ጀርመን፡ ናብ ሕሉፍነትን ሓደጋን ዝማዕበለ ናይ 'ጽሉላት' ምንቅስቓስ

እቲ 'ራይክስበርገር' (ዜጋታት ራይክ) ብዝብል ዝጽዋዕ ጉጅለ፡ ከም ዘየድምዕ ተቖጺሩ ምንጪ ሃገራዊ ላግጺ ብምዃን ንዓመታት ተነጺጉ ጸኒሑ’ዩ። ብዓይኒ ትካላት ጸጥታ እታ ሃገር ግን፡ ዝያዳ ሕሉፋትን ሓደገኛታትን እናኾኑ ምምጽኦም ስክፍታታቶም ዛይዱ'ሎ። ኣባላት ናይቲ ጉጅለ፡ ነቲ ድሕሪ ካልኣይ ኲናት ዓለም  ንዘሎ መንግስቲ ጀርመን ኣፍልጦ ኣይህቡን። ንስልጣን እቲ መንግስቲ ድማ ይነጽጉ። ዋላ’ኳ መጸውዒ ስም እንተሃለዎ፡ እቲ ጉጅለ ግን ዝተወደበ ሃገራዊ ምንቅስቓስ ኣይኮነን። ናይቶም ኣብ ትሕቲ እቲ ሓባራዊ እምነት ዝተጠርነፉ ኣብ መላእ እታ ሃገር ፋሕ ኢሎም ዝርከቡ ዝተፈላለዩ ንኣሽቱ ጉጅለታትን ውልቀሰባትን ምትእኽኻብ ጥራይ እዩ። ገለ ካብዚኦም ድማ ናይ ገዛእ ርእሶም ባጤራን መንነት ወረቐትን ብምሕታም ናይ ገዛእ ርእሶም ርእሰ-ምምሕዳር መንግስቲ ክፈጥሩ ዝሓልሙ እዮም። ንኣብነት ኣብ መጀመርታ ናይዚ ዓመት፡ ንነብሱ ‘ኮኒግራይክ ዶሽላንድ (ንግስነት ጀርመን) ኢሉ ዝጽውዕ ጉጅለ፡ ኣብ ሳክሶኒ ክልተ መሬት ዓዲጉ፡ ኣብኡ ናይ ገዛእ ርእሱ ምምሕዳር መንግስቲ ክምስርት ሓሲቡ ነይሩ። ካልኦት ድማ ግብሪ ምኽፋል ይኣብዩ ወይ ድማ ኮነ ኢሎም መብዛሕትኡ ግዜ ጸርፊ ዝመልኦም ነዋሕቲ ደብዳቤታት ብምልኣኽ ኣብ ስራሕ እቲ ምምሕዳር ናይቲ ከባቢ ጸገም ይፈጥሩ። ብዙሓት ድማ ብሕጋዊ ይኹን ብኻልእ መንገዲ ብረት ዝውንኑ እዮም። ካብ 2016 ጀሚሩ፡ መኮንናት ነቲ ዝዓቖሮ ኣጽዋር ኣብ ዝፍትሽሉ ዝነበሩ እዋን፡ ሓደ ኣባል ራይክስበርገር ንሓደ ፖሊስ ብጥይት ድሕሪ ምቕታሉ፡ ሰበስልጣን ጀርመን፡ ልዕሊ ሽሕ ፍቓድ ጠበንጃ ናይቶም ነቲ ስነ-ሓሳብ ዝድግፉ እዮም ዝበልዎም ሰባት ሰሪዞምዎ። ኣብ መወዳእታ ዝሓለፈ ዓመት ግን ኣስታት 500 ኣባላት ሕጋዊ ፍቓድ ጠበንጃ ነይርዎም። ኣሃዛት መንግስቲ ከም ዘመልክትዎ፡ ርእሰ-ኣመሓደርቲ ዝብል ትርጉም ብዘለዎ ‘ሰልብቫልተ’ ዝብል ቃል’ውን ዝጽዋዕ ራይክስበርገርን፡ ኣብ 2021 ልዕሊ 1000 ኣኽረርቲ ገበናዊ ተግባራት ፈጺሙ እዩ። እዚ ድማ ካብቲ ኣብ 2020 ዝነበረ ቁጽሪ ብዕጽፊ ይዛይድ። ካብቶም ኣብ "ክፍሊ" ራይክስበርገር ዝርከቡ 21 ሽሕ ሰባት፡ ኣስታት 5 ሚእታዊት የማናውያን ኣኽረርቲ ክኾኑ እንከለዉ፡ 10 ሚእታዊት ድማ ጎነጻውያን ክኾኑ ከምዝኽእሉ ይእመን። ምስ ሰራዊት ጀርመን እውን ርክብ ኣለዎም ይብል ሚሮ ዲትሪች ዝተባህለ ነቲ ጉጅለ ከምኡ እውን ካልኦት ናይ ውዲት ክልሰ-ሓሳባት ዝከታተል ክኢላ። ንሱ፡ ለበዳ ኮሮናቫይረስ፡ እቲ ጉጅለ ዝያዳ ኣኽራሪ ንክኸውንን ዝያዳ ደገፍ ንኽረክብን ከምዝሓገዘ ይኣምን። "እቲ ለበዳ ንብዙሓት ሰባት ከቢድ ህሞት'ዩ ነይሩ። ነገራት ከመይ ከምዝምዕብሉ ንጹር ኣይነበረን… ውዲታዊ ትረኻታት ንዓለም መምርሒ ስለዝሃበ ንብዙሓት ሰባት ኣዝዩ ሰሓቢ እዩ ነይሩ" ይብል። ኣባላት ራይክስበርገር ኣብ ዝሓለፉ ሒደት ዓመታት ኣብ ጎደናታት ኣብ ዝተኻየደ ህዝባዊ ተቓውሞታት ጎኒ ጎኒ ጸረ-ክታበትን ኮቪድ የለን ዝብሉ ሰባትን ከምኡ’ውን ደገፍቲ ኪውኣናን (QAnon) ሰልፊ ኣካይዶም። ኣብ ነሓሰ 2020 ካብ ናይ ኮቪድ ሰልፊ ዝመጹ ዕስለ ንቡንደስታግ (ባይቶ ጀርመን) ክወርሩ ኣብ ዝፈተኑሉ እዋን ኣብኡ ተሳቲፎም እዮም። ብዙሓት፡ ብሓፈሻ ውዲታዊ ክልሰ-ሓሳባት ኣብ ሕብረተሰብ ጀርመን ክሳብ ክንደይ ሰፊኑ ከምዘሎ - ብፍላይ ኣብ እዋን ለበዳ - ተገሪሞም እዮም። ብዙሓት ሰባት፡ ክታበት ኮቪድ ስሚ ከምዝኾነ ይዛረቡ ወይ ድማ መንግስቲ ጀርመን ነቶም "ተወለድቲ" ህዝቢ እታ ሃገር ብወጻእተኛታት "ክትክእ" መደብ ኣለዎ ዝብል ልሙድ ወረታት የድምጹ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ኣንጻር ልዑል መጠን ክፍሊት ጸዓት ኣብ ዝተኻየደ ንእሽቶ ተቓውሞ፡ ሓደ ሰብኣይ፡ ሚኒስተራት ጉዳያት ወጻኢን ቁጠባን ጀርመን ኣብ ልዕሊ ሃገሮም ኲናት ንምእዋጅ ይሸባሸቡ ኣለዉ ዝብል ርእይቶ ገሊጹ። ንሰበስልጣን ዘሻቕሎም ነገር እንተሃልዩ፡ እዚ ክሳብ ክንደይ ናብ ዓመጽ ክዓቢ ከም ዝኽእል እዩ። ብርግጽ ኩሉ ክልሰ-ሓሳባዊ ውዲተኛ ኣካላዊ ሓደጋ ዘስዕብ ኣይኮነን። ኣብታ ሃገር ዘለዉ ብዙሓት ፖለቲከኛታት ግን ናይ ሞት ምፍርራሕ በጺሕዎም እዩ። ካልኦት ብዙሓት ድማ ዝርግሐ ግጉይ ሓበሬታ ብኸመይ ከምዝዓግቱ ተጨኒቖም ይርከቡ። ስለዚ እቶም ኣብዚ እዋን ዝተኻየዱ ወፍሪታትን ማእሰርትንምንጪ ዓቢ ሃገራዊ ስክፍታ ክኾኑ እዮም።


ኣብ ኢጣልያ ዘንጸላለወ ስግኣት ስደተኛታት

ጆርጅያ ሜሎኒ ፈላመይቲ ጓል ኣንስተይቲ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ኢጣልያ ብምዃን ታሪኽ ክትሰርሕ ቀሪባ ኣላ። ንሳ፡ እቲ ድሕሪ ካልኣይ ኲናት ዓለም ኣብታ ሃገር ዝዓበየ የማናዊ መንግስቲ ክኸውን ትጽቢት ዝግበረሉ ዘሎ መንግስቲ ክትመርሕ እያ። እቲ ብራዘርስ ኦቭ ኢታሊ ብዝብል ዝፍለጥ የማናዊ ሰልፋ ኣካል ናይቲ 'ምንካይ ስደት' ቀንዲ ኣጀንዳኡ ዝገበረ ልፍንቲ እዩ። እዚ ድማ ኣብ ፓሌርሞ ንዝርከቡ ከም በዓል ሙስጦፋ ጃርጆ ዝኣመሰሉ ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት ዓቢይ ስግኣት እዩ። "ኣብ ህይወት ከማይ ዝኣመሰሉ ስደተኛታት ብዙሕ ኣሉታዊ ጽልዋ ከስዕብ እዩ፣ ሓያል ስክፍታ ኣለኒ" ይብል እቲ 24 ዝዕድመኡ መንእሰይ ሙስጦፋ። ኣብ ፓሌርሞ ወሃቢ ቃል ማሕበር ማሕበረሰብ ጋምብያ ዝዀነ ሙስጦፋ፡ ፖሊሲ ኣብ ልዕሊ ስደተኛታት፡ ምፍልላይን ጽልእን ከስዕብ ይኽእል እዩ ይብል። ኣብ ነሓሰ ኣብታ ሃገር ብቐትሩ ኣብ ልዕሊ'ቲ ጐደሎ ኣካል ናይጀርያዊ ኣሊካ ኦጎርቹኩ ዝተፈጸመ ቅትለት ከም ኣብነት ይጠቅስ። ኢጣልያ ሓንቲ ካብተን ስደተኛታት ዝጥቀሙለን ቀንዲ መእተዊ ኣውሮጳ ኰይና፡ ካብ መጀመርታ እዚ ዓመት ኣትሒዙ 70 ሽሕ ስደተኛታት ብጀላቡ ናብ ገማግም ባሕሪ እታ ሃገር ኣትዮም እዮም። ድልየት ጆርጅያ ሜሎኒ፡ ነዚ ንውሕስነትን ጽሬትን ህይወት ዜጋታታ ኣብ ሓደጋ ዘእቱ እዩ፡ እትብሎ ስርዓት ሓተትቲ ዑቕባ ብምድራት ዘይስሩዕ ስደት ክቋረጽ እዩ። ብተወሳኺ ስደተኛታት ናብ መበቈል ሃገሮም ምምላስ ክውስኽ እያ ትደሊ። ኣብ እዋን ምስጋር ባሕሪ ኣብ ጸገም ንዝኣትዉ ስደተኛታት ዘድሕና መራኽብ ግብረ ሰናይ ዒላማ ክትገብር እያ፣ ኣብ ሰሜን ኣፍሪቃ ድማ ዓጋቲ ሓይሊ ባሕሪ ክቕመጥ'ውን ጸዊዓ ኣላ። ሙስጦፋ ጃርጆ ናብ ኢጣልያ ዝገበሮ ጕዕዞ ከምቶም ብዙሓት ካልኦት ዘጋጥሞም ንምእማኑ ዘጸግም ሓደገኛ እዩ ነይሩ። ዝሓሸ ህይወት ንምድላይ ኣብ ታሕሳስ 2016 ኣብ ምዕራብ ኣፍሪቃ ካብ ዝርከብ ገዛኡ ወጺኡ ወዲ 17 ዓመት ኰይኑ ኢጣልያ በጺሑ። ኣብኡ ምብጽሑ ተኣምር እዩ። ካብ ጋምብያ ነቒሉ ናብ ሊብያ ምስ በጽሐ ዘባህርር ሕልሙ ይጅምር። ኣብ ሊብያ ሰለስተ ግዜ ተታሒዙ ተኣሲሩ፣ ሰለስቲኡ ግዜ ክሃድም ክኢሉ እዩ። ብጃልባ ኣብ ዝሰግረሉ እዋን ካብ ዘስካሕክሕ ሓደጋ ተሪፉ ኣብ ሲሲሊ ምስ በጽሐ ድማ ኣብ መወዳእታ ኣብ ዘስካሕክሕ ኵነታት ብኣዝዩ ትሑት ደሞዝ ሰራሕተኛ ሕርሻ ኰይኑ ። ዑቕባ ሓቲቱ ወግዓዊ ሰነዳት ምስ ተዋህቦ ግን ዕድሉ ተቐየሩ። እዚ ድማ ትምህርቱ ንምቕጻል ናብ ፓሌርሞ ክኸይድ ኣኽኢልዎ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ብነርሲን ዲግሪ፡ ካልኣይ ዓመት ተመሃራይ ክኸውን ከሎ ምስተመረቐ ኣብታ ከተማ ኣብ ዝርከብ ሆስፒታል ክሰርሕ ተስፋ ኣለዎ። ጆርጅያ ሜሎኒ መብጽዓኣ እንተፈጺማ ግን ስደተኛታት ኵነታት ስደቶም ወግዓዊ ንምግባር ዝያዳ ክኸብዶም እዩ። "ሰነዳት ኣብ ምውህሃድ ኣገደስቲ እዮም" ይብል ሙስጦፋ። ብዘይ ሰነድ ብዙሓት ስደተኛታት "ዘይርኣዩ" ኰይኖም ዝጸልመተ ህላወ ክነብሩ ከምዝግደዱ ወሲኹ ይገልጽ። ብፍላይ ንስደተኛታት ዝሕግዛ፡ ህይወት ኣድሕን መራኽብ ግብረሰናይ ከም ገበን እንተተቘጺረን፡ ስደተኛታት ባሕሪ ንምስጋር ክኸብዶም እዩ ዝብል ስግኣታት ኣሻቒልዎ ኣሎ። እዚ ድማ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ዝያዳ ሞት ከስዕብ እዩ ይብል። ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንቸስኮ ግን ሓያል መሓዛ እቶም ስደተኛታት እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ቫቲካን ኣብ ዝርከብ ኣደባባይ ቅዱስ ጴጥሮስ ኣብ ዘስምዖ መደረ፡ ውዕዉዕ ስምዒት ድጋፉ ገሊጹ ነይሩ። እቲ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ንኢጣልያ'ኳ ብስም እንተዘይጠቐሰ፡ መደረኡ ግን እቲ ንስልጣን ዝመጽእ ዘሎ ልፍንቲ ዝኽተሎም ፖሊሲታት ከም ተግሳጽ ክረአ ይኽእል እዩ። ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንቸስኮ፡ ምግላል ስደተኛታት "ዘሕፍር፡ ፍንፉንን ሓጢኣትን" እዩ ኢሉ። ኣብ ዝሓለፈ ሒደት ዓመታት ኣብ ማያታ ዝጠፍኡ ኣሽሓት ስደተኛታት ብምጥቃስ ንማእከላይ ባሕሪ "ኣብ ዓለም እቲ ዝዓበየ መካነ መቓብር" ኢሉ ሰይምዎ። ወሲኹ’ውን፡ "ንዝተጸገሙ ሰባት ማዕጾ ዘይምኽፋት ገበን'ዩ" ኢሉ። ጃርጆ ስግኣት እኳ እንተሃለዎ፡ ከተማ ፓሌርሞ ግን ተቐባሊት ስደተኛታት ብምዃን ነዊሕ እዋን ዝጸንሐ ዝና ኣለዋ። እዛ ኣብ ወሰን ኣውሮጳ እትርከብ ከተማ፡ ካብ ጥንቲ ኣትሒዙ ምትሕውዋስ ባህሊ ዝረኣየላ ኰይና ሓደ ካብቶም ቅዱሳን ሓለውታ ዝዀነ ቅዱስ በነዲክት ዘ ሙር ኣብ ታሪኽ እቲ ናይ መጀመርታ ጸሊም ቅዱስ እዩ። ሓላፊ ናይቲ ኣብታ ከተማ ን16 ማሕበረሰባዊ ጕጅለታት ማሕበር ኣርሲ ፓሌርሞ ፋውስቶ ሜሉሶ፡ መብዛሕትኦም ሰባት ኣብ ሲሲሊን ደቡባዊ ኢጣልያ ድምጾም ንጆርጂያ ሜሎኒ ከምዘይሃቡ ይሕብር። ክሳብ ቀረባ እዋን ነጻ ጸጋማዊ ፖለቲከኛ ዝነበረ ፋውስቶ ሜሉሶ፡ ንሱ’ውን ሜሎኒ ክትክተሎ እትኽእል ጸረ-ስደተኛታት መርገጺታት ከም ዘሻቕሎ ይኣምን። ኣብታ ከተማ ዝነብር ወዲ 23 ዓመት ስደተኛ ወዲ ጊኒ፡ ህይወት ዝያዳ ኣጸጋሚ ከይኮነት እንከላ ካብታ ከተማ ብዛዕባ ምውጻእ ይጭነቕ ኣሎ። ወዲ 17 ዓመት ከሎ ኣትሒዙ ኣብ ፓሌርሞ ዝነብር ዝነበረ እዚ መንእሰይ፡ ሰነዳቱ ንምውጋን ከምዝተቓለሰ፡ ስርዓተ ዑቕባ ኢጣልያ ድሮ ንስደተኛታት ከምዘጸግሞምን መብዛሕትኡ ግዜ ድማ ተደናጊሮም ክተርፉ ከምዝገብርን ይኣምን። ንሱ ጽቡቕ ጽቡቕ ምልከት ቋንቋ ጣልያን ኣለዎ፣ ኣብ ማሕበረሰባዊ ጕጅለታት ወለንተኛታት ይሰርሕ፡ ይመሃርን ከምኡ’ውን ከም ኣሳሳዪ እናሰርሐ ብቐጻሊ ምስ ናብራኡ ዝቃለስ መንእሰይ እዩ። ኣብ ነፍሲ ወከፍ ክልተ ዓመት ሰነዳቱ ከሐድስ ኣለዎ፣ እዚ ድማ ብዙሕ ግዜ ዝወስድን ንስደተኛታት ከቢድ መስርሕን እዩ። ሕጂ ስራሑ ገዲፉ ናብ ፈረንሳ ክግዕዝ ቀሪቡ ኣሎ። ኣብኡ ኣዝማድ ስለዘለውዎ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ክመሃር ድልየት ኣለዎ። "ሽዱሽተ ዓመት ኣብዚ ድሕሪ ምንባር፡ ንዓይ ዝተቐየረ ነገር የለን። ትማሊ ዝመጻእኩ ኰይኑ’ዩ ዝስምዓኒ።"


ዋንጫ ዓለም፡ ብራዚል ብክሮኦሽያ ተሳዒራ ካብ ውድድር ተገሊፋ

ሎሚ ኣብ መንጎ ብራዚልን ክሮኦሽያን ዝተኻየደ ቀዳማይ ግጥም ርብዒ-ፍጻመ ብዓወት ክሮኦሽያ ተዛዚሙ'ሎ። ኣብቲ ብፍጹም ቅላዕ ዝተወድአ ጸወታ ክሮኦሽያ 4 ብ 2 ንብራዚል ብምስዓር ናብ ፍርቂ-ፍጻመ ሓሊፋ'ላ። ክልቲአን ጋንታታት ኣብ ዝነበረን ምዱብ ግዜ ብዘይሸቶ ማዕረ ብምውጽአን፡ ናብ ተወሳኺ 30 ደቒቕ ኣምሪሐን። ኣጥቃዓይ ብራዚል ነይማር ኣብ መወዳእታ ቀዳማይ ክፋል ተወሳኺ ግዜ ብዘመዝገባ ሸቶ'ያ ብራዚል ክትመርሕ ጀሚራ። ነይማር ንሃገሩ ብዘመዝገበን 77 ሸቶታት ንክበረወሰን ወዲ ሃገሩ ኮኾብ ኲዕሶ እግሪ ዓለም ፔለ ተዳሪጉዎ'ሎ። ፔለ፡ ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ናብ ሆስፒታል ምእታዉ ሻቕሎት ፈጢሩ ቀንዩ'ዩ። ክበኽዩን ክነብዑን ዝተራእዩ ደገፍቲ ብራዚል ግን ብናይ ነይማር ክብረወሰን ቀልጢፎም ዝጸናንዑ ኣይመስሉን'ዮም። ኣብተን ዝተረፋ 15 ደቓይቕ ድማ ክሮኦሽያ ሓንቲ ሸቶ ብምምዝጋባ፡ ሓደ ብሓደ ጸወታ ወዲአን፡ ናብ ፍጹም ቅላዕ ኣምሪሐን። እንተኾነ ግን፡ ብራዚል ክልተ ብምስሓታ በታ ካብተን ዝተዋህብኣ 5 ፍጹም ቅላዓት ነተን 4 ብዘመዝገበት ክሮኦሽያ ተሳዒራ ወጺኣ'ላ። ኣብዚ ግጥም'ዚ ተጻወቲ ክሮኦሽያ ኣንጻር እታ ዓርሞሸሽ ጋንታ ብራዚል ዘርኣይዎ ሓቦን ኒሕን ኣዝዩ ዝንኣድ'ዩ። ክሮኦሽያ ኣብ ዋንጫ ዓለም 2018 ናብ ፍጻመ ድሕሪ ምሕላፋ ብፈረንሳ ከምዝተሳዕረት ይዝከር። ሽዑ ንዘጋጠማ ስዕረት ሕኒኣ ንምፍዳይ ግን ዓቢ ዕድል ከፊታ'ላ። ምውጻእ ናይታ ዋንጫ ክትወስድ ዓቢ ትጽቢት ዝግበረላ ብራዚል፡ ንደገፍታ መዓንጥኦም ዘሕርር ክኸውን እንከሎ፡ ንዝተረፋ ዓቢ ዕድል ዝፈጥር ክኸውን'ዩ። እታ ዝበዝሐ ዋንጫ ዓለም ዝዓተረት ብራዚል፡ ኣብ 2002 ንመወዳእታ ግዜ ምዕዋታ ይዝከር። ድሕሪ ሓደ ሰዓት ኣብ ዝካየድ ካልእ ግጥም ፍርቂ ፍጻመ ድማ ኣብ መንጎ ኣርጀንቲናን ነዘርላንድስን (ሆላንድ) ክኸውን'ዩ።


ኣብ ሕርሻታት ኢጣልያ "ደም ዝርህፁ" ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት

ኣብ ደሴት ሲሲሊ ኢጣልያ እትርከብ ከተማ ካምፖቤሎ ዲ ማዛራ፡ ብሓምለዋይ ግራውቲ ዝተሸፈነ መስርዕ ኣግራብ ኣውሊዕ ኣለዋ። ናይ ሕርሻ መካይን ብስቡሕ ቀጠልያ ኣውሊዕ ዝተመልአ ሳጹናት ተሰኪመን ክሓልፋ ምርኣይ ልሙድ እዩ። ካብዚ ጽቡቕ ትርኢት ወጻኢ ግን ኣዝዩ ዝጸልመተ ነገር ኣሎ - ረሳሕ ግዝያዊ መዓስከር። "ጌቶ" ተባሂሉ ዝፍለጥ ኮይኑ፡ ኣማኢት ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት ሰራሕተኛታት ሕርሻ ዝነብሩሉ እዩ። እዞም ኣፍሪቃውያን መብዛሕትኦም ካብ ጋምብያ፣ ሰኔጋልን ቱኒዝያን ዝመጹ እዮም። ከምዚኦም ዝበሉ ብቐንዱ ኣፍሪቃውያን ሰራሕተኛታት ሕርሻ ዝነብሩሎም "ጌቶ" ከም ፑግልያ ኣብ ዝኣመሰሉ ካልእ ክፋላት ኢጣልያ እውን ኣለዉ። ሕቡራት ሃገራት ካብ 450 ሽሕ ክሳብ 500 ሽሕ ዘይስሩዕ ስደተኛታት ኣብ መዳይ ሕርሻ እታ ሃገር ይሰርሑ ከምዘለዉ ይግምት። እዚ ቁጽሪ ድማ ኣስታት ፍርቂ ካብ ጠቕላላ ሓይሊ ስራሕ እቲ መዳይ'ዩ። "ካምፖቤሎ" ብቋንቋ ኢጣልያ ጽቡቕ ገጠር ማለት እዩ፤ ግን ኣብዚ ብዘይካ ርስሓትን ካብ ዝተደርበየ ዕንጨይቲ ዝተሰርሑ ማዕጾታት፣ ፕላስቲክን ብረትን ዘለዎም ሓደ ክፍሊ ዳሳትን ካልእ የለን። ነበርቲ ኣብ ልዕሊ ዘይፈልጥዎም ሰባት እምነት ዘይብሎም ኮይኖም፡ ክንበጽሕ ከለና ክዛረቡ ፍቓደኛታት ዝኾኑ ውሑዳት እዮም። ሓደ ሰኔጋላዊ ሰብኣይ ምሳሕ ከዳሉ ኣብ ረሳሕ ማይ ዝመልአ ዓቢ ድስቲ ብጥራዩ ኣእዳዉ ገለ ስጋ ይሓጽብ ነይሩ። ካልእ ሰብኣይ በጊዕ ይሓርድ፡ ሳልሳይ ሰብኣይ ድማ ካብ ፕላስቲክ ጥርሙዝ ማይ ጸባ ገንሸል ይምግብ። ኣብ ድሕሪት ናይቲ መዓስከር ብእኩብ ጎሓፍ ዝተመልአ ዓቢ ክፉት ቦታን 1 ዶላር ዝኽፈሎ ግዝያዊ ባኞን ብ1 ዶላር ድማ ማይ ዝመልአ ሸንኬሎ ኣሎ። እቲ ህንጻ ቦጃ ብዝተባህለ ጋምብያዊ ስደተኛ ዝተሃንጸ ኮይኑ፡ ኣብ መጀመርታ ኣብ ግራውቲ ኣውሊዕ ክሰርሕ ዝመጸ እዩ። ካብ ሽዑ ጀሚሩ ግን ዘለዎ ክእለት ጽረበት ተጠቒሙ ሃናጺ መዓስከር ኮይኑ ኣሎ። ነቶም ሰራሕተኛታት ብወርሒ 100 ዶላር ዝካረያ ዳሳት ይተኽለሎም። እቶም ነበርቲ ግን ኣብ ጽልምትምት ዝበለ ኩነታት እዮም ዝነብሩ፤ ማይ ቡምባ፡ መእለዪ ረሳሕ ፈሳሲ ኮነ ቀረብ ኤለክትሪክን የለን። መግቢ ንምብሳልን ነቲ ናይ ለይቲ ቁሪ ንምክልኻልን ሓዊ ይነድድ ይብል ቦጃ። ሕጂ'ውን በብዓመቱ ካብ መስከረም ክሳብ ሕዳር ኣውሊዕ ንምእካብ፡ ወግዓዊ ወረቐት ዘይብሎም ክሳብ ልዕሊ 1000 ስደተኛታት ኣብዚ ጸሊም ዕዳጋ ክሰርሑ ይመጽኡ። ኣብዚ ዘለዉ ሓረስቶት ነቲ ኣብ ዓለም ካብ ዘለዉ ዝበለጸ 'ኣውሊዕ መኣዲ' ተባሂሉ ዝግለጽ 'ኖሴላራ ደል ቤሊስ' የፍርዩ። ኣብ መላእ ዓለም ናብ ዝርከባ ክቡራት ቤት ብልዒን ሱፐርማርኬታትን ንምስዳድ ብኢዶም ዝኣርዩ ብዙሓት ሰባት ክቖጽሩ ኣለዎም። እቲ ስርዓት ምሕደራ ሰራሕተኛታት (ጋንግማስተር) "ካፖራላቶ" ብዝብል ይፍለጥ። እቶም ስደተኛታት ብቐጥታ ንሓረስቶት ኣይሰርሑን። ብሰንኪ ዘይሕጋዊ ኩነታቶም ድማ ንምእማኑ ብዘጸግም ኣዝዩ ዝተሓተ መሃያ እዮም ዝሰርሑ፤ ንሰዓት 2 ዶላር ጥራይ ይክፈሎም። ቦጃ፡ እቲ ጌቶ ሓደገኛ ቦታ ክኸውን ከምዝኽእል ይዛረብ። ንግዲ ዕጸፋርስን ሰራሕተኛታት ጾታዊ ርክብን ዝጠቀሱ መርትዖታት እዮም። ፖሊስ ከይተረፉ ናብቲ መዓስከር ኣይወፍሩን። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ብኸፊል ክቓጸል እንከሎ ዑመር ባልደህ ዝተባህለ መንእሰይ ስደተኛ ከምዝሞተን ካልኦት ኣማኢት ሰባት ድማ ገዛ ኣልቦ ከምዝኾኑን ቦጃ ይዛረብ። ግን እታ ኣብ ጥቓኣ እትርከብ ከተማ ካምፖቤሎ ዲ ማዛራ ነበርቲ የብላን። ሲሲሊ ካብ ነዊሕ እዋን ኣትሒዛ ናይ ስደት ቦታ እያ፤ ህዝባ ኣብ ሰሜናዊ ኢጣልያን ካልእ ክፋል ኣውሮጳን ስራሕ ክእልሹ ገዲፎምዋ ይኸዱ። ለይቲ ቱኒዝያውያንን ሰኔጋላውያንን ስደተኛታት ኣብ ደገ ኮፍ ኢሎም ሽጋራ ዘትክኹለንን ቡን ዝሰትዩለንን ናይ ፒዛ ቦታታትን ካፈታትን ኣብታ ከተማ ኣለዋ። "ሰባት ኣብቲ ጌቶ ብህይወት ንኽጸንሑ ዝኾነ ይኹን ይገብሩ" ይብል ቦጃ። ንሱ ብዛዕባ እቲ ብሰንኪ እቲ ባርዕ ዝወረደ ክሳራ ንምዝራብ ኣዝዩ ይጽገም። ንመጀመርታ ዓመት ዝኽሪ እቲ ባርዕ ሓዊ ንምዝካር፡ ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ምስ ኢጣልያውያን ደለይቲ ፍትሒ ኮይኖም ኣብ ካምፖቤሎ ዲ ማዛራ ሰልፊ ብምክያድ ንነበርቲ እቲ መዓስከር ዝሓሸ ኩነታት ክህሉ ጸዊዖም ነይሮም። ሓደ ካብቶም ኣብቲ ተቓውሞ ዝተሳተፉ ዒሳ [ምሉእ ስሙ ክገልጽ ኣይደለየን] ዝተባህለ ጋምብያዊ ስደተኛ ኮይኑ፡ ኣብ ፑግልያ ይነብር። ኣብቲ ልዕሊ 1500 ስደተኛታት ዝነብሩሉ ዓቢ ፎጅያ ጌቶ ክልተ ዓመት ጸኒሑ'ሎ። ብተወሳኺ ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት ብ'ጋንግማስተራት' ኣብ ልዕሊ ዓቐን ዋዒ ዘለዎ ከባቢ ንነዊሕ ሰዓታት ክሰርሑ ከምዝግደዱ ብምግላፅ የማርሩ። ኣብ ሰነ 2021፡ ካማራ ፋንታማዲ ዝተባህለት ጓል 27 ዓመት ማሊያዊት ሰራሕተኛ ሕርሻ፡ ኣብ ፑግልያ ኣብ ብርቱዕ ጸሓይ ኮሚደረ ድሕሪ ምልቃማ ሞይታ እያ። "ክሳብ ክንደይ ውዑይ ይኹን፡ ኣፍሪቃውያን ኣብ ሕርሻታት ፑግልያ ክሰርሑ ትዕዘብ ኢኻ" ይብል ኢሳ። ኣብተን ስደተኛታት ናብ ግራት ክኣትዉ ዘይመርጹሉ ሙቐት ብቀሊሉ 40 ዲግሪ ሰልሲየስ ዝበጽሓለን መዓልቲታት'ውን እንተኾነ፡ እቲ ሓላፊ ጋንግማስተር፡ "ኢሳ ኣበይ ኣለኻ፡ ንምንታይ ናብ ስራሕ ዘይትመጽእ" ክብል ደዊሉ ዕረፍቲ ኣይህብን ይብል። ወሲኹ ድማ "ክሳብ ክንደይ ውዑይ ይኹን ብዘየገድስ ክትበራበርን ናብ ስራሕ ክትከይድን ኣለካ" ክብል ይገልጽ። እዚ ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት ነቲ ጣልያን ዘጋጥማ እናገደደ ዝኸይድ ዘሎ ቅልውላው ክሊማ ብኸመይ ይሽከምዎ ከምዘለዉ ዘንጸባርቕ እዩ። ሲሲሊ ማእከል ማዕበል ዋዒ ኣውሮጳ ኮይና፡ ኣብ 2021 ኣብታ ኣህጉር ክሳብ ሕጂ እቲ ዝለዓለ ሙቐት 48 ዲግሪ ሲልሲየስ ኮይኑ ተመዝጊቡ እዩ። ኣብ ርእሰ ከተማ ሲሲሊ ፓሌርሞ ዝርከብ ወዲ 24 ዓመት ወሃቢ ቃል ማሕበር ማሕበረሰብ ጋምብያ ሙስጣፋ ጃርጆው፡ ብዙሓት ካብቶም ነቲ ሓደገኛ መሳገሪ ማእከላይ ባሕሪ ዝሰግሩ ሰባት፡ ብሰንኪ ለውጢ ክሊማ ኣብ ኣፍሪቃ ዝተፈጥረ ሕጽረት ስራሕ ሃዲሞም ዝመጹ ምዃኖም ከምዘግርመሉ ይዛረብ። ቅድሚ ለበዳ ኮቪድ፡ ሓደ ክኢላ ሕቡራት ሃገራት ብዛዕባ እቲ "ብዝተራቐቐ ስርዓተ መግቢ ጣልያን" ዝፍጸም ምዝመዛ ሰራሕተኛታት ሕርሻ ተዛሪቡ ነይሩ። ንሱ፡ ሰነዳት ዘይብሎም ስደተኛታት ብኸመይ "ተደናጊሮም ከምዝተረፉ" ኮኒኑ። ሰብመዚ ጣልያን ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ንጉጅለ ዕሱባት ንምግታእ ፈተነታት ከምዝተገብረ ይገልጹ። እቲ ስርዓት ኣብ 2011 ዘይሕጋዊ ከምዝኾነ ዕላዊ ዝተገበረ ኮይኑ፡ ኣብ 2016 ድማ ንሓረስቶት ሓደ ዕሱብ ምጥቃም ገበን ምዃኑ ብወግዒ ተሓቢርዎም። እዚ ግን፡ ሕጋዊ ሰነድ ንዘይብሎም ስደተኛታት ዝሰርሕ ኣይመስልን። ኣብ እዋን ለበዳ፡ መንግስቲ ብርግጽ ንኣሽሓት ዘይስሩዓት ስደተኛታት ፍቓድ ስራሕ ሂቡ፡ ሓረስቶት ንሕጽረት ጉልበት ንኽጻወሩ ይሕግዞም ነይሩ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሓድሽ ጫፍ የማናዊ መንግስቲ ስልጣን ምስ ሓዘ ግን፡ ንዘይሕጋዊ ስደተኛታት ዕቑባ ምሃብ ከይተርፍ ስክፍታታት ኣሎ። ሓደ ስሙ ክግለጽ ዘይደለየን ኣብ መላእ ቱስካኒ ንነዊሕ ዓመታት ዝሰርሐን ሰነዳት ዘይብሉ ሰኔጋላዊ ሰራሕተኛ ሕርሻ፡ ኣብ መዓልቲ ኣስታት 60 ዶላር ክረክብ ከም ዝኽእል ምስ ሰምዐ ኣብዚ ዓመት ናብ ሲሲሊ መጺኡ። ሕጽረት ጉልበትን ጽልዋ ኮቪድን ንእሽተይ ወሰኽ ደሞዝ ኣስዒቡ እዩ። ንሓደ ዝለቐሞ ሳንዱቕ ምሉእ ኣውሊዕ 5 ዶላር ክረክብ ትጽቢት ይገብር። ኣብ መዓልቲ ድማ እንተወሓደ 10 ሳንዱቕ ክመልእ ዕላማ ኣለዎ። እቲ ስራሕ ከቢድ፡ ሓያል ዋዒ ዘለዎን ይቕረ ዘይብልን ኮይኑ፡ ንኸምኡ ዝኣመሰሉ ስደተኛታት ግን እቲ እንኮ ስራሕ ምዃኑ ይዛረብ። ንሱ፡ ኢጣልያውያን ስደተኛታት ነታ ምግቢ እትፈቱ ሃገር ክሳብ ክንደይ ኣገደስቲ ምዃኖም ከምዘይተገንዘቡ ይስምዖ፡ "ብዘይ ብኣና ክነብሩ ኣይክእሉን እዮም - መግቦም ነብቁለሎም ንሕና ኢና።"


ኢትዮጵያ፡ ኣየርላንድ 'ኣንጻር ልኡላውነተይ ተንቀሳቒሳ' ክትብል ከሲሳ

ኢትዮጵያ፡ ምስ’ቲ ኣብ ሰሜናዊ ክፋል እታ ሃገር ዝካየድ ዘሎ ኲናት ትግራይ ብዝተኣሳሰር፡ ኣየርላንድ ንልኡላውነታ ዝጻባእ ተግባራት ትፍጽም ከምዘላ ዝገልጽ፡ ናይ መጠንቀቕታ ደብዳበ ናብ መንግስቲ እታ ሃገር ጽሒፋ ኣላ። ብመሰረት ጸብጻባት ማዕከናት ዜና ውሽጢ ሃገር፡ ምክትል ቀዳማይ ሚኒስተርን ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢን ደመቀ መኮነን ንኣየርላንዳዊ መዘንኡ ኣብ ዝጸሓፎ ደብዳበ፡ ኣብ ልዕሊ ኢትዮጵያ "ትጽቢት ዘይተገበረሉ መጥቃዕቲ ፈጺማ" ክብል ከሲሱ። ምስ’ቲ ኲናት ብዝተኣሳሰር፡ ኣየርላንድ "ኣብ ባይቶ ጸጥታ ዘለዋ መንበር ተጠቒማ ንህወሓት ብምድጋፍ ኣብ ልዕሊ ኢትዮጵያ ጸቕጢ ክፍጠር ትሰርሕ ኣላ" ክብል እቲ ደብዳበ ወሲኹ ይኸስስ። እታ ኣውሮጳዊት ሃገር፡ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት  ነቲ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ኲናት ክዘራረበሉ ብተደጋጋሚ ካብ ዝሓተቱ ሃገራት ኣብ ቅድሚት ትስራዕ። ኢትዮጵያ፡ ንዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ብዛዕባኣ  ክተማርር ከም ዝጸንሐት ዝገለጸ፡ ኣማኻሪ ሃገራዊ ድሕነት ቀዳማይ ሚኒስተር ሬድዋን ሑሴን፡ ኣብ ትዊተር ኣብ ዘስፈሮ ሓሳብ፡ "ኣብዚ ሰሙን'ዚ ንመንግስቲ ኣየርላንድ ወግዓዊ መጠንቀቕታ ጽሒፋ" ኢሉ። ሰማዒ ከምዘይረኸቡ'ውን ገሊጹ። እቲ ደብዳበ፡ ናብ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢን ምክልኻልን ኣየርላንድ ሳይሞን ኮቪኒን እዩ ተላኢኹ። እቲ ሕዚ ዝተጽሓፈ ደብዳበ፡ ኣየርላንድ "ኣብ ልዕሊ ልኡላውነትን ግዝኣታዊ ሓድነት ኢትዮጵያ ትፍጽሞ ካብ ዘላ መጥቃዕቲ ክትቁጠብ" ኢትዮጵያ ኣቐዲማ ንዘቕረበቶ ጻውዒት ኣየርላንድ ጸማም እዝኒ ከምዝሃበቶ ይኸስስ። ካብዚ ብተወሳኺ፡ ኣየርላንድ ርክብ ኢትዮጵያን ሕብረት ኣውሮፓን ከይመሓየሽ ዕንቅፋት ትኸውን ኣላ ክብል ከሲሱ። ኣብ ቀረባ እዋን፡ ባይቶ ሕብረት ኣውሮጳ፡ ንኲናት ሓድሕድ ኢትዮጵያ ኣመልኪቱ  ተሪር ውሳነ ሓሳብ ምጽዳቑ ዝዝከር እዩ። ብዛዕባ እቲ ብመንግስቲ ኢትዮጵያ ዝተጻሕፈ ናይ መጠንቀቕታ ደብዳበን ዝቐረበ ክስታትን ኣመልኪታ፡ ኣየርላንድ ክሳብ ሕጂ ዝሃበቶ ወግዓዊ ምላሽ የለን። ኣየርላንድ፡ ከም ሓንቲ ኣባል ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ እቲ ቤት ምኽሪ ኣብ ጉዳይ ኲናት ትግራይን ዝተፈጸመ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላትን  ኣመልኪቱ፡ ክዝቲ ብተደጋጋሚ ካብ ዝሓታ ሃገራት ሓንቲ እያ። መንግስቲ ኢትዮጵያ'ውን ኣብ ልዕሊ ኣየርላንድ ቅረታ ከስምዕ ሕዚ እዚ ናይ መጀመርታኡ ኣይኮነን። መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ሕዳር፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ልዕሊ ዲፕሎማሰኛታት እታ ሃገር ስጉምቲ ከምዝወሰደ ዝዝከር እዩ። ኣብቲ እዋን፡ ሚኒስቴር ጉዳያት ወፃኢ ኢትዮጵያ፡ ኣርባዕተ ኣየርላንዳውያን ዲፕሎማሰኛታት ካብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ኢትዮጵያ ተቐባልነት ከምዘይብሎምን ኣብ ውሽጢ ሓደ ሰሙን ካብታ ሃገር ክወፁ ከምዘለዎምን ኣፍሊጡ ነይሩ። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣየርላንድ፡ ኢትዮጵያ ዝወሰደቶ ስጉምቲ፡ ብምኽንያት "ኣብታ ሃገር ዝካየድ ዘሎ ኲናትን ሰብኣዊ ቅልውላውን ብዝምልከት፡ ኣየርላንድ ኣብ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራትን ዓለማዊ መድረኻትን ብሰንኪ ዝሓዘቶ መርገጺ'ዩ" ኢሉ ነይሩ። ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሳይሞን ኮቨኒ፡ ስጉምቲ ኢትዮጵያ ከምዘሕዘኖ ብምግላጽ፡ "ባይቶ ጸጥታ ሓዊሱ መርገጺ ኣየርላንድ ምስ ቅዋም ሕብረት ኤውሮጳ ዝሳነ'ዩ" ምባሉ ይዝከር።


ሩስያ ተወሳኺ ኣርባዕተ ከባቢታት ዩክረይን ብወግዒ ክትጐብጥ እያ

ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን ድሕሪ’ቲ ብዩክረይንን ምዕራባውያን ሃገራትን ከም ሓሶት ዝኹነንዎ ባዕላዊ ሪፈረንደም፡ ንተወሳኺ ኣርባዕተ ከባቢታት ዩክረይን ብወግዒ ናብ ሩስያ ንምሕዋስ፡ ጽባሕ ዓርቢ ኣብ ዝካየድ ስነ-ስርዓት ክፍርም'ዩ። ብሩስያ ዝድገፉ ሰበስልጣን ኣቐዲሞም፡ እቲ ንሓሙሽተ መዓልታት ዝቐጸለ 'ህዝበ-ወሳነ' ዳርጋ ምሉእ ህዝባዊ ደገፍ ከምዝረኸበ ገሊጾም ነይሮም። እቶም ዝተበሃሉ መረጻታት ኣብ ምብራቕ ኣብ ሉሃንስክን ዶኔትስክን፡ ብደቡብ ድማ ኣብ ዛፖሪዢዢያን ኬርሶንን'ዮም ተኻይዶም። ፕረዚደንት ፑቲን ኣብ ቤተመንግስቲ ክረምሊን ዓብዪ መደረ ከስምዕ ከምዝኾነ እውን ተፈሊጡ'ሎ። ይኹን እምበር እቲ ከይዲ ብናፃ ኣካላት ምክትታል ኣይተገበረሉን። ሰበስልጣን መረፃ ብዕጡቓት ወተደራት ተዓጂቦም ገዛ ንገዛ ይኸዱ ከም ዝነበሩ ዝገልጹ ፀብፃባት’ውን ነይሮም። ኣሜሪካ ብሰንኪ እቲ ረፈረንደም ኣብ ልዕሊ ሩስያ እገዳ ክትገብር ምዃና ክትገልጽ ከላ፡ ኣባል ሃገራት ሕብረት ኣውሮፓ ድማ ሻምናይ ዙር ስጉምትታት ንምውሳድ ይመጣጠራ ኣለዋ። ሚኒስተር ጉዳያት ወፃኢ ጀርመን ኣናሌና ባርቦክ ኣብ ዝተጎበጠ ዞባታት ዩክረይን ዝርከቡ ሰባት ብምፍርራሕ፡ ሓደ ሓደ ግዜ ድማ ብጠበንጃ ካብ ገዝኦምን ናይ ስራሕ ቦታኦምን ከምዝተወሰዱ ትገልጽ። "እዚ ኣንጻር ነጻን ፍትሓውን መረጻ'ዩ። እዚ ድማ ኣንጻር ሰላም'ዩ" ኢላ።


ወርቂ ስኒ ፓትሪስ ሉሙምባ

ፓትሪስ ሉሙምባ ብ1961 እዩ ተረሺኑ። እቲ ተቐቢሩሉ ዝነበረ መቓብር ተዃዒቱ ሬሳኡ ምስ ወጸ፡ ተቘራሪፁ ኣብ መወዳእታ ኸኣ ብኣሲድ ከም ዝሓቅቕ እዩ ተገይሩ። ካብ ኣካላቱ ዘተረፈት ከኣ ሓንቲ ወርቂ ስኑ ጥራይ እያ። ኣብዚ ኣቃትላ ሉሙምባ ዝሳተፍ ዝነበረ ኮሚሽነር ፖሊስ ቤልጂየም ጀራርድ ሶት፡ ወርቂ ስኒን ክልተ ኣጻብዕትን ሉሙምባ ከም ዘትረፈ ይዛረብ። ኰይኑ ግን፡ ብዘይካ እታ ወርቂ ስኒ እቲ ካልእ ኣይጸንሐን። ኣብዚ ትማሊ ኣብ ብራስለስ ኣብ ዝተዳለወ ስነስርዓት ከኣ፡ ስድራ ፓትሪስ ሉሙምባ ነታ ወርቂ ስኒ ተረኪቦምዋ ኣለው። ጀራርድ ሶት ንኣካላት ፓትሪስ ምውሳዱ ንባህርያት ናይቶም ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ኣውሮጳ ዝነበሩ ሰበስልጣን ዘንጸባርቕ እዩ። ቤልጅየም ከም ጸላኢ ትርእዮ ዝነበረ ሰብ ናይ መወዳእታ መዋረዲ ገይራ እያ ተጠቒማትሉ። ኣብ 1999 [ኣ.ኣ.] ኣብ ዝተሰርሐ ዶክመንታሪ ፊልም፡ ጀራርድ ሶት ንኣካላት ፓትሪስ ዝወሰደሉ ምኽንያት “ከም ሽልማት ሃድን" ሓሲቡ ከም ዝዀነ ተዛሪቡ ነይሩ። ትርጕሙ ከኣ ፓትሪስ ትሕቲ ሰብ ተቘጺሩ ይርአ ከም ዝነበረ ዘመላኽት እዩ። እዚ ፍጻመ፡ ጓል ፓትሪስ ሉሙምባ፡ እዞም ፈጸምቲ ሰባት ብዛዕባ ምዃኖም ክትሓትት ይገበራ። “ክንደይ ዝኣክል ጽልኣት እንተሃልዩካ ኢኻ ከምኡ ትገበር?” ትብል። “ኣካላት ወዲ ሰብ ምውሳድ ንናዚ ዘዘኻኽር ኣንጻር ሰብኣውነት ዝፍፀም ገበን እዩ።” ክትብል ንቢቢሲ ገሊጻ። ፓትሪስ ሉሙምባ ገና ወዲ 34 ዓመት እንከሎ ቀዳማይ ሚኒስተር ኰይኑ ባይቶ ናይታ ሓዳስ ነጻ ሃገር መሪሑ እዩ። ኣብ 1960 ንጉስ ቤልጅየም ዝነበረ ባውዱይን ቅድመኡ ዝነበረ ንጉስ ሊዮፖልድ ዳግማይ፡ ንኢዱ ነታ ሃገር ‘ክትስልጥን’ ዝገበረ እዩ ክብል ተዛሪቡ። ነታ ሽዑ ነጻ ሃገረ ኮንጐ ተባሂላ ትፍለጥ ዝነበረት ሃገር፡ ከም ንብረቱ ከምዝገዝኣን ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ሰባት ከምዝተቐትሉን ብጭካነ ከምዝተገፍዑን ዝገልጽ ሓሳብ ግን ኣይተዛረበን። ሉሙምባ ግን ሰጋእ መጋእ ኣይበለን። ኣብቲ ወግዓዊ ፕሮግራም መደረ ብዛዕባ እቲ ኮንጐኣውያን ዘሕለፍዎ ዓመጽን ውርደትን ተዛሪቡ። ኣብ መደምደምታኡ ብጣቕዒትን ኣድናቘትን ተዓጂቡ፡ "ብሓይሊ ዘሰከሙና ዘዋርድ ባርነት" ክብል ነቲ ዝነበረ ስርዓት ገሊጽዎ። ቅድመኡ ኣፍሪቃውያን ኣብ ቅድሚ ኣውሮጳውያን ከምዚ ደፊሮም ክዛረቡ ተሰሚዑ ኣይፍለጥን። ፓትሪስ ሉሙምባ ንሰበስልጣን ቤልጅየም ከም ዘዋረደ ተገይሩ ተራእዩ። ገለ ሰባት ሉሙምባ ባዕሉ ንባዕሉ ትእዛዝ ሞት ከምዝፈረመ ገይሮም ይርእይዎ። ቅትለት ሉሙምባ ግን ኣብ ዓመአቱ ኣብ እዋን ዝሑል ኲናት ኣብ እተገብረ ውዲት፣ ከምኡ'ውን ቤልጅየም ግዝኣታ ክትቆፃፀር ብዝነበራ ባህጊ እዩ ተፈፂሙ። ሉሙምባ ናብ ሕብረት ሶቭየት ስለዘዘንበለ፡ ኣሜሪካውያን ንኽቕተል ውዲት ኣለሙ። ሓደ ብሪጣንያዊ በዓል ስልጣን ከኣ ንዕኡ ምቕታል ኣማራፂ ከም ዝዀነ ዝገልጽ መዘኻኸሪ ጽሒፉ ነይሩ። ይዅን እምበር ሉሙምባ ዝተዋረደሉን ዝተቐተለሉን መገዲ፡ ውልቃዊ ምኽንያት ዘለዎ ይመስል። ምሉእ ብምሉእ ኣካላቱን መረዳእታታት ክጠፍእ ምግባርን ንሉሙምባ ካብ ተዘክሮ ንምድምሳስን ዝተገብር ጻዕሪ እዩ ዝመስል። ፈጺሙ ከም ዘይነበረ ንምኽሓድ፡ ምቕባሩ ጥራይ እኹል ኣይነበረን። ይዅን እምበር ሉሙምባ ክሳብ ሎሚ ኣይተረስዐን። ወርቂ ስኒ ሉሙምባ ንኽምለስ ኣብ እተገብረ ወፍሪ፡ ቀንዲ መራሒት ዝዀነት ጓሉ ጁልያና ነታ ስኒ ክትቅበል ናብ ብራስልስ ተጓዒዛ። ኣብታ ስድራ ቤት ሕሳስ ልደን እንኮ ጓልን ስለ ዝዀነት፡ ምስ ኣቦኣ ኣዝያ ትቀራረብ ነይራ። ተዘክሮታት ቍልዕነታ ክትዝክር እንከላ ብውዕዉዕ ስምዒት ፍሽኽ ትብል። ጁልያና ኣቦኣ ቀዳማይ ሚኒስተር ክኸውን እንከሎ ዕድመኣ ገና ትሕቲ ሓሙሽተ ዓመት እያ ነይራ። ኣብ ቤት ጽሕፈቱ ኣትያ ኮፍ ትብል። "ኣቦይ ክሰርሕ ከሎ ኮፍ ኢለ ይጥምቶ ነይረ፣ ንዓይ ባባይ እዩ ነይሩ፡" ትብል። ኣቦኣ ምእንቲ ኮንጐ ስለ ዝሞተ ናይታ ሃገር ምዃኑ እያ ትፈልጥ። ብዛዕባ ክብረት ኣፍሪቃዊ ሰብ ዘለዎ ስነምግባራዊ ስርዓታትን እምነታትን'ውን ከምኡ እዩ።" ነታ ኣብ ቤልጅየም ዘላ ስኒ ሉሙምባ ናብ ደሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ኮንጐ ንምምላስ ምሳልያዊ ምዃኑ ትሕብር።  “ናብታ ደሙ ዘፈሰሰላ ሃገሩ ክምለስ ኣለዎ።" እታ ስኒ ኣብ ዙርያ እታ ሃገር ከም እትዘውር ምስተገበረት፡ ኣብታ ርእሲ ክተማ ክትቅበር እያ። ይዅን እምበር ብዛዕባ ቕትለቱ ሰበስልጣን ስቕታ ብምምራጾም፡ ስድራቤት ሉሙምባ ንዓመታት ዝኣክል እንታይ ከም ዘጋጠሞ ብንፁር ኣይፈልጡን ነይሮም። ሉሙምባ ካብ ቀዳማይ ሚኒስተር ክሳብ ግዳይ ቅትለት ንክኸውን ዝወሰዶ ግዜ ሸውዓተ ወርሒ ጥራይ እዩ ነይሩ። ድሕሪ ናጽነት ነዊሕ ከይፀንሐት እታ ኣብ ደቡባዊ ምብራቕ ካታንጋ እትርከብ ብማዕድን ሃብታም ዝዀነት ኣውራጃ፡ ካብታ ሃገር ከምትትፍለ ምስ ገለጸት፡ እታ ሃገር ኣብ ቅልውላው ወዲቓ። ኣብ ውሽጢ እዚ ቅልውላው ፖለቲካ ዜጋታት ቤልጅየም ድሕነት ንምርግጋጽ ብዝብል ናብቲ ከባቢ ዝኣተዉ ወተሃደራት ቤልጅየም ንምምሕዳር ካታንጋ ድጋፍ ክገብሩ ጀሚሮም። እቲ ፕረዚደንት ንሉሙምባ ካብ ቀዳማይ ሚኒስተርነቱ ምስ ኣሰናበቶ፡ ድሕሪ ሓደ ሰሙን ኮሎኔል ጆሴፍ ሞቡቱ ስልጣን ሒዙ። ኣብ 1960 ሉሙምባ ኣብ ገዛኡ ተኣሲሩ፣ ኣምሊጡ እንተነበረ’ውን ንኻልኣይ ግዜ ተታሒዙ ኣብ ምዕራብ እታ ሃገር ክቕመጥ ተገይሩ። ኣብኡ ምንባሩ ግን ዘይምርግጋእ ከም ዘስዕብ ስለዝተገመተ፡ መንግስቲ ቤልጅየም ናብ ካታንጋ ንኽዛወር የተባብዕ ነይሩ። ብ16 ጥሪ 1961 ድማ ናብ ካታንጋ ተዛዊሩ። ኣብ መወዳእታ ብ17 ጥሪ ምስ ክልተ ደገፍቱ ንኽርሸን ተወሲኑ። ኣብዚ ግዜ እዩ ኮሚሽነር ፖሊስ ቤልጂየም ጀራርድ ሶት ዝመጽእ። እቶም ሬሳታት ክርከቡ ስለ ዝኽእሉ "ሓንሳእን ንሓዋሩን ከም ዝጠፍእ ንምግባር! ዝዀነ ይዅን ኣሰር ከይተርፍ" ከም ዝተወሰነ ደ ዊት ኣብ ዝጸሓፎ፡ ‘ዚ ኣሳሲነሽን ኦፍ ሉሙምባ’ ዘርእስታ መጽሓፍ ዝቐረበ ምስክርነት ይሕብር። ጀራርድ ሶት፡ መጋዝ፡ ሰልፊሪክ ኣሲድ፡ ማስኬራ ገጽን ዊስኪን ሒዙ ጕጅለኡ እናመርሐ ነቶም ሬሳታት ከጥፍእ ጀሚሩ። ደሓር ክገልፆ እንከሎ እቲ ከይዲ ጕዕዞ፡ "ናብ መዓሙቝ ገሃነም" ከም ዝነበረ ይዛረብ። ኣብቲ ቅትለት ከም ዝተሳተፈን ስኒ ልሙምባ ምስኡ ከምዘላን ግን ብወግዒ ዝተዛረበ፡ ድሕሪ 40 ዓመታት ኣብ 1999 እዩ። ነተን ኣጻብዕቲ ሉምምባ ግን ከም ዘጥፈአን ገሊጹ። ጁልያና፡ ካብ ኣካል ኣቦኣ ዝተረፈ ክፋል ከምዘሎ ምስ ሰምዐት ዕረፍቲ ተሰሚዕዋ እዩ። "እንታይ ከም ዝተሰምዓኒ ምርዳእ ቀሊል እዩ፡" ትብል ብስምዒት ተዋሒጣ። ጀራርድ ሶት ነታ ስኒ ንምርኢት የቕርባ ኣየቕርባ ኣይፍለጥን፣ ግን እታ ስኒ ምስ ስድራኡ እያ ጸኒሓ። ኣብ 2016፡ መበል 55 ዓመት ዝክረ ቅትለት ሉሙምባ፡ ሰሙን ክተርፎ እንከሎ፡ ጋድሊቭ ዝተባህለት ጓል ጀራርድ፡ ሶት ሁሞ ምስ ዝተበሃለ መጽሔት ቤልጅየም ኣብ ዝገበረቶ ቃለ መጠይቕ፡ እቲ “ምስኪን ኣቦኣ” ብዝገበሮ ነገር ከመይ ከም ዝተሳቐየን ሰበ ስልጣን ቤልጂየም ነቲ ትእዛዝ ብምሃቦም ድማ ንስድራኣ ይቕረታ ክሓቱ ከም ዘለዎምን ተዛሪባ። ወሲኻ’ውን ኣቦኣ ካብ ዘቐመጦም ዝተወሰኑ ነገራት ሕጂ’ውን ከም ዘለዉን፡ ካብዚኦም ሓንቲ ድማ እታ ስኒ ሉሙምባ ከም ዝዀነትን ሓቢራ። ብድሕሪኡ ብፖሊስ ቤልጅም ተታሒዛ ምስ ጸንሐት፡ ድሕሪ ኣርባዕተ ዓመት ቤት ፍርዲ፡ እታ ስኒ ንስድራ ሉሙምባ  ንኽትወሃብ ወሲኑ። ነታ ስኒ ንምምላስ ኣብ ዝተገብረ ወፍሪጽ ጁልያና ንንጉስ ፊሊፕ ልቢ ዝትንክፍ ደብዳበ ፅሒፋትሉ ነይራ። "ድሕሪ እቲ ዘስካሕክሕ ቅትለቱ፡ ሬሳኡ ዘልኣለማዊ ዕረፍቲ ዝገብረሉ መዕቈቢ ክንዲ ዝረክብ፡ ንምንታይ ንዘልኣለም ኰለል እትብል ነፍሲ ኰይና ክትቕጽል ይፍረዶ?" ኢላ ሓቲታ። እዛ ስኑ ምስ ተመልሰት፡ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ዝነበረ ፓትሪስ ሉሙምባ ኣብ ኪንሻሳ ፍሉይ መቓብር ተገይሩሉ ዘልዓለማዊ ዕረፍቲ ክረክብ እዩ። "ብባህልና፡ ዝሞተ ሰብ ክንቀብር እዩ ደስ ዝብለና” ይብል ምሁር ታሪኽን ኣብ ሕቡራት ሃገራት ኣምባሳደር እታ ሃገርን ዝዀነ ጆርጅስ ንዞንጎላ-ንታላያ። "ንስድራኡን ንህዝቢ ኮንጎን እዚ ዕረፍቲ ዝህብ እዩ፡ ምኽንያቱ ሉሙምባ ጅግናና ስለዝዀነ ግቡእ ስርዓተ ቐብሪ ክንገብረሉ ደስ ይብለና።" ዋላ'ኳ ቐብሪ እንተ ተገብረ፡ እቲ ዝሓለፈ ነገር ግን ክሕሰበሉ የድሊ። እቲ ንብዙሕ ዓመታት ዝነበረ ዕላዊ ስቕታ ዝሰበረት፡ ብደ ዊት ዝተጻሕፈት መጽሓፍ፡ ኣብ 1999 "ሓቀኛ ኵነታት እቲ ቅትለትን…ከምኡ’ውን ተሳትፎ ፖለቲከኛታት ቤልጅየም እንታይ ከምዝነበረን" ዘረጋግጽ ምርመራ ዝገብር ባይቶ ንኽቐውም ክተለዓዕል ክኢላ እያ። እቲ ሽዑ ዝነበረ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ቤልጅየም ሉዊስ ሚሸል ንስድራ ሉሙምባን ንህዝቢ ኮንጐን “ይቕረታ” ኢሉ "ዓሚቝን ቅኑዕን" ጣዕሳ ከም ዝስምዖ ገሊፁ ነይሩ። ፕሮፌስር ንዞንጎላ-ንታላያ ቤልጅየም ኣብ ቅትለት ሉሙምባ ዝነበራ ግደ ተቐቢላ እያ ኢሉ ከምዘይኣምን ንቢቢሲ ገሊጹ እዩ። “ቤልጅየም ከም ዝገበርዎ ንዝፈልጥዎ ነገር ሓላፍነት ኣይወሰደትን፣ ዘዕግብ ኣይኮነን።” ኣኽበርቲ ሕጊ ቤልጅየም ነቲ ጉዳይ ከም ገበን ኲናት እዮም ዝርእይዎ። ካብቶም ዝተጠርጠሩ 12 ሰባት እቶም 10 ድማ ሞይቶም እዮም፣ እቲ ምርመራ ግን ዝሑል ኣካይዳ እዩ ዘለዎ። እታ ስኒ ሉሙምባ ምምላሶም ኣብ መንጐ ቤልጅየምን ዲሞክራሲያዊት ሪፓብሊክ ኮንጐን ኣብቲ ጉዳይ ዕርቂ ንኽፍፅማ ዘበራትዕ መስርሕ እዩ። “ሓደ ስጕምቲ እዩ - ንቕድሚት ድማ ክንከይድ ኣለና፡” ትብል ጓል ሉሙምባ። እንተዀነ፡ ዝተወሰኑ ብጾቱ'ውን ኣብቲ ቕትለት ስለዝተሳተፉ፡ ብወገን ኮንጐ'ውን  ክሕሰበሉ ዘለዎ ጉዳይ ከምዘሎ ትገልጽ።


ኣብ ኖርዌይ ዓቢይ ድልድል ፈሪሱ፡ ክልተ መራሕቲ መካይን ካብቲ ሓደጋ ድሒኖም

ኣብ ደቡባዊ ኖርወይ ሓደ ድልድል ዝፈረሰ ኮይኑ ክልተ ዘወርቲ መካይን ካብቲ ሓደጋ ድሒኖም።


ዘይንቡር ሃሩር ኤውሮጳ ቀታሊ ባርዕ የልዕል ኣሎ

ኣብ ፖርቱጋል፡ ስጳኛን ደቡባዊ ምዕራብ ፈረንሳን ሓያል ባርዕ ከምዘጋጠመ ተገሊጹ። ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ሰራሕተኛታት መጥፋእቲ ሓዊን ሓያሎ ነፈርቲን፡ ነቲ ባርዕ ደው ከብሉ ይረባረቡ ኣለው። እንተዀነ እቲ ባርዕ ዛጊት ክዝሕል ኣይተራእየን። ኣብ ሰሜን ፖርቱጋል ሓንቲ ነፋሪት ምጥፋእ ሓዊ፡ ፎዝኮኣ ኣብ ዝበሃል ቦታ ድሕሪ ምውዳቓ ህይወት እቲ ፓይለት ከምዝጠፍአ'ውን ተፈሊጡ። እቲ ባርዕ፡ ጊሮንድ ኣብ ትበሃል ዞባ ፈረንሳ ብሰንኪ ዘስዕቦ ዘሎ ዕንወት፡ ልዕሊ 12,000 ሰባት ካብቲ ከባቢ ንኽወጽኡ ምኽንያት ኰይንዎም ኣሎ። እቲ ባርዕ ናብ ኵድዅዶታት ሚጃስ ደቡባዊ ስጳኛ ምስተዘርገሐ፡ ኣብ ጥቓ ኮስታ ደል ሶል ዝነበሩ ኣስታት 2,300 ሰባት’ውን ካብቲ ከባቢ ክሃድሙ ተገዲዶም ኣለው። እዚ ኸምዚ ኢሉ እንከሎ፡ ሓደ ኣብቲ ከባቢ ዝነብር ሰብ ነቲ ኣብ ጥቓ ደቡባዊ ምዕራብ ገማግም ኣትላንቲክ ፈረንሳ ዘጋጠመ ባርዕ፡ "ድሕረ-መቕዘፍቲ" ክብል ገሊጹ። ኣብ ጥቓ ተስት-ደ-ቡኽ ትነብር ካሪን ብወገና፡ "ቅድሚ ሕጂ ከምዚ ዓይነት ነገር ርእየ ኣይፈልጥን፡" ክትብል ንኤ.ኤፍ.ፒ ገሊጻ። ኣብቲ ከባቢን ኣብ ደቡብ ቦርዶን ዘጋጠመ ባርዕ፡ ልዕሊ 10,000 ሄክታር መሬት ከዕኑ እንከሎ፡ ኣስታት 3,000 ዝዀኑ ኣባላት መጥፋእቲ ሓዊ ምስቲ ባርዕ ይቃለሱ ኣለው። ኣብ ፖርቱጋል፡ ካብ ሰሉስ ጀሚሩ 47 ዲግሪ ሰንቲ ግሬድ ሙቐት ክምዝገብ እንከሎ፡ ኣብ ስጳኛ ድማ ልዕሊ 40 ዲግሪ ሰንቲ ግሬድ ከምዝበጽሐን፡ ኣብ ክልቲአን ሃገራት ዛጊት 300 ሰባት ከምዝሞቱን ማዕከን ዜና ስጳኛ  ኤፈ ኣቃሊሑ። ኣብ ፖርቱጋል፡ መብዛሕትኡ ግዜ ባርዕ ዝለዓለሉ ከባቢ፡ ሰሜናዊ ምብራቕ ከተማ ፖርቶ እዩ። ኣብዚ ዓመት 30,000 ሄክታር መሬት ብሓዊ ክዓኑ እንከሎ፡ እዚ ኣብ 2017 ካብ ዝተራእየ፡ 100 ዝኣኽሉ ሰባት ንዝቐተለ ሙቐት ዝሰዓበ፡ ዝኸፍአ ሙቐት ኰይኑ ኣሎ። እቲ ባርዕ ኣብ ካልኦት ክፍሊታት መዲተራንያን’ውን ጕድኣት ኣውሪዱ እዩ። ነዚ ስዒቡ መንግስቲ ኢጣልያ፡ ኣብ ከባቢ ፓቫሊ፡ ኣዋጅ ህጹጽ ኵነታት ኣውጺኡ ኣሎ። ኣብ ግሪኽ’ውን፡ ኣባላት መጥፋእቲ ሓዊ፡ ብሸነኽ ደቡባዊ ምብራቕ ኣቴንስ ኣስታት 50 ኪሎ ሜተር ርሒቑ ኣብ ዝርከብ ከባቢ ፈሪዛ ምስ ዝተላዕለ ባርዕ ይቃለሱ ኣለው። ብሰንኪ’ዚ፡ ኣብ ጥቓ ረቲምኖ፡ ነበርቲ ሸውዓተ ቁሸታት መረበቶም ሓዲጐም ከም ዝወጽኡ ተገይሩ’ሎ። ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ሞሮኮ፡ ነበርቲ ኣውራጃታት ላራቺ፡ ኡዌዛን፡ ታዛን ቴቶዋን ብሰንኪ ሙቐት ብዘተፈጥረ ባርዕ፡ ከባቢኦም ሓዲጐም ክግዕዙ ተገዲዶም ኣለው። ኣብ ከባቢ ክሳር ኣልከቢር ትርከብ ሓንቲ ቍሸት፡ ምሉእ ብምሉእ ክትዓኑ እንከላ፡ እንተ ወሓደ ሓደ ሰብ ሞይቱ’ሎ። ፈረንሳ፡ ኣስታት 40 ዲግሪ ሰንቲ ግሬድ ብዝበጽሐ ብርቱዕ ሃሩር ትሳቐ’ላ። እዚ፡ ኣብ ዝቕጽል ሰሙን ክገድድ ከም ዝዀነ ትንበያታት ኵነታት ኣየር የመልክት። 16 ትካላት ድማ ዝኸፍአ ክሊማ ከየጋጥም፡ ኣብ ካልኣይ ደረጃ ተጠንቀቕ ኰይነን ብንቕሓት ይከታተላ ኣለዋ። ሓላፊ ፈደረሽን መጥፋእቲ ሓዊ ፈረንሳ ግሬጎሪ ኣሊዮን፡ ምውሳኽ ሙቐት ዓለም ኣመልኪቱ፡ "ነዚ ጽልዋ እዚ መዓልታዊ ዝቃለሱ ዘለው፡ ሰራሕተኛታት መጥፋእቲ ሓዊን ሲቪላዊ ድሕነት እዮም። እዚ ሳዕቤን እዚ ኸኣ ኣብ 2030 ዝመጽእ ዘይኮነስ ኣብዚ ሕጂ እዋን ዘሎ እዩ፡" ክብል ኣጠንቂቝ’ሎ። ብሰንኪ ተግባር ደቂሰብ ዝተፈጥረ ዓለማዊ ክሊማዊ ለውጢ፡ ማዕበላት ሃሩር እናበዝሐ፡ እናኸበደን ነዊሕ እናጸንሐን ይኸይድ ኣሎ። ካብ ዘመነ ኢንዱስትሪያውነት ኣትሒዙ፡ ሙቐት ዓለም ድሮ ብ1.1 ዲግሪ ሴንቲ ግሬድ ወሲኹ። መንግስታት ዓለም፡ እቲ ጠንቂ’ዚ ክስተት ዝዀነንጽገት ካርቦን ብዓቢይ መጠን ከም ዝንኪ እንተ ዘይገይሮም፡ ሙቐት ዓለምና እናበኣሰ ከም ዝኸይድ ይግለጽ።


ኔትፍሊክስ ኣስታት ሓደ ሚልዮን ዓማዊሉ ከሲሩ

ንዓመታት ፊልምታት ብኢንተርኔት ብምርኣይ ልዑል ዝና ዝተጎናፀፈ ኔትፍሊክስ ከቢድ ፈተና ኣጋጢምዎ። ቁፅሪ ነዚ ኣገልግሎት ዘቋርፁ ሰባት ካብ እዋን ናብ እዋን እናነከየ ዝመፅአ ኮይኑ፡ ካብ ወርሒ ሚያዝያ ክሳብ ሓምለ ኣብ ዘሎ እዋን ኣስታት ሓደ ሚልዮን ዓማዊሉ ስኢኑ። እንተኾነ እቲ ትካል፡ ካብዚ ንላዕሊ ዓማዊል ክስእን እኽእል እየ ዝብል ስግኣት ስለዝነበሮ ከምዝተፈርሐ ኣይኮነን ኢሉ። ልዕሊ እዚ በዝሒ ተጠቀምቲ'ቲ ኣገልግሎት ምጥቃም ከየቋርፁ ዝገትአ ምኽንያት፡ እንታይ ክኸውን ከምዝኽእል ዝተሓተተ ዋና ኣካያዲ ስራሕ ኔትፍሊክስ ሬድ ሄስቲንግስ፡ ምውፃእ ቀፃሊ ተኸታታሊ ፊልም ‘ስትሬንጀር ቲንግስ’ ከም ዝኾነ ተዛሪቡ። ብብዙሓት ልዑል ተፈታውነት ዝረኸበ ‘ስትሬንጀር ቲንግስ’ ዓወት ከምዝተጓናጸፈን፡ ሓድሽ ክፍሊ ምውፅኡ ድማ  ፍልሰት ዓማዊል ንምግታእ ከምዝሓገዘ ይእመን። ካብ 2011 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን ንነዘ ቁፅሪ ዓማዊል እቲ ትካል እናነከየ ዝመፅአ እንትኾን፡ ብኣማኢት ዝቑፀሩ ሰራሕተኛታት ነክዩ እዩ። ካልኦት ተነሓናሕቲ እውን ንኔትፍሊክስ ይፈታተንዎ ብምህላዎም፡ እቲ ትካል ባዕሉ ወሰኽ ምግባሩ ልዑል ፀቕጢ ኣሕዲርሉ’ዩ። ኣብዚ ዝሓዝናዮ ሰሙን ብሰሉስ ዝተመዝገበ ምንካይ ዓማዊል፡ ኣብ ታሪኽ እቲ ትካል ዝለዓለ እዩ። ኣብ ሃገራት ኣሜሪካን ካናዳን ከምኡ እውን ኣብ ኣውሮጳ ዝርከቡ ዓማዊል ብቅደም ሰዓብ ነዚ ኣገልግሎት ዘቋረፁ እዮም። ዋና ዳይሬክተር ኣምፒር ኣናሊይስስ ጋይ ቢሰን፡ ኔትፍሊክስ ኣብ ዕድጋ ዘለዎ ብጽሒት ምስኣኑ ዘይተርፍ እዩ ይብል። “ኣብቲ ዓውዲ ፈላሚ ክትኸውን  እንከለኻ፡ ብሓደ ኣንፈት ጥራሕ ኢኻ ክትከይድ ዘለካ፤ ብፍላይ ብዙሓት ተወዳደርቲ ኣብ ዝመፅሉ ኣብ ዝሓለፉ ክልተ ዓመታት እዚ እዩ ተፈጢሩ” ኢሉ። ኣብ ዙርያ ዓለም ንዘለዉ ሰባት መዘናግዒ ብሓድሽ መልክዕ ብምርኣይ፡ ለውጢ ዘምፅአ ኔትፍሊክስ፡ ንዓመታት ዘይግታእ ኣብ ዝመስል ዕብየት ዝነበረ እንትኾን፡ ሕዚ እቲ ዝነበረ ኩነታት ተቐይሩ። ብፍላይ ድማ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ካብ ዝኽሰት 2020 ንነዘ፡ ኔትፍሊክስ ብብርኪ ዓለም ዘለዎ ልዕልነት ኣጠናኺሩ ነይሩ፤ ብዙሓት ሰባት ኣብ ገዝኦም ጥራሕ ኣብ ዝተወሰንሉን ካልኦት ኣማራፅታት ኣብ ዝጠፍእሉን ከም ስኩዊድ ጌምን ዘ ክራውንን ዝተብሃሉ ዘይርስዑ ፊልምታት ኣቕሪቡ’ዩ።


ኣውሮጳ 500 ዓመታት ርእያቶ ዘይትፈልጥ ድርቂ ኣጋጢምዋ - ጸብጻባት

ክልተ ሲሶ ካብ መሬት ኣውሮጳ ዝኸበደ ናይ ድርቂ ሓደጋ ኣጋጢምዎ ምህላውን እዚ ክስተት ኣብታ ኣህጉር ኣብ ዝሓለፈ 500 ዓመታት ካብ ዝተረኣየ ድርቂ እቲ ዝኸፍአ ምዃኑን ጸብጻባት ሓቢሮም። እዚ ካብ ‘ግሎባል ድራውት ኦብዘርቫቶሪ’ ዝተረኸበ ጸብጻብ 47 ሚኢታዊት መሬት ናይታ ኣህጉር ነቒጹ ምህላዉ ብምሕባር ኣብ ዝኸፍአ ደረጃ ከምዝርከብ ይገልጽ። ካልእ 17 ሚእታዊት ኸአ፡ እቲ ኣትክልቲ ምልክት ናይ ምድራቕ የርኢ ብምህላዉ ኣብ ገምገም ሓደጋ ድርቂ በጺሑ ከምዘሎ ተገሊጹ። እቲ ጸብጻብ፡ እዚ ክቱር ድርቂ ብፍላይ ኣብ ከም ደቡባዊ ክፋል ኣውሮጳ ንሓያለ ኣዋርሕ ክቕጽል ተኽእሎ ከምዘሎን ሓደጋታት ባርዕ ጫካ ከስዕብ ከምዝኽእልን ኣጠንቂቑ ኣሎ። ሕርሻዊ ፍርያት እዚ ዓመት ምስ ዝሓለፈ ሓሙሽተ ዓመታት ብምንጽጻር፡ ኣብታ ኣህጉር ምህርቲ ዕፉን ብ16 ሚኢታዊት፡ ሱፍ ብ12 ሚኢታዊት፡ ‘ሶያቢን’ ኸኣ ብ15 ሚኢታዊት ጎዲሊ ኣሎ። ግሎባል ድራውት ኦብዘርቫቶሪ ኣካል ናይቲ ብኮምሽን ኣውሮጳ ዝግበር ምርምራት ኮይኑ ዝረኸቦ ጸብጻብ ብቐጥታ ናብ ኮምሽን ኣውሮጳ’ዩ ዘረክብ። ኮምሽነር ግሎባል ድራውት ኦብዘርቫቶሪ ማርያ ጋበርኤል፡ እዚ ኣብ ኣውሮጳ ተኸሲቱ ዘሎ ብርቱዕ ማዕበል ዋዕን ሕጽረት ማይን “ኣብ መላእ ኣውሮጳ ትጽቢት ዘይተገበረሉ ምጉዳል መጠን ክዙን ማይ” ከምዘኸተለ ገሊጻ። ንሳ "ኣብ ብዙሕ ከባቢታት ባርዕ መሮር ንርኢ ኣለና፡ እዚ ኸኣ ኣብ ፍርያምነት ኣእካል ርኡይ ኣሉታዊ ጸልዋ ፈጢሩ ኣሎ፡ ክሊማዊ ለውጢ’ውን ዓመታዊ ብርኡይ ክውስኽ ነስተብህል ኣለና" ኢላ። እቲ ጸብጻብ፡ ዳርጋ ኩሎም ኣፍላጋት ኣውሮጳ ናይ ምድራቕ ምልክታት ኣርእዮም ምህላዎም ኣጠንቂቑ’ሎ። ምጉዳል መጠን ማይ ኣፍላጋት ብዘይካ እቲ ንምንቅስቃስ ጀላቡ ምድራቱ፡ ነቲ ድሮ ኣብ ቅልውላው ኣትዩ ዘሎ ቀረብ ጸዓት’ውን ጽልዋ ይፈጥረሉ ኣሎ። ብመሰረት እቲ ጸብጻብ፡ ኣብ ኣውሮጳ ቀረብ ጸዓት ሃይድሮኤለትሪክ ብ20 ሚኢታዊት ነክዩ ኣሎ። እቲ ድርቂ ብፍላይ ኣብ ወርሒ ነሓሰ ኣዝዩ ከምዝወሰኸ ዝገልጽ እቲ ጸበጻብ፡ ኣብተን ኣብ ገማግም ማእከላይ ባሕሪ ዝርከባ ሃገራት ኣውሮጳ፡ ክሳብ ወርሒ ሕዳር ክቅጽል ከምዝክእል ኣአንፊቱ። ኣብ ሃገራት ስጳኛ፡ ኢጣልያ፡ ፖርቱጋል፡ ፈረንሳ፡ ጀርመን፡ ሆላንድ፡ ቤልጂም፡ ላክሰምበርግ፡ ሮማንያ፡ ሃንጋሪ፡ ሰሜን ሰርብያ፡ ዩክረይን፡ ሞልዶቭያን ዓባይ ብሪጣንያን እቲ ኩነታት ድርቂ እናብኣሰ ክኸይድ ከምዝኽእል እቲ ጸብጻብ ይገልጽ።


