስሊ፡ ኣዒንቱ ብጨርቂ ዝተሸፈነ ሰብ ኣብ መሬት ተንበርኪኹ፡ ሳለይሂ ከምዝዀነ ብምሕባር፡ ኣብ ሓደ ሰልፊ ተቓውሞ ኣካላት ፀጥታ ኢራን ንኽሃድሙ ምዝራቡ ጥፍኣት ከም ዝኾነ፡ ብዘንቀጥቅጥ ድምፂ ክዛረብ ይስማዕ። ሓሳብካ ብነጻነት ኣብ ምግላፅ ኣድሂቡ ዝሰርሕ ትካል ኣርቲክል 19፡ ሳለይሂ ብኣስገዳድ ቃል እምነት ከም ዝህብ ምግባር ኰኒኑ። ኣብ ለንደን ዝነብር ዘመድ እቲ ራፐር ዝዀነ ኣዛዴህ ባባዲ፡ ኣብ ልዕሊ ሳለይሂ ንምብያን ስኑዕ መረዳእታ ክቐርብ ከም ዝኽእል ንሲቢሲ ገሊፁ። ኢራናውያን ከየንቲ፡ ንማእሰርቲ እቲ ራፐርን ነቲ ሞት ፍርዲ ከስዕብ ዘኽእል ክሲን ብምቅዋም፡ ብመገዲ ትዊተር ሓሳቦም ይገልፁ ኣለዉ። ብዙሓት ኢራናውያን ከየንቲ ነዚ ተቓውሞታት ብምድጋፎም ብመንግስቲ እታ ሃገር ክእሰሩ እንከለዉ፤ መንግስቲ ካብኣቶም ንውሑዳት ጥራይ እዩ ፈቲሑ።

ሕብረት እንግሊዝ/ዓባይ ብሪጣንያ


ኣብ ዓለም ንዝነውሐ ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝጸንሐ ፕረዚደንት ሕጂ'ውን ይወዳደር

እቲ ኣብ ዓለም፡ ንዝበዝሐ ዓሰርታት ዓመታት ኣብ ስልጣን ብምጽናሕ ኣብ ቅድሚት ዝስራዕ ፕረዚደንት ኢኳቶሪያል ጊኒ፡ ንተወሳኺ ዓመታት ኣብ ስልጣን ክጸንሕ ኣብ ዘኽእሎ መረጻ ተሳቲፉ። ኣብቲ ትማሊ ዝተኻየደ ፕረዚደንታዊ መረጻ ንምስታፍ፡ ልዕሊ 300 ሽሕ ህዝቢ ተመዝጊቡ ነይሩ። ወዲ 80 ዓመት ፕረዚደንት ቴዎዶር ኦቢያንግ ንጉዌማ ምባሶንግ፡ ነታ ሃገር ን43 ዓመታት እኳ እንተመርሓ፡ ሕጂ’ውን ስልጣኑ ንምሕዳግ ድልየት ኣየርኣየን። ስርዓት እቲ ፕረዚደንት፡ ኣብ ልዕሊ ዜጋታቱ በደል ምፍጻምን ኣሰሮም ምጥፋእን ዝኣመሰሉ ዝተፈላለዩ ግህሰታት ሰብኣዊ መሰላት ብምፍጻም ይኽሰስ። ኣብቲ መረጻ፡ ገለ ሕጹያት ተቓወምቲ ሰልፊታት ዝሳተፉ እንተዀኑ’ውን፡ ክዕወቱ’ዮም ዝብል ትጽቢት ግን የለን። ኢኳቶሪያል ጊኒ ብሃብቲ ነዳዲ ዝበልጸገት ሃገር ኰይና፡ ኣገደስቲ መንግስታዊ ሓላፍነታት ብስድራ እቲ ፕረዚደንት ዝተትሓዙ ብምዃኖም፡ ኣብታ ሃገር ጽኑዕ ልዕልነት ክሃንጽ ክኢሉ እዩ። እቲ ፕረዚደንት፡ ኣከዳድናኡ ብምጽብባቕ’ውን ዝፍለጥ ኰይኑ፡ ኣብ ኣውሮጳን ኣሜሪካን ኣዝዩ ዝተደላደለ ህይወት እዩ ዝመርሕ። ሰብ መዚ ብሪጣንያ፡ ልዑል ዋጋ ከም ዘውጽእ ዝንገረሉ ብክቡራት መዓድናት ዝማዕረገ ጓንቲ ማይክል ጃክሰን ከም ዝዓደገ ይዛረቡ። ነቲ መረጻ ኣመልኪታ ርእይቶኣ ንቢቢሲ ዝሃበት ፕሮፌሰር ኣና ሎሺያ ሳ፡ “እቲ መረጻ ናይ ይምሰል’ዩ” ኢላ። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ሊዝበን፡ ኣብ ጉዳያት ፖለቲካ ኣፍሪቃን ስርዓታት ምልኪን መጽናዕቲ እተካይድ ፕሮፌሰር ኣና፡ ዝልወጥ ነገር ኣይህሉን እዩ። ኦቢያንግ ልዕሊ 95 ሚእታዊት ድምጺ ረኺቡ ከም ዝምረጽ ፍሉጥ’ዩ” ኢላ ነይራ። ኣብታ ሃገር፡ ምንቅስቓስ ፖለቲካዊ ተቓውሞ ምግባር ፍቑድ ኣይኰነን። ናጻ ፕረስ ዝበሃል ኣይፍለጥን፤ ኵሎም ማዕከናት መራኸቢ ብመንግስቲ ወይ ብደገፍቲ መንግስቲ ዝውነኑ እዮም። ፕረዚደንት ኦቢያንግ፡ ብ1979 [ኣ. ኣ] ድሕሪ ዝተኻየደ ዕልዋ መንግስቲ ናብ ስልጣን ክመጽእ እንከሎ፡ ድሕሪኡ ገለ ለውጥታት እኳ እንተገበረ፡ ሃብቲ እታ ሃገር ምሉእ ብምሉእ ኣብ ትሕቲ ቍጽጽሩ ኣእቲዩዎ ጸኒሑ ኣሎ። ኣብቶም ዝሓለፉ ዓመታት ድማ፡ ኣብ ልዕሊኡ ብርክት ዝበሉ ዕልዋታት ተፈቲኖም’ዮም። ሕጊ መረጻ እታ ሃገር፡ “ኦቢያንግ ፈጺሙ ንኸይስዓር ንምግባር ተባሂሉ ዝተቐረጸ’ዩ” ክትብል ፕሮፌሰር ኣና ትዛረብ። ኣብቲ ብ2002 ዝተኻየደ መረጻ፡ ተቓወምቲ ዘይሕጋዊ ተግባራትን ምትላልን ተፈጺሙ’ዩ ኢሎም ገዛእ ርእሶም ካብቲ መረጻ ከግልሉ እንከለው፡ እቲ ፕረዚደንት 97 ሚእታዊት ድምጺ ረኺቡ ከም ዝተዓወተ ተኣዊጁ። ብ2009 ከምኡ’ውን ብ2016 ኣብ ዝተኻየዱ መረጻታት’ውን ተመሳሳሊ ውጽኢት ብምርካብ ተዓዊቱ ተባሂሉ። ፕረዚደንት ኦቢያንግ፡ ኣብታ ሃገር ካብ ዝፍጽሞ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ብዝሰገረ ብብልሽውና’ውን ይኽሰስ’ዩ። ወዱ ቴዎዶር፡ ሃብቲ ህዝቢ ንውልቃዊ መነባብሮኡ ብምጥቃም ብዝብል ኣብ ቤት ፍርዲ ፈረንሳ ፍርዲ ተዋሂቡዎ ነይሩ። በዚ ምኽንያት፡ ኣብ ፈረንሳ ዝርከብ ሃብቱ ከይንቀሳቐስ ተኣጊዱ። ንሶም ግን፡ እቲ ዝቐርበሎም ክስታት ይነጽጕዎ። ኣብ ብሪጣንያ፡ እገዳ ሕጊ ጸረ ብልሽውና ዝተነብረሉ ምኽትል ፕረዚደንት ዝዀኑ ወዱ፡ ስልጣን ኣቦኡ ክወርስ እዩ ተባሂሉ ትጽቢት ይግበር።

ሕብረት እንግሊዝ/ዓባይ ብሪጣንያ


ንጾታዊ ዓመጽ ዝገልጹ ሓደስቲ ቃላት

እዚ ጽሑፍ እዚ ብዛዕባ ጾታዊ ዓመጽ መግለጺታት ዝሓዘ እዩ። ብቛንቋ ጣልያን "ማኖ ሞርታ" ማለት "ምዉት ኢድ" ማለት እዩ። እዚ መግለጺ ብብዝሒ ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝፍጸም ዓይነት ጾታዊ መጥቃዕቲ'ዩ። ማእለያ ዘይብለን ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ሰብ ዝመልኦ ኣውቶቡስ ወይ ባቡር፡ ገለ ሰባት ኣብ ልዕሊ ውልቀ ኣካላተን ንነዊሕ እዋን ዘቐምጥዎም ኣእዳው ዝገልጽ እዩ። ኣብ ኢጣልያውያን "ማኖ ሞርታ" ነዚ ኮነ ኢልካ ዝግበር ባህሪ ብትኽክል የመልክት። ኣብ መላእ ዓለም ዝርከባ ደቂ ኣንስትዮ እውን ተመሳሳሊ ዓይነት መጥቃዕቲ ኣጋጢምወን ክዀና ይኽእላ፤ እንተዀነ ብቛንቋአን ዝገልጻሉ ቃል ዘይክህልወን ይኽእል። "ጋዝላይቲን"፡ "ኣፕስኪርቲን" ከምኡ’ውን "ላቭ ቦምቢን" ዝብሉ ሓደስቲ ቃላት እንግሊዝኛ ንመልክዓት ግህሰት ንምግላጽ ኣብ ጥቕሚ ይውዕሉ ኣለዉ። ናይ 2022 ቃል መዝገበ ቃላት ሚርያም-ወብስተር ተባሂሉ ዝተሰየመ "ጋዝላይቲን"፡ ኣብዚ ዓመት ኣብ መርበብ ሓበሬታኦም ብዝሒ ምድላይ ብ1,740 ሚእታዊት ወሰኽ ኣርእዩ። ኣብ ቲክቶክ፡ #gaslighting 1.9 ቢልዮን ግዜ ዝተራእየ ክኸውን እንከሎ #lovebombing ድማ ዳርጋ 250 ሚልዮን ግዜ ተራእዩ’ዩ። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ፖርትስማውዝ ላዕለዋይ መምህር ርክብን ተግባራዊ ስነ-ቛንቋን ዝዀነት ዶክተር ኣሌስያ ትራንቸዝ፡ ንዝጸንሑ ዓይነታት ግህሰት ንምግላጽ ዝቕረጹ ሓደስቲ ቃላት ብኸመይ ንጾታዊ ዓመጽ ዝፈታተን መሳርሒ ምዃኖም ተጽንዕ። "ቋንቋ ነቲ ኣብ መንጐ ደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን ዘሎ ዘይምዕሩይ ዝምድናታት ዘንጸባርቕ'ዩ ክንብል ንኽእል፡ እዚ ዝምድና'ዚ ድማ ክሕገግን ዳግማይ ክፍጠርን ዝኽእለሉ ቦታ'ዩ" ትብል። ሓደስቲ ቃላት ምትእትታው ግን ብሓቂ ኣብ መላእ ዓለም ንዝርከባ ደቂ ኣንስትዮ ዘጋጥመን ግህሰት ንምምካት ክሕግዝ ይኽእል ድዩ? ቢቢሲ 100 ደቂ ኣንስትዮ ካብ ብሪጣንያ፡ ክሳብ ደቡብ ኣሜሪካን ማእከላይ ምብራቕን ንዝፍጸም ጾታዊ መጥቃዕትን ምግፋዕን ንምግላጽ ብዛዕባ እዞም ሓደስቲ መግለጺታት ክዝርግሓ ዝጸንሓ ሰለስተ ደቂ ኣንስትዮ ኣዘራሪቡ። ኣብ 2020 ብማይከላ ኮል ዝተደርሰት ‘ኣይ መይ ዲስትሮይ ዩ’ ብተሌቪዥን ምስ ተራእየት፡ ኣብ መንጐ ነቐፍቲ ቅጽበታዊ ዓወት ረኺባ እያ። እታ ሽልማት ዝረኸበት ተኸታታሊት ፊልም ብሪጣንያ ግን፡ ድሕሪ ጾታዊ መጥቃዕቲ ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ ዝገበረቶ ጕዕዞ ዝገልጽ ኰይኑ፡ ክንዮ ክሊታት ነቐፍቲ ኣብ ሓቀኛ ዓለም'ውን ጽልዋታት ነይርዋ። ጓል 34 ዓመት ቺሊያዊት ፖለቲከኛን ኣባል ባይቶን ማይተ ኦርሲኒ፡ ብፍላይ ብሓደ ትርኢት ሰንቢዳ፤ ቀንዲ ተዋሳኢት ኣራቤላ፡ ሓደ ሰብኣይ ኣብ እዋን ጾታዊ ርክብ ብዘይ ፍቓዳ ነቲ ኮንዶም ከም ዘውጽኦ ፈሊጣ። ሚስ ኦርሲኒ ድሒራ፡ ብዘይ ስምምዕ ኮንዶም ምእላይ ኣብ ብሪጣንያ፡ ጀርመን፡ ካናዳን ኣብ ኣሜሪካ ኣብ ዝርከባ ግዝኣት ካሊፎርንያን ከም ዓመጽ ከም ዝምደብ ተረዲኣ። "እዚ ብሓቂ ጾታዊ መጥቃዕቲ ምዃኑ ኣይፈለጥኩን ነይረ" ትብል ብሞያኣ ኣብ ድሕነት ህዝቢ ማስተርስ ዲግሪ ዘለዋ ጠበቓ ሚስ ኦርሲኒ። ኣብ ቺለ ‘ስቲልቲን’ ከም ገበን ስለዘይቍጸር፡ ብዛዕባኡ ወግዓዊ ኣሃዛት ኣይነበረን። ሚስ ኦርሲኒ ምስ ኣዕሩኽታ፡ ትፈልጦም ሰባትን መሳርሕታን ኣብ ዝተዛረበትሉ ግን፡ እዚ ዶባት ዝሰግር ጉዳይ ምዃኑ ንጹር ኰይኑ፤ ግዳያት ድማ ዝሕግዝ ሕጋዊ ሓለዋ ከምዘይብለን ተገሊጹላ። ‘ስቲልቲን’ ኣብ ሕጊ ቺለ ብግልጺ ክሰፍር ከምዘለዎ ወሲና፡ እማመ ክትነድፍ ጀሚራ። "ን‘ስቲልቲን’ ዝገልጽ ስጳኛዊ ቃል ንምርካብ ነዊሕ ተኻቲዕና፡ ኣነ ግን ከምኡ ምግባር ኣብየ። እቶም ግዳይ ዝዀኑ ዝነበሩ፡ እቲ ኣምር ኣብ ደገ [ብእንግሊዝኛ] ኣብ ኣገልግሎት ይውዕል ከምዘሎ ክፈልጡ ክኽእሉ ደልየ ነይረ። ሓበሬታ እንተ ኣድልይዎም'ውን ኣብ ኢንተርነት ኣትዮም ክረኽቡ ይኽእሉ እዮም።" እቲ ናታ እማመ ‘ስቲልቲን’ ኣብ ጥሪ ኣብ ታሕተዋይ ባይቶ ቺለ ተቐባልነት ረኺቡ። ሕጂ ድማ ናብ ሰኔት ተሰጋጊሩ ኣሎ። እቲ ናይ ሚስ ኦርሲኒ እማመ፡ ‘ስቲልቲን’ ብገበን ዝቐጽዕ ዓይነት ጾታዊ መጥቃዕቲ ክገብሮ'ዩ። እዚ ድማ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ልዕሊ ቋንቋ ስልጣን ብኸመይ ይመልሳ ከምዘለዋ ከርኢ ይኽእል እዩ ትብል ዶክተር ኣለስያ ትራንቸዝ። "ብዛዕባ ከም መዝገበ ቃላት ዝኣመሰሉ ነገራት እንተሓሲብና መን እዩ መዝገበ ቃላት ዘዳሉ? ኣብ ታሪኽ፡ ደቂ ተባዕትዮ እዮም።" "ደቂ ኣንስትዮ ጸሓፍቲ ወይ ጠበቓታት ወይ ሓካይም ክዀና ኣይፍቀደለንን ነይሩ። እቲ ፍልጠት፡ መስርሕ ትርጕም ምፍጣር፡ ናይ ደቂ ተባዕትዮ ፍሉይ መሰል እዩ ነይሩ።" ሚስ ኦርሲኒ፡ ቋንቋ ነተን ግዳያት ግህሰት ዝዀና ደቂ ኣንስትዮ ክጻወቶ ዝኽእል ቀንዲ ተራ ትሰማማዕ። "ቅድሚ ሕጂ ዘይተሰምዩ ባህርያት ምጽዋዕ፡ ግዳያት ንነብሰን ከም ግዳያት ከለልያ ከኽእል ይኽእል'ዩ ዝብል ግምት ኣለኒ" ትብል። "ደቂ ኣንስትዮን ኣዋልድን ግዳያት ናይዚ ዓይነት ባህሪ ክዀና እንከለዋ ኣብ ሕግን እገዳ ከምዝተገብረሉ ምእንቲ ክፈልጣን እዚ ገበን ከምዘሎ ንቕሓት ንምፍጣርን ‘ስቲልቲን’ ኣብ ሕጊ ቅጽዓት ክኣትው ደልየ ነይረ። ስለዚ ድማ ክጠርዓ ይኽእላ እየን።" ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ህዝባዊ ቦታታት ከመይ ጌረን ውሕስነት ዘይብለን ኰይኑ ከምዝስምዐን ንምቕራጽ እውን ቋንቋ ይጥቀሙሉ ከምዘለዉ ሓንቲ ፖለቲከኛ ሰሜን ኣየርላንድ ትዛረብ። ብሚኒስተር ፍትሒ ነበር ናኦሚ ሎንግ ዝቐረበ ሓድሽ እማመ ጾታዊ ገበናት፡ ኣብ መጋቢት ኣብ ሰሜን ኣየርላንድ ናብ ሕጊ ተሰጋጊሩ። ‘ዳውንብላውዚን’ ሓዊሱ ብርክት ዝበሉ ሓደስቲ ቃላት ዝሓዘ እዩ። ‘ዳውንብላውዚን’ ወይ ‘ኣፕስከርቲን’ ሰባት ኣብ ትሕቲ ስረታትን ክዳንን ደቂ ኣንስትዮን ብዘይ ፍቓድ ወይ ብሕቡእ ቪድዮ ብምቕራጽን ስእሊ ብምስኣልን ዝገብርዎ ግህሰት ንምግላጽ ዝተማህዘ ቃል እዩ። "ኣዝዩ ፍሉይ ዓይነት ምግፋዕ'ዩ" ትብል ሚስ ሎንግ። "ደቂ ኣንስትዮ ንምውራድን ንምርኻስን ከምኡ’ውን ፍርሒ ንምፍጣርን ዝግበር ፈተነ'ዩ።" ቅድሚ ሕጂ እቲ ገበን ብፍሉይ ኣብ ሕጊ ስለዘይተጠቕሰ፡ ግዳያትን ፖሊስን እንታይ ክግበሩ ከምዝኽእሉ ንምርዳእ ኣጸጋሚ ከምዝገበሩ ሚስ ሎንግ ትዛረብ። "ጥሕሰት ብሕትውናኻ ከምዘጋጠመካ ምስ እትፈልጥ ኣዝዩ ዘጨንቕ ክኸውን ይኽእል'ዩ፡ ጭንቀትን ውርደትን'ውን የስዕብ፡ ግን ናብ ፖሊስ እንተኼድካ ገበን ምዃኑ ርግጸኛታት ኣይኮኑን።" ቋንቋ ንባዕሉ፡ ከምኡ'ውን ጾታዊ ትርጕማት ናይታ "ዳውንብላውዚን" እትብል ቃል፡ ኣካል ናይቲ ዘተ ከምዝነበሩ ሚስ ሎንግ ትዛረብ። "ንኣጥባት ወይ ኣፍልቢ ዝምልከት መወከሲታት ክህሉ ድዩ ዝብል ቅሩብ ዘተ ተኻይዱ'ዩ።" "ሰባት ኣብ ካምቻ ደቂ ተባዕትዮ ስእሊ ክስእሉ ከምዘይፍትኑ ምፍላጥ ኣገዳሲ ኰይኑ ተሰሚዑኒ። በቃ ኣይፍጸምን'ዩ፡ [ዘጋጥም] ነገር ኣይኮነን።" ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ንፈለማ እዋን ‘ዳውንብላውዚን’ ፍሉይ ፍጻመ ገበን ዝገበረት ሰሜን ኣየርላንድ እያ። ኮሚሽን ሕጊ፡ እንግሊዝን ዌልስን ነዚ ክስዕባ ጸዊዑ’ዩ። "ቋንቋ ኣገዳሲ እዩ። ነዞም ነገራት ብኸመይ ከምንገልጾም ኣገዳሲ እዩ" ትብል ሚስ ሎንግ። "ሕብረተሰብ ንሓደ ጌጋ ምዃኑ ዝፈልጥዎ ነገር ስም ክህቦ ዘኽእሎ'ዩ፡ ግን ከኣ ብዙሕ ግዜ ስለምንታይ ከም ዝዀነ ንምግላጽ ተቓሊሱ'ዩ።" ላምያ ሎፍቲ፡ ኣብ ግብጺ መብዛሕትኡ ግዜ ዘይተገልጸ ጉዳያት ዓመጽ ሓዳር ዝኣመሰሉ መዓልታዊ ንደቂ ኣንስትዮ ዘጋጥመን ግህሰት ትዕዘብ። "እቲ ጸገም ድማ ደቂ ኣንስትዮ ንባዕለን፡ እቲ ኣብ ልዕሊአን ዝፍጸም ተግባር ዓመጽ  ምዃኑ ከይግንዘባ ይኽእላ እየን" ትብል። ኣብ ኒው ዊመን ፋውንዴሽን ሓላፊት መደባት ዝዀነት ሚስ ሎፍቲ ኣብ መደባት ሽምግልና ትሳተፍን ንዝተበደላ ደቂ ኣንስትዮ ውሑስ መዕቆቢ ትህብን እያ። ውድብ ጥዕና ዓለም (WHO) ኣብ 2018 ዘውጽኦ ጸብጻብ ከምዘመልክቶ ኣብ ግብጺ 30 ሚእታዊ ካብተን ካብ 15 ክሳብ 49 ዓመት ዝዕድሚአን ዝተመርዐዋን ምስ መጻምድቲ ዝነብራን ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ዕድሚአን ኣካላዊ ወይ ጾታዊ ናይ ቀረባ መጻምድቲ ዓመጽ የጋጥመን። መብዛሕትኦም ግዳያት ዓመጽ ሓዳር፡ እቲ ፍጻመ ዓመጽ ምዃኑ'ኳ ኣየለልያን። "እሞ ንመን ከማርራ፡ ብዛዕባ እንታይከ ከማርራ?" ኢላ ትሓትት። ኣብ ግብጺ ብዓመጽ ዝተፈርዱ ደቂ ተባዕትዮ ንዕድመ ልክዕ ማእሰርቲ ወይ'ውን ብናይ ሞት ፍርዲ ከይተረፈ ክቕጽዑ ይኽእሉ። ኣብ ሓዳር ዝፍጸም ዓመጽ ግን ኣብ ሕጊ መቕጻዕቲ እታ ሃገር የለን። ትካል ሚስ ሎፍቲ፡ ብፍላይ ኣብ ሓዳር ንዝፍጸም ዓመጽ ዝገልጽ እማመ ንምንዳፍ ሓጊዙ እዩ። እቲ እማመ ናብ ባይቶ ክቐርብ ንኻልኣይ ግዜኡ'ዩ። እቲ ባይቶ ክዛተየሉ ድማ ብትዕግስቲ ትጽበ ኣላ። "ዓመጽ ኣብ ሕብረተሰብ ይንጸግን ይቕጻዕን፤ ነዚ እዩ ድማ ኣብ ሓዳራዊ ዝምድናታት ክመጽእ ከሎ ነዛ ቃል ንምጥቃም ተቓውሞ ዝረአ። ሓንሳብ 'ናይ ሓዳር ዓመጽ' ዝብል ስያመ ምስ ኣውጻእካሉ፡ ቅጽበታዊ ውግዘት ናይቲ ወዲ ተባዕታይ ይፍጠር። ነቲ ቃል ንባዕሉ ካብ ደቂ ተባዕትዮ ከርሕቑ ይጽዕሩ ኣለዉ" ትብል ሚስ ሎፍቲ። ንሳ፡ ኣብ ቋንቋ ዘሎ ድሩትነት ካብ ምውጻእ ፖሊሲ ሓሊፉ ኣብ መዓልታዊ ዝርርባት’ውን ዝጸሉ ምዃኑ ትማጐት። "ዓመጽ ሓዳር" ዝብል ትርጕም ዘለዎ "ኣግተሳብ ዛውጊ" ዝብል ሓረግ፡ ኣብ 1980ታት ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ግብጻውያን ክጥቀሙሉ ዝጀመሩ'ኳ እንተነበሩ፡ ኣብ ውሑዳት ሰባት ጥራይ ዝተሓጽረ ከምዝነበረ ትዛረብ። ቀስ ብቐስ ነገራት ክቕየሩ ጀሚሮም ኣለዉ። ንሳ፡ ኣብ 2020 ንዝተዘርግሐት ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ ብሰብኣያ ዝተዓመጸትሉ ትርኢት ዝሓዘት ተኸታታሊት ፊልም ኒውተንስ ጌም ሞሳ ትህብ። "እዚ ህሞት እዚ ደቂ ኣንስትዮ 'እዚ ንዓና ዘጋጥመና እዩ' ክብላኒ ዘስተብሃልኩላ ህሞት'ያ። ገሊአን 'ኣግተሳብ ዛውጊ' ዝብል ቃል ከይተረፈ ክጥቀማ ጀሚረን። ገሊአን ድማ 'እሞ እዚ ይገጥመና ኣሎ እንተበልና ብዕቱብ ክወስዱና እዮም?' ኢለናኒ። ቅድሚኡ ግን ልክዕ ከም ዘይነበረ ስቕ ወይ ሸለል ተባሂሉ’ዩ።" ስነቋንቋ ዶክተር ኣሌስያ ትራንቸዝ ነቲ ምትእስሳር ተራ ቋንቋ ትጠቅስ፡ እዚ ድማ ብመገዲ መለለዪ ናይ ማሕበረሰብ ስምዒት ንምፍጣር ክሕግዝ ይኽእል። "እዘን ቃላት ምህላወን ደቂ ኣንስትዮ ተመኵሮታተን ዝተነጸለ ከምዘይኰነ ንኽርድኣን ኣካል ናይቲ ንብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ ዝጸሉ ዝዓበየ ስርዓታዊ ጉዳይ ምዃኑ ንምርኣይ ዓቕሚ ዝሃበን ይመስለኒ" ትብል። "መጸውዒ ምሃብ፡ ናይ ሓባር ተመክሮ ምዃኑ ዝያዳ ርኡይ ይገብሮ።" ስራሕ ፕሮፌሰር ሌራ ቦሮዲትስኪ ደቂ ሰባት ከመይ ጌሮም "ኣዝዮም በላሕቲ" ከም ዝዀኑ ምምርማር ኰይኑ፡ ኣዝዩ ኣገዳሲ ክፋል ናይቲ መልሲ ድማ ቋንቋ ምዃኑ ትዛረብ። "ክውንነት፡ እቶም እንዛረቦም ቋንቋታት ንኣተሓሳስባና ብኸመይ ከም ዝቐርጽዎ፡ ከምኡ'ውን ኣተሓሳስባ ናይቶም ኣብ ከባቢና ዘለዉ ሰባት ብኸመይ ክንቅይሮ ክንፍትን ከም እንኽእል ብዙሕ መሳጢ ሕቶታት የልዕል” ትብል። ንሳ፡ ኣብ መንጐ ኣእምሮና፡ ቋንቋናን ክውንነትን ዘሎ ርክብ፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ሕብረተሰብ ብኸመይ ትርጕም ከም እንፈጥር ትምርምር። "ንሓደ ፍጻመ ወይ ሓደጋ ብኸመይ ትገልጾ፡ ነቶም ኣብዚ ጉዳይ ዝሳተፉ ሰባት ብኸመይ ከም እንወቕሶምን እንቐጽዖምን ብዓቢኡ ክቕይሮ ይኽእል'ዩ" ትብል። "ንኣብነት፡ ቀደም ግዳያት ጾታዊ መጥቃዕቲ ኣብ ቤት ፍርዲ 'እሞ ሽዑ ድዩ ስዒሙኪ?' ዝብል ሕቶ ይቐርበለን ነይሩ። ንመብዛሕትኦም ሰባት ምስዓም፡ ናይ ብሓቂ ደስ ዝብል ነገር እዩ፤ ግን ምስ ዘይትፈልጦ ሰብ ግዱድ ኣፋዊ ርክብ ክኸውን ከሎ ኣይኰነን። ስለዚ ኣክንድኡ 'ግዴታዊ ኣፋዊ ርክብ' እንተበልካዮ፡ እዚ ኣብ ኣእምሮ ዳያኑ ኣዝዩ ዝተፈልየ ምስሊ እዩ ዝፈጥር - እዚ ፍሉይነት ካብቲ ዝያዳ ፍሉጥ ወይ ሓፈሻዊ ዝዀነ ቃል ዝተፈለየ ስምዒታዊ ምላሽ ይፈጥር።"

ሕብረት እንግሊዝ/ዓባይ ብሪጣንያ


ስደተኛታት ካሌ፡ ዛንታ እታ ካብ ሓይሊ ባሕሪ ፈረንሳ ሓገዝ ብዘይምርካባ ዝጠሓለት ጃልባ ስደተኛታት

