ኤርትራ፡ ኣብ ብሩራዊ ኢዮቤልዩ ሃገራዊ ኣገልግሎት ስለምንታይ ብኣጽዋር ዝተሰነየ ወተሃደራዊ ሰልፊ ገይራ?

ኤርትራ ስለምንታይ ብኣጽዋር ዝተሰነየ ወተሃደራዊ ሰልፊ ገይራ? ፕረሲደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣብ ብሩራዊ ጽንብል ምጅማር ሃገራዊ ኣገልግሎት፡ እቲ ታሪኻዊ ወፍሪ ኣብ ፍሉይ እዋን ይኽበር ምህላዉ ብምጥቃስ፡ ኣብ ዝሓለፈ 25 ዓመታት ዝተረኽበ ምህሮ ብምግምጋም፡  ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣብ ዕብየትን ብልጽግናን ሃገር እወታዊ ተራ ከምዝህልዎ ገሊጹ። ሃገራዊ ኣገልግሎት ዓመት መጽአ ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ሓደስቲ ተመሃሮን ተዓለምትን ምስልጣን ክቕጽል ድዩ ወይስ ድሕሪ ዕርቀ ሰላም ኢትዮ- ኤርትራ  ናብቲ ብኣዋጅ ዝተገልጸ ንቡር ንውሓት ግዜ ናብ 18 ኣዋርሕ ክወርድ እዩ ዝብል ሕቶ ግን ኣይተዛረበሉን። ብዝኾነ ሓላፊ ኣይተገልጸን። እቲ ብቕንያቱ ኣብ ዝተፈላለየ ዞባታት ክካየድ ዝቐነየ ጽንብል ኣብ ዝሓለፈ ሓሙስ ብባህላዊ ስፖርታዊ ንጥፈትን ወተሃደራውን  ሰልፍን  ምርኢት ኣጽዋርን ተጸምቢሉ። እንተኾነ ኣብዚ ሰላም ዝሰፍነሉ ዘሎ እዋን ስለምንታይ እዩ ምርኢት ኣጽዋር ተኻይዱ? ኣድላይ'ዶኸ ነይሩ ዝብል ሕቶታት ንምምላስ  ቢ.ቢ.ሲ. ትግርኛ ንሓደ-ሓደ ተንተንቲ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣዘራሪቡ ኣሎ። ርእይቶኦም እነሆ ... ዶክ. ኣለክስ ድቫል ዋና ዳይረክተር ናይ 'ዎርልድ ፒስ ፋዉንደሽን' (World Peace Foundation)፡ ከምኡ'ውን ናይ ምርምር ፕሮፈሶር ኣብ ታፍትስ ዩኒቨርሲቲ (ክፍሊ ሕግን ዲፕሎማስን) ኢዩ።  ንሱ ቀንድን ምኩርን ፈሊጥ ቀርኒ-ኣፍሪቃ'ዩ። ብዛዕባ ጥምየት፡ ግርጭት፡ ህንጸተ-ሰላም፡ ከምኡ'ውን ብዛዕባ ድኹማት ሃገራትን ዝፈሸሉ መንግስትታትን ዓቢ መጽናዕቲ ዘካየደ ተመራማሪ'ዩ። ኣለክስ ደቫል ብዛዕባ እቲ ኣብ ሳዋ ዝተራእየ ወተሃደራዊ ሰልፍን ምርኢት ዓበይቲ ኣጽዋርን እዚ ዝስዕብ ርእይቶ ኣለዎ። "እቲ ኣብ ኤርትራ ዝተኻየደ ዓቢ ሰልፍን ምርኢት ኣጽዋርን ኣብ እዋን ሰላምን ምርግጋእን ስለዝተኻየደ  ከም ዘሎዎ ክረአ እንከሎ ስጊንጢር (odd) ክበሃል ይከኣል። ምስ ኢትዮጵያ ዝተጀመረ መስርሕ ሰላም ይቕጽል ኣሎ። ኣብ ጐረቤት ሃገር ሱዳን እውን ብሲቪላውያን ስርዓት ዝመሓደር ዲሞክራሲ ይተኣታቶ ኣሎ። ኤርትራ ኣህጕራዊ ርክባታ ኣመሓይሻ ናብ ንቡር ናብራ ኣብ ምእታው ትርከብ። ምስ ናይ ወሽመጥ ንግስነታት፡ ብሕልፊ ከኣ ናይ ሱዑዲያን ሕቡራት ዒማራት ዓረብን፡  ምሕዝነት ተፈጢሩ እናሃለወ ሕጂ ምርኢት ኣጽዋር ኣይመድለየን። "ኣብ ዝሓለፉ 20 ዓመታት፡ ስትራተጂ ፕረሲደንት ኢሳይያስ ኣብ ኣህጕራዊ ማሕበረ-ሰብ መእተዊ ምንዳይን ቆላሕታ ዓለም ኣብ ምርካብን'ዩ ነይሩ። እዚ ኸኣ ጸያቕን ዘራግ-ሰላምን ንጥፈታት ብምእላም'ዩ ክካየድ ጸኒሑ። "ሕጂ ግን፡ ኣብቲ ዞባ እቲ ዝጸንሐ ግርጭት ይንኪ፡ ሓይልታት ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ይጎድል ስለዘሎ ኣድላይነት ዓሰብ እውን ምስኡ ክንኪ'ዩ። ዓሰብ ናይቲ ኣብ የመን ክካየድ ዝጸንሐ ዉግእ መናሃርያ ኰይና ምጽንሓ ምግንዛብ የድሊ፣ ኣድላይነታ ኸኣ ከም ቀደም ኣይክኸውንን እዩ። ኣድላይነት ዕርክነት ፕረሲደንት ኢሳያስ ምስ ኣዐንገልቱ ጥራይ ዘይኰነስ ምስ ተሓለቕቲ ስዑዲያን ሕቡራት ዒማራት ዓረብን (ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ፡ ሕብረት ኤውሮጳ ከምኡ'ውን ቻይና) ለጠቕ ክብል'ዩ ማለት'ዩ። "ዓሚ ፕረሲደንት ኢሳያስ ንቀዳማይ [ሚኒስተር] ኣቢዪ ኣሕመድ ብሕቝፊ ምስ ተቐበሎ፡ ነቶም ንኤርትራ  ብጽኑዕ ተታሒዞምዋ ዝነበሩ ናይ ትግራይ መራሕቲ ኣብ መቓቕሮ ዘእትዎም ይመስሎ ነይሩ ክኸውን ይኽእል'ዩ። ትግራይ ብመንጽር መላእ ኢትዮጵያ ከረአ እንከሎ በቲ ዝተኣታተወ ለውጥ ብመጠኑ ተዳኺማ'ያ ግን ብዙሕ ኣይተተንከፈትን። ብተወሳኺ ህዝቢ ትግራይ ነቲ ምስ ኤርትራውያን ኣሕዋቶም ዝተፈጥረ ሰላም ሓንጎፋይ ኢሎም ተቐቢሉምዎ እዮም። "ሰላም ንስልጣን ኢሳይያስ ልዕሊ ውግእ ከቢድ ብደሆ'ዩ። እቲ ህዝቢ ብዉግእ ተሸቝሪሩ ካብ ዝነብር ሰላም ምስዝረጋገጽ እዩ ዝያዳ ዓይኑ ከንቝሕ ዝኽእል። በዚ ምኽንያት ድማ'ዩ ኢሳይያስ በዚ ምርኢት'ዚ 'ጌና ምስ ሓይለይ ኣሎኹ ክብል ዝፍትን ዘሎ ይመስለኒ" ይብል። ኣብ ኬንያ ዝመደበሩ ከርት ሊንዲየር፡ ንኤርትራ ጥራይ ዘይኰነስ ንዅለን ሃገራት ኣፍሪቃ ብደቂቕ ዝፈልጥ ሆላንዳዊ ጋዜጠኛ'ዩ (NRC Handelsblad )፣ ንሱ ዘካይዶ 'The Africanists.info' ዝስሙ ዌብሳይት እውን ኣሎዎ። "እዚ ዓሚ ዝተረጋገጸ ሰላም ድሕሪ ብዙሕ ዕንቅፍቅፍ እዩ መጺኡ። ኣብ ከምዚ ሃዋህው ከኣ ንሰላም ክዕንቅፍ ተኽእሎ ዘለዎ ምርኢት ምክያድ ኣይመድለየን። ስክፍታ ክፈጥር ይኽእል እዩ። ከም ዝመስለኒ ኤርትራ እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝካየድ ዘሎ ናይ ስልጣን ቅድድም ናበይ ገጹ ከም ዜዘንብል ንኽርኢ ዝጽበ ዘሎ እዩ ዝመስል" ይብል። ሚከላ ሮንግ ነታ "I Didn't Do It For You: How the World Used and Abused a small African Nation" ዘርእስታ ዉርይቲ መጽሓፍ ዝደረሰት ጸሓፊት'ያ። "እዚ ጽንብል'ዚ ንፕረሲደንት ኢሳይያስ ዓቢ ኣጋጣሚ'ዩ ነይሩ - ሳዋ ሽቶኡ ወቒዑ'ዩ፡ ደጊምሲ ይኣክል ንምባል።  እዚ ማለት እቲ ዝተበሳጨውን ዓቕሉ ዝጸበቦን ህዝቢ ኣብዚ ዓመት'ዚ ሓድሽ ናይ ሰላም ንፋስ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ይነፍስ ስለ ዘሎ፡ ኤርትራ ንወትሩ ኣብ ተጠንቀቕ ክትነብር ኣይግባእን። መናእሰይ ኤርትራ፡ ብሰንኪ'ቲ ገደብ ዘይብሉ ሃገራዊ ኣገልግሎት ሃገሮም ራሕሪሖም ይስደዱ ከም ዘሎዉ ዓለም ትዕዘብ ኣላ። "ካብታ ኢሳይያስን ኣቢዪን ብኢድ ሰላም እተበሃሉላ መዓልቲ ጀሚራ፡ ኤርትራውያን ከብዶም ሓቚፎም መንግስቶም መናእሰይ ካብ ኣገልግሎት ሓራ ዝወጽሉ ሓድሽ ፖሊሲ ንከተኣታቱ ይጽበይዎ ኣለው። እዚ ዝረኣናዮ ሰልፍን ምርኢት ኣጽዋርን ግን "ለውጢ የለን - ዋኒን ከም ወትሩ'ዩ"  ዝብል መልእኽቲ ዘሕልፍ ይመስል። እቲ ሰልፊ ምናልባት ንውሑዳት ሰበስልጣናት የሐጉሶም ይኸውን፡ ግናኸ ነቲ ዳግም ዝተዓጽወ ዶብ ንምኽፋት ኰነ፡ ንምምልካት እቲ ነቲ ጌና ዘይተሓንጸጸ ዶብ ኣብ ግምት ብምእታው ክረአ ምተገበአ።" ዳን ኮነል ብዛዕባ ኤርትራን ቀርኒ ኣፍሪቃን ናይ ነዊሕ ዓመታት ዓሚቝ ፍልጠት ዘሎዎን ብርክት ዝበሉ መጸሕፍቲ ዝደረሰ ኣሜሪካዊ'ዩ። " ኤርትራውያን ብዙሕ ሓበን ክስምዖም ዘሎዎም ህዝቢ'ዮም - ቆራጽነትን መስዋእትን ናይ'ቶም ቀዳሞት ወለዶ ኣብ ግምት ብምእታው፡ ናጽነቶም ከረጋግጹን ከውሕሱን ምኽኣሎም ከዅርዖም ይግባእ።  ሓደ ዓመት ድሕሪ እቲ ታሪኻዊ ስምምዕ ሰላም ከኣ ፕረሲደንት ኢሳያስ ንህዝቢ ጠርኒፉ ሓደ ዉዕዉዕ ራእይ ከስንቖም ምተገብ፡ ህዝቢ ምእንቲ ናይ ሰላም ራኢ ስለዝተሰወአ። ንዓይ ከምዝረኣየኒ ግን ፕረሲደንት ጌና ኣብ ናይ ቀደም ኣካይዳኡ ጥሒሉ ዘሎ ይመስል። ናይ ኣጽዋር ምርኢት ንምርግጋእ እቲ ከባቢ ከሻቕል ስለዝኽእል ክሕሰበሉ ምተገበአ። ህዝቢ እውን ዝሕጎስ ኣይመስለንን። እቲ ኣብ ሳዋ ዝተራእየ መሳጢ ዓቢ ሰልፊ እቶም መናእሰይ ዓቕሚ ከም ዘሎዎም የርኢ፣ እቲ ምርኢት ኣጽዋር ግን ዉሽጥኻ ዚርብሽ'ዩ" ይብል። ጀትል ትሮንቮል ፕሮፈሶር ናይ መጽናዕቲ ሰላምን ግጭትን ኰይኑ ናይ ምርምር ዳይረክተር ኣብ ክፍሊ ኣህጕራዊ መጽናዕቲ - ኣብ ኦስሎ ዝርከብ ብየርክነስ ዩኒቨርሲቲ (Bjørknes University College) ኢዩ። "ሃገራዊ ኣገልግሎት፡ ብዓቢኡ ክርአ ኸሎ፡ ሓድነት ሃገር ከተኣታቱ ዘኽእል ዓቕሚ'ሎዎ። ይዅን'ምበር ብተሓታትነት ክስራሕ ይግባእ፣ እዚ ኸኣ እቲ መደብ ኣብ ሕማቕ መዓላ ከይውዕል ምሕላዉ የድሊ ... እቶም ሓለፍቲ ንረብሓኦም ክብሉ ነቶም መንእሰያት ንኸይምዝምዙዎም፣ እቶም ፖለቲካውያን ድማ ብምስምስ ናይ ጸላኢ ስእሊ ንክይስእሉ ወይ ከኣ ግርጭት ንከይፈጥሩ። "ብዙሕ ዝተኻየደ መጽናዕትታት ከም ዝሕብሮ፡ እቲ ቀዳማይ ረቛሒ ስለምንታይ ኤርትራውያን መናእሰይ ካብ ሃገሮም ዝሃድምሉ ምኽንያት እቲ መወዳእታ ዘይብሉ ኣገልግሎት'ዩ። እቲ መንእሰይ ናይ መጻኢ ዕድሉ ክርኢ ኣይክእልን ዘሎ፣ እዚ ዝዀነሉ ምኽንያት ንሓያሎ ዓመታት እቲ ዘይድግፍዎ ፖሊሲ መንግስቲ - እቲ ኣገልግሎት ኣብ ክንዲ ዋኒን ትምህርቶም ዝገብሩ፡ ዝደልይዎ ስራሕ ከናድዩ፡ ሓዳር ክምስርቱ ዕድል ስለ ዘይህቦም'ዩ። እቲ ንልዕሊ 18 ዓመታት ዝተኻየደ ፖሊሲ ንናይ ሓቂ ምዕባለ ዝጻባእ ኢዩ። እቶም ዓቕሚ ዘሎዎም መናእሰይ ኣብ ክንዲ ንምዕባለ ሃገር ዘድሊ ጕልበቶም ዘወፍዩ ብቐጻሊ ካብ ሃገሮም ይሃድሙ ኣለዉ። እዚ ሎማ-ቅነ ክበዓል ዝረኣናዮ ጽንብል ኢዮበልዩ ካብቶም ናይ ቀደም ዝፍለ ኣይመስለንን። ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣብ ከምዚ'ኦም ዘኣመሰሉ ጽንብላት ኵሉ ጊዜ ኣሎ፣ ኩሉ ግዜ ከኣ ወተሃደራዊ ሰልፊ ኣሎ። እዚ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ሰልፊ ግን ሓይልኻ ከም ምርኣይ'ዩ ዝቝጸር። ከም ዝመስለኒ ፕረሲደንት ኢሳያስ 'ምስ ሓይለይ ኣሎኹ' ዘርእን ዘስምዕን ዝብል ዘሎ ይመስል።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ኤርትራ፡ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኤርትራ መዓስ እዩ ጀሚሩ?

እዚ ሕጂ መበል 25 ዓመቱ ዘብዕል ዘሎ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኤርትራ፡ ቅድሚ ናጽነት ብኤርትራውያን ሃገራውያን ግዱሳት ነብሲ ወከፍ ሰብ ዓዓቕሙ ከበርክት ዕድል ዘይወሃቦ ብምባል ከምዝጀመረ'ዩ ዝንገር። ቅድሚ ናጽነት ብዓቕሞም ዘበርከቱ እንታይ ይብሉ? መንፈስ እዚ ሕጂ መበል 25 ዓመት ዝገበረ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኤርትራ፡ ቅድሚ ናጽነት ኣብ ዝተፈላለየ ኩርናዕ ዓለም ኣብ ስደት ብዝነበሩ ዜጋታት'ዩ ጀሚሩ። ኣብ ምውዳእ 80ታት ህዝባዊ ግንባር ነቲ ገዚፍ ሓይሊ ደርግ ንምስዓር ኣብ ሃገርን ስደትን ዝነብር፡ ነብሲ ወከፍ ኤርትራዊ ዓቕሙ ከበርክት ጻውዒት ገይሩስ፡ ብዙሓት ኤርትራውያን፡ ንሜዳ ኤርትራ ብምእታው ዘዝከኣሎም ከወፍዩ ጀሚሮም። መንእሰይ ኣርቲስት ፍቕረ ገብረየሱስ ሓደ ካብቶም በቲ መንፈስ እቲ ተገዚኡ፡ ኣብ መፋርቕ ሰማንያታት፡ ካብ ጀርመን ንሜዳ ኤርትራ ብምእታው፡ ነቶም ኣብ ሰናጭሮ ሳሕል ኣብ ዝተመስረተ ቤት ትምህርቲ ሰውራ ተዓቚቦም ዝመሃሩ ዝነበሩ መንእሰያት፡ ን13 ኣዋርሕ ምሂሩን ንጥፈታት እቶም ተማሃሮን ተጋደልትን ብስእልን ኦድዮን ሰኒዱ። ኣብ ሳሕል ኣብ ዝጸንሓሉ ከኣ ዓቕሙ ብዘፍቅዶ ንናብራን ህይወትን ተጋደልትን ተማሃሮኡን: ብስእሊ፡ ቅብኣን ድምጽን ንታሪኽ ዝኸውን ሰነዳት ኣትሪፉ። ፍቕረ ካብ ሳሕል ምስተመልሰ እውን: ኣብ ዝነብረሉ ዝነበረ ሃገራት ስደት ዳርጋ ምሉእ ግዜኡ ንሓርነታዊ ቃልሲ ብምውፋይ: ቃልሲ ናጽነት ንኺዕወት እጃሙ ኣበርኪቱ ምስ ረዚን ዝኽርታቱ ኣብ 2012 ካብዛ ዓለም ብሞት ተፈልዩ። ሓደ ካብቶም ናይ ሽዑ ተማሃሮ ቤት ትምህርቲ ሰውራ ሕጂ ኣብ ስደት ዝነብር ዘሎ ተስፋይ ዝተባህለ መንእሰይ ከኣ ንፍቕረን ነቶም ብዙሓት ካብ ወጻኢ እናመጽኡ ዝምህርዎምን ዝበጽሑዎምን ዝነበሩ ኤርትራውያን " ምንጪ ሞራልና እዮም ነይሮም" ብምባል ብፍቕሪ ይዝክሮም። ኤልያስ ሃብተስላሰ እውን ሓደ ካብቶም ብዙሓት ንሜዳ እናኣተዉ ኣገልግሎት ዝሃቡ ሃገራውያን ተቓለስቲ እዩ። ኣብ 1988 ኣብቲ ምስ ብጾቱ ዝመስረቶ ናይ ራይስ [ REASERECH AND INFORMATION CENTER OF ERITREA] ኣኼባ ክሳተፍ ንሮማ ምስ ከደ፡ ቅድሚኡ እውን ብዛዕባ ስደተኛታት ቀርኒ ኣፍሪቃ መጽናዕቲ ኣካይዱ ነይሩ። ምስ ተጋዳላይ ዑስማን ሳልሕ ናይ ሕጂ ምኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ይራኸብ'ሞ "ውድብ፡ ኣብ ጉዳይ ስደተኛታት ኤርትራ የድህብ ስለዘሎ ብጻይ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ክረኽበካ ይደሊ ኣሎ'ሞ ንሜዳ ምጻእ" ስለ ዝበሎ፡ እናተሓጎሰ ንሜዳ ኣትዩ። ኣብ ዓምበርብብ ምስ ኣቦ መንበር እቲ ውድብ ኢሳይያስ ምስተራኸበ ከኣ፡ ኢሳይያስ፡ "ንዑስማን ሳልሕ ኮምሽነር ስደተኛታት ገይርናዮ ኣለና'ሞ፡ ብዛዕባ እቲ ዓውዲ ኣፍልጦ ስለ ዘለካ ከተማኽሮን ክትተሓጋገዞን ንደሊ ኣሎና" ስለዝበሎ እናተሓጎሰ "ጸገም የሎን ንሓደ ዓመት ተወፍየ እሰርሕ" ብማለት ንለንደን ብምኻድ ምስ በዓል ዶክተር ንርኣዪ ኮይኑ፡ ኤራ (commission for Eritrean refugee affairs)  እትብል ማሕበር መስሪቶም። በቲ ዝተሓተቶ መሰረት ከኣ ንሱዳን መጺኡ ንሓደ ዓመት ዝተሓሰበ ንክልተ ዓመት ኣገልጊሉ። ኤልያስ: ብስደት ካብ ዝነብረሉን ዝምህረሉን ዝነበረ ምዕቡል ዓለም ሃገረ ሆላንድ: ሃገራዊ ግቡኡ ንምፍጻም ንሜዳ  ምስ ኣተወ፡ በቲ ኣብ ፈቐዶ ሰናጭሮ ዝተዶኮነ ትካላት እቲ ውድብ ከምዝተደነቐን "እዚኣቶም እኳ ምሉእ ዕድመኦም ኣብዚ ከርፋሕ ጎቦታት እናሕለፉዎ ኣነኸ ካብኣቶም ብምንታይ ይፍለ" ብምባል ምእንቲ ህዝብን ሃገርን ኣብ ኩሉ ዝተላእኮ ዘበለ ብኹሉ ዓቕሙ ተወፍዩ። ኣብቲ እዋን እቲ ዳርጋ ኩሉ ዝኽእል ዘበለ ኤርትራዊ ኣብ መሳርዕ ህዝባዊ ሰራዊት ሓርነት ኤርትራ ተሰሊፉ ዝቃለሰሉ ዝነበረ ሃገራዊ ስምዒት ዝጎሃረሉ እዋን ስለዝነበረ ንሃገርካን ህዝብኻን ብእትኽእሎ ዘበለ ምግልጋል ሓላል'ዩ ነይሩ። ፍስሃየ ገብረገርግስ (ጆርጅ) እውን ካብ ለንደን ዓባይ ብሪጣንያ፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ ስነ-ኪነት ዊና፡ ንመምህራን እታ ኣሕዳሪት ቤት ትምህርቲ፡ ናይ ስልጠና ትምህርቲ ንክህብ ካብ ለንደን ንሜዳ ኣትዩ። ኣብ ኮሌጃት ዓባይ ብሪጣንያ ፊዚክስን ኬምስትርን ዝምህር ዝነበረ ጆርጅ ኣብታ እትጥዕሞ ግዜ ንሃገራውያን ተቓለስቲ አሕዋቱ ብዓቕሙ ክድግፎም ካብ ለንደን ንሱዳን በሪሩ፡ ብዘይምቹእ ጥውይዋይ መገድን ምውት መሬት ሰናጭሮን፡ ኣብ ኣጻድፍ ብዝተሃንጸ ጽርግያ፡ ናብቲ ካብ ደብዳብ ነፈርትን መዳፍዕን ክኽወል ኣብ ትሕቲ መሬት ዝተዶኮነ ኣባይቲ ኣትዩ። ጆርጅ ብሕልና ንድሕሪት ተመሊሱ ተመኩሮኡ ክዝክር እንከሎ፡ እቲ ኣብ ሓራ መሬት ተሃኒጹ ዝነበረ ስርዓተ ምሕደራን ተወፋይነት እቶም ንናጽነት ዝቃለሱ ዝነበሩ ጅጋኑን ካብ መጠን ንላዕሊ ከምዘድንቖ ይዛረብ። እዚኦም ከም ኣብነት ተጠቒሶም እምበር ብዙሓት ኣብ ውሽጥን ወጻእን ዝነብሩ ዝነበሩ ኤርትራውያን ኣኣብ ዝተላእኩዎ፡ ብተወፋይነት ንሃገሮም ኣገልጊሎም እዮም። ፍስሃየ (ጆርጅ) ስሙይ መምህር ግእዝን ትግርኛን ፕሮፌሰር በኹረ እውን ሓደ ካብቶም ንሜዳ ኣትዮም ንተመሃሮ ቤት ትምህርቲ ሰውራ ብምምሃር ልዑል ኣበርክቶ ዝገበሩ ምሁር ምንባሮም ይዝክር። ግንቦት 1991 ሰራዊት ሓርነት ንደርግ ስዒሩ ንርእሰ ከተምኡ ምስተቖጻጸረን ናጽነቱ ምስተጎናጸፈን ህዝባዊ ግንባር ንመጀመርታ ሕጊ ሃገራዊ ኣገልግሎት ብምርቃቕ ኣብ ሕዳር 1991 ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣዊጁ፡ ነቲ ቅድሚ ናጽነት ዝነቐለ በብዓቕምኻ ሃገርካ ናይ ምግልጋል ሕልና ብወግዒ ኣዊጁዎ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ዮርዳኖስ፡ ናይ ትሕተ ማይ ወተሃደራዊ ቤተመዘክር ከፊታ

ዮርዳኖስ፡ ኣብታ ሃገር ናይ ፈለማ ምዃኑ ዝተገለጸ፡ ናይ ትሕቲ ማይ ወተሃደራዊ ቤተመዘክር ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ከባቢ ገማግም ኣቓባ ከፊታ። ኣብቲ ብረቡዕ ዝነበረ ጽንብል ምምራቕ፡ ብርክት ዝበላ ታንክታት ዝርከብአን ወተሃደራዊ መካይንን ሓንቲ ሄሊኮፕተርን ከም ዝጥሕላ ተገይሩ። እተን ተሽከርከርቲ ብናይ ዓውደ ኲናት ኣሰላልፋ እየን ተቐሚጠን። እቲ ምርኢት፡ ንበጻሕቲ ሓድሽ ተሞክሮ ናይ ቤተመዘክር ከም ዝኸውን፡ ሰብ መዚ እቲ ከባቢ ገሊጾም። እዚ "ንስፖርት፡ ኣከባብን ምርኢትን" ብሓባር ዘጠቓልል ከም ዝኾነ በዓል መዚ ፍሉይ ቁጠባዊ ዞባ ኣቓባ ኣፍሊጡ። መሰል ዋንነት ናይ'ዞም ስእልታት ሕልው እዩ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ነፋሪት 'ኢዚጀት' ብሰንኪ ቦምባ ኣንፈት በረራኣ ቀይራ

ነፋሪት ኢዚጀት፡ ካብ ፖላንድ ናብ ብሪጣንያ ትበርር ኣብ ዝነበረትሉ እዋን፡ ብሰንኪ ስግኣት መጥቃዕቲ ቦምባ፡ ኣንፈት በረራኣ ናብ ከተማ ፕራግ ቸክ ሪፓብሊክ ክትቕይር ተገዲዳ። እታ ካብ ፖላንድ ከተማ ክራኮቭ ናብ እንግሊዛዊት ብሪስቶል ትጓዓዝ ዝነበረት ነፋሪት፡ ትማሊ ሰንበት ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ፕራግ ክትዓልብ ተገዲዳ። ፖሊስ ቸክ ሪፓብሊክ፡ እታ ነፋሪት ምስ ዓለበት ኣብቲ መዕርፎ ነፈርቲ ተረኺቡ። መገዲ ኣየር ፕራግ፡ “ምርመራ ምስ ተኻየደ ዋላ ሓደ ምልክት ቦምባ ኣይተረኸበን” ክብል፡ ብመገዲ ትዊተር ሓቢሩ። ቁጽሪ በረራ EZY6276 ኢዚጀት ካብ ናይ ክልተ ሰዓት በረራ፡ ንሓደ ሰዓት ጥራይ ምስ በረረት እያ ኣብ ፕራግ መዕርፎ ነፈርቲ ቫክላቭ ሃቨል ዓሊባ። መዕርፎ ነፈርቲ ፕራግ፡ እታ ነፋሪት ሰዓት 22፡50 ብሰላም ከምዝዓለበት ገሊፁ። ቢቢሲ፡ ኣብታ ነፋሪት ቦምባ ተጻዊዱ’ዩ ዝብል ሓበሬታ ብኸመይ ከም ዝተረኸበ ንኢዚጀት ክሓትት እንከሎ፡ እቲ መገዲ ኣየር ግን  ዛጊት ዝበሎ ነገር የለን።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ኣብ ኣሜሪካ ክልተ ነፈርቲ ኣብ ምርኢት እንከለዋ ተጋጭየን

ኣብ ኣሜሪካ ክልተ ነፈርቲ ኣብ ምርኢት እንከለዋ ብምግጫወን ሽዱሽተ ሰባት ሞይቶም። ኣብቲ ንግጭት እተን ነፈርቲ ዘርኢ ዝተዘርግሐ ቪድዮ፡ እተን ነፈርቲ ኣብ ትሑት ብራኸ ክጋጨዋ እንከለዋ፡ እታ ሓንቲ ነፋሪት ኣብ ክልተ ተገሚዓ ኣብ መሬት ክትወድቕ እንከላ ከቢድ ሃልሃልታ ይርአ። እተን ነፈርቲ ኣብ ጥቓ ዳላስ፡ ኣብ ጽምብል ምርኢት ኣየር እየን ነይረን። ብመሰረት ካብ መጥፋእቲ ሓዊ ዝተረኽበ ሓበሬታ፡ ኣብ መሬት ኣብ ዝነበሩ ሰባት ዝበጽሐ ጉድኣት የለን። ማሕበር ኣብረርቲ ነፈርቲ ኣሜሪካ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ካብ መንጐ እቶም በቲ ግጭት ዝሞቱ፡ ቴሪ ባርከርን ለን ሩትን ዝተበሃሉ ክልተ ኣባላቱ ነበር ከምዝርከብዎም ገሊጹ። ነቲ ‘ዊንግስ ኦቨር ዳላስ ኤየርሾው’ ዝተሰመየ ብቐዳም ዝተኻየደ ምርኢት ካብ 4000 ክሳዕ 6000 ዝበጽሑ ሰባት ይዕዘቡ ነይሮም። ክሪስ ክራቶቮል ዝተበሃለ ምስክር ዓይኒ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ ክንድኡ ዝኣክል ህዝቢ “ኣብ ቋሕ-ሰም ካብ ጫውጫው ናብ ስቕታ ክቕየር” ርእዩ ከምዘይፈልጥ ተዛሪቡ። ፌደራላዊ ምምሕዳር በረራ ነቲ ሓደጋ ክምርምሮ ምዃኑ ኣፍሊጡ። ከንቲባ ዳላስ ኤሪክ ጆንሰን ብወገኑ ብትዊተር ኣብ ዘሕለፎ መልእኽቲ፡ ነቲ ፍጻመ “ሕማቕ ኣጋጣሚ” ክብል ገሊጽዎ። ቍጽሪ ምውታት ገና ይጻረ ከምዝነበረን ኣብ ባይታ ኣብ ዝነበሩ ሰባት ግን ዝበጽሐ ጉድኣት ከምዘየለ ኣረጋጊጹ። ሓንቲ ካብተን ነፈርቲ ቢ-17 ዝዓይነታ ደብዳቢት ነፋሪት ቦይንግ ክትከውን እንከላ፡ ኣብ ካልኣይ ኲናት ዓለም ኣብ ልዕሊ ጀርመን ዓወት ኣብ ምምዝጋብ ቀንዲ ተራ እዩ ነይርዋ። እታ ካልኣይቲ ነፋሪት ከኣ ፒ-63 ኪንጎኮብራ እያ። እዚአን’ውን ኣብ ካልኣይ ኲናት ዓለም ሓይሊ ኣየር ሕብረት ሶቭየት ዝጥቀመለን ዝነበረ ዓይነት እያ። ቢ-17 ካብ ኣርባዕተ ክሳዕ ሓሙሽተ ሰራሕተኛታት ሒዛ እትበርር ኰይና፤ ፒ-63 ከኣ ሓደ ኣብራሪ ጥራይ ከም እትሕዝ ሓደ ካብ ወደብቲ እቲ ምርኢት ዝዀነ ሃንክ ኮትስ ይገልጽ። “እዚ ነተን ነፈርትን ዓቕመንን ንምንጽብራቕ ዝተዳለወ መርኣዪ ውግእ ካልኣይ ኲናት ዓለም እዩ ነይሩ፡” ክብል ንጋዜጠኛታት ተዛሪቡ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ህንዲ፡ መሰጋገሪ ድልድል ብምፍራሱ 141 ሰባት ሞይቶም ሓያለ ጠፊኦም

ኣብ ምዕራብ ህንዲ ዞባ ጉጃራት ብልዕሊ ፈለግ ዝሓልፍ ናይ ኣጋር መሰጋገሪ ድልድል ትማሊ ምሸት ብምፍራሱ ብውሕዱ 132 ሰባት ክሞቱ እንከለዉ ቁጽሮም ዘይተፈለጠ ሰባት ሃለዋቶም ጠፊኡ ከምዘሎ ተገሊጹ። ብዓል መዚ እቲ ኸባቢ ካብቶም ዝሞቱ ሰባት እቶም ዝበዝሑ ህጻናት፡ ደቂ ኣንስትዮን ኣረጋውያንን ምዃኖም ሓቢሩ። እቲ ድልድል መሰጋገሪ ኣጋር፡ ጽገና ተገይርሉ ቅድሚ ሓደ ሰሙን’ዩ ዳግማይ ንኣገልግሎት ተኸፊቱ። ህንዳውያን 'ዲዋሊ' ኢሎም ዝጽውዕዎ ፈስቲቫል ንምጽንባል ኣዝዩ ብዙሕ ህዝቢ ኣብ ልዕሊ’ቲ ድልድል ከምዝነበረ ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ። እቲ 230 ሜትሮ ንውሒ ዘለዎ ድልድል ብልዕሊ ፈለግ ማቹቹ ዝሓልፍ ኮይኑ፡ ህንዲ ብብሪጣንያ ኣብ እትመሓደረሉ ዝነበረት እዋን ኣብ መበል 19 ክፍለ ዘመን’ዩ ተሰሪሑ። ብሰንኪ እቲ ሓደጋ ሃለዋቶም ዘይተፈለጠ ብዙሓት ሰባት ስለዘለዉ ቁጽሪ ምውታት ካብዚ ዘለዎ ኣዝዩ ክውስኽ ከምዝኽእል ተገሚቱ ኣሎ። ፖሊስ፣ ሰራዊትን ሰራሕተኛታት ህይወት ኣድሕንን ምሉእ ለይቲ ኣብ ስራሕ ህይወት ምድሓን ከምዝርከቡን እቲ መስርሕ ገና ይቅጽል ከምዘሎን ክፍለጥ ተኻኡሉ። ክሳብ ሕጂ 177 ሰባት ካብቲ ፈለግ ብድሓን ከምዝወጽኡ ሰብ መዚ እቲ ኸባቢ ገሊጾም። ሓደ ናይ ዓይኒ ምስክር ንሮይተርስ ኣብ ዝሃቦ ቃል “ብዙሓት ህጻናት ምስ ወለዶም ኮይኖም ንፈስቲቫል ዲዋሊ ብሓጎስ ኣብ ምጽንባል ነይሮም” ኢሉ። ንሱ ብምስዓብ “ሃንደበት እቲ ድልድል ምስ ተሰበረ ኣብ ርእሲ ርእሲ ናብቲ ፈለግ ክወድቑ ጀሚሮም፤ እቲ ድልድል ልዕሊ ዓቕሙ ሰብ ስለዝተሰከመ’ዩ ክወድቕ ክኢሉ” ይብል። ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝተዘርገሐ ቪድዮ፡ ገለ ሰባት በቲ ኣብ ወሰን ድልድል ዝነበረ ብገመድ ዝተሰርሐ ሬተ ህይወቶም ንምድሓን ክጋደሉ እንከለዉ የርኢ፡ ገለ ናይ ምሕንባስ ክእለት ዝነበሮም ኸኣ እናሐንበሱ ናብ ደንደስ እቲ ፈለግ ክወጽኡ ተራእዮም። እቲ ድልድል ትማሊ ምሸት ብኣቑጻጽራ ህንዲ ንሰዓት ሸውዓተ ዕስራ ጎደል’ዩ ወዲቑ። እቲ ድልድል ቅድሚ ምውዳቑ፡ ብርቱዕ ዓጠጥታ ድምጺ ኣሰንዩ ሰይሰይ ክብል ኣብ ዝጀመረሉ እቶም ኣብ ልዕሊ እቲ ድልድል ዝነበሩ ሰባት ናብ ወሰን እቲ ድልድል ዝነበረ መደገፊ ንምሓዝ ከምዝተጎየዩ ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ገሊጾም። ጉጃራት መበቖል ዓዲ ቀዳማይ ሚኒስተር ናነንድራ ሞዲ ኮይና፡ ንሱ በቲ ዘጋጠመ ሓደጋ ኣዝዩ ከምዝሓዘነ ብምግላጽ ንስድራ ግዳያት ካሕሳ ክውሃብ ምዃኑ ቃለ ኣትዩ። ሰብ መዚ እቲ ኸባቢ ብዛዕባ እቲ ሓደጋ ጽጹይ መርመራ ክግበር ምዃኑ ገሊጾም ኣለዉ። እቲ ድልድል ድሕሪ ጽገንኡ ንድልዳለኡ ዝምልከት እኹል ፈተነ ተኻይድሉ ድዩ ዝብል ሕቶ ብዙሓት ዘልዕልዎ ዘለዉ ኮይኑ፡ መንግስቲ ነዚ ከጻርዮ ምዃኑ ቃል ኣትዩ ኣሎ። ፓራተክ ቫሳቫ ኣብ እዋን ምውዳቕ እቲ ድልድል ኣብኡ ዝነበረ ኮይኑ ከመይ ገይሩ ሓንቢሱ ናብ ደንደስ እቲ ፈለግ ከምዝወጽአ ንማዕከን ዜና ‘24 ሃወርስ ጉጅራቲ ላንጉጅ’ ገሊጹ። ንሱ ኣዝዮም ብዙሓት ህጻናት ናብቲ ፈለግ ከምዝወደቁ ብምሕባር “ንገለ ካብቶም ህጻናት ክሕግዝ ፈቲነ ግን ኣይክኣልኩን ገሊኦም ናብ ውሽጢ ጥሒሎም ገለ ኸኣ በቲ ፈለግ ተወሲዶም” ኢሉ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ኣጽዋር ተሰኪማ ናብ ባንግላድሽ ትጓዓዝ ዝነበረት ነፋሪት ግሪኽ ወዲቓ