ፊንላንድን ስዊድንን ናብ ኔቶ ንምጽንባር ዝገበራኦ ጕዕዞ

ፊንላንድን ስዊድንን ናብ ኔቶ ይጽንበራ ኣለዋ። እዚ ነተን ዘይሻራውያንን ኣብ ወተሃደራዊ ልፍንቲ ዘይገጥማን ሃገራት ዓቢይ መቐይሮ እዩ። ናብ ኔቶ ንኽጽንበራ ናይ መወዳእታ ዕንቅፋት ዝነበረት ቱርኪ እያ ነይራ። ነዚ ዕንቅፋት ከኣ ኣብ ማድሪድ ኣብ ዝተገብረ ዋዕላ ሰጊረናኦ ኣለዋ። ሩስያ፡ ምጽንባር እዘን ሃገራት ክትቃወሞ ጸኒሓ እያ። ኣብቲ ዞባ ዝርአ ዘሎ ምስፍሕፋሕ ሰራዊት ሃገራት ምዕራብ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ኲናት ንምውላዕ ተጠቒማትሉ እያ። ፊንላንድን ስዊድንን ንዓመታት ሻራ ከይሓዛ እንተጸንሓ እውን ሩስያ ንዩክረይን ምውራራ ስዒቡ ኣባል ኔቶ ንክኾና ዝወሃብ ድጋፍ ወሲኹ እዩ። ቭላድሚር ፑቲን ንዩክረይን ምውራሩ ነቲ ንነዊሕ እዋን ዝጸንሐ ኣብ ሰሜናዊ ኣውሮጳ ዝነበረ ርግኣት ስለ ዘዳኸሞ፡ ስዊድንን ፊንላንድን ስግኣት ከም ዝስምዐን ገይሩ እዩ። ቀዳማይ ሚኒስተር ፊንላንድ ዝነበረ ኣሌክሳንደር ስታብ፡ ሰራዊት ሩስያ ብ24 ለካቲት ንዩክረይን ምስ ወረረ ፊንላንድ ኣባል ኔቶ ምዃና "እተፈጸመ ውዕል" ከምዝኾነ ገሊፁ እዩ። ብዙሓት ፊንላዳውያን ኣብ ዩክረይን ዘጋጠመ ፍጻመታት ቅድሚ ሕጂ'ውን ከም ዘጋጠመ ኣጸቢቘም ይፈልጥዎ እዮም። ኣብ መወዳእታ 1939 ሶቭየት ንፊንላንድ ክትወራ እንከላ፡ ሰራዊት ፊንላንድ ብቍጽሪ እንተ ተዓብለሉ እውን ብርቱዕ ምክልኻል ገይሮም እዮም። ሽዑ ፊንላንድ እንተዘይተተሓዘት'ውን 10 ሚእታዊ መሬታ ስኢና እያ። ስለዝኾነ፡ ኣብ ዩክረይን ዘጋጥም ዘሎ ኲናት እቲ ታሪኽ ዳርጋ ዝድገም ዘሎ ከምዝኾነ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ሄልሲንኪ ምሁር ስነፍልጠት ፖለቲካ ዝኾነት ኢሮ ሳርካ ትገልፅ። ምስ ሩስያ ዘዳውብ 1,340 ኪሎሜተር እንክርአ፡ "ኣባና’ውን ክፍጸም’ዶ ይኸውን?" ኢላ ትሓስብ። ኣብዚ ቐረባ ዓመታት እውን ነፈርቲ ኲናት ሩስያ ክሊ ኣየራ ከም ዝጠሓሳ ዝገልጹ ጸብጻባት ስዒቡ፡ ስዊድን ኣብ ሓደጋ ከም ዘላ ኰይኑ ተሰሚዕዋ ኣሎ። ብ2014 ሓንቲ ሩስያዊት ሳብሜሪን ዕምቈት ኣብ ዘይብሉ ማያት እኩባት ደሴታት ስቶክሆልም ትዘውር ከም ዘላ ዝገልጹ ጸብጻባት፡ ኣብ ልዕሊ ስዊድናውያን ፍርሒ ፈጢሩ ነይሩ። ድሕሪ ክልተ ዓመት ሰራዊት ስዊድን ኣብ ባሕሪ ባልቲክ ናብ ትርከብን ንኽልተ ዓመት ሓዲጐምዋ ናብ ዝነበሩን ደሴት ጎትላንድ ተመሊሶም ምስፋሮም ይዝከር። ኣብ ገለ መዳያት ብዙሕ ለውጢ ኣይክህሉን እዩ። ስዊድንን ፊንላንድን ብ1994 (ኣ.ኣ.) ወግዓዊ መሻርኽቲ ኔቶ ኰይነን ካብቲ ግዜ እቲ ኣትሒዘን ከኣ ቀንዲ ኣበርክቶ ክህባ ጸኒሐን እየን። ዝሑል ኲናት ካብ ዝዛዘም ኣትሒዙ ኣብ ዝተፈላለየ ወፍሪታት ኔቶ ተኻፊለን እየን። እዘን ክልተ ሃገራት ኣብ ትሕቲ ዓንቀጽ 5 ኔቶ ንመጀመርታ ግዜ ናይ ድሕነት ውሕስነት ክረኽባ እየን። እዚ ዓንቀጽ ኣብ ልዕሊ ሓንቲ ኣባል ሃገር ዝወርድ መጥቃዕቲ ኣብ ልዕሊ ዅለን ከም ዝተፈፀመ ከም ዝውሰድ ይገልጽ። ድሕሪ ምፍራስ ሕብረት ሶቭየት ናጻ ዝኾና ሃገራት፡ ኣባልመት ኔቶ ክረኽባ ምስ ጀመራ፡ ፊንላንዳውያን እውን ኣባል ንምዃን ኣእምሮኣዊ ድልውነት ከም ዝነበሮም ተመራማሪ ታሪኽ ሄንሪክ ሜይናንደር ይገልጽ። ኣብ 1992 ሄልስንኪ  64 ነፈርቲ ውግእ ኣሜሪካ ገዚኣ። ድሕሪ 3 ዓመት ምስ ስዊድን ብሓባር ኣባላት ሕብረት ኣውሮጳ ኰይነን። ካብኡ ኣትሒዙ ኵሎም መንግስቲታት ፊንላንድ ኣባል ኔቶ ከም መማረጺ ይርእይዎ ነይሮም። እዛ 5.5 በዝሒ ህዝቢ ዘለዋ ሃገር 280,000 ወተሃደራትን 900,000 መሓለውታን ኣለዋ። ስዊድን ግን ካብ 1990ታት ጀሚራ ዝተፈለየ ኣቀራርባ ሒዛ እያ ጸኒሓ። ወተሃደራታ ቀኒሳ ካብ ምክልኻል ዶብ ኣብ ምዕቃብ ሰላም ዓለም ኣቓልቦ ክትህብ ጀሚራ። እዚ ዅሉ ግን ኣብ 2014 ሩስያ ንክረምያ ክትወርር ከላ ተቐይሩ። ውትህድርና ከም ብሓድሽ ተጀሚሩ፤ ባጀት ምክልኻል ወሲኹ። ኣብ 2018፡ ኵሎም ስድራታት “ኣብ እዋን ኲናት ወይ ቅልውላው” ዝብል ፓምፍለት ተዓዲልዎም። እዚ ካብ 1991 ንደሓር ንመጀመርታ ግዜ እዩ። ፊንላንድ ድሮ ኣብቲ ኔቶ ዝተሰማምዓሉ ናይ ምክልኻል ወጻኢ 2% ዓመታዊ ጃምላዊ ፍርያት በጺሓ እያ። ስዊድን ከኣ ነዚ ክትፍፅም መደብ ኣውጺኣ ኣላ። ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን ምስፍሕፋሕ ኔቶ ንድሕነት ሃገሩ ብቐጥታ ዘስግእ ከም ዝዀነ ይኣምን። ስዊድንን ፊንላንድን ናብ ኔቶ እንተ ተጸምቢረን ንሩስያ ዘቘጥዕ ተገይሩ ክሕሰብ ይኽእል። ክልቲአን ሃገራት ኣባል እንተኾይነን ዝህልዎ "ሳዕቤናት" ብዝምልከት መጠንቀቕታ ከምዝተወሃበን ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ ይገልጽ። እቲ ናይ ቀረባ መሻርኽቲ ፑቲን ዝኾነ ፕረዚደንት ነበር ዲሚትሪ ሜድቬደቭ፡ ምስፍሕፋሕ ኔቶ መስኮ ኣብ መንጐ ፖላንድን ሊትወንያን ኣብ ትርከብ ካሊኒንግራድ መጥቃዕቲ ኑክልየር ክትፍጽም ከም ዘገድዳ ኣጠንቂቑ ነይሩ። ኣሌክሳንደር ስታብ፡ ነዚ ምጕብዕባዕ እዚ ዕሽሽ'ኳ እንተዘይበሎ፡ እቲ ክውን ስግኣት ሩስያ መጥቃዕቲ ኢንተርነት፡ ዘመተ ግጉይ ሓበሬታ ከምኡ'ውን ሓሓሊፉ ጥሕሰት ኣየር ከይትፍፅም ከም ዝዀነ ይሕብር። እንተወሓደ ኣብ ስዊድን እዚ ከም ዘይከውን ዝኣምኑ ሒደት ሰባት ኣለዉ። ምክልኻል ኑክልየር ኔቶ ምስ ሩስያ ዝግበር ውድድር ኣጽዋር፡ ውጥረትን ክውስኽ ከም ዝገበረ፡ ካብ ማሕበር ሰላምን ዳንነትን ስዊድን ዲቦራ ሰለሞን ትገልጽ። ካልእ ስግኣት፡ ስዊድን ምስ ኔቶ ክትሓብር እንተ ዀይና ኣብ ዓለምለኻዊ ጻዕርታት ምጥፋእ ኣጽዋር ኑክልየር ዘለዋ ቐንዲ ግደ ከይትስእን እዩ። ናብ ኔቶ ምጽንባር ነቲ ሕልሚ ከም ዘፍሽሎ ዲቦራ ትገልፅ። ዘይሻራውነት ፊንላንድ ካብዚ ይፍለ። እዚ ድማ ሕብረት ሶቭየት ብ1948 ኣብ ዘውጽኣቶ "ውዕል ምሕዝነት" ዝተኣታተወ ኵነታት ሰላም ኰይኑ እዩ ተፈጺሙ። ንናጽነት እታ ሃገር ንምዕቃብ ዝሕግዝ ግብራዊ መገዲ ተገይሩ እዩ ተሓሲቡ። ዘይሻራውነት ንስዊድን መንነትን ስነ-ሓሳብን ንፊንላንድ ግን ሕቶ ህላወ ከም ዝነበረ ሄንሪክ ሜይናንደር ይገልፅ። ሓደ ካብቲ ስዊድን ኣባል ኔቶ ንምዃን ክትዕ ትገበረሉ ምኽንያት፡ ፊንላንድን ሃገራት ባልቲክን ከም "ዞባ መፈተሺ ነቝጣ" ገይራ ስለ ዝተጠቕመትለን ምዃኑ ይሕብር። ሕብረት ሶቭየት ምስ ፈረሰት ፊንላንድ ዘይሻራውነታ ሓዲጋ እያ። ካብ ጽልዋ ሕብረት ሶቭየት ንምውጻእ ገጻ ናብ ምዕራብ ገይራ። ገና ካብ ዘይሻራውነት ንዝወፀት ፊንላንድ፡ ኣብ 1990ታት ምስ ኔቶ ምጽንባር ካብ ዓቕማ ንላዕሊ ከም ዝነበረ ኢሮ ሳርካ ይዛረብ። ግዜን ኣብ ስግኣት ዝነበረ ኣረኣእያን ግን ኣብዚ እዋን ተቐይሩ እዩ። ሕጂ መብዛሕትኦም ፊንላንዳውያን ድሉዋት ምዃኖም ይገልፁ። ስዊድንን ፊንላንድን ናብ ኔቶ ንኽጽንበራ ዘቕረባኦ ሕቶ ብሰንኪ ቱርኪ ደው ኢሉ ነይሩ እዩ። ሓንቲ ሃገር ናብ ኔቶ ንምጽንባር ተቕርቦ ጠለብ ብዅለን ኣባላት እቲ ልፍንቲ ክጸድቕ ኣለዎ። መንግስቲ ቱርኪ፡ ስዊድንን ፊንላንድን ኣብ 2016 ፈተነ ዕልዋ ኣካይዶም ትብሎም ምንቅስቓስ ጉለንን ሚሊሻታት ኩርድን ይሕግዛ እየን ይብል። ቱርኪ ኣምሳያ ደገፍ ንስዊድንን ፊንላንድን ነቶም ጕጅለታት ፖለቲካዊ፡ ቑጠባውን ወታሃደራውን ሓገዝ ካብ ምግባር ክዕቀባ ከምትደሊ ትገልፅ። ኣብ ቱርኪ ዘንበራኦ እገዳ መሸጣ ኣጽዋር’ውን ከልዕላን ምስ ግብረ-ሽበራ ምትእስሳር ዘለዎም ውልቀ-ሰባት ኣሕሊፈን ክህባኣን እውን ድልየት ኣለዋ። ሰዓታት ኣብ ዝወሰደ ዋዕላ ማድሪድ ሚኒስተራት ወፋኢ ጉዳያት ሰለስቲአን ሃገራት ስሉሳዊ ስምምዕ ተፈራሪሞም ኣለዉ። ኣዛዚ ኔቶ ጄንስ ስቶልተንበርግ ስዊድን እቶም ቱርኪ እትጥርጥሮም ሚሊሻታት ካብ ሃገራ ንምስጓግ ከም ዝተሰማምዐት ገሊጹ። ስዊድንን ፊንላንድን ኣብ ልዕሊ ቱርኪ ኣንቢረናኦ ዝነበራ እገዳ መሸጣ ኣጽዋር ከልዕላ ከምዝተሰማምዓ እውን ወሲኹ ሓቢሩ። ኣባል ሰራዊት ቃልኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ [ኔቶ] ዝዀነት ቱርኪ ብወገና፡ ስዊድንን ፊንላንድን ኣባላት እቲ ልፍንቲ ክዀና ንዘቕረባኦ ጠለብ ደጊፋ።


ሳካን ራሽፎርድን ብዝሒ ጸርፍን ዘለፋን ዝወረዶም ተጻወትቲ ምዃኖም ፊፋ ገሊጹ

ፊፋ ብዝገበሮ መጽናዕቲ፡ ኣብ ውድድራት ኢሮን ዋንጫ ኣፍሪቃን ካብ ዝተሰለፉ ተጻወትቲ፡ ልዕሊ ፍርቂ ጸርፍን ዘለፋታትን ከምዘጋጠሞም ብምርግጋጽ፡ ካብኣቶም ሳካን ራሽፎርድን እቶም ዝያዳ ዝተጸረፉን ዝተዘለፉን ተጻወትቲ ምንባሮም ኣነጺሩ። ፊፋ ምስ ተጻወትቲ ተወሃሂዱ ነቶም ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ኣብ ልዕሊ ተጻወትቲ ኵዕሶ እግሪ ጸርፍን ምፍርራሕን ዝፍጽሙ ውልቀሰባት ንምልላይ ይሰርሕ ምህላዉ ሓቢሩ ኣሎ። እቲ ዝተኻየደ መጽናዕቲ ኣብ እዋን ፍርቂ ፍጻመን፡ ፍጻመን ጸወታ ኵዕሶ እግሪ ኣውሮጳ 2020 ከምኡ’ውን ዋንጫ ሃገራት ኣፍሪቃ፡  400 ሽሕ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝተለጠፈ ጽሑፋት ከም ዝዳህሰሰ ኣነጺሩ። ብመሰረት እቲ ዝተገበረ መጽናዕቲ ልዕሊ 50 ሚእታዊት ተጻወትቲ ተመሳሳሊ ጸርፍን ዘለፋን ከም ዝበጽሖም ከረጋግጽ ክኢሉ። እንግሊዝን ኢጣልያን ኣብ ዝገጠማሉ ጸወታ ፍጻመ ዋንጫ ኣውሮጳ፡ ፍጹም ቅላዕ ዝሰሓቱ ተጻወትቲ ሃገራዊት ጋንታ እንግሊዝ ቡካያ ሳካን ማርኮስ ራሽፎርድን እቶም ዝበዝሐ ዘለፋታት ዘጋጠሞም ተጻወትቲ’ዮም። ፕረዚደንት ፊፋ ግያኒ ኢንፋንቲኖ፡ “ቀንዲ ዕላማና ንኵዕሶ እግሪ ምክልኻል እዩ፡ እዚ ኸኣ ነቶም ቀንዲ ምንጪ ሓጐስ ዝዀኑ ተጻወትቲ ብምክልኻል እዩ ዝጅመር”ኢሉ። ንሱ ኣስዒቡ፡ “ሕማቕ ኣጋጣሚ ኰይኑ፡ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያታት ንተጻወትቲ፡ ኣሰልጠንቲ፡ ኣካየድቲ ጸወታንን ጋንታታትን ዕላማ ዝገብር ጽሑፋት ይስዕርር ኣሎ፡ እዚ ከምዚ ዓይነት ነገራት ከአ ኣብ ኵዕሶ እግሪ ብፍጹም ቦታ የብሉን” ኢሉ። እቲ ጸብጻብ፡ ኣብ ክልቲኡ ኣጋጣሚታት [ኢሮን ኣፍኮንን] መብዛሕትኡ እቲ ጸርፊ፡ ዘለፋን ምፍርራሕን ካብ ደቂ ዓዶም ነቶም ተጻወትቲ ይመጽኦም ምንባሩ ገሊጹ። ብመሰረት እቲ ብፊፋ ዝወጽአ ጸብጻብ፡ እቲ ጸርፍን ዘለፋን 40 ሚእታዊት ጽልኣዊ ዘረባ 38 ሚእታዊት ከኣ ዓሌታዊ ጸርፊ ምንባሩ ይሕብር። ፊፋ እቶም ኣብ ልዕሊ ተጻወትቲ፡ ኣካየድቲ ጸወታን ጋንታታትን ከምዚ ዓይነት ዘለፋታት ዘውርዱ ሰባት ክፍለጡ ቀሊል ምዃኑ ብምግላጽ፡ ከምዚ ዓይነት ተግባር ንዝፍጽሙ ሰባት ንምፍላይ ይሰርሕ ምህላዉ ገሊጹ። እቲ ርእይቶ ሓንሳብ ምስ ተለለየ፡ ካልእ ሰብ ከም ዘይርእዮ ክግበር ምዃኑ’ውን ፊፋ ኣነጺሩ።


መቕዘፍቲ ሃሩር ኣብ ፈረንሳ

ክቱር ሙቐት ኣብ መብዛሕትኡ ክፋል ኤውሮጳ ዘውርዶ ዘሎ ሓደጋታት ስዒቡ፡ ምዕራባዊ ፈረንሳ "መቕዘፍቲ ሃሩር" የጋጥሞ ከም ዘሎ ክኢላታት ኣጠንቂቘም። ኣብ 15 ዞባታት ደቡባዊ ምዕራብ ሙቐት ኣብ ዝለዓለ ደረጃ ክበጽሕ ይኽእል እዩ። ኣባላት መጥፋእቲ ሓዊ ምስ ባርዕ ኣብ ዝቃለስሉ ዘለው እዋን፡ ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ድማ ካብቲ ቦታ ክወጹ ይግደዱ ኣለዉ። ኣብ ስጳኛ፡ ፖርቱጋልን ግሪኽን ዝተላዕለ ባርዕ ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ሰባት ንኽሃድሙ ኣገዲድዎም እዩ። ኣብ ገሊኡ ክፋላት ብሪጣንያ'ውን ዝለዓለ ሙቐት ከም ዝምዝገብ ትጽቢት ይግበር። ብሪጣንያ ንመጀመርታ ግዜ ናይ መወዳእታ ቀይሕ መጠንቀቕታ ሙቐት ሂባ ኣላ። ኣብዚ ቐረባ መዓልትታት ኣብ ፈረንሳ ብሰንኪ ዘጋጠመ ባርዕ፡ ካብ ከባቢኦም ንዝሃደሙ ልዕሊ 24,000 ሰባት፡ ህጹጽ መዕቈቢ ተዳልዩሎም እዩ። ብፍላይ እታ በጻሕቲ ዝበዝሕዋ ጊሮንድ ትበሃል ዞባ ፈረንሳ፡ ከቢድ ጕድኣት ወሪድዋ እዩ። መጥፋእቲ ሓዊ ካብ ዝሓለፈ ሰሉስ ኣትሒዙ ልዕሊ 14,000 ሄክታር መሬት ዘዕነወ ባርዕ ንምቍጽጻር ይቃለሱ ኣለዉ። ፕረዚደንት ዞባ ጊሮንድ ዣን-ሉክ ግለይዝ፡ ብሰንኪ ሃሩርን ንፋስን እቲ ባርዕ ኣብ ላ-ተስተ-ደ-ቡኽንላንዲራስን እናዓበየ ብምኻዱ መጥፋእቲ ሓዊ ንምቍጽጻሩ ከም ዘጸገሞም ንቢቢሲ ገሊጹ። "ምስዚ እናዓበየን እናሰፍሐን ዝኸይድ ዘሎ ሓደሓደ ግዜ ኸኣ ኣመና ዝብርትዕ ዘሎ ሓዊ ክቃለሱ ግድን ኰይንዎም ኣሎ" ይብል። ሓደ ክኢላ ስነ-ኣየር ነቲ ኩነታት "መቕዘፍቲ ሃሩር" ክብል ክገልጾ እንከሎ፡ ኣብ ገሊኡ ከባቢታት ደቡባዊ ምዕራብ ፈረንሳ፡ መጠንቀቕታ ንኽወሃብ ምኽንያት ይኸውን ኣሎ። እቲ ሃሩር፡ ንኻልእ ቦታታት ፈረንሳ እውን ይጸሉ ኣሎ። እታ ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ብሪታኒ ትርከብ ከተማ ብረስት ዘለዋ ሙቐት 40 ዲግሪ ሰንቲግሬድ በጺሑ እዩ፤ እዚ ኸኣ ካብቲ ልሙድ ገምጋም ሙቐት ሓምለ ኣዝዩ ዝዛይድ እዩ። ኣብ ፈረንሳ ኣብ ዝርከባ ሓያሎ ከተማታት፡ ልዑል ሙቐት ከም ዝተመዝገበ እውን ሃገራዊ ቤት ጽሕፈት ክሊማ ገሊጹ እዩ። ኣብዚ ቐረባ መዓልታት ኣብ ስጳኛን ፖርቱጋልን ብሰንኪ እቲ ሃሩር ልዕሊ 1,000 ሰባት ከምዝሞቱ ይፍለጥ። ኣብታ ካብ ቀዳመ-ሰናብቲ ኣትሒዙ ብሓዊ ትነድድ ዘላ ሰሜናዊ ምዕራብ ኣውራጃ ዛሞራ፡ ሬሳ ሓደ ጓሳ ተረኺቡ። ብሰንበት'ውን፡ 62 ዓመት ዝዕድመኡ ኣባል መጥፋእቲ ሓዊ ደሕሪ ምማቱ፡ ኣብ ዛሞራ ብሰንኪ ባርዕ ዘጋጠመ ካልኣይ ሞት ኰይኑ ተመዝጊቡ'ሎ። ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ዞባ ካታሎንያ ኣብ ጥቓ ፖንት ደ ቪሎማራ ኣብ እትርከብ ቤት መርሴዴስ ፒኖ፡ ሃንደበት ባርዕ ሓዊ ተላዒሉ። "ኣብ ዓራተይ እየ ነይረ፣ ብመስኮት ከኣ ኣዝዩ ቐይሕ መብራህቲ ረኣኹ" ክትብል ሓንቲ ነባሪት ንመራኸቢ ብዙሓን ስጳኛ ገሊጻ። "ብዝተኻእለኒ መጠን ቀልጢፈ ናብቲ ማዕጾ ጐየኹ፣ ሃልሃልታ ድማ ኣብ ኣፍ ደገ ገዛና ዝነበረ መኪና ክንድዶ ከሎ ረኣኹ።" ኣብ ካስቲላ ኢ ሊዮን፡ ጋሊሽያ፡ ካስቲል ኣንዳሉስያን ኤክስትሪማዱራ'ውን ሓዊ ተባሪዑ እዩ። ቀዳማይ ሚኒስተር ስጳኛ ዝነበረ ፔድሮ ሳንቸዝ፡ ሰኑይ ናብ ኤክስትሬማዱራ ከይዱ ነይሩ። "ለውጢ ኵነታት ኣየር ከም ዝቐትል ፍሉጥ እዩ፡" ይብል። "ንሰባት ይቐትል፡ ስርዓተ-ኢኮ ይጐድእ፡ ዝተፈላለዩ ዓይነታት ኣትክልትን እንስሳታትን ድማ ይቐትል።" ሓሙስ መጠነ ሙቐት ፖርቱጋል 47 ዲግሪ ሰንቲግሬድ በጺሑ ነይሩ፣ እዚ ኸኣ ኣብ ሓምለ ካብ ዝተመዝገበ ይዛይድ። ሓደ ሲሶ ካብቲ ቀንዲ መሬት ክሳዕ ሕጂ ኣብ ከቢድ ሓደጋ ከምዘሎ ሃገራዊ ቤት ጽሕፈት ሚትዮሮሎጂ ይገልጽ። እዚ ኸኣ ብሰንኪ ዳርጋ ኣብ ኵሉ ቦታ ዘሎ ከቢድ ወይ ክቱር ድርቂ እዩ። ብኣማኢት ዘቝጸሩ ሰባት ካብቲ ቦታ ግዒዞም እዮም። ሰበ-ስልጣን ከኣ እቲ ብ2017፡ 66 ሰባት ዝቐተለ ሓዊ ምእንቲ ኸይደገም ተጠንቂቘም ኣለዉ። እቲ ሃሩር ኣብዚ ቐረባ ሰሙናት ኣብ ገለ ክፋል ደቡባዊ ምዕራብ ኣውሮጳ ከጋጥም ንኻልኣይ ግዜ እዩ። ብሰንኪ ምህዞን ንጥፈታትን ደቂሰብ ዝተፈጥረ ዓለማዊ ክሊማዊ ለውጢ፡ ማዕበላት ሃሩር እናበዝሐ፡ እናኸበደን ነዊሕ እናጸንሐን ይኸይድ ኣሎ። ካብ ዘመነ ኢንዱስትሪያውነት ኣትሒዙ፡ ሙቐት ዓለም ድሮ ብ1.1 ዲግሪ ሴንቲ ግሬድ ወሲኹ። መንግስታት ዓለም፡ እቲ ጠንቂ’ዚ ክስተት ዝዀነ ንጽገት ካርቦን ብዓቢይ መጠን ከም ዝንኪ እንተ ዘይገይሮም፡ ሙቐት ዓለምና እናበኣሰ ከም ዝኸይድ ይግለጽ። ኣብ ስጳኛ ኣብ ዝርከብ ዩኒቨርሲቲ ካስቲላ-ላ ማንቻ ዲን ትካል ኣከባብያዊ ስነ ፍልጠትን ባዮከሚስትርን ዝዀነ ኤንሪኬ ሳንቸዝ ድሕሪ ሓጺር እዋን ማዕበላት ሙቐት ልሙድ ከም ዝኸውን ንቢቢሲሓቢሩ። "ውዒሉ ሓዲሩ ኣብ ዝቕጽል ዓመታት እቲ ሙቐት ክውስኸሉ ዘየኽእለሉ መገዲ ስለ ዘየለ እቲ ናይ ሙቐት ማዕበል ካብ ግዝ ናብ ግዝ ልሙድ እናዀነ ክኸይድ ኢዩ።... ኣብ መላእ ኣውሮጳ፡" ይብል።


ኣብ ግጭት ኣርመንያን ኣዘርባጃንን ኣብ ሓደ ለይቲ ከባቢ 100 ሰባት ሞይቶም

ኣብ መንጎ ጎረባብቲ ሃገራት ኣርመንያን ኣዘርባጃንን ብዝተኻየደ ውግእ ከባቢ 100 ወተሃደራት ሞይቶም። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣርመንያ ኒኮል ፓሺንያን 49 ወተሃደራቱ ብሓደ ለይቲ ብዝተፈጥረ ግጭት ከምዝሞቱ ሓቢሩ። ኣብ ዝሓለፈ ሰላሳ ዓመታት ክልቲአን ሃገራት ክልተ ኲናትን ስሩዕ ንኣሽቱ ግጭታትን ኣሕሊፈን እየን። ሩስያ እቲ ግጭት ደው ክብል ከምዘሸማገለት ትገልጽ። ኣርመንያ ግን እቲ ግጭት ሃዲኡ እምበር ምሉእ ብምሉእ ኣይተዛዘመን እያ ትብል። ጠንቂ ናይቲ ግጭት ዞባ ናጎርኖ-ካራባክ እዩ። ብመሰረት ኣህጉራዊ ኣፍልጦ ዘለዎም ዶባት፡ እቲ ዞባ ኣካል ኣዘርባጃን ክኸውን እንከሎ እቶም ነበርቲ ግን ብሄሮም ኣርመንያውያን እዮም። እቲ ባህላዊ ምፍልላይ ኪኖ ፖለቲካ ናብ ሃይማኖት እውን ዝዝርጋሕ እዩ። ኣርመንያውያን ብቐንዱ ኣመንቲ ክርስትና ዝነብሩላ ሃገር ክትከውን እንከላ፡ ኣዘርባጃናውያን ድማ ብበዝሒ ኣስላም እዮም። እዚ ዘይምርድዳእ ኣብ 1980ታትን 1990ታትን ምሉእ ኲናት፡ ኣብ 2020 ንሽዱሽተ ሰሙናት ዝጸንሐ ኲናትን ንዓሰርተታት ዓመታት ዝቐጸለ ግጭትን ኣስዒቡ ኣሎ። ክልቲአን ሃገራት በቲ ዳሕረዋይ ግጭት ንሓድሕደን ይወቅሳ። ኣርመንያ፡ ጎረቤታ ኣብቲ ዶብ ኣብ ዝርከባ ሓያሎ ከተማታት ደብዳብ ምስፈጸመት ነቲ ምልዕዓል ምላሽ ከምዝሃበት ትገልጽ። ኣዘርባጃን ብወገና ብጎረቤታ ምትንኳያት ከምእተፈጸማ እያ ትሕበር። እቲ ግጭት ብሰኑይ ክውላዕ እንከሎ ሞስኮ፡ ካብ ሰሉስ ንግሆ ጀሚሩ ብቅልጡፍ ተኹሲ ደው ከብሉ ከምዘደራደረት ገሊጻ። ፕረዚደንት ኣርመንያ፡ ኒኮል ፓሺንያን ግን "ጽዑቕ ተጻብኦታት’ኳ እንተነከየ፡ ኣዘርባጃን ትፍጽሞ መጥቃዕቲ ግን ኣብ ሓደ ወይ ክልተ ግንባራት ይቕጽል ኣሎ" ኢሉ። ብሰሉስ፡ ገለ ወተሃደራታ ከምዝተቐተሉ ዝገለጸት ኣዘርባጃን ብወገና ኣርመንያ ነቲ ብሩስያ ዝተማእከለ ምቁራጽ ተኹሲ ከምዝጠሓሰት ከሲሳ። እቲ ኲናት ብደረጃ ዓለም ክኹነን እንከሎ፡ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ኣንቶኒ ብሊንከን፡ "ነቲ ግጭት ወተሃደራዊ ፍታሕ ክህሉ ኣይክእልን" ኢሉ። እቲ ዝቕጽል ዘሎ ዘይምርድዳእ "ብፖለቲካውን ዲፕሎማስያውን መንገዲ ጥራይ ክፍታሕ ኣለዎ" ትብል ብታሪኽ ምስ ኣርመንያ እትተኣሳሰር ሩስያ ድማ ክልቲኦም ወገናት ክሃድኡ ተማሕጺና። ፕረዚደንት ፈረንሳ ኢማኑዌል ማክሮን ንኣዘርባጃናዊ መዘንኡ ኢልሃም ኣሊየቭ ከዘራርብ እንከሎ "ነቲ ምቁራጽ ተኹሲ ከኽብር" ተማሕጺኑ። ምስ ኣዘርባጃን ርክብ ዘለዋ ቱርኪ ግን መግለጺ ኣዘርባጃን ዝደገፈት ትመስል። ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ቱርኪ መቭሉት ካቩሶግሉ፡ "ኣርመንያ ምትኹታኽ ደው ኣቢላ ኣብ ድርድር ሰላም ከተተኩር ኣለዋ" ኢሉ። እቲ ብሰኑይ ምሸት ዝተኻየደ ውግእ ድሕሪ’ቲ ኣብ 2020 ዝተኻየደን ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰባት ከምዝሞቱሉ ዝግመትን ግጭት እቲ ዝኸፍአ ከምዝኾነ ይእመን። እቲ ውግእ ብሽምግልና ሩስያ ደው ክብል እንከሎ ኣርመንያ ሰራዊታ ካብቲ ኣብ ከባቢ ናጎርኖ-ካራባክ ዝነበረ ዝተጎበጠ ከባቢታት ከምዝሰሓበት ይዝከር። ከም ኣካል ናይቲ ድርድር ናብቲ ከባቢ ዝተዋፈረ ኣስታት 2,000 ዝኸውን ዓቃቢ ሰላም ሩስያ ሎሚ'ውን ኣብኡ ይርከብ።


ብዛዕባ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ዝዝቲ ኣኼባ ብምንቅጥቃጥ ምድሪ ተቛሪጹ

ኣብ ሊቸንስታይን፡ ፖለቲከኛታት ብዛዕባ ውሕስነት ምንቅጥቃጥ ምድሪ ክትዕ የካይዱ ኣብ ዝነበርሉ ኣጋጣሚ፡ እቲ መአከቢ ኣዳራሽ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ስለዘጋጠሞ እቲ ኣኼባ ተቛሪጹ።


ኣብ ፖርቱጋል ኣብ ሓደ ጀርዲን ኣዝዩ ገዚፍ ዓጽሚ ዳይኖሰር ተረኺቡ

ኣብ ፖርቱጋል  ኣብ ሓደ ጀርዲን ኣብ ኣውሮጳ ክሳብ ሕጂ ካብ ዝተረኸቡ እቲ ዝዓበየ ከምዝኾነ ዝተነገረሉ ኣዕጽምቲ ዳይኖሰር ተረኺቡ። እዚ ኣብ ማእከል ፖምባል እትብሃል ከተማ ኣብ ሓደ ጀርዲን ናይ ውልቀ ሰብ ዝተረኸበ ኣዝዩ ገዚፍ ኣዕጽምቲ ዳይኖሰር፡ ዋና እቲ ጀርዲን ኣብ 2017 ኣብቲ ጀርዲኑ ገዛ ንምስራሕ ኣብ ዝኹዕተሉ ዝነበረ እዋን’ዩ ተረኺቡ። እቲ ዓጽሚ ናይቶም ሳውሮፓድ ተባሂሎም ዝጽውዑ ዓይነታት ዳይኖሰር እዩ። ዳይኖሰር ኣብ ዓለምና ካብ ዝነበሩ እንስሳታት እቲ ዝገዘፈ እንስሳ’ዩ። እዞም  ነዊሕ ክሳድን ነዊሕ ጭራን ዘለዎ እንስ፡ ኣግራብ ዝበልዑ ኮይኖም ብኣርባዕተ መሓውሮም’ዮም ዝጉዓዙ። ኣብ መጀመርታ እዚ ወርሒ፡ ካብ ፖርቱጋልን ስፔይንን ዝተዋጽኡ ክኢላታት ስነ ኳዕቲ፡ ነቲ ኣብ 2017 ብሓደ ውልቀ ሰብ ዝተረኸበ ዓጽሚ ናይ ዳይኖሰር  ቀስ እናበሉ ብምኹዓት ዓንዲ ሕቆን መሰንገለን ናይቲ ዳይኖሰር ክረኽብዎ ክኢሎም ኣለዉ። ብመሰረት እቶም ተመራመርቲ ስነ ኩዕታ ዝሃብዎ ሓበሬታ፡ እቲ ዳይኖሰር 12 ሜትረ ቁመትን 25 ሜትሮ ጎድንን ዝነበሮ ኣዝዩ ገዚፍ እዩ ነይሩ። ኣዕጽምቲ ናይቲ ዳይኖሰር ኣብ ትሕቲ ደለልታ ናይ ኣኻውሕ ዝተረኸበ ኮይኑ ቅድሚ 150 ሚልዮን ዓመታት ብህይወት ዝነበረ ክኸውን ከምዝኽእል እቶም ክኢላታት ኣፈናዊ ግምቶም ሂቦም ኣለዉ። እቶም ክኢላታት ስነ ኩዕታ ብዛዕባ እቲ ዳይኖሰርን እቲ ኣዕጽምቱ ዝተረኸበሉ ቦታ ዝያዳ መጽናዕቲ ንምክያድ ተወሰኽቲ ዓለም ለኻውያን ክኢላታት ክጽንበርዎም ዕድመ ኣቕሪቦም ኣለዉ። እቶም ክኢላታት ምሉእ ኣካላት ናይቲ ዳይኖሰር ንምርካብ ኩዕቶኦም’ኳ ይቅጽሉ እንተሃለዉ ግዜ ከወስድ ከምዝኽእል ግን ሓቢሮም ኣለዉ። ኣብ ዩኒቨርስቲ ሊዝበን ፖርቱጋልን ተመራማሪት ዝኾነት ዶክተር ኤሊዛቤት ማላፋያ “ኩሉ መሰናግላት ቅድሚ ሚልዮናት ዓመታት ናይ ዝሞተ እንስሳ ብኸምዚ ዝረኸብናዮ ክትረክብ ብዙሕ ዘይረአ ነገር እዩ” ኢላ።


ኣብ ተንጠልጣሊ ድልድል ዝፍስሁ ሰባት

240 ሜትሮ ዝንውሓቱ ተንጠልጣሊ ድልድል ኣብ ጆርጅያ ስንጭሮ ዳሽባሺ'ዩ ተሃኒጹ። እቲ ድልድል ብቬትሮ ዝተሰርሐ ስለዝኾነ በጻሕቲ ተፈጥሮኣዊ ገጸ ምድሪ እቲ ስንጭሮ ብቐሊሉ ንምዕዛብ ዘኽእሎም'ዩ።


ቀዳማይ ሚኒስተር ኢጣልያ ካብ ስልጣኑ ተሰናቢቱ

ቀዳማይ ሚኒስተር ማሪዮ ድራጊ ዘይተመርጸ መራሒ ናይቲ ጥሙር መንግስቲ ኰይኑ ንሓደ ዓመትን መንፈቕን ድሕሪ ምግልጋሉ ካብ መዝነቱ ከምዝተሰናበተ ተፈሊጡ። ነዚ ቅድሚ ምውሳኑ፡ ሰለስተ ሰልፍታት እቲ ጥሙር መንግስቲ ከምዘይድግፍዎን ድምጺ ከምዘይህብዎን ምስ ኣረጋገጸ፡ ንፕረዚደንት ሰርጂዮ ማታሬላ ካብ ስልጣኑ ከምዝወርድ ነጊርዎ ነይሩ። እቲ ፕረዚደንት ኣብ ዝመጽእ ዘሎ ቀውዒ ምርጫ ክሳዕ ዝግበር መራሒ ኰይኑ ንኽጸንሕ ሓቲትዎ ኣሎ። መራሒት ሰልፊ የማናዊ ክንፊ እታ ሃገር፡ ጆርጅያ ሜሎኒድሮ ከምእትዕወት ትጽቢት ይግበር። ነቲ ኣብ 'ዩሮዞን' {ዞባ ኤውሮጳ] ዘጋጠመ ቕልውላው፡ ከም መራሒ ማእከላይ ባንክ ኤውሮጳ ኰይኑ ዝተጻወቶ ግደ፡ ‘ሱፐር ማሪዮ’ ብዝብል ክጽዋዕ ዝበቕዐ ወዲ 74 ዓመት ማርዮ ድራጊ፡ ከም ቀዳማይ ሚኒስተር ጽቡቕ ተቐባልነት ረኺቡ ነይሩ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ለካቲት እዩ ኣብ እዋን ለበዳ ኮቪድን ዓበይቲ ቝጠባዊ ተሃድሶታትን ንኢጣልያን ክመርሕ ሓላፍነት ዝተዋህቦ። ሚስተር ድራጊ ናብቲ ኲሪናለ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ፕረዚደንታዊ ቤተ - መንግስቲ ቅድሚ ምእታው፡ ታሕተዋይ ባይቶ ብድሙቕ ጣቕዒት እዩ ተቐቢልዎ። ንሱ ቅድሚ ሓደ ሰሙን ንንግድን ስድራ ቤታትን ዝኸውን ቍጠባዊ ኣሰራርሓ ኣመልኪቱ ዘቕረቦ ውጥን፡ ብሓደ ካብቶም ኣብቲ ጥምረት ዘለው ሰልፍታት ምስ ተነጸገ እዩ ካብ ስርሑ ክሰናበት ምዃኑ ሓቢሩ። ፕረዚደንት ማታሬላ ስርሑ ንኽቕጽል ሓቲቱዎ እዩ። ሚስተር ድራጊ ግን ንዝተወሰኑ መዓልትታት ስቕ ድሕሪ ምባል ንላዕለዋይ ባይቶ ኣብ ዝሃቦ ምላሽ፡ እቶም ፖለቲካውያን ሰልፍታት ድልዱልን ጥሙርን መንግስቲ ንምድጋፍ ድሉዋት እንተድኣ ኰይኖም ከምዝቕጽል ተዛሪቡ።  "እቶም ሰልፊታትን ንስኻትኩምን ነዚ ዳግም ንምህናጽ ድሉዋት ዲኹም?" ክብል'ውን ሓቲቱ። ኢጣልያውያን ነቲ መልሲ ክፈልጡ ንዝተወሰነ ሰዓታት ትንፋሶም ሒዞም ተጸብዮም። ኰይኑ ግን ሰለስተ ካብቶም ሰልፍታት ከም ዘይድግፍዎ ኣፍሊጦም። ፕረዚደንት ማታሬላ፡ እቲ መንግስቲ ነዚ ሕጂ ዘሎ ጕዳያት ንምፍታሕ ኣብ ስልጣን ከም ዝቕጽል ብምግላጽ ንኽልቲኡ ባይቶታት ኣፍሪሱ። እቲ ቐጻሊ ምርጫ ኣብ መፋርቕ 2023 ክግበር እዩ ተሓሲቡ ነይሩ። ሕጂ ግን ኣብ ውሽጢ 70 መዓልቲ ምናልባት'ውን 25 መስከረም ክግበር ይኽእል እዩ። እቶም ካብቲ ፖለቲካዊ ቅልውላው ክኸስቡ ትጽቢት ዝግበረሎም ሊግ የማናዊ ክንፊን ማእከላይ የማን፡ ፎርዛ ኢታልያን ክዀኑ እንከለው፡ ክልቲኦም ኣብቲ ረቡዕ ምሸት ዝተገብረ ምሃብ ድምጺ፡ ንሚስተር ድራጊ ዕሽሽ ኢሎምዎ እዮም። ይዅን እምበር ኣብቲ ምርጫ ዝለዓለ ድምጺ ዝወሃቦ ዘሎ የማናዊ መርገጺ ዘለዎ ሰልፊ ‘ብራዘርስ ኦቭ ኢታሊ’ (FdI) እዩ። መራሒት እቲ ሰለፊ፡ ጆርጅያ ሜሎኒ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ክትከውን ከምእትኽእል ይግመት። ንሳ ኣባል ናይቲ ጥሙር መንግስቲ ኣይነበረትን፣ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ከኣ ቅልጡፍ ምርጫ ንኽግበር ብተደጋጋሚ ጻውዒት ተቕርብ ነይራ። "እዛ ሃገር እዚኣ ብኸመይ ክትመሓደርን፡ እንታይ ክትገብርን፡ ከምኡ'ውን እንታይ ዓይነት ስትራተጂ ኢንዱስትሪ ከምዝህልዋ ናይ ገዛእ ርእሰይ ሓሳባት ኣለኒ" ትብል። ኣብ ኢጣልያን ዝተፈጥረ ፖለቲካዊ ናዕቢ፡ ኣብ ገሊኡ ሰልፊ ንዝነበሩ ምርኡያት ሰባት ከፋፊልዎም እዩ። ኣባል ፎርዛ ኢታሊያ ዝነበሩ ሚኒስተራት ሬናቶ ብሩኔታን ማሪያስተላ ገልሚኒን፡ ንሚስተር ድራጊ ዕሽሽ ንምባል ዝተገብረ ውሳነ ተቓዊሞም ካብቲ ሰልፊ ወጺኦም እዮም። እቲ ዝሓለፈ ሰሙን ነዚ ቕልውላው እዚ ዘለዓዓለ ምንቅስቓስ፡ ‘ፋይቭ ስታር’ እውን ጕድለት ከም ዝረኣየ ገሊጹ እዩ። ሶቭ ኣሌማኖ ነቲ ሰልፋ ኣፍልጦ ከም ዘይትህብን እቲ ሕጂ ንኢጣልያ ዘጋጥማ ዘሎ ዘይምርግጋእ ከኣ፡ ነቲ ሕብረት ኤውሮጳ ዘውፍዮ ዝነበረ ገንዘብ ኣብ ሓደጋ ከም ዘእተዎን፣ ነቲ ዝግበር ዝነበረ ተሃድሶ'ውን ከም ዘሰናኽሎን ገሊጻ እያ።


ማሕበራዊ ሚድያ ብኸመይ እዩ ንወዲ 13 ዓመት ኮተቴ ኣቕቲልዎ?