ኣብ ዝሓለፈ ሕዳር ኣብ መትረብ ብሪጣንያ ናይ ማዕበል ጸገም ኣጋጢሙዋ ካብ ሓይሊ ባሕሪ ፈረንሳ ናይ ርድኡና ሓገዝ ሓቲታ ግቡእ ምላሽ ብዘይምርካባ 33 ስደተኛታት ጽዒና ዝጠሓለት ጃልባ እኹል መርትዖታት ከምዘሎ ተሓቢሩ። ካብቲ ሓደጋ ክልተ ሰባት ጥራሕ እዮም ድሒኖም። እቲ ብቢቢሲ ዝተራእየ፡ ናብ ሓለዋ ገማግም ባሕሪ ፈረንሳ ዝቐረበ ናይ ህጹጽ እዋን ጻውዒት ሓገዝ ናይ መልእኽቲ ዝርርብ ቅዳሕ ከምዘመልክቶ፡ እቶም ስደተኛታት፡ ኣብ ማያት ፈረንሳ ኮይኖም ካብ ሓይሊ ባሕሪ ፈረንሳ ሓገዝ እኳ እንተሓተቱ፡  ብቐጻሊ ናብ ዓዲ-እንግሊዝ ህጹጽ ረድኤት ክሓቱ ብተደጋጋሚ ከምዝተነግሮም ይሕብር። እቲ ናብ ጋዜጣ ለ-ሞንደ ዝለሓዅ፡ ፖሊስ ፈረንሳ ዘካየዱዎ መርመራ ከምዘመልክቶ ከኣ፡ ዋላ’ኳ ናብ ዓዲ እንግሊዝ ፍሉይ ናይ ሓገዝ ሕቶ እንተቐረበ፡ እቲ ኣብ ገማግም ባሕሪ ፈረንሳ ዝርከብ ሓለዋ ባሕሪ ግን ናብቲ ቦታ ምንም ሓገዝ ከም ዘይለኣኸ ዘመልክት እዩ ዝመስል ። ቢ.ቢ.ሲ፡ ቅድሚ ሒደት መዓልትታት፡ ሓንቲ ስደተኛታት ዝጸዓነት ጃልባ፡ ኣብ መንጎ ማእከላት ድሕነት ናይ ክልቲአን ሃገራት፡ ናብዝን ናብትን ትመላለስ ከምዝነበረት ዝሕብር መርትዖ እውን ሰሚዑ እዩ። ካብ ዝሓለፈ ዓመት ኣትሒዙ ኣብቲ ኣከራኻሪ ባሕሪ መትረብ ኢንግሊዝ ብዙሕ ምስጢራት ክህሉ ይኽእል እዩ። እቲ ኣብ ትሕቲ ኣኻውሕ ካፕ ግሪስ-ነዝ ዝርከብ ኣጻድፍ ብጸፍዒ ማዕበል ይግጨብ ኣሎ። እቲ ብማዕበል ዝሰራሰር ማይ ባሕሪ ከኣ እናተገላበጠ ምስቲ ኣኻውሕ ተጋጭዩ ንድሕሪት ይምለስ። ሓለዋ ባሕሪ ፈረንሳ ድማ ካብ ገማግም እቲ ኣጻድፍ ኮይኖም ኣብ ጸገም ንዝርከባ ጀላቡ እናማዕደዉ ሓገዝ ዝህባ መራኽብ ይልእኹ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 24 ሕዳር 2021 ልክዕ ሰዓት 01: 48  ኣብ ካፕ ግሪስ-ነዝ ኣብ ዝርከብ መቆጻጸሪ ክፍሊ ዝነበሩ ኦፕሬተራት፡ ካብታ ብሓደጋ ማዕበል ትጭነቕ ዝነበረት ጃልባ ናይ መጀመርታ ጻውዒት ቀሪቡሎም። እቶም ተጓዓዝቲ ብልክዕ ኣበይ ቦታ ከምዘለው ብሞባይሎም መልእኽቲ ክሰዱ ተሓቲቶም ነይሮም፤ እንተኾነ፡ እቲ መልእኽቲ ምስ በጽሐ ድሕሪ ዓሰርተ ሓሙሽተ ደቒቕ ኣቢሉ፡ እታ ጃልባ ካብቲ ዝነበረቶ ቦታ ኣስታት ፍርቂ ማይል ኣቢላ ናብ ውሽጢ ማያት ፈረንሳ ኣትያ ነይራ። ብመሰረት እቲ ሰነዳት፡ እቶም ፈረንሳውያን ሓለዋ ገማግም ባሕሪ ኣብ ዶቨር ንዝርከብ ሓለዋ ባሕሪ ዓባይ ብሪጣንያ ነጊሮም እዮም። ድሕሪ ዕስራ ደቒቕ  ኣቢሉ ከኣ ካብታ  ጃልባ፡ ብልክዕ ዝነበረቶ ቦታ ምስተሓበረ እቶም ኣብ ዶቨር ዝነበሩ ሓለዋ ባሕሪ ሓገዝ ልኢኾም። ሽዑ እታ ጃልባ ድሮ ኣብ ማያት ብሪጣንያ ኣትያ ነይራ። ይኹን እምበር ኣብታ ጃልባ ዝነበራ ቴሌፎናት ናይ ፈረንሳ ሲግናል እየን ዘርእያ ነይረን። እቲ ሰነዳት ከምዘመልክቶ  ኦፕሬተራት ሓለዋ ባሕሪ ፈረንሳ ንልዕሊ ክልተ ሰዓት ዝኣክል ነቶም ስደተኛታት ናብ ብሪጣንያ ንከይድውሉ ከምዘጠንቀቑዎም እዩ ዘርኢ። ድሕሪ 20 ደቓይቕ ሓለዋ ባሕሪ ብሪጣንያ ፍልይ ዝበለ ሓበሬታ ምስ ረኸቡ ካብ ዶቨር ሓገዝ ልኢኾም። እታ ለ ሞንድ እተባህለት ጋዜጣ ንሓደ ጸብጻብ ፖሊስ ፈረንሳ ብምጥቃስ: ሰበ-ስልጣን ዓዲ እንግሊዝ ሓንቲ ናይ ድሕነት ጃልባ ናብቲ ቦታ ከም ዝለኣኹን ንፈረንሳ እውን ናይ ህይወት ኣድሕን ጃልባ ክትልእኽ ከምዝሓተቱዋን የረድእ። ለ ፍላማንት [ዝተባህለት ጋዜጣ] ግን እታ ናይ ሓገዝ ጃልባ  ከምዘይተላእከት እያ ትገልጽ። ቢቢሲ ንሓለዋ ባሕሪ ክልቲአን ሃገራት