ኮቪድ፡ ኣመሪካ ንተጉዓዝቲ ውጽኢት ምርመራ ምሕታት ደው ክተብል እያ

ኣመሪካ ናብታ ሃገር ብነፋሪት ንዝኣትዉ ተጓዓዝቲ ካብ ኮቪድ ነጻ ምዃኖም ዘመልክት መረዳእታ ከቕርቡ ምሕታት ደው ከምእተብል ገሊጻ፡፡ እታ ሃገር ብምኽንያት ኣብ ምክልኻል እቲ ቫይረስ ዘርኣየቶ ‘‘ዓብዪ ምምሕያሽ’’ ነቲ ስጉምቲ ክትወስድ ከምዝኸኣለት ሰብ መዚ ገሊጾም፡፡ ስድራቤታት ምስ ኮቪድ ብዝተኣሳሰር ክበጽሖም ዝኽእል ምንክልባት ብምስጋእ ጉዕዞታት ምቕናሶም ኣብ ኢንዱስትሪ መጓዓዝያ ዘውረዶ ሃስያ ንምቕያር እቲ ሕጊ ምኽንያት ከምዝኾነ እውን እቶም ሰብመዚ ተዛሪቦም፡፡ እቲ መምርሒ ካብ ጽባሕ ሰንበት ጀሚሩ ተግባራዊ ክኸውን እዩ፡፡ ማእከል ምቁጽጻርን ምክልኸልን ሕማማት ኣመሪካ፡ ነቲ ዝተገበረ ምምሕያሽ ን 90 መዓልቲታት ከምዝምርምሮ ዝተገለጸ ኮይኑ፡ ኣሉታዊ ሳዕቤን እንተተራእዩ ግና እቲ ምምሕዳር ብቕልጡፍ ስጉምቲ ከምዝወስድ ተገሊጹ፡፡ ኣመሪካ ነቲ ብነፋሪት ናብታ ሃገር ዝመጹ ገያሾ ኣብ ውሽጢ ሰለስተ መዓልቲ ዝተወሰደ ነጻ ምዃኖም ዘርእይ መረዳእታ ከቕርቡ ወይ ኣብ ቀረባ ካብቲ ቫይረስ ከምዝደሓኑ ከርእዩ ዘገድድ ሕጊ ኣብ ጥሪ 2021 እያ ኣተኣታትያቶ ነይራ፡፡ እንተኾነ መብዛሕተኦም ኣመሪካውያን ዘይኮኑ፡ ናብታ ሃገር ዝኣትዉ ሰባት ሕዚ እውን ክታበት ኮቪድ-19 ዝወሰዱ ክኾኑ ይሕተቱ፡፡ ዋላኳ ካብ ቀረባ እዋናት ኣብታ ሃገር ለብዒ ኮቪድ ወሰኽ የርእይ አንተሎ፡ ካብ ወርሒ ጥሪ ጀሚሩ ኣዐርዩ ክጎድል ጸኒሑ እዩ፡፡ ብዝሒ ክታበታት ስዒቡ፡ ቁጽሪ ሞት እውን ኣዐርዩ ቀኒሱ እዩ፡፡ ሃገራት ብሪጣንያ፣ ካናዳን ጣልያንን ኩሎም ምስ ምርመራ ኮሮናቫይረስ ዝተሓሓዙ መምርሒታት ሰሪዘን እየን፡፡ ኣመሪካ ዝወሰደቶ ስጉምቲ ንሕውየት ኢንዳስትሪ መጓዓዝያ ኣመሪካ ከምዝሕግዝ ማሕበር መጓዓዝያ እታ ሃገር ክገልጽ እንከሎ፡ ማሕበር ዓምለኻዊ መጓዓዝያ ኣየር እውን ‘‘ጽቡቕ ዜና’’ ብምባል ነቲ ስጉምቲ ንኢዱ፡፡ መጽናዕቲ ማሕበር መጓዓዝያ ኣመሪካ ከምዝሕብሮ፡ ናይ ምርመራ መረዳእታ ክተርፍ ምግባር ኣብዚ ዓመት ተወሰኽቲ 5.4 ሚልዮን በጻሕቲ ናብታ ሃገር ክመጽኡን ንመጓዓዝያ ዝግበር ወጻእታት ብ 12 ምኢታዊት ክውስኽ ዘኽእልን እዩ፡፡


መገዲ ኣየር ኳንታስ፡ ላዕለዎት ሓለፍቱ ኣብ ምጽዓንን ምርጋፍን ሳንጣታት ክሰርሑ ጸዊዑ

ኣውስትራልያዊ መንገዲ ኣየር ኳንታስ፡ ንዝተፈጥረ ጽዑቕ ሕጽረት ሰራሕተኛታት ንምቅላል ላዕለዎት ኣካየድቲ ንሰለስተ ኣዋርሕ ኣብ ምግዓዝ ሳንጣታት ክሰርሑ ሓቲቱ። ኣካያዲ ስራሕ ናይቲ ትካል፡ ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ሲድኒን መልበርንን ዝሰርሑ ብውሑዱ 100 ወለንተኛታት ይደሊ ኣሎ። እቶም ስርሓት ሳንጣታት ምጽዓንን ምርጋፍን ከምኡ’ውን ሳንጣታት ዝጽዕና መኻይን መዓርፎ ነፈርቲ ምዝዋር ይርከብዎም። ኳንታስ ልክዕ ከም መብዛሕትኡ ዓለማዊ ኢንዱስትሪ መንገዲ ኣየር፡ ሃገራት ዶባተን ዳግማይ ይኸፍታ ብምህላወን፡ ኣገልግሎቱ ንምጅማር ይጽዕር’ዩ ዘሎ። ዋና ኦፕሬቲን ኦፊሰር ኳንታስ ኮሊን ሂዩዝ ንቢቢሲ ኣብ ዝለኣኾ ኢመይል፡ "እቲ ልዑል መጠን ጉንፋዕ ክረምትን ኣብ መላእ ሕብረተሰብ ዝረአ ዘሎ ምውሳኽ ኮቪድን፡ ምስቲ ዝቕጽል ዘሎ ሕጽረት ሸቃሎ ተደሚሩ፡ ኣብ ዓቕሚ ሰብ ብድሆ ይኸውን ኣሎ" ኢሉ። ሂዩዝ ወሲኹ፡ "ብርግጽ ኣብ ልዕሊ'ቲ ምሉእ ግዜ ስራሕካ ነዚ ስራሕ ክትመርጽ ኢኻ ዝብል ትጽቢት የለን" ክብል ኣፍሊጡ። እቶም ሓለፍትን ኣካየድትን ስራሕ፡  ኣብቲ ኣገልግሎት  ምውራድን ምፅዓንን ሳንጣታ ኣብ ሰሙን ንሰለስተ ወይ ሓሙሽተ መዓልታት ክሰርሑ እዮም ተሓቲቶም ዘለዉ። ኣብ ሓደ እብረ ንመዓልቲ ኣርባዕተ ወይ ሽዱሽተ ሰዓታት ክሰርሑ ትጽቢት ይግበር። እቲ ወግዓዊ ዝዀነ ሓበሬታ፡ ኣመልከትቲ ክሳብ 32 ኪሎ ዝምዘኑ ሳንጣታት ከንቀሳቕሱ ክኽእሉ ከምዘለዎም ኣዘኻኺሩ’ሎ። ወሃቢ ቓል ኳንታስ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ "ኣፈጻጽማ ስራሕና ንትጽቢት ዓማዊልናን ንናይ ገዛእ ርእስና ድልየትን ከማልእ ኣይጸንሐን። ነዚ ድማ ኢና ኣፈጻጽማና ንምምሕያሽ ኵሉ ኣማራጺታት ክንጥቀም ዝጸናሕና" ኢሉ። "ኣብ ዝሓለፈ እዋን ካብ በዓል ፋሲካ ጀሚሩ ኣብቲ ጽዑቕ ናይ ጕዕዞ እዋን ኣስታት 200 ሰራሕተኛታት ማእከላይ ቤት ጽሕፈት ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ሓጊዞም እዮም" ክብል ኣዘኻኺሩ። ኳንታስ ሓደ ካብቶም ሃገራት ዶባተን ብምዕጻወንን በረራታት ብምቍራጸንን ኣዝዮም ዝተሃሰዩ መገዲ ኣየራት እዩ። እቲ ኢንዱስትሪ ኣብ እዋን ለበዳ ኮሮናቫይረስ ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ሰራሕተኛታት ከምዝነከየ ይፍለጥ። ዝርገሐ ኮቪድ-19 ንምቁጽጻር ኣብ መላእ ዓለም ዝውሰዱ ስጕምትታት እናተቓለሉ ኣብ ዝኸዱሉ ዘለዉ እዋን፡ ኳንታስን ካልኦት ዓበይቲ መንገዲ ኣየራትን በቲ ቅድሚ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ዝነበረ ዓቕሞም ኣገልግሎቶም ክጅምሩ ኣብ ምቅላስ ይርከቡ።


መዕርፎ ነፈርቲ ሂትሮ ንጻዕቂ በረራታት ከአንግድ ከምእተጸገመ  ሓቢሩ

መዓልታዊ ክሳብ 100ሽሕ ገያሾ ዘተኣናግድ ዝነበረ ኣብ ለንደን ዝዓበየ መዕርፎ ነፈርቲ ሂትሮ፡ ኣብ እዋን ኮቪድ ብዘጋጠመ ምስንኻል ኣቭየሺን ምእላይ ሰራሕተኛታትን መሳለጥያን ናብ ንቡር ክሳብ ዝመልሶ ንጻዕቂ በረራታት ከአንግድ ከምእተጸገመ ብምሕባር ሸየጥቲ ትኬት ትካላት (ኤጀንሲታት) ናይ ክረምቲ ቲኬት ምሻጥ ደው ንከብላ መምርሒ ኣመሓላሊፉ። መዓርፎ ነፈርቲ ሂትሮ፡ ናብ 185 መዓርፎ ነፈርትን 84 ሃገራትን ኣገልግሎት ዝህባ ኣስታት 80 መገዲ-ኣየር ይጥቀማሉ። እቲ መዕርፎ ነፈርቲ ቀንዲ መደበር ናይ መገዲ ኣየር ብሪጣንያን መገዲ ኣየር ቨርጂን ኣትላንቲክን እዩ። ኣብ እዋን መገሻታት ሓጋይ-ኤውሮጳ መዓልታዊ ልዕሊ 100ሽሕ ገያሾ  ዘአንግድ ዝነበረ መዓርፎ ነፈርቲ ኣብዚ እዋን ናብ 104ሽሕ ስለዝወሰኸ ንክንድኡ ንዝኣክል ብዝሒ ከሳሲ ከምዘይክእል ብወግዒ ገሊጹ። እቲ ምንካይ ብዝሒ ገያሾ ከኣ ክሳብ 11 መስከረም ከምዝጸንዕ ተሓቢሩ። ኣብ ዝሓለፈ ሳምንቲ ኣብ ናይ መወዳእታ ደቓይቕ በረረኦም ዝተሰናኸለ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ገያሾ ኣብ ጸገም ወዲቖም እዮም። ምስ ለበዳ ኮቪድ ሰራሕተኛታት ዘጉደለ መዓርፎ ነፈርትን መገዲ ኣየርን ሕጂ ኩነታት ናብ ንቡር ኣብ ዝምለሰሉ ዘሎ እዋን ንብዝሒ ተጓዓዝቲ ዘአንግዱን ካብን ናብን ዘመላልሱ ሰራሕተኛታት ኣቭየሺን ንኽቖጽሩን ክምልምሉን ይቃለሱ ከምዘለው ከኣ ገሊጾም። ብፍላይ ኣብዚ ኣብያተ-ትምህርቲ ዝዕጸዋሉን ስድራ-ቤታት ምስ ደቆም ንዕረፍቲ ዝገሽሉን ወቕቲ ሓጋይ፡ ጻዕቂ በረራን ተጓዓዝትን ስለዝውስኽ መዓርፎ ነፈረፍቲ ሂትሮ ዝየዳ ገያሾ ከአንግድ ከምዘይክእል ኣረዲኡ። ኣብ ዝሓለፈ ግንቦት ብሰንኪ ሕጽረት ሰራሕተኛታት በረራን መዓርፎ ነፈርትን ኣብ ተርሚናላት ሂትሮ ምስራዝ በረራን ምድንጓይን ምስተፈጥረ፡ ምኒስተራት፡ ንመገዲ ኣየርን ሰብ መዚ እቲ መዓርፎ ነፈርትን መደባቶም ክኽልሱ ኣዘኻኺሮም ነይሮም። ኣብ ርእሲኡ፡ ነዚ ኩነታት ኣብ ግምት ብምእታው መንግስቲ መገዲ ኣየር ብዝገብረኦ ሃንደበታዊ ምቁራጽ በረራ ንገያሾ ዝኽፈል መቕጻዕቲ ከየጋጥመን ሓለፋን ሕድገትን ከምዝግበረለን ዝድግፍ ግዝያዊ መምርሒ ብምሃብ እቶም ኣውፈርቲ ናይ ኣቬሺን/ መገዲ ኣየራት ናይ ሓጋይ መደባቶም ከስተኻኽሉ ኣተሓሳሲቡ ነይሩ። እንተዀነ ግን ምምሕዳር መዓርፎ ነፈርቲ ሂትሮ፡ እተን መገዲ ኣየራት፡ ካብቲ መዓልታዊ ዝህበኦ ዝነበራ ቅቡል ኣገልግሎት ንላዕሊ በረራታት ከካይዳ መዲበን ከም ዘለዋ ገሊጹ ። ሓላፊ መዕርፎ ነፈረፍቲ ጆን ሆላንድ-ካየ "ኣብ ዝሓለፈ ሒደት ሳምንቲ፡ ቍጽሪ ገያሾ ኣብ መዓልቲ ካብ 100,000 ስለዝበዝሐ፡ ኣገልግሎት ናብ ዘይቅቡል ደረጃ ኣንቆልቂሉ፤ ሓገዝ ዝሓቱ ገያሾ ክደናጎዩ፡ ባልጃታት ካብ ዋናታቱ ክተርፍን በረራታት ኣብ መወዳእታ ደቓይቕ ክስረዝን ርኢና። እዚ ኸኣ ቅቡል ኣይኮነን” ክብል ገሊጹ። “ኣብዚ ገያሾ ዝበዝሕሉ ናይ ዕረፍቲ እዋን ካብ 100,000 ንላዕሊ ገያሾ ከነተኣናግድ ኣይንኽእል ኢና” "እቲ ኣብ ቀረባ እዋን ዝወጸ ሓበሬታ ከም ዘነጽሮ ዋላ እኳ መገዲ ኣየር በረራታት ብምስራዘን ንኸይቅጽዓ ውሕስነት እንተተዋህበን ዓቕሚ ምትእንጋድ ገያሾ ሂትሮ መዓልታዊ ካብ 100ሽሕ ናብ  104 ሽሕ ደይቡ ኣሎ” ክብል መዓልታዊ 4,000 መናብር ይሽየጥ ብምህላው ነዚ ጸቕጢ’ዚ ንምጉዳል ሂትሮ ትካላት ሸየጥቲ ቲኬት ኣብ ሓጋይ ትኬት ምሻጥ ደው ከብላ ወሲኑ። ቅድሚ ለበዳ ኮሮናቫይረስ እውን እንተኾነ ብዝሒ ገያሾ ሂትሮ መዓልታዊ ካብ 110,000 ክሳዕ 125,000 ይበጽሕን ተጠቀምቲ እቲ መዓርፎ ነፈፈርቲ ብቐጻሊ ይውስኽ ከምዝነበረን እዩ ዝግለጽ። እንተኾነ ብሰንኪ ዝርገሐ ለበዳ ኮቪድ ሰራሕተኛታት ክጎድሉን ነፈርቲ ንነዊሕ ኣዋርሕ ኣብ መሬት ኮፍ ምስ በላን ወጻኢታት ንምንካይ ብዝተገብረ ምጕዳል ሰራሕተኛታት ዓቕሚ እቲ መዓርፎ ነፈርቲ ከምዝነከየ ሚስተር ሆላንድ-ካየ ይሕብር። ነቶም በቲ ውሳነ ናይ ጕዕዞ መደባቶም ክጽሎ ዝኽእል ተጓዓዝቲ ከኣ ይቕረታ ሓቲቱ። ይኹን እምበር እቲ ብዝሒ ገያሾ ናይ ምግዳብ  ስጉምቲ ዝሓሸን ዘተኣማምንን ጉዕዞ ንምክያድን ግቡእ ኣገልግሎት ንምሃብን ምዃኑ ሓቢሩ። “ነፍሲ ወከፍ ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ዝዓዪ ሰብ ኣብ ደሓን ኩነታት ንኽነብር ግቡእ እዩ" ከኣ ኢሉ።


ሓደጋ ነፋሪት መገዲ ኣየር ፈረንሳ፡ መስርሕ ፍርዲ ኣብ ዝተጀመረሉ ሓለፍቲ ኣቭየሽን ኣብ ወጥሪ ኣትዮም

ናይታ ኣብ 2009 ኣብ ብራዚል ዝወደቐት ነፋሪት ንምጽራይ፡ ድሕሪ ነዊሕ ትጽቢት ኣብ ፓሪስ መስርሕ ፍርዲ ኣብ ዝጀመረሉ፡ ሓለፍቲ ኣየርባስን መንገዲ ኣየር ፈረንሳን ኣብ ዓቢ ወጥሪ ኣትዮም ከምዘለዉ ተገሊጹ። እታ ኣየርባስ ኤ330 ዝዓይነታ ነፋሪት ካብ ርዮ ዲ ጃኔሮ ናብ ፓሪስ ኣብ ትበረሉ ዝነበረት’ያ ወዲቓ። ክሳብ ሕጂ ብዝተኻየደ ምጽራይ፡ ኣብራሪ እታ ነፋሪት፡ ንፍጥነት ናይታ ነፋሪትን ንንፋስን ዝዕቕን ኣካል እታ ነፋሪት ስርሑ ደው ምስ ኣበለ፡ ነታ ነፋሪት ክቆጻጸራ ስለዘይከኣለ፡ እታ ነፋሪት ክትወድቕ ከምዝኸኣለትን፡ 228 ኣብ ውሽጣ ዝነበሩ ገያሾን ኣባላት በረራን ብምልኦም ከምዝሞቱን እዩ ዝግለጽ። ስድራቤት ናይቶም ገዳያት፡ ፍትሒ ንክረኽቡ ንዓመታት ብእኩብ ጎስጓሳትን ጥርዓናትን ከቕርቡ ጽኒሖም’ዮም። ኣብ እዋን ምጅማር መስርሕ ፍርዲ፡ ላዕለወይቲ ሓላፊት መገዲ ኣየር ፈረንሳ ኣን ሪገይልን ዋና ኣካያዲ ስራሕ ኤየር ባስ ጉይላም ፋውሪን ናይ መኽፈቲ ቃል ኣብ ዘስምዑሉ፡ ኣብቲ መጋባእያ ዝተረኸቡ ስድራ ቤት ግዳያት፡ ኡይትኦም ብምስማዕ ሸዲዶሞም። ጉይላም ፋውሪ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ ቃል “መስርሕ ፍርዲ ኣዝዩ ከቢድ ክኸውን’ዩ” ድሕሪ ምባል፡ ትካሎም ንሓቕን ምርድዳእን ዝክኣሎ ከምዘበርክት ገሊጹ። ኣን ሪገይል ብወገና፡ እቲ ሓደጋ እቲ ዝኸፈአ ነቲ መገዲ ኣየር ዘጋጠሞ ሓደጋ ከምዝኾነ ብምግላጽ፡ እቲ ጉዳይ ክሳብ ሕጂ መዓልቦ ከይተገበረሉ ምጽንሑ ‘ሕንከት’ ከምዝስምዓ ኣብሪሃ። በቲ ሓደጋ ወዳ ዝሞታ ዳንኤላ ላሚ ንሮይተርስ ኣብ ዝሃበቶ ቃል “13 ዓመታት ነዚኣ ኢና ክንጽበ ጸኒሕና” ብምባል፡ ዋላ ይዶንጊ እቲ መስርሕ ፍርዲ ምጅማሩ ሞት ውላዳ ፍትሒ ንኽረክብ ተስፋ ከምዝሃባ ሓቢራ። እታ ነፋሪት ካብ ብራዚላዊት ከተማ ርዮ ዲ ጃኔሮ ምስ ተበገሰት፡ ድሕሪ ሰዓታት እያ ኣብ ውቅያኖስ ወዲቓ። ነታ ሰነዳት ናይ በረራ ትዕቕብ ‘ብላክ ቦክስ’ ንምርካብ ዓመታት ዝወሰደ ድልያ ድሕሪ ምክያድ፡ መርምርቲ፡ ንንፋስ ዝቖጻጸርን ንፍጥነትነት ናይታ ነፋሪት ዝሕብርን ክፋል ክሰርሕ ስለዘይክኣለ እታ ነፋሪት ክትወድቕ ከምዝኽኣለት ኣብ መደምደምታ በጺሖም። ብሰንኪ እዚ እታ ነፋሪት ኣብ 11,580 ሜትሮ ብራኽ ኣብ ዝነበረትሉ እቲ ጸገም ከምዝጀመረን፡ እቲ ተሓጋጋዚ ኣብራሪ ነፋሪት እኹል ልምዲ ስለዘይነበሮ እቲ ሓደጋ ክግታእ ከምዘይክኣለ’ዩ ኣብ ግዚኡ ተገሊጹ። ኣብ መጀመርታ፡ ቤት ፍርዲ፡ ንኣየርባስን ንመንገዲ ኣየር ፈረንሳን ብቕትለት እቶም ገያሾ’ኳ ከሲሰሞም እንተነበሩ ድሒሮም ግና ኣኽበርቲ ሕጊ፡ ቀንዲ ክኽሰስ ዝግብኦ መንገዲ ኣየር ፈረንሳ’ዩ ናብ ዝብል መደምደምታ ምብጽሖም ይዝከር። ኣብ ወርሒ መስከረም 2019 ኸኣ ንኽልቲኦም ዘኽስስ መርትዖ የለን ብዝብል ክልቲኡ ክስታት ደው ከምዝብል ኮይኑ። እንተኾነ እቲ ውሳነ ብኣቤቱታ ስለዝፈረሰ፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ግንቦት ኣብ ፈረንሳ ዝርከብ ቤት ፍርዲ ይግባይ፡ ንኣየር ባስን ንመገዲ ኣየር ፈረንሳን ናብ ፍርዲ ከቐርቡ ወሲኑ። ክልቲኦም እዞም ዓበይቲ ትካላት፡ ኣብዚ ብዙሕ ግዜ ክወስድ ዝክእል መስርሕ ፍርዲ ብዘይካ እቲ ንግዳያት ዝውሃብ ካሕሳ፡ ክሳብ 218 ሽሕ ዶላር ክቕጽዑ ከምዝኽእሉ ብኣግኡ ተገሚቱ’ሎ።


ተኣጊደን ዝጸንሓ ቦይንግ 737 ማክስ ነፈርቲ ኣብ ክሊ ኣየር ኢትዮጵያ ክበራ ፍቓድ ረኺበን

ቅድሚ ሰለስተ ዓመት ብሰንኪ ዝበጽሐ ሓደጋ፡ ንነዊሕ እዋን እገዳ ተነቢርወን ዝጸንሓ ነፈርቲ ቦይንግ 737 ማክስ ፡ ኣብ ክሊ ኣየር ኢትዮጵያ ክበራ ፍቓድ ከምዝሃበ፡ በዓል መዚ ሲቪል ኦቪዬሽን ኢትዮጵያ ኣፍሊጡ። እቲ በዓል መዚ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ እተን ነፈርቲ፡ ካብ ትማሊ ብኣቆጻጽራ ግእዝ 3 ሚያዝያ 2014 ዓ.ም ጀሚሩ፡ ኣብ ክሊ ኣየር ኢትዮጵያ ክበራ ይኽእላ ምዃነን ሓቢሩ። ኣብ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ቁጽሪ በረራ  ኢቲ-302 ቦይንግ 737 ማክስ፡ ይጓዓዙ ዝነበሩ 157 ተሳፈርትን ሰራሕተኛታት በረራን ምኽንያት ሞት ዝኾነ ሓደጋ ምስ በጽሐ እዩ፡ እተን ነፈርቲ ኣብ ሰማይ ከይበራ ተኸልኪለን ጸኒሐን። መጋቢት 1 ቀን 2011 ዓ.ም ዝበጽሐ ሓደጋ ስዒቡ፡ ቦይንግ 737 ማክስ ነፈርቲ፡ ካልእ መምርሒ ክሳብ ዝወጽእ  ኣብ ክሊ ኣየር ኢትዮጵአያ ከይበራ ኣጊዱ ነይሩ። ኮይኑ ግና፡ ምምሕዳር ፌዴራል ኣቬሽን ኣመሪካ፡ ኣብ'ዚ ሕዚ እዋን፡ ጠንቂ እቲ ጸገም ብምፍላይ፡ ፍታሕ ከምዝገበረ ዘመልክት መምርሒ ምውጽኡ ስዒቡ እዩ እቲ እገዳ ተልዒሉ ዘሎ። በዓል መዚ ሲቪል አቪዬሽን ኢትዮጵያ፡ ኣብ ልዕሊ እተን ነፈርቲ ዝተገብሩ ምምሕያሻት ዲዛይን፣ መምርሕታት በረራን ስልጠናን ብዝግባእ ከምዝፈተሸ ድማ ገሊጹ። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያውን ነቶም መምርሒታት ተግባራዊ ምግባሩ ድሕሪ ምርግጋጹ ነቲ እገዳ ምልዓሉ ሓቢሩ። ኩባኒያ ቦይንግ፡ ምስቶም ብ2019 ዓ.ም [ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ] ብሰንኪ ሓደጋ ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ማክስ 737 ግዳያት ዝኾኑ ስድራቤት ኣብ ስምምዕ ምብጽሑ ዝዝከር እዩ። ብመሰረት ኣብ ቺካጎ ዝርከብ ቤት ፍርዲ ድማ፡ እቲ ኣፍራዪ ነፈርቲ ብሞት እቶም ተጉዓዝቲ ተሓታቲ ክኸውን ተሰማሚዑ። እቶም ስድራ ግዳያት ድማ ካብቲ ኩባኒያ ናይ መቕጻዕቲ ካሕሳ ኣይሓቱን። ጠበቓታት እቶም ስድራ ግዳያት ቦይንግ "ሙሉእ ንሙሉእ ተሓታቲ" ከም ዝኸውን ብምግላጽ እቲ ስምምዕ ከም ዓብዪ ምዕራፍ ተቐቢሎምዎ። እዚ ስምምዕ፡ ካብ ኣመሪካ ወጻእ ዘለው ስድራቤታት [ኣብ ከም ኢትዮጵያን ኬንያን] ኣብ ክንዲ ኣብ ሃገሮም ብኣብያተ ፍርዲ ኣመሪካ ኣቢሎም ካሕሳ ክሓቱ ዘኽእሎም ከም ዝኾነ ተገሊጹ። ዋንነታ ናይ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ዝኾነት ቦይንግ ምስ ተሓምሸሸት ዕዳጋ መሸጣ ነፈርቲ ቦይንግ ነክዩ'ዩ። እተን ነፈርቲ መርመራ ክሳብ ዝካየድ ን20 ኣዋርሕ ጠጠው ክብላ ተገይሩ ጸኒሑ። ሕጂ ግን ኩባኒያ ቦይንግ ኣብ ሶፍትዌርን ስልጠናን ምምሕያሽ ገይረ'የ ብምባሉ ናብ ስራሕ ክምለሳ ተፈቒዱለን ኣሎ።


ኣብ ጕዕዞ ነፈርቲ ሳንጣኹም ንኸይጠፍእ ዝሕግዝ ቴክኖሎጂ

ጀተኒ ሉካስ፡ መበል 40 ዓመት ልደታ ኣብ ግሪኽ ክተኽብር እንከላ ዝተሳእለቶም ኣሳእል፡ ነቶም ምስ ዝጠፍአ ሳንጣኣ ዝጠፍኡ ክዳውንታን ኣዋርቓን ስለ ዘዘክርዋ፡ መመሊሳ'ያ ትርእዮም። መዓልቲ ልደታ ጸንቢላ፣ ደስ ኢልዋ ንብረታ ጠርኒፋ ናብ ለንደን ክትምለስ እንከላ ግን ሳንጣኣ ጠፊኡ። “ደስ ዝብል ግዜ’የ ኣሕሊፈ፤ ግን ኵሉ ሃሲሱ። ነቶም ኣሳእል እናርኣኹ፡ ‘እውይ . . . እዚ’ውን እባ ኣብቲ ሳንጣ’ዩ ነይሩ’ እብል።” ድሕሪ ክልተ ወርሒ፡ መገዲ ኣየር ኢዚጀት፡ ሳንጣኣ ጠቕሊሉ ከም ዝጠፍአ ዘረጋግጽ መልእኽቲ ልኢኹላ። ወሃቢት ቃል ኢዚጀት ንቢቢሲ ኣብ ዝሃበቶ ቃል’ውን "ኣመና ሓዚንና ኢና፤ እዚ ክፈጥሮ ዝኽእል ሕርቃን’ውን ይርድኣና እዩ” ኢላ። ኣብዚ ጕዳይ ኣብ ቀረባ ኣዋርሕ ዝሕተሙ ዝነበሩ ጋዜጣታትን ማሕበራዊ ሚዲያን ዘውጽእዎም ዝነበሩ ሓበሬታታት ስዒቡ፡ ብዙሓት ወሃብቲ ርእይቶ ነቲ ኵነታት “ወቕቲ ዝጠፍኡ ሳናጡ” ብምባል ገሊጾምዎ’ዮም። እቲ ክስተት፡ ብሰንኪ ሕጽረት ሰራሕተኛታት፡ ሳንጣ ፈቲሾም ዘእትው ኣካላት ጸጥታ መገዲ ኣየርን በቶም ሳንጣ ተጓዓዝቲ ናብ ነፋሪት ክጽዕኑን ከውርዱን ዝተቘጽሩ ሰራሕተኛታት ዘጋጠመ’ዩ ተባሂሉ ተነቒፉ። ኩባንያ መድሕን ስጳኛ - ማፕፍሪ ዘውጽኦ ጸብጻብ፡ ቍጽሪ'ቶም ሳንጣ ጠፊኡና ዝብሉ ተጓዓዝቲ 30 ሚእታዊት ከም ዝበጽሐ ይሕብር። እዚ ልዕሊ እቲ ኣብ 2019 ዘጋጠመ’ዩ። ኣብዚ ዓመት፡ ብደረጃ ዓለም ዘጋጠመ ምድንጓይ ወይ ምጥፋእ ሳናጡ ዘመላኽት ሓበሬታ'ኳ እንተዘይሃለወ፡ ብ2019 ዝወጽኡ ሰነዳት ግን እቲ ጸገም ከም ዝነበረ የርእዩ። ኣብ ኢንዳስትሪ መጓዓዝያ ኣየር ሓበሬታ ኣቍሑ ዝህብ ሲታ [SITA] ዝተባህለ ሶፍትዌር፡ ኣብቲ ግዜ ብደረጃ ዓለም 19 ሚሊዮን ሳናጡ ደንጕዮም ናብ ዋናታቶም ከም ዝበጽሑን፡ 1.3 ሚሊዮን ድማ ከም ዝጠፍኡን የመልክት። ዝተበላሸውን ዝተዘምቱን ሳናጡ ሓዊሱ፡ ኣብ ሳንጣ ነፍሲ ወከፍ ሓደ ሽሕ ተጓዕዝዝቲ ድማ፡ 5.6 ኣቝሑ “ሕማቕ ኣተሓሕዛ” ገጢሙዎም። ካብዚ ብዝብገስ፡ ብዙሓት ተጓዓዝቲ ሳናጡኦም ንምሕላው ዘኽእሎም ቴክኖሎጂ ክጥቀሙ ጀሚሮም ኣለው። ብቐንዱ፡ ከም ኣፕል ኤይር ባግ ዝበለ ሳንጣ ዘለወሉ ኣድራሻ ክሕብር ዝኽእል ጂፒኤስ ኣብቲ ሳንጣ ክለግብ ይገብሩ ኣለው። እዚ፡ ሞባይል ወይ ኮምፒዩተር ተጠቒምካ እቲ ዝጠፍአ ሳንጣኻ ኣበይ ምህላው ክትፈልጥ ዘኽእል'ዩ። ብሉምበርግ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ዘውጽኦ ጸብጻብ፡ ሓደ ካብ ካሊፎርኒያ ናብ ስኮትላንድ ንመርዓ ዝተጓዕዘ ሰብኣይ፡ ሳንጣኡ  ናብ ቶሮንቶ ካናዳ ቀጺሉ ድማ ናብ ዲትሮይድ ክኸይድ ርእይዎ ይብል። ከምዚኦም ዝበሉ መተግበሪታት፡ ተጓዓዝቲ ብመጠኑ ቅሳነት ክረኽቡ እንተሓገዙ’ውን፡ እቲ ጸገም ምሉእ ብምሉእ ዝውገድ ከም ዘይኰይኑ ግን ክኢላ ኢንዳስትሪ ጕዕዞ ኤሪክ ሊዮፖልድ ይዛረብ። “እዞም ምልክት ዝህቡ መተግበሪታት፡ 99 ሚእታዊት ኣብ ሰዓቱ ዝበጽሕ እሞ እቲ ጸገም ሓደ ሚእታዊት ጥራይ እንተዀይኑ ሓገዝቲ እዮም። ኣሽሓት ሳናጡ ኣብ ለንደን ወይ ካልእ ኣብ ዝጠፍኡሉ ግዜ ግን፡ ሓገዝቲ ኣይኰኑን” ይብል። ሲትሩ [SeeTrue]፡ መገዲታት ኣየርን መዓርፎ ነፈርትን ሳንጣ ተጓዓዝቶም ብግቡእ ናብ ነፈርቲ ንኽጽዓን ዝሕግዝ ኩባንያ እዩ። እዚ ኩባንያ እስራኤል፡ ኣብ መእተዊ መገዲ ኣየር ኣብ ዝግበር ፈተሻ፡ ሰባት ካብ ዝሰርሑዎ ንላዕሊ ዝቐልጠፈ ኣገልግሎት ክህብ ዝኽእል ሶፍትዌር ይሰርሕ። “ሲትሩ፡ ኣርቴፊሻል ኢንተለጀንስን ኮምፒዩተር ኣልጎሪዝምን ተጠቒሙ፡ ኣብ ሳንጣ ምሓዝ ዝተኸልከሉ ነገራት የለሊ። እዚ ኣብ ልክዕ ሰዓት፡ ዝቐልጠፈን ዝተጻፈፈን ስራሕ ክሰርሕ ዝኽእል’ዩ። በዚ፡ እቲ ሳንጣ ኣብ ሰዓቱ ናብ ነፈርቲ ይበጽሕ፤ ንድሕሪት ክተርፍ’ውን ኣይክእልን” ይብል ዋና ፈጻሚ ስራሕ ኣሳፍ ፍረንኬል። ኤየርፖርተር [Airporter] ዝተባህለ ኩባንያ ቴክኖሎጂ ዓዲ ኢንግሊዝ ድማ፡ ተጓዓዝቲ ቅድሚ ሰዓት በረራኦም ሳንጣኦም ንምፍታሽ ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ዝሕዙዎ ሪጋ ብምውጋድ እቲ ጸገም ንምቅላስ ጻዕሪ ይገብር። ተጓዓዝቲ፡ ኣክንዲ ሪጋ ዝሕዙ፡ እቲ መተግበርን ድሕረገጽን ተጠቒሞም ሳንጣኦም ዝውሰድሉ መስርሕ ከመቻችኡ ይኽእሉ። እዚ መተግበሪ፡ ሕጂ ኣብ መገዲ ኣየር ብሪጣንያን ዓለምለኻዊ በረራታት መገዲ ኣየራት ስዊዝን ካብ ለንደን ናብ ጄነቫ ኣብ ዝግበሩ በረራታት ይሰርሕ ኣሎ። በዚ፡ ሰራሕተኛ ኤየርፖርተር፡ ሳንጣ እቲ ተጓዓዚ ካብ ገዛኡ ወሲዱ ኣክንዲ ናብ ናይ ተጓዓዝቲ፡ ናብ ቦታ ኣቝሑ የብጽሖ፤ ኣብኡ ተፈቲሹ ኸኣ ብቐጥታ ናብ ነፋሪት ይኣቱ። እቲ ተጓዓዚ ኣብ ዝዓርፈሉ ቦታ ምስ በጽሐ ድማ፡ ኣገልግሎት መጓዓዝያ ንምሃብ ምስ ኤየርፖርተር ዝሰርሑ ሰባት፡ እቲ ሳንጣ ተቐቢሎም እቲ ተጓዓዚ ናብ ዝዓርፈሉ ቦታ የብጽሑዎ። ነዚ ኣገልግሎት፡ ንሓደ ሳንጣ 40 ፓውንድ ትኸፍል። ዋና ፈጻሚ ስራሕ ኤየርፖርተር ዳንደል ዳርባይ፡ ክሳብ ሕጂ ሳንጣ ተጓዓዝቲ ንሚእቲ ዓመት ብዝጸንሐ ኣሰራርሓ ኣቪየሽን ይቕጽል ምህላው ከም ዘተሓሳስቦ ይዛረብ። ንሱ፡ ነቲ ትካል ብ2013 ከቝሞ እንከሎ፡ እቲ ኣገልግሎት ኣብ መላእ ዓለም ክሰፍሕ ትጽቢት ይገብር።


መንግስቲ ኢትዮጵያን መራሕቲ ትግራይን ኣብ ምቁራጽ በረራታት ነፈርቲ ናብ መቐለ ይካሰሱ'ለዉ

መንግስቲ ኢትዮጵያን መራሕቲ ትግራይን፡ ምኽንያት ምቁራጽ  ናብ ከተማ መቐለ ዝግበሩ በራራታት ብዝምልከት ነንሕድሕዶም ይካሰሱ ኣለዉ። ኮሚኒኬሽን መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ሎሚ ኣርፊዱ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ “ህወሓት፡ ካብ ኣዲስ ኣበባ ዝተልኣኹ ረድኤት ዘመላልሱ ነፈርቲ ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ኣሉላ ኣባነጋ መቐለ ከይዓልባ ከልኪሉ” ኢሉ ዝኸሰሰ እንትኾን፡ ዕላምኡ ድማ ስም መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ቅድሚ ማሕበረሰብ ዓለም ንምጽላም ከምዝዀነ ገሊጹ። መራሕቲ ትግራይ ብወገኖም፡ ሎሚ ኣማስዮም ብቤት ጽሕፈት ዝምድናታት ወጻኢ ኣቢሎም ኣብ ዘውጽእዎ መግለጺ፡ እቲ መዕርፎ ነፈርቲ ካብ ትማሊ ጀሚሩ ኣገልግሎት በረራ ምሃብ ዘቋረጸ፡ ብሰንኪ ሕጽረት ነዳዲ ምዃኑ ሓቢሮም ኣለዉ። እቲ ሓቂ እዚ ኰይኑ እንከሎ፡ “መንግስቲ ኢትዮጵያ ሕሶት ይነዝሕ ኣሎ” ክብሉ ብወገኖም ከሲሶም። መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ዘቕርቦ ዘሎ ክሲ፡ ነቲ ኣብ ትግራይ ዝኽተሎ ዘሎ ከቢድ ሰብኣዊ ቅልውላው ዘስዓበ ክልከላ ረድኤትን ነዳድን፡ ንምሽፋንን ማሕበረሰብ ዓለም ንምትላልን ዝዓለመ እዩ ድማ ኢሎም። ተወካሊ መንግስቲ ትግራይ ኣብ ወፃኢ፡ ኣይተ ዮሃንስ ኣብርሃ፡ “እቲ መዕርፎ ነፈርቲ ተቛሪጹ ዝብል ሕሶት እዩ። እቲ መዕርፎ ነፈርቲ ኣገልግሎት ንክህብ ዘኽእል ነዳዲ ስለዘየለ እምበር  መንግስቲ ትግራይ ነቲ መዕርፎ ነፈርቲ ክዓፅዎ ስለዝደለየ ኣይኮነን። እኳድኣስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ከምዚ ኢሉ ዝኸስስ ዘሎ፡ እቲ ናብ ትግራይ ክሰድዶ ዝግበኦ ነገር ክዓፁ ስለዝደለየ እዩ" ክብል ንቢቢሲ ገሊፁ። እዚ ምስ ኣጋጠመ ድማ ንሕቡራት ሃገራትን ካልኦት ትካላት ረድኤትን ከምዝሓበሩ፡ ኣይተ ዮውሃንስ ኣረዲኡ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ብወገኑ፡ ናብ ትግራይ ረድኤት ክሓልፍ ዝከኣሎ ኩሉ ይገብር ከምዘሎ እዩ ዝገልጽ። ሓላፊ ህዝባዊ ርክባት ማሕበር ቀይሕ መስቀል፡ ጁዴ ፉህነዊ፡ ብዛዕባ እታ ትማሊ ኣብቲ መዕርፎ ነፈርቲ ክትዓልብ ዘይከኣለት ነፋሪት እቲ ማሕበር፡ ብዝምልከት ካብ ቢቢሲ ንዝቐረበሉ ሕቶ ብቐጥታ ምላሽ ካብ ምሃብ ተቖጢቡ። እንተዀነ፡ እቲ ምቁራጽ ተጻብኦታት ካብ ዝግበር ኣትሒዙ፡ እቲ ማሕበር ሽድሽተ ቃፍላይ በረራ ከምዘካየደን፡ ኣዝዩ አገዳሲ መሳርሕታት ሕክምና፣ ንመጻርዪ ማይ ዝውዕሉ ቀረባትን ካልኦት ኣገደስቲ ነገራትን ከምዘግዓዘ ገሊጹ። ናብ ትግራይ ዝግበር ቀረብ ረድኤት ተማሕይሹ ከምዘሎ ዝገለጸ እቲ ሓላፊ፡ ኣብ ቀረባ መዓልታት ድማ፡ ሓደ ቃፍላይ ናብ ትግራይ ከምርሕ ከምዝፅበ ሓቢሩ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መጋቢት፡ ምቁራጽ ተጻብኦታት ዕላዊ ዝገበሩ ክልቲኦም ተጻባእቲ ሓይልታት፡ ነቲ 19 ወርሑ ኣቑጺሩ ዘሎ ኲናት፡ ዝተወሰነ ረድኤት ብመጓዓዝያ ናብ ትግራይ ክሓልፍ ኣኽኢሉ ኣሎ። እንተዀነ፡ እቲ ሎሚ ካብ ክልቲኦም ወገናት ዝተውሃቡ መግለጺታት፡ እቲ ንሓጺር እዋን ህድእ ኢሉ ዝነበረ ምክሳስ ዳግም ከይለዓልን ነቲ ተስፋ ተገይርሉ ዝነበረ ናይ ሰላም ኣንፈትን ናብ ሕቶ ዘእቱን ይመስል። መንግስቲ ኣብ መግለጺኡ፡ ነቲ ኣብ ኣዝዩ ፈታኒ ኩነታት ዝርከብ ህዝቢ ትግራይ ረድኤት ንምብጻሕ  ምስ መዳርግቲ ኣካላት ብምትሕብባር ኣድላይ ዝበሃል ረድኤት ክኸይድ ይገብር ከምዘሎ ዝገልጽ ኰይኑ፡ "ህወሓት ግን ረድኤት ከይሓልፍ ትንኮያታት ብምክያድ ዕንቅፋት ይኸውን ኣሎ" ብምባል ይኸስስ። እቲ ትማሊ ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ከይትዓልብ ዝተኸልከለት ነፋሪት፡ ናይ ሕክምና መሳርሕታትን ሃናጺ ምግቢ ናይ ህጻናትን ዝሓዘት ከምዝነበረት ድማ የረድእ። እቲ ካብ መራሕቲ ትግራይ ዝተውሃበ መግለጺ ድማ፡ “ንህላወ ህዝቢ ትግራይ ዝቃለስ ዘሎ መንግስቲ ትግራይ፡ ስለምንታይ ነቲ ኣብ ዕጽዋ ዝሳቐ ዘሎ ህዝቢ ኣገዳሲ ዝዀኑ በረራታት ክኽልክል ከምዝኽእል’ኳ፡ ርትዓዊ ምኽንያት ከቕርቡ ኣይኽእሉን” ይብል። መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ማሕበረሰብ ዓለም ነቲ ክልከላ ከጻሪን ነቲ ዘይግቡእ ዝበሎ ተግባር ክኹነን ዝሓተተ ዀይኑ፡  መራሕቲ ትግራይ ብወገኖም፡ ነቲ መግለጺ  ‘ንብዓት ሓርገጽ’ ክብሉ ነጺጎምዎ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መጋቢት፡ መንግስቲ ኢትዮጵያን መራሕቲ ትግራይን፡ ነቲ ኣብ ትግራይ ተፈጢሩ ዘሎ ሰብኣዊ ቅልውላው ንምፍታሕን ናብ ትግራይ ረድኤት ንምልኣኽን "ንዘይተወሰነ" እዋን ዝፀንሕ ምቍራፅ ተፃብኦታት ምእዋጆም ይዝከር። ናብ ትግራይ ብመካይን ዝለኣኽ ረድኤት ንኣዋርሕ ተቋሪጹ ድሕሪ ምፅንሑ፡ ዳግም ምጅማሩ ተስፋታት ፈጢሩ'ኳ እንተፀንሐ፡ ሕዚ’ውን ብዝሒ ተጸባዪ ረድኤት ወሲኹ ስለዘሎ እኹል ከምዘይኰነ፡ ኣይተ ዮውሃንስ ኣብርሃ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ሓይልታት ትግራይን መንግስቲ ኢትዮጵያን ነቲ ንልዕሊ 19 ኣዋርሕ ዝጸንሐ ደማዊ ኲናት ብዘተን ድርድርን ንምፍታሕ ድሉዋት ምዃኖም ድሕሪ ምግላጾም፡ ተስፋታት ሰላም ምቅልቓል ጀሚሮም ነይሮም። ፕረዚደንት ትግራይ ዶ/ር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል ኣብቲ ብመንግስትን መራሕን ኬንያ ዝተዳለወ ሽምግልና ንምስታፍ ላዕለዎት ተወከልቲ ከምዝልእኽ 13 ሰነ 2022 ኣብ ዝጸሓፎ ደብዳበ ከረጋግጽ እንከሎ፡ ብሰሉስ ኣብ ቤት ምኽሪ ኢትዮጵያ ቀሪቡ መግለጺ ዝሃበ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ኣሕመድ ድማ ንሰላም ድሉዋት ምዃኖምን ኮሚተ ልዝብ ከምዝቘመን ኣፍሊጡ እዩ።


መገዲ ኣየር ናይጀርያ፡ በረራት ደው ከብል ንዘሕለፎ ውሳነ ከም ዝሰረዘ ኣፍሊጡ

መገዲ ኣየር ናይጀርያ፡ ነቲ ብሰንኪ ወሰኽ ዋጋ ነዳዲ፡ ካብ ሰኑይ ኣትሒዙ ክቋርጾ ወጢንዎ ዝነበረ በረራታት ውሽጢ ዓዲ፡ ድሕሪ ዘጋጠሞ ተሪር ተቓውሞ ከም ዝሰረዞ ኣፍሊጡ። ኣብዚ ዓመት፡ ዋጋ ነዳዲ ክጽወር ብዘይክእል መጠን፡ ብኣርባዕተ ዕጽፊ፡ እዩ ወሲኹ ይብሉ ኦፐሬተራት መገዲ ኣየር ናይጀርያ [AON]። እዚ ኸኣ ብቐንዱ ምስቲ ኣብ ለካቲት ዝጀመረ ወራር ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ዝተሓሓዝ እዩ። እንተዀነ እተን መገዲ ኣየራት፡ እቲ ኣብዚ ጉዳይ ዝምልከት ምስ መንግስቲ ዝግበር ዘሎ ዝርርብ እናቐጸለ እንከሎ፡ ስርሐን ክቕጽላ ምዃነን ኣፍሊጠን ኣለዋ። ብመንግስቲ፡ ክሳዕ ሕጂ ዝተወሰነ ውሕስነት ተዋሂብወን ከም ዘሎ ድማ ኣፍሊጠን ኣለዋ። እቲ ብመገዲ ኣየራት ናይጀርያ፡ በረራት ውሽጢ ዓዲ ደው ንምባል ዝሓለፈ ዓርቢ ዝወጸ ውሳነ፡ ብመንግስቲ፡ ተጠቀምትን፡ መሰል ተጠቀምቲ ዝሕልዉ ኣካላትን'ዩ ብርቱዕ ተቓውሞ'ዩ ገጢምዎ። ነዚ ስዒቡ ብመገዲ ኣየር ናይጀርያ ዝተወስደ ውሳነ ምስራዝ'ቲ ውጥን፡ ንብዙሓት ስርሓቶም ከይሰናኸል ኣብ ወጥሪ ዝጸንሑ ተጓዓዝቲ ሩፍታ ፈጢሩ ከም ዘሎ ተፈሊጡ'ሎ። እንተዀነ፡ እቲ ኣብ መንጐ መገዲ ኣየር ናይጀርያን መንግስቲ ናይጀርያን፡ ዝግበር ዘሎ ዝርርብ ማዕረ ክንደይ ዘላቒ ፍታሕ ከምጽእ ከም ዝኽእል ዛጊት ዝተፈለጠ ጭቡጥ ነገር የለን። ንትሽዓተ መጓዓዝያታት ነፈርቲ ውሽጢ ሃገር ዝውክል 'ኦፐሬተራት መገዲ ኣየር ናይጀርያ' [AON]፡ ዝሓለፈ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ኣገልግሎት በረራ ብድጐማ ክኸይድ ከም ዝጸንሐ ይገልጽ። ብሕጽረት ነዳዲ ዝምኽነ፡ ካብ ዝሓለፈ ወርሒ መጋቢት ኣትሒዙ ሓያለ በረራታት ክስረዝን ክደናጐን ከምዝጸንሐ ይፍለጥ። ካብ ዝሓለፈ ሒደት ሳምንቲ ኣትሒዙ'ውን ዋጋ ትኬት ኣብ ገሊኡ ክሳብ ሰለስተ ዕጽፊ ወሲኹ ተራእዩ። መንገደኛታት ናይጀርያ፡ ኣብ ውሽጢ ዓዲ በቲ ዋጋኡ ዘንቈልቍል ዘሎ 'ናይራ' [ባጤራ ናይጀርያ] ዝኸፍሉ ኰይኖም፡ ኣቕረብቲ ነዳዲ ግን ብዶላር እዮም ክፍሊቶም ዝሓቱ። ናይጀርያ ኣብ ኣፍሪቃ ቀዳመይቲ ነዳዲ እተፍሪ ሃገር ትዅን እምበር፡ ዳርጋ ዅሉ ነዳዲ ነፈርቲ ካብ ደገ እያ ተእትዎ። ኣብታ ሃገር ካብን ናብን ዝግበር ጕዕዞ ጸጥታዊ ስግኣት ስለዘለዎ፡ ብፍላይ እቶም ዓቕሚ ዘለዎም ብነፈርቲ ክጓዓዙ ይመርጹ። ኣብታ ሃገር፡ ንዓበይቲ መካይን ዒላማ ዝገበረ ክትራን፡ ተጓዓዝቲ ምጫዋይን ኣምሳያ ገንዘብ ምሕታትን ልሙድ እዩ።


ናይጀርያ፡ ብሰንኪ ክብሪ ነዳዲ በረራታት ውሽጢ ዓዲ ደው ክብል እዩ

መንገዲ ኣየራት ናይጀርያ ኣብ ልዕሊ ነፈርቲ ነዳዲ ዝተገበረ ወሰኽ ዋጋ ብምቅዋም ካብ ሰኑይ ጀሚረን በረራታት ውሽጢ ዓዲ ደው ከብላ እየን፡፡ ማሕበር መገዲ ኣየራት ናይጀርያ (ኣ-ኦ-ኤን) ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ ኣብዚ ዓመት ጥራሕ ዋጋ ነዳዲ ብኣርባዕተ ዕጽፊ ከም ዝወሰኸ ገሊጹ፡፡ ‘‘ኣብ ሓጺር ግዘ ከምዚ ዓይነት ወሰኽ ዋጋ ምግባር ዝኾነ መንገዲ ኣየር ክጻወሮ ዝኽእል ኣይኮነን’’ ኢሉ፡፡ እቲ ናህሪ ዋጋ፡ ሩስያ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ለካቲት ንዩክረይን ምውራራ ዘንቀሎ እዩ፡፡ ንትሸዓተ መንገዲ ኣየራት ናይጀርያ ዝሓቖፈ እቲ ማሕበር፡ ንዝሓለፉ ኣርባዕተ ኣዋርሕ እተን መንገዲ ኣየራት ንወጻኢታት ገለ ኣገልግሎታት ካብ ጁበአን ክሽፍና ከም ዝተገደዳ ይገልጽ፡፡ ኣብታ ሃገር ካብ ወርሒ መጋቢት ጀሚሩ ብሰንኪ ሕጽረት ነዳዲ ነፈርቲ፡ በረራታት ክደናጎዩን ክስረዙን ጸኒሖም እዮም፡፡ ኣብ ቀረባ ሰሙናት ድማ ገለ በረራታት ዋገኦም ብሰለስተ ዕጽፊ ወሲኹ፡፡ ተጓዓዝቲ በቲ ናይ ምግዛእ ዓቕሙ ክዳኸም ዝተገበረ ባጤራ እታ ሃገር፡ ናይራ፡ ክፍሊት ዝፍጽሙ ኮይኖም እተን መገዲ ኣየራት ግና ነዳዲ ብዶላር እየን ዝገዝኣ፡፡ ዋለ'ኳ ናይጀርያ ኣብ ኣፍሪቃ ዝዓበየት ኣፍራዪት ነዳዲ እንተኾነት፡ ነዳዲ ነፈርቲ ግና ዳርጋ ሙሉእ ብሙሉእ ካብ ወጻኢ እያ እተእቱ፡፡ መንግስቲ ፍታሕ ከምጽእ ሓቲቱ ከም ዘሎ ዝገልጽ ማሕበር መንገዲ ኣየራት ናይጄርያ፡ ወሰኽ ዋጋ በቶም ብዙሕ ጸገም ዘለዎም ተጓዓዝቲ ጥራሕ ክሽፈን ከም ዘይክእል ኣብ መግለጺኡ ሓቢሩ፡፡ ብዛዕባ እቲ ኣድማ፡ ዛጊድ መንግስቲ ናይጀርያ ዝበሎ ነገር የለን፡፡ እቲ ካብ ሰኑይ ጀሚሩ ክካየድ ተተሊሙ ዘሎ ምቁራጽ በረራታት ንውሽጢ ጥራሕ ዝምልከት ከም ዝኾነ እውን መራሒ ሓንቲ መንገዲ ኣየር ንቢቢሲ ተዛሪቡ፡፡ ብሰንኪ ሸፋቱ ኣብ ናይጀርያ ዝፍጽምዎ ምጭዋይ፡ ዓቕሚ ዘለዎም ተጓዓዝቲ ብነፈርቲ ምጉዓዝ እዮም ዝመርጹ፡፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ከተማታት ኣቡጃን ካዱናን ኣብ ዘራኽብ መንገዲ ባቡር ዕጡቓት ብውሑዱ 62 ተሳፈርቲ ጨውዮም ከም ዝወሰዱ ዝዝከር እዩ፡፡ ቤከን ኮንሳልቲንግ ዝተባህለ ትካል ሓለዋ ድሕነት ብወገኑ ኣብታ ሃገር ኣብ መጀመርታ ሰለስተ ኣዋርሕ እዚ ዓመት ጥራሕ ልዕሊ 3500 ሰባት ብዕጡቓት ከም ዝተቐተሉን ሓያሎ ከም ዝተጨወዩን ኣፍሊጡ፡፡


መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ናብ ትግራይ በረራ ንምጅማር ምድላው ከምዘጻፈፈ ገሊጹ

መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ብሰንኪ ኲናት ተቋሪጾም ዝጸንሑ ናብ ትግራይ ዝግበሩ በረራታት ንምጅማር ምድላዋቱ ምሉእ ብምሉእ ከምዝዛዘመ ንቢቢሲ ገሊጹ፡፡ ድሕሪ እቲ ቅድሚ ክልተ ዓመት ዝተጀመረ ኲናት፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንዝበዝሐ ከባቢታት ትግራይ ምስተቖጻጸረ ንሓጺር እዋን እኳ በረራ ተጀሚሩ እንተነበረ፡ ሰራዊት መንግስቲ ኢትዮጵያ ካብ ትግራይ ምስወጽአ ግን መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ እውን በረራ ደው ኣቢሉ እዩ ጸኒሑ፡፡ ኣብ ፈለማ ናይዚ ወርሒ፡ መንግስቲ ፌደራልን ሓይልታት ትግራይን ብቐዋምነት ጎንጺ ደው ንምባል ምስተሰማምዑ፡ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ናብ ትግራይ ናይ ንግዳዊ በረራታት ንምጅማር ምድላዋቱ ከምዘጻፈፈ፡ ሓላፊ ዓውዲ ንግዲ እቲ መንገዲ ኣየር ኣቶ ለማ ያደቻ ሓቢሩ፡፡ እቶም ወገናት ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃን ኬንያን ብዘካየዱዎም ዘተታት ናይ ሰላም ውዕል ምፍርራሞም ስዒቡ ‘‘ኣብ ባይታ ዘሎ ኩነታት ምምሕያሽ ስለዘርኣየ’’ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣብቲ ክልል ስርሑ ዝሰርሐሉ ‘‘ኩነታት እናተመቻቸወ ምምጽኡ’’ ዝጠቐሰ እቲ ሓላፊ፡ በረራታት ንምጅማር ናይ ኣካላት ጸጥታን ናይ ሲቪል ኣቭየሽንን ናይ መወዳእታ ፍቓድ ይጽበዩ ከምዘለዉ ሓቢሩ፡፡ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ድሕሪ እቲ ውዕል ሰላም፡ ኣብ ትግራይ ዝርከቡ መዕርፎ ነፈርቲ፡ በረራታት ንምትእንጋድ ዘለዎም ድልውነት ዝግምግሙ ሰራሕተኛታት ከምዘዋፈረ ኣቶ ለማ ሓቢሩ፡፡ በዚ መሰረት ድሕነት ናይቶም መልዓልን  መዕረፍን ነፈርቲ፡ ከምኡ እውን ኩነታት መራኸቢ መሳርሕታት ምምርማር ሓዊሱ ብሓፈሻ ንበረራ ዘድሊ ናይ ድሕነት ኩነታት ምህላዉ ይዕዘቡ ኣለዉ ኢሉ፡፡ ‘‘ሐዚ ዘሎ ኩነታት ዳርጋ ሙሉእ ብሙሉእ በረራ ንምጅማር ዘኽእል እዩ፤ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ብኹሉ መዳይ ድሉው ኮይኑ ይጽበ እዩ ዘሎ’’ ክብል እውን ወሲኹ ገሊጹ፡፡ በረራ ዝጅመር ኣካላት ጸጥታን ሲቪል ኣቬሽንን ብዝህብዎ ‘‘ይጀመር’’ ዝብል ፍቓድ ከምዝኾነ ዝገለጸ እቲ ሓላፊ ‘‘ ምስ መንግስቲ እውን ተቐራሪብና ንሰርሕ ኣለና፡፡ ኣብ ዝኾነ መዓልቲ ክንጅምር ንኽእል ኢና፤ ጽባሕ ወይ ድሕሪ ጽባሕ ክኸውን ይኽእል፡፡ ኣብ ዝኾነ ሰዓት ጀምሩ ምስተብሃልና ክንጅምር ኢና’’ ብምባል ድሉውነት እቲ መንገዲ ኣየር ገሊጹ፡፡ ብተወሳኺ እቲ መንገዲ ኣየር ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ሽረ ዘለዉ በረራታት ሰብኣዊ ሓገዝ ይከታተል ከምዘሎ ኣቶ ለማ ገሊጹ፡፡ መዕርፎ ነፈርቲ ኣኽሱም ግና ብሰንኪ እቲ ኲናት ከቢድ ጉድኣት ስለዝበጸሖ፡ ስራሕ ንምጅማር ድሉው ከምዘይኮነ ሓላፊ ዘፈር ንግዲ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣፍሊጡ፡፡ ቅድሚ ኲናት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣብ ከተማታት ኣክሱም፡ ሑመራ፡ ሽረ ከምኡ’ውን መቐለ በረራታት የካይድ ነይሩ። ናብ ታሪኻዊት ከተማ ኣኽሱም ኣብ መዓልቲ ክልተ በረራታት ከምኡ እውን ናብ ሽረ ሓደ በረራ ይካየድ ነይሩ፡፡ ብሰንኪ እቲ ኲናት ዋሕዚ በጻሕቲ ብምትእጉጓሉን ናብ ሰሜን ኢትዮጵያ ዝግበር በረራታት ብምቁራጹን ኣብቲ መንገዲ ኣየር ጸቕጢ ከምዝፈጠረን እውን ኣቶ ለማ ንቢቢሲ ገሊጹ፡፡ ‘‘ተጋሩ ኣሕዋትና ናብዚ ክመጹ እዮም፡፡ ንሕና እውን ኣዝማድና ንምሕታት ናብኡ ክንከይድ ኢና፡፡ (ምጅማር እቲ በረራ) ሓደ ርክብ ህዝቢ ምስ ህዝቢ ከሳልጥ እዩ፡፡ ካልኣይ ከም ሃገር ናይ ቱሪዝም ዓውዲ ዘነቓቕሕ እዩ፡፡ ‘‘ሰሜናዊ ክፋል ኢትዮጵ ታሪኻዊ ናይ ጉዕዞ መስመር ስለዝኾነ . . . በረራታት ምጅማር፡ ዋሕዚ በጻሕቲ ክውስኽ እዩ፡፡ በዚ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ እኹል ኣታዊ ክረክብ እዩ፡፡ ኢትዮጵያ እውን ከም ሃገር እኹል ኣታዊ ክትረክብ እያ’’ ኢሉ፡፡ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ናብ ልዕሊ 20 ከባቢታት በረራ ዘካይድ ኮይኑ፡ ኣብ ውሽጢ ትግራይ እውን ናብ ርእሰ ከተማ መቐለ እትርከቦ ናብ ዝፈላለዩ ከባቢታት በረራ የካየድ ነይሩ፡፡ ነቲ ንክልተ ዓመት ዝጸንሐ ደማዊ ኲናት ደው ንምባል ኣብ ዝተገበረ ውዕል፡ ክልቲኦም ወገናት ኣብ ትግራይ መሰረታዊ ኣገልግሎት ብቕልጡፍ ክጅመር ተሰማሚዖም እዮም፡፡ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ በረራ ንምጅማር ዝገብሮ ዘሎ ምድላው ድማ ኣካል እቲ ኣገልግሎት ናይ ምጅማር ስጉምቲ እዩ፡፡


ኣብ በረራ እናሃለዉ ዝተሃራረሙ ኣብረርቲ ካብ ስርሖም ተኣጊዶም

ክልተ ኣብረርቲ መንገዲ ኣየር ፈረንሳ፡ ኣብ 'ኮክፒት' እናሃለዉ ክሳብ ኣካላዊ ምትህርራም ብምጽሖም ካብ ስርሖም ከምዝተኣገዱ ጸብጻባት ሓቢሮም። ቀንዲ ኣብራሪን ተሓጋጋዚ ኣብራሪን ናይታ ኤርባስ A320 ዝዓይነታ ናይ መጓዓዝያ ነፋሪት፡ ካብ ጀነቫ (ስዊዘርላንድ) ናብ ርእሰከተማ ፓሪስ ኣብ ዝበርሉ ዝነበሩ እዋን ብጉስጢ ከምዝተሃራረሙ ሓደ 'ላ ትሪᎅን' ዝተባህለ ማዕከን ዜና ስዊዘርላንድ ሓቢሩ። ኣብ 'ኮክፒት' (ናይ ኣብረርቲ ክፍሊ) ዋዕዋዕ ዝሰምዑ ተጓዓዝቲ፡ በቲ ኲነታት ብምሽቓል ናብቲ ክፍሊ ኣትዮም ገላጊሎሞም። ድሕሪ'ቲ ባእሲ፡ እታ ነፋሪት ብሰላም ክሳብ እትዓልብ ሓንቲ ኣባል በረራ ምስቶም ዘይተቓደዉ ኣብረርቲ ክትጓዓዝ ከምዝተገብረ ተፈሊጡ። እቲ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሰነ ዘጋጠመ ፍጻመ፡ ንውሕስነት በረራ ናይታ ነፋሪት ኣብ ሓደጋ ከምዘየውደቖ እቲ መንገዲ ኣየር ንላ ትሪᎅን ገሊጹ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሉስ፡ ሓደ መርማሪ ኣካል መንገዲ ኣየር ፈረንሳ ኣብ ዘውጽኦ ጸብጻብ፡ ነቲ ፍጻመ ብምጥቃስ እቲ መንገዲ ኣየር ንውሕስነት ዝምልከት ጉድለት ግቡእ ዕቱብነት ከምዘለዎ ኣፍሊጡ ነይሩ። ቅድሚ ክልተ ሰሙን፡ ኣብረርቲ ናይ ሓንቲ ካብ ሱዳን ዝተበገሰት ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ “ድቃስ ስዒርዎም” ነቲ ክዓልብሉ ዝግብኦም መዓርፎ ነፈርቲ ቦሌ፡ ከምዝሓለፍዎን ብሰንኩ ካብ ስርሖም ተኣጊዶም ክጸንሑ ከምዝተገብረን ይዝከር።


ማይክ ታይሰን ኣብ ነፋሪት ንሓደ 'ጥርሙስ ዝደርበየሉ' ገያሻይ ኣጕሲጡ

ፍሉጥ ተጓሳጣይ ከቢድ ሚዛን ዝነበረ ማይክ ታይሰን ኣብ ነፋሪት "ጥርሙስ ንዝደርበየሉ" ሓደ ገያሻይ ብጕስጢት ከም ዝሃረመ ኣፈኛኡ ተዛሪቡ። ኣብታ ነፋሪት ዝተስኣለ ቪድዮ፡ ማይክ ታይሰን ነቲ መንነቱ ዘይተገለጸ ሰብ ደጋጊሙ ከጕስጦ እንከሎ የርእይ። እቲ ኣፈኛ ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ ታይሰን "ብሓደ ነግራም ገያሻይ ጥቕዓት ምስ ተፈጸሞ" እቲ ኩነታት ከምዘጋጠመ ኣረዲኡ። ድሕሪ እቲ ኩነታት ናብቲ ቦታ ዝተላእኹ ኣባላት ፖሊስ ንኽልቲኦም ገያሾ ንሓጺር ግዜ ኣብ ቀይዲ ኣእትዮምዎም። ኣብ ዓለምለኻዊ መዓርፎ ነፈርቲ ሳንፍራንሲስኮ ብዙሕ ከቢድ ዘይኮነ መቑሰልቲ ዘይበጽሖ ሓደ ገያሻይ ሕክምና ከምዝተገበረሉ'ውን ተፈሊጡ። ኣፈኛ ፖሊስ ሳንፍራንሲስኮ ኣብ ዝሃበቶ መግለጺ፡ "እቲ ውልቀሰብ ብዛዕባ እቲ ፍጻመ ብዙሕ ዝርዝራት ንምሃብ ፍቓደኛ ኣይነበረን፤ ምስ መርመራ ፖሊስ'ውን ብዙሕ ኣይተሓባበረን" ኢላ። ተወሳኺ መርመራ ክግበር እኳ እንተኾነ ክልቲኦም ውልቀሰባት ከምዝተፈትሑ ዝሓበረ መግለጺ ፖሊስ መንነት እቶም ሰባት ኣየነጸረን። እቲ ክስተት ብረቡዕ ምሸት ካብ ሳንፍራንሲስኮ ናብ ፍሎሪዳ ንምብራር ትዳሎ ኣብ ዝነበረት ነፋሪት መገዲ ኣየር ጀትብሉ እዩ ኣጋጢሙ። ገጽ ትዊተር መርበብ ሓበሬታ 'ቲኤምዚ' ናይቲ ክስተት ምዃኑ ዝገልጽ ቪድዮ እኳ እንተዘርግሐ ጠንቂ እቲ ባእስን ጥርሙስ ክድርበይ እንከሎን ኣየርእን እዩ። ብመሰረት ሓበሬታ 'ቲኤምዚ' ፈለማ ታይሰን ምስቲ ገያሻይ ክሰኣል ፍቓደኛ ኮይኑ ነይሩ። እንተኾነ ግና ወላ'ኳ ታይሰን "ህድእ በል" እንተበሎ፡ እቲ ሰብኣይ ንታይሰን ምብስጫው ከምዝቐጸለ ኣረዲኡ። ኣብቲ ቪድዮ ታይሰን ንሓደ ገያሻይ ኣብ ርእሱ ደጋጊሙ ከጕስጦ እንከሎ ካልእ ሰብ "ማይክ: ማይክ" እናበለ ከህድኦ ክፍትንን ካልእ ከኣ ንታይሰን እናደፍኦ ይርአ። ታይሰን ኣብ ጸወታን ካብኡ ወጻእን ጎንጺ ብምጥቃም ፍሉጥ እዩ። ኣብ 1992 ብጾታዊ ዓመጽ ገበነኛ ተባሂሉ ሰለስተ ዓመት ተዓሲሩ እዩ። ኣብ 1997 ከኣ ናይ መጋጥምቱ እዝኒ ብስኑ ብምምንጫቱ ካብ ጸወታ ተገሊፉ እዩ። ካብ ለካቲት 2021 ንደሓር ኣብ ነፈርቲ ልዕሊ 7000 ግቡእ ዘይኮነ ባህርያት ብገያሾ ከምዝተርኣየ ጸብጻባት ምምሕዳር ኣቭየሽን ፌደራል የርእይ። ካብዚ እቲ 70% ምስ ማስክ ዝተኣሳሰር እዩ።


ዋና ኣካያዲ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ነበር ዝለዓለ ናይ ክብሪ ሽልማት ኣቬሽን ተዋሂቡ

ዋና ኣካያዲ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ዝነበረ ኣቶ ተወልደ ገብረማርያም ኣብ ኢንዱስትሪ ኣቬሽን ንዝገበሮ ናይ ዓመታት ኣበርክቶ ዝለዓለ ሽልማት ተዋሂቡ። ሮያል ኤሮነቲክስ ሶይቲ ዝተባህለ ፍሉጥ ናይ ኣቬሽን ማሕበር ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ኣቶ ተወልደ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣብ ኣፍሪቃ እቲ ዝበለጸ ክኸውን ኣብቂዕዎ ክብል ዘለዎ ናእዳ ገሊጹ። ኣቶ ተወልደ "ገብረማርያም ንዳርጋ ኣርባዕተ ዓሰርተታት ዓመታት ዝምዕባለ ኣቬሽን ዘርኣዮ ተወፋይነትን ንዕብየት ናይቲ ኣብ ኣፍሪቃ ኣዝዩ ኣኽሳቢ ዝኾነ መንገዲ ኣየር ዝገበሮ ኣበርክቶን ናይ ክብሪ ፌለውሽፕ 2022 ተሸሊሙ ኣሎ" ይብል እቲ ብቐዳም ዝወጸ መግለጺ። "እቲ ኣብ ዓለም ዝዓበየ ናይ ኤሮነቲክስ ሽልማት ነቶም ኣብ ሞያ ኤሮነቲክስ ብሉጻት ዝኾኑ ጥራይ'ዩ ዝወሃብ. . .እዚ ኽብሪ'ዚ ነቶም ብስርሖም፡ መሪሕነቶም፡ ኣርኣያነቶምን ጽልውኦምን ካብቶም ኣዝዮም ብሉጻት ጸብለል ኢሎም ዝርከቡ ዝወሃብ'ዩ"። ነቲ ኣብ ኣፍሪቃ ፍሉጥ ዝኾነ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ንነዊሕ ዓመታት ብዓወት ዝመርሐ ኣቶ ተወልደ ገብረማርያም፡ ኣብ ዝሓለፈ መጋቢት ብሰንኪ 'ጥዕናዊ ጸገም' ካብ ሓላፍነቱ ከምዝወረደ ይዝከር። ኣብዚ እዋን'ዚ፡ ኣብ ኣመሪካዊ መንገዲ ኣየር ደልታ ላዕለዋይ ስትራተጂካዊ ኣማኻሪ ኮይኑ ይሰርሕ ከምዘሎ'ውን መግለጺ ናይ ዝሸለመ ትካል ይጠቅስ። ቅድሚ ካብ መዝነቱ ክወርድ ምሕታቱ፡ ንብዙሕ ኣዋርሕ ኣብ ኣመሪካ ሕክምና እናተኸታተለ ስርሑ ይሰርሕ ምንባሩ ተገሊጹ ነይሩ። እቲ ዋና ኣካያዲ ነበር፡ ኣባል ቦርድ ዝተፈላለዩ ናይ ኣቬሽን ማሕበራት ዝነበረ ኾይኑ፡ ብዘርኣዮ ብቑዕ መሪሕነትን ኣብ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ዘመስከሮ ዕብየትን ሓያለ ሽልማት ዝተቐበለ'ዩ። ኣቶ ተወልደ ካብ ኣዲስኣበባ ዩኒቨርስቲ ብስነ-ቑጠባ ዲግሪ ከምኡ’ውን ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ካብ ዝርከብ ኦፕን ዩኒቨርሲቲ ብቢዝነስኣድሚኒስትሬሽን ናይ ማስተርስ ዲግሪ ከምዝረኸበ ይፍለጥ። ኣብ 1985 ፈለማ ከም ሰራሕተኛ መንገዲ ኣየር ዝተቖጽረ ኣቶ ተወልደ፡ ዋና ኣካያዲ ቅድሚ ምዃኑ፡ ኣብ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣብ ዝተፈላለየ ጽፍሕታት ሓላፍነት ኣገልጊሉ ነይሩ።


ነፋሪት ታንዛንያ ኣብ ቀላይ ቪክቶርያ ብምሕምሻሻ ብዙሓት ሞይቶም

ነፋሪት መጓዓዝያ ታንዛንያ ኣብ ገምገም ቀላይ ከተማ ቡኮባ ክትዓልብ ኣብ ዝፈተነትሉ እዋን ናብ ቀላይ ቪክቶርያ ብምሕምሻሻ ብውሕዱ 19 ሰባት ሞይቶም። ካብቶም ኣብታ ብ'ፕሪሲዥን ኤይር' እትውነን ነፋሪት ዝነበሩ 43 ሰባት፡ እቶም 24 ከም ዝደሓኑ ኦፕሬተር ፕሪሲዥን ኤየር ሓቢሩ። እቶም ክልተ ፓይለታት ፈለማ ብህይወት ክጸንሑን ካብ ‘ኮክፒት’ [ክፍሊ በረራ] ኰይኖም ምስ ሰበስልጣን እቲ ከባቢ ክዘራረቡን ከም ዝኸኣሉ፡ እንተዀነ ጸኒሑ፡ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ሞይቶም ክዀኑ ከምዝኽእሉ ተዛሪቡ። ኣባላት ህይወት ኣድሕን፡ ንገለ ካብቶም ገና ኣብ ውሽጢ እታ ነፋሪት ዝነበሩ ተሳፈርቲ ንምምጻእ ናብ ውሽጢ ማይ ኣትዮም ነይሮም። ዓብዱልኑሪ ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ኰይኑ ናብታ ዝዓበየት ከተማ ታንዛንያ - ዳርኤ ሰላም ንኽምለስ በረራ እናተጸበየ እንከሎ፡ እታ ነፋሪት ናብቲ ዝዓበየ ቀላይ ኣፍሪቃ ክትጥሕል ከምዝረኣየ ይገልጽ። "ብሓቂ ሰንቢድና። ሰባት ሰንቢዶም ገሊኦም ክበኽዩን ከእውዩን ጀሚሮም" ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ። "ኣብቲ መእተዊ ገያሾ ዝነበሩ ሰባት'ውን ሰንቢዶም፤ መብዛሕትኦም ንኣዝማዶም ክቕበሉ ዝጽበዩ ዝነበሩ እዮም" ክብል ወሲኹ ሓቢሩ። ነቶም ኣብቲ ምሕምሻሽ ዘጋጠመሉ ቦታ ኣቐዲሞም ዝበጽሑ ገፈፍቲ ዓሳ ዘዘራረቦም ኰይኑ፡ እታ ነፋሪት ድሕሪ ምውዳቓ፡ እቲ ናይ ድሕሪት ማዕጾ ብኣባል በረራ ስለዝተኸፈተ ሰባት ንምድሓን ናብታ ነፋሪት ክኣትዉ ከምዝኸኣሉ ሓቢሮምዎ። እቲ ዘጋጠመ ዘሕዝን ሓደጋ፡ ብሰንኪ ሕማቕ ኵነታት ኣየር ዝሰዓበ ከምዝዀነ ይግለጽ። ሰራሕተኛታት ህጹጽ ረድኤት ገመድ ብምጥቃም ነታ ‘ኤቲኣር-42’ ዝዓይነታ ነፋሪት ናብ ገማግም ባሕሪ ንምስሓብ ክፍትኑ እንከለው፡ ገለ ካብ ኣካላታ ኣብ ልዕሊ ማይ ተንሳፊፉ ይርአ። ክንደይ ሰባት ኣብ ውሽጢ እታ ነፋሪት ተዓጽዮም ከም ዝጸንሑ ዛጊት ንጹር ኣይኰነን። ካብቲ ሓደጋ ዝደሓነ ሪቻርድ ኮምባ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ እታ ነፋሪት ክትዓልብ ኣብ ዝቐረበትሉ እዋን፡ ኵነታት ኣየር ይሓምቕ ብምንባሩ፡ እቲ ፓይለት ነታ ነፋሪት ናብ ካልእ መንገዲ ክቕይራ ከምዝተገደደ ገሊጹ። "ድሕሪኡ ኣብ ቀረባ ክንዓልብ ምዃንና ተሓቢሩና፤ ግን ከቢድ ዕግርግር ተፈጢሩ። ደሓር ድማ ንነብስና ኣብቲ ቀላይ ረኺብና" ኢሉ ኮምባ። ኣስዒቡ፡ "ማይ ናብታ ነፋሪት ኣትዩ፤ እቶም ኣብ ቅድሚት ኮፍ ኢሎም ዝነበሩ ድማ በቲ ማይ ተዓቢጦም። ኣነ ኣብ ድሕሪት ኮፍ ኢለ ነይረ፤ መብዛሕትና ኣብ ድሕሪት ዝነበርና ክንወጽእ ተቓሊስና" ክብል ነቲ ዝነበረ ኵነታት ገሊጹ። ሓደ ኣባል በረራ ማዕጾ እታ ነፋሪት ንምኽፋት ይቃለስ ከምዝነበረ'ውን ኣዘኻኺሩ። "ክንወርድ ከለና ዋላ ሓንቲ ጃልባ ኣይነበረትን። ንኽንድሕን ቅሩብ ግዜ ወሲዱ፤ እታ ዝመጸት ጃልባ’ውን ክንድኡ ብቕዕቲ ኣይነበረትን፡ ታንኳ እያ ነይራ" ኢሉ። ቀዳማይ ሚኒስተር ታንዛንያ ቃሲም ማጃሊዋ፡ እቶም ዝደሓኑ ተሳፈርቲ ኣብ ሆስፒታል ከምዘለዉን ከቢድ መጕዳእቲ ከምዘይወረዶምን ብምሕባር "ግን ሰንቢዶምን ተጨኒቘምን" ክብል ኣረዲኡ። እቲ ቀዳማይ ሚስተር ናብቲ ሓደጋ ዘጋጠመሉ ቦታ ብምኻድ ነቲ ኵነታት ክዕዘብ እንከሎ፣ ጠንቂ ናይቲ ሓደጋ ንምፍላጥ ሰፊሕ መርመራ ከምዝካየድ ገሊጹ። "ሕጂ'ውን መንነት ናይቶም ሬሳታት ንምልላይ ንፅዕር ኣለና፡ እቶም ኣብረርቲ ሞይቶም ክዀኑ ይኽእሉ እዮም ዝብል ግምት ልዑል'ዩ" ኢሉ። ነቲ ዘጋጠመ ሓደጋ ምሕምሻሽ ስዒቡ እቲ መዕርፎ ነፈርቲ ተዓጽዩ ምህላዉ ተፈሊጡ’ሎ። ፕሪሲዥን ኤየር ዝዓበየ ናይ ብሕቲ መንገዲ ኣየር ታንዛንያ ኰይኑ፡ ብኸፊል ብመገዲ ኣየር ኬንያ ይውነን። ኣብ 1993 ዝተመስረተ እዚ መገዲ ኣየር፡ በረራታት ውሽጢ ሃገርን ዞባን የካይድ።


ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ እስራኤል ዝኣተወ ዘይተፈንጀረ ቦምባ ስንባደ ፈጢሩ

ሓንቲ ኣመሪካዊ ስድራ፡ ሒዛቶ ዝኣተወት ዘይተፈንጀረ ቦምባ፡ ኣብ ዓለምለኻዊ መዓርፎ ነፈርቲ እስራኤል ብኣባላት ኢሚግረሽን ኣብ ዝተገብረ ተፍትሽ ድሕሪ ምርካቡ፡ ዓቢ ስግኣት ፈጢሩ። እስራኤል ናብ እትቈጻጸሮን ምስ ሶርያ ከቢድ ኲናት ዝተኻየደሉን ጐቦታታት ጎላን ንምብጻሕ ናብቲ ሃገር ዝኣተወት እታ ስድራ፡ ነቲ ቦምባ ኣብኡ ከም ዝረኸበቶ ሰብመዚ ሓቢሮም። ነቲ ፍጻመ ዘርኢ ቪድዮ ከምዘነጽሮ፡ ነቲ ቦምባ ዝተዓዘቡ ገያሾ፡ ሰንቢዶም ካብቲ ቦታ ክሃድሙ ተራእዮም። ብሰብመዚ ጸጥታ ድሕሪ ዝተገብረ መርመራ፡ ሰብ ደሓን ምዃኖም ምስ ተረጋገጸ ናብታ ዝጓዓዙላ ነፋሪት ኣትዮም በረራኦም ክቕጽሉ ተፈቒድሎም። ጐቦታት ጎላን፡ ኣብቲ ብ 1967 ዝተኻየደ 'ኲናት ሽዱሽተ መዓልቲ' ተባሂሉ ዝፍለጥ ግጭት፡ ካብ ሶርያ ዝተመንዘዐ ዞባ'ዩ። ሓድጊ ናይቲ ከቢድ ውግኣት ኣብቲ ቦታ ክህሉ ከምዝኽእል ከኣ ይግመት። ሓደ 'ዋይነት' ዝተባህለ ማዕከን ዜና እስራኤል ከምዝበሎ፡ ሓሙስ ምሸት፡ ሓንቲ ገያሺት፡ ካብቲ ተሓንጊጣቶ ዝነበረት ቦርሳ ነቲ ቦምባ ብምውጻእ፡ በቲ ተጻዒኑ ዝኸይድ ቦርሳ ከተሕልፎ ትኽእል እንተኾይና ነታ ኣባል ጸጥታ ተወኪሳታ። በቲ ኩነታት ዝሰግአት ኣባል ጸጥታ፡ ሰባት ካብቲ ከባቢ ክርሕቁ ኣዚዛ። ሓደ ኣብ ከባቢኣ ዝነበረ ሰብ፡ ብጌጋ ተረዲእዋ፡ "ግብረ ሽበራዊ መጥቃዕቲ" ብምባል ክጭድር ምስ ጀመረ፡ ኵሉ ሰብ ብስንባደ ክሃድም ጀሚሩ። መደበር ተለቪዥን እስራኤል ኣብ ዝዘርግሖ ቪድዮ፡ ብዙሓት ሰባት፡ እናጨደሩ ካብቲ ቦታ ክሃድሙ፡ ገሊኦም ተደቢሮም፡ ገለ ድማ ኣብ መሬት በጥ ኢሎም ዝገብርዎ ጠፊእዎም ይርኣዩ። ኣብ ውሽጢ'ቲ ዕግርግር፡ ወዲ 32 ዓመት ኡሪ፡ ክሃድም ክብል ስለዝቘሰለ ናብ ሆስፒታል ተወሲዱ ነይሩ። "ኣብቲ መዓርፎ ነፈርቲ፡ ናብቲ መቐበሊ [ቸክ-ኢን] ንምኻድ ንሓደ ሰዓት ዝኣክል እጽበ ነይረ፣ ሽዑ ሃንደበት ካባይ ሓሙሽተ ሜትሮ ርሒቘም ዝነበሩ ሰባት ቦርሳታቶም ገዲፎም ክሃድሙ ጀሚሮም፡" ክብል ን'ዋይነት' ተዛሪቡ። "እቲ ዝነበረና ፍርሒ፡ ሓደ ሰብ ጠያይት ይትኩስ ኣሎ ዝብል'ዩ ነይሩ። ኣነ'ውን ክሃድም ከምዝነበረኒ ተረዲአ፡ ናብቲ መቐበሊ ገጸይ ሃዲመ፡ ኣብቲ መሰጋገሪ ገመድ [ኮንቨየር በልት] ተዓንቂፈ ኸኣ፡ 6 ሜትሮ ዝኸውን ርሒቐ ወዲቐ።" ካብ ከተማ ተልኣቪቭ ውጽእ ኢሉ ዝርከብ መዓርፎ ነፈርቲ በን ግሪዮን፡ ካብቶም ኣብ ዓለም ጽኑዕ ጸጥታዊ ምቁጽጻር ዝግበረሎም መዓርፎ ነፈርቲ እዩ። መካይንን ተጓዓዝትን፡ ናብቲ ህንጻ (ተርሚናል) ከይበጽሑ እንከለዉ ጥራይ፡ መፈተሺ ነቝጣታት ኣሎ። ብዘይካ'ዚ፡ እስራኤል ኣብዚ ቀረባ እዋን ብዘጋጠማ ሂወት ብዙሓት ሰባት ዝቐዘፈ ተኸታታሊ መጥቃዕትታት ኣብ ልዑል ጸጥታዊ ጥንቃቐ'ያ ትርከብ።


ምኽንያት ንብዙሓት ልዕሊ ዓቕሞም ዝዀነ ወሰኽ ዋጋ በረራ መገዲታት ኣየር እንታይ’ዩ?

ኣብዚ ክውዳእ ቀሪቡ ዘሎ ዓመተ ፈረንጂ [2022]፡ ብርክት ዝበሉ መገዲታት ኣየር ምስራዝ ጉዕዞታት፣ ምጥፋእ ኣቕሓን ምድንጓይ በረራታትን ዝተርኣየሎም ኰይኑ፡ በዚ ብዙሓት ዓማዊል ምንክልባት ክበጽሖም ተራእዩ’ዩ። ብርክት ዝበሉ መገዲታት ኣየር ድማ፡ ቅድሚ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ዝነበሮም እቶትን ብዝሒ ተጉዓዝትን ክመልሱ ይደልዩ እዮም። ይኹን’ምበር፡ ኣብዚ ዓመት ኣብቲ ኢንዳስትሪ ተራእዩ ዘይፈልጥ ልዑል ወሰኽ ዋጋ ትኬት ይርኣይ ኣሎ። ኣብ ቀረባ እዋን ብመገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ ናይሮቢ ዝመጽኡ ሰለስተ ተጉዓዝቲ፡ ነፍሲ ወከፎም 28 ሽሕ ብር ከም ዝኸፈሉ ይዛረቡ። እዞም ሰለስተ መሓዙት፡ ብማእኸላይ ገምጋም፡ ሓደ ሰዓትን 45 ካልኢትን ንዝወስድ ናይ ኢኮኖሚ ክፍሊ በረራ በጺሕኻ መምለሲ ብድምር 84 ሽሕ ብር ከፊሎም ኣለው። ዋጋ በረራ፡ ተጉዓዝቲ ብዝመርጽዎ ናይ በረራ ሰዓትን መዓልትን ከምኡ’ውን ‘ኢኮኖሚን ቢዝነስን ክላስ’ ዝተፈላለየ እዩ። እንተዀነ’ውን፡ ድሕሪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ብፍላይ ኣብ ኣህጉር ኣፍሪቃ፡ ብነፋሪት ዝግበር ጉዕዞ በቲ ዓቕሚ ዘለዎ ጥራይ ዝድፈር ኰይኑ’ዩ። ሓደ ሽሙ ክርቋሕ ዘይደለየ ተጉዓዚ፡ ካብ ኢትዮጵያ ናብ ኬንያ ዘሎ ዋጋ በረራ ፈጺሙ ዝድፈር ስለ ዘይኰነ፡ “ብሞያሌ ብኣውቶብስ ክጉዓዝ ተገዲደ’የ” ይብል። መገዲ ኣየር ኬንያ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት [2021] ንበረራ ብዙሕ ገንዘብ ብምኽፋል ካብ ኣፍሪቃ ኣብ ቅድሚት ዝስራዕ ኰይኑ። እቲ መገዲ ኣየር፡ ኣብ ኣፍሪቃ ኣለው ካብ ዝብሃሉ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያን መገዲ ኣየር ደቡብ ኣፍሪቃን ከምኡ’ውን ኤየር ፍራንስ ዝለዓለ ናይ ትኬት ዋጋ ከም ዘኽፍል ተገሊጹ’ዩ። እቲ መገዲ ኣየር [ኬኪው] ናብ 24 ሃገራት ኣፍሪቃ ክበርር እንከሎ ዘኽፍሎ ዋጋ ብምጽናዕ’ዩ፡ ዝኸበረ መገዲ ኣየር ተባሂሉ። ኣፍሪካን ኮምፐቲሽን ፎረም ዝተባህለ ድረ ገጽ፡ መገዲ ኣየር ኬንያ ንበረራ ውሽጢ ዓድን ወጻእን ብዙሕ ገንዘብ ከም ዝሓትት ይጠቅስ። ይኹን’ምበር፡ መገዲታት ኣየር ደቡብ ኣፍሪቃን ኢትዮጵያን’ውን፡ ንትኬት ብዙሕ ገንዘብ ካብ  ዘኽፍሉ መገዲታት ኣየር ኣፍሪቃ እዮም። ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስን ኲናት ዩክረይንን፡ ብደረጃ ዓለም ዘሎ ዋጋ በረራታት ወሰኽ’ኳ እንተርኣየ፡ ኣብ ውሽጢ ኣፍሪቃ ዝግበሩ በረራታት ኣዝዮም ክቡራት ዝዀኑሉ ምኽንያት ግን ንብዙሓት ዘዘራርብ ጉዳይ ኰይኑ’ዩ። ኣብ ቀረባ እዋን፡ ብብሪቲሽ ኤየርዌይስ ካብ ዓዲ ኢንግሊዝ ናብ ናይሮቢ በጺሕካ መምለሲ ትኬት ዝቘረጸ ዙሪች፡ ኣስታት 800 ፓውንድ ከም ዝኸፈለ ይዛረብ። ብኣንጻሩ፡ ኣብ ቀረባ ኣብ ኢትዮጵያ ንዝካየድ ዓብዪ ጕያ ኢትዮጵያ ንምስታፍ ካብ ናይሮቢ ናብ ኣዲስ ኣበባ ንምኻድ መደብ ዘውጽአት ሚሸል፡ ዋጋ ትኬት ልዕሊ 800 ዶላር ኰይኑ ከም ዝረኸበቶ ኣብ ትዊተር ጽሒፋ። እዚ በቲ ሕጂ ዘሎ ሸርፊ ወጻኢ ኬንያ፡ ኣስታት 97 ሽሕ ሽሊንግ እዩ። ቅድሚ ለበዳ ኮሮናቫይረስ፡ ካብ ናይሮቢ ናብ ኣዲስ ኣበባ ዝነበረ በረራ በጺሕካ መምለሲ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኰነ ኬንያ ኤየርዌይስ ካብ 19 ሽሕ ክሳብ 25 ሽሕ ሽሊንግ እዩ ነይሩ። ሕጂ እዚ በረራ ኣዝዩ ክቡር ዝዀነሉ ምኽንያት እንታይ’ዩ? ወሰኽ ዋጋ ነዳዲ’ዶ ካልእ ተወሳኺ ምኽንያት? ቅድም ኢሉ፡ ወሰኽ ዋጋ ነዳዲ፡ “ብዘይ ጥርጥር” ኣብ ዋጋ ትኬት [በረራ] ወሰኽ ከስዕብ ከም ዝኽእል ሓላፊ ኢንዳስትሪ ኣየር ዊሊ ዋልሽ ኣጠንቂቑ ነይሩ። ለበዳ ኮሮናቫይረስ ዘስዓቦ ቁጠባዊ ጸቕጥን ኲናት ዩክረይንን ስዒቡ፡ ድሕሪ 2008 [ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ] ዋጋ ነዳዲ ተራእዩ ብዘይፈልጥ መልክዑ ወሰኽ ኣርእዩ’ዩ። ዓለምለኸ ማሕበር ኣገልግሎት ኣየር [IATA]፡ እቲ ኢንዳስትሪ ብ2019 ዕዳግኡ ብ58.4 ሚኢታዊት ብምጉዳሉ ኣብ 2021 ልዕሊ 15 ቢሊዮን ዶላር ከም ዝኸሰረ ኣፍሊጡ እዩ። እቶም ኣብዚ ኢንዳስትሪ ዝርኣዩ ወሰኽ ዋጋታት ድማ፡ ናብ ዓማዊል ዝመሓላለፉ ከም ዝዀኑ ዝገልጽ ሓላፊ እቲ ማሕበር ዋሊ ዋልሽ፡ “ብዘይ ጥርጥር በረራ ኣየር ንዓማዊል ኣዝዩ ክኸብሮም’ዩ” ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ። “ልዑል ዋጋ ነዳዲ፡ ኣብ ልዑል ዋጋታት ትኬት ክርኣይ’ዩ”። ብኻልእ ወገን፡ እቲ ኢንዳስትሪ ልዑል ንሕንሕ ዝርኣየሉ ብምዃኑ፡ መገዲታት ኣየር መኽሰቦም ኣብ ዝውስኹ መገዲታት ትኹረት ከም ዝገብሩ ይግለጽ። ነዚ ድማ፡ ቑጽሪ ተጉዓዝቲ ኣብ ዝውስኹሎም ብፍላይ ናይ በዓላት እዋናት፡ ዋጋ በረራ ክውስኹ ይስትውዓል። ናይዚ ሓደ ምኽንያት፡ መገዲታት ኣየር ኣብዞም እዋናት ወሰኽ ዋጋ በረራ ንምግባር ዝቐሎም ምዃኑ’ዩ። እዚ ድማ፡ ብዙሓት ሰባት ኣቐዲሞም ትኬት ከም ዝገዝኡ ስለ ዝፈልጡ ብዙሕ ትኬት ንምሻጥ ዝቐለለ መገዲ ይዀነሎም። ይኹን’ምበር፡ እቲ ካብ ቀረባ ኣዋርሕ ንድሓር ዝተርኣየ ምኽባር ዋጋ በረራታት ነቲ ተራ ሕብረተሰብ ፈጺሙ ዝድፈር ዋጋ ከም ዘይዀነ ብዙሓት ተጠቀምቲ ይገልጹ። ሓላፊ ዝዓበየ መገዲ ኣየር ዓለምና ዝዀነ ዴልታ፡ ኤድ ባስቲያን ብደረጃ ዓለም ዝርኣይ ዘሎ ወሰኽ ዋጋ ነዳዲ፡ ዋጋ በረራ ብ10 ሚኢታዊት ክውስኽ ምኽንያት ክኸውን እዩ ክብል ኣብ ናይ መጀመርታ ኣዋርሕ እዚ ዓመት ኣጠንቂቑ ነይሩ። ቅድሚ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ብ2019 [ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ] 200 ሚሊዮን ዓማዊል በዚ መገዲ ኣየር ክበሩ እንከለው፡ በዚ መገዲ ኣየር ዴልታ ኣብ ዓለም ልዑል ቑጽሪ ተጉዓዝቲ ብምሓዝ ኣብ ካልኣይ ደረጃ ተሰሪዑ ነይሩ። እቲ ናይ መወዳእታ ጽልዋ “ብርግጽ ዋጋ ነዳዲ ኣብ ዝዕረየሉ ቦታ ዝውሰን ክኸውን’ዩ” ክብል ባስቲያን ተዛሪቡ። ካብ ቀረባ ግዜያት ናብዚ፡ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ሓዊሱ ዋጋ በረራታት ካልኦት ዓበይቲ መገዲታት ኣየር ኣዝዩ ክቡር ኰይኑ እዩ። ተነሓናሕቲ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ሓሓሊፉ ትሑት ዋጋ በረራ ከቕርቡ ከም ዝኽእሉ ዝጠቅስ ዋና ኦፊሰር ኦፕሬሽን መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣቶ ለማ ያደቻ፡ “ብሄራዊ መገዲ ኣየር እንተዀይኑ መንግስቲ ክድግፎ ይኽእል’ዩ” ኢሉ። “ከምቲ ዝፍለጥ፡ ኣብ እዋን ኮቪድ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያን ካልእ ሓደ ትካልን’ዮም ኣብ እዋን ኮቪድ ካብ ዘጋጠመ ሓደጋ ናይ ምድሓን ገንዘብ [bailout] ዘይተቐበሉ። ንሕና ወጻኢታትናን ኣታዊታትናን ኣመዛዝንና ኢና ንሰርሕ”። ኣብ ዓመተ 2022፡ ብደረጃ ዓለም ኣብ ኢንዳስትሪ ኣየር ዝተራእየ ወሰኽ ዋጋ በረራ፡ ዝተፈላለዩ ምኽንያታት ስዒቡ ዝመጽአ ምዃኑ ኣካያዲ ስራሕ መገዲ ኣየር ኬንያ ኣብ ኢትዮጵያ ፌሊክስ ምዋንጋንጊ ይዛረብ። ነዚ ንምርዳእ፡ ኣብ ዝዀነ ነገር እንርእዮ ዋጋ፡ በቲ ኣብ ዕዳጋ ዘሎ ጠለብን ቐረብን ዝውሰን ስለ ዝዀነ፡ እዚ ኣብ በረራ ኣየር እውን ዝተፈለየ ከም ዘይኰነ ይገልጽ። እዚ፡ ኣብ መላእ ኢንዳስትሪ ኣቪየሽን ጽልዋ ኣሕዲሩ’ዩ ክብሃል ከም ዝኽእል፡ ዝገልጽ ፌሊክስ ቅድሚ ለበዳ ኮቪድ ዝነበሩ ድጎማታት ድሕሪኡ ምቕይያር ምርኣዮም ሓቢሩ። ኣቶ ለማ ያደቻ፡ ኣብ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ዝተራእየ ወሰኽ ዋጋ በረራ ከብርህ እንከሎ፡ እቲ ሓደ ምኽንያት መንግስታት ካልኦት ሃገራት ዘንብሩዎ “ግብሪ” እዩ ይብል። ንሱ ከም ዝብሎ፡ ዋጋ በረራ፡ ዝወጽእ ወጻኢ ተሞርኲዙ እዩ ዝትመን። በዚ መሰረት፡ እቲ መገዲ ኣየር ድማ፡ ናብ ካልእ ሃገር ክጉዓዝ እንከሎ ዘውጽኦ ወጻኢ ኣስሊሑ ከምኡ’ውን ዘቕርቦ ኣገልግሎት ኣብ ግምት ብምእታው ዋጋ ከም ዝትምን ይገልጽ። ካልእ፡ ዋጋ ትኬት ዝኸበረሉ ምኽንያት ብደረጃ ዓለም ዘሎ ወሰኽ ዋጋ ነዳዲ ምዃኑ፡ እቲ ኦፊሰር ኦፕሬሽን ይዛረብ። ካብዚ ሓሊፉ፡ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ክፍሊት ኣገልግሎት መዓርፎ ነፈርቲ ከም ዝወሰኸ ይጠቅስ። ኣቶ ለማ፡ ኣብ መገዲታት ኣየር ኣገልግሎት ዝህቡ ትካላት ተጉዓዝቲ ካብ ምምጋብ ጀሚሩ፣ ዝዓርፍሉ ቦታ ብምድላው፣ መግቢ ብምቕራብ፣ ነዳዲ ብምምላእ፣ ናይ ጽርየት ስራሕትን ካልኦት ኣገልግሎታትን ዝህቡ ዘኽፍሉዎ ዋጋ ምውሳኹ ዋጋ ትኬት ክውስኽ ምኽንያት ኰይኑ’ዩ ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ። “እዞም ወጻኢታት፡ እናወሰኹ ኣብ ዝመጽእሉ ግዜ ድማ ንሕና ወጻኢታትና እነከሓሕሰሉ ክፍሊት ንሓትት”። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ብዝረኽቦ እቶት ንርእሱ ከም ዘመሓድር ዝዛረብ ኣቶ ለማ፡ እቲ መገዲ ኣየር “ሰሪሑ ካብ ዝረኽቦ እቶት ድማ ወጻኢታቱ ክሽፍን ኣለዎ” ይብል። እዚ ከምዚ እናሃለወ፡ ኣብ ውሽጢ ኣፍሪቃ ዝግበሩ በረራታት፡ ብመንጽር ካብ ኣፍሪቃ ናብ ካልእ ኣህጉር ዝግበር በረራ ኣዝዮም ክቡራት እዮም። ናይዚ ምኽንያት፡ ኣብቲ ኣህጉር ኣገልግሎት ዝህቡ መገዲታት ኣየር ኣዝዮም ውሑዳት፤ ምናልባት’ውን ብሽም ክርቁሑ ዝኽእሉ ምዃኖም እዩ። “ኣብ ውሽጢ ኣፍሪቃ ዝሰርሑ መገዲታት ኣየር ሒደት’ዮም። እዚ፡ እቲ ቐረብ ክውሕድ ስለ ዝገብሮ፡ ኣብ ዕዳጋ ኣብ ዝህሉ ዋጋ በረራ ለውጢ ክርኣይ ገይሩ’ዩ። ብቐሊሉ፡ ውሑዳት መገዲታት ኣየር ኣለው ማለት፡ እቲ ዋጋ ይኸብር ማለት እዩ” ክብል ኣካያዲ ስራሕ መገዲ ኣየር ኬንያ ኣብ ኢትዮጵያ ፌሊክስ ምዋንጋንጊ ይገልጽ። ብኻልእ ወገን፡ ድሕሪ ኮቪድ ኣብ ቀንዲ ዕዳጋታት ኣፍሪቃ ዝተራእየ ወሰኽ ከም ዘሎ ዝገልጽ ፌሊክስ ምዋንጋንጊ፡ “እዚ ማለት፡ ጠለብ ክውስኽ እንከሎ ዋጋ በረራ ይወስኽ ማለት እዩ” ይብል። ይኹን’ምበር፡ እቲ በረራ ዋላ’ውን ኣብ ውሽጢ ኣፍሪቃ እንተዀነ፡ እቲ ትኬት ኣብ መላእ ዓለም ንዘለው ዓማዊል ዝሽየጥ ምዃኑ ክዝንጋዕ የብሉን ብምባል፡ ኣብዚ ‘ፖይንት ቱ ፖይንት ትራፊክ’ ብዝብሃል መገዲ ናይ ዋጋ ውድድር ከም ዝግበር ይሕብር። ብተወሳኺ፡ ሓደ ዓሚል ናይ በረርኡ ትኬት ደንጒዩ ዝገዝእ እንተዀይኑ፡ እቲ ዝኸበረ ዋጋ እዩ ዝረክብ ኢሉ። መገዲታት ኣየር ዝኸፍሉዎ  ‘ኣይታክስ' [ኣይ ገቨርምንት] ተባሂሉ ዝፍለጥ ዓይነት ግብሪ ድማ፡ ኣብ ምኽባር ዋጋ ትኬት ኣስተዋጽኦ ከም ዘለዎ ፌሊክስ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ መብርሂ ኣረዲኡ። እዚ ማለት፡ መገዲታት ኣየር ንመንግስቲ ዝዓርፉላ ሃገር ዝኸፍሉዎ ክፍሊት ኣገልግሎት'ዩ። "ንኣብነት ካብ ናይሮቢ ናብ ኢንተቤ ክኽየድ እንከሎ፡ ንመንግስቲ ዝኽፈል ክፍሊት ኣሎ። ሓሓሊፉ እቲ ንመንግስቲ ዝኽፈል ግብሪ ኣስታት 30 ሚኢታዊት ዋጋ ትኬት እዩ" ብምባል ኣብሪሁ። ዋና ኦፊሰር ኦፕሬሽን መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣቶ ለማ ያደቻ እውን በዚ ሓሳብ ይሰማማዕ። ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዘለው ሕግታት ታክስ፡ ኣብ ወሰኽ ዋጋ በረራ ናይ ባዕሎም ተራ ዘለዎም ኰይኑ፡ ገለ ሃገራት እቶት ኣታዊ ከም ዘኽፍላ ይግለጽ። እቲ መገዲ ኣየር ብቐዳምነት ኣብ ዝሰርሓሎም ሃገራት ኣፍሪቃ ዘሎ ‘ኮስት ኦፍ ቢዝነስ’ ኣዝዩ ልዑል’ዩ” ዝብል ኣቶ ለማ፡ በዚ ምኽንያት ዋጋ ትኬት ከም ዝኸብር ገሊጹ። “ኣብ ሞንጐ መንግስቲ ኢትዮጵያን መንግስቲ እቲ መገዲ ኣየር ዝበረላን ሃገር ስምምዕ ‘ታክስ ኣቮይዳንስ’ እንተሃልዩ፡ እቲ ግብሪ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ኢና ንኸፍል” ዝብል እቲ ሓላፊ እዚ ስምምዕ እንተዘይሃልዩ ግን፡ ኣብ ዋጋ ትኬት ኣሉታዊ ጽልዋ ክህልዎ ከም ዝኽእለ ሓቢሩ። ኣብ ዓዲ ኢንግሊዝ፡ ግብሪ መዓርፎ ነፈርቲ ኣዝዩ ልዑል ከም ዝዀነ ዝዛረብ እቲ ሓላፊ፡ ማይ ምቕያር፣ ነዳዲ ምምላእን ካልኦት ‘ናይ ግራውንድ’ ስራሕቲ ዝሰርሑ ትካላትን ዝሓቱዎ ክፍሊት ልዑል እዩ ይብል። መገዲታት ኣየር ኢመሬት፣ ጃፓንን ኤየር ኤዥያን፡ ዋጋ ነዳዲ ጀት ንምሽፋን ኣብ ዋጋታት በረራ ወሰኽ ካብ ሞንጐ ዘርኣዩ መገዲታት ኣየር ይጥቀሱ። ነዳዲ ጀት፡ እቲ ዝለዓለ ወጻኢ መገዲታት ኣየር ከም ዝዀነ ይግለጽ። ብኻልእ ወገን፡ ሓደ ትኬት ኣብ ዝቑረጸሉ መዓልቲ ዝምርኰዝ ከም ዝዀነ ዝጠቅስ ኣቶ ለማ፡ ንኣብነት ሓደ ዓሚል ካብ ዝበረሉ ዕለት ቅድሚ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ዝዓደጐ እንተዀይኑ፡ ዋጋኡ ዝንክየሉ ምኽንያት እቲ መገዲ ኣየር ነቲ ገንዘብ ተቐቢሉ ስለ ዝሰርሓሉ ነዚ ኣብ ግምት ብምእታው ምጉዳል ዋጋ ከም ዝህሉ የብርህ። ብኣንጻሩ፡ እትበረሉ እዋን ኣብ ዝኣኸለሉ ግዜ ዝቑረጽ እንተዀይኑ “ቢድ ፕራይሲንግ” ብዝብሃል መገዲ ከም ዝሽየጥ ጠቒሱ። ‘ቢድ ፕራይሲንግ’ ማለት፡ ዓማዊል ነተን ዝተረፋ መናብር ይወዳደሩን ዝሓሸ ዋጋ ዝኸፈለ ነቲ መንበር ይረኽቦን ማለት እዩ። ሓጺር ሰዓታት ዝወስዱ በረራታት ዋጋኦም ኣዝዩ ልዑል ምዃኑ ድማ፡ ቅርታ ብዙሓት ዓማዊል እዩ። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ካብ ናይሮቢ ናብ ዱባይ ዝገብሮ በረራ፡ ካብቲ ካብ ናይሮቢ ናብ ኣዲስ ኣበባ ዝገብሮ በረራ ዝተሓተ ዋጋ ትኬት ኣለዎ። ካብ ናይሮቢ ናብ ኣዲስ ኣበባ ዘሎ በረራ ብማእኸላይ ገምጋምካብ ሰዓትን ፈረቓን ክሳብ ክልተ ሰዓታት ዝወስድ ኰይኑ፡ ካብ ናይሮቢ ካብ ዱባይ ዝግበር በረራ ሽዱሽተ ሰዓታት ክወስድ ይኽእል። መገዲ ኣየር ኬንያ’ውን ብተመሳሳሊ፡ ንበረራ ሓጺር ሰዓታት ዘኽፍሎ ገንዘብ ልዕል ዝበለ እዩ ዝብል ነቐፌታ ይበጽሖ’ዩ። ፌሊክስ ምዋንጋንጊ ናይዚ ምኽንያት ከረድእ እንከሎ፡ ብቐንዱ መብዛሕትኦም በረራታት ብውሑዳት መገዲታት ኣየር ዝሳለጡ ምዃኖም እዩ ይብል። ይኹን'ምበር፡ ካብ ናይሮቢ ናብ ዱባይ ዝግበር በረራ፡ ነዊሕ ሰዓት ስለ ዝወስድ፡ ሓደ ወይ ክልተ ሰዓት ካብ ዝወስድ በረራ ዝዛየደ ዋጋ ክህልዎ ይግባእ ማለት ኣይኰነን። እዚ ዝዀነሉ ምኽንያት፡ መገዲታት ኣየር ንዝህቡዎ ኣገልግሎት ‘ቫሊዩ ቤዝድ ፕራይሲንግ’ ዝጥቀሙ ብምዃኑ እዩ ይብል ፌሊክስ። “ዋጋ ኣነ ዘቕርቦ ኣገልግሎትን ኣብ ዕዳጋ ዘሎ ዋጋን ክንደይ ዝኣክል እዩ? ዝብል ይርኣይ። እዚ ዋጋ ኣብ ዕዳጋ ብዘሎ ውድድር ይውሰን። ስለዚ ነዊሕ ርሕቐት ዘለዎም በረራታት ካብቲ ሓጺር ርሕቐት ብተዛማዲ ትሑት ዋጋ ክህልዎም ዝገብር ናይ ቐረብ ዓቕሚ እዩ”። ምኽባር እዞም በረራታት ቑጽሪ እቲ ኣገልግሎት ዝህቡ መገዲታት ኣየር ውሑድ ምዃን ድማ ካልእ ምኽንያት ምኽባር ዋጋታት ከም ዝዀነ እቲ ሓላፊ የብርህ። ንኣብነት መብዛሕትኡ ግዜ፡ ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ ናይሮቢ ወይ ናይሮቢ - ኣዲስ ኣበባ ዝግበሩ በረራታት ኣገልግሎት ዝህቡ መገዲታት ኣየር ‘ኬኪው’ን ‘ኢቲ’ን እዮም። ካብ ካልኦት ሃገራት ዝብገሱ መገዲታት ኣየር ነዚ ኣገልግሎት ክህቡ እንተኽኣሉ’ውን፡ እቲ ዝወስዱዎ ሰዓት ግን ነዊሕ ክኸውን ከም ዝኽእል ድማ ይጠቅስ። እዚ ኣገልግሎት ‘ቫያ ኬርየርስ’ ዝብሃል ኰይኑ፡ ነዚ ከም ኣማራጺ ዝጥቀሙ ተጉዓዝቲ መጠን ዝኸፍሉዎ ገንዘብ እንተነከየሎም’ውን እቲ ኣብ ዝደልዩዎ ቦታ ንምብጻሕ ዝወስደሎም ግዜ ግን ዝነውሐ’ዩ ዝኸውን ክብል ሞያዊ መብርሂኡ ይህብ። ይኹን'ምበር፡ ሓደ ሰብ ብመገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ብቐጥታ ካብ ደቡብ ኣፍሪቃ ክመጽእ እንከሎን፡ ካብ ደቡብ ኣፍሪቃ ተበጊሱ ኣብ ናይሮቢ ዓሪፉ ናብ ኣዲስ ኣበባ ክመጽእ እንከሎን ዝረኽቦ ምቾት ሓደ ዓይነት ኣይኰነን ይብል ዋና ኦፊሰር ኦፕሬሽን መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣቶ ለማ። “እቲ ነፋሪት፡ ኣብ ክንዲ ብቐጥታ ዝመጽእ ካብ ሓደ ከተማ ናብ ካልእ ከተማ ኣቘራሪጹ ዝጉዓዝ እንተዀይኑ፡ እቲ ተጉዓዚ ምቾት ኣይህቦን። ስለዚ ብቐጥታ ክመጽእ እንከሎ፡ ዋጋ ይውስኽ፤ እናቈራረጸ ክምጽእ እንከሎ ድማ ዋጋኡ ክንኪ ይኽእል” ኢሉ። ህልዊ ዓለማዊ ኩነታት ኣብ ግምት ብምእታው፡ ዋጋ ትኬት ክንኪ’ዩ ምባል ኣዝዩ ኣጸጋሚ ከም ዝዀነ እቲ ተንታኒ ይዛረብ። ብምኽንያት ለበዳ ኮሮናቫይረስ፣ ምኽባር ዋጋ ነዳድን ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ዘለው ጐንጺታትን፡ ዋጋ በረራ ኣብ ቀረባ እዋናት ክንኪ’ዩ ዝብል ግምት ከም ዘየሎ ሰብ ሞያ እቲ ኢንዳስትሪ ይገልጹ። ፌሊክስ ግን ምናልባት “ድሕሪ ሓደ ዓመት” ዝብል ግምቱ የቐምጥ። “መገዲታት ኣየር፡ እቲ ዋጋ በቲ ዘለዎ’ዶ ይቐጽል ኣብቲ ዕዳጋ ካልኦት መገዲታት ኣየር ይወሰኹ ዝብል ጸቕጢ ኣለዎም” ዝብል ፌሊክስ፡ ናብቲ ዕዳጋ ተወሰኽቲ ኣማራጺታት ክመጽኡ ምግባር ነቲ ዋጋ ከረጋግኦ’ዩ ዝብል እምነት ኣለዎ። “እዚ ኣብ ዓመት፡ ክልተ ጊዜ ዝጉዓዝ ዝነበረ ሓደ ዓሚል ብዕጽፊ ንክጉዓዝ ክገብሮ’ዩ ማለት እዩ። ይኹን’ምበር፡ ዋጋ በረራ ምናልባት ንሓደ ዓመት ኣብ ዘለዎ ዝቕጽል ይመስለኒ። ምኽንያቱ መገዲታት ኣየር መኽሰባቶም ክመልሱ ይደልዩ’ዮም”። እንተዀነ፡ ዓማዊል ክልተ ኣማራጺታት ተጠቒሞም ዝሓሸ ዋጋ በረራ ክረኽቡ ከም ዝኽእሉ እቲ ሓላፊ ይጠቅስ። እቲ ሓደ፡ መገዲታት ኣየር ወግዓዊ ዝገብሩዎ ‘ፕሮሞሽናል ፌር’ [መወዓውዒ ዝነከየ ዋጋ] ኰይኑ፡ እቲ ካልእ ድማ እትጉዓዘሉ ግዜ ኣቐዲምኻ ብምትላም ብዝሓሰረ ዋጋ ትኬት ምዕዳግ እዩ።