እታ ነተጕቲ ሓዊሱ 11 ቶን ኣጽዋር ሒዛ ናብ ባንግላድሽ ትጓዓዝ ዝነበረት ነፋሪት፡ ኣብ ሰሜናዊ ግሪኽ ከም ዝወደቐት ሰበ - ስልጣን ገሊጾም። እታ ኣንቶኖቭ-12 ዝዓይነታ ነፋሪት ካብ ዝወደቐትሉ ከባቢ፡ ኣብ ውሽጢ ክልተ ኪሎ ሜትር ዝነብሩ ሰባት ካብ ገዛኦም ንኸይወጹ መጠንቀቕታ ተዋሂብዎም ኣሎ። እታ ነፋሪት ቀዳም ምሸት ኣብ ጥቓ ከተማ ካቫላ ምስ ወደቐት፡ ኣብ ውሽጣ ዝነበሩ ሸሞንተ ሰባት ህይወቶም ከም ዝሓለፈ ተፈሊጡ። መሰኻኽር ዓይኒ ዝቐድሕዎ ምስሊ፡ እታ ነፋሪት ክትወድቕን ክትቃጸልን ዝነበረ ባርዕ የርኢ። እቲ ዝወደቐትሉ ቦታ ንጥንቃቐ ተባሂሉ ብሰብ ኣልቦ ነፈርቲ መርመራ ይግበረሉ ኣሎ። ብመንግስቲ ዝውነን ቴለቪዥን ግሪኽ፡ ክኢላታት ነተጕቲ ከምኡ'ውን ሰራሕተኛታት ኮሚሽን ኣቶማዊ ጸዓት ግሪኽ፡ እቲ ቦታ ድሕነቱ ክሳብ ዝረጋገጽ ናብቲ ቦታ ከም ዘይቀረቡ ገሊጹ። "እቲ ኣብዚ እዋን እዚ ዝተገብረ መዐቀኒታት (ኣየር) ኣብቲ ግራት ዝተቓጸለን ስብርባር ነገራትን እንተዘይኰይኑ ካልእ ነገር ኣየርአን፡" ክብል ካብ ክፍሊ መጥፋእቲ ሓዊ ሰሜናዊ ግሪኽ ሌተና ጀነራል ማሪዮስ ኣፖስቶሊዲስ ሓቢሩ። "ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ብርቱዕ ትኪ፡ ሙቐት ከምኡ'ውን ዘይንፈልጦ ጻዕዳ ነገር ስለ ዘሎ ሓደ ፍሉይ ጕጅለ ዕጡቓት ሰራዊት እንታይ ምዃኑን ናብቲ ግራት ክንኣቱ ንኽእል እንተዄናን ክነግረና ኣለዎ" ኢሉ። ኣብራሪ እታ ነፋሪት፡ ድሕሪ ምብጋሱ ነዊሕ ከይጸንሐ ጸገም ሞተር ስለ ዝነበሮ፡ ኣብቲ ኣብ ግሪኽ ዝርከብ መዓርፎ ነፈርቲ ካቫላ ህጹጽ መዕረፊ ክግበረሉ ከም ዝሓተተ እዩ ዝንገር። እንተዀነ ኣብቲ መዓርፎ ነፈርቲ ክበጽሕ ኣይከኣለን። ኣብቲ ከባቢ ዝነብሩ ሰባት፡ ነታ ነፋሪት ኣብ ከባቢ ሰዓት 22፡45 ርእዮምዋ ነይሮም። እታ ነፋሪት ክትወርድ እንከላ ዝረኣየታ ኣይሚልያ ታፕታኖቫ፡ ኣብቲ ገዛውቶም ብዘይምውዳቓ ከም ዝተገረመት ገሊጻ ። "ትኪ መሊኡ ክገልጾ ዘይክእል ጫውጫው ነይርዎ። በቲ ከረን'ያ ሓሊፋ። ብኡ ኣቢላ ድማ ናብቲ ግራውቲ ተላቲማ። ንዕኡ ስዒቡ ሃልሃልታ ሓዊ ስለ ዝነበረ ፈሪሕና ነይርና። ብዙሓት መካይን'ኳ እንተመጽኣ ቐጻሊ ነትጒ ስለ ዝነበረ ኣይተጸጋዕናን" ኢላ። ሚኒስተር ጸጥታ ሰርብያ ነቦኽሻ ስቴፋኖቪች፡ እታ ነፋሪት ዳርጋ 11,000 ኪሎ ግራም ኣብ ሰርብያ ዝተሰርሐ ኣጽዋር ናብ ባንግላድሽ ክተብጽሕ ትጓዓዘት ከም ዝነበረት ሓቢሩ። እንተዀነ፡ ኣብታ ነፋሪት እንታይ ዓይነት ኣጽዋር ከም ዝነበረ ዝገልጽ ንሓድሕዱ ዝጋጮ ጸብጻባት ኣሎ። ሚስተር ስቴፋኖቪች እቲ በረራ "ናይ ሞርታር መዐደንን ናይ (ነተጕት) ስልጠናን ከም ዘጠቓልል" ይገልጽ። ኣስዒቡ፡ እቲ በረራ "ምስ ዓለምለኸ ስርዓታት ዝሰማማዕ ኣድላዪ ፍቓድ ነይርዋ፡" ኢሉ። ዳይረክተር ሸያጢ ኣጽዋር ቫሊር እውን፡ ኣብታ ነፋሪት ነተጕቲ ከም ዝነበረ ንቢቢሲ ሓቢሩ። ይዅን'ምበር ኣፈኛ ቤት ጽሕፈት ወተሃደራዊ ህዝባዊ ርክባት ባንግላደሽ፡ እታ ነፋሪት ንወተሃደራትን ሓለውቲ ዶብን ንምስልጣን ካብ ሰርብያ ዝተዓደገ ሞርታር ሒዛ ከም ዝነበረት ንቢቢሲ ቤንጋሊ ገሊጹ። እታ ናብ ርእሲ ኸተማ ባንግላደሽ - ዳካ ናይ መወዳእታ መዓርፎኣ ቅድሚ ምብጻሓ ኣብ ዮርዳኖስ፡ ስዑዲ ዓረብን ህንድን ክተላግስ ተሓሲባ ዝነበረት ነፋሪት፡ ብነፈርቲ ጽዕነት መሪድያን - ዩክረይን ትመሓደር ኰይና፡ ኣብረርታ ዩክሬናውያን ምዃኖም ተፈሊጡ'ሎ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ነፋሪት መገዲ ኣየር ስሪዊጃያ ኢንዶኔዥያ ድሕሪ ምብጋሳ ተሰዊራ

ኣብ ኢንዶኔዥያ ልዕሊ 50 ገያሾ ዝጸዓነት ነፋሪት ካብ መዕርፎ ነፈርቲ ርእሰ ከተማ ጃካርታ ድሕሪ ምብጋሳ ድሕሪ ሒደት ደቓይቕ ደሃይ ኣጥፊኣ ኣላ። እቲ ነፋሪት መገዲ ኣየር ስሪዊጃያ ዝኾነት ቦይንግ 737 ናብቲ ኣብ ዞባ ምዕራብ ካሊማንታን ዝርከብ ከተማ ፖንትያናክ ትበርር ምንባራ ሰብ መዚ ሓቢሮም። ንበረራታት ዝከታተል መርበብ ሓበሬታ Flightradar24.com ከም ዝሓበሮ፡ እታ ነፋሪት ኣብ ሓደ ደቒቕ ኣብ ዘይመልእ ግዜ ልዕሊ 3000 ሜተር ኣንቆልቂላ ነይራ። ናይ ህይወት ኣድሕን ጻዕርታት ይካየድ ምህላው ድማ ሚኒስትሪ መጉዓዝያ ናይ'ታ ሃገር ገሊጹ ኣሎ። እቲ ምስታ ነፋሪት ዝተገብረ ናይ መወዳእታ ርክብ ብኣቆጻጽራ እቲ ከባቢ ሰዓት 14፡40 ምንባሩ እቲ ሚኒስትሪ ገሊጹ። ብመሰረት እቲ ተዋሂቡ ዘሎ ሓበሬታ እታ ነፋሪት ዓይነታ ከምተን ቅድሚ ሕጂ ክልተ ዓበይቲ ሓደጋታት ዝገጠመን ቦይንግ 737 ማክስ ኣይኮነትን። እታ ነፋሪት 27 ዓመታት ዘገልገለት ቦይንግ 737-500 እያ። ናይ ውሽጢ ሃገር በረራታት ኣገልግሎት ዝህብ መገዲ ኣየር ስሪዊጃያ፡ ብዛዕባ እቲ በረራ ሓበሬታታት ይኣኻኽብ ከም ዘሎ ኣፍሊጡ። ካብቲ ኣብ ቦይንግ 737 ማክስ ዘጋጠመ ክልተ ሓደጋታት: እቲ ቀዳማይ ኣብ ጥቅምቲ 2018 ኣብ ነፋሪት መገዲ ኣየር ላየን ኢንዶኔዥያ ዘጋጠመ ኮይኑ በቲ ሓደጋ 189 ሰባት ሞይቶም እዮም።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ኢንዶኔዥያ 'ብላክ ቦክስ' ንምንዳይ እትጥቀመሉ መሳርሒ ከም ዝተበላሸወ ተገሊጹ

ኢንዶኔዥያ ናይታ ዝወደቐት ነፋሪት መገዲ ኣየር ሳንዱቕ መመዝገቢ መረዳእታ (ብላክ ቦክስ) ንምርካብ ትጥቀመሉ ዘላ መሳርሒ "ቴክኒካዊ ጸገማት ከም ዘለዎ" ሰብ መዚ ሓቢሮም። ንሳቶም፡ ካልእ ሓድሽ መሳርሒ ካብ ሲንጋፖር ክመጽእ ይጽበዩ ምህላዎም'ውን ገሊጾም። ብቐዳም 62 ሰባት ጽዒና ካብ ጃካርታ ዝተበገሰት ነፋሪት መገዲ ኣየር ስሪዊጃያ በረራ ቁጽሪ ኤስጄ 182፡ ናብ ደሴት ቦርኒዎ እናበረረት እንከላ እያ ካብ ራዳር ተሰዊራ። ኣብ ምንዳይ ዝተዋፈሩ ሰራሕተኛታት ዛጊት ገለ ስብርባር ናይ ነፋሪትን ኣካላት ናይ ሰብን ረኺቦም ኣለው። ንጠንቂ ምውዳቕ እታ ነፋሪት ኣብ ምፍላጥ ዓቢይ ኣበርክቶ ዘለዎ 'ብላክ ቦክስ' እታ ነፋሪት ቅድሚ ምውዳቓ ንዝነበረ ናይ ድምጽን ካልእን ሓበሬታ ሰኒዱ ዘጽንሕ ኮይኑ፡ ሓምበስቲ እዚ ንዋት ዝርከበሉ ከባቢ ኣለልዮም ከም ዘለው ይግለጽ። እቲ ኣብቲ መናደዪ ከም ዘሎ ዝንገር ዘሎ ብልሽት ነቲ መስርሕ ምንዳይ ክሳብ ክንደይ ክጸልዎ ከም ዝኽእል ግን ኣይተነጸረን። ኣብ ምድላይ እቲ 'ብላክ ቦክስ' ዝተዋፈሩ ሓምበስቲ ንጥፈታቶም ይቕጽሉ ምህላዎም ግና ሓንቲ መደበር ቴለቪዥን ሎሚ መዓልቲ ጸብጺባ። ዛጊት ዘሎ ምዕባለታት ብሰኑይ፡ ፖሊስ ኢንዶኔዥያ ንፈላመይቲ ግዳይ - ጓል 29 ዓመት ሰራሕተኛ እታ ነፋሪት ከለልዩ ክኢሎም ኣለው። ሓምበስቲ ስብርባር ናይታ ነፋሪት፣ ኣካላት ሰባትን ክዳውንትን ረኺቦም'ዮም። ሓለቓ ስታፍ ሓይሊ ባሕሪ ዩዶ ማርጎኖ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መብርሂ "ኣብ ታሕቲ ብዙሕ ስብርባር እዩ ዘሎ፤ ሒደት ኢና ኣውጺና። ተስፋ እገብር ነቲ ብላክ ቦክስ ኣብኡ ክንረኽቦ" ኢሉ። ብሰኑይ ኣብቲ ስርሒት ከባቢ 2600 ሰባት ምስ 50 መራኽብን 13 ነፈርትን ከም ዝተሳተፉ ኤኤፍፒ ጸብጺቡ። ኣብቲ ሓሙሽተ መድረኻት ዘለዎ ናይ ምርመራ ደረጃታት፡ ኣብዚ እዋን ኣብ ካልኣይ ደረጃ በጺሖም ምህላዎም ሰብ መዚ ድሕነት በረራ ገሊጾም።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ጸረ-ኣንበጣ መድሃኒት እትነጽግ ነፋሪት ኣብ ምብራቕ ኢትዮጵያ ወዲቓ

ኣብ ክልል ኦሮምያ፡ ዞባ ምብራቕ ሃረርጌ ንዝተኸሰተ ወራር ዕስለ ኣንበጣ ንምክልኻል መድሃኒት (ኬሚካል) ኣብ ምንጻግ ዝነበረት ንእሽቶ ነፋሪት ሎሚ ከምዝወደቐት ተገሊጹ፡፡ እታ ነፋሪት ሎሚ ከባቢ ሰዓት ሽዱሽተ፡ መድሃኒት ንምንጻግ እናዞረት እንከላ ኣብ ቀበሌ ጊዲያ በሃ ከምዝወደቐት ኣመሓዳሪ ወረዳ ጃርሶ ኣቶ ዓብዱልቃድር ደዚ ንቢቢሲ ተዛሪቡ፡፡ ዕስለ ኣንበጣ ኣብታ ቀበሌ ካብ ዝኣቱ ራብዓይ መዓልቱ ከምዘቑጸረን ሓያል ዕንወት የውርድ ከምዝሎን ዝገለጸ እቲ ኣመሓዳሪ፡ እታ ነፋሪት ጸረ ኣንጣ ኬሚካል ንምንጻግ ምስመጸት እቲ ሓደጋ ከምዘጓነፈ ገሊጹ፡፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ብተመሳሳሊ ኣብ ክልል ኣምሓራ ወረዳ ወረባቦ ዘጋጠመ ዕስለ ኣንበጣ ንምክልኻል መድሃኒት ትነጽግ ዝነበረት ሂልኮፕተር ፍራንጉል ኣብ ዝበሃል ከባቢ ወዲቓ ምንባራ ይፍለጥ፡፡ ኣብቲ እዋን ኣብ ኣብራሪ እታ ሄልኮፕተር ካብ ዝበጸሖ መጠናዊ ጉድኣት ወጻኢ ኣብ ህይወት ሰብ ዝወረደ ሓደጋ ከምዘይነበረ ተገሊጹ እዩ፡፡ ኣብታ ሎሚ ኣብ ምብራቕ ሃረርጌ ዝወደቐት ነፋሪት ኣብራሪ ጥራሕ ከምዝነበረን፡ ጉድኣት ከምዘይበጽሖን ኣብታ ነፋሪት እውን ካብ ጎማ ወጻኢ ብዙሕ ከቢድ ሓደጋ ከምዘየጓነፈ ኣቶ ዓብዱልቃድር ንቢቢሲ ተዛሪቡ፡፡

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ቦይንግ ብሰንኪ ናይ 737 ማክስ ውዲት 2.5 ቢልዮን ዶላር ክኸፍል እዩ

ቦይንግ ኣብ ስርሓት ነፋሪት 737 ማክስ ካብ ሰብመዚ ድሕነት ኣሜሪካ ሓበሬታ ምሕብኡ ዝቐረበሉ ክሲ 2.5 ቢልዮን ዶላር ክኸፍል ተሰማሚዑ። ክፍሊ ፍትሒ ኣሜሪካ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ እቲ ትካል "ካብ ግሉጽነት ንረብሓ" ከም ዘቐደመ ሓቢሩ። ካብቲ ገንዘብ እቲ 500 ሚልዮን ዶላር ናብ ስድራ እቶም ኣብ ክልተ ሓደጋታት ነፈርቲ ቦይንግ 737 ማክስ ዝሞቱ 346 ሰባት ዝወሃብ ምዃኑ ተፈሊጡ። ዋና ኣካያዲ ስራሕ ቦይንግ ዴቪድ ካልሆን ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ "ነዚ መፍትሒ ምቕባል ንዓና ክንገብሮ ዘሎና፡ ቅኑዕ ነገር ምዃኑ እኣምን" ኢሉ። ወሲኹ'ውን "ስለዚ እዚ ነቲ ናይ ግሉጽነት ንግዴታታትና ክሳዕ ክንደይ ዕቱባት ክንከውን ከም ዘሎናን ነዚ ምስ ዘይነማልእ ትካልና ክገጥሞ ዝኽእልን መዘኻኸሪ እዩ" ክብል ተዛሪቡ። ሰብ መዚ ቦይንግ ብዛዕባ እቲ ኤምካስ ዝበሃል ኣውቶማቲካዊ ስርዓተ መቆጻጸሪ በረራ ሓበሬታ ከም ዝሓብአ ክፍሊ ፍትሒ ኣሜሪካ ገሊጹ። ድሕሪ እቲ ኣብ 2018 ኣብ ኢንዶኔዥያን ኣብ 2019 ድማ ኣብ ኢትዮጵያ ዘጋጠመ ሓደጋ ነፈርቲ ቦይንግ ዝተኻየደ መርመራታት፤ እቲ ጸገም ምስ ኤምካስ ዝተኣሳሰር ኮይኑ እዩ ረኺብዎ። እቲ ንኣብረርቲ ዝወሃብ መምርሒ፡ ብዛዕባ እቲ ኣውቶማቲካዊ ስርዓተ መቆጻጸሪ በረራ እኹል ሓበሬታ ዝህብ ኣይነበረን። ቦይንግ ንሽዱሽተ ኣዋርሕ ምስ መርመርቲ ክተሓባበር ፍቓደኛ ከም ዘይነበረ ክፍሊ ፍትሒ ኣሜሪካ ሓቢሩ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ኣመሪካ፡ ካብ ሰማይ ዝወደቐ መኽደን ሞተረ ነፋሪት፡ ኣብ መንበሪ ኣባይቲ ዓሊቡ

ሓንቲ ቦይንግ ነፋሪት ኣብ ሰማይ እንከላ፡ ሓደ ሞተረኣ ካብ ስራሕ ወጻኢ ብምዃኑ፡ ኣብ ጥቃ ከተማ ዴንቨር ኣብ ልዕሊ መንበሪ ኣባይቲ ተበታቲኑ ከምዝውደቐ ተፈሊጡ። እዛ ብግስ ምስ በለት ናይ ሞተረ ምብልሻው ዘጋጠማ ነፋሪት ቦይንግ 777፡ 231 ገያሾን 10 ኣባላት በረራ ኣሳፊራ ዝነበረት ኮይና ብዘይ ዝኾነ ጸገም ናብቲ ዝተበገሰቶ መዓርፎ ነፈርቲ ዴንቨር ተመሊሳ ብሰላም ዓሊባ። ፖሊስ ናይ'ታ ጥቃ ከተማ ዴኒቨር እትርከብ ከተማ ብሩምፊልድ፡ እቲ ስብርባር ዝዓለበሉ ቦታታት ብስእሊ ኣሰንዮም ኣብ ናይ ፌስቡክ ዘርጊሐሞ። ኣብ'ታ ነፋሪት ዝነበሩ ተጓዓዝቲ፡ እታ ነፋሪት ኣብ ሰማያት ነዊሕ ከይከደት 'ብርቱዕ ድምጺ ምፍንጃር' ከምዝሰምዑ ተዛሪቦም። እዛ ብቁጽሪ በረራ 328 ትበርር ዝነበረት ብመገዲ ኣየር ዩናይትድ ትውነን ቦይንግ 777፡ ኣብ የማናይ ሸነኽ ዝነበረ ሞተረኣ ካብ ጥቕሚ ወጻኢ ከምዝኾነ ምምሕዳር ፈዴራል ኣቬየሽን ኣመሪካ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ሓቢሩ። ሓደ ካብቶም ኣብ'ታ ነፋሪት ተሳፊሮም ዝነበሩ ገየሽቲ ንወኪል ዜና ኤፒ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ብርቱዕ ድምጺ ኣብ ዝተሰማዓሉ፡ እቲ ኣብራሪ ብመጉልሒ ጽምጺ ንተጓዝቲ ሓበሬታ ይህቦም ከምዝነበረ ገሊጹ። እቲ ደቪድ ድሉቸሽያ ዝተብሃለ ተጓዓዚ "እታ ነፋሪት ብኸቢድ ክትሕቆን ጀሚራ፡ ካብቲ ንኸዶ ዝነበርና ብራኸ ኸኣ ንታሕቲ ገጽና ክንንቆት ጀሚርና" ኢሉ። ወሲኹ ድማ፡ ንሱን ብዓልቱ ቤቱን ምናልባት እታ ነፋሪት እንተወዲቓ ሬሰኦም መታን ክልለ ኢሎም ነቲ ንመንነቶም ዝገልጽ ወርቓቕቲ ኣብ ጅበኦም ከምዘቐመጥዎ ሓቢሩ። ኣብ ኢንተርነት ዝተዘርገሐ ኣሳእል፡ እታ ነፋሪት ኣብ ሰማይ እንከላ ካብ ሓደ ሞቶረኣ ትኪ ይወጽእ ምንባሩ የርኢ። ሓደ ኣብ ውሽጢ እታ ነፋሪ ኮይኑ ዝሰኣሎ ተንቀሳቃሲ ምስሊ'ውን ሓደ ሞተረ ናይ'ታ ነፋሪት ሓዊ እናተቓጸለ የርኢ። እቲ ክስተት ብኣቆጻጽራ ከባቢ ኮሎራዶ፡ ቀዳም ከባቢ ሰዓት 1 ናይ ድሕሪ ቀትሪ እዩ ኣጋጢሙ። ፖሊስ ከተማ ብሩምፊልድ፡ ነበርቲ ወዲቑ ንዝጸንሖም ክፋል ሞተረ ናይ'ዛ ነፋሪት፡ መታን ንጠንቂ እቲ ባርዕ ንምፍላጥን ንመርመራ ክሕግዝን፡ ብኢዶም ከይትንክፉ ተማሕጺኖም ኣለዉ። ሓንቲ ነባሪት ብሩምፊልድ ንሲኤንኤን ኣብ ዝሃበቶ ሓበሬታ፡ እቲ ኣብ ሰማይ ዝተበታተነ ክፋል ናይ'ቲ ሞተር ካብ ሰማይ እናወረደ እንከሎ ብዓይና ከምዝርኣየቶን ምስ ደቃ ኣብ ከውሊ ከምዝተሓብአትን ንሲኤንኤን ገሊጻ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ኣፍጋኒስታን፡ ክልተ ወታሃደራውያን ሄሊኮፕተራት ኣብ ሰማይ ተጋጭየን

ኣብ ኣፍጋኒስታን ክልተ ውጉኣት ኲናት ዘግዕዛ ዝነበራ ክልተ ወታሃደራውያን ሄሊኮፕተራት ንሓድሕደን ተጋጭየን ከም ዝወደቓ ሰበስልጣን ሓቢሮም። ኣብቲ ሓደጋ ብውሕዱ 9 ኣብተን ሄሊኮፕተራት ዝነበሩ ወታሃደራት ከምዝሞቱ ተፈሊጡ'ሎ። ጠንቂ ናይቲ ሎሚ ረቡዕ ኣብ ናዋ ዝተባህለ ቦታ ዘጋጠመ ግጭት ቴክኒካዊ ምዃኑ ተገሊጹ። ዕጡቓት ጣሊባንን ብነፈርቲ ወግእ ኣመሪካ ዝድገፉ ሓይልታት መንግስትን ካብ ዝሓለፈ ቀረባ መዓልታት ጀሚሮም ኣብ ከባቢ ርእሰከተማ ዞባ ሄልማንድ ከቢድ ውግእ የካይዱ ኣለዉ። መጥቃዕቲ ሓይልታት ጣሊባን ንርእሰከተማ ናይቲ ዞባ ዝኾነት ላሽካር-ጋህ ንምቁጽጻር ዝዓለመ'ዩ። ልዕሊ 35,000 ሰባት ካብቲ ከባቢ ተፈናቒሎም ከምዝወጹ ቤት ጽሕፈት ሕቡራት ሃገራት ኣብታ ሃገር ሓቢሩ'ሎ። ክልቲኦም ወገናት ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ቐጠር ድሕሪ ዝገበርዎ ዝርርብ ሰላም ካብ ዝተገብረ ውግእ እዚ እቲ ዚሓየለ ምዃኑ ይጥቀስ። ብዛዕባ ኣገባብ ምቁራጽ ተጻብኦታት ይኹን፡ ተኽእሎ ምምስራት ናይ ሓባር መንግስቲ ክሰማምዑ ኣይካኣሉን። ኣዛዚ ሰራዊት ወታሃደራዊ ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ፡ ኔቶ፡ ኣመሪካዊ ጀነራል ስኮት ሚለር፡ ጉጅለ ጣሊባን ንመስርሕ ዝርርብ ሰላም ንምኹላፍ መጥቃዕቲ ምጅማሩ ኮኒኑ ነይሩ። ኣብ ጥቓ ሄልማንድ ኣብ እትርከብ ዞባ ካንዳሃር ብዝተኻየደ ተመሳሳሊ መጥቃዕቲ'ውን መስመራት ቴለፎንን ኤለክትሪክን ካብ ስራሕ ወጻኢ ምዃኖም ጸብጻባት ካብቲ ከባቢ ሓቢሮም።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ኢራን ንምሕምሻሽ ነፋሪት ገያሾ ዩክረይን ‘ምሉእ ብምሉእ’ ተሓታቲት’ያ - ካናዳ

መንግስቲ ካናዳ ንምሕምሻሽ ነፋሪት ዩክረይን ኣመልኪቱ ኣብ ዘውጽኦ ጸብጻብ፡ "ኣቐዲሙ ዝተወጠነ" ምዃኑ ዘረጋግጽ መርትዖ ከም ዘይረኸበ እኳ እንተገለጸ፤ ኢራን "ምሉእ ብምሉእ" ተሓታቲት እያ ኢሉ። 8 ጥሪ 2020 ነፋሪት ዓለምለኻዊ መገዲ ኣየር ዩክረይን ቁጽሪ በረራ ፒኤስ752 ካብ ርእሰ ከተማ ኢራን፡ ቴህራን ድሕሪ ምብጋሳ እያ ብኽልተ ሚሳይላት ተሃሪማ። ኣብኣ ካብ ዝነበሩ 176 ሰባት ድማ ብህይወት ዝተረፈ ኣይነበረን። ነጻ መርመራታት ከይካየድ ብምዕንቃፍ እትኽሰስ ኢራን፡ ነታ ነፋሪት ምስ ሚሳይል ናይ ኣመሪካ ብምግጋይ ከም ዝሃረመታ ትገልጽ። ካብቶም ኣብታ ነፋሪት ዝነበሩ ግዳያት እቶም 138 ዜግነት ካናዳ ወይ ዝምድና ዘለዎም ምንባሮም ይፍለጥ። ብዘይካኦም ዜጋታት ዩክረይን፡ ብሪጣንያ፡ ኣፍጋኒስታንን ሽወደንን'ውን ነይሮም። ካናዳ ብሓሙስ ኣብ ዘውጽኣቶ መግለጺ፡ ሲቪላውን ወተሃደራውን ሰብ መዚ ኢራን ተሓተትቲ ምዃኖም ሓቢራ። እቲ ነቲ ጸረ ነፈርቲ ዘንቀሳቕስ ሰብ "ብውልቃዊ ውሳነ ነቲ ሚሳይል ተኲስዎ'ውን እንተኾነ" እቲ ንሸሞንተ ኣዋርሕ ዝተኻየደ መርመራ "ኢራናውያን ሰብ መዚ ንህይወት ሰብ ሸለልትነት" እንተዘይህልዎም ከጋጥም ኣይምኽኣለን ይብል እቲ ጸብጻብ። ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ካናዳ ማርክ ጋርነው፡ "ዝኾነ ኮይኑ ኢራን ካብ ተሓታትነት ኣይተምልጥን እያ፤ ምሉእ ብምሉእ ተሓታቲት እያ" ኢሉ። ሚሳይላት ጸረ ነፈርቲ ኢራን ኣብ ልዑል ጥንቃቐ እኳ እንተነበረ እቶም ሰብ መዚ ንክሊ ኣየራቶም ዘይምዕጻዎም ወይ በቲ ክሊ ኣየር ንዝበሩ መገዲ ኣየራት ሓበሬታ ዘይምሃቦም እቲ ጸብጻቢ ከሲሱ። ሚኒስተር ጋርነው፡ እቲ ነቲ ጸረ ነፈርቲ ዘንቀሳቕስ ሰብ "ክእለይ ዝኽእል ዝነበረ ከቢድ ጌጋ ውሳነ እዩ ወሲዱ" ኢሉ። ንሱ ወሲኹ፡ እዚ ሰራዊት ኢራን፡ ተመሳሳሊ ጌጋ ከይድገም ነቲ ስሕተት ኣብ ምእራም ዝወሰዶ ስጉምቲ ኣዝዩ ዝተደናጎየ ምንባሩ ገሊጹ። እቲ መርመራ እኹል መረዳእታታት ስለዘይረኸበ "ኢራን ሰፊሕን ቅንዕና ዘለዎን መግለጺ ክትህብ" ሰብ መዚ ሓቲቶም። ሰብ መዚ ኢራን ኣብ ፈለማ ነቲ ሓደጋ ከም ዘይፈጸምዎ ብምግላጽ፡ ነቲ እታ ነፋሪት ዝተሓምሸሸትሉ ቦታ ሓለዋ ኣይገበረሉን። ጭብጥታት እናበዝሐ ምስ ከደ ግና፡ ሓይሊ ኣየራ ብጌጋ ነታ ቦይንግ 737-800 ከም ዝሃረማ ተኣሚና።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ኮኾብ ተጻዋታይ ኩዕሶ ሰኪዔት ኮቢ ብርያንት ብሓደጋ ሂልኮፕተር ሞይቱ

ኮኾብ ተጻዋታይ ኩዕሶ ሰኪዔት ዓለም ኣመሪካዊ ኮቢ ብራያንት ዝርከቦም ትሸዓተ ሰባት ብሓደጋ ሂልኮፕተር ሞይቶም። ካብ ሞንጎ እቶም ዝሞቱ፡ ጓል 13 ዓመት ጓሉ ጊያናን ከምዝኾነት'ውን ተፈሊጡ። እቲ ወዲ 41 ዓመት ብናይ ውልቁ ሂልኮፕተር እናተጉዓዘ፡ እታ ሂልኮፕተር ኣብ ካላብሳስ ካሊፎርንያ ከምዝወደቐትን ዝደሓነ ሰብ ከምዘየለን ፖሊስ ሎስ ኣንጀለስ ሓቢሩ ኣሎ። ሓሙሽተ ግዘ ጽዋዕ ኤንቢኤ ((NBA) ዝወሰደ ብርያንት፡ ሙሉእ ግዚኡ ምስታ ካብ 1996 ማልያኣ ወድዩ ዝጻወተላ ህብብቲ ክለብ ኤል-ኤ ሌከርስ ዝተጻወተ ኮይኑ፡ ካብቶም ኣብ ታሪኽ እቲ ስፖርት ኣብ ቅድሚት ዝስርዑ ተጻወትቲ እዩ። ብሞት እቲ ተጻዋታይ ዝሓዘኑ ብዙሓት ፍሉጣት ሰባት ሓዘኖም እናገለጹ ኮይኖም፡ ኣብቲ ኣብ ስታድዮም ሎስ ኣንጀለስ ሌከርስ ዝካየድ ዘሎ ሽልማት ግራሚ ድማ ዝኽሪ ተገይሩሉ። ነቲ መድረክ እትመርሕ ድምጻዊት ኣሊሽያ ኪስ "ሎሚ ሎስ ኣንጀለስ፣ ኣመሪካን ዓለምን ሓደ ጅግና ስለዝተፈለየና አዐሪና ሓዚንና ኣለና። ኣብቲ ኮቢ ብርያንት ዝሃነጾ ገዛ ብሓያል ሓዘን ጠጠው ኢልና ንርከብ" ኢላ። ማሕበር ኩዕሶ ሰኪዔት ኣሜሪካ (NBA)፡ ብሞት ብርያትን ጓሉን ኣዝዩ ከምዝሓዘነ ገሊጹ ኣሎ። ብርያንት፡ ኣብ 2016 ምጽዋት ክሳብ ደው ዘብል፡ ኣብ ናይ 20 ዓመታት ናይ ኩዕሶ ሰኪዔት ዘመኑ ኣብታ ንዓበይቲ ክብርታት ዘብቅዓቶ ጋንታ ሎስ ኣንጀለስ ሌከርስ ጥራሕ እዩ ተጻዊቱ። ኮቢ ብርያንት ኣብ 2008 ዝኸበረ ተጻዋታይ ኩዕሶ ሰኪዔት ዓለምና ተባሂሉ ምሽላሙ ዝፍለጥ ኮይኑ፡ ክልተ ግዜ'ውን ክሳብ ናይ መወዳእታ ተወዳዳራይ 'ኤምቪፒ' ተረቚሑ እዩ። ብዘይካ'ዚ ክልተ ግዘ ተሸላሚ ብዙሕ ሸቶ፡ ክልተ ግዘ ድማ ሻምፒዮን ኦሎምፒክን ኣሳኺዑ እዩ። ኣብ 2006 ምስ 'ቶሮንቶ ራፕተርስ' ኣብ ዝነበሮም ጸወታ ዘመዝገቦ 81 ነጥቢታት ድማ፡ ኣብ ታሪኽ ኩዕሶ ሰኪዔት 'ኤንቢኤ' እቲ ካልኣይ ዝላለ ኣብ ሓደ ጸዋታ ዝተመዝገበ ነጥቢ ኮይኑ ኣሎ። ኣብ 2018 ድማ ብዘፈር ሓጺር ተንቀሳቓሲ ፊልም፡ ተዓዋቲ  ኦስካር ኮይኑ እዩ። ብርያንትን በዓልቲ ቤቱ ቫኒሳን፡ ናታልያ፣ ብያንካን ካፕሪን ዝበሃላ ካልኦት ሰለስተ ቆልዑ ኣለወኦም። ሓቢሮምዎ ዝተጻወቱ ኦኔልን ዶረን ዊልያምን፣ ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ፣ ዩስያን ቦልትን ካናዬ ዌስትን ሓዊሱ ብዙሓት ኣብ ዝተፈላለየ ዓውዲ ዝፍለጡ ሰባት ዝተሰመኦም ሓዘን ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ይገልጹ ኣለው።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ኣመሪካ፡ ናብ ኵባ ዝግብር በረራታት ደው ከምዘበለቶ ኣፍሊጣ

ምምሕዳር ኣሜሪካ፡ ኣብ ልዕሊ ቁጠባ ኲባ ጸቅጢ ንምፋጣር ኣብ ሞንጎ ሃገሩን ኵባን ዝግበር በረራታት ደው ክብል ኣዚዙ። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ማይክ ፖምፕዮ “መንግስቲ ሃቫና ካብ ቱሪዝምን መጓዓዝያን ዝረኽቦ ኣታዊታት ኣብ ቬነንዝዌላ ምትእትታው ንኽገብር ይሕግዞ’ሎ” ክብል ኣብ ትዊተር ጽሒፉ። ዝሓለፈ ወርሒ ጥቅምቲ መንግስቲ ኣሜሪካ ብጀካ ናብ ሃቫና ናብ ካልኦት ከተማታት ኵባ ዝግበር በራራታት ደው ክብል ውሳነ ብምሕላፍ ኣብ ተግባር ኣውዒልዎ ጸኒሑ’ዩ። ኵባ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ካብ ቱሪዝም ትረኽቦ ዝነበረት ኣታዊታት ብኸቢድ ተሃስዩ’ዩ። እቲ ኣብ ልዕሊ ኵባን መሻርኽታ ዝኾነት ቬነንዝዌላን ዝውሰንን ዝትግበርን ዘሎ ተሪር ፖሊሲታት ኣመሪካ በቶም ኣብ ፍሎሪዳ ዝርከቡ ዓቃባውያን ኵባውያን ኣመሪካውያን ዓቢ ደገፍ ረኺቡ ኣሎ። ግዝኣት ፍሎሪዳ ኣብቲ ኣብ ወርሒ ሕዳር ዝኻየድ ፕረዚደንታዊ ምርጫ ኣሜሪካ፡ ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ዓወት ከመዝግበላ ትጽቢት ዝግበረላ ግዝኣት’ያ። ኣመሪካ ዋላ እኳ ካብ ሃገራ ናብ ኵ ዝግበር በረራታት ደው ክብል ትወስን፡ ሕክምናዊ ንዋት ዝጽዓና ነፈርቲ፤ ንዳህሳስን ዝጠፍኡ ሰባት ንምርካብን ኣብ ምድላይ ዝነጥፋ ነፈርቲ ግን ክበራ ክፍቀደን’ዩ። ኣብ ሞንጎ ኣመሪካን ኵባን ንልዕሊ 50 ዓመታት ደው ኢሉ ዝነበረ ምንቅስቃስ ነፈርቲ ኣብ ነሓሰ 2016 እዩ ዳግማይ ጀሚሩ። እንተኾነ ኣብ እዋን መሪሕነት ዶናልድ ትራምፕ እቲ ኣብ እዋን መሪሕነት ባራክ ኦባማ ተስፋ ዘሪኡ ዝነበረ ዲፕሎማስያዊ ርከባት እዘን ሃገራት እናሓርፈፈ ክመጽእ ጸኒሑ’ዩ። ኣብ ወርሒ ግንቦት ክፍሊ መጓዓዝያ ኣሜሪካ ናብ ኵባ ዝግበር በረራታት ኣብ ዓመት ካብ 3600 በራራታት ከይሓልፍ ዘገድድ ውሳነ ኣሕሊፉ ምንባሩ ይዝከር።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ኣዛዚ ሰራዊት ታይዋን ብሓደጋ ነፋሪት ሞይቱ

ላዕለዋይ ወታሃደራዊ ኣዛዚ ሰራዊት ታይዋን ኣብ ናይ ሄለኮፕተር ሓደጋ ከም ዝተቐትለ ሰብስልጣን እታ ሃገር ገሊጾም። ካልኦት 8 ኣብታ ሄለኮፕተር ዝነበሩ ሰባት'ውን ኣብቲ ሓደጋ ከም ዝተቐትሉ ተፈሊጡ። ጀነራል ሸን ዪ፡ ምስ ካልኦት 12 ሰባት ኣብ ሓንቲ 'ብላክ ሃውክ' ዝዓይነታ ሄለኮፕተር እናበረሩ እንከለው፡ ኣብ ጥቓ ርእሰከተማ ታይፐይ ተሓምሽሻ። ጠንቂ ናይቲ ሓደጋ ኣብቲ ከባቢ ዝነበረ ሕማቕ ኩነታት ኣየር ምዃኑ ጸብጻባት ሓቢሮም። እቲ ጀነራል፡ ናብቲ ኣብ ሰሜናዊ-ምብራቕ ዝርከብ ወታሃደራዊ መዓስከር'ዩ ዝጓዓዝ ነይሩ። ሓይሊ ኣየር ታይዋን፡ ክልተ ብላክ ሃውክ ሄለኮፕተራትን ኣስታት 80 ወታሃደራትን ናብቲ ቦታ ሓደጋ ከም ዝሰደደ ኣገልግሎት ዜና ታይዋን ኣፍሊጡ። እታ ካብቲ ኣብ ጥቓ ርእሰከተማ ዝርከብ ወታሃደራዊ መዓስከር ሶንግሻን ዝተበገሰት ሄሊኮፕተር፡ ብሰንኪ'ቲ ዘጋጠማ ኩታት ብህጹጽ ክትዓልብ ኣብ ዝፈተነትሉ እዋን'ያ፡ ኣብ ሓደ ጎቦታት ዝበዝሖ ከባቢ ተሓምሺሻ። ህይወት ናይቶም ተሳፈርታ ንምድሓን ዝተገብረ ጻዕሪ ብሰንኪ'ቲ ኩነታት ኣየርን፡ ዝወደቐትሉ ቦታን ምድንጓዩ'ውን ተገሊጹ። ታይዋን፡ ኣብ 1949 ካብ ቻይና ድሕሪ ምንጻላ፡ ርእሳ ኪኢላ'ያ ትመሓደር። ይኹን እምበር፡ ብዙሓት ሃገራት ከም ሃገር ኣይፈልጣኣን'የን። ቻይና፡ ንታይዋን፡ ሓንቲ ካብ ኣውራጃታታ ጌራ'ያ ትርእያ። "ሓንቲ ሃገር፡ ክልተ ስርዓታት" ብዝብል መትከል ድማ፡ በቲ ዘላቶ ክትቅጽል ኣፍቂዳትላ'ያ። ታይዋን፡ ካብታ ብማሕበርነታዊ ሰልፊ (ኮሚኒስት ፓርቲ) እትመሓደር ቻይና፡ እትፍለየሉ ቀንዲ ነገር ፖለቲካዊ ብዙሕነታን፡ ዘለዋ ደሞክራስያዊ ፖለቲካዊ ስርዓትን'ዩ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ኢራን፡ "ንነፋሪት ዩክሬን ኢራን 'ያ ብጌጋ ሃሪማታ" ማዕከናት ዜና ኣሜሪካ

እታ ብሮቡዕ 176 ገያሾ ሒዛ ኣብ ኢራን ዝወደቐት ብዩክረይን እትውነን ናይ ህዝቢ ነፋሪት፡ ኢራን ብጌጋ ከምዝሃረመታ ማዕከናት ዜና ኣሜሪካ ገሊጸን። ማዕከን ዜና ሲቢኤስ፡ ሰብ-መዚ ኣሜሪካ ነታ ቦይንግ 737-800 ዝዓይነታ ነፋሪት ብሚሳይል ኢራን ተሃሪማ ኢሎም ከምዝኣምኑ ጠቒሱ። ዩክሬን እውን ኣቐድም ኣቢላ እታ ነፋሪት ብሚሳኤል ኢራን ተሃሪማ ከይትኸውን ክተጻርይ ምዃኑ እኳ እንተሓበረት፡ ኢራን ግን እታ ነፋሪት ብሚሳይል ከምዘይተሃረመት እያ ገሊጻትላ። እታ ነፋሪት፡ ኢራን ኣብ ልዕሊ ኣብ ዒራቕ ዝርከብ መዓስከር ወተሃደራት ኣሜሪካ ደብዳብ ድሕሪ ምኽያዳ ድሕሪ ሰዓታት'ያ ወዲቓ። ማዕከን ዜና ሲቢኤስ ሰብ-መዚ ስለያ ኣሜሪካ ብምጥቃስ ኣብ ናይ ራዳር ምስሊ፡ ናይ ክልተ ሚሳይል ሓጺር ድምጺ ድሕሪ ምስትብሃሉ ከይደንጎየ ናይ ምፍንጃር ድምጺ ከምዝተሰምዐ ይጠቅስ። ድሕሪ እዚ ኒውስዊክ እውን፡ ናይ ፔንታጎንን ላዕለዎት ሰብ-መዚ ስለያ ኣሜሪካን ዒራቕን ብምጥቃስ፡ እታ ነፋሪት ኣብ ሩስያ ብዝተሰርሐ ሚሳይል ከምዝተሃርመት ኣብ ጽሑፉ ኣስፊሩ። ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ እውን "ጥርጣረ ኣለኒ፡ እዛ ነፋሪት ብጌጋ እያ ተሃሪማ" ኢሉ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ሓደጋ ነፋሪት፡ ኣብ ክልተ ዝተመቕለት ነፋሪት ህንዲ ብውሕዱ 18 ቀቲላ