እኳ እንተሓተተ፡ እቲ ጉዳይ ገና ኣብ መርመራ ስለዘሎ ካብ ክልቲኦም ወገናት ምላሽ ኣይረኸበን። ሓደ ናይ መንግስቲ እንግሊዝ በዓል ስልጣን ኣብ እዋን መርመራ "ተወሳኺ ሓሳብ ምሃብ ዘይግቡእ" እዩ ድሕሪ ምባል ፡ እታ ሃገር "ነቶም ብድሕሪ’ዚ ሓደገኛ መስቀላዊ መገዲ ዝንቀሳቐሱ ዘይሕጋውያን ኣሰጋገርቲ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ንምእታው ምስ ኣህጉራውያን መሻርኽትና ደኺምና ኸይበልና ንሰርሕ ኣለና" ኢሉ ።  ቢቢሲ ከምዝሓበሮ፡ ኣብታ ምሸት እቲኣ፡ ሓደ ፈረንሳዊ ኦፐሬተር፡ ኣብ ጸገም ንዝነበረት ካልእ ጃልባ ይሕግዝ ከም ዝነበረ እዩ  ን ለ-ፍላማንት ሓቢሩ። ለ ሞንዴ ግን እቲ ናይ ፖሊስ ጸብጻብ ነቲ ዝተባህለ ኣብ ምልክት ሕቶ ከምዘእትዎ እዩ ዝገልጽ ። ነቲ ኣብቲ ምሸት ዝግበር ዝነበረ ዝርርብ ዝከታተሉ ዝነበሩ ፈረንሳውያን ክኢላታት፡ ምስ ድምጺ እቶም ሓገዝ ዝሓቱ ዝነበሩ ስደተኛታት፡ ድምጺ ናይታ እትሰባበር ዝነበረት ጃልባን ጫውጫውታ እቶም ተጓዓዝትን ይስማዕ ከምዝነበረ፡ እቶም ሓለዋ ድሕነት ከኣ “ኣጆኹም ንመጽኣኩም ኣሎና” ይብሉዎም ከምዝነበሩ የረጋግጽ። ሓደ ኦፕሬተር ነቲ ደዋሊ፡ እቲ መስመር ምስ ተቛረጸ ከላግጸሉ እንከሎ፡ " ክትሰምዓኒ ኣይከኣልካን ምሽ፡ ኣይክትድሕንን ኢኻ። 'እጥሕል ኣለኹ' - ክትወጽእ እውን ኣይሓተትኩኻን "ይብል ። ብቢ.ቢ.ሲ. እተረኽበ ጽሑፍ ከምዘመልክቶ፡ ኣብቲ እዋን በቲ ቦታ እትሓልፍ ዝነበረት ካልእ ጃልባ ጣልቃ ክትኣቱ ሓቲታ እኳ እንተነበረት ኦፕሬተራት ፈረንሳ ከምዝኸልከሉዋ እዩ ዝሕበር። ንጽባሒቱ እቶም ክልተ ስደተኛታት ብገፋፊት ዓሳ መርከብ እዮም ድሒኖም። ምኒስተር ባሕሪ ፈረንሳ ሄርቢቪል፡ "እዞም ሰባት እዚኦም ኣብ ማያት ፈረንሳ እንተ ነይሮም፡ ኣብ ዝዀነ ይኹን እዋን ከኣ ሸለልትነት እንተ ተራእዩ፡ እገዳ ከስዕብ እዩ" ክብል ንፓርላማ ሓቢሩ። ቢቢሲ ዝሓለፈ ሰሙን ምስ ሚስተር በርቪል ቃለ-መሕትት ክገብር ሓቲቱ እኳ እንተነበረ፡  ቤት ጽሕፈቱ ግን ኣብ ክንዲ ሕቶ ቃለ መሕትት ምቕባልን ርእይቶ ምሃብን፡ እቲ ጉዳይ ኣብ ቀጻሊ መርመራ ስለዝርከብ፡ ቢቢሲ፡ እቲ ሚኒስተር ኣብ ባይቶ ንዝሃቦ ሓሳብ ክርኢ ሓቢሩ። ድሕሪኡ ቢቢሲ፡ ምስ ሚኒስተር ውሽጣዊ ጕዳያት ፈረንሳ ገራልድ ዳርማኒን ቃለ መጠይቕ ክገብር ጠለብ ኣቕሪቡ ነይሩ ግን ምላሽ ኣይረኸበን። እንተኾነ ኣብ ናይ ፈረንሳ ፍርዳዊ ኣካል ዝርከቡ ምንጭታት፡ ኣብዚ እዋን እዚ እቲ መርመራ፡ ኣብቲ ፈረንሳውያን ካብ ሓደጋ ንምድሓን ዝጥቀሙሉ ኣገልግሎት ዝያዳ ከተኵር ዝግባእ እንተ ኰይኑ ይሓስቡ ከምዘለው ንቢቢሲ ሓቢሮም። ማሪያ ቶማስ እትበሃል ንሓደ ካብቶም ዝደሓኑን ልዕሊ ደርዘን ዝዀኑ ስድራ ግዳያትን እትውክል ጠበቓ: ብወገን ብሪጣንያ እውን ህጹጽ መልሲ ከም ዘየለ እያ ትገልጽ። "እተን ስድራ ቤታት ግዳያት ፡ ግሉጽን ምሉእን ህዝባዊ ሕቶ ክግበር እየን ዝጠልባ ዘለዋ” ትብል። "እቲ ናይ [ዩከይ] ሓይሊ ባሕሪ ንድሕነት ኣብ ዝተዋፈረሉ እዋን እተገብረ መስርሕ ምድላይን ምድሓንን፡ ምስቲ እታ ጃልባ እትጥቀመሉ ዝነበረት ኣገባብ ምንዳይን ርክብን ዝተሓሓዝ እዩ ።" ከኣ ትብል። “ኣብቲ ቻነል ኣብ ዝካየድ ናይ ምድሓን ስርሒታት መን ክመርሖ ኣለዎ?” ንዝብል ሕቶ ብእተወሰነ ደረጃ እቲ ፍጻመ ኣበይ ነይሩ?  