ወዲ 13 ዓመት ኦሊ ስቲቨንስ፡ ኣብ ከተማ ሪዲን ኣብ ጥቓ ገዛኡ ኣብ ዝርከብ ግራት ብኻራ ተቐቲሉ። ወለዱ ብማሕበራዊ መራኸቢታት ንዝግበር ዓመጽን ህውከትን ተቓሊዑ ከምዝነበረ ዝፈለጡ ግን ድሕሪ ምማቱ እዩ። ማሕበራዊ መራኸቢ ኣብ ሞት ኦሊ ስቲፈንስ ዝነበሮ ግደ፡ መርሚራ ንቢቢሲ ፓኖራማ ጸብጻብ ዘቕረበት ማሪያና ስፕሪንግ፡ ሓደ ወዲ 13 ዓመት ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ዓመጽ ንዝመልኦ ቪድዮታትን ካራሩን ብኸመይ ክቃላዕ ከም ዝኽእል ትገልጽ። ኣብ ዝሓለፈ ጥሪ ኣማንዳ ስቲቨንስንን ስቱዋርት ስቲቨንስንን ወዶም ቴሌፎኑ ሒዙ ናብቲ 'ባግስ ቦተም' ዝበሃል ግራት ክኸይድ እንከሎ ንመወዳእታ ግዜ ይርእይዎ ከም ዝነበሩ ኣይተረድኡን። ድሕሪ 15 ደቓይቕ ኦሊ ተቐቲሉ። እንታይ ከም ዝተፈጥረ ሓበሬታ ዝተረኽበ ካብታ ሒዝዋ ዝወጽአ ቴለፎን እዩ። ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ብሰንኪ ዝተፈጥረ ዘይምርድዳእ፡ ክልተ ኰተቴ ኣወዳት እዮም ብኻራ ወጊኦ ቀቲሎምዎ። ኦሊ ናብቲ ግራት ከም ዝወጽእ ዝገበረት ድማ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ዝተፋለጥዋ ጓል እያ። ወዶም ምስቶም ኰተቴ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ዝገበርዎ ባእስን ጽልእን ምስ ረኣዩ፡ ወለዱ ኣዝዮም ሰንቢዶም። ማሪያና፡ ማሕበራዊ መራኸቢ ኣብ ሞት ኦሊ ዝነበሮ ግደን፣ ከምኡ ዝኣመሰሉ ደቂ 13 ዓመትን ናብ ከመይ ዝበለ ትሕዝቶታት ከም ዝቃልዑን ክምርምር ወሲነ ትብል። ነቲ ዛንታ'ውን ብኸምዚ ዝስዕብ ትጸውዮ። ስቱዋርት ኣብ ገዛኦም ከይደ ከዛርቦ ከለኹ፡ "ብማሕበራዊ መራኸቢ ሃዲኖም ረኺቦም፡ ቀቲሎምዎ" ኢሉኒ። "ማሕበራዊ መራኸቢ በቲ ቕትለት ገበነኛ እንተዘይኰነ'ውን ካብ ቅትለት ከድሕኖ ኸኣ ኣይከኣለን፣ እምበር፡ ኦሊ ብህይወት ምተረፈ።" ፖሊስ ቴምስ፡ ማሕበራዊ መራኸቢ ኣብቲ ቕትለት ግደ ስለ ዝነበሮ፡ ታሪኽ ኦሊ ጐሊሑ ከም ዝርአ ገሊጾም። ኣብ ተሌፎን እቶም ቀተልቲ ዝተረኸቡ ካራሩ፡ ምድንዳንን ዓመጽን ዝመልኦም ቪድዮታት፡ መርኣያ "ጫፍ ናይቲ ጸገም" ጥራይ ከም ዝዀኑ ይጥርጥሩ። ኣብ ክሊ'ቲ ዕድመ ዝውቱራት ኣብ ዝዀኑ ሓሙሽተ ማሕበራዊ መራኸቢታት ናይ ወዲ 13 ዓመት ናይ ሓሶት ኣካውንትታት ብምኽፋት፡ መንእሰያት 'ቲ ዕድመ እንታይ ይርእዩ ከም ዘለዉ ክምርምር ተበጊሰ። ንሓደ ዓርኪ ኦሊ ኣማኺርና፣ ኣብ ሪዲን ናይ ዝርከቡ ካልኦት መናእሰይ ኣካውንት'ውን ርኢና፣ ሰብ-ሰርሖ ብልሒ ብዝፈጠሮ ስእሊ'ውን ናይ ሓደ ወዲ 13 ዓመት ኮተቴ ኣካውንት ኣዳሊና። ሓደ ወዲ 13 ዓመት መንእሰይ፡ ካብ ስፖርት ኣትሒዙ ክሳብ ሙዚቃን ትሕዝቶታት ገበንን ዘለዎም ቪድዮታትን፡ ብኸመይ ከም ዝጽሎን እንታይ ክርኢ ከም ዝተባባዕን ወይ ከም ዝህንጠን ክንምንርምር ደሊና። ብዘይካ'ዚ እቶም ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ዝዝርግሑ ትሕዝቶታት፡ ምስቲ እቶም ንኦሊ ብምቕታል ገበነኛታት ኰይኖም ዝተረኸቡ ቘልዑ ዝዘርግሕዎ ቪድዮታት፡ ኣሳእልን ካራሩን ዝመሳሰል ነገር እንተሃልይዎም ክንምርምር ተበጊስና። ነቲ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ዝቐረበ ትሕዝቶ፡ ‘ላይክ’ን ‘ፈሎው’ን ብምግባር፡ ከምኡ’ውን ብመሰረት መበገሲ ድልየት ሕሳብና፡ ንኽልተ ሰሙን ዝኣክል ፈተነ ምስ ገበርና፡ ዝረኸብናዮ ውጽኢት ዘሰንብድ እዩ። ኣብታ መዓልቲ፡ ኦሊ ካብ ገዛኡ ክወጽእ እንከሎ፡ ኣደኡ ኣማንዳ ኣበይ ከም ዘሎ ክትፈልጥ ስለ ዝደለየት ኣብታ ተሌፎኑ ዘሎ ኣሰር ዘመላኽት መተግበሪ ሞባይል ንኽውልዕ ነጊራቶ። ኦሊ፡ ካብ ገዛ ዝወጽኣሉ መዓልቲ ሰንበት ስለ ዝነበረ፡ ንጽባሒቱ ወዳ ናብ ቤት ትምህርቲ ክኸይድ እዩ ትጽቢታ ነይሩ። ካብ ቤቱ ምስ ወጽአ ግን ነዊሕ ከይጸንሐ ማዕጾ ተዃሕኵሑ። ንኦሊ ዝፈልጦ ወዲ እዩ፤ ኣማንዳ ነቲ ንሱ ዝብሎ ዝነበረ ክትቅበሎ ኣይከኣለትን። " 'ኦሊ ብኻራ ተወጊኡ ድዩ ዝብል ዘሎ?' ኢለ ሓሰብኩ፡" ትብል። ስቱዋርትን ሓብቲ ኦሊን ተጓዮም ወጺኦም ምስ ከዱ፡ ኦሊ ብደም ጠልቅዩ ኣብቲ ግራት ውዲቑ ረኺቦምዎ። ኣማንዳ’ውን ጸኒሓ ስዒባቶም። "ኢዱ ሒዘ ገዲፍካኒ ኣይትሙት ኢለ ተማሕጺነዮ" ይብል ስቱዋርት። ኣብቲ ከባቢ ዝነብሩ ሰባትን ፈተውትን ክሕግዙ እንተፈተኑ’ውን፡ ኦሊ ኣብቲ ግራት ድሮ ህይወቱ ሓሊፋ ነበረ። ስቱዋርት "ኵል ሳዕ ኣእጋሩ ኣብ ጫፍ ዓራቱ ኣንጠልጢሉ ይርእዮ ስለ ዝነበርኩ፡ ከምኡ ጥራይ ይመስለኒ'ሞ፡ ኣእጋሩ ክርኢ እደሊ። ኣእጋሩ ክርኢ ዘይምኽኣለይ ኣዝዩ'ዩ ዘሕመኒ፡" ብምባል ሓዘኑ ይገልጽ። እቲ ዝፈትዎ መጐልበቢኡ ሎሚ'ውን ኣብ ዓራቱ ይንጸፍ ኣሎ። ኣማንዳ ክሳብ ሎሚ፡ ምቁር ነገራት ዓዲጋ ናብ መደቀሲኡ ትወስድ። መደቀሲኡ ከተጽርየሉ እንከላ፡ እቲ መጽራዪ ማሽን ዝፈጥሮ ድምጺ ስለ ዝርብሾ ደስ ኣይብሎን ነይሩ። ስለ ዝዀነ፡ ኣማንዳ ሎሚ'ውን ከምቲ ልሙድ፡ 'ሓንቲ ደቒቕ ጥራይ' እናበለት ነቲ መደቀሲ ክፍሉ ተጽርዮ'ላ። ኦሊ ምስ ተቐትለ፡ ንጽባሒቱ ኣማንዳን ስቱዋርትን ተሌፎኑ ክርእዩ ከለዉ ማሕበራዊ መራኸቢ ዝተጻወቶ ኣሉታዊ ተራ ተገንዚቦም። “ዝደለኻዮ ትዛረበሉን ዝደለኻዮ ትገብረሉን ምስጢራዊ ዓለም እዩ። እዚ ዓለም ከም ዘሎን ኦሊ ድማ መጥቃዕቲ ከም ዝወረዶን ኣይንፈልጥን ኔርና፡" ትብል። ነታ ተሌፎን ንኽምርምር ዝተመዘዘ ኣንዲ ሃዋርድ ኣቐዲሙ ከምኡ ዓይነት ነገር ከም ዝተራእየ ይገልጽ። 90% ናይቲ ኣብ ቤት ፍርዲ ዝቐረበ መርትዖ፡ ካብ ሞባይል ተሌፎናት ዝተረኽበ፡ ቈልዑ መሰኻኽር'ውን ዘየድለዮ መስርሕ እዩ ነይሩ ። "ብብዝሒ እቲ ዲጂታዊ መርትዖታት ብሓቂ ተገሪምና ኢና" ብምባል ይገልጽ። ኣብ ዝሓለፈ ሕዳር እቶም ደቂ 13ን 14ን ዝዀኑ ክልተ ኣወዳት ገበነኛታት ተባሂሎም ክፍረዱ እንከለው፡ እኹል መርትዖታት ተረኺቡ ነይሩ። እታ ናብቲ ግራት ዝመርሓቶ ጓል 13 ዓመት'ውን ሰብ ብምቕታል ገበነኛ ተባሂላ ተፈሪዳ። ኣብተን ተሌፎናት ካብ ዝተረኽቡ መርትዖታት፡ ኣብ ኢንስታግራም ካራን ካልኦት በላሕቲ ነገራትን ዝሓዙ፡ ማስኬራ ተኸዲኖም ፊቶም ዝቐልዑ ሰባት ዘርኢ ስእልታት ይርከቡ። ብተወሳኺ'ውን ፖሊስ ምስ ቅትለት ኦሊ ዝተተሓሓዙ ኣወዳት ኣብ ንሓድሕዶም መጥቃዕቲ ክፍጽሙ ዘርእዩ ቪድዮታት ረኺቡ። እዞም ቪድዮታት ኣብ ኢንስታግራምን ስናፕቻትን "ብቓልዕን ብስሩዕን" ከም ዝተርግሑ ኣንዲ ሃዋርድ ይገልጽ። ኣብ ስናፕቻት ዝተዘርግሐት "patterning" ዝተባህለ መጥቃዕቲ እተርኢ ቪድዮ፡ ናብ ቅትለት ኦሊ ዘምርሑ ክስተታት ዘብርሀት ነይራ። ሓደ መንእሰይ ክዋረድ ከሎ ብቪድዮ ተቐዲሑ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ክዝርጋሕ ከሎ፡ "patterning"  መጥቃዕቲ ይበሃል። ሓደ ሰብ ነቲ ቪድዮ ናብ ካልእ ክልእኮ እንከሎ ወይ መሊሱ ክዝርግሖን፡ ‘ሼር’ ክገብሮን እንከሎ ኸኣ ብኡ መጠን እቲ ውርደት እናተራብሐ ይኸይድ። ኦሊ ቅድሚ ሙማቱ ኣብ ዝነበሩ ሰሙናት፡ ሓደ ንእሽቶ ወዲ ክዋረድ እንከሎ ዘርኢ ቪድዮ ምስ ረኸበ፡ ናብ ዓቢይ ሓዉ ነቲ ወዲ ልኢኹ ከጠንቅቘ ፈቲኑ። እቶም ኣብቲ ጕጅለ ስናፕቻት ዝነበሩ ክልተ ኣወዳት፡ ነዚ ምስ ፈለጡ ተቘጢዖም። ቀንዲ መርማሪ ኣንዲ ሃዋርድ፡ እቶም ኣወዳት ኦሊ "ከም ዝሓሰወሎምን ከም ዘቃልዖምን" ስለዝሕሰብዎ፡ ናብ ቅትለት ከም ዘምርሖም ይገልጽ። ፖሊስ ካብቶም ክልተ ኣወዳት ብኣማኢት ዝቝጸር መዘኻኸሪ ድምጺ ስናፕቻት ረኺቡ እዩ። ኣብ ንሓድሕዶም ንኦሊ ብዛዕባ ምጥቃዕ ክመያየጡ ይስማዕ፤ እዚ ንምግባር ድማ ሓንቲ ጓል ክጥቀሙ ይፍትኑ። እታ ነዚ ክትገብር ፍቓደኛ ዝዀነት ጓል 13 ዓመት፡ ንኦሊ ብኣካል ትፈልጦ እያ። ምስቶም ክልተ ኣወዳት ግን ብማሕበራዊ መራኸቢ እያ ተላልያ። ኵላቶም ኣብቲ ከባቢ ዝነብሩ'ኳ እንተ ነበሩ ኣብታ ኦሊ ዝተቐትለላ መዓልቲ እዮም ንመጀመርታ ግዜ ተራኺቦም። እቶም ኣብቲ ድምጺ ዝስምዑ ሰባት ዝጥቀምሉ ቋንቋ ዘሰንብድ እዩ። "ኦሊ ጽባሕ ክትመውት ኢኻ" ከምኡ'ውን "ክሃርሞ ወይ ክወግኦ እየ" ክብሉ ይስምዑ። እቲ ዘሰንብድ ቃና ድምጾም'ውን ዘይልሙድን ዝሑልን እዩ። ኣብ ሓደ መዘኻኸሪ ድምጺ፡ እታ ጓል "[ወዲ 2] [ንኦሊ] ከመቻችኣሉ ደልዩ ኣሎ። ክሃርሞን ሓመድ ከስሕኖን እዩ" ትብል። ስናፕቻት ነቶም መዘኻኸሪ ድምጺታት ፈጺሙ ዘስተውዓለ ኣይመስልን። ብመሰረት ፖሊሲ ስናፕቻት፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ውልቃዊ መልእኽቲ ወይ ናይ ድምጺ መዘኻኸሪ፡ ናብቲ ወብ ሳይት ሪፖርት ኣይልእኽን እዩ፣ እቲ ሰብ ጥራይ እዩ ከምኡ ክገብር ዝኽእል። እቲ ብፖሊስ ዝተኣከበ መርትዖ፡ ነቲ መስርሕ ፍርዲ እኹል እዩ። ኣንዲ ሃዋርድ ግን እቶም መንእሰያት ወትሩ ዓመጽ ንዝመልኦ ትሕዝቶ ዝተቓልዑ ክኾኑ ከም ዝኽእሉ ስግኣት ኣለዎ። ኣብ ቀረባ ግዜ፡ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ሃደርስፊልድ ዝርከብ ማእከል 'ኣፕላይድ ክሪሚኖሎጂ ኤንድ ፖሊሲ' ዝተገብረ መጽናዕቲ፡ ነዚ ሓሳብ እዚ ዝድግፍ እዩ። ርብዒ ናይቲ ትሕቲ 18 ዓመት ዝዕድመኦም ሰባት ዝፍጽምዎ ገበናት፡ ቀንዲ ረቛሒ ማሕበራዊ መራኸቢ እዩ። መብዛሕትኡ እዚ ዓመጽ'ዚ ብ ርክብ ኢንተርነት'ዩ ዝጅምር። ኣብቲ ቢቢሲ ዝገበሮ መርመራ፡ ኣብ ከተማ ሪዲን ዝርከቡ ደቂ 13 ዓመት መንእሰያት ዝከታተልዎ ትሕዝቶ ምስ ተኸታተልና፡ እቲ ዝፈጠርናዮ ኣካውንት ኣብ ውሽጢ ክልተ ሰሙን፡ ካራሩ ዝሓዙ ሰባትን ንዕዳጋ ዝቐረቡ ካራሩን ከምኡ'ውን ዓመጽ ዘኽብሩ ቪድዮታትን ንኽርኢ ሐሳብ ቀሪቡሉ። እዚ ዘጋጠመ ኣብ ኢንስታግራም፡ ፈይስቡክን ዩትዩብንን እዩ። ኣብ ቲክቶክን ስናፕቻትን ከምኡ ኣየጋጠመን። ኵሎም እዞም ማሕበራዊ መራኸቢታት ኣብ መንእስያት ጉድኣት ንኸይወርድ ከም ዝከላኸሉ እዮም ዝገልጹ። ንኢንስታግራምን ንፈይስቡክን ዝውንን ሜታ፡ ትሕቲ 18 ዓመት ዝዕድመኦም መንእስያት፡ "በላሕቲ ኣጽዋራት ንምሻጥ ወይ ንምግዛእ ዘወዓውዕ ትሕዝቶታት” ከይርእዩ ቀይዲ ከም ዝገብር ይገልጽ። ዩትዩብ፡ "መንእሰያት ክቐድሕዎ ዝኽእሉ ጐዳኢ ወይ ሓደገኛ ተግባራት" ዘጠቓልል ትሕዝቶ፡ "ቀይዲታት ዕድመ ክውሰኸሉ ይኽእል እዩ፡" ኢሉ። ኣብቲ ዝኸፈትናዮ ኣካውንት፡ ገደብ ዕድመ ዘለዎ ሓደ ቪድዮ ጥራይ እዩ ኣጋጢሙና። ገለ ካብቲ ካራታት ዝሓዘ ስእልታትን ቪድዮታትን፡ ምስቲ ኣብ ተሌፎን እቶም ቀተልቲ ኦሊ ዝተረኽበ ስእልታት ዝመሳሰል እዩ። ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ከምዚ ዝኣመሰለ ትሕዝቶ ዝዘርገሐ ሓደ ወዲ 13 ዓመት መንእሰይ፡ እንታይ ከም ዝጋጥሞ ክንፍትን ደለና። እቶም ዝኸፈትናዮም ናይ ሓሶት ኣካውንታት፡ ንስእልን ቪድዮን ካራሩ ምእንቲ ከይቃልዑ ብሕታዊ እዮም ተገይሮም። ኣብ ኢንስታግራም፡ ፈይስቡክን ዩትዩብን ከምኡ'ውን ኣብ ስናፕቻት ትሕዝቶ ካራ እንተዘርጋሕና’ውን ዋላ ሓንቲ ስጕምቲ ኣይተወስደን። ቲክቶክ ግን መምርሒ ስለዘየኽበረን ሓደገኛ ተግባራት ስለዘርኢን ነቲ ቪድዮ ኣልይዎ እዩ። እቲ ኣካውንት’ውን ክዓጽዎ ከም ዝኽእል መጠንቀቕታ ሂቡ። እዚ ድማ ትሕቲ 18 ዓመት ዝዕድመኦም መንእሰያት ዝዝረግሕዎ ሓደገኛ ትሕዝቶታት ምፍላይን ምእላይን ከምዝክኣል ዘመላኽት እዩ። እቶም ናይ ሓሶት ኣካውንትታት ከም ዝዕጸው ገይርና ኢና። እቲ ዝገበርናዮ ምርመራ ካልእ ውጽኢት'ውን ኣርእዩና፤ ኣብቶም ማሕበራዊ መራኸቢታት ዝዝርግሑ ምልክታታት ድልየት፣ ግዜን ዕድመን ኣብ ግምት ዘእተዉ እዮም። ምልክታት ምዝርጋሕ፡ ሓበሬታ መንእስያት ዝጥቀሙ እንተዀይኖም ካብ ሓደገኛ ትሕዝቶታት'ውን ክከላኸልዎም ከም ዝኽእሉ የመልክት። ኵሎም እቶም ማሕበራዊ መራኸቢታት ብቕትለት ኦሊ ዝተሰምዖም ሓዘን ገሊፆም እዮም። ሜታ "ሓደገኛ ትሕዝቶ ዘተባብዑ፡ ዘፈራርሑን ዓመጽን" ከም ዘይፈቅድ፡ ከምኡ’ውን ከምቲ ኣብ ምርመራ ቕትለት ኦሊ ዝሓገዞ፡ "ፖሊስ ዘካይዶ ምርመራ ንምሕጋዝ መስርሕ ከም ዘዳለወን” ገሊጹ። ዩትዩብ፡ መድረኹ "ዓመጽ ንምትብባዕ ኣብ ጥቕሚ ከይውዕል ነረጋግጸሉ ጽኑዕ ፖሊሲታት” ዝብል ከምዘለዎ ሓቢሩ። ቲክቶክ፡ "ተጠቀምትና ብፍላይ መንእሰያት ንምሕላው ‘እኹል እዩ’ ንብሎ ስራሕ የለን” ብምባል ተወሳኺ ፖሊሲታትን መሳርሒታትን ከምዘዳሉ'ውን ገሊጹ። ስናፕቻት፡ "ምንሻው፡ ማህሰይቲን ዘይሕጋዊ ምንቅስቓሳትን ፍጹም ክልክል እዩ” ብምባል፡ "ሚስጥራዊ መሳርሒታት ጸብጻብ ኣብቲ መተግበሪ ሞባይል” ከም ዝገብር ኣብ መርበብ ገጹ ሓቢሩ። ኣማንዳን ስቱዋርትን ካልኦት ደቂ 13 ዓመት መናእሰይን፡ ካብ ማሕበራዊ መራኸቢ ዘዕቝብ መልስን ፍታሕን ክረኽቡን ሓገግቲ ብሪጣንያ ኸኣ ነዚ ክጽውዑ እዮም ዝደልዩ። እቲ ንድሕነት ኢንተርነት ዝምልከት ሕጊ ንፓርላማ ቀሪቡ ኣሎ። ጸሓፊት ሃገር (Secretary of State) ናዲን ዶሪስ "እዚ ሕጊ'ዚ ድሕነት ቈልዑን መናእሰይን ንምሕላው እዩ" ትብል። ውጽኢት ናይቲ ዘካየድናዮ ምርመራ ክትርኢ እንከላ ኣይሰንበደትን። "እዞም መድረኻት፡ ትሕዝቶ ካራ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ መንእሰያት ከም ዝዝርጋሕ ይፈልጡ እዮም። ነቲ ጕድለት ክእርምዎ'ውን ይኽእሉ እዮም፡" ትብል ስቱዋርትን ኣማንዳን እቲ ኣብዚ እዋን ዘሎ ሕጊ፡ ንኦሊ ኣይመድሓኖን ኢሎም ይሓስቡ። ከምቲ እቲ ከፊትናዮ ዝነበርና ናይ ሓሶት ኣካውንት ንኽርእዮም ዝተጠቈሙ ቪድዮታት ኣሳእል ዓመጽን ካራሩን፣ ትሕዝቶታቶም  ሕጋዊ'ኳ እንተዀነ፡ ዕድመ መናእሰይ ንምርግጋጽን፡ ንጐዳእቲ ትሕዝቶታት ንኸይቃልዑን ዘኽእል ዝያዳ ስራሕ ተሰሪሑ ክርእዩ ድልየት ኣለዎም። ዶሪስ ኣብ ቀረባ ግዜ ጐዳኢ ግን ከኣ ሕጋዊ ዝዀነ ትሕዝቶ ብንጹር ከምዝፍለ ትገልጽ። እንተዀነ እቲ ሕጊ፡ ማሕበራዊ መራኸቢታት ነዚ ጸገም ንኽፈትሑ ብኸመይ'ዩ ከገድዶም ዝኽእል? "ነቲ ቐንዲ መሰረታዊ ስርዓት ናይቲ ሕጊ ምሕላው ዝቐለለ እመስለኒ።" ትብል ዶሪስ። "ቈልዑን መናእሰይን ኢንተርነት ንኽጥቀሙ ብሪጣንያ ኣብ ዓለም ካብ ዘለዋ ሃገራት ብዝበለጸ ውሕስነት ዘለዋ ሃገር ክትከውን ኣለዋ።" መንግስቲ ኣብተን ሕጊ ዘየኽብራ ትካላት ከቢድ መቕጻዕቲ ከም ዘሕልፍ ተመባጺዑ ኣሎ። ዶሪስ "ብቢልዮናት ፓውንድ ዝቝጸር መቕጻዕቲን ኣብ ከምዚ ዝበሉ ትካላት ዝሰርሑ ሰባት ብገበን ከምዝሕተቱ ናይ ምርግጋጽ ስልጣን ክህልወና እዩ፡" ክትብል ተብርህ። እዚ ኸምዚ ኢሉ እንከሎ፡ ኣማንዳ፡ ትካላት ማሕበራዊ መራኸቢ ነቲ ዘጋጥም ዘሎ ነገራት ከም ዘይቃወማ እምነታ ትገልጽ። ስቱዋርት ድማ፡ "መኽሰብኩም ረስዑ፤ ቈልዑ ሕድሕድ ይቃተሉ ኣለዉ" ይብል።


ፍሉጥ ተጻዋታይ ቴንስ ሮጀር ፈደረር ካብ ውድድር ዓለም ክሰናበት ምዃኑ ኣፍሊጡ

ፍሉጥ ተጻዋታይ ቴንስ ባይታ ሮጀር ፈደረር: ኣብ መወዳእታ ናይዚ ዓመት ካብ ውድድራት ዓለም ክሰናበት ምዃኑ ኣፍሊጡ። እቲ ኣብ 20 ግራንድስላም ዝተዓወተ ስዊዘርላንዳዊ ፈደረር፡ ድሕሪ'ቲ ኣብዚ ወርሒ ዝካየድ ናይ ለንደን ውድድር ከቋርጽ መደብ ከምዘለዎ ገሊጹ'ሎ። ወዲ 41 ፈደረር፡ ብሰንኪ ዘጋጠሞ መጉዳእቲ ድሕሪ'ቲ ኣብ 2021 ዝተኻየደ ውድድር ዊምበልደን (ለንደን) ካብ ውድድር ወጻኢ'ዩ ኮይኑ ጸኒሑ። "ናይ ኣካላተይ መልእኽቲ ንጹር'ዩ" ዝበለ እቲ ኮኾብ ተጻዋታይ፡ ንነዊሕ ዓመታት ኣብቲ ውድድር ብምጽንሑ፡ ኣካላቱ ካብዚ ንላዕሊ ክምጠጥ ከምዘይክእል ኣሚቱ። "ኣብ ዝሓለፈ 24 ዓመታት፡ ኣብ ልዕሊ 1,500 ውድድራት ተሳቲፈ። ሕጂ ድማ፡ መዓስ ፕሮፈሽናል ውድድራተይ ክቋርጽ ከምዘለኒ ክውስን ኣለኒ" ኢሉ። ኣብቲ ብትዊተር ዘውጽኦ ሓበሬታ፡ "ንጸወታ ቴንስ፡ የፍቅረኩም'የ፡ ኣይክገድፈኩምን'ዩ" ክብል ካብቲ ስፓርት ከምዘይርሕቕ ቃል ኣትዩ። ኣብ ውድድራት ቴንስ ዓለም፡ እቲ 22 ዓወታት ዝተጓናጸፈ ስጳኛዊ ራፋኤል ናዳልን፡ 21 ዋናጩ ዝዓተረ ሰርቢያዊ ኖቫክ ጃኮቪች ጥራይ'ዮም ንፈደረር ዝሓልፍዎ። ወዲ 16 ዓመት እንከሎ ኣብ ፕሮፌሽናል ውድድራት ክሳተፍ ዝጀመረ ሮጀር ፈደረር፡ ኣብ 2003 ኣብ ዝተኻየደ ግጥማት ዊምበልደን ፈላሚ ግራንድስላም ተዓዊቱ። ንመወዳእታ ግዜ ግራንድስላም ዝተዓወተሉ ድማ እቲ ኣብ 2018 ዝተኻየደ ኣውስትራልያ ኦፐን እዩ ነይሩ። ወዲ 36 ብምባሩ ድማ፡ ኣብ ዓለም ካልኣይ ዝዓበየ ግራንስላም ዝተዓወተ ተጻዋታይ ምዃኑ ይፍለጥ። ዝብልዎ ዝጠፍኦም ኣዳለውቲ ናይቲ ፍሉጥ ውድድራት ዊምበልደን "በይን ክንጅምሮ ኢና" ድሕሪ ምባል፡ ንፈደረር ዘለዎም ናእዳ ገሊጾም። እቲ ዜና ድሕሪ ምውጽኡ ድሮ ካብ ብዙሓት ኣፍቀርቲ ቴንስን ደገፍቱን፡ ናይ ሞሳን ሓበንን መልእኽትታት ክውሕዝ ጀሚሩ'ሎ።


ቀታሊ ዮርዳኖስ ብርሃነ ነቲ ገበን ክፍጽም እንታይ'ዩ ደፊእዎ?

ጓል 19 ዓመት ኤርትራዊት ስደተኛ ዮርዳኖስ ብርሃነ ኣብ መወዳእታ ሓምለ 2021 ኣብ ዓዲ-እንግሊዝ ተቐቲላ ምርካባ ንብዙሓት ዘሰንበደን ዘቖጠዐን ገበን'ዩ ነይሩ። ዮርዳኖስ ኣብቲ ኣብ ከተማ በርሚንግሃም ኣብ ዝርከብ መንበሪ ገዝኣ'ያ ብዘስካሕክሕ ኣገባብ ብስሕለት ተቐቲላ ተረኺባ። ፖሊስ ብዘካየድዎ መርመራ፡ ቀታሊኣ፡ ዮርዳኖስ ድሌታቱ ንምፍጻም ፍቓደኛ ስለ ዘይኮነት ብኻራ ከምዝቐተላ ክግለጽ እንከሎ፡ ብውሕዱ 21 ዓመታት ማእሰርቲ ተበይንዎ። ጓል 19 ዓመት ዮርዳኖስ ብርሃነ፡ ብ31 ሓምለ 2021 እያ፡ ኣብ ኡነት ስትሪት፡ ሆክሊ፡ በርሚንግሃም፡ ኣብ ገዝኣ ብካራ ተወጊኣ ሞይታ ተረኺባ። ብመሰረት ናብቲ ቤት ፍርዲ ዝቐረበ ሓበሬታ፡ ሓለፎም ወልደዮውሃንስ ዝተባህለ ኤርትራዊ ስደተኛ፡ ዮርዳኖስ ምስኡ ፍቕራዊ ስምዒት ከምዘይብላ ምስነገረቶ ሓሪቑ ከምዝቐተላ’ዩ ገሊጹ። እቲ ወዲ 26 ዓመት መንእሰይ "ንዮርዳኖስ ኣዝዩ ይደልያ" ከም ዝነበረ እቲ ነቲ ብይን ዝሃበ ዳኛ በርሚንግሃም ገሊጹ። እቲ  ሳይሞን ድሪው ዝተባህለ ዳኛ፡ ንሓለፎም ወልደዮሃንስ ከምዚ ኢልዎ፡ "ብሕርቃን ኣዚኻ ከምእተፍቅራ ምስ ገለጽካላ፡ ንሳ ብትሕትና ከም ዘይተፍቅረካ ብምግላጽ ነጺጋትካ። ሽዑ ስምዒትካ ምቁጽጻር ስኢንካ ኣጠቂዕካያን ቀቲልካያን”። ወይዘሪት ዮርዳኖስ፡ ግዳይ ጨካን ጎነጻዊ ቅትለት ከምዝኾነትን ሓለፎም ነቲ ተግባር ኮነ ኢሉ ከምዝፈጸምን እውን እቲ ዳኛ ሓቢሩ። ጎረባብቲ ዮርዳኖስ ኣውያት ምስ ሰምዑ ናብ ፖሊስ ክሕብሩ እንከለው፡ ሰራሕተኛታት ኣምቡላንስ ናብቲ ስፍራ ቀዲሞም እኳ እንተበጽሑ፡ ኣባላት ፖሊስ ክሳዕ ዝመጹ ን30 ደቃይቕ ከምዝተጸበዩ፡ ብድሕሪኡ ናብቲ ገዛ ምስ ኣተው፡ ዮርዳኖስ ብደም ጨቅያ ከምዝረኸብዋን ድሕሪ ሒደት ደቓይቕ ህይወታ ምሕላፉን ተገሊጹ። ኣብ ቤት ፍርዲ፡ ሓያሎ ኣባላት ስድራ ቤት ወይዘሪት ዮርዳኖስ ነቲ ብዓብዪ ሓዋ ክብሮም ብርሃነ እተዳለወ ናይ ሓዘን መግለጺ ሰሚዖም። ሓብቱ ብኹሎም ቤተሰባን ብማሕበረሰብን ኣዝያ ፍትውቲ ምንባራ ሓቢሩ። “[ዮርዳኖስ] ኣዝያ ሕያወይቲ፡ ወትሩ እወንታዊ ኣረኣእያ ዘለዋ፡ ብዓቕማ ንሰባት ክትሕግዝ እትተግህ እያ” ድሕሪ ምባል፡ ሕጂ ብሞታ ብልዕን ድቃስን ከምዝሓረሞን ብጭንቂ ይሳቐ ከምዘሎን ተዛሪቡ። "እቲ ንስድራ ቤትና ኣጋጢሙና ዘሎ ነገር ልዕሊ ዓቕምና ከቢድን መሪርን እዩ። ክንርድኦን ኽንቅበሎ ኣይንኽእልን ኢና፣ ወትሩ ንበክን ንሳቐል ኣሎና" ኢሉ። ካልእ ሓዋ፡ ኣብ ኣፍደገ እቲ ቤት ፍርዲ ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ ከኣ ንሓፍቶም ወይዘሪት ዮርዳኖስ ዝቐተለ ሰብ ን21 ዓመት ጥራሕ  ክእሰር ፍትሓዊ ከምዘይኮነ ሓቢሩ። ገዛኢ ብርሃነ ከበዶም፡ "[በቲ ፍርዲ] ኣይተሐጐስኩን፡ ዮርዳኖስ ንፍዕቲ እያ ነይራ። ንሓፍተይ ጎዲኡ፡ ህይወታ ወሲዱ እዩ፤ እዚ እኹል ኣይኰነን " ኢሉ ። ወይዘሪት ዮርዳኖስ ጓል 15 ዓመት እንከላ፡ ካብ ኤርትራ ሃዲማ ኣብ ኤውሮጳ ዑቕባ ሓቲታ። ኣብ 2020 ከኣ ንበርሚንግሃም መጺኣ ተሓጕሳ ክትነብር ጀሚራ። ሓለፎም ወልደዮሃንስ እውን ኣብ 2020’ዩ ካብ ግዱድ ዕስክርና ሃዲሙ ካብ ኤርትራ ናብ ዓዲ-እንግሊዝ ኣትዩ። ብቤት ጽሕፈት ውሽጣዊ ጕዳያት ዑቕባ ተፈቒዱሉ ክነብር ከምዝጀመረ እቲ ቤት ፍርዲ ተሓቢሩ። ዳኛ ሳይመን ድሬው፡ ሓለፎም ንዮርዳኖስ ንብዙሕ ዓመታት ከም ዝፈልጣን ኣብ ሓንቲ ቚሸት ከምዝዓበዩን ንሓደ መሓዛኡ ከምዝነገሮ ሓቢሩ። ኣብቲ ናብ ቅትለት ዘምርሐ እዋን፡ ሓለፎም ንዮርዳኖስ ሓደ ካብ መሓዙታ ተመሲሉ ናይ ጽሑፍ መልእኽቲ ልኢኹላ ምንባሩ ኣኽባር ሕጊ ክሪስቶፈር ኲንላን ተዛሪቡ። ንሱ ኣብቲ መልእኽትታት፡ ዮርዳኖስ ነቲ ሰብ ዝኾነ ፍቕራዊ ዝንባለ እንተለዋ ሓቲትዋ። እቲ መልኽትታት ንዮርዳኖስ ከቖጥዓ እንከሎ ብድሕሪኡ ኣብ ዝገበርዎ ናይ ቴለፎን ዝርርብ ሓለፎም፡ ነቲ ናይ ጽሑፍ መልእኽትታት ባዕሉ ከምዝጸሓፎምን ይቕሬታ ክሓታ ከምዝደልን ነጊርዋ። ሓለፎም ወልደዮሃንስ ንዮርዳኖስ ብቐጻሊ ከምዘፍቅራ ይነግራ እኳ እንተነበረ ንሳ ግን ከም ኣሕዋት ምዃኖም እያ ትነግሮ ነይራ። ወይዘሪት ዮርዳኖስ፡ ንሓለፎም ይቕረ ከም ዝበለትሉ ብምሕባር፡ ይቕሬታ ንምሕታት ናብኣ ምምጻእ ከምዘየድልዮ ከምዝነገረቶ ኣኽባሪ ሕጊ ሓቢሩ። ሓለፎም ኣብ እንዳ ዮርዳኖስ ምስ በጽሐ ግና፡ ነታ ለይቲ ክሓድር ስለዝተረዳድኡ፡ ኣብቲ ሓባራዊ ቤት ካልእ ዝድቅሰሉ ካልእ ክፍሊ ክትደልየሉ ፈቲና። ሰዓት 02:31 ናይ ለይቲ፡ ዮርዳኖስ “ተሻቒለ ኣለኹ” ጽንሕ ኢላ ከኣ “ኣበይ ኣለኺ” ዝብል ናይ ጽሑፍ መልእኽቲ ንሓንቲ ጎረቤታ ከምዝለኣኸት ሚስተር ኲንላን ገሊጹ። ካብ ከባቢ ሰዓት 05:30 ክሳብ 06:00 ናይ ንግሆ ኣብ ዝነበረ እዋን ጎረቤታ ኣውያት ሰሚዓ ምስ ወጽአት ሓለፎም ክሓንቃ ክጋደል ረኺባቶ። ንሳ ሓገዝ ክትረክብን ፖሊስ ክትጽውዕን ከይዳ። ኣብ መንጎ እዚ፡ ሓለፎም ካብቲ ስፍራ ብምህዳም ናብ ሸፊልድ ክምለስ እንከሎ፡ ድሕሪኡ ኣብ ስቶክ-ኦን-ትረንት ምስ ሓደ መሓዛኡ ተቐሚጡ። መሓዛኡ፡ ዮርዳኖስ ብርሃነ ከም እተቐትለት ዝገልጽ ዜና ምስ ረኣየ፡ ንፖሊስ ሓቢሩ። ሓለፎም ወልደዮውሃንስ ብ1 ነሓሰ 2021 እዩ ካብ እንዳ መሓዛኡ ኣብ ቀይዲ ኣትዩ። ነቲ ቅትለት ከምዝፈጸሞ ከኣ ኣብ ቤት ፍርዲ ኣብ ዝቐረበሉ  ቀዳመይቲ መዓልቲ ተኣሚኑ። ኢንስፐክተር ፖሊስ ዌስት ሚድላንድስ፡ ጂም ማሆን፡ ቅትለት ወይዘሪት ዮርዳኖስ ብርሃነ ነታ ስድራ ቤትን ሕብረተሰብን ኣዝዩ ዘሕዝን ምንባሩ ገሊጹ። "ካብ ሃገራ ወጺኣ ናብ ዓባይ ብሪጣንያ መጺኣ፡ ስራሕ ረኺባ፡ ቅሳነት ተሰሚዑዋ ክትነብር ዝጀመረት ዮርዳኖስ ንፍቕሩ ብዘይተቐበለቶ ሓደ ቀናእን ቍጡዕን ዓመጸኛን መንእሰይ ህይወታ ተቖጽዩ” ኢሉ። ንሱ ወሲኹ፡ "ኣብታ ንግሆ እቲኣ እንታይ ከም ዘጋጠመ፡ እቲ ንሓያሎ ዓመታት ክእሰር ዝተፈርዶ ሓለፎም ወልደዮሃንስ ጥራይ እዩ ብልክዕ ዝፈልጥ።" ፖሊስ ዌስት ሚድላንድስ ኣብታ ዮርዳኖስ ዝተቐተለትላ ንግሆ፡ ብዛዕባ እቲ ፍጻመ ሓበሬታ ምስ በጽሖ፡ ብቕልጡፍ ናብቲ ስፍራ (እንዳ ዮርዳኖስ ብርሃነ) ክርከብ ዘይከኣለሉ ምኽንያት መርመራ ይገብር ከም ዘሎ ተፈሊጡ።


ኣውሮጳ ኣብ ልዕሊ ሩስያ ብዘንበረቶ እገዳ 400 ቢልየን ዶላር ክትስእን እያ - ቭላድሚር ፑቲን

ፕረዚደንት ሩስያ፡ ሃገራት ምዕራብ ኣብ ልዕሊ ሃገሩ ኣንቢረንኦ ዘለዋ እገዳ “ጽሉልን ዘይተሓሰበሉን’እዩ” ክብል ኮኒኑ። ንሱ ኣብ ከተማ ሰይንት ፒተርስበርግ ኣብ ሓደ ዋዕላ ኣብ ዘስምዖ ቃል “ኣብ ልዕሊ ሩስያ ዝተገበረ ቁጠባዊ ሃንደበታዊ መጥቃዕቲ ካብ ፈለምኡ ናይ ምዕዋት ተኽእሎ ዘይብሉ እዩ” ኢሉ። እቲ ቀይድታት ዝያዳ፡ ነቶም ዘንበርዎም ወገናት ዝጎድእ ምዃኑ’ውን ተዛሪቡ። ሩስያ ኣብ ወርሒ ለካቲት ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ወራር ድሕሪ ምፍጻማ፡ ሃገራት ምዕራብ ንቁጠብአን ብዘይሃሲ መገዲ ንሩስያ ክቐጽዓ ክፍትና ጸኒሐን ኣለዋ። ኣብቲ ዓመታዊ ዝካየድ ዓለምለኻዊ ቁጠባዊ ዋዕላ ሰይንት ፒተርስበርግ ዝተረኽበ ፕረዚደንት ፑቲን ግና ኣውሮጳዊ ሕብረት ብምኽንያት እቲ ኣንጻር ሩስያ ዝተነበረ እገዳታት ልዕሊ 400 ቢልየን ዶላር ክስእን ከምዝኽእል ሓቢሩ። ኣብ መላእ 27 ሃገራት እቲ ሕብረት ዝቕባበ ሰማይ ይኣርግ ከምዘሎ ብምግላጽ ከኣ፡ ኣብ ኣውሮጳ እቲ ሓቀኛ ረብሓ ናይ ህዝቢ ተጎስዩ ምህላው ገሊጹ። እንታይ ማለቱ ምዃኑ ግና ኣየነጸሮን። እንተኾነ ግና ሰብ መዚ ሞስኮ፡ ቁጠባ ሩስያ ብሰንኪ እቲ እገዳታት ኣብ ሓደጋ ወዲቑ ከምዘሎ እዮም ክዛረቡ ጸኒሖም። ኣመሓዳሪት ማእከላይ ባንክ ኤልቪራ ናቢዩሊና፡ ብሰንኪ እቲ ኣህጉራዊ ስጉምትታት “ድምር ጃምላዊ ፍርያት እታ ሃገር ብ 15%” ተጸልዩ ከምዘሎ ሓቢራ። ንሳ ኣብቲ ብሓሙስ ዋዕላ ኣብ ዝሃበቶ መግለጺ፡ ኣብ ሓጺር ግዜ ናብ ንቡር ናይ ምምላስ ተኽእሎ ትሑት ምዃኑ ሓቢራ። ኣብታ ሃገር ዝዓበየ ኣለቃሒ ናይ ዝኾነ ስበርባንክ ሓላፊ ብወገኑ ብዓርቢ ኣብ መብርሂ ቁጠባ ሩስያ ኣብ 2021 ናብ ዝነበረሉ ኩነታት ንምምላስ ልዕሊ 10 ዓመታት ክወስድ ከምዝኽእል ኣጠንቂቑ። እቲ ኲናት ድሕሪ ምውልዑ ዓበይቲ ትካላት እታ ሃገር ናብ ሃገራት ወጻኢ የቋምቱ ከምዘለው ዝገልጽ ጸብጻባት ይወጽእ እኳ እንተሎ፡ ፑቲን ግና ተስፋታት ክህቦም ብምፍታን፡ ሕጂ’ውን ማዕጾኡ ንኣውፈርቲ ክፉት ምህላው እዩ ገሊጹ። “ኣብዚ ኣውፍሩ። እቲ ዝሓሸ ውሕስነት ኣብ ገዛኹም እዩ ዘሎ። እቶም ነዚ ክሰምዑ ዘይደለዩ፡ ኣብ ወጻኢ ሚልዮናት ከሲሮም እዮም፡” ኢሉ። ንሱ ወሲኹ፡ ብሰንኪ እቲ ኣብ ዩክረይን ቀጺሉ ዘሎ ኲናት ዝተፈጠረ ዓለምለኻዊ ሕጽረት ቀረብ መግቢ ብዝምልከት፡ ሩስያ ንዕዳጋታት ዓለም ዝቐርብ ኣእኻልን ድዅዕን ብልዑል መጠን ክትውስኽ ከምእትኽእል ተዛሪቡ። ሃገሩ ንቀረብ ምህርቲ እኽሊ ብ50 ሚልዮን ቶን ክብ ናይ ምባል ዓቕሚ ከምዘለዋ’ውን ገሊጹ። ዩክረይንን ኣብ ቀረብ እኽሊ ዕዳጋታት ዓለም ምስ ሩስያን ኣብ ቅድሚት እትጥቀስ እኳ እንተኾነት ብሰንኪ እቲ ኲናት ወደባት ጸሊም ባሕሪ ተዓጽዩ ብምህላው ክተሰድድ ኣይከኣለትን። ብዓርቢ ኣብ ምብራቓዊት ከተማ ሰቨሮዶነስክ ከቢድ ኲናት ቀጺሉ ውዒሉ። ወተሃደራት ሩስያ ንከተማታት ሰቨሮዶነስክን ሊስቻንስክን ንምቁጽጻር ንሰሙናት ክፍትኑ ጸኒሖም ኣለው።