ነፈርቲ ታክሲ ስራሕ ክጅምራ ተቓሪበን ኣለዋ

ብሰማይ ሰማይ እናበረራ ኣገልግሎት ታክሲ ክህባ ዝስርሓ ዘለዋ ነፈርቲ፡ እቲ ኣገልግሎት ዝህባሉ ግዜ እናተቓረበ ይመጽእ ምህላው ይግለጽ ኣሎ። ተቘጻጸርቲ ትራፊክ ኣየር ኣሜሪካ፡ ትማሊ ሰኑይ ነተን ባህርያት ሄሊኮፕተራትን ነፈርትን ሓዊሰን ከም ታክሲ ክሰርሓ ዝሕሰባ ዘለዋ ማሽናት፡ ብወግዒ ናብ ዝርዝር ቁጽጽር ዝግበረለን ነፈርቲ ንምጽንባረን ዘኽእል ሕግታት ኣውጺኦም ኣለው፤ እዚ ድማ እቲ ኣገልግሎት ንምጅማር ዘኽእል ደራኺ ስጕምቲ እዩ። ትካላት ንዓማዊለን ኣገልግሎት ቅድሚ ምጅማረን እዚ ሕግታት ምፍላጡ ኣድላዪ ምዃኑ ይግለጽ። እዚ፡ ሓያለ ኩባንያታት ኣብቲ ንመጻኢ ከም ህዝባዊ መጓዓዝያ ክኸውን ዝቐርብ ዘሎ ሓድሽ ቴክኖሎጂ ወፍሪ ኣብ ዘዕበያሉ ዘለዋ እዋን ዝውሰድ ዘሎ ስጕምቲ እዩ። ዓበይቲ መንገዲ ኣየራት ጠለባት ኣብ ዘቕርባሉ፡ ኣውፈርቲ ኣብዚ ዓውዲ መጓዓዝያ ንኸውፍሩ ዘኽእሎም፡ ገንዘብ ከፍስሱ ጸኒሖም እዮም። እዚ ብኤለክትሪካዊ ትዅላዊ ምብራርን ምውራድን [ቨርቲካል ቴክኦፍ ኤንድ ላንዲን - eVTOL] ዝፍለጥ፡ እተን ነፋርቲ፡ መዕርፎ ነፈርቲ ከየድለየን ክበርራን ክዓልባን ዘኽእለን ኰይኑ፡ ከም ነፋሪት ነዊሕ ርሕቀት እውን ክጓዓዛ ብቕዓት ዝህበን እዩ። ብተወሳኺ፡ እዘን ነፈርቲ ሞተር ኤሌክትሪክ ዝጥቀማ ኰይነን፡ ብመንጽር እተን ምዱባት ነፈርቲ ክርአ እንከሎ ድምጽን ብከላን ዝቕንሳ እየን። እዚ ቴክኖሎጂ መጓዓዝያ፡ ጻዕቂ ተሽከርከርቲ ኣብ ዘለወን ከተማታት ብፍላይ፡ ርትዓዊ ብዝዀነ ዋጋ ጽቕጥቅጥ ትራፊክ ንምንካይ የኽእልዶ? ዝብል ዛዕባ ከካትዕ ጸኒሑ እዩ። እዚኣተን ከም ኣማራጺ መጓዓዝያ ጽዕነት እውን ይርኣያ ኣለዋ። ኣብ ኣውሮጳ፡ ኣብ ፓሪስ ኣብ ዝካየድ ኦሎምፒክ 2024፡ እዘን ነፈርቲ ታክሲ ኣገልግሎት ክህባ ክጅምራ ተስፋታት ኣሎ። ንሕጋጋት በረራኡ ኣመልኪቱ ከነጽር ጸቕጢ ክግበረሉ ዝጸንሐ ምምሕዳር ኣቭየሽን ፈደራል፡ ‘ኤየር ካርየር’ ብዝብል ከም ነፈርትን ሄሊኮፕተራትን ዝቘጽሮም ማሽናት ዝሃቦ ትርጕም ብምስፋሕ፡ ‘ፓወርድ ሊፍት’ ዝብል ምድብ ከም ዝኣመመ ትማሊ ሰኑይ ወግዓዊ ገይሩ። እቲ ትካል ንውሳነኡ፡ "ንንግዳዊ ንጥፈታት ነፈርቲ ታክሲ ክውን ንምግባር ኣገዳሲ ስጕምቲ" ክብል ገሊጽዎ። እቶም ሕግታት ናብ ግብሪ ቅድሚ ምውዓሎም ግን ካብ ህዝቢ ርእይቶ ክወሃበሎም እዩ። "እዚ ኣገዳሲ ዝዀነሉ ምኽንያት፡ መምርሒታትና ነዘን ነፈርቲ፡ ኣብ ንግዳዊ ንጥፈታት ክሰርሓ ንክኽእላ ዘኽእል’ውን ስለዝዀነ እዩ፡" ይብል እቲ ትካል። ብተወሳኺ፡ ከምዚአን ዝኣመሰላ ነፈርቲ ንምንቅስቓስ ዘኽእል ሕጊ፡ ኣብ ዝመጽእ ክራማት 2023  ክዝርግሕ ትጽቢት ከምዘለዎ ገሊጹ። በዚ መሰረት እዚ ሕግታት፡ ኩባንያታት ኣየር ታክሲ፡ ንፓይለታት ፍቓድ ንምሃብን ስርሐን ንምጅማርን ከማልኣኦ ብዛዕባ ዘለወን መዐቀኒታት ብዝርዝር ዝገልጽ ክኸውን እዩ። ምክትል ፕረዚደንት ምህንድስናን ጽገናን ማሕበር ኣቭየሽን፡ ዋልተር ደስሮሲየር፡ ነቲ ትማሊ ሰኑይ ዝተወስደ ስጕምቲ ኣቭየሽን ውሳነ፡ "ኣዝዩ ኣገዳሲ ቀዳማይ ስጕምቲ" ክብል ንኢድዎ፤ እዚ ድማ እቲ ፈደረሽን ኣብቲ ጉዳይ እወታዊ ምዕባለታት ንምምጻእ ዘለዎ ድልውነት ዘመልክት እዩ። "እዚ ኣመና ኣወንታዊ ምዕባለ'ኳ እንተዀነ፡ እቲ ዝርዝር ግን ብሕጂ ክንጽበ ኢና" ኢሉ። ሓያለ ተንተንቲ ኣሜሪካ ግን፡ ነፋርቲ ታክሲ ክሳብ 2024 ወይ 2025 ብወግዒ ስራሕ ክጅምራ ይኽኣላ እየን ዝብል ትጽቢት የብሎምን። እዚ ድማ ብገለ ሸነኹ ብሰንኪ ‘ቲ፡ ‘እዘን ማሽናት ብኸመይ ቍጽጽር ክግበረለን እዩ? ምስቲ ዝጸንሐ ሕግታት ውሽጢ ዓዲን ምቁጽጻራዊ ጉዳያትን ክጋጮ ይኽእል’ዩ፡ ወዘተ ዝብሉ ብቐጻልነት ከካትዑ ዝጸንሑ ጉዳያት እዩ። ዋላ’ኳ እቲ ደረት ግዜ ርግጸኛ እንተዘይኰነ፡ መንገዲ ኣየር ዩናይትድን ደልታን ካብቶም ኣብ ዝሓለፉ ኣዋርሕ ነዚ ሓሳብ ብምድጋፍ ብሚልዮናት ዝቝጸር ዶላራት ቃል ዝኣተዉ ዓበይቲ ኩባንያታት እዮም። ብደረጃ ዓለም'ውን ኣማኢት ኩባንያታት ናብዚ ቢዝነስ ይጓየያ ከም ዘለዋ እዩ ዝፍለጥ። ኣብ ማክኪንዚ፡ መሻርኽትን መራሒ ማእከል መጻኢ ተሽከርከርት ናይቲ ትካልን ዝዀነ ሮቢን ሪደል፡ ብዙሓት ኩባንያታት ክፈሽላ ከምዝኽእላ እዩ ዝገልጽ። ንሱ፡ እቲ ከጋጥም ዝኽእል ቴክኒካዊ ብድሆን ከምኡ'ውን እምነት ህዝቢ ናይ ምርካብ ተኽእሎን ወጻኢታት ብምንካይ ነፈርቲ ታክሲ ብሰፊሑ ብተመጣጣኒ ዋጋ ከም ዝሽየጣ ኣብ ምግባር ክጽገማ ከም ዝኽእላ እዩ፡ ከም ምኽንያት ዘቐምጥ። ከምዚ ዓይነት መጓዓዝያ፡ ክሳብ ድሕሪ 2030 ኣብ ዘሎ ግዜ ኣብ ዝተመርጻ ውሱናት ከተማታትን መስመራትን፡ ብቐንዱ ድማ ንኣዝዮም ሃብታማት ንጋዶን ጥራይ ተሓጺሩ ከም ዝቕጽል እዩ ዝኣምን። "ድሕሪ ሕጂ ንሃብታማት ጥራይ ዝኸውን ኣሻንጕሊት ክሰርሕ ዝደሊ ሰብ የለን፣ ዕዳጋኡ ኣዝዩ ድሩት'ዩ" ይብል። ስለዚ፡ "ከም ሕብረተሰብን ከም ኢንዱስትሪን ክውንነታውያን ክንከውን ኣለና፡” ክብል ኣተሓሳሲቡ።


ዋጋ በረራታት ኣዝዩ ክኸብር’ዩ'

ዳይሬክተር ዓለምለኸ ማሕበር መጓዓዝያ ነፈርቲ ዊሊ ዎልሽ፡ ዋጋ ትኬት ነፈርቲ “ብዘይጥርጥር” ክውስኽ ምዃኑ ኣተሓሳሲቡ። ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ዘሕደሮም ጽልዋታትን ኲናት ዩክረይንን ዋጋታት ነዳዲ ከም ዝነሃረ ይግለጽ። ሳዕቤን ናይዚ ድማ፡ ኣብ ዋጋታት ትኬት ገያሾ ከም ዝንጸባረቕ ፈጻሚ ስራሕ መገዲ ኣየር ብሪትሽ ዝነበረ ዊሊ ዎልሽ ሓቢሩ። ነዚ ኸኣ ገያሾ ኣብ ግምት ኣእትዮም ተዳልዮምሉ ክጸንሑ ከም ዝግባእ ኣገንዚቡ። “ገያሾ ዋጋ ትኬት ከም ዝኸብሮም ዘጠራጥር ኣይኰነን። ገዚፍ ወሰኽ ዋጋ ነዳዲ፡ ኣብ ወሰኽ ዋጋ ቲኬት ክርአ’ዩ” ኢሉ። ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ዘሕደሮ ጽልዋ ቍጠባአን ምሕዋይ ኣብ ዝጀመራ ሃገራት፡ ወሰኽ ዋጋ ነዳዲ ደጊሙ ይርአ ኣሎ። ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ዝፈጸመቶ ወራር’ውን ምኽንያት ወሰኽ ዋጋ ነዳዲ ኰይኑ’ዩ። ሃገራት ምዕራብ፡ ኣብ ልዕሊ ነዳዲ ሩስያ እገዳታት ይገብራ ምህላወን ይፍለጥ። ኣሜሪካ ምሉእ ብምሉእ ካብ ሩስያ እትዕድጐ ነዳዲ ደው ከም እተብል ብወግዒ ኣፍሊጣ እያ። ኤውሮጳዊ ሕብረት ድማ ኣብ መወዳእታ 2022፡ ካብ ሩስያ ዝኣቱ መጠን ነዳዲ ናብ ባዶ ከም ዘውርዶ ኣፍሊጡ። ነዳዲ ሩስያ ካብ ዕዳጋ ክወጽእ ምግባር ማለት ድማ፡ ብኻልኦት ኣፍረይቲ ነዳዲ ኣቢሉ ናብ ዕዳጋ ዝቐርብ ነዳዲ ሓፍ ክብል ምኽንያት ክኸውን እዩ።


ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ሞቓድሾ እናዓለበት ዝተሓምሸሸት ነፋሪት

ኣብ ሶማልያ፡ ሓንቲ 36 ሰባት ጽዒና ዝነበረት ነፋሪት ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ክትዓልብ ኣብ ዝፈተነትሉ ተራጺማ ድሕሪ ምውዳቓ ከምዝተገልበጠት ጸብጻባት ሓቢሮም። ኣብቶም ተጓዓዝቲ ግን ዝኾነ ዝወረደ ጉድኣት ከምዘየለ ተገሊጹ። ካብቲ ኣብ ርእሰከተማ ኣብ ዝርከብ መዓርፎ ነፈርቲ ዘጋጠመ ሓደጋ፡ ጽዑቕ ጸሊም ትኪ ናብ ሰማይ ክዓርግ ተራእዩ። መጥፋእቲ ሓዊ ነታ ምስ ተሓምሸሸት ባርዕ ዘጋጠማ 'ፎከር 50' ዝዓይነታ ነፋሪት ካብቲ ሓዊ ንምግልጋል እናጸዓሩ ዘርእዩ ደረቕን ተንቀሳቓሲን ስእልታት ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ተዘርጊሖም ኣለዉ። እታ ዋንነታ ናይ መንገዲ ኣየር ጁባ ዝኾነት ነፋሪት፡ ካብ ከተማ ባይዶዋ ተበጊሳ ናብ ሞቓድሾ ናይ ውሽጢ ዓዲ በረራ ተካይድ ዝነበረት'ያ። ሰብመዚ ንማዕከናት ዜና እታ ሃገር ኣብ ዝሃብዎ ሓበሬታ፡ ኣብታ ነፋሪት ዝነበሩ ተጓዓዝትን ኣባላት በረራን ኩሎም ከምዝደሓኑ ተዛሪቦም። ጠንቂ ናይቲ ሓደጋ ዛጊት ኣይተፈልጠን ዘሎ። መንገዲ ኣየር ጁባ ነቲ ሓደጋ ኣመልኪቱ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ጠንቂ ናይቲ ሓደጋ ምስተፈልጠ ተወሳኺ ሓበሬታ ከውጽእ ምዃኑ ኣፍሊጡ'ሎ።


ካብ ጋምቢያ ናብ እንግሊዝ ኣብ ዝበረረት ነፋሪት ሬሳ ዝተሓብአ ሰብ ተረኺቡ

ኣብ እንግሊዝ መዓርፎ ነፈርቲ ጋትዊክ፡ ኣብ ውሽጢ’ቲ ጐማ ተዓጺፉ ዝኣትወሉ ታሕተዋይ ክፋል ነፋሪት፡ ሬሳ ሓደ ሰብኣይ ከምዝተረኸበ ተገሊጹ። ፖሊስ ነቲ ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ዝተረኽበ ሬሳ ንምጽራይ መርመራ የካይድ ኣሎ ተባሂሉ። እታ ነፋሪት ካብ ርእሰ ከተማ ጋምብያ ባንጁል ናብ መዓርፎ ነፈርቲ ምዕራብ ሳሴክስ እያ ተጓዒዛ። እቲ ሬሳ ብ7 ታሕሳስ 2022፡ ኣብቲ ጐማ ነፋሪት ተዓጺፉ ዝኣትወሉ ታሕተዋይ ክፋል ነፋሪት ከምዝተረኸበ ፖሊስ ሳሴክስ ኣፍሊጡ’ሎ። ወሃቢ ቃል መዓርፎ ነፈርቲ ጋትዊክ፡ "እዚ ኣዝዩ ዘሕዝን ዜና'ዩ፡ ንስድራቤትን ፈተውትን መዋቲ ድማ ሓዘንና ንገልፅ" ኢሉ። "ብ7 ታሕሳስ ካብ ጋምብያ ናብ መዓርፎ ነፈርቲ ለንደን ጋትዊክ እትጓዓዝ ኣብ ዝነበረት ነፋሪት፡ ሬሳ ድሕሪ ምርካቡ ምስ ሰብመዚ መርመራ ይካየድ ከምዘሎ ነረጋግጽ” ክብል እውን ኣፍሊጡ። ፖሊስ ሳሴክስ ብወገኑ "ኣባላት ፖሊስ ምርመራ የካይዱ ኣለዉ፡ ንኤችኤም ኮሮነር [ንዘይሻራዊ ፍርዳዊ ኣካል] ጸብጻብ ከዳልው'ዮም" ኢሉ። ወሃቢ ቃል መንግስቲ ጋምብያ፡ መዋቲ መንነቱ ዘይተፈልጠ ጸሊም ሰብኣይ ምዃኑ ገሊጹ’ሎ። እቲ ካብ ጋምብያ ናብ ዓባይ ብሪጣንያ ዝግበር 4,444 ኪ.ሜ ዝንውሓቱ ጕዕዞ መብዛሕትኡ ግዜ ብቐጥታዊ በረራ ኣስታት ሽዱሽተ ሰዓትን ፈረቓን ይወስድ። ናብ እንግሊዝ ኣብ ዝግበሩ በረራታት ኣብ ውሽጢ ዝተፈላለዩ ክፍሊታት ነፋሪት ተሓቢኦም ክጓዓዙ ዝፍትኑ ሰባት ሞይቶም ዝተረኽቡሎም ክስተታት ብዙሓት እዮም። ኣብ 2001 ሬሳ ፓኪስታናዊ ወዲ 21 ዓመት መሓመድ ኣያዝ ኣብ ሪችሞንድ ኣብ ጥቓ መዓርፎ ነፈርቲ ሄትሮ ኣብ ዝርከብ መዕረፊ መካይን ተረኺቡ። ኣብ 2007 ኣብ ጐማ ሓንቲ ሎስ ኣንጀለስ ዝዓለበት ነፋሪት መንገዲ ኣየር ብሪጣንያ ሬሳ ሓደ መንእሰይ ተረኺቡ። ኣብ ነሓሰ 2012 ካብ ኬፕታውን ተበጊሳ ኣብ እንግሊዝ መዕርፎ ነፈርቲ ሄትሮ ኣብ ዝዓለበት ነፋሪት ሬሳ ሓደ ሰብኣይ ኣብ ትሕቲ ሳንዱቕ ጐማ ከምዝተረኸበ ይዝከር። እዚ ዘሕዝን ክስተት ካብ ዘጋጥም ድሕሪ ወርሒ ድማ፡ ሞዛምቢካዊ ወዲ 26 ዓመት ጆሴ ኣብ ምዕራብ ለንደን ሞርትሌክ ኣብ ዝርከብ ጐደና ካብ ነፋሪት ወዲቝ ተረኺቡ። ካብ ኣንጎላ ተበጊሳ ትጓዓዝ ካብ ዝነበረት ነፋሪት ብምውዳቝ ከቢድ መጕዳእቲ ስለዘጋጠሞ እዩ ሞይቱ።


ኣብ ዓለም ልዑል ተቐባልነት ዘለዎ ፓስፖርት ናይ መን እዩ? ናይ ኤርትራ'ኸ?

ፓስፖርት ጃፓን ኣብ ዓለምና እቲ ዝለዓለ ተቐባልነት ዘለዎ ፓስፖርት ምዃኑ ተገሊጹ። ትካል ሄንሊ፡ ኣሃዛት ዓለምለኻዊ መጓዓዝያ ኣየር ተጠቒሙ ብዘውጽኦ ደረጃ መሰረት፡ ፓስፖርት ጃፓን እቲ ዝለዓለ ተቐባልነት ዘለዎ እዩ ኢሉ። እዚ ማለት፡ እዚ ፓስፖርት ዝሓዙ ሰባት ብዘይ ቪዛ ናብ 193 ሃገራትን ግዝኣታትን ክጓዓዙ ይኽእሉ፤ ወይ'ውን ኣብ ዝኸድሉ ሃገር ቪዛ ይረኽቡ። ሄንሊ፡ ገያሾ ብመሰረት'ቲ ዝሓዝዎ ፓስፖርት፡ 'ብዘይ ኣቐዲሙ ዝሕተት ቪዛ ናብ ክንደይ ሃገራት ክጓዓዙ ይኽእሉ?' ብዝብል መጽናዕቲ እዩ፡ ደረጃ'ቲ ፓስፖርት ዝልክዕ። እዚ ማለት፡ 'ሓደ ተጓዓዚ ቪዛ ከየድለዮ ናብ ዝደለዮ ሃገር ይንቀሳቐስ ወይ ኣብ ዝኣተወሉ ሃገር ቪዛ ክረክብ መሰል ኣለዎ' ማለት እዩ። ሄንሊ፡ ኣብ ሳልሳይ ርብዒ ዓመት 2022 ንደረጃታት ፓስፖርት ኣመልኪቱ ኣብ ዝዘርግሖ ወግዓዊ ሓበሬታኡ፡ 199 ፓስፖርታትን 227 መዕርፎታትን ከም ዝመርመረ ኣፍሊጡ። በዚ መሰረት፡ ፓስፖርታት ሲንጋፖርን ደቡብ ኮርያን ብማዕረ ነጥቢ፡ ኣብ ካልኣይ ደረጃ ናይቲ ደረጃ ተቐባልነት ፓስፖርት ዘስፈረ ዝርዝር ተቐሚጦም ኣለው። ዜጋታት እዘን ሃገራት ቀዲሞም ቪዛ ክረኽቡ ከይተገደዱ ናብ 192 ሃገራት ክገሹ ይኽእሉ። ፓስፖርታት ጀርመንን ስጳኛን ኣብ ሳልሳይ ደረጃ ክስርዑ እንከለው፣ ናይ ፊንላንድ፡ ኢጣልያ ላክዘምበርግን ከኣ ኣብ ራብዓይ ደረጃ ተቐሚጦም ኣለው። ኦስትሪያ፡ ዴንማርክ፡ ኔዘርላንድስን ስዊድንን፡ ብዘይ ቪዛ ናብ 188 ሃገራት ከግሹ ዝኽእል ተባሂሎም ኣብ ሓምሻይ ደረጃ ተሰሪዖም ኣለው። ፓስፖርታት ብሪጣንያ፡ ኣሜሪካን ኣውስትራልያን ከኣ ብተርታ፡ ብዘይ ቪዛ ናብ 187፡ 186፡ 185 ሃገራት ዘግሹ ተባሂሎም ካብ ሻድሻይ ክሳብ ሻምናይ ዘሎ ደረጃ ክሕዙ እንከለው፡ ናይ ሃንጋሪን ሉትዌኒያን ድማ ኣብ ታሽዓይን ዓስራይን ተደሪጆም ኣለው። ሄንሊ ብዝወጽኦ ሓበሬታ መሰረት፡ ፓስፖርት ኤርትራ ዝሓዙ ገያሾ ብዘይ ቪዛ፡ ወይ’ውን ምስ ኣተው ቪዛ ክረኽቡለን ናብ ዝኽእሉ 44 ሃገራት ክጓዓዙ ይኽእሉ። በዚ መሰረት፡ እዚ ፓስፖርት ካብ ናይ 18 ሃገራት ዝሓሸ ኰይኑ፡ ካብ 112 ኣብ መበል 101 ደረጃ ተሰሪዑ’ሎ። ፓስፖርት ኤርትራ፡ ካብ ሃገራት ኣፍሪቃ ንናይ ሶማልያ፡ ሊብያ፡ ሱዳን፡ ዲሞክራሲያዊት ኮንጐል ናይጀርያን ደቡብ ሱዳንን በሊጹ እዩ እዚ ደረጃ’ዚ ሒዙ ዘሎ። ፓስፖርታት ሊቢያ፡ ሰሜን ኮሪያ፡ ኔፓል፡ ፍልስጤም፡ ሶማሊያ፡ የመን፡ ፓኪስታን፡ ሶሪያ፡ ዒራቕን ኣፍጋኒስታንን ኣብ መወዳእታ ዝተሰርዐ ምዃኑ ተፈሊጡ'ሎ። ብመሰረት ሓበሬታ ሄንሊ፡ ፓስፖርት ኢትዮጵያ ዝሓዙ ገያሾ፡ ቪዛ እንከየድለዮም ወይ ድማ ኣብ ዝኣተውሉ ቪዛ ክረኽቡለን ዝኽእሉ 46 ሃገራት ክጓዓዙ ይኽእሉ። እዚ ፖስፖርት፡ ካብ 112 ፓስፖርትታት፡ ኣብ መበል 100 ዝተሰርዐ ክኸውን እንከሎ፡ ካብ ሸውዓተ ፖስፖርት ሃገራት ኣፍሪቃ ዝሐሸ ከምዝዀነ እቲ ጸብጻብ ትካል ሄንሊ የመልክት። ፓስፖርት ኢትዮጵያ፡ ንናይ ሃገራት ሶማልያ፡ ሊቢያ፡ ሱዳን፡ ዲሞክራሲያዊት ሪፓብሊክ ኮንጎ፡ ናይጄሪያ፡ ኤርትራን ደቡብ ሱዳንን በሊጹ እዩ ኣብ መበል 100 ክድረጅ ክኢሉ ዘሎ። ፓስፖርታት ሊቢያ፡ ሰሜን ኮሪያ፡ ኔፓል፡ ፍልስጤም፡ ሶማሊያ፡ የመን፡ ፓኪስታን፡ ሶሪያ፡ ዒራቕን ኣፍጋኒስታንን ኣብ መወዳእታ ዝተሰርዐ ምዃኑ ተፈሊጡ'ሎ። ባንክ ዓለም፡ ተቐባልነት ፓስፖርት ሓንቲ ሃገር ዝልክዓሉ ሓደ ቐንዲ ረቛሒ፡ ዜጋታት ዝረኽብዎ መጠን እቶት ከምዝኾነ እዩ ዝሕብር። ልዑል ኣታዊ ዘለወን ሃገራት፡ ካብ ድኻታት ሃገራት ብዝሐሸ ብዘይ ቪዛ ናብ ብዙሓት ሃገራት ክጓዓዛ ይኽእላ። ተማራማሪ ሄንሊ ኦመር ዛረፕሊ (ዶ/ር)፡ “እዚ ዝዀነሉ ምኽንያት፡ ሃገራት ዝያዳ ንሃብታማት ሃገራት ዶባተን ዝኸፍታ እዩ” ይብል። ዛረፕሊ፡ ልዑል ኣታዊ ካብ ዘለወን ሃገራት ዝመጽኡ በጻሕቲ፡ ኣብ ዝኸዱለን ሃገራት ኣብ ቱሪዝም፡ ንግዲን ወፍርን ብዙሕ ገንዘብ ብምፍሳስ፡ ኣብ ቍጠባዊ ዕብየት እታ ትቕበሎም ሃገር እወታዊ ግደ ስለዘበርክቱ እዩ፡ ይብል። ኣብ ርእሲ'ዚ፡ ካብ ሃብታማት ሃገራት ዝመጽኡ ገያሾ፡ ኣብታ ዝኸድዋ ሃገር ዝፈጥርዎ ማሕበራዊ ቍጠባውን ሰኸም ስለዘየለ  ጉዕዞኦም ከምዝቃለል ኦመር ዛረፕሊ ይገልጽ። ትካል ሄንሊ፡ ሓንቲ ሃገር ዘለዋ ኵለመዳያዊ ሰላም ንተቐባልነት ፓስፖርታ ብቐጥታ ከም ዝጸልዎ ይገልጽ። ኣብ ሓንቲ ሃገር፡ ግብረ ሽበራዊ መጥቃዕቲ፡ ዓሌታዊ ግጭት፡ ውዱብ ገበናት ዝኣመሰለሉ ተርእዮታት ዝውቱራት እንተዀይኖም፡ ዜጋታት እታ ሃገር ጕዕዘኦም ድሩት እዩ። ሓያል ማእከላይ መንግስቲ ዘይብለንን፡ ብዙሓት ተመዛበልቲ ዘለዉወንን ሃገራት፡ ዜጋታተትን ናብ ዝገሽዎ ሃገር ቪዛ ክሕተቱ ግድን እዩ። ቍጠባአን ዝለመሰ፡ ድኹም ማእከላይ መንግስቲን ውሽታውያን ተመዛበልቲ ዘለዉወን ከም የመን፡ ሶሪያ፡ ዒራቕን ኣፍጋኒስታንን ዝኣመሰላ ሃገራት ድማ ዜጋታተን ኣብ ዝኸዱለን ሃገራት ቪዛ ይሕተቱ።


በረራ ዘይተማህረ ተሳፋሪ፡ ነፋሪት ብሰላም ኣዕሊቡ

ማዕከናት ዜና ግዝኣት ፍሎሪዳ፡ ብዛዕባ ሓደ ኣብራሪ ድሕሪ ምሕማሙ ብዘይ ዝዀነ ጸገም ነፋሪት ከዕልብ ዝኽኣለ ተጓዓዚ መንነቱ ንምፍላጥ ይጽዕራ ኣለዋ። እዚ መንነቱ ዘይተገልጸ ተጓዓዚ፡ ምስ ተቘጻጸርቲ በረራ እቲ መዓርፎ ነፈርቲ ዝገበሮ ናይ ድምጺ ዝርርብ፡ ቅድሚኡ ዝዀነ ዓይነት ልምዲ ምብራር ነፋሪት ከም ዘይብሉ የመልክት። ኣብቲ ዝተቐድሐ ድምጺ፡ "ነፋሪት ከመይ ከዕርፋን ደው ከብላን ከም ዘለዎ" ከም ዘይፈልጥ ክዛረብ ይስማዕ። ኣብታ ካብ መሬት 2750 ሜትሮ ርሒቓ ኣብ ኣየር ዝነበረት ነፋሪት ዝነበረ ተጓዓዚ፡ "ኣዝዩ ዘተሓሳስብ ኵነታት ገጢሙኒ ኣሎ፥ እቲ ፓይለት ጥዕና የብሉን፡ ሃለዋቱ ከይጥፍአ ኣይተርፍን፡" ይብል። ሓደስቲ ኣብረርቲ ብምልምማድ ዝፍለጥ ሓደ ተቘጻጻሪ በረራ፡ እቲ ተጓዓዚ ነታ ነፋሪት ተቘጻጺሩ ኣብ ዓለምለኻዊ መዓርፎ ነፈርቲ ፓልም ቢች ከዕርፋ ከም ዝሓገዞ ተገሊጹ። እዚ ትማሊ ሰሉስ ዘጋጠመ ክስተት ከም ዝዀነ'ውን ማዕከናት ዜና ሓቢረን። እቲ ውልቀሰብ ነታ ነፋሪት ሒዙ ብሰላም ምስ ዓረፈ፡ ምስቲ ዝመርሖ ዝነበረ ተቘጻጻሪ፡ በረኻ ተራኺቡ ከም ዝተሓቛቘፉ ተገሊጹ፤ ንሓድሕዶም ግን ኣስማት ኣይተወሃሃቡን። እቶም ተቘጻጸርቲ በረራ ብመራኸቢ ራድዮ ኣቢሎም ኵነታት እታ ነፋሪት ነቲ ተጓዓዚ ክሓትዎ እንከለው፡ ዝፈልጦ ነገር ከም ዘይብሉን ገምግም ባሕሪ ፍሎሪዳ ጥራይ ይርኣዮ ከም ዘሎን ተዛሪቡ። "ከመይ ኣቢለ ደው ከም ዘብላ ኣይፈልጥን፣ ዝፈልጦ ነገር የብለይን፣ ሓግዙኒ፡" ክብል መልእኽቱ ኣሕሊፉ። ሮበርት ሞርጋን ዝተባህለ ተቘጻጻሪ በረራ እዚ ክስተት ከጋጥም እንከሎ ኣብ ዕረፍቲ እዩ ነይሩ፤ ግን መሳርሕቱ ብዛዕባ እቲ ኵነታት ክነግሮ እንከሎ እናተጻደፈ መጺኡ ሓጊዝዎም። ተመኵሮ ልዕሊ 20 ዓመታት ዘለዎ ሞርጋን፡ "እታ ነፋሪት ካብተን ካልኦት ዝተፈለየት ከም ዝዀነት እፈልጥ'የ። ግን፡ እቲ ተጓዓዚ ከይሰናበድ ሃዲኡ እታ ነፋሪት ከብርራ ክሕግዞ ነይሩኒ። ብራድዮ፡ ብኸመይ ሓይሊ ነክዩ ናብ መሬት ክወርድ ከም ዝኽእል ሓጊዘዮ" ይብል። በቲ ዝተቐድሐ ድምጺ'ውን፡ ሞርጋን እቲ ውልቀሰብ እንታይ ክገብር ከም ዘለዎ ዝህቦ ዝነበረ መምርሒታት ይስማዕ። ድሕሪኡ፡ እታ ነፋሪት ብሰላም ከም ዝዓረፈት ክነግሮ እንከሎ ንምእማን ተጸጊሙ ምንባሩ ንሲኤንኤን ተዛሪቡ። እታ ነፋሪት ኣብ መሬት ምስ ዓለበት'ውን ክልቲኦም ተራኺቦም ብሓደ ተሳኢሎም። እንተኾነ፡ ሞርጋን በቲ ኵነታት ኣዝዩ ተገሪሙ ስለ ዝነበረ ሽሙ ከም ዘይሰምዖ ተዛሪቡ። "ኣብ ጭንቂ ስለ ዝነበርኩ ብሰላም ምስ ረኸብክዎ፡ ንብዓት መጺኡኒ። ብጣዕሚ ስምዒታዊ ህሞት'ዩ ነይሩ፤ ንሱ'ውን ናብታ ነፍሰ ጾር ዝኾነት በዓልቲ ቤቱ ክኸይድ ኣለኒ ኢሉ። ኣነ ስርሐይ'የ ዝሰርሕ ነይረ፤ ንሱ ግን ጀግና እዩ፡" ይብል። ምምሕዳር መጓዓዝያ ኣየር ኣመሪካ ብወገኑ፡ እታ ካብ ዝዀነ ዓይነት ሓደጋ ዝተረፈት ነፋሪት ናይ ውልቂ ከም ዝኾነትን ዘተሓሳስብ ጉድኣት ከም ዘይበጽሓን ገሊጹ። ነታ ነፋሪት እናብረረ እንከሎ ጥዕናዊ ጸገም ዘጋጠሞ ካፒተን ናብ ሆስፒታል ከም ዝተወስደን፡ እንተዀነ፡ ስሙን ዘለወሉ ኩነታትን ዝምልከት ግን ብወግዒ ዝተባህለ ነገር የለን።


ሎሚ ሰንበት ጥራይ ልዕሊ 1500 በረራታት ብሰንኪ ስግኣት ኮቪድ ተሰሪዞም

ንሎሚ ሰንበት ክካየዱ ትልሚ ተታሒዝሎም ዝነበሩ ልዕሊ 1500 በረራታት ምስራዞም ስዒቡ፡ ኣብ ልዕሊ ንበዓል ዝገሹ ሰባት ምጭንናቕ ከምዝፈጠረ ተገሊጹ። ‘ፍላይትስ ኣዌር ዳታ ትራኪንግ’ ዝተብሃለ  ኣብ በረራታት ኣትኲሩ ዝሰርሕ ትካል ከምዝበሎ፡ ኣብ ድሮ፣ ኣብ መዓልቲ ልደትን ጽባሒትኡን ብሓፈሻ ዛጊድ ልዕሊ 5900 በራራት ብብርኪ ዓለም ተሰሪዞም ኣለዉ። መንገድታት ኣየር ቻይናን ኣመሪካን በቲ ኩነታት ኣዝየን ካብ ዝተጸልዋ እየን። ጽባሕ ድማ እቲ ናይ ምስራዝ በረራ ክቕጽል ከምዝኽእል ይግምት። ኩባንያታት ኣየር መገዲታት ከምዝብልዎ፡ እቲ በረራረታት ብሰንኪ መልከፍቲ ኦሚክሮን ዋሕዲ ሰራሕተኛታት ኣጋጢመዎም ኣሎ። ዝበዝሕ ምስራዝ በረራራት ምስዚ ብቐጥታ ዝተኣሰሳር ከምዝኾነ ዝገልጹ እዞም ኩባንያታት፡ መብዛሕቲኦም ሰራሕተኛታቶም ብኮቪድ ተለኺፎም ወይ ድማ ንባዕሎም ወሺቦም ይርከቡ። ተመራመርቲ ኣብ ናይ መጀመርታ መጽናዕቶም እቲ ሓድሽ ዓሌት ኣዝዩ ሓደገኛ ከምዘይኾነ ገሊጾም እንተነበሩ’ኳ፡ ናህሪ ለብዒ እቲ ሕማም ግን ዓብዪ ዘሻቕል ኩነታት ኣስዒቡ ይርከብ። ‘ፍላይትስ ኣዌር’፡ እቲ ዝተጠቕሰ ትካል ተቖጻጻሪ በረራታታ ከምዝበሎ፡ ካብን ናብን ኣመሪካ ዝግበሩ ጥራይ ልዕሊ 450 በራራረታት ተሰሪዞም ኣለዉ። ብፍላይ ዴልታ፣ ዩናይትድን ጄትብሉን ኣዝዮም ካብ ዝተጸልዉ መገዲ ኣየራት እዮም ተባሂሉ። መንገዲ ኣየር ዩናይድ፡ በረራታቱ በቲ መልከፍቲ እቲ ሓድሽ ዓሌት ተፈልዩ ከምዘሎ ዘፍለጠ ኾይኑ፡ ዓማዊሉ ዝኾነ ምልክታት እንተርእዮም ናብ መዕርፎ ነፈርቲ ቅድሚ ምምጸኦም ኣብኡ ክጸንሑ እናደወለ የፍልጥ ነይሩ ተባሂሉ። ከምኡ ድማ ስራሕቲ በረርኡ፡ ብሰንኪ መልከፍቲ ሰራሕተኛታቱ ተሰናኺሉ ከምዘሎ ወሲኹ ሓቢሩ።


ነፈርቲ ካብ ሰማይ ቀልቀል ይኽዕዋ ድየን: ማዕረ ኽንደይ’ከ እቲ ቐልቀል ክፈሰና ይኽእል?