ኣብ ህንዲ ሓንቲ ነፋሪት ክትዓልብ ኣብ ዝፈተነትሉ እዋን ብምሕምሻሻ ብውሕዱ 18 ሰባት ሞይቶም። እታ ካብ ዱባይ ናብ ክፍለሃገር ኬራላ ትበርር ዝነበረት ነፋሪት፡ ኣብቲ ኣብ ከተማ ካሊካት ዝርከብ መዓርፎ ነፈርቲ ክትዓልብ ኣብ ዝፈተነትሉ እዋን፡ ሸተት ኢላ ካብ ማዕልቦኣ ከም ዝወጸት ሰብመዚ ኣቬሽን ሓቢሮም። እታ ቦይንግ 737 ዝዓይነታ ነፋተት፡ መንገዲ ኣየር ህንዲ፡ ኣብ ዱባይ ሓዲግ ዝተረፉ ህንዳውያን ተጓዓዝቲ ሒዛ ዝነበረት እያ። ቀዳማይ ሚኒስተር ናረንድራ ሞዲ፡ “ብሓደጋ ናይታ ነፋሪት” ዝተሰምዖ ሓዘን ገሊጹ። ኣባል ፓርላማ ካብ ካሊካት ዝኾነ ኤም-ከይ ራግሃቫን፡ ኣብቲ ሓደጋ 18 ሰባት ከምዝሞቱ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ካልኦት ቆሲሎም ናብ ሆስፒታል ከምዝተወስዱ ሰብመዚ ሓቢሮም ኣለዉ። መብዛሕትኦም ከቢድ ጉድኣት ዝወረዶም’ ብውሕዱ 89 ሰባት ኣብ ዝተፈላለያ ሆስፒታላት ኣትዮም ኣለዉ። ኣምቡላንሳት ከኣ ምምጻእ ኣየቋረጻን” ክብል ሓደ ሱጂህ ዳስ ዝተባህለ ላዕለዋይ ኣዛዚ ፖሊስ ንኣገልግሎት ዜና ኤ-ኤፍ-ፒ ተዛሪቡ። እቲ መንገዲ ኣየር ከምዝገለጾ፡ እታ ነፋሪት 10 ቆልዑ ዝርከብዎም 184 ተጓዓዝቲን 7 ኣባላትን ሒዛ ነይራ። እታ ነፋሪት ኣብ እትዓልበሉ ዝነበረት እዋን፡ ከቢድ ዝናብ ዝተሓወሶ ህቦብላ ሞንሱን ከም ዝነበረ ጸብጻባት ካብቲ ቦታ ገሊጾም። ቤት ጽሕፈት መርመራ ሓደጋ ኣየር ጠንቂ ናይቲ ሓደጋ ንምፍላጥ ወግዓዊ ምጽራይ ከካይድ ምዃኑ ሚኒስተር ሲቪል ኣቭየሽን ሃርዲፕ ሲንግ ፑሪ ኣፍሊጡ። እታ ነፋሪት ኣቐዲማ ክልተ ግዜ ክትዓልብ ፈቲና ምንባራን፡ ንሓያሎ ግዜ ኣብ ዙርያ እቲ መዓርፎ ነፈርቲ ክትዘወር ከምዝተራእየትን ማዕከናት ዜና ህንዲ ኣቃሊሐን። ኣብቲ ክፍለሃገር ዝሃርም ዘሎ ህቦብላ ዝተሓወሶ ከቢድ ዝናብ፡ ሂወት ብዙሓት ቀቲሉ ክኸውን ከም ዝኽእል’ዩ ዝፍራህ ዘሎ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ሓደጋ ዘንጸላለዋ ነፋሪት፡ ነዳዲኣ ኣብ ልዕሊ ኣብያተ ትምህርቲ ሎስኣንጀለስ ክዕያቶ

ብህጹጽ ኣብ ዓለምለኻዊ መዕርፎ ነፈርቲ ሎስ ኣንጀለስ ክትዓልብ ዝተገደደት ነፋሪት መጓዓዝያ፡ ነዳዲኣ ኣብ ልዕሊ ኣብያተ ትምህርቲ ክዕያቶ። ዝበዝሑ ህጻናት ዝርከብዎም ብውሕድ 60 ሰባት ድማ ብዘጋጠሞም ምቑሳል ቆርበትን ጸገም ምስትንፋስን ኣገልግሎት ሕክምና ክረኽቡ ከምዝተገበረ ተፈሊጡ። ብህጹጽ ክትዓልብ ዝተገደደት ነፋሪት ነዳዲኣ ክትኽዕው (ክተፍስሶ) ትኽእል'ኳ እንተኾነት፡ እዚ ክትገብር ግን ኣብ ዝተመረጹ ቦታታትን ኣብ ዝለዓለ ብራኸ ክትኸውን ከምዘለዋን ሕጊ ኣቪየሽን የመልክት። ነፋሪት መገዲ ኣየር ደልታ ኣብ ሞተረ ብዘጋጠማ ጸገም'ያ ናብ ዓለምለኻዊ መዕርፎ ነፈርቲ ሎስ ኣንጀለስ ክትምለስ ተገዲዳ። በቲ ዝተደፍአ ነዳዲ ጉድኣት ዝበጽሖም ህጻናትን ዓበይትን ኣብ ሽድሽተ ኣብያተ ትምህርቲ ዝነበሩ እዮም። ዝበጽሖም መጉዳእቲ ቀሊል ከምዝኾነ'ውን ተገሊጹ'ሎ። ከንቲባ ናይታ ኣብ ደቡብ ምብራቕ ሎስኣንጀለስ እትርከብ ከተማ ኩዳሂይ ኤልዛቤት ኣልካንትራ "ብጣዕሚ'የ ሰንቢደ። እዚ ቀዳማይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ እዩ፤ ኩሎም ድማ ህጻናት እዮም" ኢላ። እታ ነፋሪቱ ክብደት ንምንካይ ነቲ ነዳዲ ከምዝኸዓወት፡ መገዲ ኣየር ደልታ፡ ኣረጋጊጹ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ኣብ 2019፡ ብምውዳቕ ነፈርቲ ዘጋጥም ሓደጋ ሞት ብ50 ሚኢታዊት ነከዩ

ኣብ ዓለም ቁጽሪ ብሓደጋ ምሕምሻሽ ነፈርቲ መጓዓዝያ ዝሞቱ ሰባት ኣብ 2019 ብልዕሊ 50 ሚኢታዊት ከምዝነከየ ተገሊጹ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 257 ሞት ዝተመዝገቡ ኮይኖም፡ ኣብ 2018 ድማ 534 ኣጋጢሙ ምንባሩ ኣብ ኣቪየሽን ግልጋሎት ምኽሪ ዝህብ ቱ70 [To70] ዝተበሃለ ኔዘርላንዳዊ ትካል ብንጽጽር ኣቐሚጡ። ኣገልግሎት መጓዓዝያ ኣየር ብዝለዓለ መጠንን ብቕልጡፍን ይውስኽ ኣብ ዘለሉ እዋን'ዩ እዚ ምንካይ ሓደጋታት ዝተመዝገበ። ብ2019 ኣብ 86 ነፈርቲ ሓደጋ ከጋጥም ከሎ እቶም ሸሞንተ ኣዝዮም ዝኸፍኡ ሓደጋታት ነይሮም። በዚ ምኽንያት ድማ 257 ሞት ኣጋጢሙ። ሓደጋ ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ቁጽሪ በረራ 302 ዘኸተሎ ሞት 157 ተጓዓዝቲ፡ ነቲ ኣብ ዓለምና ብሓደጋ ነፈርቲ ዘጋጠመ ሞት ብልዕሊ ፍርቂ ይሽፍን። እቲ ትካል ዘውጽኦ ጸብጻብ ከምዘመልክቶ ካብ ሞንጎ 5.58 ሚልዮን በረራታት፡ ኣብ ሓንቲ ዓበይ ነፋሪት መጓዓዝያ ሓደጋ የጋጥም ነይሩ። ሓደጋታት ብምክትታል ዝፍለጥ ዌብሳይት መርበብ ድሕነት ነፈርቲ (ኣቪየሽን ሴፍቲ ኔትወርክ) ብወገኑ ዝሓለፈ ዓመት "ድሕነት ነፈርቲ መጓዓዝያ ካብ ዝተሓለወሎም ዓመታት" ክብል ገሊጹ። ኣብ 2018 ኣስታት 160 ሓደጋታት ዘጋጠሙ ኮይኖም እቶም 13 ኣዝዮም ከበድቲ ነይሮም፤ 534 ሰባት ድማ ሞይቶም። ብቁጽሪ ሓደጋታት ዝሓሸ ወይ ድሕነቱ ዝሓለወ ዓመት ተባሂሉ ዝተመዝገበ ዓመት 2017 እዩ። ኣብቲ ዓመት ዘጋጠመ ከቢድ ሓደጋ ምሕምሻሽ ነፋሪት መጓዓዝያ [ንግዳዊ ነፈርቲ] ኣይነበረን። ኣብ ክልተ ነኣሽቱ ነፈርቲ ብዘጋጠመ ሓደጋ ግን 13 ሰባት ሞይቶም'ዮም። ኣብዚ መጽናዕቲ ዝተኻተታ ነፈርቲ ብደረጃ ዓለም ዝንቀሳቐሳ ንግዳዊ ወይ ብዙሓት ዝጥቀሙለን ነፈርቲ መጓዓዝያ እየን። ኣብ ነኣሽቱን ብቐዋምነት ንቐወምቲ ሰባት ካብን ናብን ዘመላልሳን ነፈርቲ ዘጋጠመ ሓደጋ ኣብዚ መጽናዕቲ ኣይተቖጸረን። ወተሃደራዊ፣ ንስልጠና ዝግበሩ፣ ብውልቀ ዝካየዱ፣ ናይ ጽዕነት በረራታትን ሄሊኮፕተራት'ውን በዚ መጽናዕቲ ኣይተዳህሰሳን። ኣብ ነፋሪት ቦይንግ ማክስ 737 ሓደጋ ካብ ዘጋጥም ንደሓር ኣብ ዓመት 2019 ጥቡቕ ክትትል ድሕነት ተጓዓዝቲ ኣየር ክካየድ ክኢሉ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ሱዳን፡ ኣብ ምዕራባዊ ዳርፉር ብዘጋጠመ ሓደጋ ነፋሪት ህጻናት ዝርከቡዎም 18 ሰባት ሞይቶም

ኣብ ሱዳን፡ ምዕራባዊ ዞባ ዳርፉር ብዘጋጠመ ምሕምሻሽ ወታሃደራዊት ነፋሪት 4 ህጻናት ዝርከቡዎም 18 ሰባት ሞይቶም። እታ ካብ ርእሰ ከተማ እቲ ዞባ ኤል ጀነይና ምስተልዓለት ድሕሪ ሓሙሽተ ደቓይቕ ዝወደቐት ነፋሪት፡ ናብቶም ኣብ ዝሓለፉ መዓልትታት ሓያል ዓሌታዊ ጎንጺ ዝተኻየደሎም ከባቢታት ሓገዝ ኣብ ምጉዕዓዝ እያ ነይራ። ኣብታ ነፋሪት ሸውዓተ ሰራሕተኛታት በረራ፣ ሰላስተ ዳያኑን ኣርባዕተ ህጻናት ዝርከቡዎም ሸሞንተ ስቪላትን ዝነበሩ ኮይኑ፡ መንቀሊ እቲ ሓደጋ ከምዘይተፈለጠ ወታሃደራዊ ወሃቢ ቃል መሓመድ ኣልሓሰን ንኤኤፍፒ ተዛሪቡ። ኣብዚ ሰሙን፡ ኣብ ምዕራባዊ ዳርፉር ብዝተወለዐ ጎንጺ ብውሑድ 48 ሰባት ከምዝተቐተሉን 241 ከም ዝቖሰሉን ማሕበር ቀይሕ ወርሒ ሱዳን ገሊጹ። እቲ ጎንጺ፡ ሓደ ዓረባዊ መበቆል ዘለዎ ሰብ ኣብ ዕዳጋ ድሕሪ ምቕታሉ ከም ዝተወለዐ እቶም ሰበስልጣን ተዛሪቦም። ድሕሪ'ዚ ድማ፡ ዓረብ ሚሊሽያ ንተወልድቲ ብሄረ ማሳሊት ብምጥቃዕ፡ ኣባይቶም ከም ዘቃጸሉን ንብረቶም ከም ዝዘመቱን ተፈሊጡ። ኣብዚ እዋን'ዚ እቲ ግጭት ዳግም ምውልዑ ድማ ነቲ ኩነታት ብሰላማዊ ኣገባብ ንምፍትሑ ዘሎ ዕድል ከጸልምቶ ይኽእል'ዩ ተባሂሉ ይስጋእ። ኣብ መንጎ መንግስትን ናይቲ ዞባ ተቓወምትን ክግበር ዝጸንሐ ዝርርብ ተወንዚፉ ከም ዘሎ ተረጋጊጹ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ካናዳውያን ስድራ-ቤት ግዳያት ሓደጋ ነፋሪት ዩክሬን፡ ካሕሳ ክወሃቡ እዮም

ቀዳማይ ሚኒስተር ከናዳ ጀስቲን ትሩዶ፡ ንካናዳውያን ስድራ-ቤት ግዳያት እታ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ብዝተተኮሳ ሚሳይል ተሃሪማ ዝተሓምምሸት ነፋሪት ዩክሬን፡ ካሕሳ ከምዝኸፍል ኣፍሊጡ። እቲ ገንዘባዊ ሓገዝ፡ ንስደራ-ቤት እቶም ግዳያት ኣብ ዝገብርዎ ጉዕዞን ምስኡ ዝተታሕዘ ወጻኢታት ኣብ ምሽፋን ክሕግዞም፡ ዝተወጠነ ምዃኑ ተገሊጹ። ጀስቲን ትሩዶ፡ እቶም ስድራ-ቤት 19,200 ዶላር ከምዝወሃቦም ምዃኑ ኣመልኪቱ። ሓይልታት እስላማዊ ሰውራ ኢራን፡ ነታ 176 ተሳፈርቲ ሒዛ ትጓዓዝ ዝነበረት ነፋሪት ብጌጋ ብምህራሞም፡ እታ ነፋሪት ኣብ ሰማይ እንከላ ከም እተባረዐትን፡ እቶም ተሳፈርቲ ብምሉኦም ከምዝሞቱን ይፍለጥ። ካብቶም ዝሞቱ ድማ 57 ዜጋጋት ካናዳን ካልኦት 29 ቀዋሚ መንበሪ ካናዳ ዝሓቱ ሰባት ነይሮም። ብተወሳኺ፡ ኢራን ንስድራ እቶም ግዳያት ገንዘባዊ ካሕሳ ከምትገበረሎም ትጽቢት ከምዘለዎ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ካናዳ ጀስቲን ትሩዶ ገሊጹ። ንሱ ስድራ-ቤት እቶም ግዳያት፡ ሬሳ ስድራቤቶም ንካናዳ ክምለስ ከምዝሓተቱን፡ ኣብ ዝመጽእ መዓልታት ሬሳታት እቶም ግዳያት ንካናዳ ክምለስ ከምዝጅምር ሓቢሩ። ቀዳማይ ሚኒስተር ካናዳ ጀስቲን ትሩዶ፡ ንኢራን ነቲ መአከቢ መኽዘን ሓበሬታ (ብላክ ቦክስ) ናይታ ዝወደቐት ነፋሪት ንፈረንሳ ክተረክቦ ከምዝሓተተን፡ እቲ ሓበሬታ ብቕልጡፍ ተመርሚሩ እቲ ጉዳይ መዕለቢ ክግበረሉን ጸዊዑ። እታ ነፋሪት፡ ካብ ከተማ ቴህራን ምስ በረረት ድሕሪ ቍሩብ ደቓይቕ ብዝተተኮሳ ሚሳይል ተወቒዓ ከምዝወደቐት ይፍለጥ። ኣብ መጀመርታ መራሕቲ ኢራን፡ እታ ነፋሪት ብቴክኒካዊ ጸጋማት ከምዝወደቐት ከምዝሓበሩን፡ እንተኾነ ግን ካብ ምዕራባውያን፡ እታ ነፋሪት ካብ ኢራን ብዝተተኰሰ ሚሳይል ከም ዝተሃርመት ዘረድእ ጭብጥታት ምስረኸቡ፡ ኢራን ነታ ነፋሪት ብጌጋ ከምዝሃረመታ ተኣሚና። እታ ነፋሪት ዝወደቐትሉ እዋን፡ ኢራን ኣብ ዒራቕ ንዝነበረ መደበራት ኣሜሪካ ብሚሳይላት ዘጥቀዓትሉ ሰዓታት እዩ ነይሩ። ኢራን ነቲ ኢራናውያን ዝኣከቡዎ መአከቢ መኽዘን ሓበሬታ፡ ናብ ካልእ ሃገር ኣሕሊፎም ከምዘይህቡን፡ ክኢላታት ቦይንግ ኣብቲ ዝካየድ ምርመራ ክሳተፉ ዓዲማ'ላ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ኣብ እግሪ ጎማ ነፋሪት ተሓቢኡ ናብ ፈረንሳ ዝተጓዓዘ ኣፍሪቃዊ ቆልዓ ሞይቱ ተረኺቡ

ካብ ኣቢጃ ናብ ፓሪስ ትጓዓዝ ኣብ ዝነበረት ነፋሪት ጎማ ዝተሓብአ ወዲ 10 ዓመት ቆልዓ እታ ነፋሪት ምስዓለበት ሞይቱ ተረኺቡ። መገዲ ኣየር ፈረንሳ ከምዝሓበሮ "ኣስከሬን ናይቲ ተሓቢኡ ይጓዓዝ ዝነበረ ቆልዓ" ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ቻርለስ ዴ ጉለ እዩ ተረኺቡ። ጎማ ናይታ ነፈርቲ ተዓጺፉ ኣብ ዝኣትወሉ ክፍሊ ነፋሪት ከምዝተረኸበ'ውን ኣፍሊጡ። ኣብቲ ጉዳይ ድማ ምጽራይ ይካየድ ኣሎ። ኤይር ፍራንስ ብትዊተር ኣብ ዘሕለፎ መልእኽቲ፡ "እቲ መገዲ በቲ ዝተፈጠረ ዘሕዝን ኩነታት፡ ሓዘኑን ስንባድኡን ይገልጽ" ኢሉ። እቲ ቆልዓ ኣፍሪቃዊ ከምዝኾነ ተረጋጊጹ'ሎ። ሰሉስ ምሸት ካብ ኣቢጃን-ኣይቮሪኮስት ዝተበገሰት ነፋሪት መገዲ ኣየር ኤይር ፍራንስ፡ ትማሊ ረቡዕ'ያ ናብ ፓሪስ-ፈረንሳ ኣትያ። ኤኤፍፒ ካብ ድሕነት ኣይቮሪኮስት ዝረኸቦ ምንጪ "ካብቲ ዘጋጠመ ዘሕዝን ክስተት ብተወሳኺ፡ ኣብ ውሕስነት መዕርፎ ነፈርቲ ዓብዪ ክፍተት ከምዘሎ ዘርእይ እዩ" ምባሉ ጸብጺቡ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ብዓልቲ ቤት ኮቢ ብርያንት፡ 'ንጓሂና ክገልጹ ዝኽእሉ ቃላት የለዉን'

ሰብኣያ ብሞት ዝተፈለያ ቫነሳ፡ ድሕሪ'ቲ ህይወት፡ ኮኾብ ተጻዋታይ ኩዕሶ ሰኪዔት ዝነበረ በዓል ቤታን፡ ጓሎምን  ከምኡውን ካልኦት ሸውዓተ ሰባትን ዘጥፈአ ምውዳቕ ሄሊኮፕተር፡ ንፈለማ እዋን ዝተሰምዓ ሓዘን ኣካፊላ። ንሳ፤ ኣብ ኢንስታግራም ኣብ ዘስፈረቶ ጽሑፍ "ተዘሚተ'የ. . .  ንጓሂና ክገልጹ ዝኽእሉ ቃላት የለዉን" ክትብል ዝተሰምዓ መሪር ሓዘን ገሊጻ። እቶም ሰብ ሓዳር፡ ነታ ኣብቲ ሓደጋ ግዳይ ዝኾነት 13 ዓመት ዝዕድሚኣ ጓሎም ጊያና ወሲኽካ፡ ኣርባዕተ ኣዋልድ ይርከበኦም። ንስነ-ስርዓት ቀብሪ ብዝምልከት ግን ዛጊት ዝተፈልጠ ነገር የልን። ጠንቂ ናይቲ፡ ኣብቲ ብግመ ዝተሸፈነ ኩነታት ኣየር ጎቦታት ምዕራብ ከተማ ሎስ ኣንጀለስ ዘጋጠመ ምሕምሻሽ ናይታ ሄሊኮፕተር፡ ክሳብ ሕጂ ኣብ መርመራ ይርከብ። ብርያንት፡ ጓሉ ንእትርከበላ ጋንታ ኩዕሶ ሰኪዐት መንእሰያት ከሰልጥን እዩ ዝኸይድ ነይሩ። ኣብቲ ሓበሬታ፡ ቫነሳ ደጊማ "ብሃንደበታዊ ሞት ፈቃር በዓል ቤተይ ኮቢ - ዘደንቖ ኣቦ ደቅናን፡ ምጭውትን፡ ምቅርትን ፡ ፈቃር፡ በላሕን፡ ብጣዕሚ እተገርምን ጓለይን፡ ሓፍተን ንናታልያ፤ ቢያንካን፡ ካፕሪን ዝኾነት ጊያናን መሪር ሓዘን ተሰሚዑና'ሎ" ኢላ። ኣስዒባ'ውን፡ "ኣብዚ ምሳና ንዘለኣለም እንዘህልዉልና'ዩ ትምኒትና ፤ እቶም ጽቡቓት በረኸት ገዛና ብቅጽበት ተወሲዶምና። ካብ ሕጂ ንደሓር ህይወትና እንታይ ከም ዝመስል ኣይፈልጥን፡ ብዘይ ብእኦም ምንባር ክግምቶ ኣጸጋሚ እዩ" ክትብል ጽሒፋ። ንሳ ነቶም ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ሓዘኖም ዝለጹላን ተኻፈልቲ ሓዘናን ዝኾኑ ድሕሪ ምምስጋን፡ ነቶም ብምውዳቕ እታ ሄሊኮፕተር ዝተጸልዉ ስድራቤታትን፡ ካልኦት ኣባላት እታ ጋንታ ኩዕሶ ሰኪዐት ንምሕጋዝ፡ ጻውዒት ኣቕሪባ። ኣብራሪ እታ ሄሊኮፕተርን፡ ክልተ 13 ዓመት ዝዕደሚአን ኣብቲ ውድድር ክሳተፋ ዝነበረን ኣዋልድ፡ ሰለስተ ወለዶምን፡ ሓደ ካልእ ኣሰልጣንን ኣብቲ ሓደጋ ሞይቶም ኣለዉ። ብርያንት ንጋንትኡ ሎስ ኣንጀለስ ሌከርስ፡ ሓሙሽተ ግዜ ተዓዋቲት ኤንቢኤን፡ ክልተ ግዜ ተሸላሚ ወርቂ መዳልያ ኦሊምፒክ ዝነበረ'ዩ። ምስታ ጋንታ ን20 ዓመታት ድሕሪ ምጽናሕ ኣብ ሚያዝያ 2016'ዩ ጥሮታ ወጺኡ። ኣብቲ ብረቡዕ ዝተኻየደ ዝኽሪ፡ ጋንትኡ ሌከርስ፡ "ልዕሊ ተጻዋታይ ኩዕሶ ሰኪዔት" ብምባል ገሊጻቶ። "ኮበ ንሎስ ኣንጀለስ ሌከርስ፡ ደገፍትናን፡ ከተማናን እንታይ ዓይነት ሰብ ከም ዝነበረ፡ ቃላት ኣይገልጾን እዩ። ልዕሊ ተጻዋታይ ኩዕሶ ሰኪዔት፡ ፈቃር ኣቦን፡ በዓል ቤትን፡ ወዲ ጋንታን እዩ ነይሩ። ፍቕሮምን ብርሃኖምን ንዘለኣለም ኣብ ልብና ክተርፍ እዩ"።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ካዛኪስታን፡ 98 ተሳፈርቲ ሒዛ እትጎዓዝ ዝነበረት ነፋሪት ወዲቓ

ኣብ ካዛኪስታ፡ 98 ተሳፈርቲ ጽዒና እትጎዓዝ ዝነበረት ነፋሪት ብምውዳቓ፡ ብውሑዱ 14 ሰባት ከም ዝሞቱ ሰብመዚ'ታ ሃገር ሓቢሮም። እታ ንብረት መገዲ-ኣየር 'በክ' ዝኾነት ነፋሪት፡ ካብ መዕርፎ ነፈርቲ ኣልማቲ ምስተገበሰት ኣብ ውሽጢ ሒደት ደቓይቕ ወዲቓ ተሓምሺሻ። ሮይተርስ ከምዝሓበሮ፡ እታ ነፋሪት ክትበርር እንከላ፡ እቲ ከባቢ ብግመ ተሸፊኑ ከምዝነበረ ገሊጹ። ሰብ-መዚ እቲ መዕረፎ ነፈርቲ፡ ዝደሓኑ ሰባት ከምዘለው ገሊጾም። እታ ነፋሪት ካብ ከተማ ኣልማቲ ተበጊሳ፤ ናብ ናብ ርእስ-ከተማ ካዛኪስታን ኑር-ሱልጣን ክትበርር ምስተበገሰት እያ ተሓምሺሻ። ጠንቂ ናይቲ ሓደጋ እንታይ ምዃኑ ክሳብ ሕጂ ኣይተገልጸን። ሰብ-መዚ እቲ መዕረፎ ነፈርቲ፡ እታ ነፋሪት 93 ተሳፈርትን 5 ሰራሕተኛታትን ሒዛ ከምዝነበረት ገሊጾም። ህጻናት ሓዊሱ፡ ብውሕዱ 60 ሰባት ጉድኣት ከምዝበጽሖም ተገሊጹ'ሎ። እታ ነፋሪት ኣብ ልዕሊ ክልተ ደርቢ ዘለዎ ህንጻ እያ ወዲቓ። ድሕሪ እቲ ሓደጋ፡ ዘጋጠመ ባርዕ ሓዊ የለን። ኣባላት ስርሒት ህይወት ኣድሕን'ታ ሃገር ኣብቲ ከባቢ ከምዘለውን፡ ነቶም ዝደሓኑ ሰባት ናብ ውሑስ ቦታን ሆስፒታላትን ይወስድዎም ምህላዎም ተገሊጹ። ፕረዚደንት ካዛኪስታን ቛስም-ጆመራት፡ ንስድራ-ቤት እቶም ግዳያት ጽንዓት ይሃብኩም ድሕሪ ምባል፡ እቶም ነዚ ሓደጋ ከጋጥም ዝገበሩ ብሕጊ ከምዝሕተቱ ኣመልኪቱ። ኣብ ካዛኪስታን እዚ ናይ መጀመርያ ዝጋጠመ ሓደጋ ነፋሪት ኣይኮነን። ኣብ ጥሪ 2013፡ ብሓደጋ ነፋሪት ኣስታት 20 ሰባት ከምዝሞቱ ጸብጻባት ይሕብሩ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ'ውን፡ ሓንቲ ላዕለዎት ሓለፍቲ ተሰኪማ ዝነበረት ወተሃደራዊት ነፋሪት ብምሕምሻሻ፡ 27 ሰባት ከምዝሞቱ ይፍለጥ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ቦይንግ ምስ ሓደጋ ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ብዝተኣሳሰር ተኸሲሱ

ቤተሰብ ናይ ሓደ ግዳይ ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ንኩባንያ መፍረ ነፈርቲ ቦይንግ ኣብ ኣሜሪካ ኣብ ቤት ፍርዲ ፈደራል ክሲ መስሪትሉ። ስድራቤት ርዋንዳዊ ግዳይ ጃክሰን ሙሶኒ ኣብ ዘቕረቦ ክሲ እታ ዝወደቐት ቦይንግ 737 ማክስ ዝዓይነታ ነፋሪት፡ ኣብ ስርዓት መቆጻጸሪኣ ናይ ዲዛይን ጸገም ከም ዝነበራ ኣመልኪቶም። ኩባንያ መፍረ ነፈርቲ ቦይንግ ብዛዕባ'ቲ ክሲ ዛጊት ዝሃቦ ምላሽ የለን። እቲ ኩባንያ ምስቲ ሓደጋ ምትሕሓዝ ከም ዘለዎ ዝንገረሉ ስርዓት መቆጻጻሪ'ታ ነፋሪት ከም ዘመሓየሾ ዝሓለፈ ረቡዕ ኣፍሊጡ ኢዩ። ጉጅለ መርመርቲ ምኽንያት ናይቲ ሓደጋ ንምፍላጥ ገና ኣብ መርመራ ኢዮም ዘለዉ። ይኹን እንበር ኣፈናዊ ጸብጻብ ከም ዘመልክቶ፡ ሓደ ካብቶም ዝተገጥሙላ ሶፍትዌራት ባዕሉ ከም ዝተወለዐ መርመርቲ ኣረጋጊጾም ክብል ዎል ስትሪት ጆርናል ዝተባህለ ፍሉጥ ኣመሪካዊ ጋዜጣ ገሊጹ። ብብዙሓት ሃገራት: መንገዲ ኣየራትን ኩባንያ ቦይንግን እተን 737 ማክስ 8 ዝዓይነተን ነፈርቲ ውሕስነተን ክሳብ ዝረጋገጽ ካብ በረራ ተኣጊደን ይርከባ። እቲ ጋዜጣ ኣስማቶም ዘይተገለጸ ምንጭታት ጠቒሱ ከም ዝጸብጸቦ፡ እቲ ውጽኢት ብሓሙስ ንበዓል መዚ ኣቭየሽን ኣሜሪካ መግለጺ ኣብ ዝተዋህበሉ እዋን ከም ዝቐረበ ይገልጽ።ኣብዚ ጉዳይ ቦይንግ መልሲ እንተለዎ ተሓቲቱ ኣብ ዝሃቦ ምላሽ፡ ብዛዕባ እቲ ሓደጋ ዝግበር መርመራ ቅድሚ ምዝዛሙ ዝኾነ ርእይቶ ከም ዘይህብ ገሊጹ። እዚ ከምዚ'ሉ ከሎ፡ ሚኒስትሪ መጉዓዝያ ኢትዮጵያ 'ዎል ስትሪት ጆርናል' ዘውጽኦ ጸብጻብ ከም ዝርኣዮን ምላሽ ክህብ ምዃኑን ገሊጹ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ኣሜሪካ፡ መርከብ ታይታኒክ ዝረኸበ ሰብ ንኤሜሊያ ኢርሃርት ክረኽባ'ዶ ይኸውን?

ኤሜሊያ ኢርሃርት፡ እንታይ'ዩ ገጢሙዋ? ኣበይ'ያ ጠፊኣ? ዝብሉ ሕቶታት ንዓሰርታት ዓመታት ምናባዊ ኮይኖም መጺኦምን ኣለው። ብ1937፡ ኣሜሪካዊት ኣብራሪት ነፋሪት ኤሜሊያ ኢርሃርት፡ ዓለም ክትዘውር ክትበርር ምስ ፈተነት፡ ርጋጻ ዝሕብር ምልክት ኣይገደፈትን። ሕዚ፡ ሒዛታ ጠፊኣ እትብሃል ነፋሪትን ቅሪታን ንምርካብ፡ ኣብ ንኡሽቶ ውቅያኖስ ኒኩማሮሮ ሓድሽ ኣለሻ ተጀሚሩ ኣሎ። እዚ ኣለሻ፡ ቑርጽራጽ መርከብ ታይታኒክ ብዝረኸበ ፍሉጥ በዓል ሞያ ውቅያኖስ ሮበርት ባላርድ ዝምራሕ'ዩ። ብዙሓት ፈቲኖም ዝወደቕሉ ጉዳይ፡ ንሱ ክዕወተሉ'ዶ ይኸውን? ኤሜሊያ ኢርሃርት፡ ኮኸብ ኣቪየሽን ዓለም ጥራሕ ኣይነበረትን፤ ህብብቲ'ውን እያ ነይራ። እዛ ፈላሚት ፓይለት ኣብ 1932 ኣብ ዙርያ ኣትላንቲክ ብዘይምቁራጽ ንብሕታ ዝበረረት ፈላሚት ጓል ኣንስተይቲ'ያ። እቲ በረራ፡ ስምዒታዊ ነይሩ። ኣብ ዝኸደቶ፡ ርእሰ ዜና ዓለም ኮይና ሚዲያታት ክስዕብኣ ጀሚረን። ተቖጻጻሪ መዕርፎ ነፈርቲ ሃገራዊ ቤተ መዘክርን ነፈርትን ኣሜሪካ ዶሮትራ ኮችራኔ፡ "ኢርሃርት ኣብ 1930ታት ሓንቲ ካብ ዝንኣዳ ደቂ ኣንስትዮ'ያ" ክብል ይገልጻ። "ወዲ ተባዕታይ ኣብ ዝተቖጻጸሮ ዓለም፡ ኣብ ዓውዲ ኣቪየሽን ዓርሳ ዘዕበየት ጓል ኣንስተይቲ'ያ" ድማ ይብላ። ጉዕዝኣ ካብ ምዕራብ ኣሜሪካ ናብ ብራዚል፣ ኣፍሪቃ፣ ማእኸላይ ምብራቕ፣ ህንዲ፣ ኢንዶኖዢያ፣ ኣውስትራሊያ፡ መወዳእታ ድኣ ፓፓዋ ኒው ጊኒ ወሲዱዋ'ዩ። ካብዚ ኹሉ ፓስፊክ ጥራሕ'ዩ ተሪፉዋ ነይሩ። መዛዘሚ ጉዕዝኣ ሃዋይ ገይራ መሬት ኣሜሪካ ክትረግጽ'ኳ እንተነበረ፡ ካብ ከተማ ሊ፡ ፓፓዋ ኒው ጊኑ ምስ ተበገሰት ግን ናብ ቀጻሊ መዕረፊኣ ዝነበረት ጸባብ ደሴት ሃውላንድ ኣየቕነዐትን። እንታይ'ዩ ኣጋጢሙዋ ዝብል ነገር ክሳብ ሕዚ ኣይተነጸረን፤ ሚስጢርን ሕንቅልሕንቅሊተይን ኮይኑ ተሪፉ። "ርጋዛ ዝሕብር ምልክት ዘይገደፈ ምጥፋእ ኤሜሊያ ኢርሃርት፡ ክሳብ ሕዚ ዝንተኣለማዊ ሚስጢር ዝኾነ ጉዳይ'ዩ" ይብል ኮችራኔ። በዓል ሞያ ውቅያኖስ ሮበርት ባላርድ፡ ንከምዚ ዝበለ ፍጻሜ ሓድሽ ኣይኮነን። እዚ ወዲ 77 ዓመት ሰብኣይ፡ ቑርጽራጽ ታይታኒክ ጥራሕ ዘይኮነ፡ ኣብ መዓሙቕ ኣትላንቲክ መርከብ ኲናት ናዚን ካልኦትን ጋሕጢጡ ዘውጽአ ሙኩር በዓል ሞያ'ዩ። "ልክዕ ከምቲ ኣነ ባሕሪ ውሽጢ እናኣተኹ ህይወተይ ሙሉእ ዝሰራሕኹዎ፡ ኩሉ ሰብ ከቢድ'ዩ ኢሉ ዝሓሰቦ ብምግባር ዓለም ዘደነቐት ሰብ ብምንባራ፡ ብታሪኽ ኤሜሊያ ኩል ግዘ ይግረም ነይረ" ይብል ባላርድ። "ኣነ ሃዳናይ እየ፤ ይዓብዩ ዘለው ሃደንቲ ድማ ክትከውን ኣለካ። ንነብሰይ ኣብታ ነፋሪት ገይረ፡ ኤሜሊያ ይኸውን ኣለኹ" ኢሉ። ስለዚ፡ ኤሜሊያን ነፋሪታን ኣበይ እየን ዘለዋ? እዚ ልኡኽ ኣለሻ፡ ኣብ ማእኸላይ ፓስፊክ ናብ እትርከብ ንኡሽቶ ደሴት ኒኩማሮሮ ኣምሪሑ ኣሎ። 2 ሓምለ 1937 ናብ ደሴት ሃውላንድ ክትበጽሕ ኣሚታ ዝነበረት ኤሜሊያ፡ መርከብ ሓለዋ ገምገም ባሕሪ ኣሜሪካ፡ እታ ትበረላ ዝነበረት Lockheed L-188 Electra ኣብቲ ኣድማስ በጺሓ ክትሕግዛ ብትዕግስቲ ትጽበ ነይራ። ኤሜሊያ ኢርሃርት ፍሬድ ኑናን ምስ ዝተብሃለ መርከበኛ ኣብ ዝተጉዓዘትሉ በረራ፡ ቐሪብና ኣለና ግን ድማ ነዳዲ ይሓጽረና ኣሎ ዝብል መልእኽቲ ሰዲዶም ነይሮም። እቲ ናይ መወዳእታ ናይ ራዲዮ መልእኽቶም ድማ፡ ደሴት ሃውላንድ ኣብ ዝርከበሉ መስመር ጉዕዞ ባሕሪ ይበሩ ከም ዘለው ዝሕብር'ዩ ነይሩ። ኣብ ተመሳሳሊ መስመር ግን፡ ካብ ሃውላንድ 648 ኪሎ ሜትሮ ርሒቑ ንኣንፈት ደቡብ ምዕራብ ደሴት ኒኩማሮሮ ይርከብ። እዚ'ዩ፡ እዛ ሰብ ኣብቲ ደሴት ንምእላሽ ዘለዓዓለ ገግምት። ምጥፋእ ኤሜሊያን፡ ሓይሊ ባሕሪ ኣሜሪካን ሓለውቲ ገምገም ባሕርን ብሓባር ዘካይዱዎ ኦፕሬሽን ክጅመር ምኽንያት ኮይኑ ኣሎ። እታ ነፋሪት፡ ኣብ ጥቓ ደሴት ሃውላንድ ወዲቓ ትኸውን ትኽእል'ያ ዝብል ግምት ኣሎ፤ ሓባሪ ምልክት ግን የለን። ሕጽረት ምርጫ ክኾኑ ዝኽእሉ ክልሰ ሓሳባት እንተሃለወ'ውን፡ ገሊኦም ዝተፈለዩ እንትኾን ብተመራመርቲ ኤሜሊያን ግን ተኣማንነት ዝረኸቡ ኣይኮኑን። ኢርሃርት ካብ ኣንፈት ሰሜን ናብ ደሴት ማርሻል ምስ ከደት ብጃፓናውያን ተታሒዛ ኣብ እዋን ካልኣይ ኲናት ዓለም ኣንጻር ኣሜሪካ ዝነግር ፕሮፖጋንዳ ክትሰርሕ ተገዲዳ ክትኸውን ትክእል'ያ ዝብል ሓደ ግምታዊ ሓሳብ ኣሎ። ኣብ 2017፡ ናይ ክልቲኦም ምስሊ ርእሰ ዜና ማዕከናት ሓበሬታ ኮይኑ ነይሩ ግን ድማ፡ ግልጺ ሓበሬታ ዝህብ ኣይነበረን። ነዚ አመተ ዘራጉዱ ጃፓናውያን'ውን ኣይተረኸቡን። ኢርሃርት፡ ኣብ ትሕቲ ጃፓናውያን ምስ ጸንሐት ኣሜሪካ ኣትያ፡ ኣብ ኒው ጀርሲ ሽማ ቐይራ ትነብር ነይራ'ያ ዝብል ካልእ ግምታዊ ሓሳብ'ውን ኣሎ። ነዚ ዘረጋግጽ መረዳእታ'ውን ኣይተረኸበን። እቲ፡ ኣብ ደሴት ኒኩማሮሮ ወዲቓ ትኸውን'ያ ዝብል ክልሰ ሓሳብ ግን ብዙሓት ደገፍቲ ኣለውዎ። ኣብ 1940ታት ዝተረኸበ ዓጽሚ ናይ ወዲ ተባዕታይ'ዩ ተባሂሉ፤ ድሓር ብፎረንሲክ ኣብ ዝተረጋገጸ ስእሊ ድማ ናይ ጓል ኣንስተይቲ ክኸውን'ዩ ተባሂሉ ተገሚቱ ነይሩ። እዚ ማለት፡ ምስ ኤሜሊያን ኢርሃርት ዝዛመድ ክኸውን ይኽእል። ይኹን'ምበር፡ ንዝሓለፉ ዓሰርታት ዓመታት ብርክት ዝበሉ ኣለሻታት ኣብ ከባቢ ደሴት ሃውላንድ ተኻይዶም፤ ኩሎም እታ ነፋሪት ኣሊሾም ክረኽቡ ኣይክኣሉን፤ ወዲቖም። ባላርድ፡ ዓብዪ ኦፕሬሽን ከካይድ እዩ። ሓደ ጉጅለ፡ ዝኾነ ዓይነት ኣፋፍኖት ክረክብ ዝኽእል ዓጽሚ ወይ ካልእ ነገር ክረክብ ክጽዕር'ዩ። እቲ ኻልኣይ ባዕሉ ዝመርሖ ጉጅለ ድማ፡ ኣብ ውሽጢ ነታ ነፋሪት ክሃድን'ዩ። ኢርሃርትን ኑናንን ሓደጋ ምውዳቕ ኣጋጢሙዎም እንተድኣኾይኑ፡ እታ ነፋሪት ናብ ባሕሪ ኣትያ ክትኸውን ትኽእል'ያ። እዚ ሓድሽ ልኡኽ፡ ቴክኖሎጂ ተጠቒሙ ባይታ እቲ ውቅያኖስ ክቕይስ'ዩ። ክሳብ 3,962 ሜትሮ ዕምቆት ኣትዮም ዝህስሱ ሰራሕተኛታት ሓይሊ ባሕሪ ድማ ክውደቡ'ዮም። ብዙሓት፡ ምጥፋእ ኢርሃርት ተደሪኾም ምኽረ ሓሳቦምን ግምቶምን ክህቡ ዝጸንሑ ሰብ ሞያ ግን፡ ልኡኽ ሮበርት ፍሹል'ዩ ይብሉዎ። "እታ ነፋሪት ኣብ ጥቓ ኒኩማሮሮ እያ ዘላ ኢለ ኣይሓስብን" ኢላ ክኢላን ጸሓፊት ግለ ታሪክን ኢርሃርት ሱዛን ቡትለር።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ቦይንግ ኣብ ነፈርቲ 737 ኤንጂ ንዝተረኸበ ነቓዓት ክፍትሽ ተኣዚዙ