ሊዝ ትራስ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ብሪጣንያ ክትከውን ተመሪጻ

ሊዝ ትራስ መራሒት ዓቃባዊ ሰልፊ ብሪጣንያ ኮይና ብምምራጻ፡ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ክትከውን'ያ። እታ ጸሓፊት (ላዕለወይቲ ሚኒስተር) ጉዳያት ወጻኢ ኮይና ከተገልግል ዝጸንሐት ትራስ፡ ነቲ ጽባሕ ስልጣኑ ዘረክብ ቦሪስ ጆንሰን ብምትካእ'ያ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ክትከውን። ንሳ፡ ነቲ ቻንስለር ፋይናንስ ዝነበረን ቅድሚ ሒደት ኣዋርሕ ካብ መዝነቱ ዝወረደን ሪሺ ሱናክ ብምስዓር'ያ ተመሪጻ ዘላ። ኣብቲ ኣባላት ዓቃባዊ ሰልፊ ዝሃብዎ ድምጺ፡ ሊዝ ትራስ 57 ሚእታዊት ብምርካብ'ያ ተዓዊታ። እቲ ዓቃባዊ ኣባል ፓርላማ ዝኾነ ሱናክ በወገኑ፡ 43 ሚእታዊት ድምጺ ረኺቡ። ጓል 47 ዓመት ሊዝ ትራስ፡ ጽባሕ ሰሉስ ብወግዒ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ብምዃን ስልጣን ክትርከብ'ያ። ኣብታ ታሪኽ ሃገር ቀዳመይቲ ሚኒስተር ክትከውን ዝበቕዐት ሳልሰይቲ ጓልኣንስተይቲ እያ። ቅድሚኣ ዝነበራ ቀዳሞት ሚኒስተራት፡ እታ ቦሪስ ጆንሰን ዝተከኣን ንሰለስተ ዓመታት ዝመርሐት ተሬዛ መይን፡ ኣብ  1979 ናብ ስልጣን ዝደየበትን ክሳብ 1990 ኣብ ስልጣን ዝነበረትን ማርጋሬት ታቸርን እየን። ኣብታ ሃገር ዓቢ ቅልውላው ከይፈጥር ተሰጊኡ ዘሎ ናህሪ ወጻኢታት ጸዓት ቀዳምነት ሂባ ክትሰርሓሉ ምዃና ትራስ ቃል ኣትያ'ላ። ድሕሪ ምዕዋታ ኣብ ዘስምዓቶ መደረ፡ ነቲ ዓቃባዊ ሰልፊ ኣብ ምርጫ 2019 ዝኣተዎ መብጻዓታት ብምትግባር፡ ኣብቲ ኣብ 2024 ዝካየድ ሓፈሻዊ ምርጫ ንሰልፊ ዕዮ ንምስዓር ክትጽዕት ምዃና ተዛሪባ። ኣብ መደረኣ፡ ነቲ ካብ ስልጣኑ ዝወርድ ዘሎ "መሓዛይ" ዝበለቶ ቀዳማይ ሚኒስተር ቦሪስ ጆንሰን ዘለዋ ናእዳ ብምግላጽ፡ "ካብ ኪቭ ክሳብ ካርልኣይል ዝድነቕ'ዩ" ክትብል ኣመጒሳቶ። "ቦሪስ፡ ብረክዚት ፈጺምካዮ፡ ንጀረሚ ኮርቢን [መራሒ ሰልፊ ዕዮ ነበር] ስዒርካዮ፡ ክታበት ኣዊጅካን፡ ኣብ ቅድሚ [ፕረዚደንት ሩስያ] ቭላድሚር ፑቲን ደው ኢልካን ኢኻ" ኢላቶ። "ግብሪ ብምጉዳልን ቁጠባና ብምዕባይን. . .ከም ዓቃባዊት ከመሓድር'የ" ክትብል'ውን ኣዊጃ። "ንወጻኢታት ተጠቀምቲ ብምቁጽጻር ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ቀረብ ጸዓት ዘለና ናይ ነዊሕ-እዋን ጉዳያት እንኮላይ ኣብ ግምት ብምእታው ዘሎ ቅልውላው ጸዓት ክፈትሖ'የ"። ብዘይካ'ዚ፡ ነቲ ኣብ ዝሓለፉ 40 ዓመታት ተራእዩ ዘይፈልጥ ልዑል መጠን ዝቕባበ ንምግታእ፡ ናይ ኣስታት 30 ቢልዮን ፓውንድ ግብሪ ዘጉድል ባጀት ከተቕርብ ምዃና ቃል ኣትያ'ላ። መራሒ ቀንዲ ተቓዋሚ ሰልፊ ዕዮ ኪር ስታርመር ብወገኑ፡ እታ ሓዳስ ቀዳመይቲ ሚኒስተር መሓዛ ሸቃሎ ኣይኮነትን ክብል ድሕሪ ምንቃፉ፡ ዋጋ ጸዓት ደረት ክትገብረሉን፡ ኩባንያታት ብሕቲ ዝያዳ ግብሪ ክኸፍሉ ክትገብርን ጸዊዑ'ሎ። ጉዳይ ናይቲ ብሩስያ ዝተኣወጀ ኲናት ዩክረይን'ውን ሓደ ካብ ዓበይቲ ብድሆታት ሊዝ ትራስ ክኸውን'ዩ። ብሪጣንያ፡ ንዩክረይን ርእሳ ንምክልካል ወተሃደራዊ፡ ገንዘባውን ሰብኣውን ደገፋት ክትህባ ምጽንሓ ይፍለጥ። ዓቃባውያን ቀዳሞት ሚኒስተር ዝነበሩ፡ ተሬዛ መይን ዴቪድ ካሜሩንን ነታ ሓዳስ መራሒት ዮናኦም ገሊጾም ኣለዉ። እቲ ካብ ቤት ጽሕፈት ቀዳማይ ሚኒስተር ብሪጣንያ '10 ዳውኒስትሪት' ዝሰናበት ዘሎ ቦሪስ ጆንሰን፡ ባዕሉ ንዝኣወጆ እገዳታት ኮቪድ-19 ጥሒሱን፡ ብጾታዊ ምስርጣይ ንዝተኸሰሰ ሓደ ኣባል ባይቶ ዓቃባውያን ተኸላኺልሉን ብዝብል'ዩ ካብ ስልጣኑ ክወርድ በቲ ሰልፊ ተወሲንሉ። ቅድሚ ሰለስተ ዓመት፡ ንዓቃባውያን መሪሑ፡ ድሕሪ 1987 ኣብ ምርጫ ዝዓበየ ዓወት ዘመዝገበ ጆንሰን፡ እታ ሃገር ካብ ሕብረት ኣውሮጳ ከትወጽእ'ውን ዓቢ ግደ ዝነበሮ'ዩ።


ሩስያ፡ 'ጎርባቸቭ ታሪኽ ዝቐየረ'ዩ፡ ብዛዕባ ዝምድና ምስ ምዕራብ ግን ተጋግዩ'ዩ'

ኣብ ዝሓለፈ ሰሉስ ዝዓረፈ ናይ መወዳእታ መራሒ ሕብረት ሶቬት ነበር ሚካኤል ጎርባቸቭ "ኣብ ታሪኽ ገዚፍ ጽልዋ" ከምዝገደፈ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን ገሊጹ። ጸግናታት ምግባር ኣገዳሲ ምዃኑ ዝተረድአ መራሒ ምንባሩ'ውን ፑቲን ኣፍልጦ ሂብዎ። ጎርባቸቭ ብወግዓዊ ሃገራዊ ስነስርዓት ከይቅበር ዝወሰነ ፑቲን፡ ኣብቲ ዝግበር ናይ ቀብሪ ስነስርዓት ከምዘይሳተፍ ቤት ጽሕፈቱ ኣፍሊጡ'ሎ። ኣብ ወግዓዊ ስነስርዓት መራሕቲ ዓለም ክዕድም ኣለዎ። ኣፈኛ ቤተመንግስቲ ክረምሊን ግና፡ ጎርባቸቭ ምስ ሃገራት ምዕራብ "ዘልኣለማዊ ፍቕሪ" ክህሉ ምሕሳቡ ግጉይ'ዩ ነይሩ ክብል ይነቕፎ። ሚካኤል ሰርገይቪች ጎርባቸቭ ኣብ 1985 እዩ መራሒ ናይታ ኣብ 1991 ዝፈረሰት ሕብረት ሶቬት ብምዃን ስልጣን ተረኪቡ። ነታ እናተዳኸመት ትኸይድ ዝነበረት ብዴሳዊ ሰልፊ ትምራሕ ዝነበረት ሕብረት ሶቬት ንምሕያል ጸገናታት'ኳ እንተካየደ፡ ኣብ መወዳእታ ግን ካብ ምፍራስ ከድሕና ኣይክኣለን። ብዙሓት ሩስያውያን ድማ በቲ ድሕሪ ሃንደበታዊ ውድቀት ዝሰዓበን ንዓመታት ዝቐጸለን ቅልውላው ይኸስዎ። ፕረዚደንት ፑቲን፡ ድሕሪ ሞቱ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ "ጸግናታት ከምዘድሊ ኣጸቢቑ'ዩ ተረዲኡዎ፣ ነቲ ዝነበረ ህጹጽ ጸገማት ናይ ባዕሉ ፍታሓት ንምርካብ ጽዒቱ" ኢሉ። ኣብ መንጎ ጎርባቸቭን ፑቲንን ዝነበረ ርክብ ኣብ ዳሕረዎት ዓመታት እናሓርፈፈ ምምጽኡ ይፍለጥ። ንመወዳእታ ግዜ ብኣካል ዝተራኸብሉ ኣብ 2006 ምንባሩ'ውን መርኣያ ናቱ'ዩ። ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ፑቲን ንዩክረይን ምውራሩ'ውን ንጎርባቸቭ ባህ ከምዘየበሎ'ዩ ዝግለጽ፡ ዋላ'ኳ ኣብ 2014 ኣብ ልዕሊ'ታ ኣካል ዩክረይን ዝነበረት ዞባ ክሪሚያ ዝተኻየደ ጎበጣ እንተደገፈ። ኣፈኛ ፕረዚደንት ሩስያ ዝኾነ ዲሚትሪ ፐስኮቭ፡ ጎርባቸቭ "ዝሑል ኲናት ከብቅዕ ብቅንዕና ድሌት ነይሩዎ። እዚ ድማ ኣብ መንጎ ዝተሓደሰት ሕብረትን ዓለምን፡ ምዕራብን ዘልኣለማዊ ፍቕሪ ክፈጥር'ዩ ዝብል እምነት ነይሩዎ። እቲ ስምዒታዊ ፍቕሪ ግን ግጉይ ኮይኑ'ዩ ተረኺቡ"። ፐስኮቭ፡ ንወራር ዩክረይን ዝተቓወማ ሃገራት ምዕራብ ኣብ ልዕሊ ሩስያ ሃሳዪ ቁጠባዊ እገዳታት ምንባረን ከም ኣካል ናይቲ ምጉት ብምግላጽ ብትሪ ኮኒኑ። እቲ ድሕሪ ነዊሕን ጽኑዕን ሕማም ኩሊት ኣብ ሆስፒታል ከምዝዓረፈ ዝተነግረሉ ጎርባቸቭ፡ ኣብ   ርእሰከተማ ሞስኮ ኣብ ዝርከብ መካነ-መቓብር ኖቮደቪቺ ጽባሕ ቀዳም ሓመድ ኣዳም ክለብስ'ዩ። እቲ ብሰንኪ ኣብቲ መዓልቲ ዘለዎ ስራሕ ኣብቲ ስነስርዓት ከምዘይሳተፍ ዝተገልጸ ፑቲን፡ ትማሊ ኣብ ጎኒ'ቲ ህዝቢ ክበጽሖ ኣብ ቅርዓት ክረአ ዝቐነየ ሬሳ ሚካኤል ጎርባቸቭ ዕንባባ ብምንባር ሓዘኑ ገሊጹ'ሎ። ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶንዮ ጉተረዝ ንጎርባቸቭ "ዘይሕለል ጠበቓ ሰላም" ክብል ገሊጽዎ። "ዓለም፡ ብዙሕነታዊነት ዝኣምንን ዘይሕለል ጠበቓ ሰላምን ዝኾነ ዓቢ ዓለምለኻዊ መራሒ ከሲራ" ክብል ጉተረዝ ሓዘኑ ገሊጹ። ፕረዚደንት ኣመሪካ ጆ ባይደን ብወገኑ፡ "ፍሉይ መራሒ" ምንባሩ ብምግላጽ፡ ዝነበረ ናይ ዝሑል ኲናት ኑክሌራዊ ምትፍናን ብሰላም ክዓረፍ ምግባሩ ንኢዱ። ቀዳማይ ሚኒስተር ብሪጣንያ ቦሪስ ጆንሰን ድማ "ኣብዚ ፑቲን ንዩክረይን ዝወረረሉ እዋን፡ ንሕብረተሰብ ሶቬት ምኽፋቱ ንኹላትና ኣርኣያ እዩ" ኢሉ። ብዙሓት መራሕቲ ምዕራባውያን ሃገራት'ውን፡ ነቲ ኣብ ዓለም ምሉእ ዓቢ ስግኣት ፈጢሩ ዝነበረ ዝሑል ኲናት ብሰላም ከምዝሃድእ ምግባሩን፡ ኣብታ ዝፈረሰት ሕብረት ሶቬት ዝጀመሮም ጸገናታትን ዘለዎም ናእዳ ገሊጾም ኣለዉ። ሕብረት ሶቬት ካብ 1974-1991 ኣብ ዝነበረ እዋን ኣብእ ኢትዮጵያ ጽዑቕ ምትእትታው ብምግባር፡ ኣብ እዋን ቃልሲ ንናጽነት ኤርትራ ይኹን ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ዝካየድ ዝነበረ ኲናት ሓድሕድ ንስርዓት ደርግ ኣጽዋርን ኣማኸርትን ብምሃብ ምስታፋ ይዝከር። ጎርባቸቭ ናስ ስልጣን ድሕሪ ምውጽኡ ግን እቲ ወተሃደራዊ ደገፍ እናደረቐ ከይዱ፡ ኣብ መወዳእታ ድማ ኣቋሪጹን። ጎርባቸቭ፡ ኣብ 1985 ዋና ጸሓፊ ዴሳዊ ሰልፊ ሶቬት ኮይኑ ድሕሪ ምምራጹ'ዩ መራሒ ሕብረት ሶቬት ኮይኑ። ኣብቲ እዋን፡ እቲ ወዲ 54 ዓመት ዝነኣሰ ኣባል ፖለቲካዊ ቤት ጽሕፈት (ፖሊት ቢሮ) ናይቲ ሰልፊ'ዩ ነይሩ። ዝበዝሑ መራሕቲ'ቲ እቲ ሰልፊ ብዕድመ ዝደፍኡ ብምንባሮም ድማ ዓይኒ ብዙሓት ዝወደቐሉ ክኸውን ኪኢሉ። ቅድሚኡ ዝነበረ መራሒ፡ ኮንስታንቲን ቸርነንኮ ንሓደ ዓመት ኣብ ስልጣን ድሕሪ ምጽንሑ ኣብ መበል 73 ዓመቱ ምስሞተ ድማ'ዩ ስልጣን ተረኪቡ። ኣብ ኣሰላልፋ ዓለም ከም ጎርባቸቭ ገይሮም ጽልዋ ዝገደፉ መራሕቲ ውሑዳት'ዮም። እንተኾነ ግን፡ ጎርባቸቭ፡ ሶቬት ሕብረት ኣብ ምብራቕ ኣውሮጳ ዝነበራ ጽልዋ ንከብቅዕ ሓሊኑ ኣይኮነን ናብ ስልጣን ደዪቡ፡ እንታይ ድኣ፡ ንሕብረተሰባ ከሐድሶ'ዩ ተበግሶታት ወሲዱ። ቁጠባ ናይቲ ሕብረት ምስቲ ናይ ቀንዲ መቀናቕንታ ዝነበረት ኣመሪካ ከነጻጸር እንከሎ፡ ንዓመታት እናተዳኸመ'ዩ ዝኸይድ ነይሩ። ንምብርባሩ ድማ "ፐረስትሮይካ" (ዳግመህንጻ) ዝብል ፖሊሲ ብምትእትታው፡ ነቲ ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር መንግስቲ ዝነበረ ስርዓተ-ቁጠባ ናብ ሓውሲ ናይ ዕዳጋ ከሰጋግሮ ሃቂኑ። ብዓለም ደረጃ፡ ድማ ነቲ ዝነበረ ቅድድም-ኣጽዋር ንምግታእ፡ ምስ ኣመሪካ ኑክሌራዊ ኣጽዋር ንምቁጽጻር ዝዓለመን፡ ዝነበረን ብዝሒ ዘጉደለን ውዕል ፈሪሙ። ኣብተን ኣብ ትሕቲ ጽልዋ ሕብረት ሶቬት ዝነበራ ሃገራት ምብራቕ ኣውሮጳ፡ ኣንጻር ዴሳውያን ስርዓታት ህዝባዊ ተቓውሞታት ምስተላዕለ'ውን፡ ንምድሓኖም ኢድ ካብ ምእታዉ ተሓዪቡ። ኣብ ዝቐጸላ ዓመታት ድማ ሓያሎ ስርዓታት ብደሞክራስያዊ ተቓውሞ ካብ ስልጣን ተኣልዮም። ብዘይካ'ዚ፡ ንዴሳዊ ስርዓት ኣፍጋኒስታን ንምድጋፍ ሕብረት ሶቬት ካብ 1979 ጀሚራ ተካይዶ ንዝነበረት ደማዊ ኲናት ንምብቃዕ ሰራዊቱ ስሒቡ። ብኻልእ ወገን ድማ፡ ጎርባቸቭ፡ "ግላስኖስት" (ምኽፋት) ተባሂሉ ዝፍለጥ ሓድሽ ፖለቲካዊ ለውጢ ብምብጋስ፡ ዜጋታት ንመንግስቲ ዝነቕፍሉ ዕድል ከፊቱ። እዚ ቅድሚኡ ኣብ ዝነበረ እዋን ዘይሕሰብ'ዩ ነይሩ። እንተኾነ ግን፡ እቲ ስጉምቲ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ክፋላት (ሪፓብሊካት) ናይቲ ሕብረት ሃገራዊ ስምዒታት ኣስዒቡ። እዚ ድማ ጠንቂ ዘይምርግጋእን ምፍራስ ናይቲ ሕብረትን ክኸውን ኪኢሉ። ኣብ 1991 ኣንጻሩ ዘይዕዉት ፈተነ ዕልዋ ድሕሪ ምክያዱ ኸኣ ሕብረት ሶቬት ክትፈርስ ብምስምማዕ ካብ ስልጣኑ ወሪዱ። ኣብ ምዕራባዊ ዓለም፡ ከም ሃንዳሲ ለውጢን ነቲ ኣብ መንጎ ኣመሪካን ሕብረት ሶቬትን ዝነበረ ሓደገኛ ዝሑል ኲናት ኣብ 1991 ከብቅዕ ዝገበረን ተባሂሉ ይንኣድ። ኣብ 1990 ከኣ "ኣብ መንጎ ምብራቕን-ምዕራብን ንዝነበረ ዝምድና ዓቢ ምምሕያሽ ኣብ ምምጻእ ብዝተጻወቶ መሪሕ ተራ" ሽልማት ኖበል ሰላም ተዋሂቡ። ኣብታ ድሕሪ 1991 ከም ብሓድሽ ዝተቐልቀለት ሩሰያ ግን፡ ካብ ፖለቲካ ርሒቑ ኣብ ናይ ትምህርትን ሰብኣዊ ንጥፈታትን'ዩ ተሓጺሩ ነይሩ። ኣብ 1996 ግን ናብ ፖለቲካ ክምለስ ፍሹል ፈተነ ኣካይዱ ነይሩ። ኣብቲ ዓመት ኣብ ዝተኻየደ ፕረዚደንታዊ ምርጫ ተወዳዲሩ 0.5 ሚእታዊት ድምጺ ብምርካብ ድማ ካብ ንጡፍ ፖለቲካ ተሰናቢቱ። ኣብ እዋን ዝሑል ኲናት ጸሓፊ ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ ምምሕዳር ፕረዚደንት ሪቻርድ ኒክሰን ዝነበረ፡ ፍሉጥ ዲፕሎማሰኛ ሄንሪ ኪሲንጀር ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡  ጎርባቸቭ "ንደቂሰብን ህዝቢ ሩስያን ዝጠቐመ ታሪኻዊ ለውጢ ዝገበረ ሰብ ተባሂሉ ኣብ ታሪኽ ዓለም ክዝከር ክነበር'ዩ" ክብል ገሊጽዎ። ናይቲ ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር ሩስያ ዝርከብ ከባቢታት ዘመሓድር ብሩስያ ዝተመዘዘ ቭላድሚር ሮጎቭ ግን "[ንሕብረት] ሶቬት ኮነ ኢሉ ክትዓኑ ዝገበረ'ዩ" ብምባል ብኽሕደት ይኸሶ። ሩስያውያን ብዛዕብኡ ዘለዎም ስምዒታት ግን በቲ ኣብ 1997 ዝገበሮ ናይ 'ፒዛ ሃት' ዝተባህለ ትካል መግቢ፡ ንዕዳጋ ኣመሪካ ዝዓለመ መወዓዊዒ ተንጸባሪቑ'ሎ። ኣብቲ መወዓውዒ፡ ክልተ ምጉት ቀሪቡ'ሎ፣ ብሓደ ወገን ዘስዓቦ ቅልውላው ዝዛረቡ በቲ ካልእ ድማ ዝፈጠሮ ዕድላት። ኣብ መወዳእታ ግን ኩሎም ወገናት ብዛዕባ'ቲ ፒዛ ተሰማሚዖም፡ ብሓጎስ ምስኡ ክጽንብሉ ይራኣዩ።


ስጳኛ፡ ተቛሪጹ ዝጸንሐ ምድርባይ ኮሚደረ ዳግማይ ተጀሚሩ

ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ተቛሪጹ ዝጸንሐ ፌስቲቫል ምድርባይ ኮሚደረ ስጳኛ ዳግም ተጀሚሩ። ተሳተፍቲ እቲ ፌስቲቫል ዓመት መጸ ተኣኪቦም ነንሓድሕዶም ብኮሚደረ ብምድርባይ ይዘናግዑ።


ስጳኛ፡ ተቛሪጹ ዝጸንሐ ምድርባይ ኮሚደረ ዳግማይ ተጀሚሩ

ኣብ ስጳኛ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ተቛሪጽ ዝጸንሐ ፌስቲቫል ምድርባይ ኮሚደረ ዳግማይ ተጀሚሩ። ተሳተፍቲ እቲ ፌስቲቫል ዓመት መጸ ተኣኪቦም ንሓድሕዶም ኮሚደረ ብምድርባይ ይዘናግዑ።


ካሪም በንዚማ ብሉጽ ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ኣውሮጳ ኮይኑ ተሸሊሙ

ኣጥቃዓይ ስጳኛዊት ክለብ ሪያል ማድሪድ ካሪም በንዚማ፡ ብሉጽ ተጻዋታይ ናይዚ ዓመት ኮይኑ ብፈደረሽን ኩዕሶ እግሪ ኣውሮጳ (ዩወፋ) ተሸሊሙ። ካብ ደቂኣንስትዮ፡ ኣባል ጋንታ ባርሰሎናን ሃገራዊት ጋንታ ስጳኛን ዝኾነት ኣለክሲያ ፑተላስ ብልጽቲ ተጻዋቲት ናይዚ ዓመት ብምዃን ተሸሊማ'ላ። ኣልጀርያዊ መበቆል ዘለዎ ፈረንሳዊ በንዚማ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመተ-ውድድር ቻምፕዮንስ ሊግ ኣብ ዝተሳተፎ ግጥማት 11 ሸቶታት ኣመዝጊቡ'ዩ። ኣቐዲሙ'ውን ብሉጽ ተጻዋታይ ቻምፕዮንስ ሊግ ናይቲ ዓመት ኮይኑ ምባሩ ይዝከር። ኣባል ሃገራዊት ጋንታ ፈረንሳ ዝኾነ ወዲ 34 ዓመት፡ ኣብ ወሰንቲ ግጥማት ሸቶታት ብምምዝጋብ ሪያል ማድሪድ ዋንቻ ቻምፕዮንስ ሊግ ክትዓትር ዝገበረ ቀንዲ ተጻዋታይ ምንባሩ ይግለጽ። ኣሰልጣኒ እታ ጋንታ፡ ኢጣልያዊ ካርሎ ኣንቸሎቲ'ውን ብሉጽ ኣሰልጣኒ ደቂ-ተባዕትዮ (ዓበይቲ) ኮይኑ ተሸሊሙ'ሎ። እቲ ኣብ ሰነ 2021 ንኮኾብ ናይታ ጋንታ ነበር ኣሰልጣኒ ዚነዲን ዘይዳን ብምትካእ ናብ ሪያል ማድሪድ ዝተመልሰ ኣንቸሎቲ፡ ኣርባዕተ ዋንጫ ቻምፕዮንስሊግ ዝወሰደ ኣሰልጣኒ'ዩ። ዋንጫ ኣውሮጳ ዝተዓወተት ኣሰልጣኒት ሃገራዊት ጋንታ ዓዲ-እንግሊዝ ሳሪና ዊግማን ብልጽቲ ኣሰልጣኒት ናይዚ ዓመት (ካብ ዲቂኣንስትዮ) ብምዃን ብዩወፋ ተሸሊማ'ላ።


ጋዝፕሮም ናብ ላቲቭያ ዝልእኮ ጋዝ ኣቋሪጹ

ሩስያ፡ ምስቲ ኣብ ቀረባ ናብ ኣውሮጳዊ ሕብረት ትልእኮ ዝነበረት ጋዝ ምቍራጹ ተተሓሒዙ፡ ናብ ላቲቭያ ትልእኮ ዝነበረት ጋዝ ከምዘቋረጸት ተፈሊጡ። እቲ ገዚፍ ትካል ጸዓት ሩስያ ዝዀነ 'ጋዝፕሮም' ነዳዲ ጋዝ ናብ ላቲቭያ ምልኣኽ ከምዘቋረጸ ገሊጹ። ነዚ ስዒቡ ላቲቭያ ኣብ ቀረባ እዋን ቀረብ ነዳዲ ካብ ዝተቛረጸን ሃገራት ኣውሮጳዊ ሕብረት ኰይና ኣላ። ጋዝፕሮም፡ ንላቲቭያ ኵነታት ዕዳጋ ከም ዝጠሓሰት እዩ ዝኸስስ። እንተዀነ ብዛዕባ እቲ ዝተጣሕሰ ዝተባህለ ነገር ዝርዝር ሓበሬታ ኣይሃበን። ላቲቭያ ተፈጥሮኣዊ ጋዝ ንምርካብ ኣብ ጐረቤታ ሃገር ሩስያ ጽግዕተኛ'ኳ እንተዀነት፡ እቲ መንግስቲ ግን ጋዝፕሮም ዝወሰዶ ስጕምቲ ዓቢይ ጽልዋ ከምዘይህለዎ ይገልጽ። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፡ ዩክረይን ኣብ ዝሓለፈ 24 ሰዓታት 170 ወተሃደራት ሩስያ ከም ዝቐተለት ገለጻ። ወተሃደራት ዩክረይን ንሓይልታት ሩስያ ካብታ ኣብ ደቡብ ትርከብ ስትራተጅያዊት ከተማ ከርሰን ከውጽኡ ዝገብርዎ ጻዕሪ ይቕጽልዎ ኣለዉ። ዩክረይን፡ ወተሃደራታ  ኣብ ከባቢ ከርሰን ዝነበሩ ክልተ እኵብ ኣጽዋር ሓይልታት ሩስያ ከምዘዕነዉ ገሊጻ። ቢቢሲ ነዚ ንምርግጋጽ ዝገበሮ ፈተነ ዕውት ክኸውን ኣይከኣልን። ሓይልታት ሩስያ፡ ኣብ ቀረባ መዓልትታት ሮኬት ዩክረይን ቀንዲ ድልድላት ምስ ኣዕነው፡ ናብ ከርሰን እንደገና ቀረብ ንምልኣኽ ዘኽእሎም ክልተ ድልድላትን ዓበይቲ ጀላቡን ኣዳልዮም ክዀኑ ከም ዝኽእሉ፡ ቤት ጽሕፈት ጸጥታ ብሪጣንያ ይሕብር። ሃገራት ኣውሮጳዊ ሕብረት፡ ሩስያ ነቲ ምዕራባውያን ኣብ ልዕሊ ሩስያ ዘንበርዎ ማዕቀብ ሕነ ንምፍዳይ፡ ቀረብ ጋዝ ከም መሳርሒ ኲናት ትጥቀመሉ ኣላ ብምባል ይኸሳ። ዝለዓለ በዓል ስልጣን ሚኒስትሪ ቝጠባ ላቲቭያ ኤዲጅስ ሳይካንስ፡ ላቲቭያ ጋዝፕሮም ብቐዳም ዝወሰዶ ስጕምቲ ዓቢይ ጽልዋ ክህልዎ ትጽቢት ኣይግበረሉን ከምዝበለ ሮይተርስ ጠቒሱ እዩ። እዚ ንላቲቭያ ካብ ዘድልያ ሃልኪ ጸዓት ካብ ጋዝፕሮም ዝርከብ 27 ሚእታዊት ጥራይ እዩ። ኔቶ ንሓይልታት ላቲቭያ ከምኡ'ውን ኣብ ባልቲክ ዝርከባ ጐረባብታ ኢስቶንያን ሊትወንያን የደልድለን ኣሎ። እዚ ከባቢ'ዚ ካብ ነዊሕ እዋን ኣትሒዙ ምስ ሩስያ ሃንደበታዊ ግጭት ክለዓለሉ ዝኽእል ከምዝዀነ እዩ ዝግመት። ሩስያውያን ኣብ ሃገራት ባልቲክ ሒደት እዮም። እተን ቅድሚ ሕጂ ኣካል ሕብረት ሶቭየት ዝነበራ ሃገራት ካብ ዝቕጽል ዓመት ጀሚሩ ጋዝ ሩስያ ምቕባል ንምቍራጽ መደብ ሒዘን ጸኒሐን እየን። ጋዝፕሮም ረቡዕ ካብ ሩስያ ተበጊሱ ናብ ኣውሮጳ ዝኣቱ ብ‘ኖርድ ስትሪም’  ዝፍለጥ መስመር፡ ናብ 20 ሚእታዊት ከምዝነከዮ ይዝከር። ኣውሮጳዊ ሕብረት፡ እቲ ሩስያ ሃገራት ብዩሮ ዘይኮነስ ብሩብል [ባጤራ ሩስያ] ንክኸፍላ ዘቕረብቶ ሕቶ ነጺግዎ እዩ። ክፍሊት ብሩብል ንኽፍጸም ዝሓትት ውዕል ከም ዘየለ ይገልጽ። ሓሙስ ላትቪጃስ ጋዝ ዝበሃል ትካል ላቲቭያ፡ ጋዝ ካብ ሩስያ ይዕድግ ከም ዘሎ፡ ግናኸ ክፍሊት ብዩሮ ይፍጽም ከምዘሎ ሓቢሩ ነይሩ። ሩስያ ኣብ ለካቲት ንዩክረይን ካብ ትወርርን ምዕራባውያን ማዕቀብ ካብ ዘንብራላን ኣትሒዙ፡ ጋዝፕሮም ናብ ቡልጋርያ፡ ፊንላንድ፡ ፖላንድ፡ ዴንማርክን ሆላንድን ዝልእኮ ጋዝ ኣቋሪጹ እዩ። ሩስያ ነቲ ኣብ ጀርመን ዝርከብ ሼል ኤነርጂ ኣውሮጳ ዝሸጦ ዝነበረ ጋዝ እውን ደው ኣቢላ እያ። ኣብዚ እዋን ኣውሮጳዊ ሕብረት፡ ካብ ኖርወይ፡ ቀጠርን ኣሜሪካን ዝርከብ ተፈጥሮኣዊ ጋዝ ሓዊሱ፡ ካብ ካልኦት ሃገራት ዝኣቱ ጋዝ ክብ ንምባል ይጽዕር ኣሎ።


ባንኪ ዓለም፡ ኲናት ዩክሬን ኣብ 50 ዓመት ተራእዩ ዘይፈልጥ ነውጺ ዋጋታት ከስዕብ'ዩ

ኲናት ዩክሬን ካብ 1970ታት ንድሓር እቲ "ዝዓበየ ናህሪ ዋጋታት" ከስዕብ ከም ዝኾነ ባንኪ ዓለም ኣጠንቂቑ። ብሰንኪ እቲ ኲናት ዝተፈጥረ ምትእጉጓል ካብ ተፈጥሮኣዊ ጋዝ ክሳብ ስርናይን ጡጥን ኣብ ዘለው ጠለባት ዓብዪ ወሰኽ ዋጋ ከም ዝህሉ ይገልጽ። እቲ ወሰኽ ዋጋ "ድሮ ሰፊሕ ቁጠባውን ሰብኣውን ጽልዋ ከሕድር ጀሚሩ'ሎ" ክብል ክኢላ ስነ ቁጠባ ባንኪ ዓለም ፒተር ናግለ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። "ኣብ መላእ ዓለም ዘለው ስድራቤታት ቅልውላው ምኽባር ዋጋታት ክስምዖም ጀሚሩ ኣሎ። ሕጂ ዚያዳ ብዛዕባ እቶም ኣታዊ መነባብሮኦም ኣብ መግብን ሓይልን ዝኾነ ድኻ ስድራቤታት ተጨኒቕና ኣለና። ንሳቶም ድሮ በቲ ወሰኽ ዋጋታት ተጸለውቲ'ዮም" ይብል። ባንኪ ዓለም ከም ዝብሎ ካብ ወርሒ ሚያዚያ 2020 ክሳብ ወርሒ መጋቢት እዚ ዓመት ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ዝነበረ ወጥሪ ብዘስዓቦ ወሰኽ ዋጋታት "ካብ 1973 ንድሓር ኣብ ውሽጢ 23 ኣዋርሕ ልዑል ወሰኽ ዋጋ ነዳዲ" ተራእዩ እዩ። ሩስያ፡ 11 ሚኢታዊት ቀረብ ነዳዲ ዓለም እተፍሪ ሳልሰይቲ ዝዓበየ ብጽሒት ዘለዋ ሃገር ኮይና፡ "ብሰንኪ እቲ ኲናት ዘጋጥም ምትዕንቓፋት ዘላቒ ኣሉታዊ ሳዕቤን" ከም ዝህልዎ ዝገልጽ እቲ ጸብጻብ እገዳታት ኩባኒያታት ወጻኢ ካብታ ሃገር ክወጽኡን ቴክኖሎጂካዊ ቀረባት ክንክን ከም ዝገብሮ የመልክት። ኣብዚ ሕጂ እዋን ሩስያ 40 ሚኢታዊት ቀረብ ነዳድን 27 ሚኢታዊት ዘይትን ሕብረት ኤውሮጳ ትሽፍን። መንግስታት ሃገራት እቲ ሕብረት ግን ካብ ሩስያ ከይዕድጋ ስጉምታት ይወስዱ ኣለው። በዚ ክኣ፡ ሩስያ ዋጋታት ሓፍ ብምባል ንኻልኦት ሃገራት ንክትሸይጥን ዚያዳ ጠለብ ክህሉን ክትገብር ተራእዩ። ባንኪ ዓለም ኣብ ብዙሓት ዓይነታት መግቢ ወሰኽ ዋጋታት ክህሉ ከም ዝኾነ የጠንቅቕ። ቅማረ ዋጋታት መግቢ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ድሮ ዋጋታት መግቢ ቅድሚ 60 ዓመት ዝነበረ ልዑል መጠን ዋጋ ክርኣይ ከም ዝጀመረ የርእይ። ሕጂ፡ ዋጋ ስርናይ ብ42.7 ሚኢታዊት፣ ስገም 20 ሚኢታዊት፣ ዘይቲ 29.8 ሚኢታዊት፣ ዋጋ ደርሆ ድማ ብ41.8 ሚኢታዊት ክውስኹ'ዮም ተባሂሉ ይግመት። እዚ ወሰኽ ዋጋታት ድማ ዩክሬንን ሩስያን ናብ ዕዳጋ ዓለም ዘቕርብኦ ዝነበራ ምህርታት ከም ዝጎደለ ዘመላኽት እዩ። ቅድሚ ምጅማር እቲ ኲናት፡ ክልቲአን ሃገራት 28.9 ሚኢታዊት ሰደድ ስርናይ፣ 60 ሚኢታዊት ቀረብ ዘይቲ ብልዒ የቕርባ ከም ዝነበራ ጸብጻባት የመልክቱ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ዩክሬን እተቕርቦ ዝነበረት እኽልን ዘርኢ ዘይትን ብ80 ሚኢታዊት ጎዲሉ ኣሎ። ዋጋ ካልኦት ምህርታት ድኹዒ፣ ሓጺነ መጺንን ሚነራላትን እውን ክውስኽ እዩ ተባሂሉ ይግመት። ብኣንጻሩ ዋጋ ዕንጸይቲ፣ ሻሂን ሩዝን ክጎድል ተኽእሎ ኣሎ።


ዩክረይን ንዓባይ መርከብ ሩስያ ክተጥሕል ዝኸኣለት ብሓገዝ ስለያ ኣሜሪካ ምዃኑ ምንጭታት ሓቢሮም

ዩክረይን ነታ ሞስክቫ ዝተሰመየት ዓባይ መርከብ ኲናት ሩስያ ክተጥሕል ዝኸኣለት ካብ ኣሜሪካ ብዝረኸበቶ ስለያዊ ሓበሬታ ምዃኑ ማእከናት ዜና ኣሜሪካ ጸብጺበን። መንነቶም ዘይተገለጸ ሰብ መዚ ከምዝሓበርዎ ዩክረይን ብዛዕባ ሓንቲ ናብ ደቡብ ኦዴሳ ገጻ ትጉዓዝ ዝነበረት መርከብ ኣመልኪታ ንኣሜርካ ሓበሬታ ሓቲታ ነይራ። ኣሜሪካ፡ እታ መራከብ ሞስክቫ ምዃናን ትርከበሉ ልክዕ ቦታን ኣረጋጊጻትላ፤ ብድሕሪ’ዚ ዩክረይን ብክልተ ሚሳይል ወቒዓታ። ቤት ጽሕፈት ምክልኻል ኣሜሪካ (ፔንታጎን) ኣብዚ ጉዳይ ዝሃቦ ርእይቶ የሎን። እንተኾነ ግና ሓደ ኣፈኛ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ዩክረይን ገዛእ ርእሳ ምእንቲ ክትከላኸል፡ ኣሜሪካ ስለያዊ ሓበሬታ ሂባታ እያ ኢሉ። እቶም መንነቶም ዘይተገለጸ ኣብ መራኸቢ ብዙሓን ዝተጠቐሱ ሰብ መዚ ኣሜሪካ፡ ዩክረይን መርከብ ሞስክቫ ንእትርከበሉ ልክዕ ቦታ ድሕሪ ምርግጋጽ ክትሃርማ ምዃና ይፈልጡ ከምዘይነበሩ ተዛሪቦም። እታ 510 ኣባላት ዝነበሩዋ መርከብ ኲናት ሩስያ፡ ኣብቲ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ተካይዶ ዘላ መጥቃዕታ ዓቢይ ተራ ዝነበራ ኮይና፡ ምጥሓላ ንሩስያ ከቢድ ጽፍዒት ምዃኑ ይግለጽ። ኣብቲ እዋን፡ ሚኒስትሪ ምክልኻል ሩስያ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ እታ መርከብ ብሰንኪ ምብራዕ ጽዒናቶ ዝነበረት ጠያይቲ ከም ዝጠሓለት እዩ ሓቢሩ። ኣሜሪካ ዛጊት ብዛዕባ ሞስክቫ ንዝወሃብ ጸብጻባት ምላሽ ኣይሃበትን ኣላ። እንተኾነ ግን ኣፈኛ ፔንታጎን፡ ጆን ኪርቢ፡ ኣሜሪካ ብዛዕባ እቶም ኣብቲ ዓውደ ኲናት ዝሳተፉ ዘለው ላዕለዎት ጀነራላት ሩስያ ዝርከቡሉ ስፍራ ስለያዊ ሓበሬታ ንዩክረይን ተቐብል እያ ንዝብል ዝቐደመ ጸብጻባት ነጺግዎ እዩ። ሃገራዊ ቤትምኽሪ ጸጥታ ዋይት ሃውስ (ኤንኤስሲ) እውን፡ ዩክረይን ንላዕለዎት ኣዘዝቲ ሰራዊት ሩስያ ዕላማ ንኽትገብር ኣሜሪካ ትሕግዛ እያ ንዝብል ሓበሬታ ነጺጉዎ’ዩ። ኣፈኛ ኤንኤስሲ ኣድርየን ዋትሰን፡ “ንሩስያውያን ጀነራላት ንምቕታል ዝዓለመ ስለያዊ ሓቤረታ ኣይነቐብልን ኢና” ኢላ። ምምሕዳር ባይደን ንዩክረይን ዝገብሮ ዘሎ ሓገዛት የሐይሎ ኣሎ። ኣሜሪካ ንሩስያ ተጥቅዕ የላን ክብል ዝምጉት ፕረዚደንት ባይደን ንዩክረይን ናይ 33 ቢልዮን ዶላር ወተሃደራዊ፡ ቁጠባዊን ሰብኣውን ሓገዛት ንምሃብ ንባይቶ ሃገሩ ሓቲቱ ኣሎ። እዚ ኣሃዝ ዕጽፊ ናይቲ ዛጊት ኣሜሪካ ንዩክረይን ዝሃበቶ ወተሃደራውን ሰብኣውን ሓገዛት እዩ። ፕረዚደንት ባይደን ነቲ ብፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን ዝወሃብ ናይ ኑክለራውን ካልእን መጠንቀቕታታት ብዙሕ ዋጋ ከምዘይህቦ ከርእይ ከምዝደሊ ኤዲተር ቢቢሲ ሰሜን ኣሜሪካ ሳራ ስሚዝ ትዛረብ። እቲ ሃገራት ምዕራብ ንዩክረይን ዝገብርኦ ወተሃደራዊ ሓገዝ “ንጸጥታ እታ ኣህጉር” ኣስጋኢ ከምዝኾነ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ ይገልጽ።