ኣይረድ እዩ ግን ከኣ ዝወረዶ ሰብ ኣሎ። ቀልቀል ሰብ እትረፍ ካብ ሰማይ ክፈሰካ ካብ ሽንቲ ቤት ክሽትተካ ዘጸይን እዩ። ኣብ ከባቢ ሂትሮ ዝነብር ሓደ ኢንግሊዛዊ ግን ንዓይ ኣጋጢሙኒ ይብል ኣሎ።  እቲ ጉዳይ ግን ብኸመይ እዩ ኮይኑ። ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ኣብ ደቡባዊ ክፋል ዓዲ እንግሊዝ ዝነብር ሓደ ሰብኣይ፡ ኣብ ኣታኽልቱ እናተዘናገዐ ካብ ሓንቲ ትሒታ ትበርር ዝነበረት ነፋሪት ቀልቀል ሰባት ፈሲሱዎ። ማዕረ ክንደይ ሓደገኛ እዩ እቲ ኩነት? ንሕና’ኸ ማዕረ ክንደይ ግዳያት ክንከውን ንኽእል? መብዛሕትኡ ግዜ እንግሊዛውያን ብዛዕባ ኵነታት ኣየር ይግደሱ እዮም። እንተኾነ ሓደ ብሸነኽ ምዕራብ ለንደን ኣብ እትርከብ በርክሼር ዝቕመጥ ሰብኣይ፡ ብዛዕባ እቲ ኣብ ልዕሊኡ ዘሎ ሰማያት ዘተሓሳስቦ ነገር ኣለዎ። እቲ ፍጻሜ ኣብ መፋርቕ ሓምለ እዩ ኣጋጢሙ።  እንተዀነ  ቤት ምኽሪ ናይቲ ከባቢ ተኣኪቡ ክሳብ ዝዝቲ እቲ ዛንታ ከይተነግረ ጸኒሑ። ኣባል ቤት ምኽሪ ካረን ደቪስ፡ ኣብቲ ሮያል ዊንድሶርን ማይደንፕን ዘዳለዎ ናይ ኣቬሺን ፎረም፡ ንሓደ ካብ ወከልታ ኣብ ጀርዲኑን ነብሱን ዘጋጠሞ "ዜፍርህን ዘሰምብድን" ፍጻመ ተዛሪባ። ብዛዕባ እቲ ካብ ሰማይ ዝፈሰሶ ቀልቀል ከኣ ምስ ሕጋውያን ኣካላት ከም እተራኸበት እውን ሓቢራ። እዚ ፍጻሜ እዚ ብኸመይ እዩ ኣጋጢሙ? ካብ ሰማይ ቀልቀል ከይፈሰና ኩላትና ንሰማይ ገጽና ቁሊሕ ክንብል ከድልየና ድዩ? እቲ ሰብኣይ ኣብታ ብንግስቲ ዓባይ ብሪጣንያ ዝውነን ዓቢ ጥንታዊ ህንጻ ዘለዋ ስምይቲ ከተማ ዊንድሶር እዩ ዝነብር። እታ ከተማ ነተን ንለንደን ዘገልግላ ሓሙሽተ ዓበይቲ መዓርፎ ነፈርቲ ሂትሮ ጎረቤተን እያ። እቲ ቀልቀል ዝፈሰሶ ሚስተር ደቪስ፡ ኣብ ነብሲ ወከፍ ዓመት፡ ካብ ነፈርቲ ደረቕ ቀልቀል ከምዝፈስስ ይፈልጥ ነይረ እዩ። እቲ ንዕኡ ዘጋጥሞ ግን ናይ ብሓቂ ረሳሕን ዘፈንፍንን። “ ኣብቲ እዋን ኣብ ጀርዲኑ እዩ ነይሩ፤ ስለዚ ናይ ብሓቂ ዘሰምብድ ተመኩሮ እዩ ኣጋጢሙዎ። ተስፋ እገብር ንመጻኢ ኣብ ልዕሊ ማንም ነባሪ እዚ ከባቢና ከይድገም” ኢላ። ጆን ባውደን እተባህለ ካልእ ኣባል ባይቶ ከኣ “ እዚ ሓደ ካብ ቢልዮን ዘጋጥም ዕድል እዩ” ክብል ገሊጹዎ። “ ኣብ ምውቕ ኩነታት ኣየር እናተዛነኻ ካብ ሰማይ ብዝፈሰሰ ጥሉል ቀልቀል ክትበላሾ ዘሕዝን እዩ” ኢሉ። ናይ ነፋሪት ዓይኒ ምድሪ ኣብ ፍሉይ ታንከራት እዩ ዝኽዘን፡ እተን ነፈርቲ ኣብ መሬት ምስ ዓለባ ከኣ ይጓሓፍን ይጸርን። ይኹን እምበር ሰበ-ስልጣን ዓለምለኸ በረራ፡ ዓይኒ ምድሪ ነፈርቲ ኣብ ኣየር  እውን ላሕኲ ክፍጠር ከም ዝኽእል ይእመኑ እዮም ። ሬድዮ ቢ.ቢ.ሲ በርክሼር ንኪኢላ ስነ-በረራ ጁልያን ብራይ፡ እቲ ንሚስተር ደቪስ ካብ ሰማይ ዝፈሰሶ ቀልቀል ከመይ ኢሉ ክኸውን ከምዝኸኣለ ሓቲቶሞ። "ዘመናውያን ነፈርቲ ብንፋስ ዝምጸ (ቫኪዩም) ዓይኒ ምድሪ ስለዘለወን ኣዝየን ውሑሳት እየን። እንተኾነ ኣብ መንጎ ‘ቲ መለጋግቦን መዕቆር እቲ ቀልቀል ታንከር  ዘሎ መካኒካዊ ጸገም’ዩ እቲ ሽግር” ይብል ብራይ። እንተዀነ ኩሉ ነገር 100% ኣይኮነን። እታ ነፋሪት ብእተፈላለየ ደረጃ ጸቕጢ ስለእትሓልፍ ኣብ ገሊኡ ቁሩብ ላሕኲ ክፈጥር ይኽእል እዩ። "እታ ነፋሪት ናብ ምድሪ ክትቀርብ እንከላ  ካብ ርሑቕ ብራኸ ስለእትቆልቁል እቲ ጸቕጢ ይቕየር እዩ - ስለዝኾነ ከኣ’ዩ እቲ ዘሕዝን ፍጻሜ ምትውሻሕ ቀልቀል ተኸሲቱ። "እዚ ዘሕዝን ተርእዮ ሳሕቲ እዩ ዘጋጥም። ቅድም ግን ብዙሕ ግዜ የጋጥም ነይሩ። ሽዑ ነቲ ሽንትን ቀልቀል ሰብን ካብ ብከላ ዝከላኸል ሰመያዊ ጸረ ብከላን ፈሳሲ ይድፈኦ ስለዝነበረ፡ ካብ ሰማይ ክወርድ እንከሎ፡ ሰባት “ሰማያዊ በረድ” ኢሎም ይጽውዑዎ ነይሮም "ይብል። ሓደ ካብቶም ቀልቀል ሰባት ካብ ነፋሪት ከም በረድ ክወርድ ዝረኣዩ ተወላዲ ኢብረ እትበሃል ዓዲ ሚስተር ፓል ተመክሮኡ ንሬድዮ ቤርክሻየር ገሊጹ ኣሎ። ፖል፡ "ካብ ሆስፒታል ልእልቲ ማርጋሬት እናወጻእኩ፡ ሓንቲ ናይ ካናዳ ነፋሪት ናብ መዓርፎ ነፈርቲ ሄትሮ ክትዓልብ ኣብ ዝቐረበትሉ እዋን ትሒታ ክትወርድ እንከላ ኣብ ቅድሚ ዓይነይ ኣብ ዓሰርተው ክልተ ወይ ሰለስተ ዝኸውን ጨናፍር  ኣግራብ ክፈስስ ርእየ እየ" ይብል። ፓል ካብቲ ሓደጋ ኣምሊጡ ብህይወት ምንባሩ ንሱን ደቂ በርክሻየር ብጸቱን ከም ዕድለኛ እዮም ዝቖጽሩዎ። "እዚ ሕጂ ወርቃዊ ዝመስል ቀልቀል ዝፈሰሶ ሰብኣይ ናይ ብሓቂ ዕድለኛ እዩ። እቲ ሰማያዊ በረድ ኢልና እንጽውዖ ነገር ፈሲሱዎ እንተ ዝነብር ብርግጽ ምቐተሎ ነይሩ” ይብሉ ክኢላታት። ናይ ብሪጣንያ ሲቪል ኣቭየሽን፡ ብ2016 ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ካብቲ ኣብ ልዕሊ ክሊ ኣየር ዓባይ ብሪጣንያ ዝግበር 2.5 ሚልዮን ዓመታዊ በረራታት፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት ኣስታት 25 ምፍሳስ "ሰማያዊ በረድ" ከም ዘጋጥም ብምግላጽ ከምኡ ዓይነት ተርእዮ ኣብ ዝተፈላለየ ክፍልታት ዓለም ከም ዘጋጥም ሓቢሩ። ካብ ኣመሪካ ግዝኣት ፐንሲልቫንያ ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ሓደ እዋን ኣብ ምዝንጋዕ ፓርቲ ኣብ ዝነበሩ ሰባት ባህ ዘየብል ፈሳሲ ቀልቀል ፈሳሲ ከም ዘጋጠመ ሓቢሮም። ጆ ካምብራይ ዝተባህለ ካብ ሌቪታውን ንሓንቲ መደበር ተለቪዥን ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ በዓለ ልደት 16 ዓመት ጓሉ ካብ ሰማይ ብዝፈሰሰ ደስ ዘየብል ሽታ ዘለዎ ፈሳሲ ከም ዝተበላሸወን ግን ዕድል ገይሮም እቲ ተተኺሉ ዝነበረ ዳሳት ንመብዛሕትኦም እቶም ዕዱማት ከምዝተኸላኸለሎም ገሊጹ። ኣብ ጥሪ 2018 ኣብ ሰሜናዊ ህንዲ ግዝኣት ኣብ እትርከብ ሃራያና እትበሃል ሓንቲ ቊሸት ናብ በረድ ዝተቐየረ ቀልቀል ሰባት ካብ ኣውሮፕላን ናብ ምድሪ ወዲቑ ። እቲ ፋዚልፑር ባድሊ ኣብ እትበሃል ቚሸት ዝወደቐ ካብ 10-12 ኪሎ ዝምዘን በረድ ሓደ ዓቢ "ዓብዪ ጕድጓድ" ፈጢሩ። ሓደ ላዕለዋይ ብዓል ስልጣን ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ገሊኦም ነበርቲ እታ ቚሸት፡ ካብቲ ኣብ ምድሪ ዝወደቐ በረድ መሰል ደረቕ ቀልቀል ንኣባይቶም ከምዝወሰዱ ምስምዑ ሓቢሩ። ኣብ ታሕሳስ 2015፡ ሓንቲ ጓል 60 ዓመት ሰበይቲ ክንዲ ሓደ ኵዑሶ እግሪ ዝኸውን ሰማያዊ በረድ ካብ ሰማይ ወሪዱ ከም ዝሃረማ ኢንድያን ታይምስ ሓቢራ። ኣብ ህንዲ ቀልቀል አዕዋፍ ወይ ርግቢ እንተዓሊቡካ ከም ጽቡቕ ዕድል እዩ ዝቑጸር። እቲ ፈለማ ኣብ ዚንጎ ዓሊቡ  ዳሕራይ ተፈርኪሹ  ነታ ሰበይቲ መንኩባ ዝሃረማ ከቢድ  ዝበረደ ቀልቀል ብምሉኡ ኣብ ነብሳ እንተዝዓልብ ፈጺማ ኣይምደሓነት ነይራ። ሚስተር ብራይ፡ ነቲ ኣብ ከተማ ዊንድሶር ሓደጋ ቀልቀል ዘጋጠሞ ሰብን ንዓና ንኹላትናን ዝኸውንን ብስራት ኣለዎ። ግን ኩሉ ሳዕ ልዕሌና ናብ ዘሎ ሰማያት  ቑሊሕ ምሊሕ ክንብልን ክንጭነቕን የብልናን። ሰበ ስልጣን ሲቨል ኣቭየሺን፡ ነፈርቲ ናብ መዓርፎአን ኣብ ዝቐርባሉ እዋን ክገብርኦ ዘለወን ነገር ይቕይርዎ ኣለዉ ። እተን ነፈርቲ፡ ነቲ ኣብ ሰማይ እተዋህለለ ቀልቀልን ሽንትን ኣብ ክንዲ ኣብ ውሱን ቦታ ዘፍስሰሶ ኣብ ሰማይ ኣብ ዝሰፍሐ ቦታ ከምዝንጸግ ዝገብር ሲይስተም የተኣታትዉ ኣለው። እዚ ማለት ከኣ እቲ ሓደጋ ኪጸብብ ግን ከኣ ኣብ ዝሰፍሐ ቦታ ክመቓራሕ ክሕግዝ እዩ ይብል ብራይ። በዚ ምኽንያት ኣብቶም ሕጂ ጎረባብቲ መዓርፎ ነፈርቲ ዘለዉ ሰባት እቲ ሓደጋ ክንኪ እንከሎ ኣብ ገለ እቶም ካብ መዓርፎ ነፈርቲ ቍሩብ ርሒቖም ዝነብሩ ግና ፡ ናብ ሓደገኛ ዞባ ይኣትው ኣለው ማለት እዩ። ኣብቲ ኣጋጣሚ ሚስተር ብረይ እቲ ኣብ  ዊንድሶር ሓደጋ ዘጋጠሞ ሰብ ጉብእ ካሕሳ ክሓትት ከም ዝኽእል ሓቢሩ። ሚስ ደቪስ፡ (እቲ ሓደጋ ዘጋጠሞ ሰብ) ምስታ መገዲ ኣየር ምስ ተራኸበ ፈለማ ነፋሪቶም ብእኡ ከምዘይሓለፈት እኳ እንተገለጹ ዳሕራይ ግን ብመርትዖ ከምዝተኣመኑ ሚስተር ዴቪድሰን ገሊጹ። ኣብ ኣኼባ ባይቶ ምስክርነቱ ዝሃበ ተቐማጢ እቲ ቦታ ኣንድሪው ሆል፡ እቲ  ግዳይ ግቡእ ካሕሳ ክሓትት ቅኑዕ ምዃኑ ገሊጹ። "ትካላት ማይ፡ ናብ ሩባታት ረሳሕ ፈሳሲ ምስ ዝደፍኣ፡ ሚልዮናት ገንዘብ እየን ዝቕጽዓ፣ ሓንቲ ነፋሪት ናብ ርእሲ ሰባት ቀልቀል ምስ እትዅዑ ግን ስለምንታይ ካሕሳ ዘይትኸፍል” ክብል ይሓትት። እንተዀነ፡ ሚስተር ደቪስ እቲ ከባቢ ተወሳኺ መድሕን ( ኢንሹራንስ) ከምዘይከፍል ይዛረብ። "ንሓደ ክልተ ሓደጋ ዘጋጥሞም ክብል ንመድሕን ብዙሕ ገንዘብ ክኽፈል ኣይግባእ” ይብል። ቢቢሲ፡ ሓሳብን ርእይቶን በዓል መዚ ሲቪል ኣቭየሽን ዓዲ-እንግሊዝ ክሰምዕ እኳ እንተሓተተ ንሓያሎ መዓልታት መልሲ ኣይረኸበን። ካልእ ብዛዕባ እዚ ሕማቕ ነገር እዚ ክዛረብ ዘይደሊ ምንጪ ተመሳሳሊ ተሞኩሮ ኣለዎ። ይኹን እምበር ኣብ ጋዜጣታት ታብሎይድ ብሪጣንያ  ተዛሪቡ ነቲ ነገር ከሰራስሮ ኣይደለየን። ብሪጣንያውያን ብዛዕባ እቲ ካብ ሰማይ ዝፈስስ ነገራት ናይ ምምይያጥ ድሌቶም ድሩት እዩ ዝመስል ።


በዓል መዚ ሲቪል ኣቭየሽን ኢትዮጵያ ኣብ ክሊ ኣየር እታ ሃገር ናይ ድሕነት ስግኣት ከምዘየሎ ገሊጹ

በዓልመዚ ሲቪል ኣቭየሽን ኢትዮጵያ ኣብ ክሊ ኣየር እታ ሃገር ዝግበር ዝኾነ ዓይነት በረራ ውሑስን ድሕነቱ ዝተሓለወን ከም ዝኾነ ኣፍሊጡ። እቲ በዓል ስልጣን ነዚ መግለጺ ዝሃበ፡ ምምሕዳር ኣቭየሽን ኣመሪካ (ኤፍኤኤ) ብረቡዕ ኣብ ዘውጽኦ መዘኻኸሪ “ነፈርቲ ብቐጥታ ኮነ ብተዘዋዋሪ ኣብ መሬት ወይ’ውን ካብ መሬት ናብ ኣየር ንዝትኮሱ ኣጽዋር ክቃልዑ ይኽእሉ እዮም” ምባሉ ስዒቡ እዩ። እቲ በዓልስልጣን ኣብ ዝሃቦ ምላሽ፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ንዝርከብ ኣህጉራዊ መዕርፎ ነፈርቲ ወሲኽካ ኣብ ዝኾነ ክፋል እታ ሃገር ንዝግበሩ በረራታት ብምልኦም ዘስግእ ከምዘየሎን ድሕነቶም ዝተሓለወን እዩ ኢሉ። ወሲኹ’ውን ኣብ ክሊ ኣየር ኢትዮጵያ ንዝግበር በረራ ብዝምልከት ዝወጽአ መጠንቀቕታን ዝተዘርግሐ ጸብጻባትን “መሰረት ዘይብሉን ምስቲ ሓቂ ፍጹም ዝጻረር እዩ” ኢሉ። እቲ በዓልስልጣን፡ ድሕነት ክሊ ኣየርን መዕርፎ ነፈርትን ውሑስን ዘተኣማምንን ምዃኑ ንምርግጋጽ ኩሉ ዓይነት ስጉምቲ ይወስድ ምህላው ንተጠቀምቲ ከረጋግጽ ከምዝፈቱ ብምግላጽ ነዚ’ውን ኣድላዪ ዓለምለኻዊ መምርሒታት ተግባራዊ ኣብ ምግባር ከምዝርከብ ሓቢሩ። ምምሕዳር ኣቭየሽን ኣመሪካ ኣብቲ ዘውጽኦ መዘኻኸሪ፡ ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ኢትዮጵያ ብዝቕጽል ዘሎ ኲናት ብዝተኣሳሰር ንናይ ኣየር በረራ ስግኣት ከምዘሎ ብምጥቃስ፤ ብፍላይ ኣብ እዋን ምዕላብን ምብጋስን ሓዊሱ፡ ትሕት ብዝበለ ብራኸ ዝበሩ ነፈርቲ ጥንቃቐ ክገብሩ መኺሩ። ኣዲስ ኣበባ ዋና ማእከል ናይቲ ኣብ ኣፍሪቃ ዝዓበየ መገዲ ኣየር ካብ ምዃና ብተወሳኺ፡ ብዙሓት ዓለምለኻዊ መገዲ ኣየራት ንኣህጉራዊ መዕርፎ ነፈርቲ ቦሌ ኣዲስ ኣበባ ይጥቀሙ። ኤፍኤኤ ዘውጽኦ መዘኻኸሪ ብዛዕባ ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ኣዲስ ኣበባ ዝተኸሰተ ነገር ኮነ ስግኣት ብዛዕባ ምህላው ኣይገለጸን፤ እንተኾነ ግና እቲ ኲናት እናበኣሰ እንተመጺኡ ጥንቃቐ ክግበር መኺሩ። በዓልስልጣን ኣቭየሽን ኢትዮጵያ ግና ኣብ መላእ እታ ሃገር ብፍላይ ድማ ኣብ ከባቢ መዕርፎ ነፈርቲ ኣዲስ ኣበባ ንመጉዓዝያ ኣየር ዘስግእ ኩነተት ከምዘየሎ ሓቢሩ። ኣመሪካ፡ እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ኲናት እንዳገደደ ድሕሪ ምምጽኡ ዜጋታታ ካብታ ሃገር ክወጹ ብተደጋጋሚ ኣተሓሳሲባ እያ። መንግስቲ ግና ከምዚ ዓይነት መጠንቀቕታ ንምሃብ ዝድርኽ ናይ ድሕነት ስግኣት ኣብ ርእሰ ከተማ እታ ሃገር ከምዘየሎ ብምጥቃስ ብተደጋጋሚ ክነጽጎ ጸኒሑ እዩ።


ቻይና፡ 132 ሰባት ሒዛ ትጉዓዝ ዝነበረት ቦይንግ ወዲቓ

ኣብ ቻይና 132 ሰባት ኣሳፊራ ትጉዓዝ ዝነበረት ቦይንግ 737 ከም ዝወደቐት ማዕኸን ዜና ቻይና ጸብጺቡ። እታ ዋንነታ ናይ መገዲ ኣየር ኢስተርን ዝኾነት ነፋሪት ኣብ ግዝኣት ጉዋንግዢ እያ ወዲቓ። ክሳብ ሕጂ ብሰንኪ እዚ ሓደጋ ቑጽሪ ዝሞቱ ሰባት ኣይተፈልጠን። እቲ ሓደጋ ኣብቲ እምባታት ዝበዝሖ ዞባ ከም ዘጋጠመን ኣብቲ ከባቢ ኣብ ዝርከብ ጫካ ሓደጋ ሓዊ ከም ዝተላዕለን ተገሊጹ። ቑጽሪ በረራ MU5735 ናብ ግዋንግዦ ትጉዓዝ ዝነበረት ነፋሪት ምዃና ተሓቢሩ። እታ ነፋሪት ብኣቆጻጽራ ሰዓት እታ ሃገር ኣብ ሰዓታት ድሕሪ ቐትሪ ካብ ኩንሚንግ ተበጊሳ ናብ ግዋንግዦ ትጉዓዝ ነይራ ተባሂሉ። ጉዋንግዢ ኣብ ሰሜናዊ ዞባ እትርከብ ኮይና ኣብ ደቡብ ምብራቕ እታ ሃገር ኣገዳሲት ከተማ እያ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ሰብ ሞያ ኣድሕን ህይወት ናብቲ ከባቢ ከም ዝተዋፈሩ ማዕኸን ዜና ሲሲቪቪ ጸብጺቡ። መስመር በረራ ነፈርቲ ዝከታተል መርበብ ሓበሬታ ፍላይትራዳር23 ናይ መወዳእታ ሓበሬታ እታ ነፋሪት ቀትሪ ሰዓት 02፡22 [ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ] 3225 ጫማ ብራኸ ትበርር ኣብ ዝነበረትሉ ጥራይ ዝተመዝገበ ምዃኑ ይሕብር።


ኮቪድ 19፡ ን20 ኣዋርሕ ተዓጽዩ ዝጸንሐ ዶባት ኣመሪካ ካብ ሎሚ ጀሚሩ ንኽቱባት ክፉት ክኸውን’ዩ

ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ካብ እዋን መሪሕነት ፕረዚደንት ኣመሪካ ነበር ዶናልድ ተራምፕ ጀሚሩ፡ ን20 ኣዋርሕ ተዓጽዩ ዝጸንሐ ዶባት ኣመሪካ ካብ ሎሚ ሰኑይ ጀሚሩ ንኽልተ ግዜ ዝተኸተቡ በጻሕቲ ክኽፈት ምዃኑ ተገሊጹ። በቲ ኣብ እዋን መሪሕነት ዶናልድ ትራምፕ ዝተነበረ እግዳ፡  ዓባይ ብሪጣንያን ሃገራት ሕብረት ኣውሮጳን ዝርከብኣን 30 ሃገራት በቲ ሕጊ ተጸልየን እየን። ካብ ሎሚ ጀሚሮም ናብ ኣመሪካ ዝገሹ ሰባት ክበዝሑ ከምዝኽእሉ ብኣጋ ተገሚቱ ኣሎ። ላዕለዋይ ሓላፊ ኣብ ፓሪስ ዝመደበሩ ጆሰት ቮየጅስ ዝተብሃለ ኤጄንሲ መገሻታት ንሮይተርስ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ "ኣዝዩ ደስ ዘብል ውሳነ'ዩ" ድሕሪ ምባል፡ እቲ ውሳነ ምስ ተመሓላለፈ ኣብ ስርሖም ጻዕቂ ክገሹ ዝደልዩ ሰባት ከምዘጋጠሞም ብሓጎስ ገሊጹ። ኣመሪካ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንምግታእ ካብ መጀመርታ 2020 ጀሚራ ካብ ቻይና ናብ ኣመሪካ ክኣትዉ ንዝደልዩ ገያሾ ከምዝኣገደት ዝዝከር ከይኑ፡ እቲ እገዳ ቀስ እናበለ ናብ ካልኦት ሃገራት'ውን ቀጺሉ። እቲ እገዳ ካብ ብሪጣንያ፣ ሃገራት ኣውሮጳ፣ ቻይና፣ ህንዲ፣ ደቡብ ኣፍሪቃ፣ ኢራን፣ ብራዚልን ካልኦት ሃገራትን ተበጊሶም ናብ ኣመሪካ ክኣትዉ ዝደልዩ ዘይኣመሪካውያን ናብ ኣመሪካ ከይኣትዉ ዝኽልክል'ዩ። ብመሰረት ኣመሪካ ኣውጺኣቶ ዘላ ሕጊ፡ ናብ ኣመሪካ ክኣትዉ ዝደልዩ ገያሾ፡ ቅድሚ መገሸኦም ከምዝተኸተቡ ዘረጋግጽ ወረቐት ክሕዙ፡ ወይ'ውን ቅድሚ መገሸኦም ኣብ ዝነበራ 72 ሰዓታት ተመርሚሮም ካብ መልከፍቲ ኮቪድ ነጻ ምዃኖም ዘረጋግጽ ወግዓዊ ወረቐት ክሕዙ ክግደዱ እዮም። ጓል 63 ብሪጣንያዊት ኣሊዶን ሄንሪ ንኤኤፍፒ ኣብ ዝሃበቶ ቃል "ኣዝዩ ከቢድ እዋን'ዩ ነይሩ፡ ሕጂ ግን ናብ ኣመሪካ'ሞ ክኸይድ ነቲ ዝናፈቕክዎ ወደይ ክርእዮ" ኢላ። ብዘይካ'ዚ ፡ ኣመሪካ ነቲ ምስ ካናዳን ሜክሲኮን ዘራኽባ ዶባት'ውን ንዝተኸተቡ ሰባት ክፉት ገይራቶ ኣላ። ነዚ ሓዲሽ ሕጊ ተጠቂሞም ናብ ኣመሪካ ክኣትዉ ዝደልዩ ኣሽሓት ስደተኛታት ድሮ ኣብ ዶብ ሜክሲኮን ኣመሪካን ክተኣኻኸቡ ጀሚሮም ኣለዉ።


ስድራ ግዳያት ነፋሪት ቦይንግ ኣንጻር መንግስቲ ኣመሪካ ሕጋዊ ጥርዓን ኣቕሪቦም

ስድራ ግዳያት ሓደጋ ነፋሪት ቦይንግ ማክስ 737 ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኣመሪካ ሕጋዊ ጥርዓን ኣቕሪቦም። ንሳቶም ኣመሪካ ቦይንግ ንርእሱ ካብ ክሲ ገበን ንምክልኻል ውሕስና ንክረክብ ዘኽእሎ ምስ ናይ ዘይምኽሳስ ስምምዕ ዝመሳሰል ሰነድ ብሚስጢር ኣዳሊያ ኢሎም ይኸሱ። እዚ 'Deferred Prosecution Agreement' (DPA) ዝብሃል ኮይኑ ዓቃቢ ሕጊ ተኸሳሲ ዝተወሰኑ ረቛሒታት ንምምላእ ክሰማማዕ እንከሎ ዓቃቢ ሕጊ ምሕረት ንክህቦ ዝሰማምዐሉ ኣብ ፍቓድ ዝተሞርኮሰ ኣማራጺ'ዩ። ኣብ መጋቢት 2019 ዓ.ም [አቆጻጽራ ኤውሮጳ] ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ዝኾነት ቑጽሪ በረራ ET302 ካብ መዓርፎ ነፈርቲ ኣዲስ ኣበባ ምስ ተበገሰት ኣብ ውሽጢ ውሑዳት ደቓይቕ ሓደጋ ምውዳቕ ከም ዘጋጠማ ይዝከር። እዚ ምስቲ ተመሳሳሊ ሓደጋ ዘጋጠማ ነፋሪት መገዲ ኣየር ማሊዢያ ዝኾነት ማክስ 737 ተደሚሩ ካልኣይ ሓደጋ እዩ። ድሒሩ ብዝተኻየደ ምጽራይ ኣብ ክልቲኡ ሓደጋታት ኣብ ናይ በረራ መቆጻጸሪ 'ሶፍትዌር' ዘጋጠመ ጌጋ፡ ምኽንያት እቲ ሓደጋ ምዃኑ ክግለጽ እንከሎ ብጠቕላላ 346 ሰባት ሞይቶም። ክሳብ ሕጂ ምስቲ ሓደጋ ብዝተሓሓዝ ላዕለዋይ ፓይለት ቴክኒክ ዝነበረ ማርክ ፎርክነር ዝተባሃለ ሓደ ሰብ ጥራይ'ዩ ክሲ ገበን ቐሪብሉ ዘሎ። ንሱ ኮነ ኢሉ ብዛዕባ ናይቲ መቆጻጸሪ በረራ ሶፍትዌር ሓበሬታ ንምሕባእ ንምምሕዳር ኣቪየሽን ኣመሪካ ኣታሊሉ ዝብል ክሲ ቐሪብሉ ኣሎ። እቶም ስድራ ግዳያት እቲ ሓደጋ ነፋሪት ናብ ቤት ፍርዲ ቴክሳስ ኣብ ዘቕረብዎ ጥርዓን ቤት ጽሕፈት ፍትሒ ኣመሪካ ኣብ ልዕሊ ኩባኒያ ቦይንግ ዝካየድ መርመራ ገበን ምህላው ሓቢኡ ክብሉ ይኸሱ። ብተወሳኺ እቲ ምጽራይ ንምፍታሕ ምስ ቦይንግ ኣብ ዝሰርሓሉ እዋን ንስድራ ግዳያት ነፋሪት ET302  ከምዚ ዓይነት መርመራ ብዛዕባ ምህላው ክሒዱ ዝብል ጥርዓን ኣቕሪቦም ኣለው። ኣብ ወርሒ ጥሪ 2021 ሓድሽ ምምሕዳር ኣመሪካ ናብ ስልጣን ቅድሚ ምምጽኡ ኣብ ዝነበራ መዓልታት''ዩ እቲ ቦይንድ ንርእሱ ካብ ክሲ ገበን ንምክልኻል ውሕስና ዝህቦ ስምምዕ [DPA] ወግዓዊ ኮይኑ። ቦይንግ ድማ 2.5 ቢልዮን ዶላር ካሕሳን መቕጻዕትን ክኸፍል ተሰማሚዑ። ኣብቲ እዋን ቤት ጽሕፈት ፍትሒ ኣመሪካ "ሰራሕተኛታት ቦይንግ ኣሰራርሓ ማክስ 737 ዝምልከት ንምምሕዳር ኣቪየሽን ፌደራል ሓበሬታ ኣታሊሎም ንምሕባር ብምፍታን ናይ ከስቢ መገዲ መሪጾም" ኢሉ ነይሩ። ጠበቓታት ስድራ ግዳያት ኣብቲ ስምምዕ ናይ ምድርዳር ሓላፍነት ዘለዎ ጠበቓ ሕጊ እቲ ቤት ጽሕፈት ንቦይንግ ናብ ዝውክል ናይ ሕጊ ትካል ከም ዝተጸንበረ ይገልጹ። ስለ ዝኾነ ድማ ቤት ፍርዲ ናይ ቦይንግ ናይ ዘይምኽሳስ መሰል ንክስረዝ ሓቲቶም። ቦይንግ ርኢይቶ ክህብ ተሓቲቱ ኣይመለሰን።


ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ ኮምቦልቻ ተቛሪፁ ዝነበረ በረራ ከምዝጅምር ተገሊፁ

መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ ኮምቦልቻ/ደሴ ተቛሪፁ ዝነበረ በረራ ኣየር፡ ካብ 27 ታሕሳስ 2014 ኣቆፃፅራ ግእዝ ከምዝጅምር ኣፍሊጡ። እቲ መገዲ ኣየር ካብቲ ዝተፀርሐ ዕለት ጀሚሩ፡ በብመዓልቱ በረራታት ከምዝህልዉ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ሓቢሩ። ከተማታት ደቡብ ወሎ ዝኾና ደሴን ኮምቦልቻን ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ሓይልታት ትግራይ ምውዓለን ስዒቡ’ዩ፡ እቲ መገዲ ኣየር ናብ ኮምቦልቻ ዝገብሮን ንኽልቲአን ከተማታት ዘገልግል በረራታት ከቋርጽ ተገዲዱ ጸኒሑ። እቲ መገዲ ኣየር ናብ መዕርፎ ነፈርቲ ኮምቦልቻ ዝገብሮ መዓልታዊ በረራ ንኣስታት ክልተ ወርሒ ኣቋሪፁ ኔሩ። ካብ ኮምቦልቻ ብተወሳኺ ናብ ከተማ ላሊበላ ንኣዋርሕ ኣቋሪፅዎ ዝነበረ በረራ’ውን ካብ ትማሊ ሰኑይ 15 ታሕሳስ 2014 ኣቆፃፅራ ግእዝ ጀሚሩ በረራ ከምዝጀመረ ገሊፁ። ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ሓይልታት ትግራይ ኣብ ዝነበራ ከተማታት መብራህቲ፣ ኣገልግሎት ማይን ስልክን ተቛሪፁ ከምዝነበረ ዝዝረብ እንትኾን፡ ሓይልታት መንግስቲ ኢትዮጵያ ነተን ከተማታት ምስ ተቖፃፀሩ እቶም ኣገልግሎታት ከምዝተመለሱ ነበርቲ ይገልፁ። እቶም ነበርቲ፡ ኣብ ብዙሓት ከባብታት ክልላት ኣምሓራ ተቛሪፆም ዝነበሩ ኣገልግሎት ኢንተርነትን ባንክን፡ ኣብ ገለ ከባብታት ድማ መጓዓዝያ ከምዝተመለሱ ሓቢሮም። ኣብያተ ፅሕፈት መንግስትን ኣብያተ ትምህርትን’ውን ከምዝተኸፈቱ ተገሊፁ። ብሰንኪ ኵናትን ገደብ መጓዓዝያን ወሲኹ ዝነበረ ዋጋ ቀረብ ሃለኽቲ ሸቐጣት’ውን ብውሱን መልክዑ ከምዝነከየ ነበርቲ ተዛሪቦም። እንተኾነ፡ ሕዚ’ውን ኣብ ከተማ ሰቖጣን ከባቢኡን ዝበሉ ገለ ከተማታት ክልል ኣምሓራ ኣገልግሎት ማይን መብራህትን ከምዘየለ እቶም ነበርቲ ይዛረቡ። ብሰንኪ እቲ ልዕሊ ሓደ ዓመት ኣቑፂሩ ዘሎ ኵናት ኣብ ትግራይ መሰረታዊ ኣገልግሎት መብራህቲ፣ ማይ፣ ስልክን ባንክን ተቛሪፆም፡ ትግራይ ኣብ ሙሉእ ዕፅዋ ትርከብ። ኣብ ትግራይ ልዕሊ 6 ነጥቢ 3 ሚልየን ህዝቢ ድማ ህፁፅ ሰብኣዊ ሓገዝ ከምዘድልዮ ተገሊፁ’ዩ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ ሕዳር ኣብ ትግራይ ተወሊዑ፡ ካብ መወዳእታ ወርሒ ሰነ ንነዘ ናብ ጎረባብቲ ክልላት ዓፋርን ኣምሓራን ዝለሓመ ደማዊ ኵናት፡ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ሂወት ኣሽሓት በሊዑ፣ ሚልየናት ካብ መረበቶም ኣመዛቢሉ፣ ጠንቂ መጠነ ሰፊሕ  ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ምዃኑ ይፍለጥ። ኣብዚ እዋን ሓይልታት ትግራይ ካብ ክልላት ዓፋርን ኣምሓራን ናይ ስትራቴጂ ለውጥን ምትዕርራያት ቦታን ከም ዝገበሩ ብምግላፅ ከምዝሰሓቡ ምግላፆም ይዝከር። መንግስቲ ግን ተደፊኦም ከምዝወጹ እዩ ዝገልጽ። ኣብቲ ኵናት ኩሎም ሓይልታት ገበናት ኵናት ክኾኑ ዝኽእሉ ከበድቲ ግህሰታት ሰብኣዊ መሰል ከምዝፈፀሙ ፀብፃባት ይሕብሩ። ኣሜሪካ ሓዊሱ ማሕበረሰብ ዓለም እዚ ኵናት ብሰላማዊ መገዲ ከብቅዕ ተደጋጋሚ ፃዕሪ ይገብሩ’ኳ እንተለዉ፡ ዛጊድ ፍረ ኣየፍረየን።


ሓንቲ ነፋሪት ኣብ መትረብ ኢንግሊዝ ጠፊኣ

ካብ ዓዲ  እንግሊዝ ትበርር ዝነበረት ንኡሽቶ ነፋሪት ኣብ  መትረብ ኢንግሊዝ ጠፊኣ። እታ ፒኤ-28 ዝተባህለት ነፋሪት ብቐዳም ኣብ ሰዓታት ቀትሪ ካብ ዓዲ እንግሊዝ ዌልስበርን ናብ ሌ ቶኬ ዝተባህለት ከተማ  ፈረንሳ ኣብ  እትጉዓዘሉ ዝነበረ እዋን እያ ጠፊኣ። ሓለውቲ ገምገም  ባሕሪ ፈረንሳ እታ ነፋሪት ክልተ ሰባት ሒዛ ትጉዓዝ ከም ዝነበረት ብምግላጽ “ምጥፍኣ ከም ዘተሓሳሰቦም” ሓቢሮም። ኣብ  መትረብ ኢንግሊዝ ዝንቀሳቐሱ  መርከበኛታት ስብርባር እታ  ነፋሪት እንተረኸቡ  ክእልሹ  ዝተዋፈሩ ኮይኖም፡ እቲ ኣለሻ ሎሚ’ውን ቀጺሉ ክውዕል’ዩ። ኣብቲ ትማሊ ክካየድ  ዝወዓለ ኣለሻ ክልተ ነፈርቲ ፈረንሳን ሓንቲ ጃልባን ከምኡ’ውን ነፋሪት ብሪጣኒያ ተዋፊረን እታ ዝጠፍአት ነፋሪት ዘላትሉ ቦታ ንምፍላጥ ጻዕሪ ክገብራ ውዒለን።


መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ነፈርቲ ቦይንግ 737 ማክስ ናብ ስራሕ ክምለሳ ምዃነን ኣፍሊጡ

መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ነፈርቲ ቦይንግ 737 ማክስ ድሕሪ ሓደ ወርሒ ናብ ስራሕ ንምምላስ ኣብ ናይ መወዳእታ ናይ ምድላው ምዕራፍ ከምዘሎ ኣፍሊጡ፡፡ ቦይንግ 737 ማክስ ዝዓይነተን ነፈርቲ በረራ ደው ካብ ዘብላ ክልተ ዓመት ሓሊፉወን ኣሎ፡፡ ብኣቆጻጽራ ግእዝ 01 መጋቢት 2011 ዓ/ም ንጉሆ፡ 149 ሰባት ኣሳፊራ ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ ናይሮቢ ዝተበገሰት ነፋሪት ቦይንግ 737 ማክስ፡ ቑጽሪ  በረራ ET302፡ ድሕሪ ምውዳቓ እየን እተን ነፈርቲ ደው ክብላ ተገይረን፡፡ ነቲ ሓደጋ ስዒቡ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ዝውንነን ጥራሕ እንተይኮናስ፡ ኣብ መላእ ዓለም ዝርከባ ነፈርቲ ቦይንግ 737 ማክስ ምስ ጸገም ምቁጽጻር ድሕነት ብዝተሓሓዝ በረራ ኣቋሪጸን ምጽንሐን ይፍለጥ። መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ንዋና ፈጻሚ ስራሕ እቲ ትካል ተወልደ ገብረማርያም ጠቒሱ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ እቲ መንገዲ ኣየር ንድሕነት ቀዳምነት ከምዝህብ ብምግላጽ እተን ነፈርቲ ናብ ኣገልግሎት ከምዝምለሳ ኣመልኪቱ፡፡ እቲ መገዲ ኣየር ኣብዚ ውሳነ ዝበጸሐ፡ ኣብ መላእ ዓለም ዝርከቡ ተቖጻጸርቲ ድሕነት በረራ፡ "ነፈርቲ ቦይንግ 737 ማክስ ንምብራር ብቑዓት እየን" ኢሎም ፍቓድ ስለዝሃቡን ኣብ መላእ ዓለም ዝርከቡ 34 መንገዲ ኣየራት እተን ነፈርቲ ናብ በረራ ምምላሶምን ስዒቡ ከምዝኾነ ሓቢሩ። መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ነተን ነፈርቲ ናብ ስራሕ ንምምላስ ንኣስታት ክልተ ዓመታት ኣብተን ነፈርቲ ዝተገበሩ ምምሕያሻት ዲዛይን እናፈተሸን ፍቓድ ክሳብ ዝወሃቦ እናተጸበየን ከምዝጸንሐ ኣፍሊጡ'ሎ። ብተወሳኺ ኩሎም ኣብረርቲ፣ መሃንዲሳት፣ ቴክሻናትን ሰራሕተኛታት በረራን ኣብ ድሕነት እተን ነፈርቲ ዘለዎም እምነት ኣብ ዝድለ ደረጃ ከምዝበጽሐ ገሊጹ፡፡ ነፈርቲ ቦይንግ 737 ማክስ ኣብ ዝሓለፈ ሓደ ዓመት፡ መንገደኛታት ብምጉዕዓዝ 275 ሽሕ በረራታት ከምዘካየዳ እውን ተሓቢሩ፡፡ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ድሕነት እተን ነፈርቲ ዘተኣማምን ኮይኑ ናብ በረራ ንምምላስ ኣብ ኩለን ነፈርቱ ኣደላዪ ምምሕያሻት ከምዝገበረ ኣፍሊጡ። በዚ መሰረት እተን ነፈርቲ ኣብ ዝመጽእ ወርሒ ለካቲት ናብ ኣገልግሎት ዝምለሳ ኮይነን፡ ኣብ ወርሒ ጥሪ ዝርዝር መብርሂ ክወሃብ እዩ ኢሉ፡፡ ኣዝየን ዘመነዎት ዝባሃላ ነፈርቲ ቦይንግ 737 ማክስ ኣብ መቆጻጸሪ ስርዓት በረራ ብዘጋጠመ ጸገም፡ ኣብ ነፈርቲ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያን ኢንዶኔዥያን ተመሳሳሊ ሓደጋ ከምዘጋጠመ ይዝከር። ኣብ ክልቲአን ሓደጋ ዘጋጠመን ነፈርቲ ዝነበሩ 346 ሰባት ኩሎም ብምሟቶም ድማ ቦይንግ ንስድራ ግዳኣት ብቢልዮን ዶላራት ካሕሳ ክኸፍል ተሓቲቱ። ቦይንግ ብፍላይ ነቲ ኣብ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ዘጋጠመ ሓደጋ ስዒቡ ኣብ ቅልውላው ዝኣተወ ኮይኑ፡ ብቢልዮን ዶላር ዝግመት ኣታዊ እውን ስኢኑ።


ካብ ሓደጋ ነፋሪት ቻይና፡ ብህይወት ዝተረፈ እንተሎ ንምርካብ ጻዕሪ ይቅጽል ኣሎ

ሰራሕተኛታት ህይወት ኣድሕን ቻይና፡ ካብታ ትማሊ 132 ተሳፈርቲ ሒዛ ኣብ ደቡብ ቻይና ዝወደቐት ነፋሪት ብህይወት ዝተረፈ ሰብ እንተሎ ኣለሻ ኣብ ዘካይድሉ ዘለዉ፡ ስድራ ናይቶም ኣብታ ነፋሪት ዝነበሩ ናይ መወዳእታ ቅባጸት ንኽንገሮም ኣብ ከባቢ መዓርፎ ነፋሪት ኮይኖም ይጽበዩ ኣለዉ። እታ ብቻይና ኢስተርን ኣየርላየን ትውነን ነፋሪት ትማሊ 132 ገያሾ ሒዛ እናበረረት እንከላ'ያ ኣብ ዞባ ጓንጉዚ ቻይና፡ ኣብ እምባታትን ጫካታትን ዝበዝሖ ቦታ ወዲቓ። እቲ ሓደጋ ንብዙሓት ከሰንብድ እንከሎ፡ ፕረዚደንት ቻይን ጠንቂ ምውዳቕ እታ ነፋሪት ቅልጡፍ መርመራ ክግበረሉ ትእዛዝ ኣመሓላሊፉ ኣሎ። ኣማኢት ሰራሕተኛታት ህይወት ኣድሕን ኣብ ከባቢ እታ ነፋሪት ዝወደቐትሉ ተዋፊሮም ኣለዉ። ማዕከናት ዜና ቻይና ኣብቲ ከባቢ ስብርባር ናይ ነፋሪት ከምዝተረኸበ ብስእሊ ኣሰንየን ከቃልሓ ኣምስየን። ክሳብ ሕጂ ቁጽሪ ምውታት'ኳ እንዘይተነገረ፡ ካብቶም ኣብታ ነፋሪት ዝነበሩ ሰባት ብህይወት ዝተረፈ ክህሉ ከም ዘይክል'ዩ ዝግለጽ ዘሎ። ስድራን መቕርብን ናይቶም ኣብታ ነፋሪት ዝነበሩ ገያሾ ኣብ ዓለምለኻዊ መዓርፎ ነፈርቲ ግዋንግዞ ተኣኻኺቦም ድሃይ ክንገሮም ይጽበዩ ኣለዉ። ሰብ መዚ እታ መንገዲ ኣየር መንነት ናይቶም ተሳፈርትን ኣባላት በረራን'ኳ ክሳብ ሕጂ እንተዘይገለጹ፡ ማዕከናት ዜና ግን ንስድራ ገያሾ ኣዘራሪበን ብዝረኸበኦ ሓበሬታ ሓደ ህጻን ዝርከቦም ሽዱሽተ ኣባላት ሓደ ጉጅል ኣብ ጉዋንግዞ ቀብሪ ንምስታፍ ኣብታ ነፋሪት ተሳፊሮም ምንባሮም ገሊጸን። ሓንቲ ሰበይቲ'ውን ሓፍታን መሓዛኣን ኣብታ ነፋሪት ከምዝነበራ፡ ንሳ'ውን ኣብታ ነፋሪት ትኬት ቆሪጻ ምንባራን ኣብ ውዱእ ሰዓት ሓሳባ ብምቕያር ምስታ ቅድሚኣ ዝነበረት ነፋሪት ከም ዝተጓዓዘት ንማዕከን ዜና ጀምያ ሓቢራ። ሓደ ሰብ'ውን ታን ዝተብሃለ ወዲ 29 ዓመት ዓርኩ ኣብታ ነፋሪት ከም ዝነበረ ንሮይተርስ ገሊጹ። እታ ነፋሪት ምስ ተበገሰት ንሓደ ሰዓት ክትበርር ድሕሪ ምጽናሕ'ያ ሃንደበት ካብቲ ትበሮ ዝነበረት ብራኽ ብቅጽብት ንታሕቲ ወሪዳ። መደበር ቴሌቪዥን ቻይና ካብ ናይ መኪና ካሜራ ብዝተወሰደ ስእሊ፡ ሓንቲ ነፋሪት ብናህሪ ብኣፍንጫኣ ናብ መሬት እናተነቖተት ዘርኢ ተንቀሳቓሲ ምስሊ ኣርእዩ ነይሩ፡ ቢቢሲ ግን እዚ ስእሊ ናይታ ዝወደቐት ነፋሪት ምዃኑ ከረጋግጽ ኣይክኣለን። ቦይን 737-800 ኣብ ውሽጢ ሰለስተ ደቃይቕ ኣሽሓት ሜትሮታት ናብ ንታሕቲ ገጻ ከምዝወረደት ንበራታት ካብ ዝቆጻጸር መርበብ ሓበሬታ ዝተረኸበ ሓበሬታ የረድእ። እታ ነፋሪት ኣብ 29100 ፊት ብራኸ ክትበርር ድሕሪ ምጽናሕ ኣብ ውሽጢ 2 ደቒቕን 15 ካልኢትን ብቅጽበት ናብ 9075 ፊት ወሪዳ። ንመወዳእታ ግዜ ኸኣ ኣብ ሰዓት 14:22 ኣብ ብራኸ 3225 ፊት ምስ ተራኣየት ካብ ራዳር ጠፊኣ፥ መንገዲ ኣየር ቻይና ኢስተርን ኣየርላይንን ኣቬሽን ቻይናን ብሓባር ኮይኖም መርመራ ጀሚሮም ኣለዉ። ሰራሕተኛታት ህይወት ኣድሕን፡ ብወገኖም ኣብቲ ቦታ ብምኻድ ነታ ንኹሉ ንጥፈታትን ዘረባታትን እቶም ፓይሎታት እትቀድሕ 'ብላክ ቦክስ' ከምኡ'ውን ንመርመራ ዝሕግዝ ዝኾን ነገር ንምርካብ ኣብ ምድላይ እዮም ዘለዉ።


ኮቪድ፡ መገድታት ኣየር ኣመሪካ ብሰንኪ ብዝሒ መልከፍቲ ኦሚክሮን ኣማኢት በረራታት ሰሪዞም

ኣብ ኣመሪካ ዝመደብሮም መገድታት ኣየር ሓድሽ ዓሌት ቫይረስ ኦሚክሮን ይጋደድ ብምህላው በረራታት ክስርዙ ስለዝተገደዱ ሃስይኦም ቀጺሉ’ሎ። ትማሊ ዓርብን ሎሚ ቀዳምን ክካየድ ካብ ዝነበሮ ልዕሊ 4 ሽሕ በረራታት እቲ ርብዒ ከምዝተሰረዘ ‘ፍላይትኣዌር’ ዝተብሃለ መርበብ ሓበሬታ ኣፍሊጡ። ኣባላት በረራ ኦሚክሮን ተለኺፎም ስለዝተረኽቡን ክውሸቡ ስለዝተገደዱን’ዮም ናብዚ ውሳነ ተበጺሑ። ቁጽሪ መልከፍቲ ኦሚክሮን ኣብ ኣመሪካ ብቕልጡፍ ይዛይድ ከምዘሎ ተገሊጹ። ኦሚክሮን ካብ ካልኦት ቫይረሳት ድኽም ዝበለ’ዩ ዝብል ናይ ኣጋ መጽናዕታት’ኳ እንተለዉ፡ ቅልጡፍ ወሰኽ መልከፍቲ ግን ንተመራመርቲ ኣሻቒልዎም ይርከብ። ኣመሪካ ብሰንኪ ኦሚክሮን ኣብ ልዕሊ ካብ ደቡብ ኣፍሪቃን ካልኦት 7 ሃገራት እቲ ዞባን ኣንቢራቶ ዝጸንሐት ናይ መገሻ እገዳ ካብ 31 ታሕሳስ ጀሚራ ክተልዕሎ ምዃና ኣፍሊጣ። ካብ ሃገራት ደቡብ ኣፍሪቃ፣ ቦትስዋና፣ ዝምባብዌ፣ ናሚብያ፣ ሌሰቶ፣ ኤስዋቲኒ፣ ሞዛምቢክን ማላውን ናብ ኣመሪካ ዝጉዓዙ ገያሾ ካብ ዝሓለፈ ወርሒ ሕዳር 29 ጀሚሩ ናብታ ሃገር ንኸይኣትዉ ተኸልኪሎም ምንባሮም ይፍለጥ። ምስ በዓል ልደት ተዛሚዶም ዝግበሩ መገሻታት ንለብዒ ኦሚክሮን ከምዘጋድዶ ኣብ ኣመሪካ ላዕለዋይ በዓል ሞያ ተመሓላለፍቲ ሕማማት ዶ/ር ኣንቶኒ ፋውቺ ቅድሚ ሓደ ሰሙን ኣጠንቂቑ። እንተኾነ ግን ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ገያሾ ብሰንኪ እቲ ኣብ ኣመሪካ ዘጋጠመ ስረዛ ብረራታት ናይ መገሻ መደቦም ተሰናኺሉ ኣሎ። ትማሊ ዓርቢ ጥራይ ካብን ናብን ኣመሪካ ክኣትዋን ክወጽኣን ዝነበረን 689 ነፈርቲ በረርአን ከምዝተሰረዘ ዝሓበረ መርበብ ሓበሬታ ‘ፍላይትኣዌር’ ኣብ መዓልቲ ልደት ከኣ 700 በረራታት ክስረዝ ከምዝኽእል ትጽቢት’ሎ ኢሉ። ብሰንኪ እቲ ስረዛ በረራታት ኣመና ዝተሃሰዩ መገድታት ኣየር ኣመሪካ ዴልታ፣ ዩናይትድን መገዲ ኣየር ኣመሪካን ከምዝኾኑ ተፈሊጡ። መገዲ ኣየር ዩናይትድ ብዝሒ መልከፍቲ ኦሚክሮን እንዳወሰኸ ምምጽኡ ኣብ ሰራሕተኛታት ቀጥታዊ ሃስያ ከምዘስዓበሉ ኣፍሊጡ። ኣብ መላእ ዓለም ትማሊ ዓርብን ሎሚ ቀዳምን ጥራይ ልዕሊ 4 ሽሕ በረራታት ተሰሪዙ። ኣብ ኣውስትራልያ’ውን እንተኾነ ካብ መልበርንን ሲድንን ናብ ካልኦት ከተማታት ክካየዱ ተሓሲቦም ዝነበሩ ልዕሊ 100 በረራታት ስለዝተሰረዘ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ገያሾ ናይ በዓል መደባቶም ተሰናኽልዎም። ኮሮናቫይረስ ካብ ዝኽሰት ንድሓር ኣብ ምሉእ ዓለም 5.3 ሚልዮን ሰባት ብሰንኪ እቲ ቫይረስ ክሞቱ እንከለዉ 279 ሚልዮን ሰባት ከኣ በቲ ቫይረስ ከምዝተለኸፉ መረዳእታ ዩኒቨርስቲ ጆንስ ሆፕኪንስ የረድእ።


መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ደስኪላ ዝጸንሐት ቦይንግ 737 ማክስ ናብ በረራ መሊሱ

ብሰንኪ ቴክኒካዊ ጸገማት ንኣስታት ሰለስተ ዓመታት ዓዲ ውዒል ኮይና ዝጸንሐት ቦይንግ 737 ማክስ 8 ዝተባህለት ነፋሪት ሎሚ ናብ በረራ ከምዝተመልሰት መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣፍሊጡ። እታ ነፋሪት ድሕሪ'ቲ ኣብ መጋቢት 2019 ዘጋጠመ ሂወት 157 ሰባት ዝቐዘፈ ሓደጋ ብብዙሓት መንገዲ ኣየራት ተኣጊዳ ምንባራ ይዝከር። እቲ መንገዲ ኣየር ትማሊ ሰሉስ ኣብ ዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ እታ ነፋሪት ኣብ ዘካየደቶ ፈላሚ በረራ ሰበስልጣን መንግስቲን ሰብመዚ እቲ መንገዲ ኣየርን ተሰቒሎም ከምዝነበሩ ሓቢሩ። ዋላ'ኳ ገለ መንገዲ ኣየራት ኣቐዲመን ነታ ስርሓት ቦይንግ ዝኾነት ማክስ 8 ዝዓይነታ ነፋሪት ናብ በረራ ክትምለስ እንተገበራ፡ እቲ በቲ ዘጋጠሞ ሓደጋ ብቐረባ ዝተጎድአ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ግን ደንጒዩ'ዩ ናብ በረራ ዝመልሳ ዘሎ። ንድሕነት ተጓዓዝቲ ቀዳምነት ዝህቦ ምዃኑ ድማ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ኣነጺሩ'ሎ። ኣብ መጋቢት 2019፡ ናብ ኬንያ ትበርር ዝነበረት ቁጽሪ በረራኣ ET302 ዝነበረ ማክስ ዝዓይነታ ነፋሪት መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ካብ መዓርፎ ነፈርቲ ቦሌ ድሕሪ ምብጋሳ ኣብ ውሽጢ ሒደት ደቓይቕ ኣብ ከባቢ ከተማ ቢሾፍቱ ብምሕምሻሻ ኣብኣ ዝነበሩ ኣባላት በረራ ዝርከብዎም 157 ሰባት ብምልኦም ሂወቶም ሓሊፉ። መብዛሕቶም'ውን ሬሳኦም ክርከብ ወይ ክልለ ኣይክኣለን። ኣቐዲሙ'ውን ተመሳሳሊት ነፋሪት መንገዲ ኣየር ኢንዶኖዥያ ብዙሓት ሰባት ዝቐተለ ተመሳሳሊ ሓደጋ ኣጋጢምዋ ነይሩ'ዩ። ድሕሪ ሓደጋ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ግን፡ ብዙሓት መንገዲ ኣየራት ነታ ጸገማት ዝነበራ ነፋሪት ካብ በረራ ኣጊደንኣ ነይረን። ኣመሪካዊ ትካል መፍረ ነፈርቲ ቦይንግ እታ ነፋሪት ጸገም ከምዝነበራ ብምእማን፡ ኣድላዪ ጽገናታት ከምዝገበረላ ኣፍሊጡ ነይሩ። እቲ ከቢድ ነቐፌታ ዝወረዶ ኩባንያ ንቤተሰብ ግዳያት ሓደጋ ይቕሬታ ብምሕታት ካሕሳ ክኸፍል ምግዳዳዱ ይፍለጥ። ዋና ኣካያዲ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣቶ ተወልደ ገብረማርያም ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ ዓለምለኻውያን ተቖጻጸርቲ ድሕነት በረራ ብዛዕባ'ታ ብዙሕ ምምሕያሻት ዝተገብረላ ውሕስነት ስለዝሃቡ ናብ በረራ ክትምለስ ከምዝወሰኑ ተዛሪቡ። ኣብ ምሉእ ዓለም ዘለዋ 36 መንገዲ ኣየራት'ውን ነታ ነፋሪት ናብ በረራ ከምዝመለሳ ኣቶ ተወልደ ጠቒሱ። እታ ነፋሪት ቅድሚ ናብ ንጡፍ ስራሓ ምምላሳ፡ ኣብዚ ቀረባ እዋን ሓያሎ ናይ ፈተነ በረራታት ከምዘካየደት ተፈሊጡ። 'ፍላይት ራዳር 24' ዝተባህለ ንበረራታት ዓለም ዝቆጻጸር ኣካል፡ ነቲ ናይ ፈተነ ይኹ ንናይ ሎሚ በረራታት ናይታ ነፋሪት ኣረጋጊጹ'ሎ። እቲ ኣብ ኣፍሪቃ ዝዓበየ ምዃኑ ዝንገረሉ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ 4 ማክስ 8 ዝዓይነተን ነፈርቲ ከምዘለውኦ ይፍለጥ። ቅድሚ ሓደጋ ምግጣሙ ድማ 15 ተወሰኽቲ ማክስ 8 ክስራሓሉ ኣዚዙ ነይሩ'ዩ። ቦይንግ 737 ማክስ 8 ካብተን ኣዝየን ምዕቡላት ዝብሃላ ዘመናውያን ነፈርቲ ተባሂላ'ያ ትግለጽ። በሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ዘስዓቦ ምቁራጽ በረራታት፡ ዝበዝሓ መንገዲ ኣየራት ዓቢ ክሳራ'ኳ እንተወረደን፡ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ግን ብዘይክሳራ፡ ሰራሕተኛታቱ ዓቂቡ ክቕጽል ከምዝኸኣለ ይገልጽ። መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ናብ ሓሙሽተ ኣህጉራት ዝበርር ኮይኑ፡ 16 ኤይርባስ A350-900 ከምኡ'ውን 19 ቦይንግ B787-8 ዝርከብአን 130 ነፈርቲ ከምዘለዎ ይግለጽ።


5ጂ ኔትወርክ ዝጥቀማ ሓደሽቲ ሞባይልኩም ብኸመይ ንበረራታት የተኣጓጉላ?

10 መንገዲ ኣየራት ኣሜሪካ ከምዝሓበርኦ፡ ሓድሽ ቴክኖሎጂ 5ጂ (ሓምሻይ ወለዶ) መንቀሊ ምድንጓይን ምቁራጽን ኣሽሓት በረራታት ክኸውን ይኽእል’ዩ። 5ጂ ንኣቬሽን ኣሜሪካ ብኸመይ የተኣጓጉሎ? እዚ ሓድሽ ቴክኖሎጂ ብሬድዮ ሲግናላት ኣቢሉ’ዩ ዝሰርሕ። ኣብ ኣሜሪካ ን5ጂ ኣብ ጥቕሚ ዝውዕሉ ናይ ሬድዮ ፍሪኴንሲታት ኣካል ናይቲ ሲ-ባንድ (C-Band) ብዝብል ዝፍለጥ ዝርጋሐ-ብርሃን (ስፔክትረም) እዮም። እቶም ፍሪኴንሲታት ድማ ምስቲ ኣብ ነፈርቲ ዘሎ ሬድዮ ኦልቲሜትር (ካብ ጽፍሒ ባሕሪ ዘሎ ብራኸ እትዕቅን መሳርሒ) ዝጠቀመሉ ፍሪኴንሲ ዝተቐራረቡ እዮም። ስለዝኾነ ከኣ እቲ ካብ 5ጂ ዝፍጠር ምትእጉጓል ነቲ ኦልቲሜተር ዝተባህለ መሳርሒ ብዝግባእ ኸይሰርሕ ክገብሮ ከም ዝኽእል’ዩ ዝስጋእ። በዚ ድማ ብፍላይ ነፈርቲ ናብ መሬት ኣብ ዝዓልባሉ እዋን ስግኣት ድሕነት በረራ ክኸውን ከም ዝኽእል ይግለጽ። ክብደት እቲ ሓደጋ ክሳብ ክንደይ’ዩ? እቲ ሓደጋ ኣዝዩ ከቢድ ወይ ዘሻቕል ናይ ምዃን ተኽእሎ ኣለዎ። በዓል መዚ ቁጽጽር ኣቪየሽን ኣሜሪካ ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ ዝዘርግሖ ሓበሬታ፡ 5ጂ ብፍላይ ኣብተን 787 ድሪምላይነር ዝበሃላ ነፈርቲ ክፈጥሮ ዝኽእል ጽልዋ ሰፊሕ ከምዝኸውን ኣእንፊቱ ነይሩ። እታ ነፋሪት ኣብ እትዓልበሉ እዋን ናህራ ክንትንከይ ንምቁጽጻር ከም ዘጸግምን ካብቲ ኣብ መሬት ዘሎ መንገዳ ስሒታ ክትወጽእ ከም ዝገብርን ድማ ኣረዲኡ’ሎ። 5ጂ ኣብ ሞንጎ ዝኣትወሉ ኩነታት ኣብ ዝህልወሉ እዋን ንሬድዮ ኣልቲሜትርስ ኦልቲሜትር ምጥቃም ኣይከኣለን። በዚ ምኽንያት ገለ ነፈርቲ ንኽዓልባ ክጽገማ ይገብረን፤ ምኽንያቱ ንጹር ዝኾነ ምስሊ ንምርኣይ ኣጸጋሚ ስለዝኸውን። ን10 ዓበይቲ መንገዲ ኣየራት ዝወከሉ ኩባንያታት ኣብ ዘሕለፍዎ መጠንቀቕታ፡ እዚ ኩነታት ልዕሊ 1000 በረራታት ክደናጎዩ ወይ ክስረዙ ከገድድ ከም ዝኽእል ገሊጾም ኣለዉ። 5ጂ ዝጥቀማ ሃገራት እዚ ስግኣት ይጸልወን’ዶ? ነዚ ዝወሃብ ሓጺር መልሲ “ብማዕረ ኣይጸልወንን” ዝብል ይኸውን። ምኽንያቱ እተን ሃገራት ንቴክኖሎጂ 5ጂ ዝጥቀማሉ ዘለዋ ዓቕሚ ዝተፈላለየ ስለ ዝኾነ ካብ ሃገር ናብ ሃገር ይፈላለየ’ዩ። ንኣብነት ኣብ ኣውሮጳ ዘለዉ ኔትወርክ ነቲ ናይ 5ጂ ፍሪኴንሲ ካብቲ ኣብ ኣሜሪካ ዘለዉ ኣቕረብቲ ኣገልግሎት ዝሓስብዎ ብዝነከየ መጠን’ዮም ዝጥቀሙሉ። እዚ ከኣ ነቲ ኣብ ሞንጎ ፍሪኴንሲታት (ማዕበል ኣየር) ዝህሉ ምትእትታው ወይ ናይ ምልታም ሓደጋ ይንክዮ’ዩ። ብዘይካ’ዚ ገለ ሃገራት ነቲ ሓደጋ ዝንክዩ ስጉምትታት ወሲደን ኣለዋ። ንኣብነት ፈረንሳ፡ እቲ ቴክኖሎጂ ኔትወርክ ኣብ ዙርያ መዕርፎ ከይዝርጋሕ ገዲባ’ላ። ነቲ ምትእትታው ሲግናላት ዝከላኸል ኣንቴናታት ክሳብ ምትካልእ’ውን ተበጺሑ’ሎ። በዓልመዚ ኣቪየሽን ኣሜሪካ ድማ ንግዚኡ ኣስታት 50 መዕርፎ ነፈርቲ ካብቲ ሓድሽ ቴክኖሎጂ ነጻ ክኾና ከም ዝገበረ ተፈሊጡ። ኣብ ገለ መዕርፎ ነፈርቲ ድማ ኣብ ክንዲ ኣልቲሜትር ንቴክኖሎጂ ጂፒኤስ ምጥቃም ዝሓሸ ኣማራጺ ከምዝኾነ ተሓቢሩ። እዞም ስጉምትታት እኹላት ከም ዘይኮኑ ጥርዓን ዘቕርባ ዘለዋ መንገዲ ኣየራት ግን ሓድሽ ቴክኖሎጂ 5ጂ ክሳብ 2 ማይል (3.2 ኪሎ ሜትር) ርሕቐት ኣብ ረብሓ ከይውዕል ኣብ ምጉስጓስ ይርከባ። 5ጂ ዘቕርባ ኩባንያታትከ እንታይ በላ? ‘ቨላይዞን’ን ኤቲ ኤንድ ቲ’ን ዝተባሃላ ኩባንያታት ቅድም ክብል እውን ንዝርግሐ 5ጂ ክልተ ጊዜ ከናውሓ ተገዲደን ነይረን’የን። ሎሚ ድማ ኣብተን ዝተጸለዋ መንገዲ ኣየራት ንዝተደንገገ ነጻ ክልል ቅቡል ገይረን ኣለዋ። ቴክኖሎጂ 5ጂ ኣብ ኣስታት 40 ሃገራት ከምዝተዘርግሐ ይሕብራ። ‘ሲቲኣይኤ’ ዝተባሃለ ኩባንያ ግን ነቲ ቴክኖሎጂ ኣብ ምትእትታው ዝፍጠር ምድንጓይ ንቑጠባ ዝጸሉ ጉድኣት ክህልዎ ከምዝኽእል የጠንቅቕ። ዓባይ ብሪጣንያ እንታይ መርገጺ ሒዛ? እዚ ጉዳይ ዝምልከቶም ሰብመዚ ዓባይ ብሪጣንያ ከምኡ’ውን መገዲ ኣየራት በዚ ኩነታት ብዙሕ ዝተሻቐሉ ኣይመስሉን። በዓል መዚ ኣቪየሽን እታ ሃገር ብሕዳር ኣብ ዝዘርግሖ መግለጺ “ጦብሎቕታ 5ጂ ኣብ ስርዓት በረራ ነፈርቲ ምትእጉጓልን ዘይልሙድ ባህርያትን ከምዘምጽእ ብጭቡጥ ዘረድእ ነገር ኣይረኸብናን” ኢሉ ነይሩ። ተወሰኽቲ መረዳእታት ንምእካብ ከምዝሰርሑ’ውን ኣፍሊጦም ኣለዉ።


ቦይንግ ምስ ስድራ ግዳያት ሓደጋ ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ተሰማሚዑ

ኩባኒያ ቦይንግ፡ ምስቶም ብ2019 ዓ.ም [ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ] ብሰንኪ ሓደጋ ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ማክስ 737 ግዳያት ዝኾኑ ስድራቤት ኣብ ስምምዕ በጺሑ። በቲ ሓደጋ፡ ኣብታ ነፋሪት ዝነበሩ 157 ሰባት ከም ዝሞቱ ይዝከር። ብመሰረት ኣብ ቺካጎ ዝርከብ ቤት ፍርዲ ድማ፡ እቲ ኣፍራዪ ነፈርቲ ብሞት እቶም ተጉዓዝቲ ተሓታቲ ክኸውን ተሰማሚዑ። እቶም ስድራ ግዳያት ድማ ካብቲ ኩባኒያ ናይ መቕጻዕቲ ካሕሳ ኣይሓቱን። ጠበቓታት እቶም ስድራ ግዳያት ቦይንግ "ሙሉእ ንሙሉእ ተሓታቲ" ከም ዝኸውን ብምግላጽ እቲ ስምምዕ ከም ዓብዪ ምዕራፍ ተቐቢሎምዎ። እዚ ስምምዕ፡ ካብ ኣመሪካ ወጻእ ዘለው ስድራቤታት [ኣብ ከም ኢትዮጵያን ኬንያን] ኣብ ክንዲ ኣብ ሃገሮም ብኣብያተ ፍርዲ ኣመሪካ ኣቢሎም ካሕሳ ክሓቱ ዘኽእሎም ከም ዝኾነ ተገሊጹ። ኣብ ዓዲ ኢንግሊዝ ዝቕመጥ ማርክ ፒግራም በቲ ሓደጋ ሳም ዝተባህለ ወዱ ዝስኣነ ኮይኑ "ቦይንግ፡ እቲ ነቐፌታ ናብ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ወይ ኣብረርቲ ምውጥዋጥ ገዲፉ ተሓታትነት ምቕባሉ ንዓና ዓብዪ ነገር እዩ" ኢሉ። ኣዲኡ ዳቢ ብወገና፡ "በቲ ካሕሳ ብሽም ወድና ሳም ምግባረ ሰናይ ክነቑም ኢና ንደሊ። ሳም'ውን ከምኡ ክንገብር እዩ ዝደሊ" ትብል። ዋንነታ ናይ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ዝኾነት ቦይንግ ምስ ተሓምሸሸት ዕዳጋ መሸጣ ነፈርቲ ቦይንግ ነክዩ'ዩ። ኣብ ውሽጢ ሓሙሽተ ኣዋርሕ [ናይ ኢትዮጵያን ኢንዶኔዥያን] ተመሳሳሊ ሓደጋ ከጋጥም እንከሎ ግን ኣብ ምስራሕ እተን ነፈርቲ ከቢድ ጸገም ኣሎ ዝብል ጥርጣረ ኣበጊሱ። እተን ነፈርቲ መርመራ ክሳብ ዝካየድ ን20 ኣዋርሕ ጠጠው ክብላ ተገይሩ ጸኒሑ። ሕጂ ግን ኩባኒያ ቦይንግ ኣብ ሶፍትዌርን ስልጠናን ምምሕያሽ ገይረ'የ ብምባሉ ናብ ስራሕ ክምለሳ ተፈቒዱለን ኣሎ። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ብዘጋጠሞ ሓደጋ ምምሕምሻሽ እታ ነፋሪት፡ ኣብ ጉዕዞ ዝነበሩ ዜጋታት 35 ሃገራት ዝኾኑ 157 ሰባት ሞይቶም'ዮም። እቲ ኣብ ቺካጎ ዋና ቤት ጽሕፈት ቦይንግ ዝርከበሉ ኢሊኖስ ዝተበጽሐ ስምምዕ፡ ሕቶታት ካሕሳ ክቐርቡ በሪ ዝኸፍት እዩ። እዚ፡ ንስድራ ግዳያት ዝተፈለየ ካሕሳ ክረኽቡ ዝኽእሉ ምዃኖም እኳ እንተዘይተገልጸ፡ እቲ ስምምዕ ግን መጠንን ገደብን ቐጸልቲ መስርሓት ዝውስን ክኸውን እዩ፥ እቲ ኩባኒያ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ "በቶም ሓደጋታት ፈተውቶምን ኣባላት ስድራ ቤቶምን ዝስኣኑ ኩሎም ሙሉእ ንሙሉእን ፍትሓዊ ብዝኾነ መገድን ክክሓሱ'ዮም" ኢሉ። ወሲኹ "እቲ ሓላፍነት ብምቕባል፡ ቦይንግ ምስ ስድራቤታት ዝበጽሖ ስምምዕ ኩሎም ወገናት ነፍሲ ወከፍ ስድራ ዝበጽሖ ግቡእ ካሕሳ ንክረክብ ኣብ ዝገብሩዎ ጻዕሪ ከተኩሩ ይሕግዞም" ኢሉ። ጠበቓታት እቶም ስድራ ግዳያት'ውን መግለጺ ዝዘርግሑ ኮይኖም፡ ቦይንግ "ማክስ 337 ኣብ ውሑስ ኩነታት ከም ዘይነበረትን እቲ ሓደጋ ንኻልእ ከም ዘየላግብን ተሰማሚዑ'ዩ" ኢሎም። ኣብ ወርሒ ጥሪ፡ ቦይንግ ነቲ ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ 2018 ዘጋጠመ ሓደጋ ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢንዶኔዥያ ሓዊሱ 2.5 ቢሊየን ዶላር መቕጻዕትን ካሕሳን ክኸፍል ተሰማሚዑ ነይሩ።