ምምሕዳር ኣቭየሽን ፌደራል ኣመሪካ፡ ቦይንግ ኣብ ሓንቲ ዘገልገለት ነፋሪት ምትዕርራያት ክገብር እንከሎ ነቲ ነቓዓት ከም ዝረኸበ ኣፍሊጡ። እቲ ትካል ከምዝበሎ፡ ኣብ ካልኦት ዝተወሰና ነፈርቲ'ውን ተመሳሳሊ ነቓዓት ተረኺቡ እዩ። ካብ ምብራር ተኣጊደን ዘለዋ '737 ማክስ' ነፈርቲ ግን በዚ ፍተሻ ኣይተጸለዋን። '737 ኤንጂ' ዝዓይነተን ነፈርቲ ምስ ዘለውኦም መገድታት ኣየር ብዛዕባ እዚ ኩነታት ንምዝርራብ ርክብ ከምዝገበረ ዝገለጸ ቦይንግ፡ ዝተሓበረለይ ጸገም ግን የለን ኢሉ። እቲ ነፈርቲ ዘፍርይ ትካል፡ በዚ ፍተሻ ክንደይ ነፈርቲ ከምዝጽለዋ ኣይሓበረን። "ኣብ መጻኢ መዓልታት፡ ምስ ዓማዊልና ኮይንና ኣብ ገለ ነፈርቲ ነቲ ዝተብሃለ ፍተሻታት ክነካይድ ኢና" ኢሉ ቦይንግ ኣብ መግለጺኡ። እቲ ዝተረኸበ ነቓዓት ኣበይ ምዃኑን ካልእን ዝርዝር ሓበሬታ ንምርካብ ቢቢሲ ንቦይንግ ሕቶ ኣቐሪቡ፡ ዛጊት ግን ምላሽ ኣይረኸበን።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ዝተጐዘየ ኢድን ቀለቤት መርዓን፡ ኣብ ከብዲ ሻርክ ተረኺቡ

ወዲ ስኮትላንድ ዝኾነ በጻሒ ዓዲ፡ ናይ መርዓ ቀለቤቱን ዝተጐዘየ ኢዱን ኣብ ከብዲ ሻርክ ተረኺቡ። እቲ ወዲ 44 ዓመት ሰብኣይ፡ ኣብ ዝሐለፈ ቀዳመ-ሰንበት፡ ኣብ ጥቃ ማዳጋስካር ኣብ እትርከብ ደሴት ሪዩንየን፡ ኣብ ገማግም ባሕሪ ዝሕንብስ ዝነበረ'ዩ። ንሱ፡ ኣብቲ ቦታ ምስ በዓልቲ ቤቱ ንሰሙን ምሉእ ንዕርፍቲ ከም ዝመጸኣ ይፍለጥ። እቲ ሻርክ ብኽኢላታት ንመጽናዕቲ ምስ ተታሕዘ እዩ፡ ኢዱን ቀለቤቱን ኣብ ከብዱ ዝተረኽበ። ነበርቲ እቲ ከባቢ ንቢቢሲ ከም ዝሓበርዎ፡ እቲ ሰብኣይ ንሰበይቱ ንውሑዳት ደቃይቕ ንክሕንብስ ኢሉ ከም ዝተፈለያ ገሊጾም። ሰብ-መዚ'ቲ ከባቢ፡ካብ በዓልቲ ቤቱን ካብ ካልኦትን ዝረኸብዎ ሓበሬታ መሰረት ገይሮም፡ ብጀላቡ፣ ሓንበስትን ሄልኮፕተርን ተሃጊዞም እንተኣለሽዎ'ኳ፡ ነቲ ሰብኣይ ግን ክረኽብዎ ኣይከኣሉን። ድሕሪ ሒደት መዓልታት ግና ኣብቲ ከባቢ ገለ ክፋል ኣካላት እቲ ሰብኣይ ኣብ ከብዲ ሻርክ ተረኺቡ። ኣብቲ ብብዝሒ ሻርክ ዝርከበሉ ከባቢ፤ ንሓምበስትን በጻሕቲ ዓድን ዘጠንቅቕ ታቤላታት ተሰቒሉ ይርከብ። እቲ ሻርክ ምስ ካልኦት ዓሳታት ኣብ ዝሓለፈ ሰኑይ ኣብ ህንደዊ ውቅያኖስ እዩ ተታሒዙ። እቲ ስብኣይ፡ ኣብ ባሕሪ ምስ ጠሓለ ድዩ ወይስ እናሓንበሰ እንከሎ ብሻርክ ተበሊዑ ንዝብል ግን ክሳብ ሕጂ ዝተዋህበ ሓበሬታ የለን። ኣብ ዝሓለፈ ግዜ፡ ኣብ ደሴት ሪዩንየን ክልተ ሓደገኛ ዝኾኑ መጥቃዕቲ ሻርክ ኣጋጢሙ ነይሩ። ሰብ-መዚ እቲ ከባቢ፡ ካብ 2013 ጀሚሩ፡ ኣብ ኩሉ ገማግም ባሕሪ እታ ደሴት ሰባት ንኸይሕብሱ ከልኪሉ ነይሩ እዩ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ወተሃደራዊት ነፋሪት ፓኪስታን ብምውዳቓ 17 ሰባት ሞይቶም

ኣብ ፓኪስታን ከተማ ራዋልፒንዲ ሓንቲ ወተሃደራዊት ነፋሪት ተሓምሺሻ 17 ሰባት ከም ዝሞቱ፡ በዓልመዚ ምክልኻል ሓደጋ እታ ሃገር ኣፍሊጡ። በቲ ሓደጋ ሓሙሽተ ሰራሕተኛታት በረራን ካልኦት 12 ሰባትን እንክሞቱ፡ 12 ሰባት ከም ዝተጎድኡ ድማ፡ መራኸብቲ ሓፋሽ እታ ሃገር ፀብፂበን። ካብቲ ሓደጋ ብህይወት ዝተረፈ ሰብ ከም ዘየለ እውን ተገሊፁ። እዛ ኣብ ልምምድ ከም ዝነበረት ዝተነገረላ ነፋሪት ኣብ ናይ መንበሪ ከባቢ ብምሕምሻሻ፡ ብርክት ዝበሉ መንበሪ ኣባይቲ ተቓፂሎም እዮም። እታ ነፋሪት ናይ ወተሃደራዊ ኣቬየሽን ፓኪስታን ዋላ እኳ እንተኾነት፡ መንቀሊ እቲ ሓደጋ ግን ዛጊድ ኣይተፈለጠን። እዚ ሓደጋ ኣብ ዘጋጠመሉ ከባቢ፡ ናብ ብዙሓት ሰባት ኣውያትን ምእካብን ከም ዝነበረ ማዕኸል ዜና ኤ ኤፍ ፒ ፀብፂቡ። ጋዜጠኛ ኤ ኤፍ ፒ፡ ክሳብ ሕዚ ኣብቲ ከባቢ ትኪን ስባር ናይታ ነፋሪትን፡ ኣብ ሓደ ናሕሲ መንበሪ ገዛ ከም ዝረኣየን ሓቢሩ። "ካብ ድቃሰይ ድምፂ ምፍንጃር ምስ ሰማዕኹ እየ ነቒሐ" ዝብል ነባሪ እቲ ከባቢ መሓመድ ሳዲቕ፡ ኣብቲ እዋን ሰባት የእውዩ ከም ዝነበሩን፡ መጠን እቲ ባርዕ ልዑል ብምንባሩ ክንሕግዞም ኣይከኣልናን ኢሉ። ኣብ ጥቓ ርእሰ ከተማ እታ ሃገር ኢስላማባድ ትርከብ ከተማ ራዋልፒንዲ፡ ማእኸል ዋና ቤት-ፅሕፈት ሰራዊት እታ ሃገር እያ። ቅድሚ ትሽዓተ ዓመታት ብውልቀ መገዲ ኣየር ትሰርሕ ነፋሪት ኣብ ከተማ ኢስላማባድ ብምሕምሻሻ፡ 152 ተጓዓዝቲ ምሟቶም ይዝከር። እዚ ኣጋጣሚ ድማ ኣብ ታሪኽ ፓኪስታን ህይወት ብዙሓት ሰባት ዝጠፍአሉ ኣጋጣሚ ኮይኑ እዩ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ኩባንያ ቦይንግ፡ ጠለብ ነፈርቲ 737 ማክስ ተሰሪዝዎ

ብተዛማዲ ትሑት ክፍሊት ዘኽፍል መገዲ ኣየር ስዑዲ 'ፍላይድይል' ምስ ኩባንያ ቦይንግ ኣትዩዎ ዝነበረ ውዕል ምግዛእ 30 ነፈርቲ 737 ማክስ ሰሪዝዎ። እዚ ውሳነ ንምወዳቕ ማክስ 737 ነፈርቲ መገዲ ኣየር ኢንዶነዥያን ኢትዮጵያን ተኸቲሉ ኢዩ ዝውሰድ ዘሎ። ድሕሪ'ቲ ሓደጋ እዘን ዓይነት ነፈርቲ ካብ ስራሕ ደው ኢለን ይርከባ። ውሑሳት ንምግባረን ድማ ቦይን ኣብ ስራሕ ተጸሚዱ ይርከብ። ኩባንያ ቦይንግ፡ ፍላይድይል ካብቲ ኣፈናዊ ስምምዕ ምውጻኣ ወግዓዊ ገይሩ። እቲ ኣፈናዊ ስምምዕ ብውሑዱ ናይ 5.9 ቢልዮን ዶላር ኢዩ ነይሩ። ኣብ ትሕቲ ብመንግስቲ ዝውነን መገዲ ኣየር ሱዕዲ ዝመሓደር ፍላይድይል፡ ኣቃልብኡ ናብ ኩባንያ መፍረ ነፈርቲ ኣይርባስ ብምግባር A320 ዝዓይነተን ነፈርቲ ክውንን'ዩ። ሓደጋ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ኣብ ውሽጢ 5 ወርሒ ንኻልኣይ ግዘ ዘጋጠመ ምውዳቕ ነፋሪት 737 ማክስ ኮይኑ ተመዝጊቡ'ሎ። እተን ደው ኢለን ዘለዋ ዓይነት ነፋርቲ 737 ማክስ መዓስ ናብ በረራ ከም ዝምለሳ ብጩቡጥ ዝተፈልጠ ነገር የለን። ቦይንግ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ንስድራቤት ግዳያት እቲ ሓደጋታት ዝኸውን 100 ሚልዮን ዶላር ከም ዝህብ ዕላዊ ገይሩ ነይሩ። እዚ ገንዝብ ምስቲ ብስዳራቤት ግዳያት ዝተመስረተ ክሲ ዝተኣሳሰር ኣይኮነን። እዚ ስጉምቲ ብጠበቓታት ስድራቤት ግዳያት ተቐባልነት ኣይረኸበን።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ዴ.ሪ ኮንጎ፡ ኣብ ልዕሊ መንበሪ ገዛ ብዝተሓምሸሸት ነፋሪት ብውሑድ 27 ሰባት ሞይቶም

ኣብ ዴሞክራሲያዊት ሪፐብሊክ ኮንጎ ከተማ ጎማ ኣብ ልዕሊ መንበሪ ገዛ ብዝተሓምሸሸት ነፋሪት መጓዓዝያ ብውሑድ 27 ሰባት ከምዝሞቱ ሰበስልጣን ኣፍሊጦም። ካብ ግዳያት፡ እቶም 9 ኣብ ሓደ መንበሪ ገዛ ተኣኻኺቦም ዝነበሩ ኣባላት ስድራቤት ከምዝኾኑ ተገሊጹ። እታ ንእሽተይ ነፋሪት መጓዓዝያ ካብ ናይታ ከተማ መዕርፎ ነፈርቲ ካብ እትብገስ ኣብ ውሽጢ ሓጺር ግዜ ዝተሓምሸሸት ኮይና፡ መንቀሊ'ቲ ሓደጋ ዛጊት ኣይተነጸረን። 17 ተጓዓዝትን ክልተ ኣባላት በረራን ድማ ጽዒና ምንባራ ሰበስልጣን ሓቢሮም። ኣብታ ሃገር ብሰንኪ ድኹም ደረጃ ድሕነትን ጽገናን ተደጋጋሚ ሓደጋ ነፈርቲ ከምዘጋጥም ይዝረብ። በዚ ምኽንያት ኩለን ኣብታ ሃገር ዝርከባ ነፈርቲ መጓዝያ ናብ ኣውሮጳዊ ሕብረት በረራ ከይገብራ ተኣጊደን'የን። ዶርኒየር-28 ትዊን-ቱርቦፖርፕ ዓይነት ነፋሪት ቢዚ ቢ ብዝበሃል ብሕታዊ ትካል ትውነን። ካብ መሬት ምስተለዓለት ኣብ ውሽጢ ሓደ ደቒቕ ከምዝተሓምሸሸት ሓደ ምስክር ዓይኒ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። እታ ነፋሪት ናብ ደቡብ ጎማ፡ ኣስታት 350 ኪሎሜትሮ ርሒቓ ናብ እትርከብ ቤኒ ትጓዓዝ ነይራ። ጄሞ ሜዳር ዝተበሃለ ምስክር ዓይኒ፡ እታ ነፋሪት "ኣብ ኣየር ሰለስተ ግዜ ከምዝተሽከርከረትን ከቢድ ትኪ ከምዘውጽኣትን" ምርኣዩ ገሊጹ። "እታ ነፋሪት ምስወደቐት ናብኡ ከይድና፤ ነቲ ፓይለት ንፈልጦ ኢና፡ ዲድየር እዩ ዝበሃል። 'ርድኡኒ . . . ርድኡኒ' እናበለ ብዓውታ ይምሕጸን ነይሩ። ሓያል ባርዕ ተፈጢሩ ስለዝነበረ ግን ክንጽጋዕ ኣይከኣልናን" ክብል ንሮይተርስ ተዛሪቡ። ገለ ምንጪታት ንቢቢሲ ከምዝሓበርዎ እታ ነፋሪት ምስተበገሰት ኣብ ሞተረ [ኢንጂን] ጸገም ከጋጥማ ኪኢሉ'ዩ። እታ ነፋሪት ኣብ ዝተሓምሸሸትሉ እዋን፡ ክንደይ ሰባት ኣብ ውሽጢ መንበሪ ገዛውቶም ነይሮም ዝብል ኣይተፈለጠን ነይሩ። እታ ነፋሪት ሰባት ብጻዕቂ ኣብ ዝነብሩሉ ከባቢ'ያ ተሓምሺሻ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ዛምቢያ፡ ብበርቂ ዝተሃረመት ነፋሪት መጓዓዝያ ብሰላም ዘዕለበ ፓይለት ናእዳ ይቐርበሉ ኣሎ

ነፋሪት መጓዓዝያ ዳሽ 8-300 ዋንነታ ፕሮፍላይት ናይ ዝበሃል ብሕቲ መገዲ ኣየር'ያ። ኣብ በረራ እናሃለወት ብበርቂ ኣብ ዝተወቐዐትሉ እዋን 41 ተጓዓዝቲ ሒዛ ነይራ። ጉዕዞኣ ካብታ በጻሕቲ ዝበዝሑላ ከተማ ሊቪነግስተን ናብ ርእሰ ከተማ ዛምቢያ-ሉሳካ ነይሩ። ናብታ ከተማ እናተጸገዐት ኣብ ዝነበረትሉ ሰዓት ድማ ብኸቢድ መሸምብቦ በረድን በርቅን ሓደጋ ከምዘጋጠማ ተገሊጹ። እታ ነፋሪት ኣብ ቅድሚታ (ኣፍንጭኣ) በቲ በርቂ ሓደጋ እንተጋጠማ'ኳ ኣብራሪኣ ብሰላም፡ ዓለምለኸ መዕርፎ ነፈርቲ ኬነት ካውንዳ ከዕልባ ብምኽኣሉ ናእዳ ይቕርበሉ ኣሎ። ማዕኸን ዜና ወባንቱ [Mwebantu] ኣብ ትዊተር ዝጠቅዖ ስእሊ ኣብታ ነፋሪት ዝበጽሐ ጉድኣት የርእይ። ዋና ኣካያዲ ስራሕ መገዲ ኣየር ፕሮፍላይት ዝኾነ ፊል ሌምባ፡ ኩሎም ተጓዓዝቲ ብሰላም ክኣትው ብምኽኣሎም ሓጎሱ ገሊጹ። "41 ሰባት ዝጸዓነት ነፋሪትና፡ ናብ ከተማ ሉሳለካ እናቐረበት ምስከደት ብበርቂ ተወቒዓ" ክብል ኣብታ ሃገር ንዝሕተም ጋዜጣ ደይሊ ሜይል ተዛሪቡ። ኣሰራርሓ ናይታ ነፋሪት ንከቢድ ሓደጋ ከይትቃላዕ ከምዝሓገዛ ዝዛረብ እቲ ሓላፊ፡ ንበርቂ ዝከላኸል ክፍሊ ከምዘለዋ ሓቢሩ። እቲ መገዲ ኣየር ኣብ ዝሃቦ ወግዓዊ መግለጺ ድማ ብመሸምብቦ በረድ ዝተሃረመት ነፋሪቱ ጉድኣት ከምዝበጽሓ ኣፍሊጡ ነይሩ። ከቢድ በርቂ ከምዝነበረ ብምግላጽ፡ እቲ ሓደጋ በቲ በርቂ ዘጋጠመ ምዃኑ ንምርግጋጽ ግን ተወሳኺ ምርመራ ይካየድ ከምዘሎ ሓቢሩ። እቲ ፓይለት ኣብ ማሕበራዊ ገጻት ብፍላይ ፌስቡክ ልዑል ናእዳ ይቐርበሉ ኣሎ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ቺለ፡ ገለ ክፋል ናይታ 38 ሰባት ሒዛ ዝተሰወረት ነፋሪት ተረኺቡ

ሰብ መዚ ቺለ ናይታ ብሰኑይ 38 ሰባት ሒዛ ዝጠፈአት ወተሃደራዊት ነፋሪት፡ ገለ ስብርባር ኣካል ከም ዝረኸቡ ሓቢሮም። እቲ ስብርባር ናይታ ነፋሪት፡ ካብቲ ርክብ ዘቋረጸትሉ 30 ኪሎሜተር ርሒቁ ኣብ ደሬክ ፓሴጅ ዝተብሃለ ማያዊ ኣካል ከም ዝተረኸበ'ውን እቲ ዝወጽአ ሓበሬታ ይሕብር። እታ ብሰኑይ ዝጠፈአት ነፋሪት ካብ ደቡባዊት ክፋል ከተማ ፑንታ ኣሬና ተበጊሳ ናብቲ ኣብ ኣንታርቲካ ዝርከብ ፕረዚደንት ኢድዋርዶ ፈረይ ሞንታለቫ ዝተብሃለ መዓስከር ሓይሊ ባሕሪ እያ ትኸይድ ነይራ። ኮማንደር ሓይሊ ኣየር ቺለ ኢድዋርዶ ሞስኮርያ ኣብ፡ እቲ ዝተረኸበ ክፋል እታ ነፋሪት ውሽጣዊ ኣካል ገንኢ ነዳዲ ናይታ ነፋሪት ክኸውን ከም ዝኽእል ሓቢሩ። ኮማንደር ኢድዋርዶ ሞስኮርያ፡ እቲ ዝተረኸበ ስብርባር ብርግጽ ናይታ ብሰኑይ ዝጠፈአት ነፋሪት ምኳኑ ኣብ ምጽራይ ከም ዝርከቡን ዝተረፈ ኣካላት እታ ነፋሪት ንምርካብ ይረባረቡ ምህላዎምን'ውን ሓቢሩ። ኣብዚ ናይ ምድላይ መስርሕ፡ ኣርጀንቲና፣ ብራዚል፣ ዓባይ ብርጣንያን ኡራጓይን ነፈርቲ ብምልኣኽ ሓገዘን ከበርክታ እንከለዋ፡ ኣሜሪካን እስራኤልን ኸኣ ኣሳእል ናይ ሳተላይት ብምልኣኽ ሓገዘን የበርክታ ምህላወን ተገሊጹ። እንተኾነ ኣብቲ ከባቢ ዘሎ ብርቱዕ በረድ ነቲ ናይ ምድላይ መስርሕ የሰናኽሎ ምህላዉ ይግለጽ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ሓንቲ ናይ ህዝቢ መጓዓዝያ ነፋሪት ሩስያ ብዕስለ ኣዕዋፍ ተሃሪማ ኣብ ሕርሻ ዓሊባ

ኣብ ሩስያ ሓንቲ ናይ ህዝቢ መጓዓዝያ ነፋሪት፡ ጸገማት ምስ ኣጋጠማ ኣብ ሓደ ኣብ ጥቓ ርእሰከተማ ሞስኮ ዝርከብ ሕርሻ ዕፉን ክትዓልብ ተገዲዳ። በቲ ሓደጋ 23 ሰባት ከም ዝቖሰሉ ተፈሊጡ። እታ ነፋሪት፡ ዕስለ ኣዕዋፍ ድሕሪ ምህራማ'ያ፡ ሞተረታታ ተፈልዩ፡ ጎማ ኣእጋራ ከይዘርገሐት ኣብቲ ሕርሻ ዓሊባ። እተን ኣዕዋፍ ናብ ሞተረታታ ተሳሒበን ከም ዝኣተዋ ተፈሊጡ። እታ መንገዲ ኣየር ኦራል ዝኾነት ኤርባስ 321 ናብታ ኣብ ዞባ ክሪምያ እትርከብ ከተማ ሲምፈሮፓል ኣብ እትበረሉ ዝነበረት እዋን'ያ፡ ኣዕዋፍ ባሕሪ ሃሪማ። መራኸቢ ብዙሃን መንግስቲ እታ ሃገር፡ ብዘይ ከቢድ ጉድኣት ክትዓልብ ምኽኣላ "ተኣምራት" ክብላ ገሊጸንኦ። እታ ነፋሪት ዓቢ ዕንወት ከም ዘጋጠማን ድሕሪ ሕጂ ክትበርር ከም ዘይትኽእልን እቲ መንገዲ ኣየር ኣፍሊጡ። ጠንቂ ናይቲ ሓደጋ ንምጽራይ ወግዓዊ መርመራ ተጀሚሩ'ሎ። እታ ነፋሪት፡ 233 ተጓዓዝትን ኣባላትን ሒዛ ከም ዝነበረትን፡ እተን ኣዕዋፍ ናብ ሞተረታታ ተሳሒበን ምስ ኣተዋ፡ ኣብረርቲ ብህጹጽ ከዕልብዋ ወሲኖም። እታ ነፋሪት ካብ ማዕርፎ ኣየር ምስተላዕለት ብኡንብኡ ክትንቅቀጥ ከም ዝጀመረት ሓደ ስሙ ዘይተጠቕሰ ተጓዓዚ ንመንግስታዊት ተለቭዥን እታ ሃገር ተዛሪቡ። "ድሕሪ 5 ካሊኢታት፥ ኣብ የማናይ ወገን ዘሎ መብራህቲ ናይታ ነፋሪት ውልዕ ጥፍእ ክብል ጀሚሩ። ናይ ሓዊ ጨና ክሽትት ጀሚሩ። ምስ ዓሊብና ድማ ኩሉ ሰብ ሃዲሙ" ኢሉ። ትካል መጓዓዝያ ኣየር 'ሮሳቪያትሲያ' ከም ዝበሎ፡ እታ ነፋሪት፡ ሓደ ኪሎ ሜትር ካብ ዓለምለኻዊ ማዕርፎ ነፈርቲ ዙኮቭስኪ ኣብ ዝርከብ ናይ ዕፉን ሕርሻ'ያ ዓሊባ። ሞቶራታ ድማ ምስኣ ከም ዘይነበረን፡ ኣእጋራ'ውን ከም ዘይተዘርግሐ'ውን ጠቒሱ። ድሕሪ'ቲ ሓደጋ፡ ተጓዓዝቲ ገሊኦም ናብ ሆስፒታል ገለ ድማ ናብቲ ማዕርፎ ነፈርቲ ተወሲዶም። ካብቶም ሕክምና ዝተገብረሎም ሓሙሽተ ቆልዑ ከም ዝርከብዎም ሚኒስትሪ ጥዕና እታ ሃገር ገሊጹ። እቶም ኣብቲ ሓደጋ ዝቖሰሉ ከቢድን ቀሊልን ማህሰይቲ ዘለዎም ምዃኖም ሰብመዚ ተዛሪቦም።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ነፋሪት መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣብ ወታሃደራዊ ማዕርፎ ነፈርቲ ክትዓልብ ተገዲዳ

ናብ ብሩንዲ ትበርር ዝነበረት ነፋሪት መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ብሰንኪ ዘጋጠማ ናይ ጸጥታ ጸገም ኣብ ወታሃደራዊ ማዕርፎ ነፈርቲ ብሩንዲ ክትዓልብ ከም ዝተገደደት ምንጭታት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ንቢቢሲ ሓቢሮም። ጠንቂ ናይቲ ዘጋጠማ ስግኣት፡ ሓደ ተጓዓዛይ፡ ኣብ ሽቓቕ ናይታ ነፋሪት ብምእታው፡ ነታጒ ከባርዕ ምዃኑ ምፍርርሑ ምዃኑ'ውን ትካል ጸጥታ ብሩንዲ ኣብ ትዊተር ኣብ ዝዘርግሖ ሓበሬታ ኣፍሊጡ። እቶም ምንጭታት ከም ዝሕብርዎ ዘለዉ፡ እቲ ኣፈራሪሑ ተባሂሉ ዝተጠርጠረ ውልቀሰብ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዩ ኣሎ። ክሳብ ሕጂ ብዝበጽሓና ሓበሬታ፡ እቶም ተጓዓዝቲ ብዘይ ዝኾነ ጉድኣት ካብታ ነፋሪት ክወርዱ ክኢሎም ኣለዉ። ዓለምለኻዊ ማዕርፎ ነፈርቲ መልኪዮ እንዳዳየ ንሰዓታት ተዓጽዩ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ናብ ንቡር ተመሊሱ ከም ዘሎ'ውን እቲ ካብ ጸጥታ እታ ሃገር ዝተረኽበ ሓበሬታ ኣፍሊጡ። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ድማ፡ እታ ናብ ቡጁምቡራን ኪጋሊን እትጓዓዝ ዝነበረት በረራ ቑጽሪ ኢቲ817፡ ሓደ ተሳፋራይ እታ ነፋሪት ኣብ እትዓልበሉ እዋን ቦምብ ከምዝሓዘ ዝገልጽ ናይ ሓሶት ምፍርራሕ ከምዝገበረ ኣመልኪቱ። እታ ነፋሪት ብሰላም ከምዝዓለበትን እቲ ተሳፋራይ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ፖሊስ ከምዝወዓለን 'ውን ሓቢሩ። ብተወሳኺ እታ ነፋሪትን ሰራሕተኛታቱን ናብ ልሙድ ስረሖም ከምዝቕጸሉ ዝገለጸ እቲ መገዲ ኣየር፡ በቲ ዝተፈጠረ ጸገም ንተሳፈርቱ ይቕረታ ሓቲቱ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ቦይንግ 767 ብዘጋጠማ ጸገም ብህጹጽ ክትዓልብ ተገዲዳ

ካብ ሰኔጋል- ዳካር ናብ ኣዲስ ኣበባ ትጓዓዝ ዝነበረት ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ብዘጋጠማ ጸገም ብህጹጽ ክትዓልብ ተገዲዳ። ብቁጽሪ በረራ ET 908 ዝተመዝገበት ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ቦይንግ 767-300፡ መበገሲኣ ዋና ከተማ ሰኔጋል ንዝኾነት ዳካር ብምግባር ናብ ኣዲስ ኣበባ ትጓዓዝ ነይራ። ሎሚ ሰሉስ ካብ ሰኔጋል ተላዒላ ብማሊ፡ ባማኮ፡ ኣቢላ ናብ ኢትዮጵያ ክትበጽሕ ዝተሓሰበት ነፋሪት ግን፡ ናብቲ ዝተበገሰትሉ ዓለምለኸ ማዕርፎ ነፈርቲ 'ዲያስ' ተመሊሳ ንክትዓልብ ዘገደደ ጸገም ከም ዘጋጠማ'ዩ ተገሊጹ። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ብትዊተሩ ኣብ ዘውጽኦ ሓበሬታ፡ እታ ነፋሪት ብህጹጽ ንኽትዓልብ ዝተገደደትሉ ምኽንያት ኣብ በረራ እናሃለወት ብዘጋጠማ ቴክኒካዊ ጸገም ከም ዝኾነ ገሊጹ'ሎ። ወኪል ዜና ፈረንሳ (ኤ-ኤፍ-ፒ) ንሰበስልጣን'ቲ መገዲ ኣየር ብምጽራሕ ኣብ ዘቃልሖ ዜና፡ እታ ነፋሪት ናብቲ ዝተበገሰትሉ ቦታ ተመሊሳ ክትዓልብ ዝኸኣለት፡ ኣብ ሓደ ሞተራ ጸገም ስለዘጋጠማ ከም ዝኾነን ሓዊ ከም ዝተርኣየን ኣመልኪቱ። ፓይለት ቦይንግ 707 ናብ ድሕሪት ተመሊሱ ንኽዓልብ ምስተነገሮ፡ ነቲ ዝተበሃሎ ከም ዝፈጸመ፡ ወሃቢ ቓል ማዕርፎ ነፈርቲ ሰኔጋል ቲድያን ታምባ፡ ንኤኤፍፒ ተዛሪቡ። ኣብታ ነፋሪት ዝነበሩ 90 ተጓዓዝትን ኣባላት በረራን ዝኾነ ዓይነት ጉድኣት ከምዘይበጽሖም ተፈሊጡ። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ በዚ ክስተት ንዝተኣጓጎሉ ዓማዊሉ፡ ኣብ ትዊተር ብዝዘርግሖ መልእኽቲ ይቕሬታ ሓቲቱ'ሎ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ጉዕዞ ኣየር ካብ 2 ክሳብ 3 ሚእታዊት ናይ ዓለማዊ ብክላ ጋዝ ከም ዝሽፍን ይግለጽ

ኣብ ምስራሕ ነፈርቲ ዝነጥፋ ትካላት ብኤለክትሪክ ዝሰርሓ ነፈርቲ ብምስራሕ ነቲ ንሳተን`ውን ኢድ ዝሕውሳሉ ኣብ ጽላት ኢንዱስሪኤን እንዳገደደ ዝመጽእ ዘሎ ብከላ ጋዝ ሓምላይ ገዛ ንምብዳህ ሓይለን ኣተኣኻኺበን ተበጊሰን ኣለዋ። እዚ ግን ነቲ እናዓበየ ዝመጽእ ዘሎ ድሌት ጉዕዞ ብነፋሪት ከመዓራርዮ ይኽእል`ዶ ይኸውን? ኣብ`ቲ ኣብ`ዚ ሰሙን`ዚ ኣብ ፓሪስ ዝተገብረ ምርኢት ነፈርቲ፡ እታ ናይ ፈለማ ምሉእ ብምሉእ ብኤለክትሪክ እትሰርሕ ናይ ገያሾ ነፋሪት ተራእያ። ዋላ`ኳ ብመልክዕ ምስሊ ውቕሮ [ሞዴል] ጥራይ እንተነበረ። እታ ኤቬሽን ዝተባህለት ነቲ ሞደል ዘቕረበት እስራኤላዊት ትካል፡ እታ ኣሊስ ተባሂላ እተሰምየት ነፋሪት ትሽዓተ ሰባት ኣሳፊራ ኣብ 3,000 ሜትሮ ብራኸ እንበረረት ንሓደ ሽሕን ኣርብዓን ኪሎሜተር ክትጓዓዝ ትኽእል፡ ኣብ 2022 ኣብ ጥቕሚ ክትውዕል ድማ ትጽቢት ይግበረላ። ኣሊስ ዘይንቡር መልክዕ`ዩ ዘለዋ፡ ማለት ሰለስተ ንድሕሪት ዝጥምቱ ደፋእቲ መሓንበቢታት [ፕሮፐለርስ]፣ ሓደ ብድሕሪት ክልተ ድማ ስሕበት ዝቃወሙ ብኣንጻር ዝዞሩ ኣብ ጫፍ ናይ ክንፍታታ ኣለዉዋ። ኣብ ምብጋስ ዝሕግዛ ሓደ ታሕተዋይ ጸፊሕ ክንፊ`ውን ኣለዋ። "እዛ ነፋሪት ከምዚ ዓይነት ኣቓውማ ዝሓዘትሉ ምኽንያት ብኤለክትሪክ እትሰርሕ ስለዝኾነት እምበር ጽብቕቲ ነፋሪት ክንሰርሕ ስለዝደለና ኣይኮነን" ይብል ሓላፊ ኤቬሽን ኦመር ባር-ዮሃይ። "ኣብ ሕምባበኻ ተመርኲስካ ኢኻ ነፋሪት ኣትሰርሕ። ብኤለክትሪክ እትሰርሕ ነፋሪት ማለት ድማ ፎከስቲ ሞተረታት ኣለዉኻ ማለት`ዩ። እዚ ኸኣ ነቲ ናይ ቅዲ ቦታ ክንከፍቶ ይሕግዘና" ይብል ንሱ።ኤቬሽን ነታ ነፋሪት ንኽትሰርሕ ድሮ ፈላሞት ትእዛዛት ተቐቢላ`ላ። እታ 90 ነፈርቲ እተዋፍር ዞባዊት መገዲ ኣየር ኣሜሪካ ኬፕ ኣየር "ልዕሊ ዓሰርተ" ነፈርቲ ክትገዝእ ተሰማሚዓ`ላ። እቲ ትካል ኤለክትሪካዊ ሞተረታት ናይ ጀርመናዊ ትካል ሲሜንስን ማግኒ`ኤክስ ክጥቀም`ዩ። ኣብ ዓመት ንትሕቲ 500 ማይልስ ርሕቀት ዘለዎ በረራ ክልተ ቢሊዮን ቲኬታት ስለዝሽየጥ፡ መጻኢ ናይ`ቲ መኽሰባት ናይ ብኤለክትሪክ ዝሰርሓ ነፈርቲ ገያሾ ብሩህ`ዩ፡ ኢሉ ኣካያዲ ስራሕ ማግኒ-ኤክስ ሮይ ጋንዛርስኪ። ወሳኒ ብዝኾነ መገዲ፡ ኤለክትሪክ ካብ`ቲ ልሙድ ምጥቃም ነዳዲ ኣዝዩ ይሓስር። ሓንቲ ንእሽቶ ቱርቦ-ፕሮፕ ሴስና ካራቫን ብመገዲ ልሙድ ምጥቃም ነዳዲ ናይ 100 ማይልስ በረራ ንምሽፋን 400 ዶላር ትውድእ ይብል ጋንዛርስኪ። ብኤለክትሪክ ግን "ካብ 8 ክሳብ 12 ዶላር ጥራይ ትውድእ። እዚ ማለት ድማ ኣብ ነፍሲ ወከፍ በረራ ኣዝዩ ትሑት ዋጋ ማለት`ዩ" ኢሉ ንሱ። "ትካልና ኣብ ድሕነት ኣከባቢ ዝነጥፍ ትካል ኣይኮነን። ብኤለክትሪክ ዝንቀሳቐሳ ነፈርቲ ምስራሕና ኣብ ረብሓ ዝተመርኮሰ`ዩ" ድማ ይብል። ማግኒ-ኤክስ ነተን ብነዳዲ ዝሰርሓ ነፈረቲ ብኤለክትሪክ ከምዝሰርሓ ጌርካ ንምስንዐን ምስ`ቲ ኣብ ቫንኮቨር ዝመደበሩ ሃርበር ኣየር ሓቢሩ ይሰርሕ ኣሎ። ንማእከላይ ርሕቀት በረራ፡ ማለት ኣስታት 1,500 ኪሎሜተር ዝምልከት ድማ እቲ መጻኢ ምኽኒያታዊ ብዝኾነ መገዲ ብሩህ`ዩ። ዘይከም ኣሊስ፡ እተን ነዚ ርሕቀት`ዚ ዒላማ ገይረን ዝሰርሓ ነፈርቲ ነቲ ልሙድ ናይ ነዳዲን ሓይሊ ኤለክትሪክን ሓዊሰን ክሰርሓ`የን። እዚ ድማ ኣብ ወሳኒ እዋን ምብጋስን ምዕላብን ካብ ምጥቃም ነዳዲ ናብ ምጥቃም ኤለክትሪክ ብምቕያር ዓቢ ምቕናስ ብከላ ካርቦንዳይኦክሳይድ ክገብራ`የን። ሓያሎ ናይ መርኣያ ፕሮጀክትታት ድማ ፍረ ክህቡ ተቓሪቦም ኣለዉ። ንኣብነት፡ ሮልስ ሮይስ፣ ኤርባስን ሲሜንስን ነቲ ክልተ ሜጋዎት ሓይሊዝህልዎ ኣብ ልዕሊ BAE 146 ነፋሪት ዝስቀል E-Fan X ፕሮግራም ይሰርሑ ኣለዉ። እዛ ነፋሪት`ዚኣ ኣብ 2021 ክትበርር ትጽቢት ይግበረላ። "ኣብዚ ዝሳተፍ ገዚፍ መጠን ሓይሊ ኣሎ። እቲ ምህንድስና ፍጹም ኣንፊ ጥርዚ`ዩ፡ ወፍርና ኣብ ኤለክትሪካዊ ሓይሊ ድማ ብፍጥነት ይዓቢ`ሎ" ይብል ሓላፊ ክፍሊ ቴክኖሎጂ ናይ ሮልስ ሮይስ ፖወል ስተይን። እቲ ንሰራሒ ሞተረ ፕራትን ዊትኒን ዘጠቓልል ዩናይትድ ቴክኖሎጊስ`ውን ኣብ`ቲ ፕሮጀክት 804 ዝበሃል ስርሑ ተጸሚዱ ይርከብ። እታ ነፋሪት ብውሑዱ 30 ሚእታዊ ነዳዲ ንምቑጣብ ክትሕግዝ`ያ ይብል`ቲ ትካል። ኣብ 2022 ክትበርር ድማ ትጽቢት ይግበረላ፡ እተን ነፈርቲ መፋርቕ 2020ታት ድማ ንዞባውያን መገዲ ኣየራት ክሽየጣ ድማ ግምት ተዋሂብወን ኣሎ። ዙናም ኣይሮ ድማ ብኣሜሪካዊ ሰራሕ ነፈርቲ ቦይንግ ተደጊፉ፡ ብማይ ዝሰርሕ ሞተር ናይ ፈረንሳዊ ትካል ሳፍራን ተጠቒሙ ሓንፈጽ/ድቓላ ነፋሪት ንምስራሕ ይሸባሸብ ኣሎ። እቲ ብትሑት ዋጋ ኣየር ቲኬት ዝሰርሕ ኢዚ ጀት`ውን ኣብ 2027 ብኤለክትሪክ ዝሰርሓ ነፈርቲ ንምጥቃም ምስ ትካል ራይት ኤለክትሪክ ሓቢሩ ይሰርሕ ኣሎ። እዚ መደብ`ዚ ኣብ ናይ ኤውሮጳ ዝጸዓቐ መስመር ለንደን-ኣምስተርዳም ዝኣመሰሉ ሓጸርቲ መገሻታት ዝዓለመ ክኸውን ይኽእል`ዩ። "ብኤለክትሪክ ብዝሰርሓ ነፈርቲ ምብራር ክዉን እናኾነ ይመጽእ ኣሎ፡ መጻኢ ኣብ ነዳዲ ጥራይ ዘይምርኮስ በረራታት ድማ ይረኣየና`ሎ" ይብል ኣካያዲ ኢዚ ጀት ዮሃን ላንድግረን። እቲ ዩ ቢ ኤስ ዝተባህለ ናይ ወፍሪ ባንኪ ድማ ጽላት ስነ-በረራ ንዞባዊ ደረጃ ቀልጢፉ ናብ'ሓንፈጽን ኤለክትሪክ ነፈርትን ከምዝቕየር ብምንባይ ነቲ መግለጺ ናይ ዮሃን ላንድግረን ይድግፍ። ኣብ መንጎ 2028ን 2040 ኣብ ዘሎ እዋን 550 ሓናፍጽ ነፈርቲ ንምዕዳግ ጠለብ ክቐርብ`ዩ ኢሉ ድማ ግምቱ ሂቡ`ሎ። መጻኢ ዕድል ብኤለክትሪክ ዝሰርሓ ንነዊሕ ጉዕዞ ዝገሻ ነፈርቲ ግን ብሩህ ኣይኮነን። ኤለክትሪካዊ ሞተረታት፣ ጀነረይተራት፣ መከፋፈልትን መቆጻጸርን ጸዓትን ብቕልጡፍ ማዕቢሎም`ኳ እንተሃለዉ፡ ቴክኖሎጂ ባትሪ ግን ኣይግድን። ዋላ ዓቢ ምዕባለ ኤክኖሎጂ ባትሪ`ውን እንተሃለወ፡ ንኣብነት ካብ 30 ዕጽፊ ንላዕሊ ናይ`ዚ ሕጂ ዘሎ ብቕዓት፡ ሓደ ሕምሲት ርሕቀት ናይ ሓንቲ ፍርቂ መጠን ጽዕነታ ዝጸዓነት ኤርባስ A320 ነፋሪት ጥራይ`ዩ ክሽፍን ዝኽእል፡ ይብል ሓላፊ ክፍሊ ቴክኖሎጂ ኤርባስ ግራዚያ ቪታዲኒ። "ኣብ ምዕቋር ጸዓት ሓደ ሓድሽ/ፍሉይ ዝኾነ ኩትሞ እንተዘይሃልዩ፡ ኣቐዲምካ ክትርእዮ ኣብ እትኽእል ናይ ጊዜ መቓን ኣብ ሃይድሮካርቦን ኢና ክንምርኮስ" ይብል ሓላፊ ክፍሊ ቴክኖሎጂ ናይ ዩናይትድ ቴክኖሎጂስ ፖወል ኤረሜንኮ። እቲ ዝዓበየ ጸገም፡ እቲ 80 ሚእታዊ ብጽላት ስነ-በረራ ዝመጽእ ብከላ በተን ንልዕሊ 1,500 ኪሎሜተር ዝጓዓዛ ናይ ገያሾ ነፈር`ዩ ዝፍጸም። እዚ ድማ ዝኾነት ብኤለክትሪክ እትሰርሕ ነፋሪት ክትሽፍኖ ዘይትኽእል ርሕቀት`ዩ። ኮይኑ ግን፡ ዓባይ ብሪጣኒያ ኣብ 2050 ብከላ ካርቦን ናብ ዜሮ ምውራድ ንዝብል ሸቶ ተቐቢላ ንምትግባር ፈላሚት ኣባል ሃገራት ጉጅለ ሸውዓተ [G7] ኮይና`ላ። እዚ ድማ ነቲ ኣብ`ዚ ዓመት`ዚ 4.3 ቢሊዮን ኣየር ትኬት ዝሸጠን ኣብ 2037 ድማ 8 ቢሊዮን ቲኬታት ክሸይጥ ትጽቢት ዝግበረሉ ዋኒን መገዲ ኣየራት ዓቢ ብድሆ ክኾኖ`ዩ። ተቖጻጸርቲ`ውን ዓቢ ጸቕጢ ይገብሩ ኣለዉ። ትካል ድሕነት ስነ-በረራ ኤውሮጳ`ውን ነፈርቲ ብመጠን ዘስዕበኦ ብከላ ክምድበን ምዃኑ ከፍልጥ እንከሎ፡ ኖርወይን ሽወደንን ድማ ካብ 2040 ንንዮው፡ ኣብ ክሊ ኣየራተን ዝበራ ናይ ሓጺር ጉዕዞ ነፈርቲ ብኤለክትሪክ ጥራይ ዝሰርሓ ጥራይ ክኾና ከምዘለወን ዓሊመን ኣለዋ። እሞ ብስነ-መጎታዊ ኣረኣእያ፡ እቲ መፍትሒ ናይ ነዊሕ ርሕቀት ነፈርቲ ማእላይ`ዶ ይኸውን? እዚ ግን ብርኡይ ምኽንያት ንመጻኢ ናይ`ቲ ጽላት ሰሓቢ/ማራኺ ኣይኮነን። ምጋሽ ደው እንተዳኣ ኣቢልና፡ ዓለምና "ኣብ ጸልማት" ክትኣቱ`ያ ድማ ይብል ፖወል ስተይን ናይ ሮልስ ሮይስ። ደቂ ሰባት ካብ`ዚ "ብሰላም ሓቢርካ ምንባር ካብ ምጋሽን ሓድሕድ ምርድዳእን ዝምንጭወሉ" ዓለማዊ ቁጠባ እንተ`ደኣ ወጺእና ብዙሕ ከሻቕለኒ`ዩ፡ ምክንያቱ እዚ እቲ ደቂ ሰባት ክኽተልዎ ዘለዎም መገዲ ኣይመስለንን" ድማ ይብል።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ሩስያ፡ ኣብ ሓደጋ ነፋሪት ማላዥያ ኤምኤች17 ኢድ ኣለዎ ተባሂሉ