እቲ ናይ መጀመርታ ናይ ጭንቂ ጻውዒት ከ ካበይ እዩ መጺኡ? ኣየኖትከ እዮም ብዝበለጸ ኽሕግዙ ዝኽእሉ? ዝብል ሕቶታት የልዕል እዩ። ብዝሒ ናይ ንኣሽቱ ጃልባታት እናወሰኸ ኣብ ዝኸደሉ ዘሎ እዋን፡ ብኡ መጠን ከኣ እቲ ናይ ምድሓን ጸጋታት እናተጸንቀቐ ይኸይድ ኣሎ። ኣብ ሓንቲ ለይቲ ብኣማእታት ዝቝጸሩ ሰባት ንምድሓን ብኽልቲኡ ሸነኽ ናይ ባሕሪ ዘለው ናይ ህይወት ኣድሕን ጕጅለታት ክጽውዑ ይኽእሉ እዮም። ገሊኦም ፈረንሳውያን እውን ኣብ መጻኢ ከምዚ ዓይነት ሓደጋ ከጋጥም ከምዝኽእል  ኣጠንቂቖም ነይሮም። ኰይኑ ግና፡ እቲ ኣብ መትረብ ኢንግሊዝ ዘጋጥም ናይ ሓላፍነት ሕቶ በዚ ዘሕዝን ፍጻመ ጥራይ ዝውዳእ ከምዘይኮነ ቢቢሲ ተረዲኡ ኣሎ። ቅድሚ ኣርባዕተ መዓልቲ ናይቲ ዘሕዝን ሓደጋ ምግጣሙ፡ ናብ ዓባይ ብሪጣንያ ክሰግሩ ኣብ ዝፍትኑ ምልእቲ ጃልባ ሰባት ተመሳሳሊ ጸገም ኣጓኒፉ ነይሩ። ብ20 ሕዳር ኣብ ደንኪርክ ናብ ዝርከብ ሓገዝቲ ስደተኛታት ጸገም ዘጋጠሞም ሓገዝ ዝጽበዩ ገያሾ ከምዘለው ናይ ድምጺ መልእኽትታት ተላኢኹ ነይሩ። እቲ ደዋሊ፡ "ናብ ኩሉ ቁጽርታት ናይ ህይወት ኣድሕን ኢና ደዊልና” ይብል። "999 ምስ ደወልኩ፡ ናብ ፈረንሳ ደውል እዮም ዝብሉኻ። ናብ ፈረንሳውያን ምስ ደወልካ ከኣ ንኢንግሊዝ ደውል ይብሉኻ። ክልቲኦም ከኣ የስሕቑና  ነይሮም። " ጸኒሕና ከኣ፡ "ጐይታይ፡ ገና ንጽበ ኢና ዘለና ክረድኣና ዝመጽአ የልቦን። ሓገዝ ብዘይምርካብና ሰጊእና ኣሎና። በጃኹም ሰብ ለኣኹልና" ኢሉዎምዎም። ቢቢሲ፡ ብዛዕባ እዚ ክሲ ብዝምልከት ንሰብ መዚ ገማግም ባሕሪ ዓዲ-እንግሊዝን ፈረንሳን ሕቶታት እኳ እንተቕረበ ምላሽ ኣይረኸበን። ራፋኤል ኩዚን ኣብታ ዕለት፡ ኣብታ ብኡቶብያ-56 እትፍለጥ ትካል ግብረ-ሰናይ ዝካየድ ናይ ሓገዝ መደብር፡ ተሓጋጋዚ ተረኛ ስራሕ እዩ ነይሩ ። "እታ ጃልባ እትርከበሉ ቦታ ብሓቂ ናብ ማያት ዓባይ ብሪጣንያ ዝቐረበ እዩ ነይሩ" ይብል።  "ንሓለዋ ገማግም ባሕሪ ፈረንሳ ሓቢረዮም። ንሳቶም ከኣ፡ ሓለዋ ገማግም ባሕሪ ዓዲ እንግሊዝ ነታ ጃልባ ናብ ማያት ፈረንሳ ንክትኣቱ ፈቒዱላ እዩ "ኢሎም። ብድሕሪኡ፡ ንከድሕኖም ሓደ ናይ ፈረንሳ ጃልባ ተላእከ። ራፋኤል፡ "[ከምኡ እንተዘይግበር] እቲ ኩነታት ብሕማቕ መገዲ ምተወድአ ነይሩ"ይብል ። "እቲ ኵነታት እቲ፡ ነቲ ብ24 ዘጋጠመ ነገር ብሓቂ ኣቃሊሕዎ እዩ ።" ዛና ማማንድ መሓመድ፡  ካብቶም ካብ መትረብ ኢንግሊዝ ዘይተመልሱ: ሓው  ትዋና:  ካብ ዒራቕ-ኩርዲስታን ናብ ፈረንሳ ዝገበሮ ጕዕዞ ንኽምስክር ኣብቲ ዝካየድ ዘሎ መርመራ ምስክርነት ብምሃብ ተሳቲፉ። "ህይወትካ ካብ ዝዀነ ይኹን ነገር ንላዕሊ ኣገዳሲ’ዩ ኢለ ሚእቲ ግዜ ነጊረዮ ነይረ" ኢሉ። "እዞም ሰባት እዚኦም ግን ከም ሰባት ኣይተራእዩን " ይብል። ሬሳ ትዋና ኣይተረኽበን፤ ካልእ ዝሕዝን ክፋል ናይቲ ኣብኢ መትረብ ኢንግሊዝ ብዘጋጠመ ሓደጋ  ጠፊኡ ዘሎ ህይወትን ዛንታን እዩ። ኣብዚ ዓመት እዚ፡ እቲ ዘሕዝን ሓደጋ ካብ ዘጋጠም ንደሓር፡ ኣስታት 40,000 ሰባት ብንኣሽቱ ጃላቡ ካብ ፈረንሳ ናብ ዓዲ እንግሊዝ ሰጊሮም። ገና ኣብ ትሕቲ ካፕ ግሪስ-ነዝ ኣብ ዝርከብ ገማግም ባሕሪ ፈረንሳ ዝርከብ ማያት፡ ንኣሽቱ ጃላቡ ሰባት ከሰጋግራ ካብ ገምገም ናብ ገምገም ብሕሹኽታ ይንቀሳቐሳ።

ሕብረት እንግሊዝ/ዓባይ ብሪጣንያ


ኣብ መትረብ ኢንግሊዝ ኣርባዕተ ሰባት ሞይቶም

ካብ ፈረንሳ ስደተኛታት ኣሳፊራ ናብ ዓዲ ኢንግሊዝ ትጉዓዝ ዝነበረት ንእሽቶ ጀልባ ናይ ምጥሓል ሓደጋ ገጢምዋ ኣርባዕተ ሰባት ሞይቶም። ካብቶም ተሳፈርቲ እቶም ልዕሊ 30 ድማ ድሒኖም።

ሕብረት እንግሊዝ/ዓባይ ብሪጣንያ