ፍንጣጣ ህበይ' ኣብ ኣውሮጳ፡ ኣሜሪካ፡ ካናዳን ኣውስትራልያን ይርአ'ሎ

ኣብ ኣውሮጳ፡ ፈረንሳ፡ ጥልያንን ሽወደንን ዝኣመሰላ ሃገርት፣ ከምኡ'ውን ኣብ ኣሜሪካ፡ ካናዳን ኣውስትራልያን፡ 'ፍንጣጣ ህበይ' ዝሓመሙ ሰባት ከምዝተረኽቡ ሰብ መዚ ጥዕና፡ ንማዕከናት ዜና እተን ሃገራት ኣፍሊጦም። ንምዃኑ ፍንጣጣ ህበይ እንታይ እዩ? ፍንጣጣ ህበይ ብሰንኪ እቲ ምስ ፍንጣጣ ዝመሳሰል ቫይረስ ዝመጽእ እዩ፤ ብዓቢኡ ምስ ሕማም ፍንጣጣ 'ውን ዝመሳሰል እዩ። ኰይኑ ግን እቲ ቫይረስ ኣዝዩ ከቢድ ከምዘይኮነን፣ ብእኡ ናይ ምልካፍ ዕድል'ውን ትሑት ከምዝዀነ ሰብ ሞያ ይገልጹ። ብፍንጣጣ ህበይ ዝሓመሙ ሰባት ኣብ ውሽጢ ውሑድ ሳምንቲ ከምዝሓውዩ፡ ሃገራዊ ኣጋልግሎት ጥዕና ብሪጣንያ ይሕብር። እቲ ሕማም ካብ ሰብ ናብ ሰብ ዝሓልፈሉ ዕድል ትሑትን ንህዝቢ ዘየስግእን ኰይኑ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ማእከላይን ምዕራባውን ኣፍሪቃ ኣብ ዝርከባ ሃገራት ዘጋጥም ሕማም እዩ። ካብዘን ሃገራት ወጻኢ ምስ ጕዕዞ ብዝተሓሓዝ ምኽንያታት ክርአ ይከኣል። መጀመርያ ኣብ ብሪጣንያ በዚ ሕማም ተታሒዙ ዝተረኽበ ሰብ፡ ብ 07 ግንቦት እዩ። እቲ ሰብ ናብ ናይጀርያ ተጓዒዙ ስለዝነበረ፡ ነቲ ቫይረስ ሒዙ ናብ ዓዲ እንግሊዝ ከምዝተመልሰ ይእመን፡ ብምባል ትካል ኣገልግሎት ጥዕና ብሪጣንያ ኣፍሊጡ። ኣብዚ እዋን ኣብ ብሪጣንያ፡ በዚ ሕማም ዝተጠቕዑ 9 ሰባት አለዉ። ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ ድማ ኣውስትራልያ ብወገና፡ በቲ ሕማም ዝተጠርጠረ ናይ መጀመርያ ሰብ ከም ዝረኸበት ክትገልጽ እንከላ፣ እቲ ሰብ ሕማም ዝተሰምዖ ካብ ጕዕዞ ኣውሮጳ ምስተመልሰ እዩ። ሓሙስ'ውን ኣብ ኣውሮጳ፡ ኣብ ሽወደን ሓደ በቲ ሕማም ዝተታሕዘ ሰብ ተረኺቡ ኣሎ። ኣብ ጥልያን ሓደ ሰብ ክርከብ እንከሎ፡ ኣብ ፈረንሳይ ድማ ሓደ ዝተጠርጠረ ሰብ ይርከብ። ሰበ ስልጣን ሽወደን እቲ ሰብ ብኸመይ በቲ ሕማም ከም ዝተታሕዘ ንጹር ከምዘይኮነ'ኳ እንተገለጹ፡  ካብ ደሴታት ካናሪ ካብ ዝምለስ ብዙሕ ዘይጸንሐ ምልክታት 'ቲ ሕማም ከም ዘርኣየ ማዕከናት ዜና ይሕብራ። ብረቡዕ፡ ኣብ ፖርቱጋል 5፡ ኣብ ስጳኛ ድማ 7 ሰባት ብፍንጣጣ ህበይ ከም ዝተትሓዙ ተፈሊጡ ኣሎ። ዛጊት ጸረ ሕማም ፍንጣጣ ህበይ'ኳ እንተዘይሃለወ፡ ሰበ ስልጣን ጥዕና ስጳኛ ግን፡ ብርክት ዝበለ ክታበት ፍንጣጣ ከምዝዓጉ ኤል'ፐስ ዝተባህለ ጋዜጣ ገሊጹ። ኣብ ኣሜሪካ፡ ሰበስልጣን ጥዕና ግዝኣት ማሳቸቱስ፡ ሓደ ሰብ በዚ ሕማም ከም ዝተለኽፈ ኣረጋጊጾም ኣለው። ንሱ፡ ናብታ ዛጊት 13 ሰባት በዚ ሕማም ከም ዝተለኽፉ ዝግለጸላ ዘሎ ካናዳ ተጓዒዙ ከም ዝነበረ ተፈሊጡ'ሎ። ብመሰረት'ቶም ሰበስልጣን ጥዕና፡ እቲ ሰብ ሆስፒታል ደቂሱ'ኳ እንተዀነ፡ ኣብ ጽቡቕ ኵነታት ጥዕና ከም ዝርከብን፡ "ንህዝቢ ሓደገኛ ሳይዕቤን የብሉን፡" ኢሎም።


ምስ ፑቲን ፍቕራዊ ርክብ ከምዘለዋ ዝዝረበላ ኣሊና ካባኤቫ መን’ያ?

እታ ኣብ ልዕሊ ዩክሬን ወራር ዝፈፀመት ሩስያ ኣብዚ እዋን ኣብ ብዙሕ እገዳታት ተሸሚማ ምህላዋ ይፍለጥ። ምስ ፑቲን ፍቕራዊ ርክብ ከምዘለዋ ዝዝረበላ ፖለቲከኛ፣ ሓላፊት ሚድያ፣ ኦሎምፒካዊት ከምኡ ድማ ሓቂ እንተኾይኑ ፍቕራዊ መሓዛን ኣደ ገለ ካብ ደቁን ከምዝኾነት ዝዝረበላ ኣሊና ካባኤቫ’ውን ዒላማ ሕብረት ኣውሮጳ ኮይና’ላ። ብሕብረት ኣውሮጳን ካልኦትን ዝንበሩ ዘለዉ ማዕቐባት ነቶም ኣብ ዙርያ ፕረዚደንት ሩስያ ዝርከቡ ሰባት ንምቕፃዕ ዓሊሞም ዝተወጠኑ እዮም። እቶም ማዕቐባት ነቶም ምስ ፑቲን ብዘለዎም ቅርበት ተረባሕቲ ዝኾኑ ምልከ-ውህዳን፣ ፖለቲከኛታትን ሹመኛታትን ዒላማ ይገብሩ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣሜሪካን ብሪጣኒያን ኣብ ልዕሊ: ፑቲን ካብ ናይ ቀደም በዓልቲቤቱ ዝወለደን ጓል 36 ዓመት ማሪያን 35 ካትሪናን ማዕቐብ ከምዘንበራ ይዝከር። ኣሊና ካባኤቫ ግን ክሳብ ሎሚ ኣብ ምህዳም ትርከብ። ምናልባት ንሳ’ውን ዒለማ ትኸውን ከምዘላ ከይተገንዘብት ኣይትተርፍን። ካብቲ ኣብ ስዊዘርላንድ ዝርከብ መንበሪ ገዝኣ ክትስጎግ ዝጠልብ ፊርማ ናይ ምትእኽኻብ ወፍሪ’ውን ኣብ ወርሒ መጋቢት ብኦንላይን ተኻይዱ ነይሩ። ንቢቢሲ ሓበሬታ ዝሃቡ ምንጪታት ከምዘረጋገጽዎ ድማ ኣሊና ሓንቲ ካብ'ቶም ኣብ ቀረባ እዋን ብሕብረት ኣውሮጳ ማዕቐብ ክንበረሎም ዝርዝር ኣስማቶም ዝተትሓዙ ሰባት’ያ። ዒላማ ዝኾነትሉ ምኽንያት ከኣ ንግዝኣት ክረሚያ ብዝምልከት ፕሮፓጋንዳ ብምዝርጋሕን ምስ ወዲ 69 ዓመት ፕረዚደንት ፑቲን ብዝለዋ ርክብን ከምዝኾነ ፀብፃብ ኤኤፍፒ የመልክት። መራሒ ሩስያ ፑቲን ብዛዕባ ውልቀ ህይወቱ ካብ ምዝራብ ወትሩ ምስተዓቀበ እዩ። ነዚ ዝምልከቱ ሕቶታት ክቐርቡሉ ከለዉ ሽፍንፍን ኣቢሉ ክሰግሮም’ዩ ዝመርፅ። ምስ ኣሊና ርክብ ከምዘለዎ ንዝዝረብ ግን ነጺግዎ’ሎ። ‘ሞስኮቭስኪ ኮረስፖንደንት’ ዝተብሃለ ጋዜጣ ሩስያ ኣብ 2018 ዝዘርግሖ ዜና፡ ፑቲን ንበዓልቲ ቤቱ ልዩድሚላ ፈቲሑ ንኣሊና ካባኤቫ ክምርዓዋ ውጥን ከምዘለዎ ኣቃሊዑ ነይሩ። ክልቲኦም ግን ነቲ ሓበሬታ ነፂጎምዎ። ብዙሕ ከይፀንሐ እቲ ጋዜጣ ብሰበስልጣን እታ ሃገር ተዓፅዩ። ድሕሪ ሓሙሽተ ዓመት ከኣ ልዩድሚላን ፑቲንን ከምዝተፋትሑ ብወግዒ ኣፍሊጦም። ኣብቲ ሽዑ ፕረዚደንት ፑቲን ምስ ኣሊና ርክብ ከምዘይብሉ ብምግላፅ ነቶም ዝወጽኡ ሓበሬታትት ነፂግዎም’ዩ። ንሳ ድማ ኣብ ውድድራት ኦሎምፒክ ዝለዓለ ዝና ካብ ዝረኸበትሉ ጂምናስቲክ ናብ ፖለቲከኛነት ክተዛዙ ጀሚራ። ተወዳዳሪት ኣብ ዝነበረትሉ እዋን በቲ ስፖርት ኣብ ዓለም ብልፅቲ ክትብሃል በቒዓ ነይራ። ብ1983 ኣቆፃፅራ አውሮጳ ዝተወለደት ኣሊና ገና ቆልዓ 4 ዓመት እናሃለወት ጂምናስቲክ [ብፍሉይ ሪትሚክ ጂምናስቲክስ] ዝብሃል ስፖርት ጀሚራ። “ፈለማ ምስረኣኽዋ ክኣምን ኣይከኣልኩን። እታ ቐልዓ: ክልተ ኣብ ብዙሓት ሰባት ዘይትረኽቦም ብቕዓታት ኣዋሂዳ ዝሓዘት ነይራ። እቶም ኣብ ሪትሚክ ጂምናስቲክስ ወሰንቲ ዝበሃሉ ብቕዓታት ተዓፃፃፍነትን ንጡፍነትን እዮም” ክትብል ትገልጻ ኣሰልጣኒታ ኢሪና ቫይነር። ኣብ 1996 ፈላሚ ዓለም ለኻዊ ውድድራ ዝተሳተፈት ኮይና፡ ብ1998 ከኣ ብዙሓት ብዘይተፀበይዎ ኣብ ሻምፒዮንሺፕ ኣውሮጳ ክትዕወት በቒዓ። ብ2000 ኣብ ዝተኻየደ ኦሎምፒክ ሲድኒ ብሰንኪ ቀሊል ስሕተት ነሓስ ሒዛ ዝተፋነወት ኣሊና ድሕሪ 4 ዓመት ኣብ ዝተኻየደ ኦሎምፒክ ኣቴንስ ግን ነታ ወርቂ ንኻልእ ተወዳዳሪ ኣሕሊፋ ኣይሃበትን። ሒዛታ ናብ ሩስያ ኣተወት። ካብቲ ውድድር ክትሰናበት ከኣ 18 ሚዳልያታት ውድድራት ሻምፒዮንሺፕ ዓለም ከምኡ’ውን 25 ሜዳልያታት ሻምፒዮንሺፕ ኣውሮጳ ሒዛ ነይራ። ኣብ 2001 ልክዕ ከምቲ ብዙሓት ሩስያውያን ኣትሌታት ንሳ’ውን ሓይሊ ወሃቢ ንጥረ-ነገር ወሲዳ ስለዝተረኸበት ዝረኸበቶም ሜዳልያታት ክትመልስ ከምዝተገበረት ይፍለጥ። ገፃ ናብ ፖለቲካ ምስመለሰት ከኣ ናብ መራሒ ውድብ ‘ዩናይትድ ሩስያ ፓርቲ’ ብምፅምባር ኣባል ታሕተዋይ ባይቶ እታ ሃገር ክትኸውን በቒዓ። ኣብ 2014 ነቲ ኣብ ሩስያ ገዚፍ ዝኾነ ‘ናሽናል ሚድያ ጉሩፕ’ ብኣዶ መንበርነት ክትመርሖ ተሸይማ። እቶም ሚድያታት፡ ኣብ ኲናት ዩክሬን ንሩስያ ዝድግፉ ፕሮፓጋንዳታት ኣብ ምዝርጋሕ ዝተፀመዱ ኮይኖም’ዮም ተራእዮም። ዩክሬን ንናይ ብዓላ ከተማታት ትድብድብ ከምዘላን ወተሃደራት ሩስያ ናይ ነፃነት ሰራዊት ከምዝኾኑን ክገልፁ ተሰሚዖም። ፑቲንን ኣሊናን መዓዝን ኣበይን ተራኺቦም ንዝብል ንፁር መልሲ’ኳ እንተዘይሃለወ፡ ፕረዚደንት እታ ሃገር ምስ ዕውታት ኣትሌታት ኦሎምፒክ ክራኸብ ግን ዘይልሙድ ኣይኮነን። ኣብ 2001 ዓብዪ ሃገራዊ ክብሪ ክሽልማ ከሎ ዘርእይ ፎቶ ተዘርጊሑ ምንባሩ ይዝከር። ካብ ክልቲኦም ዝተወለዱ ቆልዑ ከምዘለዉ ዝሕብሩ ሓበሬታት ዝወጽኡ ኮይኖም፤ ክንደይ ቆልዑት ኣብ ዝብል ግን ዝተፈላለየ ብዝሒ እዩ ዝቐርብ። ሓደ ኣብ ስዊዝ ዝሕተም ጋዜጣ ከምዘቃልዖ፤ ኣሊና ካባኤቭ ኣብ 2015 ኣብ ጥቓ ደቡብ ስዊዘርላንድን ሰሜናዊ ጣልያንን ዘራኽብ ዶብ ዝርከብ ‘ቀላይ ሉጋኖ’ ናብ ዘሎ ክሊኒክ ከይዳ ሓደ ቆልዓ ወሊዳ ነይራ። ካልኣይ ቆልዓ ድማ ብ2019 ኣብቲ ቦታ ደጊማ። መንግስቲ ሩስያ ግን ነቶም ምስዚ ጉዳይ ብዝተሓሓዝ ዝቐርቡ ክስታት ኩሎም ክነፅጎም ይስማዕ። ኣብ 2015 ወሃቢ ቓል ፕረዚደንት ፑቲን “ናይቲ ዝተወለደ ቆልዓ ኣቦ ቭላድሚር ፑቲን ከምዝኾነ ዝገልጽ ሓበሬታ ሓቅነት ዘለዎ ኣይኮነን” ኢሉ ነይሩ። ኣሊና ብወገና ብዛዕባ እቲ ምስ ፑቲን ኣለዋ ዝብሃል ርክብ ክዝረብ ካብ ዝጀመረሉ እዋን ንደሓር ንነብሳ ካብ ህዝባዊ መድረኻት ክተርሕቕ መሊሳ ድማ ቅልቅል ክትብል ትረኣይ። ነቲ ኣብ ልዕሊ ዩክሬን ዝተወልዓ ኲናት ከምእትድግፍ ዝዝረበላ ኣሊና፡ ኣብ ልዕሊኣ ማዕቐባት ክድንገጉ ዝጽውዑ ወፍርታት ይረኣዩ ኣለዉ።


ኣሜሪካ፡ ሽወደንን ፊንላንድን ናብ ኔቶ ንኽጽንበራ ምሉእ ደገፍ ከምእትገብር ኣፍሊጣ

ሽወደንን ፊንላንድን ናብ ኔቶ ንምጽንባር ንዘቕረባኦ ሕቶ ኣሜሪካ ምሉእ ብምሉእ ከምእትድግፎ ፕረዚደንት ጆ ባይደን ገሊጹ። ክልቲአን ሃገራት ኣባላት ናይቲ ብሃገራት ምዕራብ ዝቘመ ወተሃደራዊ ኪዳን ክኾና ሕቶ ምቕራበን ኣብ ጂኦፖለቲካ ኣውሮጳ ዓቢይ ለውጢ ከምዝተፈጥረ መርኣያ ምዃኑ ይግለጽ። እተን ሃገራት ነቲ ኪዳን ንኽጽንበራ ናይ ኵለን 30 ኣባል ሃገራት ኔቶ ድጋፍ የድልየን። እንተኾነ እቲ በተን ሃገራት ኖርዲክ ዝቐረበ ጠለብ ብቱርኪ ተነጺጉ ኣሎ። ፕረዚደንት ባይደን ብሓሙስ ምስ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ሽወደን ማግደሊና ኣንደርሰንን ቀዳማይ ሚኒስተር ፊንላንድ ሳኡሊ ኒኒስቶን ኣብ ዋይት-ሃውስ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ጥርዓን ሽወደንን ፊንላንድን ኣብ "ታሪኽ ጸጥታ ኣውሮጳ ነጥበ መቐይሮ እዩ" ኢሉ። "ሓደስቲ ሃገራት ናብ ኔቶ ምጽንባረን ንዝኾነት ሃገር ስግኣት ኣይኮነን" ዝበለ ባይደን እተን ኣብ "ላዕሊ ኣብ ሰሜን" ዝርከባ ክልተ ሃገራት "ንጸጥታ ኣባላት እቲ ኪዳን ንምሕያልን ናይ ጸጥታዊ ምትሕግጋዛትና ንምዕማቝን ዝጠቅም እዩ" ኢሉ። ሩስያ ብተደጋጋሚ ንኔቶ ከም ስግኣት ከም እትርእዮን፡ እቲ ኪዳን ምስፋሕ እንተቐጺሉ ግብረመልሲ ከምእትህበሉ ክተጥንቅቕ ጸኒሓ እያ። ቱርኪ፡ እዘን ክልተ ናብ ኔቶ ክጽንበራ ዝደልያ ዘለዋ ሃገራት ነቶም ብቱርኪ ከም ግብረሽበራውያን ዝረኣዩ ዕጡቓት ሓይልታት ፒኬኬ ከምዘዕቍባ ትከስስ። እንተኾነ ዋና ጸሓፊ ኔቶ፡ ጀንስ ስቶልተንበርግ ይዅን ሚኒስተር ምክልኻል ብሪጣንያ በን ዋላስ፡ እዚ ጉዳይ መፍትሒ ክግበረሉ ምዃኑ ይዛረቡ። ባይቶ ኣሜሪካ ኣብ ዝሓለፈ መዓልትታት 40 ቢልዮን ዶላር ዝበጽሕ ወተሃደራውን ሰብኣውን ሓገዛት ንዩክረይን ክወሃብ ምጽዳቑ ዝፍለጥ ኮይኑ፡ እዚ፡ ዛጊት ንዩክረይን ካብ ዝተዋሃበ ዝዓበየ ሕጹጽ ሓገዝ እዩ። ፕረዚደንት ዩክረይን፡ ቮሎድሚር ዘለንስኪ ንውሳነ እቲ ባይቶ ኣመልኪቱ ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ፡ "ኣሜሪካ ኣብ ዩክረይን፡ ኣውሮጳን ዓለምን ሰላምን ጸጥታን ዳግም ንምስፋን ዝወሰደቶ ዓቢይ ኣበርክቶ" ክብል ንኢዱ። ኣሜሪካ ምስዚ ናይ ሕጂ ወሲኽካ ንዩክረይን ዝሃበቶ ሓገዝ 50 ቢልዮን ዶላር ምብጽሑ ይግለጽ። ነቲ ኣብ ዩክረይን ዝተላእከ መሳርሒታት ንምጽጋን ተወሳኺ 8.7 ቢልዮን ዶላር ክውዛዕ እዩ።


ጂሮ ዲ ኢታልያ፡ ቢንያም ግርማይ ኣብ ቀዳማይ መድረኽ ዲ'ታልያ ካልኣይ ወጺኡ

ሎሚ ብቕጽበታዊ ውድድር ኣብ ዝተዛዘመ ቀዳማይ መድረኽ ጂሮ ዲ'ኢታልያ ፕሮፌሽናል ተቐዳዳሚ ቢኒያም ግርማይ ንተቐዳዳማይ ቫንደር ፖል ስዒቡ ካልኣይ ኮይኑ ውድድሩ ዛዚሙ። ኣብ ጂሮ ዲ'ኢታልያ ንመጀመርታ ግዜ ዝሳተፍ ዘሎ ቢኒያም፡ ነዛ ውድደር ክዕወተላ ካብ ብዙሓት ትጽቢት ተነቢርሉ ነይሩ። መርሃዊ ቅዱስ እውን ኣብ ቮልታ ስጳኛ ኣብ ሓደ መድረኽ ካልኣይ ኮይኑ ወጺኡ ነይሩ። በዚ መሰረት ቢንያም ግርማይ ኣብ መጀመርታ ተሳትፎ ናይ ግራንድ ቱር ቀዳማይ መድረኽ ካልኣይ ኮይኑ ብምእታው ምስ መርሃዊ ቅዱስ ተመዓራርዩ ኣሎ። ቢንያም ግርማይ በዚ ሎሚ ዘመዝገቦ ዓወት ነታ ንትሕቲ 23 ዓመት እትወሃብ ጻዕዳ ማልያ ወኒኑዋ ኣሎ። ምስ ቤልጅማዊት ጋንታ ኢንትርማርች ዋንት ጎበርት ተሰሊፉ ኣብዚ ውድድር ዝሳተፍ ዘሎ ኤርትራዊ ፕሮፌሽናል ተቐዳዳሚ ቢንያም ግርማይ ሓደ ካብቶም ኣብቲ ውድድር ዓብዪ ኣቓልቦ ተዋሂቡዎም ዘለው ተቐዳደምቲ ኮይኑ፡ ኣብ ኤርትራ ጽቡቕ ናይ ዕረፍትን ምድላውን ግዜ ኣሕሊፉ ከም ዝመጽአ፡ ትማሊ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ ቃለ መጠይቕ ተዛሪቡ ነይሩ። ኣብቲ ሎሚ ኣብ ሃንጋሪ ዝጀመረ ውድድር ቀዳማይ መድረኽ 195 ኪሎ ሜትሮ ዝሸፈነ ኮይኑ ቢኒያም ግርማይ ጽቡቕ ምድላው ገይሩ ከም ዝኣተዎ ገሊጹ'ዩ። ብርክት ዝበላ መራኸቢ ማዕከናት ዝዛረባሉ ዘለዋ ተቐዳዳሚ ቢኒያም፡ ኣብ ፍራንክፈርት ኣብ ዘካየዶ ውድድር ብዙሓት ባንዴራ ኤርትራ ዝሓዙ ደገፍቱ  ዓብዪ ኣቀባብላ ገይሮምሉ ነይሮም። "ኣብ ጥቓይ ከምዚኦም ዝበሉ ደገፍቲ/ ኣፍቀርቲ ክርኢ ሓድሽ ነገር ኣይኮነን፤ ብዙሓት ኣብ ውሽጢ ኤርትራን ወጻእን ዘለው ደገፍቲ ኣፍቀርቲ ውድድራት ሳይክል እዮም፤ ይፈትውዎን ይድግፉዎን እዮም። ኣብ ፍራንክፈርት ግን ክንደዚ ዝኣክል ሰብ ክመጽእ'ዩ ዝብል ትጽቢት ኣይነበረንን፤ ሕጉስ'የ" ኢሉ። ወሲኹ፡ "መብዛሕትኦም ኤርትራውያን ቱር ደ ፍራንስ'ዮም ብብዝሒ ዝከታተሉ፤ ንውድድር ጂሮ ዲ ታልያ'ውን ይከታተሉዎ'ዮም። ኣነ ኸእ ካብ ዝነበረኒ ተሞክሮ ተበጊስካ፡ ኣብ ናይ ጎልጎልን ኣብ ናይ ቅጽበታዊ ውድድር ዘለዎ ውድድር'የ ዝያዳ ዝፈቱ። ኣብ ናይ ዝሓለፈ ዓመት ዝተመኮርኩሉ'ውን ዝያዳ ጎልጎል ዘለዎ መድረኽ'የ ዝፈቱ" ክብል ንጋዜጠኛታት ተዛሪቡ። ኣብዚ 27 መጋቢት ኣብ ቤልጂም ኣብ ዝተኻየደ ናይ ሓደ መዓልቲ ውድድር ጋንት ወቭልገን ብዘደንቕ ቅጽበታዊ ውድድር ቀዳማይ ኮይኑ ብምእታዉ፡ ንዕኡ፡ ንጋንትኡ፡ ንሃገሩን ንኣፍሪቃን ቦኽሪ ዓወት ውድድር ክላሲክ ከመዝግብ ክኢሉ እዩ። ቢንያም ግርማይ ኣብዛ ሓሙሽተ ኣዋርሕ ጥራይ ኣቑጺራ ዘላ ዓመት 2022፡ ኣብ ከም ፍራንክፈርት፡ ሚላኖ ሳንሪሞ፡ ፓሪስ ኒሰ፡ ድሮም ክላሲክ ዝርከቦም ዝተፈላለየ ውድድራት ን25 መዓልታት ብምውድዳር 4295 ኪሎሜትር ሸፊኑ፡ ኣብ ዩሲኣይ 531 ነጥቢ ኣመዝጊቡ ኣሎ። ኣብ ውድድር ጂሮ ዲ'ታልያ'ውን ንጂክሎሚንዮ ጀርሲ ክወዳደር ምዃኑ ሓቢሩ። "እወ፤ ብሓፈሻ ኣብ ውድድር ጂሮ ዲ'ታልያ ሓደ መድረኽ ክዕወት'ዩ ቀዳማይ ሸቶይ፤ ብዝተክኣለኒ መጠን ክኣ ኣብ ናይ ነጥቢ ማልያ ክጽዕር'የ፤ ኣብ ናይ ቅድድም ብሽክለታ ኣብ ዝህልወኒ ጻንሒት ድማ ኣብ ክላሲክ፣ ሞኒመንትን ዓበይቲ ውድድራትን ክዕወት ሕልመይ'ዩ። "ኩሉ ኣፍሪቃዊ ተቐዳዳማይ ኣብ ዓበይቲ ውድድራት ዓለም ክዕወት ሕልሚ ኣለዎ'ዩ፤ ብፍላይ ኣብ ሰለስቲኡ ቱራት ፡ ቮልታ ስዓኛ፡ ቱር ዲ ፍራንስን ጂሮ ዲ ኢታልን። እዚ ክኣ ንዓና ዋላ ሓደ ጸሊም ተቐዳዳማይ ተዓዊትሉ ዘይፈልጥ ዓብዪ ውድድር ስለ ዝኾነ ኣብዚ ምስታፍና ዓብዪ ኣጋጣሚ'ዩ" ይብል። ኣብዚ ውድድር 22 ጋንታታት፡ ነፍሲ ወከፈን 8 ተቐዳደምቲ ሒዘን ክወዳደራ እየን። በዚ መሰረት፡ 176 ተቐዳደምቲ ኣብ ምጅማር እቲ ውድድር ክርከቡ'ዮም ተባሂሉ ነይሩ። ኣብዚ ንሰለስተ ሳምንታት ዝቕጽል ጂሮ ዲ'ኢታልያ ሓያላት ተጻወትቲ ክዕወትሉ ይኽእሉ እዮም ተባሂሎም ብኣጋኡ ግምት ተዋሂብዎም ኣሎ። ነዚ ናይ ሎሚ ዓመት ውድድር ኣብ ኣብ 2019 ከምኡ'ውን ኣብ 2017 ነዚ ውድድር ብቕደም ተኸተል ዝተዓወተሉ ሪቻርድ ካራፓዝን ቶም ዱሞሊን ካብቶም ንዓወቶም ክደግምዎ ይኽእሉ'ዮም ተባሂሎም ተገሚቶም ዘለዉ ተቐዳደምቲ እዮም። ኣብ 2018 ንቮልታ ስጳኛ ዝተዓወተሉ ሳይመን ያተስ'ውን ክዕወት ይኽእል'ዩ ተባሂሉ ትጽቢት ተገይርሉ ዘሎ እዩ። ሳይመን ነዚ ውድድር እንተተዓዊትሉ ንኽልተ ግራንድ ቱር ዝተዓወተ ተቐዳዳማይ ክኸውን እዩ። ንጋንታታቶም መሪሖም ዝኣትዉ ጅዮ ኣልሜዳ፡ ፑለፐ ቢልባኦን ኣንገል ሎፐዝን'ውን ንህሉው ቁመናኦም ኣብ ግምት ኣእቲኻ ኣብ ዝርዝር ክኣትዉ ትጽቢት ይግበር።


ምጽንባር ዩክረይን ናብ ኣውሮጳዊ ሕብረት ዓሰርተታት ዓመታት ክወስድ ይኽእል’ዩ - ፕረዚደንት ማክሮን

ጉዳይ ምጽንባር ዩክረይን ናብ ኣውሮጳዊ ሕብረት ዓመታት ክወስድ ከም ዝኽእል ፕረዚደንት ፈረንሳ ኢማኑዌል ማክሮን ሓቢሩ። ንሱ ኣብ ስትራስበርግ ንፓርላማ ኣውሮጳዊ ሕብረት ኣብ ዘስምዖ መደረ፡ ዩክረይን ውሳነ እናተጸበት እንከላ፡ ናብ ኣውሮጳዊ ማሕበረሰብ ክትጽምበር ከምእትኽእል ተዛሪቡ። እዚ፡ ኣባላት ኣውሮጳዊ ሕብረት ዘይኮና ሃገራት ብኻልእ መገዲ ንጸጥታዊ መዋቕር ኣውሮጳ ክጽምበራ ዘፍቅድ ምዃኑ ፕረዚደንት ማክሮን ገሊጹ። ንሱ ነዚ ዝብል ዘሎ፡ ሩስያ ንምብራቓዊ ዞባ ዶንባስ-ዩክረይን ንምቁጽጻር ከቢድ ኲናት ኣብ ዝካየደሉ ዘሎ እዋን እዩ። ሓደ ላዕለዋይ በዓል ስልጣን ምክልኻል ኣሜሪካ ግና ሩስያ ብዙሕ ከምዘይሰጎመት ገሊጹ። ኣብ ዞባ ሉሃንስክ ከቢድ ኲናት ይቕጽል ከም ዘሎ'ውን ሓደ ዩክሬናዊ ኣመሓዳሪ እቲ ዞባ ተዛሪቡ። ዩክረይን ናብ ኣውሮጳዊ ሕብረት ንምጽንባር ዝሓተተት፡ ወራር ሩስያ ኣብ ዩክረይን ድሕሪ ምጅማሩ ድሕሪ ኣርባዕተ መዓልቲ ኮይኑ፡ ኣብ ወርሒ ለካቲት ናይዚ ዓመት እዩ። ፕረዚደንት ማክሮን ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ "እቲ ናይ ምጽንባር መስርሕ ዓሰርተታት ዓመታት እንተዘይኮነ'ውን ዓመታት ከምዝወስድ ኩላትና ንፈልጥ ኢና" ኢሉ። ንሱ ወሲኹ፡ "ነቲ መስፈርቲ ትሕት ክነብሎ እንተዘይወሲንና እቲ ሓቂ እዚ እዩ፤ ሓድነት ኣውሮጳና'ውን ዳግም ንሕሰብ" ኢሉ። እንተኾነ ግና ንኣባልነት ዩክረይን ንምቅልጣፍ ንተሪር መምዘኒታት ኣውሮጳዊ ሕብረት ካብ ምጉሳይ "ተጓዳኒ ኣውሮጳዊ ማሕበረሰብ" ከም ኣማራጺ ክረአ ከም ዘለዎ ማክሮን ተዛሪቡ። "እዚ ነተን ብጂኦግራፍ ኣብ ኣውሮጳ ዝተደኮና ሃገራት ክንሕዘሉን ክብርታትና ክነካፍለሉን እንኽእል ሓደ መገዲ'ዩ" ክኸውን ከምዝኽእል ገሊጹ። ማክሮን ነዚ ዝበለ፡ ፕረዚደንት ኣውሮጳዊ ኮምሽን ኡርሰላ ቮን ደር ለየን፡ ፈጻሚ ኣካል ኣውሮጳዊ ሕብረት ኣብ ጉዳይ ሕቶ ኣባልነት ዩክረይን ፈላሚ ርእይቶኡ ክህብ ምዃኑ ድሕሪ ምግላጻ እዩ። ሰብ መዚ ዩክረይን ብሰኑይ ከምዘረጋገጽዎ፡ ዩክረይን ምጽንባር ናብ ኣውሮዊ ሕብረት ኣመልኪታ ናብ ብራስለስ ካልኣይ ክፋል ጥርዓን ሕቶ ኣቕሪባ ኣላ።


ኢማኑኤል ማክሮን ንኻልኣይ ግዜ ፕረዚደንት ፈረንሳይ ኮይኑ ተመሪጹ

ኢማኡኔል ማክሮን ኣብ ፕረዚደንታዊ መረጻ ፈረንሳ መነሓንሕቱ ንዝነበረት ማሪን ሊ ፔን ብዓብላሊ ድምጺ ብምስዓር ንዝቕጽሉ ሓሙሽተ ዓመታት ፕሬዝደንት ኮይኑ ተመሪጹ። ማክሮን፡ 58.55 ሚኢታዊት ድምጺ ክረክብ እንከሎ፡ ሊ ፔን 41.45 ሚኢታዊት ድምጺ ረኺባ። እዚ፡ ልዕሊ እቲ ትጽቢት ዝተገብረሉ ውጽኢት ክኸውን እንከሎ፡ ስደተኛታት ትጸልእ እያ ትብሃል ሕልፍቲ የማናዊት ሊ ፔን ዝረኸበቶ ድምጺ ግን ክሳብ ሕጂ ሕሉፍ የማናውያን ሰልፊታት ዝረኸቡዎ እቲ ዝለዓለ ውጽኢት መረጻ እዩ። ኣብ ኢፍል ታወር ንደገፍቱ ዘረባ ዘስምዐ ማክሮን፡ "እቲ መረጻ ካብ ተወድአ ሕዚ ናይ ኹሉ ፕሬዝደንት" ክኸውን እየ ኢሉ። ንሱ፡ ኣብ ውሽጢ 20 ዓመታት ንፈለማ እዋን ኣብ ስልጣን እንከሎ ዳግም ዝተመረጽ ፕሬዝደንት እዩ። ኣብቲ ፕረዚደንታዊ መረጻ ዝተስዓረት ሊ ፔን እቲ ዝረኸበቶ ድምጺ ሕዚ'ውን መርኣያ ዓወት ምዃኑ ተዛሪባ። ካብ ሕሉፍ የመናዊ መነሓንሕታ ዝነበረ ኤሪክ ዜሙር ግን፡ ልክዕ ከም ኣቡኣ ንሳ'ውን ወዲቓ'ያ ክብል እንከሎ፡ "ንሻምናይ ግዜ ኢና ሊ ፔን ዝብል ሽም ብስዕረት ንሰምዖ ዘለና" ኢሉ። ማሪን ሊ ፔን፡ እቲ ኣቡኣ ዝመስረቶ ሰልፊ ፖለቲካ ንክስዕር ብዝብል እያ ብ2011 ዓ.ም [ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ] መራሒት እቲ ሰልፊ ኮይና። ኣብቲ ትማሊ ሰንበት ዝተኻየደ ፕሬዝደንታዊ መረጻ ልዕሊ 13 ሚሊዮን ድምጺ እያ ረኺባ። ኣብታ ሃገር ኣጋጢሙ ዘሎ ምኽባር ዋጋ ንምፍታሕ ምንካይ ግብሪ ክትገብር፣ እስላም ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ኣደባባይ ሒጃብ ከይኽደና ሕጊ ከተውጽእን ምቁጽጻር ስደት ዝምልከት ድምጺ ህዝበ ውሳነ ክካየድ ክትገብርን ቀንዲ ጎስጓስ ትገብረሎም ዝነበረት ዛዕባታት እዮም። ፕረዚደንት ማክሮን ድሕሪ ዓወት ኣብ ዘስምዖ መደረ፡ "ነቲ ብዙሓት ዜጋታትና ንሕሉፍ የማን ክመርጹ ዝገበሮም ቁጥዐን ዘይምስምማዕን መልሲ ክርከቦ ይግባእ። እዚ ክኣ ናተይን ናይቶም ኣብ ጎነይ ዘለውን ሓላፍነት እዩ" ኢሉ። ካብ ሰለስተ መረጽቲ ልዕሊ ሓደ ዝኾኑ መረጽቲ ድምጾም ንኽልቲኦም ሕጹያት ኣይሃቡን፤ ልዕሊ ሰለስተ ሚሊዮን ሰባት ድማ ድምጾም ዝህብሉ ካርዲ ናጻ እዩ ነይሩ። ኣብ ፓሪስ፣ ሬነስ፣ ናንተስ ሓዊሱ ኣብ ብርክት ዝበላ ከተማታት እቲ ውጽኢት መረጻ ኣይንቕበሎን ብማለት ኣንጻር ማክሮን ሰልፍታት ተቓውሞ ተኻይዶም። ሕጽይቲ ሕሉፍ የማናዊ ኮይና ዝቐረበት ተነሓናሒት፡ ኣንጻር ፖሊሲታት ሕብረት ኤውሮጳ ዝኾኑ ሓሳባት ብምሃባ ተሻቒሎም ዝነበሩ መራሕቲ ሃገራት ኤውሮጳ እቲ ውጽኢት መረጻ ተቐቢሎምዎ። ቻንስለር ጀርመን ኦላፍ ሾልዝ፡ ፕሬዝደንት ማክሮን ኣብ ልዕሊ ዩክሬን ንዝተኣወጀ ኲናት ሩስያ ዝሃቦ ምላሽ ብምልዓል እንኳዕ ደስ በለካ ክብሎ እንከሎ፡ ፕሬዝደንት ጆ ባይደን ብወገኑ ንዩክሬን ምድጋፍ ሓዊሱ "ጥቡቕ ምትሕብባር" ክህልዎም ተስፋ ከም ዝገብር ገሊጹ። ፕረዚደንት ቮሎድሚር ዜሌንስኪ "ሓቀኛ መሓዛ" ብምባል ናይ እንኳዕ ደስ በለካ መልእኽቲ ክሰድድ እንከሎ ጠንካራን ዝሓበረን ኤውሮጳ ክርኢ ተስፍኡ ልዑል ከም ዝኾነ ገሊጹ። ቀዳማይ ሚኒስትር ብሪጣኒያ ቦሪስ ጆንሰን'ውን ብተመሳሳሊ ውጽኢት መረጻ ፈረንሳ ተቐቢሉዎ። እቲ ሕጂ ሚሊዮናት ፈረንሳውያን ዝጽገምሉ ዘለው ምኽባር ዋጋታት ቁጽሪ ሓደ ጎስጓስ እቲ መረጻ እዩ ነይሩ። ተቓወምቲ እቲ ፕሬዝደንት ድማ ንትሑትን ማእከላይ እቶትን ዘለዎም ሰባት ግዲ ዘይብሉ ናይ ሃፋትም ፕሬዝደንት እዩ እናበሉ ይነቕፉዎ ነይሮም። ቀዳማይ ሚኒስተር ጄን ካስተስ ግን ንሬድዮ ፈረንሳ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ ብሰንኪ ኣብታ ሃገር ተፈጢሩ ዘሎ ቅልውላው "ብዙሓት ምክፍፋላትን ናይ ርድኢት ዋሕድን" ኣብ ዘለወሉ ግዜ እቲ ፕረዚደንት ዳግም ምምራጹ ዓብዪ መልእኽቲ እዩ ዘሕልፍ ኢሉ።