እታ ኣብ 2014፡ ኣብ ምብራቓዊ ክፋል ዩክሬን ወዲቓ ዝተሓምሸሸት ነፋሪት 'MH17' ተባሂላ እትጽዋዕ ነፋሪት ማላዥያ፡ ላዕለዎት ሓለፍቲ መንግስቲ ሩስያ ኢድ ከምዝለዎም ሓንቲ ኣህጉራዊት መርማሪት ጉጅለ ኣመልኪታ። ጸብጻብ እቲ ሓድሽ ምርመራ፡ ፕረዚደንት ሩስያ ቫላሚን ፑቲን፡ ምስቶም ኣብ ልዕሊ እታ ነፋሪት ሓደጋ ኣብጺሖም ተባሂሎም ዝተጠርጠሩ ዳበይ ተዋጋእቲ፡ ኣብቲ እዋን ቀጥታዊ ርክብ ስልኪ ይገብር ነይሩ ተባሂሉ እዩ ዝኸስስ። ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ ነቲ ሓድሽ ጸብጻብ ነጺጉዎ። ወሃቢ ቃል እቲ ሚኒስትር፡ ማርያ ዛካሮቫ፡ እቶም ዓለምለኻውያን መርመርቲ እቲ ሓደጋ ቀዲሞም ንዝኣመትዎ ጥርጣር ንምርጓድ ጥራሕ ተጠቒሞምሉ ክብል፡ ኮነ ተባሂሉ ዝተበለጽሉ ኣጋጣሚ ከምዝኾነ ተዛሪቡ። እቶም መርመርቲ ካብ ደባይ ተዋጋእቲ ዩክሬይን ኣርባዕተ ሰባት ተሓተትቲ ክገብሩ እንለው፡ እዞም ጥርጡራት ኣብ መያዝያ 2020 ምናልባሽ ኣብ ዘይለውሉ ክፍረዶም እዩ። እቲ ኣብ ኔዘርላንድስ ዝመደበሩ ጉጅለ ምርመራ፡ ንሩስያ ብቐጥታ ኣይኮነን ምስ'ቲ ሓደጋ ተሓታቲት ዝገብራ ዘሎ። እንተኾነ፡ ካብ መንጎ 'ቶም ኣርባዕተ ተሓተትቲ፡ ኣብ ልዕሊ እቶም ምስታ ነፋሪት ዝጎዓዙ ንዝበረሩ ኣባለት ጉጅለ ሰራሕተኛታትን ተሳፈርትን ቅትለት ፈጺሞም ዝበሎም ክልተ ጥርጡራት ርክብ ነይሩዋ ብዝብል እዩ። እዚ ድማ ካብ ዝርርብ ስልኪ ዝተረኸበ መረዳእታ መሰረት ዝገበረ ከምዝኾነ እቲ ጉጅለ የረድእ። ካብቲ ተረኺቡ ዝተብሃለ ዝርርብ ስልኪ፡ ሓደ መራሒ እቲ ደባይ ዋጋአይ፡ "ትእዛዝ ዝቕበል ዘለኹ ካብ ሓንቲ ሃገር ሩስያ እየ፤ ናታቶም ድሌት ድማ እፍጽም" ዝብል ይርከቦ። እቲ ጉጅለ ምርመራ ተሓታቲ ዝገበሮ ጉጅለ፡ ስርሒት ሩስያ ዝኾነን፡ ክጥለፍ ዘይኽእልን ዓይነት ቴሌፎን ይጥቀሙ ከምዝነበሩ ወሲኹ ሓቢሩ። ብቑጽሪ በረራ 'MH17' እትፍለጥ ዝነበረት ነፋሪት ማለዥያ፡ 283 ገያሾን 15 ሰራሕተኛታታን ለኪማ ድሕሪ ምሕምሻሻ መንግስቲ ዩክሬንን ተቓወምቱን በቲ ጉዳይ ንሓድሕዶም ክኸሱ ከምዝጸንሑ'ዩ ዝግለጽ። ዕላማ እዚ ብኔዘርላንዳዉያን ክኢላታት እትምራሕ ኣህጉራዊት መርማሪት ጉጅለ ነቲ ሓደጋ መን ተሓተታኢ ከምዝኾነ ንምጽራይ እዩ። መንግስቲ ሩስያ ግን፡ እቲ ይካየድ ኣሎ ዝተባህለ ምጽራይ ኣይቕበሎን፤ ነታ ሃር ኣብ ቅድሚ ማሕበረሰብ ዓለም ንምጽላም ዝዓለመ ሽርሒ እዩ ዝብሎ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ቺለ፡ 38 ተሳፈርቲ ዝሓዘት ወተሃደራዊት ነፋሪት ጠፊኣ

ሓይሊ ኣየር ቺለ፡ 38 ሰባት ሒዛ ናብ ኣንታርቲካ ትጓዓዝ ዝነበረት ነፋሪቱ ከም ዝጠፈአት ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ሓቢሩ። እዛ ሲ-130 ዝዓይነታ ጉዕዞ ነፋሪት፡ ካብ ፑነታ ኣሬና ብኣቆጻጽራ ቺለ ሰዓት 4:55 ናይ ምሸት ምስ ነቐለት ሰዓት 6:00 ድሕሪ ቐትሪ ምስ ማእከል ምቁጽጻር በረራ ዝነበራ ርክባት ከም ዘቋረጸት እቲ መግለጺ ይሕብር። ካብቶም ኣብታ ነፋሪት ዝነበሩ እቶም 17 ኣባላት ክፍሊ በረራን፡ 21 ተሳፈርትን ጂስቲካዊ ቀረባት ንምብጽጻሕ'ዮም ዝጓዓዙ ነይሮም። ሓይሊ ኣየር ቺለ፡ ነዛ ዝጠፈአት ነፋሪት ናይ ምድላይ መስርሕ የካይድ ከም ዘሎ ሓቢሩ። ኢ.ኤፍ.ኢ ዝተባሃለ መደበር ዜና ሰለስተ ካብቶም ተሳፈርቲ ሲቪል ምኳኖም ጠቒሱ ኣሎ። ሰብ መዚ ቺለ እታ ነፋሪት፡ ኣብ ደሴት ንጉስ ጆርጆ  ዝርከብ መደበር ሓይሊ ባሕሪ ፕረዚደንት ኢድዋርዶ ፍረይ ሞንታለቫ ተበጊሳ እናበረረት እነከላ ከም ዝጠፈአት እዮም ዝሕብሩ። ፕረዚደንት ቺለ ሰበስትያን ፒነረ ብትዊተር ኣብ ዘመሓላለፎ መልእኽቲ፡ ምጥፋእ ናይዛ ነፋሪት 'ከም ዘርመሞ' ብምሕባር፡ ነቲ ናይ ምድላይ መስርሕን ቀጻሊ ምዕባለታቱን ኣብ ርእሰ ከተማ ሳንትያጊ ኣብ ዝርከብ መደበር ሓይሊ ኣየር ኮይኑ ይከታተሎ ከም ዘሎ ሓቢሩ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ኣብ ገመድ ኤሌክትሪክ ተንጠልጢሉ ዝተረፈ ኣብራሪ

ኤፍ-16 ተባሂሉ እትጽዋዕ ነፋሪት-ውግእ እናብረረ ሓደጋ ዘጋጠሞ ኣብራሪ ኣብ ገመድ ኤሌክትሪክ ተሰቒሉ ብሂወት ተሪፉ። እዛ ናይ ቤልጂም ዝኾነት ነፋሪት ኣብ ሰሜን ምዕራብ ፈረንሳይ ብዘጋጠማ ሓደጋ'ያ ወዲቓ። ካብታ ነፋሪት ንባዕሉ ብሕይወት ክተርፍ ዝፈተነ ሓደ ካብቶም ኣብረርቲ፡ ኣብቲ ሓያል 'ቮልቴጅ' ዝነበሮ ኤሌክትሪክ ገመድ ተንጠልጢሉ ተሪፉ። ናይቲ ከባቢ ሓደ ጋዜጣ ከምዝበሎ፡ እቲ ገመድ ኤሌክትሪክ 250 ሺሕ ቮልት ዝዕቀን ሓይሊ ነይሩዎ። እዚ ካብ ሓደ ሓደጋ ከምልጥ ኣብ ካሊእ ሓደጋ ዝወደቐ ኣብራሪ፡ ብትካል መድሕን ሕይወት ፈረንሳይ እዩ ብህይወት ተሪፉ። ካብቲ ገመድ ኤሌክትሪክ ንምውራድ ክልተ ሰዓት ወሲድሉ። ክልቲኦም እቶም ኣብረርታ ግን ዝተወሰነ ጉድኣት ይብጸሐዮም 'ምበር ብሕይወት ክተርፉ ክኢሎም። እታ ነፋሪት ቅድሚ ናብ መሬት ምውዳቓ፡ እንተወሓደ ናሕሲ ሓደ ገዛ ተንኪፋ ነይራ። እታ ናይ ውግእ ነፋሪት 500 ሜትሮ ካብ መሬት ርሒቓ ትበርር ዝነበረት እንትኸውን፡ ኣብ ልምምድ እያ ነይራ ተባሂላ። "እቲ ኤሌክትሪክ ገመድ ክቖርጽዎ ነይሩዎም። ይኹን'ምበር ክሳብ ሽዑ ምስቲ ኣብራሪ ብስልኪ ኣውጊዖም እዮም " ክብል ሓላፊ ሓይሊ ኣየር ቤልጂም ገሊጹ። ገለ ኣእዋም በቲ ሓደጋ ዝተወሰነ ባርዕ ከምዘጋጠሞም ናይቲ ከባቢ ነበርቲ ተዛሪቦም። እታ ነፋሪት ወተሃደራዊት እንተኾነት'ኳ፡ ኣብ ውሽጣ ዝኾነ ኣጽዋር ኣይነበረን ተባሂሉ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ኩባንያ ቦይንግ፡ ንሓንቲ 737 ማክስ ነፋሪት ሓድሽ ስም ሂቡ

ንመገዲ ኣየር ሪያንኤይር ዝተዳለወት ነፋሪት ቦይንግ 737 ማክስ ኣብ ናይ ቅድሚት ክፋላ [ኣፍንጫ] ዝተጽሓፈ ስያመ ሞዴል ተቐይሩ ተራእዩ። እታ፡ ኩባንያ ቦይንግ ነፈርቲ ካብ ዘፍርየሉ ጋራዥ ወጺኣ ትረኣይ ነፋሪት፡ 737 ማክስ ዝብል ስማ ብ737-8200 ከም ዝተተክአ ኣብ ትዊተር ዝተዘርግሑ ስእልታት የመልክቱ። እዚ ከኣ እታ ፈተናታት ዝበዝሓ ማክስ፡ ብድሕሪ እቶም ዘጋጠምዋ ክልተ ከበድቲ ሓደጋታት ስማ ብምቕያር ናብ ዕዳጋ ንምቕራብ ከም ዝተሓሰበ ግምታት ይወሃቡ ኣለዉ። ቦይንግን መገዲ ኣየር ሪያንኤይርን ግን ብዛዕባ'ዚ ዛጊት ርእይቶ ኣይሃቡን። ብድሕሪ'ቶም ምኽንያት ሞት 346 ሰባት ዝኾኑ ክልተ ሓደጋታት ነፈርቲ መጓዓዝያ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያን ኢንዶነዢያን፡ ነፈርቲ 737 ማክስ ካብ በረራ ተኣጊደን ይርከባ። ሪያንኤይር 135 ሞዴላት ቦይንግ ዝኾና ነፈርቲ ንምዕዳግ ኣዚዙ'ሎ። ካብዚአን ነተን ቀዳሞት ሓሙሽተ ኣብ ዝመጽእ ቀውዒ ክርከበን'ዩ። ሪያንኤይር ኣዝዩ ብዝሓሰረ ዋጋ ኣገልግሎት ዝህብ ናይ ኣየርላንድ መገዲ ኣየር'ዩ። ቀዲሙን ድሒሩን ዝነበረ ኩነታት ዘርእይ ናይ ሓንቲ ነፋሪት ርያንኤይር ስእልታት፡ ንመስርሕ ፍርያት ቦይንግ ኣብ ዝከታተል 'ዉዲስ ኤሮ ኢሜጅስ' ኣብ ዝተበሃለ ናይ ትዊተር ገጽ ተጠቂዑ'ሎ። እቲ ስእሊ፡ ሓንቲ ዓባይ ስርሓት ቦይንግ 8 [ቦይንግ ኤይት] ነፋሪት ሪያንኤይር፡ ዋሺንግተን ኣብ ዝርከብ ቦይንግ ነፈርቲ ኣብ ዘፍርየሉ ቀጽሪ ኮፍ ኢላ የርእይ። እቶም ስእልታት ከኣ፡ ነባር ስም ቦይንግ ክለግስ ተገይሩ ብሓድሽ ክትካእ ከም ዘርእዩ እቲ ኣብ ትዊተር ዝተጠቀዐ መልእኽቲ ይሕብር።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ኣስከሬን ግዳያት ሓደጋ ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ነናብ ሃገሮም ይለኣኽ ኣሎ

ኣስከሬን ግዳያት ሓደጋ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ነናብ ሃገሮም ይለኣኽ ኣሎ። ድሕሪ ሸውዓተ ወርሒ ብዝተገብረ መርመራ ዘርኢ ህዋስ (DNA)፡ ኣካላት (ኣስከሬን) ናይቶም ግዳያት ምስተለለየ እዩ እዚ ከይዲ ምፍናው ዝትግበር ዘሎ። ኣብታ መብዛሕተኦም ዜጋታት ኬንያ ኣሳፊራ ዝነበረትን ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መጋቢት ዝወደቐትን ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ዜጋታት ካልኦት 30 ሃገራት'ውን ነይሮም። ኣብቲ ሓደጋ 157 ሰባት ከምዝሞቱ ይዝከር። ንፈለማ እዋን ኣስከሬን ቤተሰቦም ክርእዩ ዝተገብሩ ኬንያውያን፡ ኣብቲ ዝሓለፈ ቀዳመ ሰናብቲ ኣብ ከቢድ ሓዘን ኮይኖም እዮም ኣሕሊፎምዎ። በቲ ዝተኻየደ መርመራ ዲ-ኤን-ኤ፡ ክልለዩ ዘይተኽኣሉ ኣካላት ናይቶም መወትቲን ገለ ንብረትን ድማ፡ እታ ነፋሪት ኣብ ዝወደቐትሉ ከባቢ ኣብ ዝስራሕ መዘክር ከምዝዓርፍ ሰብ መዚ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ገሊፆም። እታ ቦይንግ 737 ማክስ-8 ዝዓይነታ ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ድሕሪ ሽዱሽተ ወርሒ ናይታ ሂወት 190 ሰባት ዝቐዘፈ ተመሳሳሊ ሓደጋ ዘጋጠማ ተመሳሳሊት ስርሓት ዝኾነት ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢንዶኔዥያ እያ ወዲቓ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ህንዲ፡ ዳስ ብምፍራሱ 14 ሰባት ሞይቶም፡ 50 ቆሲሎም

ትማሊ ሰንበት ኣብ ህንዲ ኣውራጃ ራጃስታን ናይ ሓጺን ዳስ ብምፍራሱ ብውሕዱ 14 ሰባት ክሞቱ እንከለዉ ልዕሊ 50 ሰባት ቆሲሎም። እቶም ዝበዝሑ በቲ ምስቲ ሓጺን ተታሓሒዙ ዝነበረ ገመድ ናይ ኤለክትሪክ ክሞቱ እንከለዉ እቶም ዝተረፉ በቲ ዝወደቐ ሓጻዊን ናይቲ ዳስ ተጸቒጦም ከም ዝሞቱ ሮይተርስ ሓቢሩ። ሂንዱስታን ታይምስ ዝተብሃለት ማዕከን ዜና ህንዲ፡ ኣብ ውሽጢ እቲ ዳስ ሃይማኖታዊ ጽንብል ንምክያድ ኣስታት 300 ሰባት ከም ዝነበሩ ጸብጺባ። ሚኒስተር ምክልኻል ሓደጋታት ህንዲ ባህንዋር ላል ማግህወል "እቶም ነቲ ጽንብል ዘዋሃህዱ ዝነበሩ ሰባት እዚ ኩሉ ጠሊ እንከሎ ንምንታይ ነቲ ኤለትሪክ ዘየጥፍእዎ" ዝብል ሕቶ ኣልዒሉ ኣሎ። ሚኒስተር ባህንዋር ላል ማግህወል ኣስዒቡ ነዚ ዝተከሰተ ሓደጋ ሱር ጠንቑ ንምፍላጥ መርመራ ተጀሚሩ ከም ዘሎ ሓቢሩ። ቀዳማይ ሚኒስተር ህንዲ ናረንደራ ሞዲ  ኣብ ተዊተሩ ኣብ ዘሰፈሮ ጽሑፍ፡ ነቲ ሓደጋ 'ዘይተገመተ' ብምባል ነቶም ዝተጎድኡ ምሕረት ከውርደሎም ብምምናይ ንስድራ ግዳያት ጽንዓት ተመንዩ

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ሓደጋ ነፋሪት ኢትዮጵያ፡ ኢቲ 302 ኣብ ናይ መወዳእታ ሽድሽተ ደቓይቕ

ቅድሚ ሓደ ወርሒ፡ ልክዕ ከምዛ ሎሚ መዓልቲ፡ ኣብ ልዕሊ ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ዝኾነት ቁፅሪ በረራ ኢቲ-302 ዝበፅሐ ሓደጋ ንኢትዮጵያውያንን ምሉእ ዓለምን ዘሰንበደ ነይሩ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ንመንቀሊ እቲ ሓደጋ ክምርምር ዝፀንሐ ኣጻረዪ ጉጅለ፡ እታ ነፋሪት ዝወደቐትሉ ምኽንያት ዘረድእ ቀዳማይ ደረጃ ውፅኢት ዕላዊ ምግባሩ ይዝከር። ሕዚ ድማ ብመሰረት ዓለምለኸ ኣሰራርሓ ዝተፈላለዩ ኣካላት ተሳቲፎምሉ ዝተበሃለ፡ ነቲ ኣብ መፈጸምታ ሽድሽተ ደቓይቕ ዝነበረ ኩነታት ኢቲ-302 ብዝርዝር ዝገልፅ መረዳእታ ወፂኡ'ሎ። እቲ ቀዳማይ ደረጃ ውፅኢት ምርመራ፡ ምስ ተቖፃፀርቲ ትራፊክ ኣየር ዝተገበረ ዝርርብ፣ ኣብ መኽዝን መረዳእታ (ብላክ ቦክስ) ዝተረኸበ መረዳእታን ኣብ ናይ ኣብረርቲ ክፍሊ (ጋቢና) ዝተቐድሐ ድምፅን ዘካተተ'ዩ። ስሙ ክግለፅ ዘይደለየ ካፕተይን ነቲ ቀዳማይ ደረጃ ውፅኢት ምርመራ መሰረት ብምግባር፡ እተን ናይ መወዳእታ ሽድሽተ ደቓይቕ እንታይ ከም ዝመስላ፡ ንቢቢሲ ኣረዲኡ። ሰንበት ንጉሆ ባሕቲ መጋቢት-2011 ኣቆፃፅራ ኢትዮጵያ (10 መጋቢት 2019 ኣ.ኤ)፡ ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ቦይንግ 737 ማክስ-8፡ ቁፅሪ በረራ ኢቲ 302፡ 8 ኣባላት በረራን 157 ተጓዓዝትን ኣሳፊራዘ ናብ ኬንያ-ናይሮቢ ንምብራር ትዳሎ ነይራ። [እቲ ሰዓት ብኣቆፃፅራ ኢትዯጵያ'ዩ] ንጉሆ 02፡37፡34- ተቖፃፀርቲ ትራፊክ ኣየር እታ ነፋሪት በረራኣ ንኽተካይድ ብ119.7 ሀርዝ፡ ብራዳር ኣቢልካ ርክብ ንኽፍፀም ፍቓድ ስለዝሃቡ፡ እታ ነፋሪት ንኽትብገስ ተዳልያ። ተቖፃፀርቲ ትራፊክ፡ ነፋሪት ንኽትብገስ ፍቓድ ቅድሚ ምሃቦም ዝተፈላለዩ ቅድመ ኩነታት ከም ዝተማልኡ'ዮም ዘረጋግፁ። ኣብ ተመሳሳሊ ሰዓት ዝብገሳን ዝዓልባን ነፈርቲ ከይህልዋ፣ ንተጓዓዝቲ ኣብ እዋን በረራ ዝቐርቡ ናይ ድሕነት መግለፅታት ከም ዝተወሃቡን ካልኦት ተመሳሰልቲ ጉዳያትን ከረጋግፁ ኣለዎም። ብድሕሪኡ እታ ነፋሪት ሞተር ኣርሲና ናብ እትለዓለሉ ፅርጊያ (ራንወይ) 07R (07 የማን) ክትፅጋዕ ጀሚራ። 02፡37፡34 - ዋና ካፒቴይን ነታ ነፋሪት የብርር ከም ዘሎ ገሊፁ። 02፡38፡44 - እታ ነፋሪት ምስ ተበገሰት ሽዑ ንሽዑ፡ ማለት ካብ መሬት ክትለዓል ምንቅስቓስ ካብ ዝጀመረትሉ ድሕሪ ሓደ ደቒቕን 10 ካሊትን (ሰከንድን)፡ ኣብ ናይታ ነፋሪት ፀጋማይን የማናይን ክንፊ 'ኣንግል ኦፍ ኣታክ ሰንተር' ዝተመዝገበ መረዳእታ ዝተጋገየ ከም ዝኾነ የርእይ። 02፡38፡46 - ሓጋዚ ኣብራሪ ''Master Caution Anti-Ice'' መጠንቀቕታ ከም ዝመፅአ ንዋና ካፒተይን እናገለፀሉ ተሰሚዑ። ማስተር ኮሽን ማለት ኣብ እዋን በረራ፡ ሓንቲ ነፋሪት ዝኾነ ዓይነት ፀገም ከጋጥም ከሎ ንኣብረርቲ ሓበሬታ ዝህብ ኣካል'ዩ። ኣብቲ ሽዑ እዋን ዝበፅሖም መጠንቀቕታ ነታ ነፋሪት ካብ ከቢድ ዛሕሊ ዝሕልዋ ኣካል ፀገም ከም ዘጋጠሞ እቲ ፓይለት የረድእ። 02፡38፡58 - ዋና ኣብራሪ 'ኮማንድ' ብዝብል መምርሒ ነታ ነፋሪት ኣብ ስርዓት 'ኣውቶ ፓይለት' ክገብራ'ኳ እንተፈተነ፡ እታ ነፋሪት ኣብ 'ኣውቶ ፓይለት' ከም ዘይኮነት ዝሕብር መጠንቀቕታ ተራእዩ። 'ኣውቶ ፓይለት' ማለት እታ ነፋሪት ብዝተዳለወላ ኣንፈት ጥራሕ ንኽትበርር ዝገብር ሜላ'ዩ። 02፡39፡00 - ዋና ኣብራሪ "ኮማንድ' ብዝብል መምርሒ ነታ ነፋሪት መሊሱ ናብ ስርዓት 'ኣውቶ ፓይለት' ከእትዋ ፈቲኑ፡ ይኹን ደኣ'ምበር ድሕሪ ሓደ ካሊት (02፡39፡01) እታ ነፋሪት ናብቲ ስርዓት ከም ዘይኣተወት መጠንቀቕታ ዝህብ መልእኽቲ ተራእዩ። 02፡39፡06 - ድሕሪ ሓሙሽተ ካሊት (ሰከንድ) እቲ ሓጋዚ ኣብራሪ ካብ ዋና ኣብራሪ ብዝረኸቦ መምርሒ መሰረት ምስ ክፍሊ ቁፅፅር ትራፊክ ኣየር ርክብ ገይሩ። ሽዑ ''SHALA 2A departure crossing 8400 ft and climbing FL 320'' ክብል ሪፖርት ኣቕሪቡ። 'ሻላ 2ኤ' ማለት ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ ናይሮቢ ዝወስድ ዝተወሰነ ኣንፈት በረራ ኮይኑ፡ 8400 ጫማ (ፊት) ብራኸ የቋርፁ ከም ዘለዉን 32000 ጫማ ብራኸ ሒዞም ከም ዝበሩን ዝገልፅ መረዳእታ'ዩ ካብቲ ሓጋዚ ኣብራሪ ቀሪቡ። 02፡39፡45 - ዋና ኣብራሪ ፍላፕስ ኣፕ (Flaps up) ክብል ንሓጋዚኡ መምርሒ ሂቡ። ሓጋዚኡ'ውን ነቲ ትእዛዝ ተቐቢሉ። 'ፍላፕስ ኣፕ' ክፍሊ ኣካል ናይታ ነፋሪት ኮይኖም፡ ነፋሪት ካብ መሬት ንኽትለዓል ኣብ ዝፍፀም ተግባር እኹል ናህሪ ንኽትረክብ ዘኽእሉ እዮም። ቢቢሲ ዘዘራረቦ ፓይለት ከም ዝበሎ፡ ልክዕ ከምቲ ካፕተይናት ኢቲ 302 ዝገበርዎ ዝኾነት ነፋሪት ካብ መሬት ምስተለዓለትን እኹል ብራኸ ምስሓዘትን እቶም ፍላፕስ ክእከቡ'ዩ ዝግበር። 02፡39፡50 - እታ ነፋሪት ኣንፈታ ካብ 072 ናብ 197 ዲግሪ ክትቕይር ጀሚራ። ሽዑ እታ ነፋሪት በቲ ዝተፈቐደላ ኣንፈት በረራ ንኽትፀንሕ ዋና ኣብራሪ ትእዛዝ ሂቡ። 02፡39፡55 - እታ ነፋሪት ካብ ኣውቶ ፓይለት ተፈልዩ ('ዲስ ኢንጌጅ') ገይሩ። 02፡39፡57 - ሓጋዚ ኣብራሪ ካብ ዋና ኣብራሪ ብዝተወሃቦ ትእዛዝ መሰረት፡ ነታ ነፋሪት ክቆፃፀሩ ዘይክእለሉ ፀገም ከም ዘጓነፎም ንተቖፃፀርቲ ትራፊክ ኣየር ኣፍሊጡ። 02፡40፡03- ''Ground Proximity Warning System (GPWS)'' ዝበሃል ስርዓት እታ ነፋሪት 'ንቑልቁል ኣይትደፋእ' (DON'T SINK) ዝብል መጠንቀቕታ ኣርእዩ። እዚ ክፋል፡ ነፋሪት ምስ መሬት ወይ ካልእ ነገር ናይ ምግጫው ሓደጋ ኣብ ቅድሚኣ ከም ዘሎ ንምሕባር ንኣብረርቲ መልእኽቲ ክህብ ዝተዳለወ'ዩ። 02፡40፡03 ክሳብ 02፡40፡31 ኣብ ዘለዉ 28 ካሊት (ሰከንድ) ሰለስተ ናይ ''DON'T SINK'' መጠንቀቕታታት ተመዝጊቦም። 02፡40፡27 - ሓጋዚ ኣብራሪ ንኣፍንጫ (ናይ ቅድሚት ኣካል ነፋሪት) ከቕንዖ ካብ ዋና ኣብራሪ መምርሒ ተዋሂብዎ። 02፡40፡44 - ዋና ኣብራሪ ሰለስተ ግዜ 'ኣቕንዓያ' ('ፑል ኣፕ') ኢሉ። ሓጋዚ ኣብራሪ ድማ ነቲ ዝተበሃሎ ገይሩ። 02፡40፡50 - ሓጋዚ ኣብራሪ ካብ ዋና ኣብራሪ ብዝተወሃቦ መምርሒ መሰረት ምስ ተቖፃፀርቲ ብምርኻብ፡ ኣብ 14 ሽሕ ጫማ ብራኸ ክፀንሑ ከም ዝደልዩን ነቲ በረራ ምቁፅፃር ከም ዘይከኣሉን ኣፍሊጡ። 02፡41፡30 - ዋና ኣብራሪ ንሓጋዚኡ 'ነቕነዓያ' ክብል ሓቲቱ። ከምቲ ዝተበሃሎ ድማ ገይሩ። 02፡42፡10- ሓጋዚ ኣብራሪ ካብ ዋና ኣብራሪ ንዝተወሃቦ መምርሒ መሰረት ብምግባር፡ ምስ ተቖፃፀርቲ ትርፊክ ኣየር ብምርኻብ ክምለሱ ከም ዝደልዮ ሓቢሩ። ካብ ተቖፃፀርቲ  ድማ ፍቓድ ረኺቡ። 02፡42፡30 - መቆፃፀሪ ትርፊክ ኣየር፡ ቁፅሪ በረራ ኢቲ 302 ናብ የማን ዘይራ 260 ዶግሪ ንኽትሕዝ ኣዚዙ። ሓጋዚ ኣብራሪ ነቲ ትእዛዝ ተቐቢሉ። 02፡43፡04 - ነታ ነፋሪት ብሓባር ንኸቕንዕዋ፡ ዋና ኣብራሪ ንሓጋዚኡ ሓቲቱ። ፀኒሑ ከኣ እታ ነፋሪት ብቲ ዝድለ ደረጃ ክትቐንዕ ከም ዘይከኣለት ተዛሪቡ። ኣፍንጫ ናይታ ነፋሪት ክሳብ 40 ዲግሪ ንቑልቁል ተደፊኡ። እቲ ንቢቢሲ መብርሂ ዝሃበ ኣብራሪ ከም ዝበሎ እንተኾይኑ፡ ከከም ዓይነት እተን ነፈርቲ፡ ዝኾነት ነፋሪት ናብ መሬት ንምዕላብ ክትቐርብ ከላ፡ ክሳብ 3 ዲግሪ ጥራሕ ናይ ቅድሚት ኣካላ (ኣፍንጫ) ትሕት ይብል። 02፡43፡43 እቲ ድምፂ ምቕዳሕ ተቛሪፁ። ክፍሊ ቁፅፅር ትራፊክ በረራ፡ እታ ነፋሪት ናይ ምውዳቕ ሓደጋ ከም ዘጋጠማ ንቢሮ ምርመራ ሓደጋ ነፈርቲ ኣፍሊጡ። ድሕሪ ቀሩብ ደቓይቕ ድማ ብዛዕባ እቲ ሓደጋ ዝገልጽ ዜና ተቓሊሑ። ኣብረርቲ እቲ ግቡእ ቅደም ሰዓብ እንተፈፀሙ'ኳ፡ ነቲ ብተደጋጋሚ ዘጋጠሞም ናይታ ነፋሪት ኣፍንጫ ንቑልቁል ምድፋእ ሓደጋ ክቆፃፀርዎ ኣይከኣሉን።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ኣሜሪካ፡ ኣብ ቴክሳስ ብዘጋጠመ ሓደጋ ምውዳቕ ነፋሪት 10 ሰባት ሞይቶም

ኣብ ቴክሳስ-ዳላስ ኣብ ልዕሊ መጽለሊ ነፈርቲ (ሃንገር) ብዝተሓምሸሸት ነፋሪት 10 ሰባት ሞይቶም። እታ ክልተ ሞተር ዘለዋ ቢችክራፍት ቢኢ-350 ኪንግ ኤይር ዓይነታ ንእሽተይ ነፋሪት ካብ መዕርፎ ነፈርቲ ኣዲሶን ምስ ተበገሰት ድሕሪ ሒደት ደቓይቕ'ያ ወዲቓ። ናይቲ ከባቢ ክፍሊ ምክልኻል ሓደጋ ባርዕ ከም ዝሓበሮ፡ እታ ነፋሪት ኣንፈታ ብምቕያር ኣብ ልዕሊ እቲ ሰፈር ነፈርቲ ወዲቓ። ሰራሕተኛታት እዋን ሓደጋ ቀልጢፎም ናብቲ ቦታ እንተበጽሑ'ኳ፡ ካብቲ ሓደጋ ብህይወት ዝተረፈ ሰብ ግን ኣይረኸቡን። ኣብ 2018 መጠን ሓደጋ በረራ ነፈርቲ ወሲኹ መኽዘን ሓበሬታ (ብላክ ቦክስ) እንታይ እዩ? ፍርሒ በረራ ኣየር ብኸመይ ክንምክቶ ንኽእል? መንነት ግዳያት እውን ክሳብ ሕጂ ወግዓዊ ኣይተገበረን። ዳኛ ግዝኣት ዳላስ-ቴክሳስ ክለይ ጀንኪንስ "ናብቲ ቦታ ከይደ መብርሂ ተዋሂቡኒ'ዩ። ንስድራ በቲ ዘሕዝን ሓደጋ ህይወቶም ዝሰኣኑ ግዳያት ጸሎት ግበሩሎም። መንነት ግዳያት ንምልላይ እናተሰርሐ'ዩ" ክብል ኣብ ትዊተሩ ጽሒፉ። እታ ነፋሪት ኣብ ልዕሊ'ቲ ሰፈር ነፍረቲ ክትወድቕ ከላ ኣብ ውሽጢ ዝጸንሐ ሰብ ከም ዘይነበረ ተገሊጹ'ሎ። ስሙ ዘይተገለጸ ምንጪ ንመደበር ቴሌቪዠን ኣሜሪካ-ሲቢኤስ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ እታ ነፋሪት ናይ ሞተር ጸገም ኣጋጢምዋ ከም ዝነበረ ተዛሪቡ። ይኹን'ምበር ብዛዕባ'ዚ ዝተወሃበ ወግዓዊ መግለጺ የለን። ምርመራ ይካየድ ከም ዘሎ ግን ተፈሊጡ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ንስድራ ግዳያት ሓደጋታት ነፈርቲ ኢትዮጵያን ኢንዶኔዢያን ብቦይንግ ዝቐረበ ገንዘብ፡ ቁጠዐ ፈጢሩ

ኩባኒያ መፍረዪ ነፈርቲ ቦይንግ፡ ኣብ ኢትዮጵያን ኢንዶኔዥያን ሓደጋ ገጢሙወን ብዝወደቓ ክልተ ነፈርቲ 737 ማክስ 8፡ ግዳያት ንዝኾኑ ስድራ ዝወሃብ 100 ሚልየን ዶላር ገንዘብ ከም ዘዳለወ ትማሊ ኣፍሊጡ። ቦይንግ፡ እዚ ገንዘብ ኣብ ክልቲአን ነፈርቲ ብዘጋጠመ ሓደጋ ንዝሞቱ 346 ግዳያት፡ ንስድርኦም ዝከፋፈል እንትኸውን፡ እቲ ገንዘብ ንስድራ መወትቲ ናይ ናብራን ትምህርትን ወፃእታት ከም ዝሽፍን ገሊፁ። ካብ ኣዲስኣበባ ናብ ናይሮቢ ክትጓዓዝ ከላ ኣብ ዝወደቐት ነፋሪት መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ በዓልቲቤት ኣይተ እያሱ ተሾመ፡ ካብ ሞንጎ እቶም ተጓዓዝቲ ሓንቲ ነይረን። በቲ ሓደጋ ግን ህይወተን ሓሊፉ። ቦይንግ ነዚ ውሳነ ምስ ኣሕለፈ፡ ንቢቢሲ ርኢቶኦም ዝሃቡ በዓል ቤተን ኣይተ እያሱ፡ "ንዓይ ኣይኮነን'ዶ 100 ሚልየን፡ 100 ቢልየን'ውን [ዶላር] ንሰበይተይ ኣይምልሰለይን" ኢሎም። "ሓደ ትካል ፀገም ዘለዎ ፍርያት ናብ ዕዳጋ ብምእታው፡ ስድራና እዩ ኣስኢኑና። ህይወት ድማ ብገንዘብ ዝትመን ኣይኮነን"። ካብዚ ብተወሳኺ፡ "እታ ነፋሪት ፀገም ከም ዘለዋ ይፍለጥ እዩ፤ ድሕሪ እቲ ኣብ ፈለማ ዘጋጠመ ሓደጋ ከቋርጹዎ ምኽኣሉ። ንሶም ግና ትርፎም ብምሕሳብ፡ ኣብ ህይወት ሰብ ፈሪዶም" ክብሉ ቁጠዐኦም ገሊፆም። ህይወት ሰብ ብገንዘብ ኣይልወጥን ዝበሉ ኣይተ እያሱ፡ ገንዘብ እንተይኮነስ ቅድሚ ኩሉ ፍትሒ ከም ዝደልዩ፡ ኣምሪሮም ተዛሪቦም። ኣብ ኣሜሪካ ቴክሳስ  ዝርከቡ ኖሚ ሁሴን፡ ኣብ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ብዘጋጠመ ሓደጋ ህይወቶም ንዝሰኣኑ ሓደ ሓደ ስድራ ብምውካል ይሕለቑ ኣለዉ። ብቦይንግ ዝቐረበ ሓሳብ፡ ስድራ ግዳያት ንዝሰኣንዎ ኣብ ግምት ዘየእተወን፡ ካሕሳ ኢልካ ንምፅዋዕ እውን ከምዘይምጥን ሓቢሮም። እቶም ጠበቓ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃብዎ ቃል፡ ገለ ዓማዊሎም በቲ ዝቐረበ ካሕሳ ሕጉሳት ኣይኮኑን፤ "ቦይንግ ብፅቡቕ ዋጋ ይሸጦ ዝነበረ ነፋሪት ንምክልኻል፡ ብህይወት ሰብ ጠላዕ ተፃዊቱ፤ ንሳቶም ትርፎም እዮም ኣቐዲሞም" ኢሎም። ዛጊድ ንሸውዓተ ስድራ ግዳያት ወኪሎም ኣብ ቤት-ፍርዲ ይካትዑ ከም ዘለዉ ዝገለፁ እቶም ጠበቓ፡ ሓደሓዲኦም ዓማዊሎም ክሳብ 276 ሚልየን ዶላር ዝበፅሕ ካሕሳ ከም ዝሓተቱ ሓቢሮም። ካልእ በዚ ሓደጋ፡ በዓልቲ ቤቶም፣ ጓሎም ሰለስተ ደቂ ጓሎምን ዝሰኣኑ ኬንያዊ ጆን ኩዊንዶስ ብወገኖም፡ ስድራ ግዳያት ጉጅለ ዋስኣፕ ብምፍጣር ከም ዝራኸቡን፡ ዋላ ሓደ ገንዘብ ንዘይምቕባል ከም ዝተሰማምዑ ንቢቢሲ ገሊፆም። ቦይንግ ክሳብ ሕዚ ብውልቀኦም ከም ዘየዛራረቦምን፡ ብዛዕባ እቲ ቦይንግ ክህቦ ቐሪበዮ ኣለኹ ዝበሎ ገንዘብ ብዜና ከም ዝሰምዕዎምን ድማ ተዛሪቦም። ኣቦወንበርን ዋና ኣካያዲ ስራሕን ቦይንግ ዴኒስ ሙይልንበርግ "ቦይንግ ኣብ ክልቲኦም ሓደጋታት ንዝጠፍአ ህይወት ብጣዕሚ ሓዚኑ እዩ። እዚ ዝጠፍአ ህይወት፡ ኣብ ዝቕፅሉ ዓመታት እውን ዝርሳዕ ኣይኮነን" ኢሎም። እዚ ገንዘብ ስድራ ግዳያት ኣብ ቤት-ፍርዲ ንዘቕረብዎ ክሲ ዝተውሃበ እንተይኮነስ፡ ካብ ፍርዲ ወፃኢ ዝውሃብ ከም ዝኾነ ተገሊፁ።

ሓደጋታትን ተጋንፎታትን በረራ አየር


ኤርትራውያን ተጓዓዝቲ ኣብ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ዘጋጥሞም ዘሎ እንታይ እዩ?