ጓል-ኣንስተይቲ፡ ካብ ናብራ ስደተኛ ኣብራሪት ነፋሪት ክትከውን ዝበቕዐት ሶርያዊት ማያ ጋዛል

ማያ ጋዛል ካብ ኵናት ሓድሕድ ሶርያ ካብ ዝሃደሙ ሚልዮናት ሰባት ሓንቲ'ያ። ስድራኣ ቅድሚ ሽዱሽተ ዓመታት'ዮም ኣብታ ተሰዲሶም ዝመጽእዋ ዓባይ ብሪጣንያ መንበሪ ፍቃድ ረኺቦም፡ እንተኾነ ንሳ ናይ ትምህርቲ ዕድል ንኽትረክብ ዓቢ መሰናኽል እዩ ኣጋጢምዋ። ዘይስገር የለን፡ ንኹሉ ሰጊራ ሕጂ ምኩርቲ ኣብራሪት ነፋሪትን ብሕቡራት ሃገራት ኣምባሳደር ስደተኛታትን ክትከውን በቒዓ ኣላ። "ኩሉ ግዜ ነፋሪት ንምብራር ናብ ኣየር ክድይብ እንከለኹ፡ ኩለእንተናይ ብሓብን እዩ ዝምላእ፡ ሕጂ ፓይለት'የ፡ ኣብ መጀመርታ ግን ኣብ ቤት ትምህርቲ'ውን ከይምዝገብ ዝተኸልከልክሉ ሰብ እየ ነይረ" ትብል ማያ። ማያ ጓል 16 ዓመት እንከላ እያ ምስ ኣሕዋታን ምስ ኣዲኣን ናብቲ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ዝነበረ ኣቡኣ ንምጽንባር ካብ ከተማ ደማስቆስ ተሰዲዳ። ካብ ደማስቆስ ካብ ዝወጽኣትሉ ኣብ ሻዱሻይ ዓመታ ኸኣ ኣብራሪት ናይ ውልቂ ነፋሪት ክተከውን ዘብቕዓ ምስክር ወረቐት ረኺበና፡ ሕጂ ኸኣ ዓባይ ናይ ንግዲ ነፋሪት ከተብርር ትኽእለሉ ትምህርቲ ትወስድ ኣላ። እቲ ዝሓለፈቶ ሽዱሽተ ዓመታት ግን ንማያ ምቹእ ኣይነበረን። ማያ ናብ ከተማ በርኒግሃም ምስ ኣተወት፡ ትምህርታ ክትቅጽል እዩ ተስፍኣ ነይሩ፡ እዚ ግን ብቀሊል ዝርከብ ኣይነበረን። ጓል 22 ዓመት ኮይና ዘላ ማያ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበረቶ ቃለ መሕተት "ከምዝመስለኒ ካብ ሶርያ ከም ዝመጽኣኹ ምስ ፈለጡ፡ ጠቅሊለ ዘይተማሃርኩን ናብ ዓበይ ብሪጣንያ ብዘይሕጋዊ ኣገባብ ዝመጽኣኹን እዩ መሲልዎም፡ ክኸውን ግን ኣይነበሮን" ኢላ። ማያ ናብ ዓባይ ብሪጣንያ ኣብ ዝኣተወትሉ፡ ድሮ ኣብ ሶርያ እንከላ  ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቲ ዛዚማ'ኳ እንተነበረት በቲ ዝነበራ ደረጃ ትምህርቲ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ትምህርታ ክትቅጽል ኣይተፈቐዳን። ኣብ ኣርባዕተ ቦታታት ብፊዚክስን ብቁጽርን ክትፍተን እኳ እንተኣመልከተት ተቐባልነት ግን ክትረክብ ኣይከኣለትን። ዩኤንኤችሲኣር፡ ማያ እቲ ካብ ሶርያ ዘምጽኣቶ ናይ ትምህርቲ ምስክር ወረቐት [ሰርቲፊኬት] ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ኣፍልጦ ስለዘይተውሃቦ ብዝነበራ ደረጃ ትምህርታ ክትቅጽል ከምዘይተፈቐዳ እዩ ዝሕብር። "ዝኾነ ሰብ ዛንታይ ክሰምዕ ድሉው ኣይነበረን፡ እዚ ኸኣ ብኸቢድ ጸልዩኒ'ዩ፡ ናብ ትምህርቲ ከይደ ምቕባል ምስ ኣበዩኒ ተስፋ ይቆርጽ ነይረ" ትብል ማያ። ብመሰረት ካብ ዩኤንኤችሲኣር ዝተረኸበ ሓበሬታ 6.6 ሚልዮን ሶርያውያን ኣብ ስደት ክህልዉ እንከለዉ፡ ካብዚኦም እቶም 20 ሽሕ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ሕቶ ዕቑበኦም ዝጸደቐሎም እዮም። ማያ ብምስዓብ "ኣብ ዜናታት ካብ ዝርእይዎን ዝሰምዕዎን፡ ገለ ሰባት ስደተኛታት ሰልዶም ክሰረቅዎም ዝመጽኡ ዝመስሎም ኣሎ፡ ኣነ ብነብሰይ ጥራይ ሓሲበ ኣይኮንኩን ዝዛርብ ዘለኹ፡ ከምኡ ክኸውን'ውን ኣይደልይን እየ፡ እታ ስደተኛ ትብል ቃል ኣብ ነብስኻ ክትለግብ እንከላ ግን ንኽትለምዳ ቀላል ኣይኮነትን" ማያ ንእሽተይ እንከላ፡ ስራሓ ምስ ዲፕሎማስያዊ ጉዳያት ክተሓሓዝ እያ ትሓልም ነይራ፡ ከም ውጽኢቱ ኸኣ ፖሎቲካዊ ስነፍልጠት ብምጽናዕ ናይ ሃገራ ኣምባሳደር ክትከውን ናይ ወትሩ ሕልማ እዩ ነይሩ። እንተኾነ ብሰንኪ እቲ ኣብ ሃገራ ዝተኸሰተ ኵናት ሓድሕድ ዝነበራ ተስፋ በኒኑ። ኣብ ሶርያ እንከላ ዘሕለፈቶ እዋን ቁልዕነትን ስሙር ጉርብትናን ግን ክሳብ ሕጂ እያ ትዝክሮ። ኣቡኣ ኣብ ጫፍ ከተማ ደማስቆስ ፋብሪካ ክዳውንቲ ዝነበሮ ብዓል ጸጋ እዩ ነይሩ፡ እታ ከተማ  ብዕጡቓት ምስ ተኸበበት ግን ዝነበረቶ ገዲፉ ካብታ ሃገር ካብ ምስዳድ ካልእ ኣማራጺ ከምዘይነበሮ ማያ ትገልጽ፡ ናብ ዓባይ ብሪጣንያ ብምኻድ ኸኣ ዑቕባ ሓቲቱ። ማያ ምስ ኣዲኣ ድሕሪ ምትራፋ ምስቲ ዝነበረ ኵናት ብምትሕሓዝ ትምህርታ ንምዝዛም ሰለስተ ኣብያተ ትምህርቲ ክተቐያይር እያ ተገዲዳ። ኣብ 2015 ግን እታ ኣብ ሶርያ ተሪፋ ዝነበረት ስድራ ጽቡቕ ህይወት ኣለዎ ናብ ዝበለቶ ዓባይ ብሪጣንያ ኣምሪሓ፡ ንማያ ግን ዘይከምዝሓሰበቶ ኩሉ ዝኳሕኳሓቶ መዓጹ ተረጊጡ'ዩ ጸኒሕዋ። ብደረጃ ዓለመ 83 ሚልዮን ዝኾኑ ስደተኛታት ናይ ትምህርቲ ዕድል ተነፊግዎም እዩ ዘሎ። ቁጽሪ ስደተኛታት ኣብ ዝውስኸሉ ትምህርቲ ናይ ምርካብ ዕድሎም ኸኣ እናቀሃመ ከምዝመጽእ ዩኤንኤችሲኣር ይሕብር። ብደረጃ ዓለም 37 ሚኢታዊት ካብ ዘይስደተኛታት ዕድል ናይ ዝልዓለ ትምህርቲ ክረኽቡ እንከለዉ ካብ ስደተኛታት ግን እቶም 3 ሚኢታዊት ጥራይ እዮም ነዚ ዕድል እዚ ዝረኽብዎ። ማያ "እቲ ተደጋጋሚ ምንጻግን ብተደጋጋሚ ንዓይ ኣትሒትካ ምርኣይን እቲ ዝያዳ ሓይሊ ዝሃበኒ ሮቋሒ'ዩ" ትብል። ናይ ኣንፈትለውጢ ማያ ድሕሪ ክንደይ ውረድ ደይብ ብዲፕሎማ ምህንድስና ክትምሃር ዕድል ረኺባ ናብ ዩኒቨርሰቲ ንኽትኣቱ ንኸተመልክት ምስ ኣዲኣ ናብ ሎንዶን ኣብ ዝኸደትሉ ጥቃ መዓርፎ ነፈርቲ ሄትሮው'የን መደቀሲ ሒዘን ነይረን። ኣብ ሆቴላ ኮይና ኸኣ ነተን ኣብቲ መዓርፎ ነፈርቲ ዝዓልባ ዝበራ ነፈርቲ ብኣንክሮ ክትዕዘበን ጀሚራ፡ ብቅጽበት ኣብ ርእሳ ዝኳሳሕኮሐ ተምሳጥ፡ ኣብራሪት ነፋሪት ንኽትከውን ሓዲሽ ሕልሚ ኣስሪጽላ። ሕልማ ክውን ክትገብር ኣብ እተበገስትሉ ግን ገለ የዕሩኹታን ቤተሰባን "ጓል ኣንስተይቲ ኢኺ ንምንታይ ኢኺ ፓይሎት ክትኮኒ መሪጽኪ? መንከ ከስርሓኪ'ዩ" ይብልዋ ምንባሮም ማያ ትዝክር። ብመሰረት ካብ 'ኣየር ላይን ፓይሎትስ ኣሶሴሽን' ዝተረኸበ ሓበሬታ ምብራር ነፈርቲ ብደቂ ተባዕትዮ ዝተባሕተን ዝተዓብለለን ስራሕ ኮይኑ፡ 20 ሚኢታዊት ጥራይ ደቂ ኣንስትዮ ምዃነን ይሕብር። ማይ ኸኣ ከም ሕልማ ኣብ 2017 ኣብ ዩኒቨርስቲ ሎንዶን ናይ 'ኣቭየሽን' ክትምሃር ተቀባልነት ረኺባ። ኣብ ትርፊ ሰዓታታት እናሰረሕት፡ ካብ ሰብ እናተለቀሐትን ወጻኢታታ ብምንካይን ኸኣ ንትምህርቲ ዝኾና ሰልዲ ኣብ ምውህላል ተጸሚዳ። "እታ ንመጀመርታ ግዜ ኣብ ነፋሪት ዝተሳፈርኩላ፡ ሓቂ ክዛረብ ኣይፈተኽዋን፡ ከምቲ ዝሓሰብክዎ ኣይነበረን" ትብል ማያ። ብምቅጻል "እዝነይን ርእሰይን ቃንዛ ገይሩለይ፡ ናብ ሰማይ ክንበርር ጀሚርና እታ ራድዮ እንታይ ትብል ከምዘላ ግን ክሰምዓ ኣይክኣልኩን" ትውስኽ። ማያ ናብ ዓባይ ብሪጣንያ ካብ ትኣቱ ኣብ ራብዓይ ዓመታ ግን ንበይና ነፋሪት ከተብርር ጀሚራ። በይና ነፋሪት ከተብርር ኣብ ዝተዳለወትሉ፡ ካብ ክፍሊ መቆጻጸሪ ምስ ነፋሪታ ዝራኸብ ዝነበረ ሬድዮ ርከብ ሽማ ምስ ጸውዓ፡ ውሽጣ ብሓበን ምልእ ኢሉ። "እታ ንመጀመርታ ግዜ ንበይነይ ዝበረርኩላ ሓጻር እያ ነየራ፡ ኣብ ከባቢ እቲ መዓርፊ ነፈርቲ ኮሊለ እየ ዓሊበ፡ ኣዝዩ ህንጡዩነት ዝነበሮ እዩ ነይሩ ኣብ ውሽጠይ ግን ፉሕ ፉሕ ዝብል ሓጎስ'ዩ ዝፍልፍል ነይሩ" ብምባል ትዝክር ማያ። ማያ ኣብ ዲግሪ 2:1 እያ ረኺባ፡ ካብዚ ብምብጋስ ትምህርታ ብማስተርስ ዛዚማ ኣብራሪት ዓብይቲ ነፈርቲ ክትከውን ሃቂና'ያ ትሰርሕ ዘላ። ነዚ ንምግባር ብውሕዱ 150 ሰዓታት ናይ በረራ ግዜ ከተመዝግብ ኣለዋ፡ ነዚ ንምግባር ኸኣ ንነፍሲ ወከፍ ሰዓት ካብ 200 ክሳብ 275 ፓውንድ ከድልያ እዩ። ማያ ጎኒ ጎኒ ትምህርታ ኣብ ጉዳያት መሰል ስደተኛታት'ውን ትነጥፍ'ያ፡ ከም መርኣይኡ ኸኣ ሎሚ ዓመት ብዩኤንኤችሲኣር ናይ ክብሪ ኣምባሳደርነት ተዋሂብዋ ኣሎ። ኣጂንሲ ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት፡ ብሰንኪ ኮቪድ ዝሰዓበ እገዳታት ናይ መገሻ ምስ ተላዓለ፡ ማያ ናብ ዝተፈላለየ መዓስከር ስደተኛታት ብምኻድ ዝሓለፈቶ መሰናክልን ዘመዝገበቶ ዓወትን ንስደተኛታት ተመክሮኣ ከተካፍል'ያ ትደሊ። ማያ ትምህርቲ ልክዕ ከም መግብን ማይን ኣገዳሲ ከምዝኾነ ብምጥቃስ፡ ቀዳምነት ሂባ ክትሰርሓሉ እትደሊ ነገር ሰባት ኣብ ልዕሊ ሰደተኛታት ዘለዎም ኣጠማምታ ንምቕያር ምዃኑ ትጠቅስ። "ንስደተኛታት ምሕጋዝ እቲ ዝቐለለ ነገር እዩ፡ እዚ ካብ ፍሽኽታ እዩ ዝጅምር፡ ነቲ ዝነብርዎ ዘለዎ ከተማ ኣብ ምፍላጥ ከምኡ እናበለ ኸኣ ሞያ ከጥርይሉ ዝኽእሉ ዓውዲ ኣብ ምጥጣሕን ስራሕ ኣብ ምፍጣርን ክዓቢ ይኽእል" ትብል። ማያ፤ እቲ  ንሳ በጺሓቶ ዘላ ንካልኦት ተስፋን ምንቅቃሕን ክፈጥር ከምዝኽእል እያ ትሕብር። "ሰባት ዓወት ብቀሊል ከምዘይመጽእ ክነግሮም ይደሊ'የ፡ ኣነ ካብ ሶርያ ካብ ማእከል ኩናት ሓድሕድ መጺአ ስደተኛ ዝነበርኩ ሰብ እየ፡ መጀመርታ ናብ ዓባይ ብሪጣንያ ምስ መጻእኩ፡ ሓደ መሰናክላት ሰጊሩ ናብ ዓወት ዝበጽሐ ኣርኣያ ዝኾነኒ ሰብ ይደሊ ነይረ'የ" ትብል። ብምስዓብ "ሰብ ተስፋ ክቆርጽ ከምዘይብሉ፡ ኣብ ነብሱ ክተኣማመን ከምዘለዎን ስኑ ነኺሱ ክሰርሕ ከምዘለዎ ምዝኽኻር ኣገዳሲ'ዩ" ትውስኽ። ሰባት ዛንታኣ ኣብ ዝሰምዕሉ ብኣግርሞት ከምዝጥምትዋ እትሕብር ማያ፡ እቲ ናታ ዓወት ሰባት ኣብ ልዕሊ ስደተኛታት ዘለዎም ኣረዳድኣ ኣብ ምቕያር ክሕግዝ ከምዝኽእል ትትስፎ። "ስደተኛ ስለዝኾንኩ፡ ጓል ስለዝኾንኩ፡ ሃይማኖተይ ሙስሊም ስለዝኾነን ዓረብ ስለዝኾንኩን ክኸውን ኣይነበሮን ግን፡ ኣብ ልዕለይ ዝነበረ ኣጠማምታ ትሑት እዩ ነይሩ" ሕጂ ግን ትብል ማያ "ሕጂ ግን ልክዕ ከምዛ ነዛ ነፋሪት ዝቖጻጸራ ዘለኹ ንሕይወተይ'ውን ክቆጻጸራ ክኢለ'የ" ትብል ብሓበን።


ኣመሪካ፡ ኣብ ሰማያት ሎስ ኣንጆለስ ዝተረኣየ ምስሊ ሰብ ዝፈጠሮ ሻቕሎት

ኣብ ሰማያት ሎስ ኣንጆሎስ ብተደጋጋሚ ዝተረኣየ ምስሊ ሰብ ድሕሩ ዝተገበረ ተደጋጋሚ መርመራታት ብምስሊ ቅርጺ ሰብ ዝተሰርሐ ፍሕኛ [balloons] ክኸውን ከምዝኽል ተገሊጹ። ኤፍቢኣይ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ካብ ፓይሎታት ብተደጋጋሚ ኣብ ከባቢ መዓርፎ ነፈርቲ ሎስ ኣንጀሎስ ኣብ ሰማይ ኣብ ኣስታት 915 ሚትሮ ብራኸ ቅርጺ ናይ ሰብ ዘለዎ ነዊሕ ምስሊ ይርእዩ ከምዘለዉ ምስ ተሓበሮ’ዩ መርመራ ከካይድ ጀሚሩ። ንእንተታት ቦታ ዝሃበ መርመራ ኤፍቢኣይ፡ እቶም ፓይሎታት ኣብ ሰማይ ዘንሳፍፍ ፍሕኛ ርእዮም ክኾኑ ከምዝኽሉ እዩ ኣፈናዊ ገምጋም ሂቡ። ብናይ ፖሊስ ሄሊኮፕተር ዝተሰኣለ ስእሊ’ውን፡ ዓሚ ኣብ እዋን ዕለተ ትንሳኤ ሙታን [Halloween] ንመመላኽዒ ተባሂሉ ዝተዳለወ ፍሕኛ፡ ምስ መሬት ኣሲርዎ ዝነበረ ገመድ ምስ ተበትከ ኣብ ሰማያት እንዳተንሳፈፈ እንከሎ ይርኣ’ዩ። ሰለስተ ፓይሎታት ናይ ህዝቢ ነፈርቲ ኣብ ሰማያት ሎስ ኣንጆለስ ቅርጺ ናይ ሰብ ዘለዎ ነገር ከምዝርኣዩን፤ በቲ ዝርኣይዎ ከምዝሰንበዱን’ዮም ንኤፍቢኣይ ቃል ሂቦም። ኣብ ነሓሰ 2020 ሓደ ካብቶም ፓይሎት ናብ ክፍሊ ምቁጽጻር በረራታት ሎስ ኣንጆለስ “ሓደ ናይ ሰብ ቅርጺ ዘሎዎ ነገር ክርኢ ጸኒሐ” ዝብል መልእኽቲ ኣመሓላሊፉ። እቲ ተረኛ ክፍሊ ምቁጽጻር በረራታት ሎስ ኣንጆለስ ነቲ ፖይሎት ክስንብድ ከምዘይብሉ ብምርግጋእ ጸብጻቡ ናብ ዝምልከቶ ኣካል ኣመሓላሊፉ። ኣብ ጥቅምቲ 2020’ውን ካልእ ፓይሎት ካብ መዓርፎ ነፈርቲ ሎስ ኣንጆለስ ንሰሜናዊ ምዕራብ 11 ኪሎሜተር ኣብ ዘሎ ቦታ ተመሳሳሊ ነገር ምርኣዩ ምስክርነቱ ሂቡ። ኣብ ሓምለ 2021 ኸኣ፡ መራሒ ነፋሪት ቦይንግ 747 ኣብ ሰማይት ሎስ ኣንጀሎስ ኣብ 5000 ፊት ብራኸ ተመሳሳሊ ምስሊ ምርኣዩ ምስ ሓበረን ማዕከናት ዜና ምስ ኣቐለሐኦን ኣብ ብዙሓት ሻቕሎት ክፈጥር ጀሚሩ። ንሓደ ዓመት ጽዑቕ መርመራ ክገበሩ ዝጸንሑ ሰብ መዚ ኣቭየሽን ፌድራል ኣመሪካ (FAA) ካልእ ነቲ ምስሊ ዝረኣየ ሰብ ከምዘይረኸቡ ሓቢሮም። ውሃቢ ቃል ብዓል መዚ ኣቭየሽን ፌዴራል ኣመሪካ “ምስ ኤፍቢኣይ ብምዃን እኹል መርመራ ክንገብር ጸኒሕና ኢና፡ እንትርፎ ፍሕኛ እዩ ዝኸውን ዝብል ግን ካልእ ዝረኸብናዮ ነገር የለን” ኢሉ። ብማዕከን ዜና ኤንቢሲ ኣብዚ ሰሙን ዝተዘርገሐ ምስሊ፡ ሓደ ኣንሳፋፊ ኣካል ኣብ ልዕሊ ሰማያት ሎስ ኣንጆለስ እናኣንሳፈፈ እንከሎ ይርአ። እቲ ስእሊ ብናይ ፖሊስ ሄሊኮፕተር ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ 2020 ዝተሰኣለ ኮይኑ፡ ኣብ ከባቢ እዋን ዕለተ ትንሳኤ ሙታን [Halloween] ከምኡ’ውን ካልኣይ ፓይሎት ሓደ ምስሊ ናይ ሰብ ዘለዎ ነገር ኣብ ሰማያት ሎስ ኣንጆለስ ከምዝርኣየ ምስ ሓበረ ድሕሪ ክልተ ሰሙን ዝተሰኣለ እዩ። እንተኾነ ኤፍቢኣይ፡ ነቲ ከምዚ ተጠርጢሩ ዘሎ ፍሕኛ ዘፍሪ ትካል ኣብ ዝተወከሰሉ፡ እቲ ፍሕኛ ልዕሊ ደቃይቕ ዘጽንሖ ንፋስ ኮነ ነዳዲ ኣብ ውሽጡ ከምዘይግበረሉን ንሰማይ ነዊሕ ርሕቀት ክኸይድ ከምዘይክእልን ኣረጋጊጹ።


ኢንግሊዝ፡ ኣብ እዋን በረራ ጾታዊ ዓመጽ ፈጺሙ ዝተባህለ ውልቀሰብ ኣብ ቀይዲ ኣትዩ

ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ ኣብ ውሽጢ ነፋሪት ተዓሚጸ እየ ድሕሪ ብምባላ፡ ሓደ ተጉዓዚ ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ሂትሮው ኣብ ቀይዲ ኣትዩ። እታ ውልቀሰብ፡ ብ31 ጥሪ 2022 ለይቲ ካብ ኒው ጀርሲ ኣብ ዝበረረት ነፋሪት ኣብ ውሽጢ ቢዝነስ ክፍሊ ሓደ ወዲ 40 ዓመት ውልቀሰብ ከም ዝተዓመጸት እያ ትዛረብ። ኣካላት ጸጥታ እታ ነፋሪት ንጉሆ ሰዓት 12፡30 ምስ ዓረፈት ነቲ ውልቀሰብ ኣብ ቀይዲ ኣእትዮም። ኣብቲ ጉዳይ መርመራ ይግበር ዘሎ ኮይኑ እቲ ውልቀሰብ ድማ ብዋሕስ ከም ዝወጽአ ተገሊጹ። ፖሊስ ከተማ ለንደን እታ ውልቀሰብ ፍሉይ ክትትልን ሓገዝን ይግበረላ ከም ዘሎ ተዛሪቡ። ኣብታ ነፋሪት ተፈጺሙ ብዛዕባ ዝተባህለ ጉዳይ ድማ መረዳእታ ከም ዘለዎም ወሃቢ ቃል ፖሊስ ተዛሪቡ።


ኣብ ጎማ ነፋሪት ተንጠልጢሉ ካብ ደቡብ ኣፍሪቃ ናብ ሆላንድ ብህይወቱ ዝኣተወ ውልቀሰብ

ፖሊስ ኔዘርላንድስ ካብ ደቡብ ኣፍሪቃ ተበጊሳ ናብታ ሃገር ኣብ ዝኣተወት ነፋሪት ጎማ ኣብ ዝሰፍረሉ ክፍሊ ተሓቢኡ ዝተጓዓዘ ውልቀ-ሰብ ብህይወት ከምዝተረኸበ ኣፍሊጡ። እቲ ካብ ደቡብ ኣፍሪቃ ከተማ ጆሃንስበርግ ናብ ከተማ ኣምስተርዳም - ኔዘርላንድስ ዝተገበረ በረራ ኣስታት 11 ሰዓታት’ዩ ዝወስድ። ካብ ደቡብ ኣፍሪቃ ዝተበገሰት ናይ ጽዕነት ነፋሪት ናብ ኣምስተርዳም ኣብ ዝገበረቶ በረራ ሓደ ጊዜ ኣብ ኬንያ ናይሮቢ ኣዕሪፋ’ኳ እንተነበረት እቲ ዝተሓብአ ውልቀሰብ ግን ሽዑ’ውን ተሓቢኡ ምህላዉ ኣይተፈለጠን። ኣብቲ ጎማ ነፋሪት ተዓጺፉ ዝኣትወሉ ክፍሊ ተሓቢኦም ክጓዓዙ ዝፍትኑ ሰባት፡ ብሰንኪ ዛሕሊን ሕጽረት ኦክስጂንን ብህይወት ናይ ምትራፍ ዕድሎም ዝተለመደ ኣይኮነን። ዕድመ ናይቲ  ወልቀሰብ ዛጊድ ከምዘይተነጸረ ፖሊስ ኣፍሊጡ’ሎ። “እቲ ሰብ ኣብቲ ናይ ቅድሚት ጎማ ነፋሪት ዝሰፍረሉ ክፍሊ እታ ነፋሪት’ዩ ብህይወት ተረኺቡ። ኣብዚ እዋን ናብ ሆስፒታል ዝተወሰደ ኮይኑ ጥዕንኡ ድማ ኣብ ጽቡቕ ደረጃ ይርከብ” ኢላ ወሃቢት ቃል ወተሃደራዊት ፖሊስ ሮያል ደች ዝኾነት ጆኣን ሄልሞንስድ ንወኪል ዜና ኤኤፍፒ ኣብ ዝሃበቶ መብርሂ። ወሲኻ ከኣ “እዚ ሰብ ክሳብ ሕዚ ብህይወት ምህላዉ ኣዝዩ ዘደንጹ’ዩ” ክትብል ተዛሪባ። ‘ኤን ኦ ኤስ’ ዝተባሃለት ማዕኸን ዜና ኔዘርላንስድ ኣብ ዘውጽኣቶ ጸብጻብ፡ እቲ ውልቀሰብ ኣብ ዝተረኸበሉ እዋን መጠን ዋዒ ሰብነቱ ወሲኹ ከምዝነበረ፣ ሽዑ ኣምቡላንስ ከምዝመጸትን ቀለልቲ ንዝኾኑ ሕቶታት መልሲ ክህብ ኣብ ዝኽእለሉ ኩነታት ከምዝነበረን ኣመልኪታ’ላ። ወሃቢቓል ናይቲ ጽዕነታት ዘመላልስ ‘ካርጉሎክስ’ ብዝብል ዝፍለጥ መንገዲ ኣየር ንሮይተርስ ብኢመይል ኣብ ዝሃቦ ምላሽ፡ እቲ ውልቀሰብ ኣብታ ነፋሪት ተሓቢኡ ከምዝተጓዓዘ ኣረጋጊጹ።


ቅልውላው ትግራይ: ናብ መቐለ ዝግበር ንግዳዊ በረራታት ዳግም ተጀሚሩ

ተቛሪጹ ዝቐነየ ናብ ከተማ መቐለ ዝግበር በረራታት ካብ ትማሊ ረቡዕ ኣትሒዙ ከምዝጀመረ ተፈሊጡ። መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ትማሊ ናብታ ከተማ በረራታት ከምዘካየደ ምንጭታት እቲ መገዲ ኣየር ንቢቢሲ ሓቢሮም። ንጽባሕ ዓርቢ'ውን ሰለስተ በረራታት ከካይድ መደብ ከምዘሎ እቶም ምንጭታት ጠቒሶም። ብሰንኪ'ቲ ኣብ ፈለማ ሕዳር ናይቲ ዝሓለፈ ዓመት ኣብቲ ክልል ዝተወልዐ ኲናት፡ በረራታት ኣየር ንነዊሕ እዋን ተኣጊዱ ድሕሪ ምጽናሕ ካብ 14 ታሕሳስ ጀሚሩ ንበረራታት ውሽጢ ዓድን ወጻኢን ከምዝተኸፍተ ብዓልመዚ ሲቪል ኣቬሽን ኢትዮጵያ ኣፍሊጡ ነይሩ።  ቅድሚ ሓደ ሰሙን ግን ሃንደበት መሊሱ ተቛሪጹ ጸኒሑ። ኣብ ክልል ትግራይ ንልዕሊ ሓደ ሰሙን ተቛሪጹ ዝጸንሐ ኣገልግሎት መብራህቲ ናብ ንቡር ከምዝተመልሰ'ውን ብዓልመዚ ሓይሊ ኤለክትሪክ ኢትዮጵያ ትማሊ ኣፍሊጡ ነይሩ። እቲ ምቁራጽ ኣብ ልዕሊ መስመር ሓይሊ ኤለክትሪክ ብዝወረደ መጥቃዕቲ ዝሰዓበ ምዃኑ እቲ ትካል ሓቢሩ። እንተኾነ ግን ገለ ኣብ ደቡባዊ ምዕራብ ናይቲ ክልል ዝርከባ ከተማታት ክሳብ ሕጂ ኣገልግሎት መብራህቲ ከምዘይረኸባን፡ መስመራት ንምዕራይ ክግበር ዝጸንሐ ጻዕሪ ይቕጽል ምህላዉን ሰብመዚ ናይቲ ትካል ይገልጹ። ብሰንኪ'ቲ ኣብ መጀመርታ ወርሒ ሕዳር ኣብ መንጎ ሓይልታት ክልል ትግራይን ፈደራላዊ መንግስትን ዝተወለዐ ኲናት፡ ንነዊሕ እዋን ኣገልግሎታት መብራህቲ፡ ቴለፎንን ኢንተርነትን ኣቋሪጹ ምንባሩ ይፍለጥ። ኣብ ወርሒ ታሕሳስ ግን ኣገልግሎት ቴለፎን ብኸፊል ስለዝጀመረ፡ ብዛዕባ'ቲ ክሳብ ሕጂ ዘየተወድአ ቅልውላዉ ሓበሬታታት ክወጽእ ጀሚሩ። ኣብዚ እዋን'ዚ፡ ኣብ ሓያሎ ከተማታት መስመራት ቴለፎን ይሰርሕ'ኳ እንተሎ፡ ካልኦት ከባቢታት ካብ ርክብ ወጻኢ ኮይኖም ኣለዉ። ብሰንኩ ድማ ብዙሓት ድሃይ ቤተሰቦም ክረኽቡ ኣይካኣሉን ዘለዉ። ምንቅስቓስ መጓዓዝያ ምድሪ'ውን ብኸፊል ካብን ናብን እቲ ክልል ይኹን፡ ኣብ ውሽጢ እቲ ክልል ተፈቒዱ ጸኒሑ'ዩ። ኣብ ፈለማ ናይቲ ብ3 ሕዳር ዝተወልዐ ግጭት፡ እቲ ብህወሓት ዝምራሕ ዝነበረ ክልላዊ መንግስትን ፈደራላዊ መንግስትን ኣብቲ ክልል ህጹጽ እዋን ኣዊጆም ምንባሮም ይዝከር። ኣብዚ እዋን'ዚ እቲ ብፈደራላዊ መንግስቲ ዝተወሰነ ኣዋጅ ጸኒዑ ይርከብ።


ቦይንግ 737 ማክስ ናብ በረራ ክትምለስ ውሳነ ምሕላፉ 'ህጸት ኣለዎ' ተባሂሉ

ኣካያዲ ስራሕ ፋብሪካ ነፈርቲ ቦይንግ 737 ነበር ኤድ ፒየርሰን፡ ኣብ ውሕስና እቲ ካብ በረራ ተኣጊዳ ዝጸንሐት 737 ማክስ ዓይነት ነፈርቲ መጓዓዝያ ዘለዎ ስግኣት ገሊጹ። እታ ዓይነት ነፋሪት ክልተ ጊዜ ብዘጋጠማ ሓደጋ ምውዳቕ፡ ምኽንያት ሞት 346 ሰባት ብምዃና ካብ በረራ ካብ እትእገድ ዳርጋ ናብ ካልኣይ ዓመት ይጽጋዕ። ኣብዚ እዋን ከኣ ኣብ ሰሜን ኣሜሪካን ብራዚልን ናብ በረራ ክትምለስ ዝተወሰነ ኮይኑ፤ ኣብ ኣውሮጳ ድማ ኣብዚ ሰሙን ዳግም ናብ በረራ ናይ ምምላስ ፍቓድ ክወሃባ ትጽቢት ይግበር። እንተኾነ ኤድ ፒየርሰን፡ እታ ነፋሪት ናብ በረራ ቅድሚ ምምላሳ፡ ፋብሪካ ቦይንግ፡ ኣብታ ኣውሮፕላን ኣገዳሲ ዝኾነ ምርመራ ኤለክተሪካዊ ጉዳያትን ጸገማት ጽፈት ምህርትን ክካይድ የተሓሳስብ። ኣብ ኣሜሪካን ኣውሮጳን ዝርከቡ ተቖጻጸርቲ ግን እቲ ዳግመ ምርመራ ብዕውት ኩነታት ከምዝተኻየደ ብምግላጽ፡ 737 ማክስ ንበረራ ውሑስ ከምዝኾነት ኣፍሊጦም ኣለዉ። ፒየርሰን ዘውጽኦ ጸብጻብ፡ እቶም ተቖጻጸርትን መርመርትን ንቐንዲ ጉዳያት ከምዘይተገደሱ የመልክት። ምናልባት'ውን እቶም ጉዳያት ምስቶም ዘጋጠሙ ሓደጋታት ቀጥታዊ ረኽቢ ክህልዎም ከምዝኽእል ይሕብር። ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ 2018 በረራ ላየን ኤይር ጄቲ610 ኣብ ኢንዶነዢያ ወዲቓ፤ ብድሕሪ ሓሙሽተ ኣዋርሕ ከኣ ብመንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ እትውነን ቁጽሪ በረራ ኢቲ302 ካብ ኣዲስ ኣበባ ንበረራ ምስተልዓለት ኣብ ውሽጢ ደቓይቕ ወዲቓ። መርመርቲ ከምዝሓበርዎ ኣብ ክልቲኤን ነፈርቲ ዘጋጠመ ሓደጋ መንቀሊኡ ንነገራት እናንበበ ሓበሬታ ኣብ ዝህብ ኣካል እቲ ነፋሪት ['ሰንሰር'] ዝተኸሰተ ጸገም'ዩ። 'ኤምካስ' ብዝብል ናብ ዝፍለጥ በረራ መቆጻጸሪ ሶፍትዌር ትኽክለኛ ዘይኮነ ሓበሬታ ሂቡ። እዚ ሓበሬታ ከኣ ኣፍንጫ እታ ነፋሪት ብተደጋጋሚ ናብ ቆልቁል ክድፋእ ከምዝገበረ ይግለጽ። በዚ ምኽንያት ኣብረርቲ ነፈርቶም ናብ ብራኸ ክምለሳ ጽዒሮም፤ እንተኾነ ክልቲኤን ነፈርቲ መወዳእተአን  ምሕምሻሽ ኮይኑ። ኩባንያ ቦይንግ ንሶፍትዌር 'ኤምካስ' ኣብ ምምሕያሽ ኣድሂቡ ክሰርሕ እንተጸንሐ'ኳ፤ ኤድ ፒየርሰን ግን እዚ እኹል ከምዘይኮነ የጠንቅቕ። ንሱ ኣብ 2018 ኣብ ዝሃቦ ምስክርነት እታ ነፋሪት ጸገም ከምዘለዋ ኣቐዲሙ ሓበሬታ ይህብ ምንባሩ ገሊጹ ነይሩ። ንስድርኡ ኣብታ ነፋሪት ከሳፍሮም ከምዘይደልይ ክሳብ ምግላጽ'ውን በጺሑ። ነዚ ከም ምኽንያት ዘቐምጦ ከኣ ሰራሕተኛታት ኩባንያ ቦይንግ ሓድሽ ኣውሮፕላን ብቕልጡፍ ክሰርሑ ጸቕጢ ይበጽሖም ምንባሩ እዩ። 737 ማክስ ድማ ተሰሪሑ። በዚ ህጸት ምኽንያት ሓደጋታት ከምዘጋጠሙ ዘረድእ ኤድ ፒየርሰን ኣብዚ እዋን ድማ 737 ማክስ ናብ በረራ ክምለስ ምህጻጽ ይረኣይ ከምዘሎ ገሊጹ። ፒየርሰን እተን ነፈርቲ ገና ካብ ኣሰራርሓ ጀሚሩ ብዝነበረ ጸገም ንሓደጋ ከምዝተቓልዓ'ዩ ዝኣምን። ዝተሓላለኸ ዝርግሐ ውሽጣዊ ገመዳት ኤለክትሪክ እውን ነቲ ናብ ኤምካስ ዝበጽሐ ግጉይ ሓበሬታ መንቀሊ ክኸውን ከምዝኽእል ይገልጽ። እቲ 'ሰንሰር' ምኽንያት ሓደጋ ክልቲኤን ነፈርቲ ክኸውን ከምዝኽእል ብምሕባር ከኣ 'እዚ ከምዚ ዝበለ ሓደጋ ግን ብኸመይ ኣብ ሓደሽቲ ነፈርቲ ከጋጥም ኪኢሉ?' ዝብል ሕቶ የልዕል። ኣብዚ እዋን ብዝተገበረ ምትዕርራይ ግን እቶም ንዘጋጠሙ ሓደጋታት ምኽንያት ዝኾኑ ነገራት ብተቖጻጸርቲ ከምዘይተረኣዩ ይዛረብ። እዚ ድማ ናብ ካልእ ዘሕዝን ሓደጋ ዘውድቕ ከምዝኸውን ኣጠንቂቑ። ሓደ ካብቶም ኣለዉ ዝበሃሉ ተጣበቕቲ ድሕነት ኣቪየሽን ዝኾነ ካፒተይን ቸስለይ ሰልንበርገር'ውን ንስግኣት ፒየርሰን ደጊፉ'ሎ። "ኤድ ፒየርሰን ዘቕረቦ ጸብጻብ ኣዝዩ ዝርብሽ'ዩ" ዝበለ ቸስለይ፡ ብዙሓት ኣገደስቲ ዘይተመለሱ ሕቶታት ከምዘለዉ ገሊጹ። "ቦይንግን ፌደራል ምምሕዳር ኣቪየሽንን ግልጽነት ክህልዎም ኣለዎ፤ ሓበሬታን ዳታን ከቕርቡ ይግባእ። ንብቕዓት እቲ ዛጊድ ዝተሰርሓ ስራሕ ከኣ ዘይሻራዊ ጉጅለ ሰብ ሞያ ይፈትሽዎ" ኢሉ። ቢቢሲ ዘዘራረቦ ኣብ ብሪጣንያ ጨንፈር ምጽራይ ሓደጋ ነፈርቲ  ሙኩር መርማሪ ነበር ውጽኢት መጽናዕቲ ኤድ ፒየርሰን ብስፍሓት ክረኣይ ከምዝግባእ ተዛሪቡ። ምምሕዳር ፌደራል ኣቪየሽን ግን 737 ማክስ "ሓፈሻውን ኣገባባውን ዝኾነ መስርሕ ገምጋም ድሕነት" ብምሕላፍ ናብ በረራ ኣብ እትምለሰሉ ደረጃ ከምዝርከብ ኣፍሊጡ'ሎ። ሓላፊ ኤጀንሲ ድሕነት ኣቪየሽን ኣውሮጳ [EASA] ፓትሪክ ኪ ሓደ እዋን ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ መብርሂ እታ ነፋሪት ናብ በረራ ንምምላስ ኣብ ውሑስ ደረጃ ከምዘላ "ርግጸኛ እየ" ኢሉ ነይሩ። እቶም ኣብ ቁጽሪ በረራ ኢቲ302 ብዘጋጠመ ሓደጋ ምውዳቕ ነፋሪት ኣባላት ድስርኦም ዝሞትዎም ግን  "ምስ ድሕነት እታ ነፋሪት ብዝተሓሓዝ ንዝለዓሉ ስግኣታት ብግልጽን ብምሉእነትን ክፍታሕ እንተዘይኪኢሉ" 737 ማክስ ናብ በረራ ከይትምለስ ነቲ ኤጀንሲ ምሕጽንታ ምቕራቦም ቀጺሎምሉ ኣለዉ።


ቦይንግ ካብ በረራ ዝተኣገዳ ነፈርቱ ናብ ኣገልግሎት ንምምላስ ባዕሉ ኣብረርቲ ይቖጽር ኣሎ

ኩባንያ ቦይንግ ናብ መገዲ ኣየራት ዝዋፈሩን ነተን ካብ በረራ ተኣጊደን ዝጸንሓ 737 ማክስ ዝዓይነተን ነፈርቲ ብዝሓሸ ኩነታት ናብ በረራ ኣብ ምምላስ ዘተሓባብሩን 160 ፓይለታት ቆጺሩ። እቶም ኣብረርቲ ን35 መዓልታት ብምውፋር፡ ከም ኣሰልጠንትን ተዓዘብቲ ክፍሊ ጋቤና ነፋሪትን ኮይኖም ክሕግዙ እዮም። ቦይንግ 737 ማክስ ብድሕሪ'ቶም ንሕልፈት 346 ሰባት ምኽንያት ዝኾኑ ክልተ ሓደጋታት ምውዳቕ ነፈርረቲ፡ ካብ በረራ ተኣጊዳ ምጽንሓ ይዝከር። ኣብ ብራዚል ዝርከብ መገዲ ኣየር ጎል ድማ ነታ ዓይነት ነፋሪት ናብ ኣገልግሎት ዝመለሰ ፈላሚ መገዲ ኣየር ኮይኑ'ሎ። "737 - 8 ከምኡ'ውን 737-8 [ዓይነት ነፈርቲ] ውሑስ ብዝኾነ መገዲ ናብ በረራ ንምምላስ ምስ ዓለምለኸ ተቖጻጸርትን ዓማዊልን ብቐረባ ምስራሕና ክንቕጽለሉ ኢና" ኢሉ ቦይንግ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ። ሮይተርስ ከምዝጸብጸቦ፡ እቶም ዝቑጸሩ ፓይለታት ንዓመታዊ መሃያ ዝመጣጠን ክፍሊት ክረኽቡ እዮም። ዝቑጸሩ ፓይለታት ከኣ 1000 ሰዓታት ዝኣክል ናይ ኣሰልጣንነት በረራ ተሞክሮ ዘለዎም ከምኡ'ውን "ሓደጋ ዘየጋጠሞም፣ ተጓንፎ ዘይብሎም፣ ጥፍኣትን ጥሕሰታትን ዘይፈጸሙ" ክኾኑ ከምዝግበር ተገሊጹ'ሎ። እቶም ብቦይንግ 737 ማክስ 8 ዝግበሩ በረራታት ድማ ሸውዓቲኡ መዓልታት ምሉእ 24 ሰዓታት ክትትል ክግበረሎም'ዮ። ናይ መገዲ ኣየር 'ላየን ኤይር' ነፋሪት ዝኾነት ቁጽሪ በረራ 610 ካብ ጃካርታ ምስተበገሰት ኣብ ጥቅምቲ 2018 ክትወድቕ ከላ፤ ብተመሳሳሊ ብመገዲ ኣየር እትውነን ቁጽሪ በረራ 302 ኣብ ወርሒ መጋቢት 2019 ካብ ኣዲስ ኣበባ ምስተበገሰት ሓደጋ ምውዳቕ ኣጋጢምዋ። እታ ዓይነት ነፋሪት ናብ ኣገልግሎት ቅድሚ ናብ በረራ ምምላሳ ኣብ ናይ መቆጻጸሪ ሶፍትዌትን ካልእን ምምሕያሽ ከምዝተገበረላ ቦይንግ ይገልጽ። ኤጅንሲ ድሕነት ኣቪየሽን ሕብረት ኣውሮጳ ግን ቦይንግ 737 ማክስ ናብ ኣገልግሎት ንኽትምለስ ዝሃቦ መረጋገጺ የለን። ክሳብ ወርሒ ጥሪ ግን መረጋገጺ ፍቓድ ክህብ ትጽቢት ኣሎ።


መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ንዓማዊሉ ውሕስነት ኮቪድ-19 ክህብ ጀሚሩ

መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ካብ 21 መስከርም 2013 ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ ጀሚሩ ንተጓዓዝቲ ውሕስነ (ኢንሹራንስ) ኮሮናቫይረስ ይህብ ከምዘሎ ኣፍሊጡ። እቲ ዝወሃብ ውሕስነት በቲ መገዲ ኣየር ንዝጓዓዙ ጥራይ ኮይኑ፤ ናብ ዝመጽኡሉ ምምላስ፣ ንማእኸል መወሸቢን ካልእ ወጻእታት ሕክምናን ከምዝሽፍን ኣብ ዝዘርግሖ መግለጺ ሓቢሩ። 'ሼባ ኮምፎርት' ዝብል ስያመ ዝተወሃቦ እዚ ኢንሹራንስ፡ ተጓዓዝቲ ኣብ እዋን መገሽኦም ብኮቪድ-19 እንተተታሒዞም ንወጻእታት ሕክምና ዝኸውን ክሳብ 100 ሽሕ ዩሮ ክሽፍን ምዃኑ ሓቢሩ። ናብ መወሸቢ ማእኸል ንዝኣትዉ ሰባት ድማ መዓልታዊ 150 ዩሮ [ናይ 14 መዓልታት 2100 ዩሮ] ከምዝኸፍለሎም ኣብ መግለጺኡ ኣመልኪቱ። እቲ መገዲ ኣየር፡ ተጓዓዝቲ ጥዕንኦምን ድሕነቶምን ተሓልዩ ንኽጓዓዙ ብዝብል ነቲ ውሕስነት ከምዝጀመረ ይገልጽ። "ነብሰ ምትእምማን ተጓዓዝቲ ክውስኽ ክነገብር ኢና" ዝበለ ዋና ኣካያዲ ስራሕ እቲ መገዲ ኣየር ኣይተ ተወልደ ገብረማርያም፡ እዚ መስርሕ ውሕስና ብምጅማርና ሕጉሳት ኢና ክብል ምዝራቡ እቲ ዝወጸአ መግለጺ ኣመልኪቱ። ኣብዚ እዋን ምስ ኮሮናቫይረስ ብዝተሓሓዝ ድሕነት ተጓዓዝቲ ኣብ ስግኣት ብምእታዉ፡ ኣገደስቲ ለውጥታት ብምግባር ድሕነት ተጓዓዝቲ ንምውሓስ ቀዳምነት ከምዝህብ ሓቢሩ'ሎ። እቲ ውሕስነት (ኢንሹራንስ) ካብ 21 መስከረም ክሳብ መጋቢት 2013 ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ ከምዝጸንሕ እቲ መግለጺ የነጽር።


መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣብ ታርታ 200 ብሉጻት መገዲ ኣየራት መበል 20 ተሰሪዑ

መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ብዘጉዓዓዞ ብዝሒ ገያሾ ካብ ብሉጻት 200 መገዲ ኣየራት ኣብ መበል 20 ተርታ ምስርዑ ዓለምለኻዊ ማሕበር መጉዓዝያ ኣፍሊጡ። እቲ መገዲ ኣየር ነቲ ደረጃ ዝረኸበ ንልዕሊ 16 ሚልዮን ገያሾ ኣገልግሎት ብምሃቡ ከም ዝኾነ እቲ ማሕበር ካብቲ መገዲ ኣየር ዝረኸቦ ሓበሬታ ብምጥቃስ ገሊጹ። ብመሰረት እዚ መዐቀኒ ኣብ ቀዳማይ ደረጃ ዝተሰርዐ መገዲ ኣየር ኤምሬትስ ኮይኑ ንልዕሊ 78 ሚልዮን ገያሾ ኣገልግሎት ሂቡ። መገዲ ኣየር ኣየርላንድ ራይኔይር ልዕሊ 64 ሚልዮን፣ መገዲ ኣየር ቐጠር ድማ ልዕሊ 57 ሚልዮን ገያሾ ብምጉዕዓዝ ኣብ መበል ካልኣይን ሳልሳይን ተርታ ተሰሪዖም ኣለው። ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣዝዩ ካብ ዝሃሰዮ ዓውድታት ሓደ መጉዓዝያ ኣየር ኮይኑ፤ ብዙሓት መገዲ ኣየራት ሰራሕተኛታት ካብ ምጉዳል ክሳዕ ምሉእ ብምሉእ ስራሕ ደው ምባል በጺሖም እዮም። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት፡ ኣብ ኣፍሪቃ ዝርከቡ ብርክት ዝበሉ መገዲ ኣየራት ኣብ ቅልውላው ክኣተውን ስራሕ ደው ከብሉን ክግደዱ እንከለው፤ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ግና ነቲ ከቢድ እዋን ጽዕነት ኣብ ምምልላስ ኣድሂቡ ብምስራሕ ክሰግሮ ከም ዝኸኣለ ተገሊጹ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ውሽጢ ሓሙሽተ ኣዋርሕ ብምኽንያት ለበዳ ኮቪድ-19 ኣብ መጉዓዝያ ኣየር ብዝፈጠሮ ጽልዋ፡ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ልዕሊ ሓደ ቢልዮን ዶላር ኣታዊ ከም ዝሰኣነ ተገሊጹ እዩ። እቲ ለበዳ ኣብ ታሪኽ መገዲ ኣየራት ተራእዩ ዘይፈልጥ ቅልውላው ከም ዘስዓበ ዋና ኣካያዲ ስራሕ እቲ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣቶ ተወልደ ገብረማርያም ንቢቢሲ ሓቢሩ ነይሩ። ኣብቲ እዋን ልዕሊ 90% ናይ ገያሾ በረራታት ደው ኢሉ ምንባሩ ዝሓበረ ኣቶ ተወልደ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ ለካቲት ክሳብ ሰነ እቲ ትካል ካብ ምጉዕዓዝ ገያሾ ክረኽቦ ዝግባእ ከባቢ ሓደ ቢልዮን ዶላር ኣታዊ ከም ዝሰኣነ ገሊጹ። ኣብዚ ምስ ስግኣት ኮቪድ-19 ብዝተሓሓዝ ድሕነት ገያሾ ኣሻቓሊ ኣብ ዝኾነሉ እዋን'ውን እቲ መገዲ ኣየር ኣድላዪ ለውጥታት ብምግባር ድሕነት ገያሾ ምርግጋጽ ቀዳምነት ዝወሃቦ ጉዳይ ምዃኑ ምግላጹ ዝዝከር እዩ። ብዕብየቱ ኣብ ኣፍሪቃ ኣብ ቅድሚት ዝስራዕ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ካብ ወርሒ መስከረም ጀሚሩ ንገያሾ መድሕን ጥዕና ኮቪድ-19 ከም ዝጅምር ኣፍሊጡ'ሎ። እቲ 'ሼባ ኮምፎርት' ዝተሰመየ ውሕስነት ገያሾ ኣብቲ መገዲ ኣየር ተሳፊሮም ኣብ ጉዕዞኦም ብኮቪድ-19 ምስ ዝልከፉ ክሳዕ 100,000 ብር ዝበጽሕ ናይ ሕክምና ወጻኢታቶም ክሽፍነሎም እዩ። ብዘይካ'ዚ ንመወሸቢ ን14 መዓልትታት፡ መዓልታዊ 150 ዩሮ ከም ዝሽፍነሎም ካብቲ መገዲ ኣየር ዝተረኽበ ሓበሬታ የረድእ። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ብ1945 እዩ ብስርሓት ኣመሪካ ብዝኾና ነፈርቲ ስርሑ ጀሚሩ።


ኡበር ድሕሪ ሓደ ዓመት ዝወሰደ ክርክር ኣብ ከተማ ለንደን ክሰርሕ ተፈቒድሉ

ብመተግበሪ ኣገልግሎት መጓዓዝያ ታክሲ ዝህብ ትካል ኡበር፡ ብሰንኪ ጉድለት ውሕስነት ድሕነት ንኣስታት ሓደ ዓመት ብክፍሊ መጓዓዝያ ለንደን ኣብታ ከተማ ዘስርሖ ወረቀት ፍቓድ ብቐዋምነት ከምዘይሕደሰሉ ተገይሩ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ዳኛ ናይ ይግባይ ቤትፍርዲ እቲ ትካል ዝድለ ምምሕያሻት ገይሩ ኣሎ ብምባል ስርሑ ክቕጽል ወሲኑ። እዚ ፍርዲ ነቶም  ኣብ ከተማ ለንደን ኣገልግሎት ኡበር ዝህቡ  45,000 ዘወርቲ እፎእታ ፈጢርሎም ኣሎ። ዳኛ ዌስትሚኒሰተር፡ ኡበር ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ለንደን ክሰርሕ 'ብቑዕን ልክዕን'ዩ' ኢሉ። ክፍሊ መጓዓዝያ እታ ከተማ፡ ኣብ ልዕሊ ትካል ኡበር ኣቕሪብዎ ካብ ዝነበረ ክስታት፡ ኣብቲ ትካል ዘይተመዝገቡ መራሕቲ መካይን ኣብቲ መተግበሪ ናይቲ ትካል ብምእታው፡ ሒሳብ ናይቶም ብግቡእ ዝተመዝገቡ መራሕቲ መኪና ተጠቂሞም ስእሎም ብምልጣፍ ሰራሕተኛታት ኡበር ተመሲሎም ኣገልግሎት ክህቡ ጸኒሖም ዝብል እዩ። እቲ ቤት ፍርዲ 24 መራሕቲ መካይን ትካል ኡበር ን20 ሰባት ሕሳቦም ስለዝሃቡ እቶም 20 ሰባት ኣብቲ መተግበሪ ናይ ኡበር ብምእታው 14788 ግዜ ንሰብ ኣገልግሎት መጓዓዝያ ከምዝሃቡ እዩ ዝሕብር። ኣብ ሰሜንን ምብራቕን ኣውሮጳ ላዕለዋይ ዞባዊ  ሓላፊ ኡበር ዝኾነ ጅሚ ሄይዉድ "ሕጂ እንታይ ክንገብር ንኽእል ዘይኮነ፡ ቅድሚ ሕጂ ካብቲ ዝሰራሕናዩ ንላዕሊ ክንሰርሕ ይግብኣና ነይሩ" ኢሉ። ከንቲባ ከተማ ለንደን ሳዲቕ ክሃን: እቲ ክፍሊ መጓዓዝያ ለንደን ዝወሰኖ ውሳነ [ወረቐት ፍቓድ ኡበር ዘይምሕዳሱ] ቅኑዕ ከምዝነበረ ብምሕባር፡ ሕጂ ግን እቲ ትካል ምምሕያሻት ከምዘርኣየ ገሊጹ። እቲ ከንቲባ ብምስዓብ "ንነበርቲ ለንደን ሓደ ነገር ከረጋግጸሎም ይደሊ፡ ክፍሊ መጓዓዝያ ለንደን ንኣሰራርሓ ኡበር ብቐረባ ክከታተሎ'ዩ: ድሕነት ተገልገልቲ ዘጠራጥር ነገር እንድሕር ገይሮም ከኣ ቅልጡፍ ስጉምቲ ንምውሳድ ኣይክወላወልን'ዩ" ኢሉ። ምክትል ላዕለዋይ ዳኛ ታን ኢካም፡ ኡበር ዝጠሓሶም ሕግታት ብምጥቃስ እቲ ትካል ኣብዚ ሕጂ እዋን ኩሉ መለኪዒታት ከምዘማልአ'ዩ ዝገልጽ። ንሱ ብምስዓብ "ኡበር ነቲ ዘጋጠሞ ውድቀት ኣብ ግምት ብምእታው፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኩሉ መለክዒታት ኣማሊኦም እዮም፡ ኣብ ለንደን ኣገልግሎት ህዝባዊ መጓዓዝያ ንክህቡ ናይ ወረቐት ፍቓድ  ክሕደሰሎም ድማ ቅኑዕን ግቡእን'ዩ" ኢሉ። እዚ ንኡበር ን18 ኣዋርሕ ኣብ ለንደን ክሰርሕ ተዋሂብዎ ዘሎ ፍቓድ ሓያለ ቅድመ ኩነት ዘለዎ ኮይኑ፡ ሓደ ካብኡ ክፍሊ መጓዓዝያ እታ ከተማ ብደቂቕ ምክትታል ክገብረሎም ዝእዝዝ'ዩ። ክሳብ ሕጂ፡ ብግዝያውነት'ዩ ኣገልግሎት ክህብ ጸኒሑ። ላዕለዋይ ዞባዊ  ሓላፊ ኡበር ጅሚ ሄይዉድ ብወገኑ "እዚ ውሳነ፡ ኡበር ድሕነት ተጓዓዝቱ ንምውሓስ ዘለዎ ተወፋይነት ዘርኢ ኮይኑ፡ ምስ ክፍሊ መጓዓዝያ ለንደን ድማ ብቕርበት ሓቢርና ክንሰርሕ ኢና" ኢሉ። ክፍሊ መጓዓዝያ ለንደን ኣብ መስከረም 2017'ውን ንኡበር ወረቐት ስራሕ ምሕዳስ ኣብይዎ ከምዝነበረ ዝዝከር ኮይኑ፡ እቲ ትካል ናብ ቤት ፍርዲ ብምኻድ ን15 ኣዋርሕ ዘስርሕ ፍቓድ ክረክብ ክኢሉ ነይሩ።


ካብ ኣመሪካ 99 ሽሕ ዶላር ሒዙ ክወጽእ ዝተትሓዘ ኢትዮጵያዊ ገንዘቡ ክውረስ ይኽእል'ዩ-ተባሂሉ

ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ንተቖጻጸርቲ ጉምሩክ ከየፍለጠ ናብ 99 ሽሕ ዶላር ዝጽጋዕ ገንዘብ ካብ ኣመሪካ ከውጽእ ዝተትሓዘ ኢትዮጵያዊ፡ ገንዘቡ ክውረስ ከም ዝኽእል ተገሊጹ። ቢቢሲ ኣብ ትሕቲ ቤት ጽሕፈት ድሕነት ውሽጢ ሃገር ኣመሪካ ካብ ዘሎ ክፍሊ ክትትል ዶብን ጉምሩክን ብመሰረት ዝረኸቦ መረዳእታ፡ እቲ ኢትዮጵያዊ ሒዙዎ ዝነበረ ኣዝዩ ልዑል መጠን ገንዘብ መንግስቲ ክወርሶ ከም ዝኽእል የመልክት። እቲ ውልቀሰብ፡ ብዝሓለፈ ሮቡዕ ናብ ኣዲስ ኣበባ ዝመጽእ ዝነበረ ኮይኑ ኣብ ዓለምለኻዊ መዓርፎ ነፈርቲ ዳላስ ኣብ ዝርከብ መዕረፊ ተጉዓዝቲ እናሃለ ብተቖጻጸርቲ ጉምሩክን ዶብን ኣመሪካ ምስቲ ሒዙዎ ዝነበረ ገንዘብ ኣብ ቀይዲ ከም ዝወዓለ ተገሊጹ። እቲ ውልቀሰብ ሒዙዎ ዝነበረ 98 ሽሕን 762 ዶላር ኮይኑ፡ ልዕሊ 3.6 ሚሊዮን ብር ዝግመት'ዩ። ሰራሕተኛ ርክብ ህዝቢ ቤት ጽሕፈት ጉምሩክ ኣመሪካ ስቲቭ ሳፕ ን ቢቢሲ ብጽሑፍ ኣብ ዝሃቦ መልሲ፡ ተጉዓዝቲ ዝሓዙዎ መጠን ዶላር ንከፍልጡ ኣብ ዝሕተተሉ እዋን፡ ምስቲ ውልቀሰብ እነበረ ዶላር ሕጊ እታ ሃገር ዝጠሓሰ እዩ ኢሉ። ብተወሳኺ እቲ ውልቀሰብ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ስለ ዘይኣተወን ክሲ ገበን ስለ ዘይተመስረተሉን ማንነቱ ከም ዘይግለጽ ቢቢሲ ዝረኸቦ መረዳእታ የመልክት። ከምዚ ዓይነት ናይ ሕጊ ጥሕሰት ከጋጥም እንከሎ ክሲ ምምስራት ዝምልከት ዐዓቃቢ ሕጊ እታ ሃገር ውሳነ ከም ዝህብ ዘመላኽት ስቲቭ ሳፕ፡ ምስዚ ጉዳይ ብዝተሓሓዝ ዓቃቢ ሕጊ ክሲ ገበን ንዘይምምስራት ከም ዝወሰነን እቲ ጉዳይ ናብ ቤት ፍርዲ ከም ዘይኣምርሐን ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ይኹን'ምበር፡ እቲ ውልቀሰብ መጠን ዝውውር ገንዘብ እታ ሃገር ናይ ምፍላጥ ግዴታ ስለ ዘይፈጸመ ልዕሊ 98 ሽሕ ዶላር ኣብ ኢዱ ተረኺቡ'ዩ። ስፒቭ ሳፕ ከም ዝበሎ፡ ተጉዓዝቲ ብዝተፈላለየ መገድን ብተደጋጋሚ ዝሕዙዎ መጠን ገንዘብን ብትኽክል ክከፍልጡ ከም ዝሕተቱን፡ ብጽሑፍን ብቃልን ንተቖጻጸርቲ ጉምሩክ ከፍልጡ ግዴታ ኣለዎም። ሰበ ስልጣን ከም ዝብሉዎ እቲ ኢትዮጵያዊ ውልቀሰብ ኣብ ኣመሪካ ሕጋዊ ቀዋሚ መንበሪ ፍቓድ ዘለዎ እዩ። ኣብቲ እዋን ሒዙዎ ዝነበረ ጥረ ገንዘብ ብጽሑፍን ቃልን ከፍልጥ ከም ዝተሓተተን 14 ሽሕ ዶላር ጥራሕ ከም ዝሓዘ ሓበሬታ ክህብ እንከሎ፡ ኣብቲ ሒዙዎ ዝነበረ ቦርሳ ግን 19 ሽሕን 112 ዶላር ተረኺቡ'ዩ። በዚ ምኽንያት ብሓለፍቲ ክትትል ዶብን ጉምሩክን ተፈቲሹ ሓሊፉ ዝነበረ ቦርሳ ሓዊሱ ብዝተገብረ ዳግማይ ተፍትሽ ኣብ ጫማን ስረን ዝተሓብአ ተወሳኺ 79 ሽሕን 650 ዶላር ክርከብ ክኢሉ'ዩ። ስቲቭ ሳፕ ወሲኹ እቲ ውልቀሰብ እዚ ዝኣክል መጠን ገንዘብ ከም ዝሓዘን ንምንታይ ግልጋሎት ከም ዘውዕሎን'ኳ እንተገለጸ ምንጪ እቲ ገንዘብ ግን ኣይተፈልጠን ኢሉ። እንተኾነ እቲ ውልቀሰብ እቲ ዝተትሓዘ ገንዘቡ ንክምለሰሉ ናይ ምሕታት መሰል ዘለዎ ኮይኑ ኣቐዲሙ ግን ምንጪ እቲ ገንዘብን ኣብ ምንታይ ዕላማ ዝውዕል'ዩ ዝብልን ክጻረ ኣለዎ።


ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ

ናይታ ብቐዳም ካብ ርእሰ ከተማ ኢንዶኔዥያ ጃካርታ፡ ምስተልዓለት ኣብ ባሕሪ ዝወደቐት ቦይንግ 737 ነፋሪት መጓዓዝያ፡ ዝወደቐትሉ ከባቢ ከምዝተፈለጠ ሰበስልጣን እታ ሃገር ሓቢሮም። 62 ሰባት ሒዛ ናብ ምዕራባዊ ግዝኣት ካማንታን ዝተበገሰት'ዛ ነፋሪት መገዲ ኣየር  ስሪዊጃያ፡ ድሕሪ ኣርባዕተ ደቒቓ እያ ካብ መቆጻጸሪ (ራዳር) ጠፊኣ። ሎሚ ሰንበት፡ ካብ መኽዘን ሓበሬታ እታ ነፋሪት ዝምንጩ ክኸውን ይኽእል እዩ ዝተባህለ ደሃይ ኤሌክቶኒካዊ ምልክታት ተረኺቡ ኣሎ። ልዕሊ 10 መራኽብን ሓምበስትን እውን ናብቲ ካባቢ ተዋፊሮም ከምዘለዉ ተገሊጹ። ሓላፊ ትካል ኣለሻን ምድሓንን ኢንዶኔዥያ ባጉስ ፑሩሂቶ "ኣብ ክልተ ቦታታት ምልክታት ረኺብና ኣለና፤ ናይቲ ጸሊም መኽዘን ሓበሬታ ክኸውን ይኽእል እዩ" ክብል ሓቢሩ። ተመራመርቲ ድማ፡ ኣካላት እታ ዝወደቐት ነፋሪት ክኾኑ ይኽእሉ እዮም ዝተባህሉ ቁርጽራጽ ሓጻውን ይምርምሩ ከምዘለዉ ሓቢሮም። ካብቲ ኣላሺ ትካል ክልተ ሳናጡ ከምዝተቐበሉ ዝገለጸ ወሃቢ ቃል ፖሊስ ጃካርታ ዩስሪ ዩኑስ፡ እቲ ሓደ ሳንጣ ንብረት ተጓዓዝቲ ዝሓዘ ከምዝኾነን እቲ ካልእ ድማ ኣካላት እታ ነፋሪት ዝሓዘ ከምዝኾነን ብምግላጽ ይምርምሩዎም ከምዘለዉ ተዛሪቡ። እታ ዝወደቐት ነፋሪት ካብተን ብምኽንያት ዘጋጠሙ ክልተ ከበድቲ ሓደጋታት ካብ መጋቢት 2019 ጀሚረን ጠጠው ክብላ ዝተገበራ ቦይንግ 737 ማክስ ኣይኮነትን። ሰዓት 7፡36 ጂኤምቲ ካብ መዕርፎ ነፈርቲ ጃካርታ ዝተልዓለት ነፋሪት መጓዓዝያ ስሪዊጃያ፡ ምስተቖጻጸርቲ ድሕሪ ኣርባዕተ ደቒቓ ናይ መወዳእታ ርክብ ከምዝገበረት ሚኒስትሪ መጓዓዝያ እታ ሃገር ይገልጽ። እታ ነፋሪት ዝኾነ ጸገም ከምዘጋጠማ ዝሕብር ምልክት ከምዘይለኣኸት ድማ ሓላፊ ሃገራዊ ትካል  ህይወት ምድሓንን ኣለሻን ማርሻል ባጉስ ፑሩሂቶ ይሕብር፡፡ በረራታት ዝከታተል ፈላይትራዳር24 ድማ እታ ነፋሪት ሓደ ደቒቕ ኣብዘይመልእ እዋን ኣስታት 3ሽሕ ሜትሮ ንታሕቲ ከምዝወረደት ይግምት፡፡ መሰኻኽር ዓይኒ እውን ብውሑድ ሓደ ነትጒ ከምዝሰምዑ ተዛሪቦም እዮም። ሓደ ገፋፊ ዓሳ፡ እታ ነፋሪት ከም መብረቕ ናብቲ ባሕሪ ከምዝወደቐትን ኣብቲ ውሽጢ ማይ ሓያል ነትጒ ከምዝሰምዐን ተዛሪቡ። ‘‘ ኣብ ጥቓና እያ ወዲቓ፤ ዕንጸይቲ ዝመስሉ ስብርባራት ድማ ነታ መርከበይ ንስሎ ስሒቶምዋ፡፡’’ ኣብታ 130 ሰባት ናይ ምጽዓን ዓቕሚ ዘለዋ ነፋሪት፡ 7 ቆልዑትን 3 ህጻናትን ዝርከቡዎም 50 ተሳፈርትን 12 ሰራሕተኛታት እታ ነፋሪትን ከምዝነበሩ ሰበስልጣን ኢንዶኔዥያ ይገልጹ፡፡ እቶም ኣብታ ነፋሪት ዝነበሩ ሰባት ኩሎም ኢንዶኔዥያውያን ክኾኑ ከለዉ፡ ኣዝማዶም ኣብ ሓያል ጭንቀት ኮይኖም ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ፖንቲያናክን ጃካርታን ክጽበዩዎም ተራእዮም እዮም፡፡ ያማን ዛይ ዝተባህለ ሰብኣይ ድማ ‘‘ ኣርባዕተ ኣባላት ስድራይ ኣብታ ነፋሪት ነይሮም፤ በዓልቲ ቤተይን ሰለስተ ደቀይን’’ ብምባል እናበኸየ ንጋዜጠኛታት ተዛሪቡ፡፡ እታ ነፋሪት 26 ዓመት ዝገበረት፡ ቦይንግ 737-500 ከምዝኾነት ሰነዳዊ መረዳእታኣ የመልክት። ኣብ ጽቡቕ ኩነታት ከምዝነበረት ዝገልጽ ሓላፊ መገዲ ኣየር ስሪዊጃያ፡ ጀፈርሰን ኢርዊን፡ ብምኽንያት ሓያል ዝናብ 30 ደቒቓ ዘንጊዓ ከምዝተልዓለት ተዛሪቡ። እታ ነፋሪት 20 ኪሜ ምስተጉዓዘት፡ ኣብ ጥቓ እቲ ኣብ 2018 ሓደጋ ነፋሪት ዘጋጠመሉ ከባቢ ጠፊኣ። ኣብታ ጥቅምቲ 2018፡ ምስተበገሰት ድሕሪ 12 ደቒቓ ናብ ባሕሪ ዝወደቐት ነፋሪት፡ 189 ሰባት ሞይቶም እዮም። እቲ ሓደጋ ካብቶም ንነፈርቲ ቦይንግ 737 ማክስ ካብ ስራሕ ክእገዳ ዝገበሩ ሓደጋታት ሓደ እዩ ነይሩ።


መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ናብ ሱዳን ዘጓዓዓዞ ወታሃደራዊ ብረታት ሕጋዊ ክብል ግብረመልሲ ሂቡ

ብመገዲ ኣይር ኢትዮጵያ ተጻዒኑ ናብ ሱዳን ምስኣተወ ኣብ ቁጽጽር ውዒሉ ዝነበረ 70 ሳንዱቕ ወተሃደራዊ ብረት ናይ ኣጽዋር መሸጣ ፍቓድ  ብዘለዎ ትካል ብሕጋዊ መገዲ ዝተጽዓነ ምዃኑ ከምዘረጋገጸ ሚኒስተር ውሽጢ ዓዲ ሱዳን ኣፍሊጡ፡፡ እቲ ካብ ኢትዮጵያ ዝተጓዓዓዘ ኣጽዋር፡ ኣንጻር ሱዳን ገበን ንምፍጻም ተባሂሉ ዝኣተወ ክኸውን ይኽእል እዩ ብዝብል ጥርጣረ ሰበስልጣን ሱዳን ኣብ ቀይዲ ኣእትዮምዎ ከምዝነበሩ ንመንግስታዊ ማዕከን ዜና ሱዳን ሱና ጠቒሱ ሮይተርስ ጸብጺቡ ነይሩ፡፡ እንተኾነ ሚኒስተር ውሽጢ ዓዲ ሱዳን ብዝገበሮ ምጽራይ፡ እቲ 290 ጠበናጁ ዝርከቦ ጽዕነት ዋንነቱ ፡ ዋኢል ሻምስ ኢልዲን፡ ናይ ዝተባህለ መሳርሒ ኲናት ናይ ምሻጥ ፍቓድ ዘለዎ ትካል ከምዝኾነን ብዝተኻየደ ምጽራይ ሕጋዊ ኮይኑ ከምዝተረኸበ ሮይተርስ ጸብጺቡ፡፡ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡  ነቲ ኣብ ናይ ሱዳን ኣገልግሎት ዜና [ሱና]  ዝወጽአ 'ካብ ኢትዮጵያ ናብ ሱዳን ግዒዙ' ዝተብሃለ ኣጽዋር ውግእ ብዝምልከት ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ምላሽ እውን "ንሃድን ዝውዕል ወተሃደራዊ ኣጽዋራት ምግዓዝ ሕጋዊን ንግዳውን ንጥፍታት እዩ" ዝበለ እቲ መገዲ ኣየር፡ ምስ'ቲ ተቐባሊ ኣድላይ ናይ ሰነዳት መረዳእታት ከምዘለዎ'ውን ኣፍሊጡ። ሱዳን ግን ኣብ ጉዳይ እቲ ‘ብነፋሪት መገዲ ኣየር ተጻዒኑ ናብ ካርቱም ኣትዩ’ ዝተባሃለ ኣጸዋር ምጽራይ ክተካይድ ምጅማራ ኣፍሊጣ ነይራ። ወኪል ዜና ሱዳን - ሱና እቲ ካብ ኢትዮጵያ ብነፋሪት ተጻዒኑ ናብ ካርቱም ዝኣተወ ኣጽዋር “ኣብ ልዕሊ መንግስቲ [ሱዳን] ገበን ንምፍጻን” ክውዕሉ ከምዝተሓሰቡ ይጥርጠር ኢሉ ነይሩ። እቲ 'ናይ ሃደን ኣጽዋር' ዝበሎ ክሳብ ዝጻረ ንነዊሕ እዋን ኣብ ኣዲስ ኣባበን ብሓይልታት ጸጥታ ተታሒዙ ምጽንሑን ዝገልጽ እቲ መገዲ ኣየር ግን፡ እቲ ወናኒ ንብረት ኣብ ቤት ፍርዲ ሱዳን ክሲ ብምምስራት፡ ንብረቱ ከረክቦ ወይድማ 250 ሽሕ ዶላር ካሕሳ ክኸፍል ከምዝሓተቶን ይገልጽ። እቲ መገዲ ኣየር፡ ሕዚ እቲ ከይዲ ምጽራይ ከምዝተዛዘመ ካብ ሓለፍቲ ጸጥታ ፍቓድ ስለዝረኸብኩ እየ ኣግዒዘዮ ይብል። "ካብ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሱዳን ዝተጽሐፈ ደብዳበ ሓዊሱ፡ ኣድላይ ዘበለ ናይ ሰነድ መረዳእታ ኣለና"  ዝበለ ኮይኑ፡ ብዛዕባ እቲ ዝተጠቕሰ ደብዳበ ካብ ወገን ሱዳን ዝተረኽበ ሓበሬታ የለን። ንስርዓት ፕረዚደንት ሱዳን ነበር ዑመር ሓሰን ኣል-በሽር ንምዕናው ዝቖመ ኮሚቴ፤ ኣብ ጉዳይ እቶም ኣጽዋር ምጽራይ ከካይድ ሓላፍነት ተዋሂብዎ ኣሎ። እቲ ኮሚቴ እንታይ ኢሉ ነይሩ? እቲ ኣጽዋር መበገሲኡ ኣዲስ ኣበባ ብምግባር ቀዳም ምሸት ብነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣብ ካርቱም ምስበጽሐ ብሰብመዚ ጉምሩክ ከምዝተትሓ ነቲ ኮሜቴ ብምጥቃስ ሱና ጸብጺቡ። እቶም ሎሚ ኣብ ሱዳን ዝተትሓዙ ብረታት ኣብ ወርሒ ግንቦት 2011 ዓ.ም (2019) ካብ ሞስኮ-ሩስያ ናብ ኢትዮጵያ ከምዝኣተዉ’ውን ኣፍሊጡ። ኣል-በሽር ካብ ስልጣን ምስተወገደ ዝቖመ ኮሚቴ፤ እቶም ኣጽዋራት ኣብ ኢትዮጵያ ንኽልተ ዓመታት ዝኣክል እዋን ምስጸንሑ፡ “መንግስቲ ኢትዮጵያ ንሱዳን ዝኾነ ሓበሬታ ከይሃበ ብሲቪል ነፋሪት ናብ ካርቱም ክጸዓኑ ገይሩ’ሎ” ክብል ምኽሳሱ ጸብጻብ ሱና ሓቢሩ ነይሩ። ኣብ ውሽጢ 72 ሳናዱቕ ዝተዓሸጉ ኣጽዋር ኣብ ጸልማት እዋን ክትርእይ ዘኽእሉ ወተሃደራዊ መነጸራት’ውን ከምዝተረኸቦም ተገሊጹ። ናብ ካርቱም ዝኣተዉ ኣጽዋር “ንዴሞክራሲያዊ ስግግር ሱዳን ንምትዕንቓፍን ሲቪላዊ ስግግር መንግስቲ ከይህልውን ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ገበን ንምፍጻም” ኣብ ረብሓ ክውዕሉ ዝኽእሉ ምንባሮም እቲ ኮሚቴ ጥርጣርኡ ምግላጹ ማዕኸን ዜና ሱና ገሊጹ ነይሩ። ዝሓርፈፈ ርክብ ሱዳንን ኢትዮጵያን ክልትኤን ሃገራት ብምኽንያት ‘ይግባኣኒ’ ዝብልኦም መሬታትን ህንጸት ዓብዪ ግድብ ህዳሰን ኣብ ወጥሪ ከምዝርከባን እቲ ወጥሪ ይረስን ከምዘሎን ይፍለጥ። ኢትዮጵያ ነቲ ኣብ ትግራይ ዝተወለዐ ኲናት ስዒቡ ኣብ ኣል-ፋሽቃ [ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን] ንዝነበረ ሰራዊታ ምስኣልዐለት ሱዳን ነቲ ቦታ ተቖጻጺራቶ ትርከብ። መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ሱዳን ነቲ መሬት ገዲፋ ክትወጽእ ብተደጋጋሚ ክሓትት’ኳ እንተጸንሑ ሰበስልጣን ሱዳን ግን “እቲ መሬት ናትና’ዩ” ብዝብል ከምዘይወጽኡ ኣረጊጾም ይዛረቡ። ቅድሚ ሒደት ሰሙናት ከኣ ኣብ ከባቢ ኣልፋሽቃ ዝሃነጽዎም መሰረተ-ልምዓት (ትሕተ-ቅርጺ) ከምዘመረቑ ይፍለጥ። ኢትዮጵያ ብወገና ኣብዚ ቕነ ኣብ ዝሃበቶ መግለጺ፡ ህንጸት ዓብዪ ግድብ ህዳሰ ንምትእጉጓል ካብ ሱዳን ክኣትው ዝፈተነ ሓይሊ ህወሓት ከምዝሰምሰሱ ገሊጻ ነይራ። ላዕለዋይ መኮነን ሰራዊት ኢትዮጵያ ዝኾነ ኮሎኔል ሰይፈ ኢንጊ፤ እቲ ብሱዳን ገይሩ ናብ ኢትዮጵያ ኣትዩ ዝተባሃለ ሓይሊ ንህንጸት እቲ ግድብ ዘተኣጓጉል መጥቃዕቲ ንምፍናው ዓሊሙ ምንባሩ ተዛሪቡ። እቲ ሓይሊ ጸረ ሰብን ጸረ ተሽከርከርትን ንምጽዋድ ፈቲኑ ምንባሩ ሰራዊት ምክልኻል ኢትዮጵያ ከምዝገለጸ ይዝከር። እተኾነ መንግስቲ ሱዳን ነዚ ክሲ ብምንጻግ፤ ኢትዮጵያ ብሰንኪ ውሽጣዊ ጸገማታ ናብ ቅልውላው ከምዝኣተወት ኣፍሊጡ።


ቅልውላው ኢትዮጵያን ትግራይን፡ ተዓጽዩ ዝጸንሐ ክሊ ኣየር ሰሜን ኢትዮጵያ ከምዝተኸፍተ ሲቪል ኣቬሽን ኣፍሊጡ

ብሰንከ'ቲ ቅድሚ ሓደ ወርሒ ኣብ ትግራይ ዝተወለዐ ወታሃደራዊ ግጭት፡ ተዓጽዩ ዝጸንሐ ሰሜናዊ ክሊ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ንበረራታት ውሽጢ ዓድን ወጻኢን ከምዝተኸፍተ ብዓልመዚ ሲቪል ኣቬሽን ኢትዮጵያ ኣፍሊጡ። "ኣብ ክልል ትግራይ ዝርከብ ክሊ ኣየር ካብ ሰኑይ 14 ታሕሳስ፡ ካብ ሰዓት 2 ናይ ቀትሪ ጀሚሩ" ከምዝተኸፍተ፡ ዋና ዳይረክተር ሲቪል ኣቬሽን ኢትዮጵያ ኮለነል ወሰንየለህ ሁነኛው ንቢቢሲ ሓቢሩ። እቲ ስጉምቲ፡ ነፈርቲ ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ኢትዮጵያ ኣብ ዝርከቡ መዓርፎ ነፈርቲ ክዓልባ፡ ከምኡ'ውን ዓለምለኻውያን ነፈርቲ'ውን በቲ ክሊ ኣየር ክሓልፋ ዝገብር ምዃኑ እቲ ብዓልስልጣን ገሊጹ። ብሰንኪ ምዕጻው እቲ ክሊ ኣየር፡ ነፈርቲ ተዃሊለን ክበራ ተገዲደን ምጽንሐን'ውን ጠቒሱ። እቲ ክሊ ኣየር ኣብ ፈለማ ወርሒ ሕዳር'ዩ ንዝኾነ በረራታት ብወግዒ ተዓጽዩ። ድሕሪ ቁሩብ መዓልታት ድማ፡ መዓርፎታት ነፈርቲ ክልል ትግራይ ከምዝተዓጽወ እቲ ትካል ኣፍሊጡ። ኣብ ዝቐጸሉ መዓልታትን ሳምንታትን ድማ፡ ሓይሊ ኣየር ኢትዮጵያ ኣብቲ ክልል ደብዳባት ከካይድ ጸኒሑ። ሓይልታት ትግራይ ብወገኖም፡ ኣብ ልዕሊ መዓርፎ ነፈርቲ ባህርዳርን ጎንደርን ተደጋጋሚ ናይ ሚሳይላት መጥቃዕቲ ኣካይዶም። ሰራዊት መንግስቲ ኢትዮጵያ ንከተማ መቐለ ድሕሪ ምቁጽጻሩ፡ ስርሒታቱ ከምዝወደአ'ኳ እንተ ተገለጸ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ቦታታት ሓሓሊፉ ውግኣት ይካየድ ከምዘሎ ይግለጽ።