ሃገራት ኣውሮጳ ኣብ ጉዳይ ምቁራጽ ጋዝ ሩስያ ተመቓቒለን

ሃንጋሪ ነቲ ብሕብረት ኣውሮጳ ዝግበር ዘሎ እገዳ ጋዝን ነዳድን ሩስያ ከም ዘይትድግፍ፡ ኣፈኛ መንግስ'ታ ሃገር  ኣፍሊጡ። ዞላታን ኮቫክ፡ “ኣብ ልዕሊ ጋዝን ነዳድን ሩስያ ኣብ ዝግበር ዘሎ እገዳ መርገጺና ንጹርን ዘይቅየርን እዩ፣ ንሕና ኣይንድግፎን ኢና” ኢሉ። ምሉእ እገዳ ኣብ ልዕሊ እዞም ክልተ ቅራይ-ነዳዲ ሩስያ ብኮሚሽን ኣሮጳዊ ሕብረት፡ ኣብዚ ምድላዋት ዝግበረሉ ዘሎ ሻድሻይ ዙርያ እገዳ ኣንጻር ሩስያ ኣብ ግምት ምእንቲ ክኣቱ ከም ዝኽእል ተፈሊጡ’ሎ። ሚኒስተራት ጸዓት ሕብረት ኣውሮጳ፡ ነዚ ጉዳይ ኣመልኪቶም ኣብቲ ኣብዚ ሰሙን’ዚ ዝገብርዎ ህጹጽ ኣኼባ ኣብ ሓደ ስሙር መርገጺ ክበጽሑ ተስፋ ኣንቢሮም ኣለው። እንተዀነ ሚኒስተር ቁጠባ ጀርመን ሮበርት ሃበክ፡ ኣብ መንጐ’ተን 27 ኣባል ሃገራት እቲ ሕብረት ነዚ ጉዳይ ኣብ ዝተመልከተ ነጥቢ ሓባራዊ መርገጽ ከምዘይብለን ተዛሪቡ’ሎ። ንሱ ኣብ ዝሃቦ ቓል፡ “ካልኦት ሃገራት ገና ኣይተሰማምዓሉን ዘለዋ፤ ድሌታተን ድማ ክኽበር ዘለዎ እመስለኒ። ንቐረብ ጋዝ ንኣብነት፡ ንሕና’ውን ድሉዋት የለናን” ኢሉ። እዚ ከምዚሉ እንከሎ፡ ኣካያዲ ናይቲ ኣብ ስሎቫኪያ ዝዓበየ ነዳዲ ኣቕራቢ ትካል ‘SPP’ ዝዀነ፡ ሪቻርድ ፕሮኪፓክ ንቢቢሲ ከም ዝገለጾ፡ ሩስያ ንቐረብ ነዳድን ጋዝን እንተቈሪጻቶ፡ ንሃገራት ኣውሮጳ ዓቢይ ሓደጋ ምዃኑ ኣመልኪቱ። ንሱ ኣብ መግለጺኡ ከምዝበሎ፡ እቲ ሓደጋ ኵሉሳዕ ኣሎ፣ እንተዀነ ትካሉ ንኸምዚ ዝኣመሰለ እዋን ይዳሎ ኣሎ። ሩስያ ኣብ ጉዳይ መሸጣ ጋዝን ነዳድን ትብሎ ከም ዘላ፡ ኵለን ዓደግቲ ሃገራት ብመገዲ’ቲ ንባጤራታት ንዶላር ይኹን ኣውሮ ናብ ሩብል [ባጤራ ሩስያ] ዝቕይር ናይ ብሕታ ዝዀነ ‘ጋዝፕሮም-ባንክ’  ዝተባህለ ባንክ ኣቢለን ክፍሊት ክፍጽማ እያ ትጠልብ ዘላ። ንሱ ወሲኹ፡ ብርግጽ፡ “ንተፈጥሮኣዊ ጋዝ ሩስያ ቀሊል መተካእታ የለን” ኢሉ። ኣተሓሒዙ፡ “ኣብ ተፈጥሮኣዊ ጋዝ ጥራይ ዘይኰነስ፡ ኣብ ልዕሊ ዝዀነ ካብ ሩስያ ዝኣቱ ንብረት ዝግበር እገዳ ኣብቲ ኲናት ኣስተዋጽኦ ይህልዎ ይኸውን እዩ። እቲ ገጢሙና ዘሎ ብድሆ ግን፡ እዚ ኣብ ልዕሊ ጋዝ ዝግበር እገዳ ነቲ ኲናት ደው ከብል ይኽእል ዶ? ዝብል እዩ፡’ ብምባል ስክፍታኡ ገሊጹ። ኣውሮጳዊ ኮሚሽን ብወገኑ፡ ሃገራት ኣውሮጳ ነዚ ጠለባት ሩስያ እንተኣማሊአን፡ ነቲ ኣብ ልዕሊ ሩስያ ዝግበር ዘሎ እገዳ ከላሕልሖ ከም ዝኽእል ብምግላጽ፡  ሕቶ ሩስያ ክንጸግ ክጽውዕ ጸኒሑ እዩ።


ኲናት ዩክሬን፡ ሩስያ ናብ ሃገራት ፖላንድን ቡልጋሪያን ትልእኾ ዝነበረት ጋዝ ኣቋሪጻ

ሩስያ ምስ ኲናት ዩክሬን ብዝተሓሓዝ ኣብ ጎኒ ሃገራት ምዕራብ ንዝተሰለፋ ሃገራት ፖላንድን ቡልጋርያን ትልእኾ ዝነበረት ጋዝ ኣቋሪጻ። ትካል ኢነርጂ ሩስያ ጋዝፕሮም ክልቲአን ሃገራት ነቲ ዝልኣኸለን ዝነበረ ጋዝ ክፍሊት ብመተዓዳደጊ ገንዘብ ሩስያ ክኸፍላ ፍቓደኛታት ስለ ዘይኮና እቲ ቐረብ ጋዝ ተቛሪጹ ኢሉ። ቅድም ኢሉ ኣከፋፈልቲ ጋዝ ክልቲአን ሃገራት ሩስያ ጋዝ ምልኣክ ክተቋርጽ ከም እትኽእል ገሊጾም ነይሮም። ፕሬዝደንት ቭላድሚር ፑቲን "መሓዙት" ዘይኮና ሃገራት ንዝቕበልኦ ጋዝ ሩስያ ብሩብል ክኸፍላ ኣለወን ኢሉ እዩ። እንተኾነ፡ ፖላንድን ቡልጋርያን ሓዊሱ ሃገራት ኤውሮጳ እዚ ሓሳብ ነጺገንኦ። ሩስያ፡ ኣብ ልዕሊ ዩክሬን ብዝፈጸመቶ ወራር ብዝስዓበ እገዳታት ዝተዳኸመ ኣቕሚ መተዓዳደጊ ገንዘባ ንክትውስኽ'ዩ ብሩብል ክኽፈላ ትሓትት ዘላ። ቡልጋሪያ ግን፡ ጋዝ መሳርሒ ፖለቲካ ይኸውን ኣሎ ብምባል ንውሳነ ሩስያ ተቓዊማቶ። ቡልጋሪያ፡ ናይዚ ወርሒ ናይ ጋዝ ክፍሊት ሙሉእ ንሙሉእ ከም ዝፈጸመት ብምግራጽ ኩባኒያ ጋዝፕሮም ዝኣተዎ ውዕሊ ኣየኽበረን ክትብል ከሲሳ። "ብሰንኪ እዚ ኲናት ተፈጥሮኣዊ ጋዝ መሳርሒ ፖለቲካን ቁጠባን ይኸውን ኣሎ" ክብል ሚኒስትሪ ኢነርጂ ኣሉክሳንደር ኒኮሎቭ ተዛሪቡ። ፖላንድ ብወገና ብዘይ ጋዝ ሩስያ ክቕጽል እየ ኢላ። ትካል ጽዓት ፖላንድ ፒጊኤንኣይጂ ናብታ ሃገር ዝኣቱ ዝነበረ ቀረብ ነዳዲ ከም ዝተቛረጸ ኣረጋጊጹ። እቲ ትካል፡ 80 ሚኢታዊት ክዙን ጋዝ ከም ዘለዎ ብምግላጽ፡ ዋዒ ዝርኣዮም ኣዋርሕ ይመጽኡ ስለ ዘለው ጠለብ ጋዝ ክንኪ'ዩ ብምባል ሩስያ ትልእኾ ዝነበረት ጋዝ ምቁራጹ ነታ ሃገር ዓብዪ ስግኣት ከም ዘይኮነ ሓቢሩ። ሕብረት ኤውሮጳ ብወገኑ፡ ስጉምቲ ሩስያ "ዘይቅቡልን ዘይምኹንኑይን" እዩ ዝበለ ኮይኑ ሩስያ ዘይተተኣማምን ኣቕራቢት ጋዝ ምዃና ዘርኢ እዩ ኢሉ።


ኩዕሶ እግሪ፡ ብዝሒ ኣብ ቻምፕዮንስ ሊግ ኣውሮጳ ዝሳተፋ ክለባት ካብ 32 ናብ 36 ክሰፍሕ ተወሲኑ

ቁጽሪ ናይተን ኣብቲ ልዑል ክብሪ ዝወሃቦ ውድድር ቻምፕዮንስ ሊግ ኣውሮጳ ዝሳተፋ ክለባት ካብ 32 ናብ 36 ክብል ምዃኑ ፈደረሽን ኩዕሶ እግሪ ኣውሮጳ ሓቢሩ። ብመሰረት እቲ ሓድሽ ውሳነ፡ ካብ ዓመተ ውድድር ካብ 2024-25 ጀሚሩ፡ ነፍሲ ወከፍ ጋንታ ኣብ 10 ሰሙናት 8 ጸወታታት ከተካይድ እያ። ኣብ ዝሓለፈ ውድድራት ዝነበረን ውጽኢት መሰረት ብምግባር፡ ክልተ ክለባት ናብቲ ውድድር ክውሰኻ ዝቐረበ ጠለብ ግን ተቐባልነት ኣይረኸበን። ፕረዚደንት ፈደረሽን ኩዕሶ እግሪ ኣውሮጳ ኣክሳንደር ሰፈሪን ከም ዝበሎ "እቲ ውድድር ንኹለን ሕልሚ ዘለወን ክለባት ክፉት ኮይኑ ክቕጽል'ዩ"። ኣብ ክንድኡ፡ ክልተ ካብቲ ኣርባዕተ ተወሳኺ ቦታታት ብሃገር ደረጃ ንዝህሉ ውጽኢት ክለባት ክወሃብ'ዩ። እቲ ሳልሳይ ቦታ ድማ፡ ብደረጃ ሃገር ኣብ ሳልሳይ ዝስራዕ ሊግ ሓሙሸይቲ ንዝወጽአት ክለብ ክወሃብ'ዩ። ፈደረሽን ኩዕሶ እግሪ ኣውሮጳ ከም ዝበሎ፡ እቲ ራብዓይ ቦታ ቻምፕዮን ብምዃን ንዝተዓወተት ብንቡር መስርሕ ናብ ዝቕጽል ቻምፕዮንስ ኣውሮጳ ክትኣቱ ዘይክኣለት ክለብ ክወሃብ ተወሲኑ'ሎ። ኣብ ሕሉፍ ውጽኢት ተሳታፍነት ቻምፕዮንስ ሊግ ኣውሮጳ ዝምርኮስ እማመ ግን፡ ንሓያላት ክለባት ዝያዳ ዕድል ዝህብ ብምዃኑ ተቐባልነት ኣይረኸበን። እቲ ውሳነ ብኹሎም ኣባላት ፈጻሚ ኣካል ፈደረሽን ኣውሮጳ ዝተደገፈ ዝረኸበ ምንባሩ ሰፈሪን ጠቒሱ። "ስለዚ፡ ተሳታፍነት ኣብ ስፖርታዊ ብቕዓት ዝተሞርኮሰ ኮይኑ፡ ንኹለን ክሳተፋ ዝምነያ ክለባት ክፉት ክኸውን'ዩ" ኢሉ። በዚ ሓድሽ ቅዲ መሰረት፡ ጋንታታት ናብ ኣርባዕተ ኣባላት ዝሓዘ 8 ምድባት ክኽፈላ እየን። ኣብ ክልተ እግሪ ኣብ ዝካየድ 6 ግጥማት ድማ ክሳተፋ እየን። እተን ክልተ ዝለዓለ ነጥቢ ዘዋህለላ ድማ፡ ናብ ኣውዲቕካ ምሕላፍ ምስ ተቐየረ ድማ ናብ ጉጅለ 16 ይሓልፋ። ማዕረ ነጥቢ ዘዋህለላ እንተኾነን ድማ ኣብ ሜዳታተን ናይ ክልተ እግሪ ይጻወታ። ናይ መወዳእታ ፍጸመ ድማ ኣብ ካልእ ናጻ ሜዳ ይጋጠማ። ኣብ ቀዳማይ ገጽ ናይቲ ውድድር፡ ሓደ ንኹለን ጋንታታት ዘጠቓልል ንጽል ሰሌዳ'ዩ ክህሉ። በዚ መሰረት፡ ነፍሲ ወከፍ ክለብ፡ ኣንጻር ዝተፈላለያ ጋንታታት 8 ግጥማት ከተካይድ'ያ፤ ኣርባዕተ ኣብ ሜዳኣ እቲ ዝተረፈ ኣርባዕተ ድ ማ ኣብ ሜዳታት ካልኦት። እተን ቀዳሞት 8 ጋንታታት ድማ ናብ ኣውድቒካ ምሕላፍ ክሰግራ እየን። ካብ መበል 9ይ ክሳብ መበል 24 ዘለዋ ግን፡ ናብ ኣውዲቕካ ምሕላፍ ንክሰግራ ክልተ እግሪ ጸወታታት ከካይዳ ክግዳዳ እየን። እቲ 'ብዩሮፓ ሊግ' ዝጽዋዕ ኣብ ካልኣይ ደረጃ ዝስራዕን ኣብ 3ይ ደረጃ ዝስራዕ ኮንፈረንስ ሊግ ኣውሮጳ'ውን ተመሳሳሊ ቅርጺ ክህልዎ ምዃኑን ኣብ ቀዳማይ ገጽ ክልቲኡ ውድድራት 36 ጋንታታት ከሳትፍ ምዃኑን ተፈሊጡ። ን240 ክለባት ዝውክል ማሕበር ክለባት ኣውሮጳ፡ "ንዘላቒ፡ ሓላፍነታውን ኣሳታፍን ብዝኾነ መንገዲ ንዕብየት ኩዕሶ እግሪ ኣውሮጳ ዕድል ዝህብን'ዩ" ብምባል ነቲ ብፈደረሽን ኩዕሶ እግሪ ኣውሮጳ ዝጸደቕ ሓድሽ ውሳነ ከም ዝድግፎ ኣፍሊጡ'ሎ።


ዩክረይን ኲናት ደው ንምባል መሬታ ንሩስያ ከምዘይትህብ ኣፍሊጣ

መንግስቲ ዩክረይን፡ ግዝኣቱ ንሩስያ ኣሕሊፍካ ብምሃብ ንዝግበር ምቁራጽ ተዅሲ ከም ዘይሰማማዕ ኣፍሊጡ። ዩክረይን ነዚ ተሪር መግለጺ ዝሃበት፡ ፕረዚደንት ቮሎድሚር ዘለንስኪ እቲ ኲናት ብዲፕሎማሲ ጥራሕ ድሕሪ ምግላጹ እያ። ኣማኻሪ ፕረዚደንት፡ ሚኻይሎ ፖለዶልያክ ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ ሕድገት ንዝዓበየን ዝያዳ ደማውን ወራር መጥቃዕትታት ሩስያ ከቃልዕ ከም ዝኽእል ተዛሪቡ። ሩስያ ብወገና ነቶም ኣብ ምብራቕ ዩክረይን ንእትርከብ ከተማ ሰቨሮዶነስክ ዝከላኸሉ ዘለው ወተሃደራት ንምክርዳን ጻዕርታታ ኣሐዪላ እያ። ብኻልእ ወገን ፕረዚደንት ፖላንድ ኣንድረዘጅ ዱዳ፡ ፈላማይ ኣብ ኪቭ ኣብ ፓርላማ ዩክረይን ብኣካል ብምርካብ መደረ ዘስምዐ መራሒ ኮይኑ ኣሎ። ንሱ፡ ብዛዕባ መጻኢ ዩክረይን ክውስኑ ዝኽእሉ ዩክሬናውያን ጥራሕ እዮም ድሕሪ ምባሉ ኣባላት እቲ ፓርላማ ደው ኢሎም ኣጣቒዖምሉ። ዩክረይን ናብ ኣውሮጳዊ ሕብረት ንክትጽንበር፡ ሃገሩ ዝከኣላ ዘበለ ኩሉ ክትገብር ምዃና'ውን ተዛሪቡ። እንተኾነ ግና ሚኒስተር ኣውሮጳ ፈረንሳ፡ ክለመንት በውን ብሰንበት ምስ ሓንቲ ማእከን ዜና ኣብ ዝገበሮ ቃለመሕትት፡ መስርሕ ምጽንባር ዩክረይን ናብ ኣውሮጳዊ ሕብረት ካብ 15 ክሳዕ 20 ዓመታት ክወስድ ከም ዝኽእል ገሊጹ። ኣብ ምብራቓዊ ክፋል ዩክረይን ኲናት ክቕጽል እንከሎ፡ ሓይልታት ሩስያ ንምምሕዳራዊ ዶባት ዞባ ሉሃንስክ ንምብጻሕ ንምክልኻል ዩክረይን ክጥሕሱ ይፍትኑ ከምዘለው ጠቕላሊ ሓለቓ ስታፍ ሓይልታት ዩክረይን ኣብቲ መዓልታዊ ዝህቦ ጸብጻብ ሓቢሩ። ሩስያ ናብ ሰቨሮዶነስክ ንምጥሓስ ብኣርባዕተ ሸነኻት ፈተነ ከም ዘካየደት ኣመሓዳሪ ዞባ ሉሃንስክ ሰርሂ ሃይዳል ገሊጹ። እቲ ፈተነታት ከምዘይተዓወተ ዝገለጸ እቲ ኣመሓዳሪ፡ ኣብ ልዕሊ መንበሪ ገዛውቲ ደብዳብ ይካየድ ከም ዘሎን ነታ ከተማ ምስ ሊይሲቻንስክ ዘራኽብ ድልድል ከምዝዓነወ ኣረዲኡ። ቢቢሲ ነቲ ክስታት ብነጻ ኣካል ከጻርዮ ኣይከኣለን። ገለ ሃገራት ምዕራብ ምቁራጽ ተዅሲ ክግበር ክጽውዓ እንከለዋ፡ ሩስያ ኣብ ገለ ካብቲ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ወራር ካብ ዝጀመረትሉ 24 ለካቲት ንደሓር ኣብ ዝተቖጻጸረቶ ግዝኣታት ክትጸንሕ ዘኽእል ሓሳባት የቕርባ ኣለዋ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኢጣልያ ማርዮ ድራጊ ብሓሙስ ንባይቶ ሃገሩ ኣብ ዘስምዖ ቃል ስምምዕ ምቁራጽ ተዅሲ "ብዝቐልጠፈ ክብጻሕ ኣለዎ" ኢሉ። ኣማኻሪ ፕረዚደንት ዩክረይን ግና ከምዚ ዓይነት ሓሳባት ነቲ ኩነታት ከም ዘጋድድ ገሊጹ። "እቲ ኲናት ደው ኣይብልን እዩ። ንግዚኡ እዩ ክቋረጽ። ካልእ ዝዓበየን ደማውን ሓድሽ መጥቃዕቲ እዮም ክጅምሩ" ኢሉ። ኣብዚ እዋን ኣብ መንጎ መርገጺታት ሩስያን ዩክረይንን ዘቀራርብ ሓሳብ ምርካብ ከቢድ ምዃኑ ኣብ ርእሰ ከተማ ዩክረይን ዝርከብ ጋዜጠኛ ቢቢሲ ይሕብር።


ኲናት ዩክሬን: ንፑቲን ንምድጋፍ ዘገልገሉ ዝተሰረቑ ገጻት ፍሉጣት ሰባት

ህንዳዊት ጸላዊት ማሕበራዊ ሚዲያ ኢኣር ያሚኒ ኣብ ትዊተር ጽሒፋ ኣይትፈልጥን፤ እኳ ደኣ ነቶም ብዙሓት ኣድነቕታን ሰዓብታን ብኢንስተግራምን ዩትዩብን ጥራይ እያ ትረኽቦም። ኣብ መጀመርታ ወርሒ መጋቢት ግን፡ ሓደ ብናታ ስእሊ ዝተኸፍተ ትዊተር "#ኣብ ጐድኒ ፑቲን'የ። ሓቀኛ ምሕዝነት" ["#IStandWithPutin. True Friendship"] ኢሉ ጽሒፉ። እዚ ጽሑፍ፡ ብምስሊ ክልተ ዝተሓቛቘፉ ደቂ ተባዕትዮ [ሓደኡ ንህንዲ እቲ ሓደ ድማ ንሩስያ ዝወከለ] ዘርኢ ቪድዮ'ውን ዝተሰነየ ነይሩ። ያሚኒ ግን፡ ኣብቲ ዝቕጽል ዘሎ ኲናት ንዩክሬን ኮነ ሩስያ ኣይትድግፍን። "ኣድነቕተይ ነቲ ጽሑፍ ትዊተር እንተርእዮምዎ፡ ብዛዕባይ እንታይ ኢሎም'ዮም ክሓስቡ? ንዕላማኦም ናተይ ስእሊ እንተዘይጥቀሙ ደስ ምበለኒ፡" ትብል። እዚ ናይ ሓሶት መጥቀሚ፡ ኣካል'ቲ ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን ኣብ ትዊተር ንምጉላሕ ዝግበር ዘሎ ወፍሪ'ዩ። እዚኦም፡ ካብ ክልተ ክሳብ ሰለስተ መጋቢት #IStandWithPutin ከምኡ'ውን #IStandWithRussia ዝብሉ ሃሽታጋት ይጥቀሙ ነይሮም። እዚ፡ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ብብዝሒ ትረንድ ክገብር እንከሎ፡ ብፍላይ ኣብ ሃገራት ህንዲ፡ ፓኪስታን፡ ደቡብ ኣፍሪቃን ናይጀርያን ነቲ ኲናት ዝድግፉ ዝንባለታት ክርኣዩ ገይሩ'ዩ። ገሊኦም ከምዚኦም ዝበሉ ምንቅስቓሳት ብሓቂ ንፑቲንን ሩስያን ዘለዎም ድጋፍ ብዝገልጹ ትኽክለኛ ሰባት ዝገበርዎም እዮም። ካልኦት ብዙሓት ኣካውንታት ግን ሓቀኛ ኣይኮኑን። እዚኦም ኣብ ሓደ እዋን ብዙሓት መልእኽታት መመሊሶም ዝጥቅዑ፣ ውሑዳት ናይ ባዕሎም መልእኽቲ ዝጽሕፉን ኣብ ቀረባ እዋናት ዝተኸፍቱን እዮም። ሓደ ካብ መስረትቲ ብኦንላይን ዝበጽሑ ሓደጋታትን ግጉይ ሓበሬታን ዘጽንዕ ኩባንያ ኢኤኤስኤም ቴክኖሎጂ ካርል ሚለር፡ "መብዛሕትኦም ብናይ ሓሶት መጥቀሚ ዝተኸፍቱ ኣብ ገለ ሃገራት ንፑቲን ዘሎ ድጋፍ ዘጕልሑ ዝነበሩ'ዮም፡" ኢሉ። እቲ ኩባንያ፡ ኣብ ውሽጢ ክልተ መዓልታት ጥራይ ንሩስያ ዘለዎም ድጋፍ ንምግላጽ ብዝተፈላለዩ ቋንቋታት ዝተኸፈቱ 9907 መጠቀሚታት ረኺቡ'ዩ። ካብዚኦም እቶም ልዕሊ ሓደ ሽሕ ድማ ናይ ስፓም ባህሪያት ዘለዎም ኮይኖም ረኺብዎም። ቢቢሲ'ውን ኣማኢት ከምዚኦም ዝበሉ ዘይሓቀኛ ገጻት መርመራ ገይሩ'ዩ። በዚ፡ ከምአቲ ሚለር'ውን ዝሓስቦ ትኽክለኛ መሲሎም ክሓልፉ ዝደልዩ ናይ ሓሶት ገጻት ምዃኖም ኣረጋጊጹ። ሪቨርስ ኢሜጅስ ተጠቒምና እቶም ነዚ ዕላማ ዝውዕሉ ዘለው ኣሳእል፡ ካብ ፍሉጣት ሰባት፣ ጸለውትን ተራ ተጠቀምቲ ማሕበራዊ ሚዲያን ዝተወስዱ፡ ግን ከኣ ስእልታቶም ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ንዝኸፈተቶ ኲናት ንምድጋፍ ይውዕሉ ከም ዘለው ዘይፈልጡ ምዃኖም ክንፈልጥ ክኢልና። እዞም መጥቀሚታት መን ከፊትዎም ወይ'ውን ምስ መንግስቲ ሩስያ ዘለዎም ርክብ እንታይ'ዩ ዝብል ግን ክንፈልጥ ኣይከኣልናን። ንኣብነት፡ ፕሪቲ ሻርማ ብዝብል ሽም ዝተኸፍተ መጠቀሚ፡ ኣብ ሚያሚ እትቕመጥ መበቆላ ካብ ህንዲ ናይ ዝኾነት "ሞዴልን ፈጣሪት ስራሕን" ከም ዝኾነ ይገልጽ። እዚ፡ ድሕሪ ክልተ መዓልቲ ወራር ሩስያ ብ26 ለካቲት ዝተኸፍተ እዩ። ሓደ በቲ ትዊተር ዝተለጠፉ ጽሑፋት "ፑቲን ጽቡቕ ሰብ እዩ" ይብል። ኣብዚ ትዊተር ዝወዓለ ስእሊ ግን ኣብ ካልእ ዓለም ናይ ዘላ ውልቀሰብ እዩ። ኣብ ኢንስተግራም 1.5 ሚሊዮን ሰዓብቲ ዘለውዋን ሓሓሊፉ ትዊተር እትጥቀምን ኣውስትራሊያዊት ጸላዊት ማሕበራዊ ሚዲያ ኒኮሌ ቶርን፡ ስእላ ምዃኑ እትገልጽ ውልቀሰብ ተጠቒማትሉ ወይ ተጠቒሙሉ። ህንዳዊ ደራፊ ራጃ ጉጃር ክመስል ዝፈተነ ካልእ መጥቀሚ ድማ ኣሎ። ብ24 ለካቲት'ዩ ንመጀመርታኡ ትዊት ገይሩ። እዚ ኸኣ ናይ መጀመርታ መዓልቲ ወራር ሩስያ እዩ። ኵሎም በዚ መጠቀሚ ዝተለጠፉ 178 ጽሑፋት ድማ ሪትዊት ዝተገብሩ'ዮም። ቢቢሲ፡ ንትሮንን ጉጃርን ረኺቡዎም'ዩ፤ ክልቲኦም እዞም ኣካውንታት ናትና ኣይኮኑን ኢሎም። ኵሎም መርመራ ዝገበርናሎም ኣካውንታት ግን ዘይሓቀኛታት እዮም ክንብል ኣይንኽእልን። ንኣብነት፡ ኣብ ወርሒ ለካቲት 2022 ተኸፊቱ ብ2 መጋቢት ትዊት ምግባር ዝጀመረ ሓደ ገጽ ንውሰድ። ዋላ ሓደ ዝስዕቦ የብሉን፤ ቢቢሲ ነቲ ዝተጠቐመሉ ስእሊ ብሪቨርስ ኢሜጅ ገይሩ ከጻርዮ እንከሎ፡ ናይ ሓደ ኣብ ሊንክዲን ዘሎ ህንዳዊ መንእሰይ ኮይኑ ረኺብዎ። ግን ድማ ሓቀኛ'ዩ፤ ሴንትል ኩማር ዝተባህለ ኢሮነቲክ ኢንጂንየር ዝኸፈቶ ኣካውንት እዩ። ስለ ምንታይ ንሩስያ ዝድግፉ መልእኽታት ንምጥቃዕ ጥራይ ከም ዝኸፈቶ ሓቲትናዮ። "ወትሩ ትዊተር ከፊተ ብብዝሒ ሰባት ዝዘራረብሉ ዘለው ነገር እየ ዝርኢ፣ ስለዚ እቶም ዝተለጠፉ ርእየ መሊሰ ለጢፈዮም፡" ኢሉ። ኣብ ሕሉፍ ሩስያ ንህንዲ ደጊፋታ'ያ፤ ስለዚ ህንዳውያን ሕጂ ንሩስያ ክድግፉ ኣለዎም ኢሉ ይኣምን። እዞም መጥቀሚታት፡ ኣብ ልዕሊ ሃገራት ምዕራብ ዘለዎም ነቐፌታ ዝሓወሱን ኣብ ሞንጎ ሃገራት ብሪክስ ተባሂለን ዝጽውዓ [ብራዚል፡ ሩስያ፡ ህንዲ፡ ቻይናን ደቡብ ኣፍሪቃን] ዘሎ ሓድነት ብምግላጽ ንፑቲን ዘለዎም ድጋፍ ዘርእዩ'ዮም። ዝኾኑ መጥቀሚታት ሓቅነት ኣለዎም'ዶ የብሎምን ዝብል፡ እቲ ዝተኸፈተሉ ግዜ፣ ኣብ መዓልቲ ን24 ሰዓታት ትዊተር ዝገብሩ እንተኾይኖምን ዝጽሕፉሎም ጉዳያትን ርኢኻ ብቐሊሉ ምፍላጥ ከም ዝክኣል ሚለር ገሊጹ። ኢኤኤስኤም፡ ንመርኣዪ ካብ ዝመዘዞም 100 መጠቀሚታት ትዊተር እቶም 41 ስእሊ ከም ዘይብሎም ቢቢሲ ኣረጋጊጹ። ካልኦት 30 ካርቱን መሳሊ ስእሊ ወይ'ውን ከም ፑቲን ወይ ወናኒ ፈይስቡክ ማርክ ዙከርበርግ ዝበሉ ስእሊታት ዝተጠቐሙ'ዮም። እቶም ዝተረፉ ስእሊ እቶም ዝተሰረቑ ገጻት ፍሉጣት ሰባት ዝተጠቐሙ ነይሮም። ትዊተር፡ "ካልኦት ንምትላል፡ ንምድንጋር ወይ ግጉይ ሓበሬታ ንምሃብ ንኻልኦት ውልቀሰባት፡ ጉጅለታት ወይ ትካላት፡" ምምሳል ይኽልክል እዩ። እቲ ኲናት ካብ ዝጅመር ንሕግታት እቲ ትካል ዝጥሓሱ ልዕሊ 100 ሽሕ መጠቀሚታት ከም ዝኣለየ ሓቢሩ። መብዛሕትኦም ድማ ምስቶም #IStandWithRussia ከምኡ'ውን #IStandWithPutin ዝብሉ ሃሽታጋት ዝተኣሳሰሩ'ዮም።


ማሕበር ኵዕሶ እግሪ ኣውሮጳ፡ ንደገፍቲ ሊቨርፑልን ማድሪድን ይቕረታ ሓቲቱ

ኣብ መዛዘሚ ጸወታ ሻምፕዮንስ ሊግ ኤውሮፓ ብሰንኪ ዝተፈጥረ ኵነታት፡ ማሕበር ኵዕሶ እግሪ ኣውሮጳ - ዩኤፋ- ንኵሎም ኣብቲ ኣጋጣሚ ዝተሳተፉ ደገፍቲ ሊቨርፑልን ሪያል ማድሪድን ይቕረታ ብምሕታት፣ ከምዚ ዓይነት ተጓንፎ ድሕሪ ሕጂ ከምዘይድገም ገሊጹ። ደገፍቲ ሊቨርፑል፡ ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም 28 ግንቦት ኣብ ፓሪስ - ፈረንሳ ዝተኻየደ  መዛዘሚ ጸወታ ዝተፈጥረ ዕግርግር፡ ብሰንኪ ኣባላት ፖሊስ፡ ትካላዊ ድኽመትን ልዕሊ ዓቐን ጽቕጥቕን ዝተፈጥረ ምዃኑ እዮም ዝገልጹ። ሪያል ማድሪድ ብወገና፡ ብዛዕባ’ቲ "ዘሕዝን ፍጻመታት" መልሲ ክወሃባ ሓቲታ። ብዓርቢ ዝወጽአ መግለጺ ሪያል ማድሪድ፡ ስለምንታይ ስታድዮም ‘ፍራንስ’ ንመዛዘሚ ጸወታ ከም ዝተመርጸ፣ ብዛዕባ’ቶም ብዘይብቝዕ ሓለዋ ግዳያት ኰይኖም ዝተረፉ ደገፍቲ ሓላፍነት ዝወስድ ኣካልን ምስኡ ዝዛመዱ ጕዳያት ብምጥቃስ መብርሂ ዝሓትት እዩ። "ዝኾነ ደጋፊ ኵዕሶ እግሪ ንኸምኡ ዓይነት ኵነታት ክቃላዕ ኣይግባእን፣ ከምዚ ዓይነት ነገር ዳግማይ ክፍጠር የብሉን፡" ይብል መግለጺ ዩኤፋ። “ኣብቲ ዓቢይ ጽምብል ኵዕሶ እግሪ ክለባት ኣውሮጳ ክኸውን ዝነበሮ፡ ምሸት 28 ግንቦት 2022 ኣብ ፓሪስ ዝተኻየደ መዛዘሚ ጸወታ፡ እቲ ክኸውን ዘይግባኦ ዝነበረ ዘሕዝንን ዘሰንብድን ፍጻመታት ዝተጓነፎም ተዓዘብቲ፡ ዩዌፋ ካብ ልቢ ይቕሬታ ክሓትት ይደሊ።" ፕረዚደንት ፈረንሳ ኢማኑኤል ማክሮን ብወገኑ፡ እቶም ትኬቶም ሒዞም ናብቲ ስታድዮም ከይኣትው ብኣባላት ጸጥታ ዝተዓገቱ ተዓዘብቲ፡ "ኣብ ዝቐለጠፈ ግዜ ትኬቶም ክምለሰሎም ኣለዎ፡” ኢሉ። ማክሮን፡ "እቶም ንየው ነጀው ዝተኸላበቱን ንዝኸፈሉሉ መንበር ክረኽቡ ዘይከኣሉን ተዓዘብቲ የተሓሳስቡኒ፡” ኢሉ። ኣብ ርእሲ'ዚ ማክሮን፡ "መንግስቲ እንታይ ከምዘጋጠመ ከነጽር፡ ሓላፍነት ክውስድን ብዛዕባ’ቲ ኵነታት ንእንግሊዛውያንን ስጳኛውያንን ፈተውትና ብዝርዝር ከረድኦምን ሓቲተ ኣለኹ፡" ኢሉ። ማሕበር ኵዕሶ እግሪ ኣውሮጳ፡ ኣብቲ ኵነታት ካብ መጀመርታ ክሳብ ፍጻመ እንታይ ከም ዘጋጠመ፡ ከምኡ’ውን ካብኡ እንታይ ትምህርቲ ክውሰድ ከም ዝኽእል፡ ብዶክተር ቲያጎ ብራንዳኦ ሮድሪገዝ ካብ ፖርቱጋል ብዝምራሕ ናጻ ጕጅለ ክምርመር ምዃኑ ኣፍሊጡ ነይሩ። ሰበስልጣን ፈረንሳን ዩኤፋን፡ እቶም ደንጉዮም ዝመጽኡን፡ ናይ ሓሶት ትኬትን ዝሓዙን ተዓዘብቲ ጠንቂ ናይቲ ካብ ስታድዩም ፍራንስ ወጻኢ ዝተራእዩ ህውከትን፡ ምድንጓይ እቲ ጸወታ ብልዕሊ ፍርቂ ሰዓትን ምዃኖም ክወቕሱ ተሰሚዖም እዮም። ፖሊስ ኣብ ገለ ደገፍቲ ዘንብዕ ጋዝን ዝንጸግ በርበረን ተጠቒሞም። ብተወሳኺ፡ ጕጅለ ዓዋሉ’ቲ ከባቢ፡ ንገለ ደገፍቲ ዒላማ ከም ዝገበሩ’ውን ተፈሊጡ ኣሎ። ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት ፈረንሳ ጄራልድ ዳርማኒን፡ ኣብቲ መዛዘሚ መዓልቲ ህውከት ዘለዓዓሉ እንግሊዛውያን ደገፍቲ ጥራሕ እዮም ኢሉ። ነዚ መግለጺ ሚኒስተር ፈረንሳ መበገሲ ገይሩ፡ ዋና ዳይሬክተር ሊቨርፑ ቢሊ ሆጋን፡ "እቲ ዝሓለፈ ቀዳም [ደገፍቲ] ዘጋጠሞም ቃንዛ፡ ሓዘን፡ መጕዳእቲ ከይኣክል ሕጂ ድማ ብሓደ ፈረንሳዊ ሚኒስተር፡ ደገፍቲ ሊቨርፑል ጥራይ’ዮም ጸገም ናይቲ ህወከት ምባሉ ‘ዘሕፍር’ ጥራይ'ዩ፡" ኢሉ። ሆጋን ብሓሙስ ኣብ ዝዘርግሖ መግለጺ፡ "ንዩኤፋ፡ ኣብ ዘካይድዎ መርመራ ክምልስዎ ዝግባእ 13 ሕቶታት ኣልዒልና ጽሒፍናሎም ኣለና፡" ይብል። መግለጺ ዩኤፋ፡ "እቲ መርመራ፡ ምሉእ ስእሊ ናይቲ ኣብ ውሽጢ ስታድዩምን ከባቢኡን ኣብቲ መዓልቲ ዘጋጠመ፡ ብግዜ ዝተታሕዘ ፍጻመታት ንምርኣይ ዝዓለመ እዩ፤ ብመንገዲ ዝተፈላለዩ መእተዊታት ኣቢሉ ናብ ስታድዩም ዝመጽአ ዋሕዚ ተዓዘብቲ’ውን ብሓገዝ ዝተፈላለየ መሳርሒታት ክምርመር እዩ፡” ክብል የነጽር። ሓደ ካብ ኣርካናት ክለብ ሊቨርፑል ዝዀነ ሰር ኬኒ ዳግሊሽ፡ እቲ ይቕሬታ ምሕታት ጽቡቕ ጅምር ‘ኳ እንተዀነ፡ ገና ነዊሕ ዝተርፍ ኣሎ፡ ክብል ዘይዕጕብነቱ ገሊጹ’ሎ። "እዚ ይቕሬታ፡ ብዛዕባ ምድንጓይ ምጅማር ጸወታ ዝተዋህበ ናይ ሓሶት መልእኽቲ፡ ኣብ ልዕሊ ደገፍቲ ኣብ ደገ ዘጓነፈ ፍጻመታት፡ ወይ ድሕሪኡ ዝሰዓበ ዕንወትን ኣየጠቓልል እዩ፡" ይብል ዳግሊሽ።


ኲናት ዩክረይን፡ ሃገራት ምዕራብ ተወሳኺ ኣጽዋር ናብ ኪቭ ክልእኻ እየን

ዩክረይን ነቲ ብሩስያ ዝተኸፈታ ሓድሽ መጥቃዕቲ ክትምክት፡ ደገፍታ ተወሳኺ ኣጽዋር ንምልኣኽ ቃል ኣትየን፡፡ ኣመሪካ እትርከበን ደገፍቲ ዩክረይን ብሰሉስ ኣብ ዘካየደኦ ናይ ቪድዮ ኣኼባ ከበድቲ ኣጽዋር፣ ጸረ ታንክን መከላኸሊ ኣየርን ናብ ዩክረይን ንምልኣኽ ተመጻቢዐን ኣለዋ፡፡ ሩስያ ኣብ ምብራቓዊ ዩክረይን ኣዝዩ ዝተፈረሐ ሓድሽ ወታሃደራዊ ወፍሪ ምጅማራ ስዒቡ፡ ዩክረይን ዓርሳ ንምክልኻል ሓገዝ ኣጽዋራት ከምዘድልያ ትገልጽ፡፡ ፕረዚደንት ዩክረይን ቮሎድሚር ዘለንስኪ ብሰኑይ ‘‘ዶንባስ ንምሓዝ ዝግበር ኲናት ተጀሚሩ’’ ክብል ምግላጹ ዝዝከር እዩ፡፡ ሩስያ ኣብዚ እዋን ኣብቲ ግዝኣታት ሉሃንስክን ዶነስክን ዘጠቓለለ ዞባ ዶንባስ ትኹረት ዝገበረ መጥቃዕቲ እያ እተካይድ ዘላ፡፡ ብመሰረት ጸብጻብ ዩክረይን፡ ሓይልታት ሩስያ ካብ ሰኑይ ጀሚሮም ኣብ መላእ እቲ ን 480 ኪሜ ዝዝርጋሕ ድፋዓት ዩክረይን መጥቃዕቲ ከፊቶም ኣለው። ሩስያ ሓድሽ ወፍሪ ምጅማራ ስዒቡ ምዕራባውያን መራሕቲ ብዛዕባ ንዩክረይን ዝገብርዎ ወታሃደራዊ ሓገዝ ዘትዮም ኣለዉ፡፡ ድሕሪ እቲ ኣኼባ፡ ሚኒስትሪ ምክልኻል ኣመሪካ: ቁጽሪ ነፈርቲ ዩክረይን ንምውሳኽን ዝተበላሸዋ ንምዕራይን ተወሰኽቲ ነፈርትን መለዋወጢ ኣካላትን ከምዝተልኣኸ ኣፍሊጡ ኣሎ፡፡ ኣመሪካ ባዕላ ነፈርቲ ከምዘይኣለኸት ዝሓበረ እቲ ሚኒስትሪ ምክልኻል፡ ካብ ኣየኖት ሃገራት ከምዝተልኣኸ እውን ኣይገለጸን፡፡ ፕረዚደነት ዘለንስኪ፡ ኣመሪካ ኣብ ዩክረይን ካብ በረራ ነጻ ክልል ክትእውጅ እንተዘይክኢላ ስራሓት ሶቭየት ዝኾነ ጸረ-ነፈርቲ ክትህባ ክጽውዕ ጸኒሑ እዩ፡፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ፡ ፖላንድ ነፈርቲ ሚግ-29 ካብ ኣመሪካ ተቐቢላ ንዩክረይን ክትህባ ዘቕረበቶ ሓሳብ ኣመሪካ ተቓዊማቶ ነይራ፡፡ ፕረዚደንት ባይደን ድሕሪ እቲ ኣኼባ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ ሃገሩ ክንዲ እቲ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ዕላዊ ዝገበረቶ ናይ 800 ሚልዮን ዶላር ሓገዝ ዝኸውን ተወሳኺ ወታሃደራዊ ድጋፍ ከምእትገብር ተዛሪቡ፡፡ ተወሳኺ ከበድቲ ኣጽዋርን ንናይ መሬት ውግእ ዘገልግል ከበድቲ ብረታትን ከምዝልእኽ እውን ገሊጹ፡፡ ካብ ኣመሪካ ብተወሳኺ ካልኦት ሃገራት እውን ናብ ዩክረይን ኣጽዋር ከምዝልእኻ ኣፍሊጠን ኣለዋ፡፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ቦሪስ ጆንሰን ድሕሪ እቲ ኣኼባ ኣብ ፓርላማ ሃገሩ ኣብ ዘስመዖ ዘረባ፡ ዩክረይን ብዙሕ ኣጽዋር ከምዘድልያን ክልእኹላ ምዃኖምን ሓቢሩ፡፡ ቻንስለር ኦላፍ ስኮልዝ፡ ዩክረይን ካብ ጀርመናውያን ኣፍረይቲ ጸረ ታንክታትን ኣጽዋራትን ክትገዝእ ሃገሩ ገንዘባዊ ሓገዝ ከምእትገብረላ ኣፍሊጡ፡፡ ቼክ ሪፓብሊክ ብተመሳሳሊ ጉድኣት ዝበጸሐን ታንክታትን ድሩዓት መካይንን ዩክረይን ክትጽግን ምዃና ገሊጻ፡፡ እቶም መራሕቲ ኣብ ልዕሊ ሩስያ ክውሰድ ብዛዕባ ዝኽእል ተወሳኺ ማዕቀብን ቀጻሊ ውሕስና ዩክረይንን እውን ዘትዮም፡፡ ሩስያ ብወገና ነቲ ንዩክረይን ዝወሃብ ኣጽዋራት ብትሪ ትቃወሞ ኣላ፡፡ ሚኒስትሪ ምክልኻል ሩስያ፡ ኣመሪካን ንሳ እትቆጻጸረን ሃገራትን ነቲ ኲናት ንምንዋሕ ይጽዕራ ኣለዋ ክብል ከሲሱ፡፡