ኣብዚ ሰሙን፡ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ናይ ኤርትራ ፓስፖርት ንዝሓዙ ተጉዓዝቲ 'ብኦንላይን ቼክ ኢን ከይገብሩ ኣጊዱ' ዝብሉ ሓበሬታታት ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ክወጽኡ ቀኒዮም። እቲ ጸገም ግን ኣብ ‘ሲስተም’ ዝተፈጥረ እዩ ክብል እቲ መገዲ ኣየር ንቢቢሲ ሓቢሩ። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ብሰንኪ ብዘጋጠሞ ቴክኒካዊ ጸገማት፡ ኤርትራውያን ተጉዓዝቲ ብመገዲ ኢንተርነት ኩነታት ጉዕዞ ከረጋግጹ [ቼክ ኢን] ከም ዘይክኣሉ'ዩ ኣፍሊጡ ዘሎ። እቲ ጸገም ግዝያዊ ከም ዝዀነ ብምግላጽ፡ ኤርትራውያን ተጉዓዝቲ፡ ብኦን ላይን ቼክ ንከይገብሩ ኣጊዱ፣ ፓስፖርት ኤርትራ’ውን ካብ ሲስተሙ ክወጽእ ገይሩ ዝብሉ ወረታት ምውጽኦም ልክዕ ኣይኰነን ኢሉ። ስለ ዝዀነ ድማ፡ እቲ ዝተፈጥረ ጸገም ምስቲ ዓለምለኸ ማሕበር መጓዓዝያ ኣየር [ኣይቲኤ] ዝጥቀመሉ ‘ቲማቲክ’ ዝተባህለ ስርዓት ዝተሓሓዝ ከም ዝዀነ ገሊጹ። ኣይቲኤ ቲማቲክ፡ መገዲታት ኣየርን ወኪላት ጉዕዞን ኣብ ዝዓርፉሉን ዝሓልፉሉን መዓርፎ ነፈርቲ ዝተፈላለያ ሃገራት ንተጉዓዝቲ ኣድላዪ ሰነድ ጉዕዞ ንምርግጋጽ ዝጥቀሙሉ ስርዓት’ዩ። ካብዚ ዝቐረበ ሓበሬታ ዘይተማልአ ብምዃኑ፡ ኣብቲ ብመገዲ ኢንተርነት ዝግበር ቼክ ኢን ግዝያዊ ጸገም ተፈጢሩ ተባሂሉ። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ዝህቦም ኣገልግሎታት ዲጂታላውን ብኢንተርነት ዝተሓገዘን ክዀኑ ከም ዝገበረ ብምግላጽ፡ ኤርትራውያን ተጉዓዝቲ ካብ ካልኦት ተጉዓዝቲ ዝተፈለየ ኣገልግሎት ከም ዘይወሃቦም ሓቢሩ። “ኩሎም ተጉዓዝቲ ኣብ ኢንተርነት ኣትዮም ቼክ ኢን ንክገብሩን ምቹእ ኩነታት ንክፍጠርን ንደሊ ኢና” ይብል። ኣብዚ ሕጂ እዋን እቲ ጸገም ንምፍታሕ ይስራሕ ምህላው ዘመልከተ እቲ መገዲ ኣየር፡ ኤርትራውያን ተጉዓዝቲ’ውን ኣብ ቀረባ ብኦንላይን ቼክ ኢን ክገብሩ ከም ዝኽእሉ ኣብቲ ብኢሜይል ዝልኣዀ መብርሂ ገሊጹ። ካልእ እቶም ተጉዓዝቲ ዘልዓሉዎ ጉዳይ፡ ኢሚግሬሽን ኢትዮጵያ ንኤርትራውያን ሓዊሱ ፓስፖርት ሃገራት ኣፍሪቃ ዝሓዙ ተጉዓዝቲ "ኣብ ኣዲስ ኣበባ ምስ በጽሑ ቪዛ ክወሃቦም’ዩ" እኳ እንተበለ፡ ንኤርትራውያን ግን ዘግለለ’ዩ ዝብል’ዩ። እንተዀነ፡ እቲ መገዲ ኣየር ኤርትራውያን ኣብቲ መዓርፎ ነፈርቲ ክበጽሑ እንከለው ቪዛ ክረኽቡ ከም ዝኽእሉን ኣቐዲሞም ቪዛ ምሕታት ከም ዘየድልዮምን ኣብሪሁ። ብኻልእ ወገን፡ ምስ ወሰኽ ዋጋ ቲኬት ብዝተሓሓዝ ዝቐርብ ጥርዓን እውን ኣሎ። እቲ ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ ኣስመራ ዝግበር ጉዕዞ ሓደ ሰዓትን 40 ደቒቕን ዝወስድ ኰይኑ፡ ዋጋ ትኬት ኣስታት ሓደ ሽሕ ዶላር በጺሑ ብዝብል መረረት ኣለዎም። ብፍላይ ቅድሚ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ዝነበረ ዋጋ ብምጥቃስ፡ "እቲ ሕጂ ዘሎ ዋጋ ተጋኒኑ’ዩ ዝበሉ" ይብሉ። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ነዚ ኣመልኪቱ ኣብ ዝሃቦ ምላሽ ድሕሪ እቲ ለበዳ ኣብ ዋጋ ትኬት ወሰኽ ከም ዝተራእየ ሓቢሩ። ይኹን’ምበር፡ ቅድሚ ክልተ ዓመት [ቅድሚ ለበዳ ኮሮናቫይረስ] ዝነበረ ዋጋ ትኬትን ሕጂ ዘሎን ብዙሕ ኣፈላላይ የብሉን ዝበለ ኰይኑ፡ ኣብቲ ግዜ ንሓደ በረራ 279 ዶላር ከም ዝነበረ ኣዘኻኺሩ። እቲ መገዲ ኣየር፡ ንልዕሊ 75 ዓመታት ንኣፍሪቃውያን ናብ ሓደ ንምምጻእ ጻዕሪ ክገብር ከም ዝጸንሐ ብምግላጽ “ንኣፍሪቃውያን ወገናትና ንምብዝባዝ ዕላማ የብልናን” ኢሉ።


ኣብ ደብረብርሃን መእተዊ ኣዲስ ኣበባ እንታይ እዩ ኣጋጢሙ?

ካብ ክልል ኣምሓራ፡ ዞባታት ደቡብ ወሎ፣ ሰሜን ወሎን ዋግ ኽምራን ናብ ርእሰ ከተማ እታ ሃገር ዝወስድ መንገዲ ደሴ - ኣዲስ ኣበባ ዝጓዓዙ ተሳፈርቲ መራሕቲ መካይንን ንሰሙናት ከምዝተንገላትዑ ገሊጾም። ቢቢሲ ዘዘራረቦም ተጓዓዝትን መራሕቲ መካይንን ከም ዝበልዎ፡ ኣፍደገ ኣዲስ ኣበባ ዝኾነ ኣብ ክልል ኦሮምያ ዝርከብ ዞባ ሰሜን ሸዋ ምስ በጽሑ፡ ኣብቲ መፈተሺ ነቑጣ ብሓይልታት ጸጥታ በደልን ምግፋዕን ይበጽሖም። ብተወሳኺ ህዝባዊ መጓዓዝያ ኣውቶቡሳትን ሚኒባሳትን ተጓዓዝተን ሒዘን ናብ ዘዝመፅእኦ ክምለሳ ከምዝግደዳ ይዛረቡ። ንሳቶም፡ "እቲ ምኽንያት ክንሓትት ከለና ዝተፈላለየ መልሲ ንረክብ" ይብሉ። ብምኽንያት እዚ፡ ብዙሓት ካብ ናይ ስራሕ ፈተና፣ ናይ ሕክምና ቆፀራ፣ ስራሕ፣ ስድራቤታዊ ቀብሪ፣ መርዓን ካልኦት ማሕበራዊ ፍፃመታትን ተኣጓጊሎም ከምዘለዉ ይዛረቡ። "ኣብ’ዚ እዋን ክረምቲ፡ ኣብ መንገዲ ህፃናት፣ ኣዴታት፣ ኣረጋውያን፣ ሕሙማትን ኣብቲ ዝሓሰብዎ ቦታ ከይበፅሑ ምርኣይ ዘሕዝን እዩ" ኢሎም እቶም ተጓዓዝቲ። ቢቢሲ ካብ ሓለፍቲ እቲ ከባቢ ዝረኸቦ ሓበሬታ ከምዘመልክቶ፡ እቲ ጸገም ዕልባት ክሳብ ዝረክብ ብዝብል፡ ትማሊ 4 ነሓሰ 2014 ዓ.ም ጀሚሩ እቲ ናብ ኣዲስ ኣበባ ዝወስድ መንገዲ ኣብ ደብረብርሃን ተዓፅዩ ነይሩ። ምክትል ሓላፊ ሰላምን ፀጥታን ዞባ ሰሜን ሸዋ ሰለሞን ኣልታየ፡ ኣብ ሸኖ፣ ለጌጣፎን ኣለልቱን ኣብ ዝርከቡ መፈተሺ ነቑጣታት፡  ዘይፍለጡ ['ጸጉረ ልወጥ’] ሰባት ከይሓልፉ፡ ሓይልታት ፀጥታ ንተጓዓዝቲ መለለዪ ካርዲ  ከምዝሓቱ ሓቢሩ። እቲ ሓላፊ ግን፡ ክልቲአን ክልላትን ጎረባብቲ ዞባታትን ተዘራሪቦም ነቲ ፀገም ንምፍታሕ’ኳ እንተፈተኑ፡  ዛጊድ ፍታሕ ከምዘይተረኽበ እዩ ዝገልጽ። ንሱ፡ "ሓደ መዓልቲ ሰላም ኰይኑ ይብሃል፡ ንጽባሒቱ ተመሳሳሊ ነገር የጓንፍ። ኣብ መዓልቲ ክሳብ ሰለስተ ኣውቶቡሳት ካብ መገዲ ዝምለስሉ ኣጋጣሚታት ኣሎ። ብፍላይ ኣብዘን ዝሓለፋ ሒደት መዓልታት እናገደደ መጺኡ ኣሎ” ኢሉ። እቲ ምክትል ሓላፊ ወሲኹ፡ ምስ ዝምልከቶ ኣካል ፌደራል መንግስቲ ክልላት ኣምሓራን ኦሮሚያን ድሕሪ ምዝርራብ እቲ መንገዲ ረቡዕ 4 ነሓሰ 2014 ዓ.ም 12:00 ሰዓት ድሕሪ ቀትሪ ከምዝተኸፍተ ገሊጹ። መለለዪ መንነት ኣዲስ ኣበባ ዘይብሎም ሰባት ከምዘይሓልፉን መራሕቲ መካይን ብዘይ ገበኖም መቕጻዕቲ ከምዝብየነሎም፡ “ስለምንታይ?” ኢሎም ዝሓተቱ ድማ መጥቃዕቲ ከምዝበጽሖም ይጠርዑ። ኣቶ ሰለሙን፡ ፈጸምቲ እቲ መጥቃዕቲ፡ ኣባላት ፍሉይ ሓይሊ ክልል ኦሮሚያን ናይቲ ከባቢ ምልሻታትን ምዃኖም ሓበሬታ ከምዝበጽሖ ይገልጽ። ኣብ ዝሓለፉ ሰሙናት፡ ህዝባዊ መጓዓዝያ ኣውቶቡሳትን ተጓዓዝትን ኣብ ጽርግያታት ተጨናኒቖም ዘርኢ ስእልታት ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ብሰፊሑ ተዘርጊሑ ተስተውዒሉ። ምክትል ሚኒስተር ኣገልግሎት ኮምኒኬሽን መንግስቲ፡  ሰላማዊት ካሳ፡ ነቲ ጉዳይ ኣመልኪታ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ዝሃበቶ ምላሽ፡ ሓይልታት ትግራይ ተቖጻጺሮሞም ኣብ ዝጸንሑ ከባብታት ክልል ኣምሓራ፡ መለለዪ መንነትን ካልኦት ሰነዳትን ንምድላው ዝውዕሉ መሳርሕታት ከምዝወሰዱን፡ እቲ ስጉምቲ ምስ ጽኑዕ ሓለዋ ጸጥታ ዝተኣሳሰር ሙኻኑን ተዛሪባ። ካብ መራሕቲ ትግራይ ብዛዕባ እዚ ክስታት፡ ዝተብሃለ የለን። እቲ ልዕሊ ዒስራ ኣዋርሕ ዘቑጸረ፡ ኣብ ትግራይ ዝተወለዐ ኲናት፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ ሰነ ጀሚሩ፡ ናብ ክልል ኣምሓራ ልሒኹ ከምዝነበረ ዝዝከር ኮይኑ፡ ሓይልታት ትግራይ፡ ንኣዲስ ኣበባ ቀረባ ዝዀነት ከተማ ደብረ ብርሃን በጺሖም ምንባሮም ይዝከር፤ ብዙሓት ዞባታት ደቡብ ወሎን ሰሜን ጎንደርን ድማ ኣብ ቀይዶም ኣውዒሎም ነይሮም። እቲ ደማዊ ኲናት ሰለማዊ ፍታሕ ክረክብ ይኸውን ዝብል ተስፋ ተገይሩ እንተነበረ’ኳ፡ ዳግማይ ውግእ ከይውላዕ ይስጋእ ኣሎ። ቢቢሲ ብዛዕባ እቲ ኣብቶም ተጓንፎታት፡ ምስ ገለ ሓለፍቲ ፖሊስን ኮምኒኬሽንን ክልል ኦሮምያ ሓበሬታ ንምርካብ ዝገበሮ ጻዕሪ ኣይሰመረን። ቢቢሲ ዘዘራረቦም ተጓዓዝቲ ግን፡ መለለዪ መንነቶም 'ኣምሓራ' ዝብል እናተፈለዩ ምሕላፍ ይኽልከሉ ከምዘለዉ እዮም ዝዛረቡ። ሓላፊ ሓደ ናይ ህዝባዊ መጓዓዝያ ኣውቶቡስ ኩባንያ ኣይተ ኩራባቸው ታደሰ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ብፍላይ ካብ ሓደ ወርሒ ጀሚሩ መካይኖም ኣብ ዝተፈላለየ እዋን ንሰዓታት ኣብ መንገዲ ደው ክብላ ስለዝተገደዳ ኣብ ደብረብርሃን ክሓድሩ ከምዝተገደዱን ተዛሪቡ። እዚ ድማ እቲ ተሳፋራይ ንተወሳኺ ወፃእታት ከምዝቃላዕን እቲ ኩባንያ ክሳራ ከምዘጋጠሞን ወሲኹ ገሊጹ። "ብተደጋጋሚ ከምዚ ዓይነት ነገር የጋጥመና ኣሎ።ተጓዓዝቲ ብዙሕ መከራ የጋጥሞም ኣሎ። ናይ ወጻኢ በረራ ዘለዎም፣ ናይ ሕክምና ቆጸራ ዘለዎም ሰባት ኣብቲ ዝሓሰብዎ ከይበጽሑ ኣብ ሜዳ ይሓድሩ ኣለዉ።


ብትግራይ ዝጥለቡ ቀንዲ ማሕበራዊ ኣገልግሎታት እንታይ እዮም?

ኣብ ሕዳር 2020 ኣብ ትግራይ ተወሊዑ ናብ ክልላት ኣምሓራን ዓፋርን ዝለሓመ ን21 ኣዋርሕ ዝቐጸለ ኵናት፡ ብኣሽሓት ኣብ ዝቑጸሩ ሰላማውያን ሞትን ኣካላዊ መጉዳእትን ኣኸቲሉ፣ መሰረተ-ልምዓት (ትሕተ-ቅርፂን ኣዕንዩ፡ ንሚልዮናት ሰባት ኣፈናቒሉ ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ እውን ግዳይ ፆታዊ መጥቃዕትን ዓመጽን ኰይነን። ነቲ ኲናት ብሰላማዊ ኣገባብ ንምፍታሕ ሓያሎ ጻዕርታት ክካየድ ድሕሪ ምጽናሕ ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ ኬንያ፡ ናይሮቢ ቀጥታዊ ዝርርብ ክካየድ ትፅቢት ይግበር። ኣማኻሪ ጕዳያት ድሕነት ቀዳማይ ሚኒስትር ኢትዮጵያ ኣምባሳደር ሬድዋን ሑሴን፡ ብ 28 ሓምለ 2022  ምስ ዲፕሎማሰኛታትን ኣምባሳደራትን ዘተ ከምዘካየዱ ብምሕባር ናብ መቐለ ክኸዱ ከም ዝተፈቐደሎም ኣብ ትዊተር ኣፍሊጡ ነይሩ። "እቲ ዘተ ብዘይ ዝዀነ ቅድመ ኵነት ክጅመር ይግባእ፡" ዝበለ ሬድዋን፡ መንግስቲ ፈደራል እቲ ዘተ ብሕብረት ኣፍሪቃ ክምእዘን ድልየት ከምዘለዎ ገሊጹ። ብኣንፃሩ፡ ኣቦ ወንበር ህወሓትን መራሒ ክልል ትግራይን ዶክተር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል፡ ምዕራብ ትግራይ ናብቲ ቅድሚ ኵናት ምጅማሩ ዝነበሮ ምምሕዳር ክምለስ፡ እቲ ብሰንኪ ኲናት ተቛሪጹ ዘሎ ህዝባዊ ኣገልግሎታት ናብ ንቡር ክምለሱን፡ ሰብኣዊ ረድኤት ብዘይገደብ ናብ ህዝቢ ክቐርብን ኣተሓሳሲቡ ነይሩ። ንምዃኑ እቶም ናብ ንቡር ክምለሱ ዝሕተቱ ዘለዉ ኣገልግሎታት እንታይ እዮም? ኣብ ከመይ ዝበለ ደረጃ’ኸ ይርከቡ? ንዝብል ሕቶ ንምምላሽ ነዞም ዝስዕቡ ሓሙሽተ መሰረታውያን ነገራት ክንድህስስ ኢና። ኣብ ኢትዮጵያ ብመንግስትን ብሕትን ዝውነኑ ልዕሊ 15 ባንክታትን ልዕሊ 6,000 ሽሕ ጨንፈራትን ከም ዘለውዎም ይግለፅ። እተን ባንክታት ኣብ ትግራይ እውን ጨናፍር ኣለወአን። ቅድሚ ኵናት ከኣ ስሩዕ ኣገልግሎት ይህባ ነይረን። ሃለዋት ናይተን ባንክታት ኣብ ትግራይ ንዘሎ ህዝቢ ዝተፈላለዩ ኣገልግሎታት ካብ ምሃብ ብተወሳኺ ባህሊ ምዕቛር ከማዕብል ሓጊዘንኦ እየን። ካብ ትካላት ክሳብ ውልቀ-ሰባት ዝዓቑርዎ ገንዘብ ድማ ኣብ ቁጠባ እታ ሃገር ዝለዓለ ብፅሒት ኣለዎ። ድሕሪ ምጅማር ኲናት ግን ብቕልጡፍ ክቋረፁ ካብ ዝተገበሩ ኣገልግሎታት እቲ ሓደ ባንኪ እዩ ነይሩ። ናይ ኢንተርኔት ምቁራጽን ትግራይ ኣብ ትሕቲ ዘይእዉጅ ዕፅዋ ምእታዋን ስዒቡ ሰባት ዝዓቖርዎ ገንዘብ ኮነ ካብ ቤተሰብ ዝለኣኸሎም ገንዘብ ብምውፃእ ኣብ እዋን ጸገሞም ክጥቀሙ ኣይከኣሉን። “ምስ ገንዘብና ንጠሚ ኣለና፤ ኣብ ባንኪ ዝዓቖርናዮ ገንዘብ ክንሓምም ከለና ክበጽሓልና ኣይከኣለን” ዝብሉ ቅሬታታት ኣብ ትግራይ ብስፍሓት ይስምዑ። መራሕቲ ትግራይ ነቲ ጸገም ብዝተወሰነ መልክዑ ንምቅላል ብዝብል ኣብቲ ክልል ዝርከቡ ገለ ባንክታት ብዝኸኣልዎ ዓቕሚ ኣገልግሎት ክህቡ መምርሒ ካብ ምሃብ ብተወሳኺ፡ ኣማኢት ኣሽሓት ኣብ ገዝኦም ዝሓዙ ውልቀ ሰባት ኮኑ ትካላት ናብ ባንኪ ክመልስዎ ፃውዒት ኣቕሪቡ ምንባሩ ይዝከር። እዚ መምርሒ ብዝተወሰነ መልክዑ ነቲ ጸገም ኣብ ምቅላል ብፅሒት’ኳ እንተነበሮ፡ ሰባት ኣብ ባንኪ ካብ ዘለዎም መጠን ገንዘብ ወርሓዊ ከውፅእዎ ዝፍቀደሎም ግን ኣዝዩ ዝተሓተን ንመሰረታዊ ጠለባቶም ከማልአሎም ከምዘይክእልን ንቢቢሲ ገሊፆም ነይሮም። ኣብ ትግራይ ኣገልግሎት መራኸቢ (ስልኪ፡ ኢንተርነትን ካልእን) ብምቍራጹ፡ ካብቶም ኣብ ውሽጢ ትግራይ ዘለዉ ስድራኦም ዝዀነ ደሃይ ክረኽቡ ብዘይምኽኣሎም፡ ከቢድ ጭንቀትን ስነ ልቦናዊ ፀቕጥን ፈጢሩሎም ከም ዘሎ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ሃገራት ዝነብሩ ዘለው ተጋሩ ንቢቢሲ ተዛሪቦም ነይሮም። መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ "ንህዝቢ ትግራይ ናይደ ፅሞና ግዜ ንምሃብ" ብዝብል ሰራዊቱ ከም ዘውጽአ ዝገለፀሉ፤ ሓይልታት ትግራይ ድማ፡ "ኣብ ልዕሊ ሰራዊት ኢትዮጵያ ዓወት ብምርካብ" ንመቐለ ዝተቘፃፀሩሉ እዋን ኣብ ወርሒ ሰነ ምንባሩ ይዝከር። ካብቲ እዋን ጀሚሩ ድማ እቲ ንዝተወሰነ እዋን ተመሊሱ ዝነበረ ኣገልግሎታት ስልኪ ኣብ ትግራይ እንደገና ተቛሪፁ። ኣገልግሎት ኢንተርነት ግን ካብ ጽባሕ ምጅማር እቲ ኲናት ኣትሒዙ ከም ዝተቛረጸ ይዝከር። እዚ ናይ ስልክን ኢንተርኔትን ምቁራፅ፡ ሰባት ንከይራኸቡ ዕድል ካብ ምዕፃዉ ሓሊፉ፡ እቲ ኣብ ትግራይ ተፈጺሙ ዝብሃል ዓመጽን ገበናት ኲናትን ከይቃላዕ ከምዝገትአ ብዙሓት ተዓዘብቲ ይገልፁ። መንግስቲ ፌደራልን ሓይልታት ትግራይን ንኣገልግሎት ህዝቢ ዝተዘርግሑ መሰረተ ልምዓት ኣብ እዋን ኲናት በብወገኖም ከምዘዕነውዎ ይኽሰሱ። ብኣንፃሩ መራሕቲ ትግራይ “መንግስቲ ፌደራል ኮነ ኢሉ ኣብ ልዕሊ ትግራይ ዕፅዋ ብምፍፃም ንኹሎም ሜላታት መራኸቢ ዓፅዩ” ክብሉ ይኸሱ። ምምላስ እዚ ኣገልግሎት ድማ ናብ ድርድር ዘይኣቱ ጉዳይ ከም ዝዀነ ብተደጋጋሚ ክዛረቡ ይስምዑ። ኣብዚ እዋን ኣብ ትግራይ ብፍላይ ኣብ ከተማ መቐለ ዘለዉ ሰባት፡ ነቶም ኣብ ገለ ትካላት ዘለዋ ናይ ሳተላይት ስልክን ኢንተርኔትን እናተጠቐሙ ንኣብ ደገ ዝርከቡ ቤተሰቦምን መቕርቦምን ናይ ድምፂ መልእኽቲ ብምልኣኽ ክራኸቡ ይፍትኑ ምህላዎም ይፍለጥ። ነዚ ዕድል ዝረኽቡ ግን ኣዝዮም ውሑዳትን ኣብተን ሳተላይት ስልኪ ወይ ኢንተርኔት ዘለወን ትካላት ምስ ዝሰርሑ ሰባት ፍልጠትን ሌላን ዘለዎምን ጥራሕ እዮም። ቀይሕ መስቀል እውን ንሓንቲ ደቒቓ ጥራሕ ናይ ስልኪ ደወል ኣገልግሎት ብምሃብ ስድራ ቤታት ንክራኸቡ ይጽዕር ከምዘሎ ይፍለጥ። ካብኡ ሓሊፉ ግን ሰባት ሓበሬታ ንምርካብ ኮነ ምስቶም ካብ ትግራይ ወፃኢ ዝርከቡ ቤተሰቦም ንምርኻብ ነቶም ናይ ድምፂ መልእኽቲ ዘበፃፅሑ ውልቀሰባት ገንዘብ ዝኸፍሉሉ ኩነታት ከም ዘሎ እውን ዝገልፁ ኣለዉ። ገለ ሰባት ድማ ነዊሕ ርሕቐት ብእግሮም ተጓዒዞም ናብ ወሰናስን ዓፋር ወይ ኣምሓራ እናተጸግዑ ኣብተን ክልላትን ብዘሎ ኔትዎርክ ተጠቒሞም ምስ ቤተሰቦም ከም ዝራኸቡ ቢቢሲ ከረጋግፅ ኪኢሉ’ሎ። ኣብ ኢትዮጵያ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ካብ ዘመንጭዉ ግድባት ዲጋ ተከዘ ሓደ እዩ። እዚ መመንጨዊ ሓይሊ ግን ኣብ ትግራይ ስለዘሎ ንትግራይ ዝሽፍነሉ ኣሰራርሓ የለን። ምኽንያቱ ኣብ ምሉእ ኢትዮጵያ ዘለዉ ኤለክትሪክ ዘመንጭዉ ግድባት እቲ ፀዓት ብቐጥታ ናብ ሓደ ማእከል እዩ ዝውሕዝ። ብድሕሪኡ እዩ ካብቲ ማእከል ናብ ዝተፈላለዩ ከባብታት እታ ሃገር ዝዝርጋሕ። ስለዚ ቅድሚ ምጅማር ኲናት ኣብ ዝነበረ እዋን፡ ትግራይ’ውን ብመሰረት እቲ ፌደራላዊ መስርሕ ዝብጽሓ ሓይሊ ክትጥቀም ምፅንሓ ይፍለጥ። ኣብ ሞንጎ መንግስቲ ፌደራልን ክልላዊ መንግስቲ ትግራይን ግጭት ምስ ኣጋጠመ ግን እዚ ኣገልግሎት ምሉእ ብምሉእ’ዩ ተቛሪጹ እዩ። ብምቁራጽ እዚ ህዝባዊ ኣገልግሎት መንግስቲ ፌደራልን መራሕቲ ትግራይን ክካሰሱ እዮም ተራእዮም። ብወገን መንግስቲ ኢትዮጵያ “ሓይልታት ትግራይ ንመስመራት ሓይሊ ኤለክትሪክ ኣዕንዮም” ዝብል ክሲ ክቐረብ ከሎ፤ ካብ ትግራይ ድማ “መንግስቲ ኢትዮጵያ ንትግራይ መብራህቲ ከልኪሉ” ክብሃል ይስማዕ። ብዓል መዚ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ኢትዮጵያ ኣብ ወርሒ ለካቲት 2021 ኣብ ምሉእ ክልል ትግራይ ሓይሊ ኤለክትሪክ ከምዝተቛረጸ ገሊጹ ምንባሩ ይዝከር። እዚ ድማ ኲናት ካብ ዝጅመር ድሕሪ ሰለስተ ወርሒ ኣቢሉ እዩ ዝኸውን ዘሎ። ጠንቂ ናይቲ ምቁራጽ ድማ ሓይልታት ትግራይ ኣብ ልዕሊ'ቲ ካብ ኣላማጣ-መኾኒ-መቐለ ዝተዘርግሐ መስመር መጥቃዕቲ ስለዝፈጸሙ ምዃኑ ኣፍሊጡ ነይሩ። ሽዑ መልሲ ዘይሃቡ መራሕቲ ትግራይ ብወገኖም ብሓፈሻ ኣብቲ ክልል ንዘጋጠመ ምቁራጽ ሓይሊ ኤለክትሪክ ንመንግስቲ ፌደራል እዮም ተሓታቲ ዝገብሩዎ። ካብ በረኻታት ተመሊሶም ናብ መቐለ ምስ ኣተዉ ድማ ነቲ ካብ ተከዘ ዝምንጩ ሓይሊ ኤለክትሪክ ኣብ ትግራይ ከምዝውዕል ከምዝገበሩዎ ይግለፅ። ከምኡ ድሕሪ ምግባሮም ድሮናትን ነፈርትን ሰራዊት ምክልኻል ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ እቲ ግድብ መጥቃዕቲ ብምፍጻመን ምቁራፅ ኣገልግሎት ከምዘጋጠመ እውን ዝሓበሩሉ እዋን ምንባሩ ይዝከር። እዚ ነንሓድሕዶም ናይ ምክሳስ ኩነታት ኣፅኒሕና ናብቲ ሳዕቤናቱ ክንምለስ ከለና ግን ብቐንዱ ኣብተን ኣገልግሎት ዝህባ መንግስታውን ውልቃውን ትካላት ከቢድ ናይ ስራሕ ምትዕንቓፍ ፈጢሩ እዩ። እቲ ምቁራጽ ሓይሊ ኤሌክትሪክ፡ ዜጋታት ኣብ ፀልማት ከምዝነብሩ ኣብ ርእሲ ምግባር “ነቲ ብረድኤት ዝቐርበልና እኽሊ ኣጥሒንናን ሰንኪትናን ክንምገብ እኳ ኣይከኣልናን” ዝብሉ ጥርዓናት ብወገን ትግራይ ይስምዑ። ትግራይ ናብ ኩሉ ኣንፈታት ኢትዮጵያ ንዝግበሩ መገሻታት እትጥቀመሎም ዓይነታት መጓዓዝያን ብቐንዱ መካይንን ነፈርትን እዮም። ካብ ትግራይ ተበጊሶም ንክልላት ዓፋርን ኣምሓራን ሰጊሮም ዝሓልፉ ሰፋሕቲ ጽርግያታት ናብ ኩሉ ከባብታት እታ ሃገር ይዝርግሑ። ኣብ ከተማ መቐለ ካብ ዝርከብ ዓለምለኸ መዕርፎ ነፈርቲ ኣሉላ ኣባ ነጋ ከምኡ’ውን ኣክሱም - ሃፀይ ዮሃንስ ራብዓይ፤ ሽረ - ሜጀር ጀነራል ሓየሎም ኣርኣያን ካብ መዕርፎ ነፈርቲ ሑመራን ዝብገሳ ነፈርቲ ንህዝቢ ትግራይ ሰፊሕ ናይ መጓዓዝያ ኣገልግሎት ይህባ ነይረን። እዚ ኩነታት ቅድሚ ምጅማር ኲናት’ዩ ነይሩ። ብድሕሪ ምጅማር ኲናት ግን እዞም ናይ መሬትን ኣየርን ኣገልግሎታት መጓዓዝያ ተቛሪጹ። በዚ ምኽንያት ብዙሓት ካብ ትግራይ ወጻኢ ዝነብሩ ግን ድማ ቅድሚ ምዕፃው ኣብኡ ዝነበሩ ናብ ዝመፅኡሉ ክምለሱ ኣይከኣሉን። እቶም ንዝተፈላለዩ ዋኒናቶም ካብ ትግራይ ወጺኦም ዝፀንሑ’ውን ክኣትዉ ኣይከኣሉን። ሰባት ካብን ናብን ዝገብርዎ መገሻታት ጥራሕ ዘይኮነስ እቲ ኣብ ትግራይ ፈርዩ ናብ ካልእ ኣብታ ሃገር ዝርከብ ዕዳጋ ዝበፅሕ ምህርቲ ከምኡ ድማ ካብ ካልእ ከባቢ ናብ ትግራይ ዝኣቱ ሸቐጣ ሸቐጥ ምጉዕዓዝ ኣይተኻእለን። ከም ውፅኢት እዚ ምቁራጽ ኣገልግሎት መጓዓዝያ፡ መሰረታዊ ዝበሃሉ ሸቐጣትን ፍርያትን ናብቲ ኣብ ጸገም ዘሎ ህዝቢ ትግራይ ካብ ዘይምቕራቡ ብተወሳኺ፡ ንዘለዎም ከቢድን ሕዱርን ሕማማት ናብ ኣዲስ ኣበባ ኮነ ካብ ናብ ደገ ክኸዱ ዝደልዩ ሰባት እውን ዕድል ዓጽዩ ኣሎ። ኲናት ተወሊዑ ኣዋርሕ ምስተቖጸሩን መራሕቲ ትግራይ ናብ በረኻታት ወጺኦም መንግስቲ ፌደራል ዘጣየሾ ግዚያዊ ምምሕዳር ምስኣተወን ንሓፂር እዋን ናይ ነፈርቲ ከምኡ’ውን መኻይን ምንቅስቓስ ተጀሚሩ ምንባሩ’ውን ዝርሳዕ ኣይኮነን። እዚ ግን ብሰንኪ መሊሱ ዝተጓሃሃረ ኲናት ነዊሕ ክቕጽል ኣይከኣለን። እቲ ኣብ ትግራይ ተወሊዑ ን20 ኣዋርሕ ዝቐጸለ ሓድሕዳዊ ኵናት ብፍላይ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ከቢድ ሰብኣዊ ሃስያታት ኣውሪዱ ይርከብ። ዓለም ለኻዊ ገበርቲ ሰናይ ትካላት ኣብ ትግራይ ዝርከቡ ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ሰባት ሓደጋ ጥምየት ኣንጸላልይዎም ከምዘሎ ብተደጋጋሚ ሻቕሎቶም ክገልጹ ጸኒሖም’ዮም። ድሕሪ’ቲ ኲናት፡ ኣብ ውሽጢ ትግራይ ልዕሊ 2 ሚልዮን ሰባት ካብ መረበቶም ተመዛቢሎም፡ ኣስታት 63 ሽሕ ድማ ናብ ሱዳን ተሰዲዶም። ኣብቲ ክልል ልዕሊ 4.5 ሚልዮን ሰባት ህጹጽ ናይ መግቢ ሓገዝ ከም ዘድልዮምን መዓልታዊ ልዕሊ 100 ናይ ረድኤት መኻይን ናብ ትግራይ ክኣትዋ ከምዘለወንን ጸብጻባት ሕቡራት ሃገራት ክሕብሩ ፀኒሖም’ዮም። ኣብዚ እዋን ኣብታ ኣብ ሙሉእ ዕፅዋ ትርከብ ትግራይ 6.3 ሚልየን ህዝቢ ህፁፅ ሰብኣዊ ሓገዝ ከምዘድልዮ ብዝተፈላለዩ ትካላት ረድኤት ክግለጽ እንከሎ፤  ሕቡራት ሃገራትድማ ' ብፈደራላዊ መንግስቲ ዕላዊ ዘይኮነ ዕፅዋ ተኣዊጁ' ከምዘሎ እዩ ዝኸስስ። ሕቡራት ሃገራት ኮነ ዝተፈላለዩ ትካላት ሰብኣዊ ረድኤት ነቲ ህዝቢ ክበጽሑ ከም ዘይከኣሉን መንግስቲ ምቹእ ኩነታት ክፈጥርን ድማ ይፅውዑ። መራሕቲ ፌደራልን ትግራይን ናብ ትግራይ ክበፅሕ ኣብ ዝግባእ ረድኤት ብዝፍጠር ምትእጉጓል ንሓድሕዶም ይካሰሱ። ብወገን ትግራይ ‘መንግስቲ ፌደራልን ሓይልታቱን ናብ ትግራይ ረድኤት ከይኣትው ይኽልክሉ ኣለዉ’ ዝብል ክሲ ክስማዕ ከሎ፤ መንግስቲ ፌደራል ብወገኑ ‘ሓይልታት ትግራይ ናብ ህዝቢ ትግራይ ረድኤት ከይበፅሕ መገዲ ይዓፅዉ ኣለዉ’ ክብል ፀኒሑ’ሎ። ሓይልታት ትግራይ ካብ ዝተቖፃፀርዎም ከባብታት ዓፋር ድሕሪ ምስሓቦም ናብ ትግራይ ብዝሓሸ ኩነታት ረድኤት ክኣቱ ከምዝጀመረ ይንገር ኣሎ። እንተኾነ እቲ ናብ ትግራይ ዝኣቱ ዘሎ ረድኤት ብሰንኪ ሕፅረት ነዳዲ ኣብ መቐለ ጥራሕ ይኽዘን ከምዘሎ ዝሕብሩ ኣካላት እቲ ካብ መቐለ ወጻኢ ዝርከብ ህዝቢ ትግራይ ኣብ እዋኑ ሓገዝ እኽሊ ይቐርበሉ ከምዘየለ ይገልጹ። ኣብ ኢትዮጵያ ሓላፊ መደብ ምግቢ ዓለም ኣድሪያን ቫንዳክናብ፡ ሕፅረት ነዳዲ ኣብ ቀረብ ሰብኣዊ ረድኤት ካልእ በዳሂ ጉዳይ ምዃኑ እዩ ዝገልጽ ኣብ መላእ ሃገር ሕፅረት ነዳዲ ከምዘሎ ብምዝኽኻር፡ ብፍላይ ኣብ ትግራይ ድማ’ቲ ሕፅረት ኣብ ምክፍፋል ሰብኣዊ ሓገዝ ኣሉታዊ ፅልዋ የሕድር ከምዘሎ እውን ሓቢሩ ነይሩ። "ቀረብ ነዳዲ ኣብታ ሃገር ይመሓየሽ ኣሎ፤ ኣብ ትግራይ ወርሓዊ ዘድሊ 2 ሚልዮን ሊትሮ ነዳዲ፡ ከመይ ጌርና ከም ነብፅሕ ምስ ሰበስልጣን ንሰርሕ ኣለና” ይብል። ፍሉያት ልኡኻት ኣመሪካን ሕብረት ኣውሮፓን ከምኡ’ውን ተወከልቲ ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ዲፕሎማሰኛታት ገለ ሃገራትን ምስ መራሒቲ ትግራይ ንምዝታይ ብ2 ሓምለ 2022 ናብ ከተማ መቐለ  ከምዝበጽሑ ይፍለጥ። ፍሉይ ልኡኽ ኣመሪካ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪካ ማይክ ሃመር፣ ከምኡ’ውን ፍልይቲ ልእኽቲ ሕብረት ኣውሮጳ ኣኒታ ወይበር ካብ ቶም ናብታ ከተማ ዑደት ዘካየዱ ላዕለዎት ሓለፍቲ ኮይኖም ምስ ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤልን ላዕለዎት ኣመራርሓ ትግራይን ዘትዮም። ብክልቲኦም ወገናት [መንግስቲ ፌደራልን መራሕቲ ትግራይን] ንዘተ ሰላም ቅሩብነት ምርኣዮም ብምንኣድ፡ ኣብ ትግራይ ተቛሪፆም ዘለዉ መሰረታዊ ኣገልግሎታት ብቕልጡፍ ናብ ንቡር ክምለሱ ፀዊዖም። ፕረዚደንት ትግራይ ዶ/ር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል በቶም ናብ መቐለ ዑደት ዘካየዱ ፍሉያት ልኡኻት ማሕበረሰብ ዓለም ኣቢሉ ናብ መንግስቲ ኢትዮጵያ ደብዳበ ልኢኹ’ሎ። እቲ ጉጅለ ልኡኽ ድሕሪ እቲ ዑደት ኣብ ዘውጸኦ ሓበራዊ መግለጺ፡ መራሒ ትግራይ ዝለኣኾ ደብዳበ፡ ኣብቲ ክልል መሰረተ ልምዓት እቶም ዝተቛረጹ ኣግልግሎት ንምዕራይ ንዝደልዩ ኣካላት ሙሉእ ውሕስነት ድሕነት ንምሃብ ዘረጋግጽ ምዃኑ ሓቢሩ። ብመሰረት እቲ መግለጺ፡ ኣብ ትግራይ መሰረታዊ ቀረባት ንምጅማር ዝኾነ ዕንቅፋት ክህሉ ከምዘይግባእ ፍሉይ ልኡኽ ኣመሪካን ኣውሮጳን ጸዊዑ።


ኣገልግሎት ታክሲ ዝህብ ኡበር ብሰርሳሪ ተጠቒዑ

እቲ ዓማዊል ናብ ዝደለይዎ ቦታ ክበፅሑ ውልቃዊ መራሒ መኪና ናይ ምቕራብ ኣገልጋሎት ዝህብ ኩባንያ ኡበር፡ ሓያሎ ስርዓታት ውሽጣዊ ርክባትን ምህንድስናን ኣብ ሓደጋ ድሕሪ ምእታዎም፡ መርመራ ይገብር ከምዘሎ ሓቢሩ። ነቲ ጥሕሰት ንፈለማ ግዜ ዝጸብጸበ፡ ካብቲ ሰርሳሪ ምስሊ ኢመይል፡ ክላውድ ስቶሬጅን ኮድ ምንጪታትን ዝተለኣኸሉ ዘ ኒውዮርክ ታይምስ እዩ። ሰራሕተኛታት ኡበር፡ 'ስላክ' ዝበሃል ናይ መልእኽቲ መተግበሪ (ኣፕ) ንከይጥቀሙ ከምዝተነግሮም እቲ ጸብጻብ ንኽልተ ሰራሕተኛታት ብምጥቃስ ሓቢሩ። ስርዓት ስላክ ካብ መስመር ኢንተርኔት ወጻኢ ቅድሚ ምዃኑ፡ ሰራሕተኛታት ኡበር "ኣነ ሰርሳሪ ምዃነይን ኡበር ድማ ምጥሓስ ዳታ ከምዘጋጠሞን የፍልጥ" ዝብል መልእኽቲ በጺሕዎም እዩ። ድሒሩ እቲ ሰርሳሪ ንሰራሕተኛታት ኣብቲ ውሽጣዊ ሓበሬታ ገጽ ግሉጽ ስእሊ ብምልጣፍ ናብ ካልኦት ውሽጣዊ ስርዓታት ኡበር ክኣቱ ከምዝኸኣለ ኣርእዩ። ኡበር ብዛዕባ እቲ ጥሕሰት ብዝምልከት ምስ ሰበስልጣን ከምዝተራኸበ ገሊጹ’ሎ። ክሳብ ሕጂ ተሽከርከርቲ ኡበር፡ ዓማዊሉ ወይ ሓበሬታ ክፍሊት በቲ ስርሰራ ከምዝተጸልወ ዝሕብር ምልክት የለን። ብዛዕባ ተቓላዕነት ድሕነት ኩባንያታት ሓበሬታ ዝረኸቡ ልዑል ክእለት ዘለዎም ሰርሰርቲ "በግ ባውንቲ ሃንተርስ" (Bug bounty hunters) ብዝብል ዝፍለጡ ሃደንቲ ሽልማት እዮም። ኡበር ካብ ሓደ "ሃከርዋን" ዝበሃል ኣብ ካሊፎርንያ ዝመደበሩ ሃዳኒ ሽልማት ግልጋሎት ክረክብ ክፍሊት ከፊሉ ተመዝጊቡ እዩ። ዓበይቲ ትካላት ተቓላዕነቶም ንምልላይ ስነ-ምግባራር ዘለዎም ሰርሰርቲ ከምዝጥቀሙ ይፍለጥ። ሓደ ካብቶም ሃደንቲ ሽልማት ዝኾነ ሳም ካሪ ምስቲ ንኡበር ዝሰርሰረ ተራኺቡ'ዩ። "ብዙሕ ነገራት ዝተዋገዩ ይመስሉ" ኢሉ። ሚስተር ካሪ ምስ ሓያሎ ሰራሕተኛታት ኡበር ከምዝተዘራረበን፡ ንሳቶም ድማ ነቲ ስርሳሪ ንምዕጋት "ንኹሉ ነገር ብውሽጢ ንምዕጻው ይሰርሑ ከምዘለዉን" ሓቢሩ። ወሲኹ’ውን እቲ ሰርሳሪ ዝኾነ ጉድኣት ከምዘውረደ ወይ ዕላዊነት ካብ ምርካብ ወጻኢ ድልየት ከምዘለዎ ዝሕብር ምልክት ከምዘየለ ይገልጽ። "ምስ ጉጅለ ጸጥታ ኡበር ብቐረባ ርክብ ንገብር ኣለና፡ ዳታኦም ዓጺናዮ ኢና፡ ኣብመርመራ ድማ ክንሕግዞም ኢና" ክብል ዋና ሓላፊ ስርሰራ ሃከርዋን ክሪስ ኢቫንስ ንቢቢሲ ሓቢሩ። ቢቢሲ፡ ኣካውንትታት ምሕደራ ኡበር ኣብ ትሕቲ ቁጽጽሩ ከምዘለዉ ካብ ዝገልጽ ሰብ ዝተልኣኹ መልእኽቲታት ርኢዩ እዩ። ጸብጻብ ኒውዮርክ ታይምስ፡ እቲ ሰርሳሪ ወዲ 18 ዓመት ከምዝኾነ፡ ንሓያሎ ዓመታት ኣብ ናይ ሳይበር-ድሕነት ክእለት ከምዘማዕበለን፡ ንስርዓታት ኡበር "ድኹም ጸጥታ ስለ ዝዘለዎም" ከም ዝሰርሰረን ይገልጽ። እቲ ሰብ፡ ኣብቲ ነቲ ጥሕሰት ዘፍለጠሉ መልእኽቲ ስላክ፡ መራሕቲ መካይን ኡበር ዝለዓለ ክፍሊት ክረኽቡ ከምዘለዎም'ውን ገሊጹ እዩ።


ኮሮናቫይረስ፡ ሓላፊ መዕርፎ ነፈርቲ ዱባይ 'ምስክር ወረቐት ክታበት' ዝሓዙ ጥራሕ ከተኣናገዱ ኣዚዙ

ሓላፊ፡ እቲ ዓለም ለኸ ኣጋይሽ ብምትእንጋድ ተወዳደሪ ዘይርከቦ መዕርፎ ነፈርቲ ዱባይ፡ ምስክር ክታበት ኮቪድ [ኮቪድ ፓስፖርት] ምሓዝ ብነጻነት ንምጉዓዝ ኣማራጺ ዘይብሉ እዩ ኢሉ። ሓላፊ እቲ መዕርፎ ነፈርቲ ፖል ግሪፊዝ፡ 'ናይ ክታበት ፓስፖርት ካብ ምጥቃም፤ ካልእ ኣማራጺ ዘሎ ኣይመስለንን' ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ነዚ ሓሳብ ዝቃወሙ ግን፡ ብዝተፈላለየ ምኽንያት ክታበት ክረኽቡ ዘይከኣሉ ሰባት ኣብ ግምት ዘየእተወ ውሳነ እዩ ኢሎም ይነቕፉ። ይኹን'ምበር እቲ ሓላፊ፡ ዝተኸተብሉ ወረቐት ሒዞም ንዝመጽኡ ሰባት ድጋፍ ከምዘለዎን፡ ንመጻኢ ከምኡ ካብ ምግባር ወጻኢ ካልእ ኣማራጺ  ከምዘየለ ይዛረብ። "ኣነ ከምዝመስለኒ፡ እቲ ጸገም ናይ ምኽታብን ናይ ምግላለን ኣይመስለንን። ቀንዲ እቲ ጸገም፡ እቲ ክታበት ብኸመይ ፍትሓዊ ብኾነ መገዲ ብማዕርነት ምብጻሕ ምተኽኣለ ዝብል እዩ" ኢሉ። ውድብ ጥዕና ዓለምን ቤት ምኽሪ ተጓዓዝቲ ቱሪዝም ዓለምን፡ ናይ ክታበት ፓስፖርት ካብ ዝቃወሙ ገሊኦም እዮም። እዞም ዓለም ለኸ ትካላት፤ እዚ ተርእዮ፡ ኣብ ዓለም ክልተ ዓይነት ማሕበረሰብ ዝፈጥር እዩ ኢሎም ይሙግቱ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ፡ ኣብ ውድብ ጥዕና ዓለም  በዓል ሞያ ዝኾነ፡ ዶክተር ማይክ ራያን ፡ 'እዚ ናይ ክታበት ፓስፖርት ዝበሃል ነገር ብርክት ብዝበሉ ናይ ስነ-ምግባርን ማዕርነትን ሕቶታት ዝተኸበበ እዩ' ኢሉ ነይሩ። "እዚ ጉዳይ ደጊምና ክነጽነዖ ኣለና። ብፍላይ ድማ፡ ክታበት ፍትሓዊ ብዘይኾነ መገዲ ይከፋፈለሉ ኣብ ዘሎ ኣብ'ዚ ሕዚዋን" ኢሉ ዶ/ር ማይክ። ብለበዳ ኮሮናቫይረስ ዓንዲ ሑቑኡ ዝተቖጨመ ኢንዱስትሪ ኣቬሽን፡ ንምትንሳእ ዝተፈላለዩ ስትራተጂታት ሓንጺጹ እናተንቀሳቐሰ ይርክብ። ኤር ትራንስፖርት ኣክሽን ግሩፕ ዝተብሃለ ትካል ከምዝበሎ፡ እቲ ኡንዱስትሪ ቅድሚ ለበዳ ኮቪድ፡ ኣብ ቑጠባ ዓለም  ክሳብ  3.5 ትሪሊየን ዶላር ብጽሒት ነይርዎ። እንተኾነ፡ ዓለም ለኸ በረራታት ምስ ተኣገዱ፡ መዕርፎ ነፈርቲ ዱባይ ሓዊሱ፡ ብዙሓት መገድታት ኣየር ምንቅስቓሶም ተዘሓሒሉ እዩ ዝርክብ። ከምኡ ኾይኑ'ውን ግን፡ መዕርፎ ነፈርቲ ዱባይ፡ ሕዚ'ውን ኣዝዮም ብዙሓት ኣጋይሽ እዩ ዘተኣናግድ። መገዲ ኣየር ዱባይ፡ ብዙሓት ዓለም ለኸ ተጓዓዝቲ ኣጋይሽ ብምትእንጋድ ቀዳማይ ደረጃ ዝሓዘ፡ ኣብ ለንደን ንዝርከብ መዕርፎ ነፈርቲ ሂዝሮው ኣብ 2014 ብምቕዳም እዩ። ኣብ 2019፡ ክብረ ወሰን ዝሓዘ ቁጽሪ 86.3 ሚልዮን ሰባት ብምትእንጋድ እትመርሕ ዱባይ፡ ንለበዳ ኮሮናቫይረስ ስዒቡ ግን፡ ኣብ 2020 እቲ ብዝሒ ናብ 25.8 ኣንቆልቊሉ።


ኤርትራ፡ ምፍኳስ ተሪር ዕጽዋን እገዳታንት ኮሮናቫይረስ ይቕጽል ኣሎ

ኣብ ኤርትራ ንልዕሊ ሓደ ዓመት ተቛሪጹ ዝጸንሐ ህዝባዊ መጓዓዝያ ምድሪ ካብ ሎሚ "ብኸፊል" ከምዝተጀመረ ሚኒስተር ዜና ሓቢሩ። ሚኒስተር የማነ ገረብመስቀል ብትዊተር ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ እቲ ምጅማር መጓዓዝያ ኣብ ውሽጢ ከተማታት፡ ከምኡ'ውን ካብን ናብን ከተማታት ዝምልከት ምዃኑ ጠቒሱ። "ምስ ምኽፋት ኣብያተ ትምህርቲ፡ ኸፊላዊ ምጅማር ህዝባዊ መጓዓዝያ ሎሚ ተጀሚሩ'ሎ። ኣውቶቡሳት ኣብ ከተማ፡ ከምኡ'ውን ካብን ናብን ከተማታት ናብ ዘለዉ ቀንዲ መስመራት ክምለሳ'የን" ኢሉ። ይኹን እምበር፡ እተን ኣውቶቡሳት ካብ ሓደ መበገሲ ነጥቢ ክሳብ ናይ መወዳእታ ዝበጽሓሉ ቦታ ብቐጥታ ዝኸዳ እምበር፡ ኣብ መንጎ ደው ከምዘይብላ ዘለዋ ገለ ነበርቲ ንቢቢሲ ሓቢሮም። ታክስታትን ናይ ብሕቲ ናይ ገዛ መካይንን ግን ዛጊት ብዘይ ፍቓድ ክንቀሳቐሳ ከምዘይተፈቕደለን እቶም ጸብጻባት ይገልጹ። ካብን ናብን እታ ሃገር ዝግበር ንግዳዊ በረራታት''ውን ክሳብ ሕጂ ተኣጊዱ ይርከብ። መንግስቲ ነተን፡ ንልዕሊ ሓደ ዓመት ተዓጽየን ዝጸንሓ ኣብያተ-ትምህርቲ ካብ ሓሙስ 1 ማዝያ ጀሚረን ክኽፈታ ከምዝወሰነ ይዝከር። እቲ ተጀሚሩ ዘሎ ምፍኳስ ናይቲ ተሪር ዕጽዋን እገዳታትን፡ "ንኹሉ ናይ ምክልኻልን ምክትታልን ቅጥዕታት" ዘማልአ ከምዝኸውን እቲ ሚኒስተር ዜና ገሊጹ'ሎ። እቲ ካብ መወዳእታ ወርሒ መጋቢት 2020 ዝተጀመረ ናይ ምርጋጥ ስጉምቲ፡ ኣብ ህዝቢ ከቢድ ቁጠባውን ማሕበራውን ቅልውላዉ ምስዓቡ ይንገር። ዋላ'ኳ ኤርትራ ሓንቲ ካብተን ትሑት ቁጽሪ መልከፍትን ሞትን ዘለወን ሃገራት እንተኾነት፡ ኣብዚ ቀረባ እዋን ግን ናህሪ ናይቲ ለብዒ እናበረኸ ይኸይድ ምህላዉ ጸብጻባት ሚኒስትሪ ጥዕና የረድኡ። ክሳብ ሎሚ ኣብታ ሃገር 3,208 ሰባት ብኮቪድ-19 ተለኺፎም፡ 9 ድማ ሞይቶም ኣለዉ።


ኣብ ኣዲስ ኣበባ ሸውዓተ ኤርትራውያን ቤተሰብ ብሰንኪ ሓደጋ መኪና ሞይተን

ንወጻኢ ሃገር ንዝነቐለት ቤተሰቦም ከፋንው፡ ኣብ ሓንቲ መኪና ተሳፊሮም ካብ ዝነበሩ ኤርትራውያን፡ ብሰንኪ ዘጋጠሞም ሓደጋ መኪና ነታ ገያሺት ሓዊሱ፡ ሸውዓተ ደቂ ኣንስትዮ ከምዝሞታ ተሓቢሩ። እተን ግዳያት፡ ንወጻኢ ምስ ደቃ ትገይሽ ዝነበረት ቤተሰቦም ንኸፋንው ካብ 'ገላን' ኮንደሚንየም ነቒሎም ብሃና ማርያም ኣቢሉ፡ ናብ መዓርፎ ነፈርቲ ቦሌ ዝወስድ መገዲ ሒዞም ብመኪና ዝጓዓዙ ካብ ዝነበሩ 11 ኣባላት ሓደ ስድራን ኣዝማድን ምንባሮም፡ ኣካያዲ ስራሕ ኮሚሽን መጥፋእቲ ሓዊ ንቢቢሲ ገሊጹ። እቲ ሓደጋ ምሸት ቀዳም 12 መጋቢት 2022 ምንባሩ ምፍለጥ ተኻኢሉ'ሎ። እታ ንወጻኢ ሃገር ትገይሽ ዝነበረት፡ ምስኣ ዝነበሩ ደቂ 4ን 6ን ዓመት ደቃ፣ ንኸፋንዋኣ ኢለን ካብ ኣስመራ ዝመጽኣ ኣደኣን ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝነበሩ ኣዝማድን'ውን ብሓደ ነይሮም። እዞም ቤተሰብ ተሰቒሎምዋ ዝነበሩ 'ዶልፊን' ሚኒባስ፡ ንመዓርፎ ነፈርቲ እናተጓዕዘት፡ ኣብ መንገዲ ተበላሽያ፣ ኣብ ደረት ጽርግያ ደው ኢላ ናብ ዝነበረት ሲኖትራክ ዝዓይነታ ዓባይ መኪና ብምግጫው እዩ እቲ ሓደጋ ኣጋጢሙ። ካብቶም ኣብታ ሚኒባስ ዝነበሩ ሰባት፡ ንገያሺትን ኣደኣን ወሲኻ ሸውዓተ ደቀንስትዮ ብኡ ንብኡ ክሞታ እንከለዋ፡ ዝተረፉ ብኸቢድ ተሃሪሞም ኣብ ሆስፒታል ሕክምና ይግበረሎም ኣሎ። እቶም ደቂ 4ን 6ን ህጻናት ከኣ፡ ካብ ሞት'ኳ እንተ ተረፉ፡ ብኸቢድ ተሃሪሞም ኣብ ሆስፒታል ይእለዩ ኣለው። ካብቶም ብሂወት ዝተረፉ ሓደ፡ መራሕ መኪና ኰይኑ፡ ንሱ'ውን ከቢድ ማህሰይቲ ወሪድዎ ኣብ ሕክምና ከም ዘሎ ምፍላጥ ተኻኢሉ'ሎ። ሰራሕተኛታት ህጹጽ ረዲአት ኣብቲ ቦታ ክበጽሑ እንከለው፡ ትንፋስ ሸውዓተ ሰባት ድሮ ሓሊፉ ነይሩ፣ ክልተ ህጻናት ወሲኽካ ካልኦት ዝተጐድኡ ሰባት ብኡ ንብኡ ናብ ሕክምና ከም እተወስዱ፡ ህዝባዊ ርክባት ኮሚሽን መጥፋእቲ ሓዊ ኣቶ ንጋቱ ማሞ ንቢቢሲ ገሊጹ። ብሰንኪ'ቲ ዘጋጠመ ከቢድ ሓደጋ፡ ግዳያት ካብታ ዝተጨፍለቐት ሚኒባስ ንምውጻእ፡ ኣባላት ህጹጽ ረዲአት ሓገዝቲ ማሽነሪ ክጥቀሙ ተገዲዶም ነይሮም። ኣቶ ንጋቱ ብዛዕባ'ዚ ክገልጽ እንከሎ፡ ግዳያት ካብታ ሚኒባስ ንምውጻእ ኣመና ፈታኒ ከም ዝነበረ ጠቒሱ፡ መስርሕ ምውጻእ ሬሳታት ልዕሊ ሓደ ሰዓትን 20 ደቒቕን ከም ዝወሰደ ኣቶ ንጋቱ ኣብሪሁ። እቲ ከባቢ ብተደጋጋሚ ሓደጋ ዝኽሰተሉ ምዃኑ ብምግላጽ፡ ቅድሚ ሕጂ ሓደ ኣባል ፖሊስ ከይተረፈ ኣብቲ ስፍራ ብሰንኪ ዘጋጠመ ሓደጋ ህይወቱ ከም ዝሓለፈ ሓቢሩ። እቲ ቦታ ቁልቁለት ዘለዎ ክኸውን እንከሎ፡ መዝሓሊ ፍጥነት ዝኸውን ኣብ ጽርግያ ዝግበር መግትኢ ስለዘይብሉ ድማ ንሓደጋ ዘለዎ ኣሉታዊ ኣስተዋጽኦ ኣብሪሁ። ፖሊስ፡ ንጠንቂ'ቲ ሓደጋን ምስኡ ዝተሓሓዙ ጕዳያትን የጻርዮ ከም ዘሎ ድማ፡ ቢቢሲ ካብ ፖሊስ ዝረኸቦ ሓበሬታ የረጋግጽ።


ኣሜሪካውያን ኣትሌታት  ምስ ጾታዊ መጥቃዕቲ ብዝተሓሓዝ ንኤፍቢኣይ ብሓደ ቢልዮን ዶላር ክኸሳ እየን

ጾታዊ ዓመጽ ኣጋጢሙና ዝበላ ጉጅለ ብሄራዊ ጂምናስቲክ ኣመሪካ፡  ኤፍ-ቢ-አይ ሓደ ቢልዮን ካሕሳ ንክኸፍለን ክኸስኦ እየን። እተን ቅሬታ ዘቕረባ ኣትሌታት፡ ቤት ጽሕፈት ፌደራል ምርመራ ኣሜሪካ (ኤፍቢአይ) ኣብ ልዕሊ በዓል ሞያ ሕክምና ዶክተር ላሪ ናሳር ዝቐረበ ክሲ ተኣማንነት ዘለዎ መረዳእታ ቀሪቡ ከብቅዕ ብዝግባእ ኣይተራእየን ክብላ እየን ቅሬተአን ገሊጸን። ካብተን ከሰስቲ ተሰለምቲ ወርቂ መዳልያ ሲሞን ባይልስ፡ አሊ ሬይስማንን ማኬይላ ማሮኒን ይርከበአን። ዶክተር ላሪ ናሳር ኣብ ልዕሊ ኣትሌታት ጾታዊ ምትንኻፍን መጥቃዕትን ብምፍጻሙ ናይ 175 ዓመት ማእሰርቲ ተበይኑዎ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ይርከብ ኣሎ። እቲ ትካል ነቲ ብዛዕባ ዶክተር ናስር ዝምልከት ክሲ ዕሽሽ ብምባሉ ኣብ መርመራኡ ጌጋታት ምግባሩ ኣቃሊዑ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ካብ ቤት ጽሕፈት ፍትሒ ኣመሪካ፡ ካብ ቤት ጽሕፈት ዋና ኢንስፐክተር ነዊሕ ትጽቢት እተገብረሉ ጸብጻብ፡ እቲ ፈደራላዊ ትካል ብዛዕባ ዶክተር ናሳር ዝገበሮ መርመራ  ገምጋም ሂቡሉ ነይሩ። እቲ ጕዳይ ኣብ 2015 ተኸፊቱ ከብቅዕ ብሰንኪ ሸለልትነት ናሳር ተወሳኺ ግጉይ ተግባራት ኪገብር ጌጋታቱ ንልዕሊ ሓደ ዓመት ክቕጽሎ ዕድል ከምዝረኸበን  እቲ ጸብጻብ ይሕብር ። ኣብቲ ሪፖርት ዶክተር ናሳር ብ2015 ፈጺሙዎ ብዝተባህለ ጾታዊ መጥቃዕቲ መርመራ እኳ እንተተጀመረ፡ ምንም ከይተገብረ ልዕሊ ዓመት ብምሕላፉ ናይ ኤፍቤኣይ ወኪላት ጌጋታት ብምፍጻሞምን ነቲ ጉዳይ ብፍላጥ ክሸፋፍኑዎ ከምዝፈተኑን እቲ ጸብጻብ ኣቃሊዑ። ብዛዕባ እቲ ጉዳይ ናብ ኤፍቢአይ ሪፖርት ምስተገብረ እውን እንተኾነ በቲ ዶክተር ጾታዊ ዓመጽ ዘጋጠመን ኣብቲ ዝርዝር ቀሪቡ ኣሎ። እተን ከሰስቲ መብዛሕተአን ናይ ኣመሪካ ብሄራዊ ኣትሌትስ ፕግራም አካላት ኮይነን ኣብ ሚቺጋን ዩኒቨርስቲ ኣብ ዝርከብ ናይቲ ዶክተር ክሊኒክ ጥዕናዊ  ክንክን ዝግበረለን ዝነበረ እየን። እቶም ሪፖርት ዝተገብረሎም ናይ ኤፍቢአይ ዝግባእ ምርመራን ክትትልን ኣይገበሩን ንዝምልከቶም እውን ኣይሓበሩን። “እተን ናይ ጾታዊ ዓመጽን መጥቃዕትን ግዳያት ኣትሌታት ብኹሎም እቶም ክሕልውና ዝግበኦም ኣካላት፡ ብኮሚተ ኦለምፒክ ኣመሪካ፣ ብጂምናስቲክ ኣሜሪካ፣ ብኤፍቢአይን ናይ ፍትሒ ትካልን ተኻሒድና ኢና” ክትብል ተሰላሚት ወርቂ መዳልያ ኦሎምፒክ ኬይላ ማሮኒ ሓቢራ። ቅድሚ ክልተ ሳምንቲ ናይ ኣመሪካ ናይ ፍትሒ ዲፓርትመንት፡ ኤፍቢአይ ነቲ መርመራ ብግጉይ መገዲ ሒዘምዎ ንዝበሎም ክልተ ኣባላት ኤፍቢአይ ክሲ ክምስርት ወሲኑ ኣሎ። እተን ከሰስቲ እቲ ትካል (ኤፍቢኣይ) ብዝፈጸሞ ሸለልትነትን ብሳዕቤኑ ዝወረደ በደልን ልዕሊ ሓደ ቢልዮን ዶላር ካሕሳ ክኸፍለን ሕቶ ኣቕሪበን ኣለዋ።


ሜክሲኮ፡ ኣብ ሲቲ ባቡር ብቢንቶ እናሓለፈት እቲ ቢንቶ ስለዝፈረሰ 23 ሰባት ሞይቶም

ሰኑይ ምሸት ኣብ ርእሰ ከተማ ሜክሲኮ፡ ሜክሲኮ ሲቲ፡ ባቡር ትሓልፎ  ቢንቶ ባቡር እናሓለፈቶ እንከላ ሮሞቕ ስለዝበለ ብውሕዱ 23 ሰባት ከምዝሞቱ ሰብ መዚ እታ ሃገር ገሊጾም። እታ ሓያለ ተጎተትቲ ባጎኒታት ዘለዋ ባቡር እቲ ቢንቶ ምስ ፈረሰ ናብቲ ትሕቲ ቢንቶ ዝርከብ ጽረግያ ብምውዳቕ ብውሕዱ ሓንቲ መኪና ከምዝጨፍለቐት'ውን ተሓቢሩ። ሰራሕተኛታት ህይወት ኣድሕን ካብቲ ሓደጋ ብሕይወት ንዝድሓኑ ኣብ ምውጻእ ይረባረቡ ምህላዎም'ውን ሰብ መዚ እታ ሃገረ ገሊጸም። ነበርቲ እቲ ከባቢ፡ ኣብቲ ቦታ ኣብ 2017 ምንቕጠቓጥ መሬት ምስ ኣጋጠመ እቲ ቢንቶ ነቒዑ ከምዝነበረ ንመንግስቲ ምሕባሮም ማዕከናት ዜና ሜክሲኮ ኣቃሊሔን። ሜክሲኮ ኢል ዩኒቨርሳል ዝተባሃለት ጋዜጣ፡ ነበርቲ እቲ ኸባቢ ጥርዓን ምስ ኣቕረቡ መንግስቲ ነቲ ቢንቶ ከምዝጸገኖ ኣብ ዓምድታታ ኣስፊራ ኣላ። ከንቲባ ከተማ ሜክሲኮ ሲቱ ክላውድያ ሸይንባኡም ናብቲ ቦታ ብኣካል ድሕሪ ምብጻሕ ክሳብ ሕጂ በቲ ሓደጋ 23 ሰባት ሞይቶም ከምዘለዉ ንማዕከናት ዜና ገሊጻ፡ ካብዚ ብተወሳኺ ኣስታት 70 ሰባት'ውን ከቢድን ፎኵስን መጉዳእቲ ኣጋጢምዎም ኣሎ። ኣብ ውሽጢ እታ ባቡር ዝተቐርቐሩ ሰባት ክህልዉ ስለዝኽእሉ ግን ቁጽሪ ምውታት ካብዚ ዘለዎ ንላዕሊ ክውስኽ ከምዝኽልእ ስግኣት ኣሎ። ሓንቲ ካብቲ ሓደጋ ብህይወት ዝወጽአት ጓል 26 ዓመት ማረያና፡ ንጋዜጣ ኢል ዩኒቨርሳል ኣብ ዝሃበቶ ቃል "ብርቱዕ ድመጺ ሰሚዕና፡ ንዕኡ ስዒቡ ብዘየላቡ ፍጥነት ብትንትን ኢሉ" ኢላ። ብምስዓብ "ኣብታ ባቢር ብዙሓተ ደው ዝበሉን ኮፍ ዝበሉን ሰባት ነይሮም እዮም፡ እታ ባቡር ቅጽጽ እያ ኢላ ነይራ" ኢላ፡ ንሳ'ውን በቲ ሓደጋ ርእሳ ናብ ናሕሲ ናይታ ባቡር ተጋጭዩ ከምዝደመየት ገሊጻ። መጓዓዝያ ባቡር ሜከሲኪ ሲቱ ሓደ ኣብ ዓለም ካብ ዝርከቡ ሰፋሕቲ ጽላታት መጓዓዝያ ኮይኑ ኣብ ዓመት 1.6 ቢልዮን ሰባት ካብን ናብን የመላልስ። ኣብ ሜክሲኮ ሲቲ ኣብ 1975 ብዘጋጠመ ሓደጋ ባቡር'ውን 31 ሰባት ሞይቶም ነይሮም እዮም።


ኣብ ዓቢ ጽርግያ ብናይ ኣስቤዛ ዓረብያ ብድሕሪ ናይ ነዳዲ ቦጥ ክጓዓዝ ዝተራእየ ሰብ ብፖሊስ ይድለ

ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ሓደ ውልቀሰብ ኣብ ሓደ ዓቢ ጽርግያ ኣብ ናይ ኣስቤዛ ዓረብያ (ትሮሊ) ተሰቒሉ ክጓዓዝ ምርኣዩ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት የዘራርብ ኣሎ። እቲ ብፖሊስ ደቡብ ኣፍሪቃ ዝድለ ዘሎ ሰብ፡ ኣብ ድሕሪት ናይ ሓንቲ ዓባይ ቦጥ ነዳዲ ተደጊፉ ክኸይድ ተራእዩ። ነቲ ኩነታትን ሓደገኛነቱን ዝተዓዘቡ ተጓዓዝቲ ከይተገረሙን ከይሰንበዱን ኣይተረፉን። ገለ'ውን ነቲ ኩነታት ብቪድዮ ቀዲሖም ናብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ምስ ዘርግሕዎ፡ የዘራርብ ኣሎ። ነዘ ዝተዓዘበ ፖሊስ ብወገኑ፡ ብዛዕባ መንነት ናይቲ ሰብ ሓበሬታ ንምርካብ ንህዝቢ ሓቲቱ'ሎ። እቲ ብሰንበት ኣብ ከባቢ ርእሰ ከተማ ፕሪቶርያ ዘጋጠመ ፍጻመ፡ ኣብ ሓደ ማይ ዝሃረሞ ጽርግያ ዝተፈጸመ ምንባሩ ማዕከናት ዜና እታ ሃገር ሓቢረን። ነቲ እታ ናይ ነዳዲ ቦጥ ትፈጥሮ ዝነበረት ናይ ማይ ጸፍዒ ብኸመይ ከምዝተጻወሮ ዘገርም ምዃኑ'ውን ገለ ካብቶም ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ዝተጻሕፉ ርእይቶታት ገሊጾም ኣለዉ። "ኣብዘ እዋን'ዚ ብዛዕባ'ቲ ብድሕሪ'ት ተሰቒሉ ከምዝኸደ ዝገልጽ ፍጻመ መርመራ ይካየድ ኣሎ። እቲ ተሳሒቡ ዝኸይድ ዝነበረ ሰብ ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ ሕጊ ክቐርብ'ዩ" ክትብል ኣፈኛ ፖሊስ ትራፊክ ሰሎ ማረማነ ከምዝተዛረበት ጸብጻባት ማዕከናት ዜና እታ ሃገር ጠቒሶም። ተጓዓዝቲ "ኣብ ክንዲ ሂወቶምን ሂወት ካልኦት ተጓዓዝትን ኣብ ሓደጋ ዘእትዉ፡ ህዝባዊ መጓዓዝያ ክጥቀሙ" እውን እታ ኣፈኛ ኣተሓሳሲባ። እቲ ፍጻመ ዝተራእየሉ ጽርግያ ብዙሓት ተሽከርከርቲ ብናህሪ ዝጓዓዛሉ ሓደ ካብ ዓበይቲ መስመራት እታ ሃገር ብምዃኑ፡ እቲ ውልቀሰብ ስለምንታይ ከምኡ ዓይነት ሓደገኛ ስጉምቲ ወሲዱ ዛጊት ኣይተፈልጠን። ንካልኦት ዝተገረሙ ተጓዓዝቲ ሰላምታ ይህቦም ምንባሩ'ውን ኣብቲ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ዝተዘርግሐ ቪድዮ ይርአ። ብድሕሪ ዓበይቲ መካይን ተጻዒኖም ከይተራእዩ ክጓዓዙ ዝፍትኑ ሰባት ምርኣይ ልሙድ'ኳ እንተኾነ፡ ኣብ ናይ ድኳን ዓረብያ ግን ሳሕቲ ዘጋጥም'ዩ። ገለ ተረካብ ዘረባ ዘይሳኣኖም በቲ ኩነታት ዝተገረሙ ወሃብቲ ርእይቶ፡ ብዛዕባ ድልዳለ ናይታ ኣብ ኣፍደገ ዓበይቲ ድኳናት እትርከብ ዓረብያ ክዛረቡ እንከለዉ፡ ገለ ድማ እቲ ሰብ ብሂወት ኣሎዶ የሎን ክፈልጡ ከምዝደልዩ ጽሒፎም። ኣብ ማእከል ዓቢ ጽርግያ እናተጓዕዘ ብትራፊክ ፖሊስ ወይ ካሜራታት ክረአ ብዘይምኽኣሉ ዝተገረሙ'ውን ኣይተሳእኑን።


ኢራናውያን ውሩያት ሰባት፡ መገዲ ከይዕጸዎም ብኣምቡላንስ ይጓዓዙ

ውሩያት ሰባት፡ ብብዝሒ ተሸከርከርቲ መገዲ ከይዕጸዎም፡ ብኣምቡላንስ ከምዝጓዓዙ ተገሊጹ። ኣብ ኢራን፡ ከተማ ቴህራን ናይ ውልቀ ኣገልግሎት ኣምቡላንስ ናይ ዝህብ ትካል ሓላፊ ዝኾነ ሞጂታባ ሎሃራስቢ፡ ውሩያት ሰባት ናይታ ሃገር መገዲ ከይዕጸዎም ብኣምቡላንስ ከምዝጓዓዙ ግንድማ "እቲ ኩነታት ክንድቲ ሰባት ዝብልዎ ዝተጋነነ ኣይኮነን" ኢሉ። ኣኽባሪ ሕጊ ከተማ ቴህራን፡ ኣገልግሎት ኣምቡላንስ ብጥቡቕ ቁጽጽር ክግበረሉ ኣዚዙ'ሎ። ሎሃራስቢ ከምዝበሎ፡ መገዲ ከይዕጸዎምን ቀልጢፎም መታን ክበጽሑን ክብሉ ኣምቡላንስ ዝጥቀሙ "ውሩያት ሰባት ጥራይ ኣይኮኑን" እኳ እንተበለ፡ ተወሳኺ ሓበሬታ ግን ኣይሃበን። ኢራናውያን ተጠቀምቲ ማሕበራዊ መራኸቢ፡ ነቲ ኩነታት ነቒፎም። እንተኾነ፡ ሰባት በዚ ሓሪቖም ሕሙማት ንዝጸዓና ኣምቡላንሳትን ሓቀኛ ኣገልግሎት ንዝህቡ ሰባትን ከየንከላብቱ ተማሕጺኖም። "ንኣምቡላንስ ቀዳምነት ምሃብ ግድን እዩ፤ ዋላ ሕሙም ኣብ ውሽጣ ናይ ምህላው ተኽእሎ 1% ጥራይ እንተኾነ" ኢሉ ሓደ ተጠቃሚ ማሕበራዊ መራኸቢ።


ንኣስከሬን ከም መገደኛ ኣምሲሉ ዝጓዓዝ ዝነበረ ዘዋሪ መኪና ተቐጺዑ

ኣብ ኣመሪካ፡ ሓደ ዘዋሪ መኪና፡ ን 'ኣስከሬን' መገደኛ ኣምሲሉ ኣብ መኪንኡ ሒዙ እናተጉዓዘ እንከሎ ተታሒዙ። እቲ ቆቢዕ ወድዩን ናብ መንበር ብገመድ ተኣሲሩን ሰብ መሲሉ ኣብ ጎድኒ እቲ ዘዋሪ ዝጓዓዝ ዝነበረ ኣስከሬን ግን ናይ'ማን ኣስከሬን ኣይነበረን፤ ሰብ-ሰርሖ እዩ። እቲ ወዲ 62-ዓመት ዘዋሪ መኪና፡ ምስኡ ዝጓዓዝ ሰብ ዘሎ ከምስል እዩ ንዕኡ ተጠቒሙሉ። እንታይ ክርባሕ እንተይልኩም ከኣ፤ ኣብታ ዓዲ ካብ ሓደ ሰብ ንላዕሊ ዝጸዓና መካይን ጥራይ ዝኸዳሉ መስመር ጽርግያ ኣሎ። መታን በቲ መስመር ንሱ ክጓዓዝ እዩ፡ ነቲ 'ኣስከሬን' ከም ካልኣይ መገደኛ ኣምሲሉ ተጠቒሙሉ። እቲ ዘዋሪ መኪና በዚ ተግባሩ ናይ መቕጻዕቲ ትኬት ተቖሪጹሉ'ሎ። ሰብመዚ፡ ካልኦት ሰባት ነዚ ተግባር ከይደግምዎ ምዒዶም። ከምዚ ዓይነት ተግባር ግን ንምጀመርያ እዋን ዝተፈጸመ ኣይኮነን። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሚያዝያ፡ ሸየጥቲ ክዳን ንዝጥቀምሉ ባምቡላ፡ ቆቢዕን መነጸርን ብምግባር እናተጉዓዘ ዝነበረ ዘዋሪ መኪና ብተመሳሳሊ ተታሒዙ እዩ።


ኣገልግሎት ታክሲ ኡበር ኣብ ከተማ ለንደን ከይሰርሕ ተወሲኑ

ኣገልግሎት ታክሲ ዝህብ ኩባንያ ኡበር፡ ኣብ ከተማ ለንደን ዝጸንሖ ፍቓድ ከም ዘይሕደስ ክፍሊ መጓዓዝያ ናይታ ከተማ ወሲኑ። እቲ ብዓልመዚ መጓዝያ፡ ዋላ'ኳ እወንታዊ ምምሕያሻት እንተ ተግብረሉ፡ ፍቓድ ንምርካብ ግን እቲ መተግበሪ (ኣፕ) ኡበር "ዘይብቑዕን ዘይግቡእን" እዩ ክብል ገሊጹ። ኡበር፡ ብስሙ ብዝጽዋዕ መተግበሪ (ኣፕ) ብምጥቃም፡ ንናይ ብሕቲ ዘወርቲ መኪና መሻርኽቱ ብምግባር ኣገልግሎት ታክሲ ዝህብ ትካል'ዩ። ኣብ 2017 ኣብታ ከተማ ዝነበሮ ናይ ስራሕ ፍቓድ ምስተሓደገ፡ ይግባይ ብምባሉ ክልተ ግዜ ብግዝያውነት ክሰርሕ ተፈቒዱሉ'ዩ። እቲ ካልኣይ ትማሊ ሰንበት'ዩ ኣብቂዑ። ይኹን እምበር፡ እቲ ትካል ነዚ ሓድሽ ውሳኔ'ውን ይግባይ ኢሉ'ሎ። ክሳብ ናይ መወዳእታ ውሳነ ዝወሃበሉ ግን፡ ስርሑ ክቕጽል ክፍቀደሉ'ዩ። ምስ ጸጥታን ውሕስነትን ተጓዓዝቲ ብዝተሓሓዝ'ዩ፡ እቲ ትካል ናይ ስራሕ ፍቓዱ ክሕደስ ዘይድለ ዘሎ። ኣብ ለንደን ጥራይ ኣስታት 45 000 ዘወርቲ መኪና፡ ነቲ መተግበሪ ብምጥቃም ኣገልግሎት ታክሲ ከም ዝህቡ ጸብጻባት ይገልጹ። እታ ከተማ፡ ሓንቲ ካብተን ዝዓበያ ሓሙሽተ ዕዳጋታት ኡበር ምዃና'ውን ይፍለጥ። ክፍሊ መጓዓዝያ ለንደን፡ ዘይሕጋውያን ዘወርቲ ነቲ መተግበሪ ብምጥቃም ዘይሕጋዊ ኣገልግሎት ክህቡን፡ ናይ ሓድሕዶም 'ኣካውንትታት' ክጥቀምሉ ዘኽእሎም ድኽመት ኣለዎ ኢሉ ይኸስስ። እቲ ጉዳይ ኣብ መስርሕ ኣብ ዝጸንሓሉ ግዜ ነዊሕ ክኸውን ስለዝኽእል ግን፡ ኡበር ከም ቀደሙ ኣገልግሎት ካብ ምሃብ ኣይከቋርጽን'ዩ።