ኣብ ዩክረይን ዝተገብረ መጥቃዕቲ ጅማሮ ጥራሕ'ዩ - ቮልድሚር ዘለንስኪ

ፕረዚደንት ዩክረይን፡ ቮሎድሚር ዘለንስኪ፡ ብሓደ ሩስያዊ ጀነራል ንዝተዋሃበ ርእይቶ ብምጥቃስ፡ መጥቃዕትታት ሩስያ፡ ኣብ ዩክረይን ከምዘይብቅዕ ተዛሪቡ። እቲ ጀነራል ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ፡ ሞስኮ ንደቡባዊ ዩክረይን ክትቆጻጸር ዝደለየት፡ ካብ ሞልዶቫ ክትንጸል ንእትደሊ ዞባ ትራንስኒስትርያ ቅርበት ስለዘለዎ እዩ ምባሉ ይግለጽ። ሩስያ ንኻልኦት ሃገራት ናይ ምውራር ድሌት ኣለዋ ዝበለ እቲ ፕረዚደንት፡ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ተኸፊቱ ዘሎ መጥቃዕቲ ጅማሮ ጥራሕ እዩ ኢሉ። እቲ ፕረዚደንት ኣብቲ መዓልታዊ ዝህቦ መብርሂ፡ "እዚ ነቲ ብተደጋጋሚ ክብሎ ዝጸናሕኩ መረጋገጺ እዩ፡ ወራር ሩስያ ኣብ ዩክረይን ከም መጀመርታ እዩ፤ ብድሕሪኡ ናብ ካልኦት ሃገራት ክቕጽሉ እዩ ድሌቶም" ኢሉ። "ነዚ ሕልሚ ናይ ፌደሬሽን ሩስያ ምብርዓን ኣገዳሲ ክሳዕ ዝኾነ ንሕና ንገዛእ ርእስና ክንከላኸል ኢና። እንተኾነ ግና ኩለን እተን ከማና ብዓወት ህይወት ኣብ ልዕሊ ሞት ዝኣምና ሃገራት ምሳና ክቃለሳ ኣለወን። ንሕና ኣብዚ መስመር ኣብ ቅድሚት ስለዘሎና ክሕግዛና ይግባእ። ቀጺሉ ናብ መን እዩ? ቀጺሉ ክመጾ ዝኽእል ዝኽእል ዝኾነ ይኹን ኣካል ሎሚ ገለ ነገር ንኸይስእን ዘይሻራዊ ክኸውን እንተደልዩ፡ እቲ ዝኸፍአ ምርጫ እዩ። ምኽንያቱ ኩሉ ክትስእን ኢኻ" ኢሉ። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ሞልዶቫ ብወገኑ ርእይቶ ሜጀር ጀነራል ሩስታም ሚነካየቭ ኣዝዩ ከምዘሻቐሎ ብምግላጽ፡ ንኣምባሳደር ሩስያ ጸዊዑ ከምዘዘራረበ ጸብጻባት ሓቢሮም። ሞልዶቫ ዘይሻራዊት ሃገር ምዃና ዝገለጸ እቲ ሚኒስትሪ፡ እዚ መትከል "ፌደሬሽን ሩስያ ብእትርከቦም ኩሎም ዓለምለኻውያን ተዋሳእቲ ክኽበር ይግባእ" ኢሉ። ብኻልእ ወገን ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶንዮ ጉተሬዝ ኣብ ዝቕጽል ሰሙን ምስ መራሕቲ ሩስያን ዩክረይንን ክራኸብ ምዃኑ ተገሊጹ። ሰሉስ ኣብ ሞስኮ ምስ ቭላድሚር ፑቲን ክራኸብ ትጽቢት ዝግበረሉ እቲ ዋና ጸሓፊ ካብኡ ቀጺሉ ሓሙስ ናብ ኪቭ ብምምራሕ ምስ ፕረዚደንት ቮሎድሚር ዘለንስኪ ክራኸብ እዩ። እቲ ዋና ጸሓፊ ነቲ ግጭት ኣብ ምፍታሕ ንጡፍ ተራ ክጻወት ጸቕጥታት ክግበረሉ እዩ ጸኒሑ። ሩስያን ዩክረይንን ካብ መስረትቲ ሃገራት እቲ ውድብ እየን።


ሕቡራት ሃገራት ኲናት ዩክረይን ዓለምለኻዊ ቅልውላው መግቢ ከስዕብ'ዩ ክብል ኣጠንቂቑ

ብሰንኪ እቲ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ዝፈጸመቶ ወራር፡ ኣብ ዝቕጽሉ ኣዋርሕ ዓለምለኻዊ ሕጽረት መግቢ ከጋጥም'ዩ ክብል ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣጠንቂቑ። ዋና ጸሓፊ ኣንቶኒዮ ጉተሬስ፡ እቲ ኲናት ብሰንኪ ወሰኽ ዋጋታት፡ ኣብ ድኻ ሃገራት ዘጋጠመ ሕጽረት ውሕስና መግቢ ናብ ዝኸፍአ ደረጃ ደይቡ ኣሎ ኢሉ። ወሲኹ፡ ምህርቲ ሰደድ ዩክረይን ናብቲ ቅድሚ ኲናት ዝነበሮ እንተዘይተመሊሱ፡ ዓለም ንዓመታት ክዘልቕ ዝኽእል ዓጸቦ ከጋጥማ'ዩ ክብል ተዛሪቡ። ልዑል መጠን ዘይቲ ሱፍ ከምኡ'ውን ከም ስርናይን ዕፉንን ዝበሉ ምህርታት ናብ ዕዳጋ ዓለም ሰደድ ዝግበረሎም ዝነበሩ ወደባት ዩክረይን ብሰንኪ እቲ ዝቕጽል ዘሎ ኲናት ኣገልግሎት ይህቡ የለውን። እዚ ድማ፡ ዓለምለኻዊ ቀረባት ክንኪ ከምኡ'ውን ዋጋታት ሓለኽቲ ክንህር ምኽንያት ኮይኑ ኣሎ። ውድብ ሕቡራት ከም ዝብሎ፡ ዓለምለኻዊ ዋጋ መግቢ ምስ ናይ ዝሓለፈ ዓመት ተመሳሳሊ እዋን ክነጻጽር እንከሎ ልዕሊ 30 ሚኢታዊት ወሰኽ ኣርእዩ'ዩ። ኣንቶኒዮ ጉተረስ ትማሊ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ እቲ ጎንጺ፡ ጽልዋታት ክሊማዊ ለውጥን ለበዳ ኮቪድን ተወሲኽዎ፡ "ብዓሰርተታት ሚሊዮናት ንዝቑጸሩ ሰባት ንሕጽረት ውሕስና መግብን ንእኡ ስዒቦም ዝመጽኡ ሕጽረት መኣዛዊ መግቢ፣ ጥምየትን ዓጸቦን ከቃልዕ" ምዃኑ ተዛሪቡ። "ብሓባር እንተሰሪሕና፡ ሕጂ ኣብ ዓለም እኹል መግቢ ኣሎ'ዩ። እዚ ጸገም ሎሚ እንተዘይፈቲሕናዮ ግን ኣብ ዝቕጽሉ ኣዋርሕ ዓለምለኻዊ ሕጽረት መግቢ ክንርኢ ኢና" ኢሉ። ፍርያት መግቢ ዩክረይን እንከየወሃሃድኻ ውጽኢታዊ ፍታሕ ቅልውላው መግቢ ምምጻእ ኣይክኣልን ክብል ዘጠንቀቐ እቲ ዋና ጸሓፊ፡ እቶም ናብ ዕዳጋ ዓለም ዝቐርቡ ሩስያን ቤላሩስን ዘፍርይኦም ድኹዒታት'ውን ኣብ ግምት ክኣትው ከም ዘለዎም ሓቢሩ። ምህርታት ሰደድ ናብ ንቡር ቦታኦም ንምምላስ ምስ ሩስያን ዩክረይንን ከምኡ'ውን ኣመሪካን ሕብረት ኤውሮጳን "ጽዑቕ ርክብ" ከም ዝነበሮ'ውን ገሊጹ። ወሲኹ፡ "እቲ ዝተሓላለኸ ጸገማት ድሕነት፡ ቁጠባን ፋይናንሳዊ ጉዳያትን ሰናይ ፍቓድ ኩሉ ወገን ይደሊ'ዩ" ኢሉ። ባንኪ ዓለም፡ ጸገም ውሕስና መግቢ ንምፍታሕ ንዝሕግዙ ፕሮጀክታት ዝውዕል ተወሳኺ ሓገዝ 12 ቢሊዮን ዶላር ከም ዝገብር ትማሊ ወግዓዊ ገይሩ። ሩስያን ዩክረይንን 30 ሚኢታዊት ቀረብ ስርናይ ዓለም ዘፍርያ ኮይነን፡ ቅድሚ እቲ ኲናት ዩክረይን ወርሓዊ 4.5 ሚሊየን ቶን ፍርያት ሕርሻ ሰደድ ትገብር ነይራ። ድሕሪ ወራር ሩስያ ግን፡ ምህርቲ ሰደድ ተዀሊፉ ዋጋታት ንሂሮም። ብቐዳም ህንዲ ሰደድ እትገብሮ ስርናይ ጠጠው ድሕሪ ምባላ'ውን ነቲ ኩነታት ኣጋዲድዎ ኣሎ። ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ኣብዚ እዋን ኣብ ዩክረይን ካብቲ ሕሉፍ ዘመነ ምህርቲ ዝተኣከበ ኣስታት 20 ሚሊዮን ቶን እኽሊ ምህላው ብምሕባር፡ እዚ ናብ ዕዳጋ ክዝርጋሕ እንተኽኢሉ እቲ ጸቕጢ ከፍኩሶ ከም ዝኽእል ሓቢሩ። ቅድሚ ወራር ሩስያ'ውን እንተኾነ ቑጽሪ ብሕጽረት ውሕስነት መግቢ ዝጥቅዑ ሰባት ይውስኽ'ኳ እንተነበረ፡ ሩስያ ግን እቲ ኩነታት ክጋደድ ትገብር ኣላ ክብል ሚኒስትሪ ጉዳይ ወጻኢ ጀርመን ከሲሱ። "ሩስያ ናይ እኽሊ ኲናት ከፊታ ዓለምለኻዊ ቅልውላው መግቢ ተስዕብ ኣላ። እዚ ኽኣ ሚሊዮናት [ብፍላይ ኣብ ማእከላይ ምብራቕን ኣፍሪቃን] ንሓደጋ ጥምየት ተንጸላልዮም ኣብ ዘለውሉ ግዜ'ያ ትገብሮ ዘላ" ኢሉ።


ጥዕና፡ በዲዶ ህበይ፡ ምጽኣተ ሓድሽ ኣሻቓሊ ለበዳ'ዶ ይኸውን?

ክሳብ ሕጂ፡ መብዛሕትና ካብ ጭንቅን ስግኣትን ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣይተናገፍናን፤ ሕጂ ኸኣ ካልእ ቫይረስ መጺኡ ኣሎ። ንግዜኡ በዲዶ ህበይ እዩ ዝመስል ዘሎ። ኣብዚ ግዜ፡ ኣብተን ክርኣየለን ተባሂሉ ትጽቢት ዘይግበር ዝነበረ ብሪጣንያን ካልኦት 11 ሃገራትን ኣስታት 80 ሰባት በዚ ሕማም ከም ዝተለኸፉ ተረጋጊጹ ኣሎ። ብሰንኪ እዚ ቫይረስ፡ እንታይ'ዩ ዝምዕብል ዘሎ? ክንጭነቕ ድዩ ዘለና? ወይስ ምስ ኮቪድ-19 ዝኣመሰለ ለበዳ ብምሕላፍና ከዛንየያ'ዩ ዘለዎ? እንተዀነ እዚ ኮቪድ-19 ከም ዘይኰነ ንጻረ የድሊ። ዝርግሐ ፍንጣጣ ህበይ ንምቍጽጻር፡ ካብቲ ዝጸንሐ እገዳታት ምንቅስቓስ ብዙሕ ኣይረሓቕናን ኣለና። ይዅን'ምበር፡ እዚ ዘይተለምደን ቅድሚ ሕጂ ተራእዩ ዘይፈልጥን ለበዳ በዲዶ ህበይ እዩ። እቲ ሕማም፡ ንተመራመርቲ ከይተረፈ'ዩ ኣተሓሳሳቢ ኰይኑ ዘሎ። እዚ ቫይረስ፡ ወትሩ ባህሪያቱ ክቐያይር እንከሎ የስግእ እዩ። ክሳብ ሕጂ ድማ፡ በዲዶ ህበይ ንምትንባዩ ቀሊል ኰይኑ እዩ ጸኒሑ። ብተፈጥሮ፡ ቫይረሳት እዚ ሕማም ኣብ እንስሳ በረኻ ዝርከቡ ኰይኖም ካብ ህበይ ንላዕሊ ኣብ ኣናጹ እዮም ዝነብሩ ተባሂሉ ይግመት። ኣብ ምዕራብን ማእከላይን ኣፍሪቃ ኣብ ዝርከቡ ኣግራብ ሓደ ሰብ በቲ ሕማም እንተ ተለኺፉ እሞ ምስ ካልእ ሰብ እንተ ተራኺቡ እቲ ሕማም ይመሓላለፍ። በዚ ሕማም ዝተለኸፉ ሰባት፡ ቈርበቶም ሽፍ ይብል፤ ጸኒሑ ኸኣ እናሓበጠ ይኸይድ። እዚ ቫይረስ፡ ካብ ሓደ ሕሙም ሰብ ናብ ካልእ ጥዑይ ሰብ ንኽመሓላለፍ፡ ነዊሕ ናይ ምትንኻፍ ግዜ የድልዮ። እቲ ለበዳ ፈኲስ እንተዀይኑ፡ ባዕሉ ግዜኡ ሓልዩ የቋርጽ። እቶም ሕጂ ኣብ ብሪጣንያን ዝተፈላለያ ሃገራትን በዚ ቫይረስ ተለኺፎም ዘለው ሰባት፡ ናብ ካልኦት ሃገራት ተጓዒዞም ዝነበሩ'ዮም ተባሂሉ ኣሎ። ኣብዚ እዋን ዘተሓሳሳብ ጉዳይ ግን እዚ ዝስዕብ እዩ፤ ዳይረክተር 'ኢንስቲትዩት ሳይንስ ለበዳ' ኦክስፎርድ ፕሮፌሰር ሰር ፒተር ሆርቢ፡ "ኣብ ዝተፈለየ ኵነታት ኢና ዘለና፤ ኣዝዩ ዝገርምን ዘጨንቕን እዩ፡" ኢሉ። ወሲኹ፡ "እዚ ኮቪድ ቁጽሪ ክልተ ኣይኮነን፤ ግን ድማ ከነወግዶ ዝግበኣና ቫይረስ እዩ። ስለዚ፡ እዚ ሕማም ከታጥሕ ከይተጸበና፡ ዝግባእ ስጕምቲታት መከላኸሊ ክንወስድ ኣለና፡" ይብል። ንሕሙማት በዲዶ ህበይ ዝሓከም ዶክተር ኣድለር'ውን በዚ ይሰማማ "እዚ፡ ቅድሚ ሕጂ ዝርኣናዮ ቅርጺ ኣመዓባብላ ኣይኮነን፣ ዝገርም'ዩ፡" ኢሉ። እዚ ለበዳ፡ ዝተፈለየ ምዃኑ'ኳ እንተ ተፈለጠ ስለ ምንታይ'ዩ ዝተፈለየ ኰይኑ ዝብል ግን ኣይፍለጥን። ክልተ ግምታት ግን ኣለው። ሓደ፡ እቲ ቫይረስ ተቐይሩ'ዩ ዝብል ኰይኑ፡ እቲ ካልኣይ፡ እቲ ናይ ቀደም ቫይረስ ክዝርግሓሉ ዝደሊ ምቹእ ግዜ ረኺቡ ኣሎ ዝብልን እዮም። እቲ ሕጂ ተራእዩ ዘሎ በዲዶ ህበይ፡ ምስቶም ኣብ 2018 ከምኡ'ውን 2019 ዝተራእዩ ዓይነታት ቫይረስ ኣዝዩ ዝተቐራረበ እዩ። እዚ፡ ናይ ሕጂ ግን ሓድሽ ዓሌት ድዩ ዝብል ኣይተረጋገጸን። ንዝሓለፉ ዓሰርታት ዓመታት፡ ዓለም ከም ኢቦላን ዚካን ዝኣመሰሉ ትጽቢት ዘይተገብሮም ዓበይቲ ለበዳታት ርእያ እያ። ካብዚ ከም እንምሃሮ፡ እቲ ቫይረስ ነዚ ኣጋጣሚ ንኽጥቀም ንርእሱ ክቕይር ኣለዎ። ፕሮፌሰር ሃይጂንን ሕማማት ትሮፒክን ለንደን ኣደም ኩቻርስኪ፡ "ኢቦላ፡ ኣተሓሳሳቢ ክሳብ ዝኸውን፡ ንምግታኡ ቀሊል እዩ ኢልና ንሓስብ ነይርና፡" ኢሉ። ሕደ-ጾታውያንን ምስ ክልተኡ ጾታ ዝራኸቡ ደቂ ተባዕትዮን ግን ስለምንታይ ዝያዳ በዚ ሕማም ዝልከፉ ዘለው? ኣጋጣሚ ድዩ? ወይስ ንሳቶም ብዛዕባ ጾታዊ ጥዕናን ብቐጻልነት ምርመራ ኣብ ምግባር ግዱሳት ስለዝዀኑ እዩ? ንጹር ኣይኮነን። እዚ ለበዳ ባዕሉ ክጠፍእ'ዩ ኢሉ ትጽቢት ዝገብር ዶክተር ኣድለር፡ "ዝያዳ ኣብ ዘመነ በዲዶ ካብ ዝነበረ ፍጥነት ንላዕሊ ይስፋሕፋሕ ኣሎ። ግን ከኣ ዝርጋሐኡ እናወሰኸ ከም ዝኸይድ ዘመላኽት ነገራት ኣይርኣናን፡" ኢሉ። እቶም ክሳብ ሕጂ በዚ ቫይረስ ዝተለኸፉ ሰባት፡ ብኸመይ እዮም ተታሒዞም ዝብል መርኣዪ ኣይህቡን ዘለው። ስለዚ፡ እዚ ቫይረስ ኣብ መላእ ኤውሮጳ ጥራይ ዘይኮነ ካብኡ ወጻኢ'ውን ክህሉ ይኽእል'ዩ። ይዅን'ምበር "ህዝቢ ብዙሕ ክጭነቕ ዘለዎ ኣይመስለንን። ኵሎም ምስቲ ቫይረስ ዝተሓሓዙ ነገራት ኣይፈለጥናዮምን ዘለና፤ ኣይተቘጻጸርናዮን'ውን፡" ኣብ ትካል ሃይጅንን ሕክምና ትሮፒክን ለንደን ፕሮፌሰር ጂሚ ዎትዎርዝ ይገልጽ። ክዝንጋዕ ዘይብሉ ግን፡ ኣብ እዋን ለበዳ ኮቪድ-19 ዝነበርናሉ ኵነታት ኣይኮንናን ዘለና። በዲዶ ህበይ ሓድሽ ዘይኮነ፡ ኣቐዲሙ ዝፍለጥ ዝነበረ ቫይረስ እዩ፤ ክታበትን ሕክምናን'ውን ኣለዎ። መብዛሕትኡ ቀልጢፉ ዝሓዊ ኰይኑ፡ ኣብ ህጻናት፡ ነፍሰ ጾር ኣደታትን ድኹም ዓቕሚ ምክልኻል ኣብ ዘለዎም ሰባት ግን ኣዝዩ ሓደገኛ ክኸውን ይኽእል። ብመንጽር ኮቪድ ክርአ እንከሎ፡ እዚ ሕማም ናይ ምትሕልላፍ ተኽእሎኡ ዝሕል ዝበለ እዩ። ፍሉይን ቃንዛ ዘለዎ ሳሓ ስለ ዘርኢ ኸኣ፡ ብቐሊሉ ክፍለጥ ይኽእል። ዳይረክተር ውድብ ጥዕና ዓለም ኣብ ኤውሮጳ፡ ሃንስ ክሉጅ ግን፡ "ሰባት ብብዝሒ ኣብ ዝእከቡሎም፡ በዓላትን ውራያትን ዝርግሐ እዚ ቫይረስ ክሰፍሕ ይኽእል'ዩ፡" ክብል ኣጠንቂቑ።ዕ።


ሚኖ፡ ንኩዕሶ እግሪ ኣውሮጳ ከም ድላዩ ዝዝውር ዝነበረ ፍሉጥ በዓል ሃፍቲ ሞይቱ

"ሚኖ" ብዝብል ብሰፊሑ ዝፍለጥን ንኩዕሶ እግሪ ኣውሮጳ ከም ድላዩ ዘሽከርክር ዝነበረን በዓል ጸጋ ሞይቱ። ጥሙር ዜግነት ሆላንድን ጣልንያንን ዘለዎ ሚኖ፡ ከም በዓል ቅድሚት-ተጻዋቲ ሃላንድ ዶርትመንዱ፣ ተጻዋቲ ማንችስተር ዩናይትዱ ፖል ፖግባ፣ ዝላታን ኢብራሂሞቪች፣ ሄንሪክ ሚኪታሪያንን ዴ ሊት ዝኣመሰሉ ህቡባት ተጻወትቲ ኩዕሶ እግሪ ወኪል እዩ ነይሩ። ብተወሳኺ ሚኖ፡ ፕሬዝደንት ወኪል ተጻወትቲ ፍሉጥ ማሕበር  'ፉትቦል ፎረም' እዩ። ህይወቱ ምስ ሓለፈት፡ 'ሚኖ ንዘልኣለም ክንናፍቖ ኢና' ይብል ካብ ስድራኡ ዝወጽአ መግለጺ ሓዘን። ሚኖ መን እዩ ነይሩ? ኣብ ጣልያን ተወሊዱ ኣብ ከተማ ኔዘርላንድስ ሃርለም ከም ዝዓበየ ዝንገረሉ  ሚኖ ራዮላ፡ ኩሎም ዝስማምዕሉ ዕሉል ደላሊ እዩ ነይሩ። ኣብ እዋን ቁልዕነቱ ኣብ ናይ ኣቡኡ ቤት ብልዒ [ሬስቶራንት] ትሕትን ላዕልን ኢሉ እዩ። ጎናጎኒ ድማ፡ ናብ ዩኒቨርሲቲ ኣትዩ ሕጊ ኣጽኒዑ። ራይላ፡ ቋንቋታት ጣልያንኛ፣ ጀርመንኛ፣ ስፓኒሽ፣ ፈረንሳይኛ፣ ፓርቹጊዝ፣ ደችን እንግሊዝኛን ኣጸቢቑ ይመልኽ። ንሱ፡ ገና ወዲ 18 ዓመት እናሃለወ እዩ ኣብ ኔዘላንድስ ናይ ሓደ በጻሕቲ [ትሕቲ ዕድመ] ክለብ ሓለፊ ምዃን ዝኸኣለ። ካብኡ ድማ፡ ናብቲ ቀንዲ ተውህቦኡ ከም ዝኾነ ዝእመነሉ፡ ፈጻሚ ስራሕ ኮይኑ ዝተቖጽረ፡ ንሓደ ትካል ወኪል ኮይኑ ክሰርሕ ጀሚሩ። ናይ መጀመርታ ስርሑ ድማ፡ ተስፋ ዝተብረሎም ትሕቲ ዕድመ ደቂ ደች ተጻወትቲ ንክለብ ጣልያን ዝኾነ ሴሪ ኤ ክድልል ነይሩ። ኣብ እዋን ቁልዕነቶም፡ ብድለላ ራዮላ ናብ  ጣልያን ከምኡ'ውን ናብ  እንግሊዝ ኣትዮም ስሞም ካብ ዘጸውዑ፡ ዴኒስ ቤርግካምፕ ሓደ እዩ። "ይንኣስ ይዕበ ናትካ እዩ ናትካ' ዝብል ራዮላ፡ ካብቲ ተቖጺሩ ይሰርሐሉ ዝነበረ ትካል ለቒቑ፡ ናይ ዓርሱ ናይ ወኪል ኤጀንሲ ከቑም ክኢሉ። ሕዚ ሕዚ፡ ኣብ ኣውሮጳ ስሞም ዝጽውዑ ብዙሓት ፍሉጣት ተጻወትቲ ኩዕሶ እግሪ፡ ንራዮላ ውክልና ሂቦምዎ ነይሮም። ኣብ 2016 ራዮላ ሓደ 'ታሪክ ሰሪሑ'። ኣብቲ እዋን፡ ናይ ዓለም ሪከርድ ዝነበረ ዋጋ፡ ፖል ፖግባ፡ ካብ ዩቬንቱስ ናብ ማንችስተር ዩናይትድ ክዛወር ገይሩ። ዝተኽፈሎ ድማ 105 ሚሊዮን ዩሮ ነይሩ። ብልሓተኛ ራዮላ፡ ካብዚ ዝውውር፡  ኣስታት 25 ሚሊዮን ዩሮ ከም ዝሓፈሰ ይዝረብ። ብድሕሪ እዚ ናብ ኣሜሪካዊት ኣብ ገማግም ባሕሪ እትርከብ ከተማ ማያሚ ኣምሪሑ 9 ሚሊዮን ዩሮ ኾጭ ኣቢሉ ንቤተ-መንግስት ኣመሪካ ዘንዕቕ መንበሪ ገዛ ሰሪሑ ተባሂሉ። ሚኖ ዝተሰመዖ ካብ ምዝራብ ንድሓር ኣይብልን እዩ ዝበሃል። ብ'ኣይትንኩኡኒ' በሃላይነቱ ዝፍለጥ ራዮላ፡ ኣብ ትሕቲኡ ንዘለዉ ተጻወትቲ ዝነቐፉ ነባራት ተጻወተትቲ ኮኑ ተንተንቲ ኩዕሶ እግሪ፡ ኣትሪሩ ብምጽራፍ እዩ ዝፍለጥ።


ኣብ ኢትዮጵያ፣ ኬንያን ሶማልያን 14 ሚልዮን ህዝቢ ኣብ ድርኩኺት ጥሜት ይርከብ ተባሂሉ

ኣብ ኢትዮጵያ፡ ኬንያን ሶማልያን 14 ሚልዮን ህዝቢ ብሰንኪ ድርቂ ንሕሱም ጥሜት ከም ዝተቓለዐ፡ ብዙሓት ትካላት ግብረ ሰናይ ገሊጾም። እቶም ገበርቲ ሰናይ፡ ነቲ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ተኸሲቱ ዘሎ ድርቂ ቅልጡፍ ምላሽ ክወሃቦ'ውን ሓቲቶም። ብተወሳኺ ብዝሒ ንጥሜት ዝተቓለዐ ህዝቢ ልዕሊ እቲ ዝተገልጸ ክኸውን ከም ዝኽእል ኣመልኪቶም። እዞም ልዕሊ ኣርባዓ ዝኾኑ ዘይመንግስታዊ ትካላት ግብረ ሰናይ፡ ዝኸፍአ ሓደጋ ቅድሚ ምብጽሑ ጻዕርታት ክግበር ሓቲቶም። ዛጊድ 14 ሚልዮን ህዝቢ ንጥሜት ከም ዝተቓለዐን፡ ኣድላይ ዝበሃል ድጋፍ እንተዘይተገይሩ፡ ብዝሒ ግዳያት ናብ 20 ሚልዮን ክብ ክብል ከም ዝኽእል'ውን ኣጠንቂቖም። እዞም ትካላት ነዚ መግለጺ ዘውጽኡ፡ ሕብረት ኣውሮጳን ኣዋሃዲ ሰብኣዊ ረድኤት ውድብ ሕቡራት ሃገራትን፡ እቲ ድርቂ ኣመልኪቱ ጽባሕ ሰሉስ 18 ሚያዚያ 2014 ዓ.ም [ኣቆጻጽራ ግእዝ] ዘተ ንምግባር መደብ ምሓዞም ስዒቡ እዩ። እቶም ብሰንኪ ደርቂ ንጥሜት ዝተቓልዑ ሚልዮናት፡ ብለበዳ ኮቪድ-19 ፣ ብጎንጽታት፣ ብኣንበጣን ኲናት ሩሲያ-ዩክሬንን ስዒቡ ዋጋ ሸቐጣት ንሂሩ ስለ ዘሎ ኩነታት ተሓላሊኹዎም ከም ዘሎ ይእመን። ካብቶም እቲ መግለጺ ዘውጽኡ ትካላት ግበረ ሰናይ፡ ትካል መድሕን ህጻናት ውድብ ሕቡራት ሃገራት (ዩኒሴፍ)፣ ክርስቲያን ኤይድ፣ ዳኒሽ ሬፊዩጂ ካውንስል፣ ኖርዌጂያን ሬፊውጂ ካውንስል፣ ኦክስፋም፣ ፕላን ኢንተርናሽን ዎርልድ ቪዥን ይርከብዎም። ካብቶም ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ንጥሜት ተቓሊዖም ዘለዉ 14 ሚልዮን ሰባት፡ ፍርቆም ዝኾኑ ህጻናት ኮይኖም፡ ቀልጢፉ ዝናብ እንተዘይዘኒቡ፡ ዋጋ ኣእኻልን መሰረታዊ ሸቐጣትን ኣዝዩ ክንህርን እቲ ኩነታት ክጋደደ ከም ዝኽእልን ኣተሓሳሶቦም። ዝናብ እንተተተረኺቡ'ውን፡ ሰባት ካብቲ ኣትዮምዎ ዘለዉ ቅልውላው ንክወጽኡ ኣዋርሕ ክወስደሎም ስለ ዝኽእል ህጹጽ ሓገዝ ከም ዘድሊ ተገሊጹ። ውድብ ምግቢ ዓለም፡ ኣብ 2020 መወዳእታ፡ ንጥሜት ዝተቓልዑ ሰባት ቁጽሮም ናብ 20 ሚልዮን ክብ ክብል ከም ዝኽእል ኣጠንቂቑ ነይሩ። ኣብ ሰለስቲአን ሃገራት ዝንቀሳቐሱ ግብረ ሰናይ ትካላት፡ ህይወት ናይ ምድሃን ተግባር ንምስራሕ፡ 4.4 ሚልዮን ዶላር ከም ዘድሊ ሓቲቶም'ኳ እንተነበሩ፡ ዛጊድ ኣብ'ዚ እቶ ዝበሃል ድጋፍ ኣይተረኽበን ኢሎም። ንኣብነት፡ ኣብ ሶማልያ ጥራይ፡ ንሰብኣዊ ንጥፈታት ካብ ዝተሓታተ ገንዘብ ሓሙሽተ ሚኢታዊት ጥራይ ከም ዝተረኽበ ተሓቢሩ።


ኲናት ዩክረይን፡ ኔቶ እንታይ እዩ ንወራር ሩስያ ዝሃቦ ግብረመልሲ'ኸ እንታይ ይመስል?

ፊንላንድን ሽወደንን ናብ ኔቶ ናይ ምጽምባር ሕቶ ከቕርባ ትጽቢት ይግበር ብምህላው፡ እቲ ወተሃደራዊ ኪዳን ኔቶ ኣብ ቀረባ ግዜ ከስፋሕፍሕ ከምዝኽእል ይግመት። ኣብዚ እዋን ሃገራት ኔቶ ንወራር ሩስያ ንምምካት፡ ካብ ሚሳይላት ክሳዕ ታንክታትን ከበድቲ ኣጽዋርን ዝበጽሕ ቢልዮናት ዶላራት ዋጋ ዘውጽእ ሓገዛት ንዩክረይን የበርክታ ኣለዋ። ኔቶ፡ ኣሜሪካ፡ ካናዳ፡ እንግሊዝን ፈረንሳን ዝርከባአን 12 ሃገራት ኣብ 1942 ዝመስረተኦ ወተሃደራዊ ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ እዩ። ብመሰረት'ዚ ውዕል፡ ዝዀነት ኣባል ሃገር ወተሃደራዊ መጥቃዕቲ ምስ ዝገጥማ ሓቢረን ክልዓላን ክቘማላን ኪዳን ኣተዋ። ቀንዲ ዕላማ ኔቶ ድማ፡ ምስፍሕፋሕ ሩስያ ኣብ ኤውሮጳ ንምግታእ እዩ ነይሩ። ሕብረት ሶቭየት [ሩስያ] ብወገና፡ ኣብ 1955፡ ዴሳውያን ንዝዀና ሃገራት ምብራቕ ኤውሮጳ ዝሓቘፈ፡ ብ 'ዋርሶ' ዝፍለጥ፡ ወተሃደራዊ ኪዳን መስሪታ። ኣብ 1991 ድሕሪ ዝሰዓበ ውድቀት ሕብረት ሶቭየት፡ ሓያለ ካብተን ኣብ ትሕቲ ኪዳን ዋርሶ ዝነበራ ሃገራት ምብራቕ ኤውሮጳ ኣባላት ኔቶ ኰና። ሽወደንን ፊንላንድን ናብ ኔቶ ንምጽምባር፡ ኣብ ፈለማ ናይ ወርሒ ሰነ ጥርዓን ከቕርባ ሰብ መዚ ኣሜሪካ ትጽቢት ይገብሩ። እዘን ሃገራት ነቲ ወተሃደራዊ ኪዳን እንተተጸምቢረን፡ ብዝሒ ኣባል ሃገራት ኔቶ 32 ክኸውን እዩ። ሩስያ እዘን ክልተ ሃገራት ናብቲ ወተሃደራዊ ኪዳን ከይጽምበራ ኣጠንቂቓ ኣላ። ሰብ መዚ ምክልኻል ኣሜሪካ ግና፡ ሞስኮ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ወራር ምፍጻማ "ዓቢይ ስትራተጂካዊ ስሕተት" ምዃኑ ብምግላጽ ንምስፍፋሕ ኔቶ ዕድል ክኸውን ከምዝኽእል ይዛረቡ። ዩክረይን ኣባል ኔቶ ስለዘይኮነት፡ እቲ ኪዳን ነታ ሃገር ናይ ምክልኻል ግዴታ የብሉን። ሃገራት ኔቶ፡ ወተሃደራተን ኣብ ዩክረይን ምስ ሓይልታት ሩስያ እንተገጢሞም፡ ኣብ መንጎ ሩስያን ምዕራብን ምሉእ ግጭት ከየስዕብ ይሰግኣ። ኔቶ፡ ኣባላቱ "ብዝከኣለን ዘበለ ኩሉ ንዩክረይን ንምሕጋዝ ድልዋት ምሕላወን" እንተኾነ ግና እቲ ኲናት ካብ ዶባት ዩክረይን ክሓልፍ ከምዘይብሉ እዩ ዝገልጽ። በዚ ከኣ እዩ ንኣየራት ዩክረይን ካብ በረራ ነጻ ዞባ ኢሉ ክእውጅ ዘይደለየ። እንተኾነ ግና ኣብ ስሎቫክያ፡ ሃንጋሪ፡ ቡልጋርያን ሮማንያን ካብ ዝተፈላለየ ሃገራት ዝተዋጽኡ ኣርባዕተ ሓደስቲ ብርጌዳት ክቖማ ወሲኑ ኣሎ። ካብዚአን ስሎቫክያ፡ ሃንጋርን ሮማንያን ምስ ዩክረይን ዝዳወባ ክኾና እንከለዋ፤ ንብዝሒ ኣብቲ ዞባ ዘለው ወተሃደራት ኔቶ ብዕጽፊ ዘዕብይ እዩ። ኔቶ ኣብ 2008 እዩ ዩክረይን ናብቲ ኪዳን ክትጽምበር ዕድላት ከፊቱላ። ኣብ 2014 ሩስያ ንክረምያ ወሪራ ምስ ሓዘት፡ ዩክረይን ነቲ ኪዳን ምጽምባር ሓደ ካብ ቀዳምነታታ ብምግባር ክትንቀሳቐስ ጀሚራ። እንተኾነ ግና እዚ፡ ብቐንዱ ብሩስያ ዓቢ ተቓውሞ ስለዝገጠሞ ክውን ክኸውን ኣይከኣለን። ሩስያ ነቲ ወራር ቅድሚ ምጅማራ ካብ ዘቐመጠቶ ጠለባት ሓደ፡ ዩክረይን ናብቲ ኪዳን ፍጹም ክትጽምበር ከይፍቀደላ ዝብል ክኸውን እንከሎ፤ ኔቶ ነዚ ኣይቕበሎን። ኔቶ ካብ ሃገራት ምብራቕ ኣውሮጳ ሓደስቲ ኣባላት እናወሰኸ፡ በብቕሩብ ናብቲ ፖለቲካዊ ጽልዋ ዘለዋ ከባቢታት ይጽጋዕ ከምዘሎ እያ እትገልጽ። ንዩክረይን ምፍቃድ ከኣ ንኔቶ ናብ ኣፍደገኻ ከምምጽዋዕ እያ እትሪኦ። ፕረዚደንት ዩክረይን ቮሎድሚር ዘለንስኪ፡ "ዩክረይን ኣባል ኔቶ ኣይኮነትን እዚ ንጹር እዩ። ይርድኣና እዩ" ብምባል ሃገሩ ኣብዚ እዋን ናብ ኔቶ ክትጽምበር ከም ዘይትኽእል ተቐቢልዎ እዩ። ኣብ ፈለማ ሃገራት ኔቶ፡ ንምክልኻል ዘገልግል ኣጽዋር ምልኣኽ እየን መሪጸን ኔረን። ብሪጣንያ ብኣሽሓት ዝቑጸር 'ኤንኤልኤዳብሊው' ዝተባሃለ ጸረ-ታንክ ሚሳይላትን 'ስታረስትሪክ' ዝበሃል ጸረ ነፈርቲ ሚሳይላትን ናብ ዩክረይን ልኢኻ። ኣሜሪካ ከም ኣካል ናይቲ ነታ ሃገር ክትህቦ ዝወሰነት 3 ቢልዮን ዶላር ሓገዝ፡ ጸረታንክ ሚሳይላት (ጃቨሊን) ከምኡ'ውን ጸረ ረፈርቲ ሚሳይላት (ስቲንገር) ለጊሳ። ስሎቫክያ ክሳዕ 400 ኪሜ ርሕቐት ዝውነጨፍ ኤስ-300 ዝዓይነቱ ስርዓተ ጸረ ነፈርቲ ንዩክረይን ሂባ። ኣሜሪካን ቱርክን ሚሳይላት ዝዓጠቑ ድሮናት ልኢኸን ኣለዋ። ኣብዚ እዋን ብዙሓት ኣባላት ኔቶ፡ ሰራዊት ዩክረይን ንወተሃደራት ሩስያ ካብ ዶንባስ ደፊኡ ንኸውጽእ ንምሕጋዝ ከበድቲ ኣጽዋር ናብ ዩክረይን ይልእኻ ኣለዋ። ኣውሮጳዊ ሕብረት ንዩክረይን ኣጽዋር ንምቕራብ ክሳዕ 450 ሚልዮን ዩሮ ክውዝዕ እንከሎ፤ ኣብ ታሪኽ እቲ ሕብረት፡ ኣብ ኲናት ናይ ኣጽዋር ደገፍ ክገብር እዚ ንፈለማ እዋን ቤልጅዩም፡ ፖላንድ፡ ኤስቶንያ፡ ላቲቭያ፡ ዴንማርክ፡ ስጳኛን ስሎቫክያን'ውን፡ ጠያይቲ፡ ነዳድን መግብን ዝርከቦ ወተሃደራዊ መሳርሒታት ይልእኻ ኣለዋ። ኔቶ ብሰሜን ካብ ሪፓብሊክ ባልቲክ ክሳዕ ሮማንያ ብደቡብ ዝተዘርግሑ ወተሃደራት ኣለዎ። እዚኦም ሩስያ ንክረምያ ድሕሪ ምቁጽጻራ ኣብ 2014 እዮም ተዋፊሮም። ኔቶ ገለ ክፋል ናይቲ 40,000 ዝበጽሕ ናይ ብርቱዕ ግብረመልሲ ሓይሉ ናብተን ምስ ሩስያን ዩክረይንን ዝዋፈራ ሃገራት ምብራቕ ኣውሮጳ ልኢኹ እዩ። ኣብ ተጠንቀቕ ዝርከባ 100 ነፈርትን 120 መራኽብን ኣለዎ። ኣሜሪካ ተወሰኽቲ ወተሃደራት ናብ ኣውሮጳ ክትልእኽ ምዃና ገሊጻ እያ።