ኤርትራውያን ተቐዳደምቲ ዘይብሉ ቱር ዲ ፍራንስ ሎሚ ይጅምር ኣሎ

ሓደ ካብ ዓበይቲ ውድድራት ቅድድም ብሽክለታ ዓለምና ዝኾነ ቱር ዲ ፍራንስ ኣብ 22 ጋንታታት ዝተሓቖፉ 176 ተቐዳደምቲ ሒዙ ሎሚ ክጅምር እዩ። ኣብ 2015 ምስ ጋንታ ኤምቲኤን ኵቤካ ዝወዳደሩ ዝነበሩ ዳንኤል ተኽለሃይማኖትን መርሃዊ ቅዱስን ኣብ ቱር ዲ ፍራንስ ንመጀመርታ ዝተወዳደሩ ኤርትራውያን ክኾኑ እንከለዉ፡ ዳንኤል ተክለሃይማኖት ኣብ ቀዳሞት መዓልታት ናይቲ ውድድር ናይ ዓቀብ ነጠብጣብ ማልያ ወኒኑ ምንባሩ ይዝከር። ደቡብ ኣፍሪቃዊት ጋንታ ኤምቲኤን ኵቤካን'ውን ናይ መጀመርታ ኣፍሪቃዊት ጋንታ ኣብ ውድድር ቱር ዲ ፍራንስ ክትወዳደር ዝኸኣለት ጋንታ እያ። ኤርትራውያን ተቐዳደምቲ ዳንኤል ተኽለሃይማኖትን መርሃዊ ቅዱስን ኣብ 2015፡ ዳንኤል ተኽለሃይማኖትን ናትናኤል ብርሃነን ኣብ 2016 ከምኡ'ውን ናትናኤል ብርሃን ኣብ 2019 ኣብዚ ዓቢ ውድድር ክወዳደሩ ዝኸኣሉ ኤርትራውያን ተቐዳደምቲ'ዮም። ኣብዚ ናይ ሎሚ ዓመት ውድድር ቱር ዲ ፍራንስ መርሃዊ ቅዱስ ዝወዳደረላ ጋንታ ኣስታና ከምኡ'ውን ናትናኤል ብርሃነ ዝወዳደረላ ጋንታ ኮፊደስ ይሳተፋ'ኳ እንተሃለዋ እዞም ክልተ ተቐዳደምቲ ግን ስሞም ኣብ ዝርዝር ተቐዳደምቲ እተን ጋንታታት ኣይሰፈረን። ምስ ጋናት ሚቸልተን ስኮት ዝወዳደር ኣብ ቱር ዲ ፈራንስ ኣብ 2016፡ 2017፡ ከምኡ'ውን 2018 ዝተሳተፈ ኢትዮጵያዊ ጽጋቡ ግርማይ እታ ጋንታ ምስ ተጠበባበቕቲ እኳ ሰሪዓቶ እንተነበረት ሎሚ ግን ኣብቲ ውድድር ከምዘይሳተፍ ተረጋጊጹ'ሎ። እዚ ሎሚ ዝጅምር ውድድር ቱር ዲ ፈራንስ 21 መድረኻት ዘለዎ ኮይኑ 20 መስከረም ኣብ ውሽጢ ፖሪስ ብዝካየድ ውድድር እዩ ክዛዘም። እዚ 3483.2 ኪሎ ሜተር ዝሽፍን ውድድር ሸሸሞንተ ተጻወትቲ ዝሓዛ ጋንታታት ኢንዮስ ግረንደርሰ፤ ቲም ጃምቦ ዚስማ፤ ቦራ ላ ሞንድያለ፤ ኤጂቱኣር፡ ዲሶኒክ ኵክ ስቱፕ፤ ግሩፕማ ኤፍዲጀይ፤ ባህረይን ማክላርን፤ ኢኤፍ ፕሮ ሳይክሊንግ፤ ቲም ኣርክያ ሳምሱኢክ፤ ሞቪስታር፤ ትሬክ ሳጋፍሬዶ፤ ሲሲሲ ቲም፤ ኮፊደስ፤ ዩኤኢ ቲም ኢማረትስ፤ ኣስታና ፕሮ ቲም፤ ሎቶ ስካንዳል፤ ሚቸልቶን ስኾት፤ ኢስራኤል ስታርት ኣፕ ኔሽን፤ ፤ ቶታል ዳይረክት ኢነርጂ፤ ኤንቲቲ ፕሮ ሳይክሊነግ ቲም፤ ቲም ሱንወብን ቢቢ ሆቴል ቪታል ኮንሰፕንትን ክሳተፋ እየን። ኣብዚ ንመበል 107 ግዜ ዝካየድ ዘሎ ውድድር ቱር ዲፍራንስ ሓሙሽተ ኣብ ናይ ዓቐብ ውድድራት፡ ሓንቲ 36 ኪሎሜተር ዝሽፍን ናይ ግዜ ውድድር፡ ከምኡ ድማ ኣብ ኣብ ካልኣይ፡ ሻዱሻይ፡ ሻሙናይ፡ ታሽዓይ፡ ዓሰርተ ክልተ፡ ዓሰርተ ሰለስተ፡ ዓሰርተ ሽዱሽተን ዓሰርተ ሸሞንተን ንቀዳማይ ክሳብ ሳልሳይ ዝወጽኡ 8፡ 5 ከምኡ'ውን 2 ካልኢት ሞቅሽሽ ዘውህብ መድረኻት ኮይነን ተሰሪዐን ኣለዋ። ብመሰረት መምዘኒታት ዓለማዊ ማሕበር ቅድድም ብሽግለታ (UCI) እቶም ብቐዳምነት ዝጥቀሱ ናይ ውድድር መድረኻት ሰለስተ እዮም። እዞም ብግራንድ ቱር ዝፍለጡ ሰለስተ ውድድራት፡ ጂሮ ዲ ኢጣልያ፡ ቱር ደ ፍራንስን ቮልታ ስጳኛን እዮም። ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ጂሮ ዲ ኢጣልያ ኣብ ወርሒ ግንቦት፡ ቱር ደ ፍራንስ ኣብ ወርሒ ሓምለ፡ ቮልታ ስጳኛ ድማ ካብ መወዳእታ ወርሒ ነሓሰ ክሳብ ፈለማ ወርሒ መስከረም እዮም ተኻይዶም። ኣብዚ ዓመት እዚ ለበዳ ኮሮና ቫይረስ ብዘሕደሮ ጽልዋ፡ እቲ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት ፈለማ ዝካየድ ናይ ግራንድ ቱር ውድድር ዝኾነ ጂሮ ዲ ኢጣልያ ናብ ወርሒ ጥቅምቲ እዩ ተሰጋጊሩ ዘሎ። ስለዚ ኣብዚ ዓመት እዚ ፈለማ ዝካየድ ናይ ግራንድ ቱር ውድድር ቱር ደ ፍራንስ ኮይኑ ይርከብ። ዳርጋ ዝበዝሑ ፕሮፌሽናል ተቐዳደምቲ ብሽግለታ ዓለምና፡ ነዚ ንዓለምና ኣብ ወጥሪ ዝሸመማ ለበዳ ኣኣብ ሃገሮም ኮይኖም ካብ ልሙድ ልምምድ ወጻኢ ኮይኖም እዮም ኣሕሊፎሞ። ዝበዝሓ ጋንታታት፡ ኣብ ናይዚ ዓመት'ዚ ቀዳማይ ናይ ግራንድ ቱር ውድድር፡ ነቶም ብቐረባ ቁመንኦም ክከታተልኦ ዝጸንሓ ተቐዳደምቲ ከሰልፋ ከም ዝመረጻ ተንተንቲ እዚ ዓውዲ ይገልጹ። ኣብ ቅድድም ብሽግለታ ኣፍልጦ ዘለዎም ወገናት፡ ቁመና ናይ ተቐዳደምቲ ብሰንኪ እዚ ዘጋጠማ ለበዳ ካብ ዝሓለፈ ዓመታት ፍልይ ብዝበለ መጠን ጎዲሉ ከም ዘሎ ይሕብሩ። ድሕሪ ወርሒ ሰነ ዝተጀመረ ስሩዕ ልምምድ ንሓደ ናይ ግራንድ ቱር ውድድር እኹል እዩ ኢልካ ክትዛረብ ኣይከኣልን። ጋንታታት፡ ነዚ ሎሚ ዝጅምር ቱር ደ ፍራንስ ኣብ ኢደን ብዝጸንሐን ዝተረጋገጸን ቁመና ናይ ተቐዳደምቲ ኪወከላ ስለ ዝመረጻ፡ ብዙሓት ነዚ ውድድር እዚ ካብ ፈለማ ዓመት ኣተኩሮምሉ ግን ከኣ ካብ ክለባቶም ርሒቖም ዝነበሩ ተቐዳደምቲ ግዳይ ክኾኑ ክኢሎም ኣለው። ናይ ኤርትራውያን ኮነ ተቐዳደምቲ ጉዳይ ድማ በዚ ኣብ መቓን እዩ ዝርአ። ኣብ ናይ ሎሚ ዓመት ቱር ደ ፍራንስ ተወዳደርቲ ክኾኑ ይኽእሉ እዮም ተባሂሎም ዝግለጹ ዘለው ተቐዳደምቲ ብዙሓት እኳ እንተኾኑ፡ ኣብ ቅድሚት ዝስርዑ ሰለስተ ተቐዳደምቲ ግን ናይ ዝሓለፈ ዓመት ዕውት ናይዚ ውድድር እዚ ኮሎምቢያዊ ኤጋን በርናል ካብ ክለብ ኢኖስ፡ ቶም ድሙላን ካብ ክለብ ጃምቦ ቪስማ፡ ሚግዌል ኣንገል ሎፐዝ ካብ ክለብ ኣስታና እዮም። ብዘይካ እዞም ሰለስተ ከም ናሮ ኲናታና፡ ጁልያን ኣላፌሊፕ፡ ሚኪኤል ላንዳ፡ ዳኒኤል ማርቲነዝ፡ ታዴጅ ፖጋካር፡ ቲቦት ፒኖን ፕሪሞዝ ሮግሊችን ተጠቀስቲ እዮም። 2019  ኢጋን በርናል ጎመዝ ካብ ካንታ ኢኖስ 2018 ገራኢንት ቶማስ ካብ ጋንታ ቲም ስካይ 2017 ክሪስ ፈሩም ካብ ጋንታ ቲም ስካይ 2016  ክሪስ ፍሩም ካብ ጋንታተ ቲም ስካይ 2015 ክሪስ ፍሩም ካብ ጋንታ ቲም ስካይ 2014 ቪንሰንዞ ኒባሊ ካብ ጋንታ ኣስታና ፕሮ ቲም 2013 ክሪስ ፍሩም ካብ ጋንታ ስካይ ፕሮ ሳይክሊንግ 2012  ብራንደሊ ዊግንስ ካብ ጋንታ ስካይ ፕሮ ሳይክሊንግ 2011 ዳደል ኢቫንስ ካብ ጋንታ ቢኤምሲ ረሲንግ ቲም 2010 ኣንዲ ስቸልክ ጀካብ ጋንታ ቲም ሳክሶ ባንክ 2009 ኣለቤርቶ ኮንታዶር ካብ ጋንታ ኣስታና


ኣብ ስዊዘርላንድ ኣብ ባቡር ወዲቑ ዝተረኽበ ሻንጣ ሙሉእ ወርቂ ዋንኡ ኣይተረኽበን

ርግጽ እዩ፡ መብዛሕትና ብፍላይ ኣብ ውሽጢ መኪና ወይ ካልእ ቦታ ቴሌፎን፣ ዋሌት ገለ ንብረት ኣውዲቕና ምኻድ ክስማዕ ዘይተለመደ ኣይኮነን። ይኹን'ምበር ሻንጣ ሙሉእ ወርቂ  ጫሕ ኢሉ ክርከብ ግን ተሰሚዑ ኣይፈልጥን። ንእዝንና ሓድሽ እዩ። ኣብ ስዊዘርላንድ ግን ከምዚ ኣጋጢሙ ኣሎ። ዛጊድ መንነቱ ዘይተፈለጠ ተሳፋሪ፡ ነዚ ሻንጣ ሙሉእ ወርቂ ኣብ ባቡር ኣውዲቑ ከይዱ። ሰበ ስልጣን እታ ሃገር ድማ፡ እዚ በዓልናይ መጺኡ ንብረቱ ክወስድ [ጓል ኣነስተይቲ እንተኾይና ድማ-ንብረታ ክትወስድ] ጻውዒት ይገብሩ ኣለዉ። ናይዚ ንብረት ወናኒ ንምርካብ ዝተፈላለየ ጻዕሪ እናተገበረ እዩ ዝርከብ። እቲ ወርቂ ልዕሊ ሰለስተ ኪሎግራም ዝምዘን እንትኸውን፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ጥቅምቲ እዩ ወዲቑ ተረኺቡ። ዋግኡ ብገንዘብ እንትግመት ድማ፡ ኣስታት 190 ሽሕ ዶላር ይኸውን ተባሂሉ። እቲ በዓል ዋና ኣብ ቅድሚ ዓቃቢ ሕጊ ቀሪቡ 'ናተይ እዩ' ኢሉ ክሓትት ወይ ድማ ክትሓትት ናይ ሓሙሽተ ዓመት ናይ ጊዜ ገደብ ተዋሂብዎም ኣሎ። እዚ ክስተት ሕዚ ናብ ህዝቢ ዕላዊ ዝተገብረ፡ እቲ ዋንኡ ኣሊሽካ ንምርካብ ዝተገብረ ጻዕሪ ስለዘይሰመረ እዩ። እዚ ወርቂ "ናተይ እዩ" ኢሉ ንዝመጽእ ሰብ፡ ልክዕ ናቱ ምዃኑ  ንምርግጋጽ፡ እቶም ሓለፍቲ መንግስቲ  እንታይ ዓይነት መይላ ከምዝጥቀሙ ግን ግልጺ ኣይኮነን ተባሂሉ።


ኣውስትራልያ፡ ኣርባዕተ ቆልዑ መኪና ስድርኦም ኣልዒሎም 900 ኪሜ ከይዶም ተረኺቦም

ኣብ ኣውስትራልያ፡ ኣርባዕተ ቆልዑ፡ መግፈፊ ዓሳን ገንዘብን ብምጥርናፍ፡ ካብ ሕጊ ወጻኢ 4x4 ናይ በረኻ መኪና ሒዞም 900 ኪሜ ከም ዝተጓዕዙ ፓሊስ ተዛሪቦም። እቶም ኣብ ክሊ ዕድመ 10-14 ዝርከቡ ሰለስተ ኣወዳትን ሓንቲ ጓልን፡ ኣብ ሓንቲ ኣብ ዞባ ኒው ሳውዝ ዌልስ እትርከብ ግራፍተን እትበሃል ከተማ'ዮም ብደሓን ተረኺቦም። ኣብ መጀመርታ ናይዚ ዝሓለፈ ቀዳመ-ሰንበት'ዮም ግሬስሚር ካብ እትበሃል ኣብ ዞባ ኲንስላንድ እትርከብ ከተማ ነቒሎም። ሓደ ካብቶም ኣወዳት፡ ንቤተሰቡ ይኸይድ ከም ዘሎ ዝገልጽ ናይ ጽሑፍ ሓበሬታ ገዲፍሎም። ፓሊስ፡ ኣብቶም ቆልዑ ክሲ ክምስረት መደብ ከም ዘለዎ'ኳ እንተገለጸ፡ ብምንታይ ከም ዝኸሶም ግን ብንጹር ኣይሓበረን። እቶም ቆልዑ፡ ካብ ሓደ ስድራ ኣይኮኑን። እታ ዝሰረቕዋ መኪና ድማ ካብ ስድራ ናይ ሓደ ካብኣቶም'ያ። ሰንበት ንጉሆ፡ ኣስታት 140 ኪሜ ምስ ተጓዕዙ፡ ኣብ በናና እትባሃል ከተማ፡ ኣብ ሓደ እንዳ ነዳዲ ብምግላስ ዘድልዮም ነዳዲ ሰሪቖም። ሓደ ሰራሕተኛ ናይቲ እንዳ ነዳዲ፡ ንደይሊ ቴለግራፍ ዝተባህለ ናይታ ሃገር ጋዜጣ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ናይ ጸጥታ ቪድዮ ናይቲ ትካል ከም ዘርእዮ፡ እታ መኪና ከምቲ ልሙድ ናብቲ እንዳ ነዳዲ ድሕሪ ምእታዋ፡ ሓደ ሰብ ነዳዲ ክመልእ ወሪዱ ኢሉ። "ኣዝዩ ሓጺር'ዩ። ራኣዮ'ንዶ፡ ማዕረ'ቲ መስኮት'ውን ኣይበጽሕን'ዩ" ክብል እቲ ሰራሕተኛ ገሊጹ። ድሕሪ'ዚ፡ ፓሊስ ነታ መኪና ኣብ ሓንቲ ግለን ኢነስ እትበሃል ጥቓ ከተማ ገራፍተን እትርከብ ንእሽቶይ ከተማ ምስ ራኣዩዋ፡ ክስዕብዋ ጀሚሮም። ይኹን እምበር፡ ጸኒሐም፡ ቆልዑ ምዃኖም ኣብ ግምት ብምእታዉ፡ ክሃድሙ ክብሉ ኣብ ሓደጋ ከይኣትዉ ደድሕሪኦም ካብ ምስዓብ ኣቋሪጾም። ጸኒሓ ድማ እታ መኪና ኣብ ከተማ ግራፍተን፡ ኣብ ደረት ጽርግያ ደው ኢላ ተራእያ ክብል ኣባል ፓሊስ ኢንስፐክተር ዳረን ዊልያምስ ተዛሪቡ። "እቶም ቆልዑ ማዕጾ ሸጊጦም ኣብ ውሽጢ ተዓጽዮም። ኣብ ቀይዲ ንምእታዎም፡ ፓሊስ ብበትሮም ሴሮም ክኣትዉ ተገዲዶም" ክብል ከም ንኮርፐረሽን ብሮድካስቲንግ ኣውስትራልያ ሓቢሩ። እናተበራረዩ ዘዊሮማ ክኾኑ ከም ዝኽእሉ ድማ ግምቱ ሂቡ። ካብ መበገሲኦም ከተማ ግሬስሚር ክሳብ ግራፍተን ናይ 10 ሰዓታት ጉዕዞ'ዩ። "ኣዝዩ ዓቢ ጉዕዞ'ዩ፡ ንቆልዓ እሞ ኸኣ ነዊሕ'ዩ" ኢሉ። ስድሮኦም ኣብ ዝተረኽብሉ ክሕተቱ ምዃኖም ፓሊስ ገሊጾም። ኣብ ዞባታት ኲንስላንድን ኒው ሳውዝ ዌልስን፡ መምርሒ ፍቓድ ንምርካብ ካብ 17 ዓመት ንላዕሊ ክትከውን ኣለካ።


መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ሓደ ቢልዮን ዶላር ከሲሩ

መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ  ብምኽንያት ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣብ ዝሓለፉ ሓሙሽተ ኣዋርሕ ብዝተፈጠረ ምትእጉጓል በረራታት ሓደ ቢልዮን ዶላር ከምዝኸሰረ ኣፍሊጡ. ዋና ፈጻሚ ስራሕ እቲ መገዲ ኣየር ኣይተ ተወልደ ገብረማርያም፡ ብደረጃ ዓለም ዝተኸሰተ ለበዳ ኮቪድ-19 ኣብ ታሪኽ መገዲታት ኣየር ተራእዩ ዘይፈልጥ ቅልውላው ከምዘኸተለ ተዛሪቡ። ካብ ለካቲት ክሳብ መወዳእታ ሰነ ኣብ ዝነበረ እዋን ሓደ ቢልዮን ዶላር ከምዝኸሰረ ኣይተ ተወልደ ገሊጹ። ኣብዚ እዋን ብዙሓት መገዲ ኣየራት ዓለም ብሰንኪ ኮቪድ-19 በረራታተን ከቋርጻ ብምግዳደን ከቢድ ክሳራታት ኣጋጢምወን ኣሎ። ገለ ካብኣን ድማ ብኣሽሓት ዝቁጸሩ ሰራሕተኛታተን ከፋንዋ ተገዲደን ኣለዋ። "መገሻታት ደው ኢሉ’ዩ። 90 ሚእታዊት ናይ መጓዓዝያ ነፈርቲ ደው ኢለን ኣለዋ። እዚ ንሓደ መገዲ ኣየር ከቢድ ፋይናንሳዊ ቅልውላው ዘኸትል'ዩ። ዝሕባእ ኣይኮነን፤ ተሃሲና ኢና” ኢሉ። እቲ መገዲ ኣየር ኣብ ከምዚ ዝበለ ኣጸጋሚ ኩነታት ኣቲዩ እንከሎ'ውን “ንኹሉ ኢትዮጵያዊ ዘሕብን” ስራሕ ከምዝሰርሐ ኣይተ ተወልደ ይዛረብ። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ኣብ ንቡር እዋን ወርሓዊ 5 ቢልዮን ብር ወጻኢ ኣለዎ። ኣብ ርእሲ እዚ፡ ካብ ወርሒ መጋቢት ጀሚሩ፡ ነፈርቲ ንምዕዳግ ንዘወሰዶ ልቓሕ ምስ ወለዱ ክኸፍል ትጽቢት ይግበረሉ። ብተወሳኺ’ውን ነፈርቲ ዝተኻረየሉ ወርሓዊ ክፍሊት፣ መሃያ ሰራሕተኛታት፣ ረብሓታት፣ ዓስቢ ውዕሎ (ኣበል)፣ ንምሽፋን ዘኽእል “ሓሙሽተ ቢልዮን ብር በብወርሑ ካብ ምንታይ ኢና ክንረኽቦ ንኽእል?” ዝብል ሕቶ ኣዋጢርዎም ከምዘሎ ገሊጹ። “ዕብየት ምምጻእ ዝብል ዝነበረ ስትራቴጂና ናብ ምውሓስ ህላወ ዝብል ቀይርናዮ” ዝበለ እቲ ዋና ፈጻሚ ስራሕ፡ ገያሾ ካብ ምጉዕዓዝ ወጻኢ ንዘሎ ዕድል ክፍትሹ ኣብ ዝጀመሩሉ እዋን “ ናይ ኣገልግሎት ጽዕነት ምሃብ” ከምዝወሰኑ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። እቲ መገዲ ኣየር፡ ዓሰርተ ቦይንግ 777 ከምኡ’ውን ክልተ 737 ዓይነት ናይ ጽዕነት ነፈርቲ ምስ ኣዝዩ ዓብዪን ክሳብ ሓደ ሚልዮን ቶን ጽዕነት ከተኣናግድ ዝኽእል ተርሚናል ስለዘለዎ ከም ጽቡቕ ዕድል ፈጢሩሉ'ዩ። እቲ ናይ ካርጎ ተርሚናል ምስ ናይ ኣብ ሲንጋፖር፣ ሆንግኮንግን ኣምስተርዳምን ከምዝወዳደር ይግለጽ። ኣብዚ ናይ ለበዳ እዋን ናውቲ ምክልኻል ኮቪድ-19 ኣዝዩ ዝድለየሉ ስለዝነበረ ነቲ ጠለብ ዕዳጋ ኣብ ረብሕኡ ብምውዓል፡ ናብ ኣውሮጳ፣ ደቡብ ኣሜሪካን ኣፍሪቃን ብዙሕ ንብረት ከበጻጽሕ ከምዝኸኣለ ኣይተ ተወልደ ይገልጽ። ጠለብ ዕዳጋ እናወሰኸ ብምምጽኡ ድማ እተን ዝነበርኦ ነፍርቲ ጽዕነት እኹላት ክኾና ብዘይምኽኣለን 25 ነፈርቲ መጓዓዝያ መንበረን ብምልዓል ብቕልጡፍ ናብ ናይ ካርጎ ክቕየራ ተገይሩ። ነዚ ምግባር ኣብ ዝተኽኣለሉ እዋን ዝተረኸቡ ረብሓታት ከኣ ሰራሕተኛታት ዘይምስንባት፣ መሃያ ዘይምንካይ፣ ጥቕማ ጥቕሚ ዘይምጉዳልን ዝኾነ መጠን ገንዘብ ካብ ካልእ ኣካል ብሓገዝ ዘይምሕታትን ከምዝኾኑ ኣይተ ተወልደ ኣረዲኡ። ከምዚ ብምግባር ከኣ ሰራሕተኛታት ኣብ ምስንባት፡ ማህያ ምንካይን ከምኡ'ውን ካብ ካልእ ኣካል ገንዘባዊ ሓገዝ ካብ ምሕታት ከምዝደሓኑ ገሊጹ። “ኣብቲ እዋን ንመካየዲ ስራሕ ዝኸውን ገንዘብ ኣይሓተትናን፡ ልቓሕ እንመልሰሉ ክናውሐልና ኣይሓተትናን” ብምባል ነቲ ናይ ለበዳ እዋን ብኸመይ ክሰግርዎ ከምዝኸኣሉ ዘርዚሩ። ኣስዒቡ ድማ “መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ንስፐይን እውን ኣብ እዋን ለበዳ ኮሮናቫይረስ ሓጊዙ እዩ። ንምክልኻል ኮቪድ-19 ዘገልግሉ ናውቲ ብምብጻሕ ማለት’ዩ። እዚ ከኣ ህይወት ከም ምትራፍ እዩ” ኢሉ። ኣብ ፖርቱጋል፣ ፈረንሳ፣ ጀርመን፣ እንግሊዝ፣ ኣሜሪካ፣ ካናዳ፣ ብራዚልን ኣፍሪቃን ክበጽሕ ዝነበረ ከቢድ ሓደጋ ንምክልኻል ዝሕግዙ ናውቲ ሕክምና ብእዋኑ ክበጽሕ ብምግባሮም፡ ዝተፈላለያ ሃገራትን ህዝብታትን ንመገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ዓብዪ ክብርን ውዕለት ኣለዎም ክብል ገሊጹ። “ካብ ጃክ ማ ፋውንዴሽን ዝተለገሱ ናውቲ ምክልኻል ኮሮናቫይረስ ካብ ቻይና ብምምጻእ ኣብ ውሽጢ 6 መዓልታት ናብ ሃገራት ኣፍሪቃ ኣባጺሕና ኢና። እዚ ቅልጣፈና ናእዳ ረኺቡ እዩ” ክብል ጃክ ማን ሃገራት ኣፍሪቃን ነቲ ስራሕ ከምዝነኣዱ ኣይተ ተወልደ ሓቢሩ። በዚ ምኽንያት ከኣ ትካል መግቢ ዓለም ንኣዲስ ኣበባ ከም ማእከል መከፋፈሊ ሰብኣዊ ረድኤት ሕቡራት ሃገራት ክትከውን ከምዝኸኣለት ብኣብነት ጠቒሱ። “ንበዓልና ረቢሕና፤ ነቲ መገዲ ኣየር ኣድሒንና፤ ሰራሕተኛታት ከየሰናበትናን መሃያ ከይነከናን ህይወት ክነትርፍ ብምኽኣልና ሓበን ይስምዓና” ክብል ወሲኹ ተዛሪቡ። እቲ መገዲ ኣየር ቅድም ክብል ሓሙሽተ ሰራሕተኛታቱ ብኮሮናቫይረስ ከምዝተትሓዙ ብምዝኽኻር ኩሎም ሓውዮም ምውጽኦም ተዛሪቡ። ኣብዚ እዋን ድማ ካልኦት ክልተ ኣባላቱ እቲ ቫይረስ ስለዝተረኸቦም እቲ መገዲ ኣየር ኣብ ዘዳለዎ መወሸቢ ማእኸል ሕክምናዊ ክትትል ይግበረሎም ከምዘሎ ሓቢሩ። እቲ መገዲ ኣየር ዝርግሐ ኮሮናቫይረስ ንምክልኻል ዝሕግዙ ስራሕቲ ብግቡእ ከምዘፈጽም ዘሎ ዝተዛረበ ዋና ፈጻሚ ስራሕ ኣይተ ተወልደ “በረራ ብዘይምቁራጽና ነዚ ተሞክሮ ክንረክብ በቒዕና’ለና” ኢሉ።


ምክልኻል ሓደጋ ትራፊክ ኣብ ኤርትራ

ካብ ኣስመራ ናብ ባጽዕ ዝወስድ ጽርግያ ጸድፍን ጥውይዋይን ይበዝሖ። ካብዚ ብምብጋስ እምበኣር ኣብ ወሰናወሰን መገዲ ኣብ ከውሕን ጎቦን ዝተጽሓፉ ካብ ሓደጋ ትራፊክ ዘጠንቅቑ መልእኽትታት ኣለዉ።


መገዲ ትግራይ-ኣዲስ ኣበባ ክፉት ድዩ?

ክልል ኣምሓራ ኣቋሪጹ ዝሓልፍን ትግራይ ምስ ኣዲስ ኣበባ ዘራኽብን መገዲ፡ ተዓጽዩ'ዩ ኣይተዓጸወን ዝብል ጉዳይ፡ መካትዒ እዚ ቕንያት ኮይኑ ጸኒሑ። ኣመራርሓ ዞባ ክልል ኣምሓራ እቲ መገዲ ኣይተዓጸወን እንትብሉ፡ ቢሮ መገድን መጓዓዝያን ትግራይ ብወገኑ፡ ሰባት ንድሕነቶም ስለ ዝሰግኡ ኣንፈት ክቕይሩ ተገዲዶም'ዮም ይብል። ኣቶ ጸሃይነው ሲሳይ ሓላፊ መምርሒ መገድን መጓዓዝያን ዞባ ሰሜን ወሎ ኮይኑ፡ "ሕጂ ናብ መቐለ ይኹን ናብ ኣዲስ ኣበባ ዝተኣጓጎለ ዝኾነ ዓይነት ጉዕዞ የለን። ነዊሕ መስመር ዝጉዓዛ ኣውቶብሳት ይሓልፋ ኣለዋ" ኢሉ። ካብ ወልዲያ ተበጊሰን ብኮረም ናብ ሰቖጣ ዝኸዳ ተሽከርከርቲ ድማ ስምሪተን ሒዘን ይሰርሓ እየን ዝብል ኣቶ ጸሃይነው፡ ኣብ ዞባ ሰሜን ወሎ ብምኽንያት ምዕጻው መገዲ ዝተቋረጸ ኣገልግሎት መጓዓዝያ ከም ዘየለ ተዛሪቡ። "ቅድሚ ሕጂ ብዓፋር ተለዋጢ መገዲ ይጥቀሙ ነይሮም" ዝብል እቲ ሓላፊ፡ ደሴ ደብረብርሃን ኣቋሪጹ ካብ ወልዲያ ናብ ኣዲስ ኣበባ ዝወስድ መገዲ በዝሒ ዘለዎ መግትኢ ናህሪ ትሕተ ቕርጺ ብምህላዩ፡ ካብዚ ንምህዳም'ዮም ናይ ዓፋር መገዲ ዝጥቀሙ ክብል ይገልጽ። "ናህሪ ዝገትኡ ቦታታት ብምብዝሖም 'ኣብ ተሽከርከርትን ተጉዓዝትን ሓደጋ ይበጽሕ'ዩ ዘሎ፤ ኣብ ሰዓትና ኣይንበጽሕን ዘለና' ብምባል፡ ታሕተዋይ ተለዋጢ መገዲ [ዓፋር] ይጥቀሙ ነይሮም። ንሕና ድማ ምስ ሰበ ስልጣን መገዲ ፌደራል ብምዝርራብ እቶም መግትኢ ናህሪ ክለዓሉ ብምግባር እቲ መገዲ ክፉት ኮይኑ'ዩ" ይብል  ኣቶ ጸሃይነው። ሓላፊት ቢሮ ኮንስትራክሽን ፣ መገዲን መጓዓዝያን ክልል ትግራይ ወይዘሮ ኣልማዝ ገብረጻድቕ ብወገና ስግኣታት ድሕነት ስለ ዝተኸሰቱ ህዝቢ ኣማራጺ መገዲ ክጥቀም ከም ዝተገደደ ገሊጻ። "ካብ መዛዘሚ 2010 ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ ጀሚሩ ስግኣታት ጸጥታ ስለ ዝነበሩ ህዝቢ መገዲ ክቕይር ተገዲዱ" ክትብል ተረድእ። ብክልል ዓፋር ዝግበር ጉዕዞ ብሎጊያ፣ ሰመራን ኣዋሽን ኣቢሉ ናብ ኣዲስ ኣበባ ከም ዘብጽሕ ብምግላጽ፡ ዋላ'ኳ ርሕቐት ናይዚ መስመር እንተወሰኸ ሕብረተሰብ ነቲ ኣማራጺ ክጥቀም ተገዲዱ'ዩ ዝብል መብርሂ እያ ሂባ። እቲ ዓቕሚ ዘለዎ ክፋል ሕብረተሰብ ድማ መጓዓዝያ ነፋሪት ይጥቀም ኣሎ ዝበለት ወይዘሮ ኣልማዝ፡ "ነዚ ጸገም ንምፍታሕ ምስ መንግስቲ ፌደራልን ሚንስትር መጓዓዝያን ኣብ ዝነበረና ገምጋም 'መንግስቲ ስለ ምንታይ ሓላፍነቱ ክፍጽም ኣይከኣለን?' ብዝብል ኣልዒልናዮ ነይርና። ክሳብ ሎሚ ግን ሓላፍነት ዝወሰደ ኣካል የለን" ኢላ። ኣቶ እጅጉ መላኩ ድማ፡ ወኪል ሓላፊ መምርሒ ድሕነትን ሰላምን ዞባ ደቡብ ወሎ'ዩ። ልክዕ ከም ኣቶ ጸሃይነው እጅጉ፡ "ብኸባቢና ተሽከርከርቲ ይሓልፋ ኣለዋ'የን። ሕጂ ዝኾነ ዓይነት ጸገም የለን" ብምባል፡ ክልለ ኣምሓራ ኣቋሪጹ ትግራይ ምስ ኣዲስ ኣበባ ዘራኽባ መስመር ከም ዘይትዓጸወ ይዛረብ። "ኣብዚ ሕጂ እዋን በዓል መዚ መገዲታት ፌደራል እቶም መግትኢ ናህሪ ከፍርስ ከሎ ዝተቖጥዑ መናእሰይ፡ እቲ መገዲ ንዝተወሰኑ ሰዓታት ዓጽዮምዎ ነይሮም። ካብዚ ወጻኢ እንፈልጦ ነገር የለን"። "ጣፍን ኣባጊዕን ካብ መኪና ተወሲዱና ዝብል ዝጸንሐ ነገር'ዩ። እዚ ዝሓለፈ ዓመት ዝተፈጥረ ጸገም'ዩ። ሕጂ ከምዚ ዓይነት ዜና ኣይሰማዕናን" ዝብል ኣቶ እጅጉ፡ አብቲ እዋን ጥርዓኖም ንዘስምዑ ውልቀሰባት፡ "ገንዘብ ክኽፈሎም መምርሒ ተዋሂቡ ነይሩ" እዩ ኢሉ። ኣይተ ተኣምራት ዮሴፍ ሓላፊ ህዳሰ ማሕበር ሰብ ዋና ኣውቶብሳት እዩ። እቲ ማሕበር ከኣ ናብ ዝተፈላለዩ ክፍልታት ኢትዮጵያ ዘዋፍረን ኣውቶብሳት ኣለውኦ። "ቅድም ስሩዕ ብዝነበረ መስመር ደሴ ኢና ንጥቀም ነይርና። ኣብ ዝሓለፉ ሰለስተ ዓመታት ግን [ብሰንኪ ጸጥታዊ ኩነታት] ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ መተሃራ፣ ኣዋሽ ካብኡ ድማ ብዓፋር ገይርና ኢና ንመቐለ ንኣቱ። ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ ሽረ፣ ራማ፣ ዓድዋን ኣኽሱምን ዝጓዓዙ ከኣ መስመር ዓፋር እዮም ዝጥቀሙ" ክብል ነቲ ዘሎ ኩነታት የረድእ። ንሱ ከም ዝበሎ ካብ መቐለ ናብ ደሴ ይግበር ዝነበረ ጉዕዞ ካብ ዝቋረጽ ሓደ ዓመት መሊእዎ'ሎ። "ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ ትግራይ ዝጓዓዛ መኻይን ናይ ትግራይ ምዃነን ስለዝፍለጥ ክቃጸላ ይግበር። እንተዘይኮይኑ ድማ ቤትሮአን ይስበር" ይብል። ውሲኹ ድማ "ናይ ቅድሚት ቤትሮ ልዕሊ 100  ሽሕ ዋጋ እዩ ዘውጽእ። 20 ሽሕ ንምርካብ 100 ሽሕ ንኸስር ማለት እዩ። ድሕነት ተጓዓዝቲ'ውን ኣብ ሓደጋ ዝወደቐ እዩ ነይሩ። ካብ መኪና ክወርዱ እናተገበረ ታሴርኦም (መለለዪ መንነት) እናተርኣየ ይዝረፉ ነይሮም" ክብል ለውጢ ኣንፈት ክግበር ወይ ገለ መስመራት ጉዕዞ ኣገልግሎት ከቋርጹ ከም ዝተገበረ ይዛረብ።


ኣብ ፈለግ ኮንጎ ብዘጋጠመ ሓደጋ ጃልባ ብውሕዱ 60 ሰባት ጥሒሎም

ኣብ ዴሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ኮንጎ ብዘጋጠመ ሓደጋ ምግልባጥ ጃልባ ብውሕዱ 60 ሰባት ከም ዝጠሓሉ ሰበስልጣን ሓቢሮም። ኣብቲ ኣብ ፈለግ ኮንጎ ዘጋጠመ ሓደጋ ኣስታት 200 ካልኦት ዛጊት ሃለዋቶም ከም ዘይተፈልጠን፡ ኣስታት 300 ከም ዝድሓኑን ተፈሊጡ'ሎ። እታ ብለይቲ ትጓዓዝ ዝነበረት ጃልባ ኣብ ከባቢ ርእሰ ከተማ ኪንሻሳ ምስ ከውሒ ብምግጫዋ'ዩ እቲ ሓደጋ ስዒቡ። ጃላቡ ብለይቲ ክጓዓዛ ክልኩል ምዃኑ ይፍለጥ። ብሰንኪ ኣብታ ሃገር ዘሎ ሕማቕ ኩነታት ጽርግያታት፡ ብዙሓት ሰባት ንሩሑቕ ቦታታት ንምጉዓዝ ጃላቡ ክጥቀሙ ከም ዝመርጹ ይንገር። ሚኒስተር ሰብኣዊ ጉዳያት እታ ሃገር ስቲቭ ቢካዪ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ እታ ጃልባ ልዕሊ ዓቕማ ተጻዒና ምንባራን ካብ ሕጊ ወጻኢ ብለይቲ ትጓዓዝ ከም ዝነበረትን ዝገልጽ ሓበሬታ ከም ዝበጽሖ ተዛሪቡ። "እዞም ምኽንያታት ጠንቂ ናይቲ ሞት 60 ሰባት ዘስዓበ ሓደጋ'ዮም። ክሳብ ሕጂ 300 ከነድሕን ኪኢልና ኣለና። ነቶም ካልኦት ንምርካብን ናይ ሂወት ኣድሕን ጻዕርታት ይቕጽል ኣሎ" ኢሉ። ሓደ ኣፈኛ ዞባዊ መንግስቲ ብወገኑ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ እታ ጃልባ ብሰንበት ሰዓት 8 ናይ ምሸት'ዩ እቲ ሓደጋ ኣጋጢሙዋ ክብል ተዛሪቡ። "ነበርቲ ናይቲ ከባቢ፡ ሬሳታት ኣብቲ ፈለግ ጸምበለል ይብሉ ኣለዉ ኢሎም ነጊሮምና" ክብል ቻርለስ ቡታሙንቱ ንኣገልግሎት ዜና ኤ-ኤፍ-ፒ ጠቒሱ። እታ ካብ ርእሰከተማ ኪንሻሳ ዝተበገሰት ጃልባ፡ ናብታ ኣስታት 700 ኪሎ ሜትር ርሒቓ እትርከብ ርእሰከተማ ኣውራጃ ኢኳቶር ትጓዓዝ ከምዝነበረት እቲ ኣገልግሎት ዜና ሓቢሩ። ኣብታ ሃገር ከምዚ ዓይነት ናይ ጃልባ ሓደጋታት ብቐጻሊ ከጋጥሙ ምጽንሖም ይፍለጥ። መብዛሕትኡ እዋን፡ ዋላ'ኳ መብዛሕትኦም ክሕንብሱ ዘይክእሉ እንተኾኑ እቶም ተጸቓቒጦም ዝስቀሉ ተጓዓዝቲ ናይ ድሕነት ጃኬት ኣይወሃቦምን'ዩ። ኣብ ዝሓለፈ ሚያዝያ ኣብ ቀላይ ኪቩ ኣብ ዘጋጠሙ ክልተ ተመሳሰልቲ ሓደጋታት 167 ሰባት ምማቶም ይዝከር። ድሕሪ'ቲ ሓደጋ ፕረዚደንት ፈሊክስ ቺሰከዲ፡ ናይ ድሕነት ጃኬት ኣብተን ጃላቡ ግድነት ክኸውን ኣዚዙ ነይሩ። ይኹን እምበር፡ ክንደይ ካብዞም እዚ ናይ ሎሚ ሓደጋ ዘጋጠሞም ሰባት እቲ ጃኬት ተዋሂብዎም ነይሩ ዝተፈልጠ የለን።


ናይጀርያ፡ ነዳዲ ኣብ ዝጸዓነት መኪና ዘጋጠመ ነትጒ 25 ሰባት ቀቲሉ

ኣብ ናይጀርያ ብዘጋጠመ ሓደጋ ባርዕ ሓዊ፡ ብውሕዱ 25 ሰባት ሞይቶም። እቲ ኣብ ማእከላይ ዞባ ዞባ ዘጋጠመ ሓደጋ፡ ሓንቲ ናይ ነዳዲ ቦጥ ምስ ካልኦት ተሽከርከርቲ ድሕሪ ምግጫዋ ዝሰዓበ'ዩ። እቶም ግዳያት፡ ተምሃሮ ዝርከብዎም ሓለፍቲ መንገዲ ከም ዘለውዎም ጸብጻባት ሓቢሮም። እቲ ሎሚ ኣብ ከተማ ሎኮጃ: ኣብ ዓብዪ ጽርጊያ ዘጋጠመ ሓደጋ፡ እታ ነዳዲ ዝጸዓነት መኪና ፍጥነት መቆጻጸሪኣ ክሰርሕ ስለዘይከኣለ ካብ ቁጽጽር እቲ ዘዋሪ ብምዃና ከምዝተፈጠረ ፖሊስ ሓቢሩ፡፡ ተመሳሳሊ ሓደጋታት ኣብ ጎደናታት ናይጄርያ ልሙድ ከምዝኾነ እዩ ዝግለጽ፡፡ ብዙሓት ግዳያት እቲ ሓደጋ፡ መንነቶም ንፍላይ ብዘጸግም ከምዝነደዱ ወሃብቃል ፖሊስ ከተማ ሎኮጃ ዊሊ ኣያ ሓቢሩ፡፡ እቶም ተምሃሮ ሓዊሱ መብዛሕትኦም ግዳያት መገዲ ዘቋርጹ ተጓዓዝቲ ከምዝኾኑ እውን መሰኻኽር ዓይኒ ገሊጾም፡፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰነ፡ ኣብ ማእኸል ከተማ ሌጎስ ክልተ ነዳዲ ዝጸዓና መካይን ተጋጭየን ኣርባዕተ ሰባት ሞይቶም እዮም፡፡