ሩስያ፡ ስለምንታይ ዕልዋ መንግስቲ ቡርኪናፋሶ ኣሐጕስዋ?

ኣብ ቡርኪናፋሶ ድሕሪ ዝተኻየደ ዳሕረዋይ ዕልዋ መንግስቲ፡ መንእሰያት ኣብ ጐደናታት ርእሰ ከተማ እታ ሃገር - ዋጋዱጉ ባንዴራታት ሩስያ ከንበልብሉ ተራእዮም፤ እዚ ድማ ንክረምሊን ልቢ ዘመውቕ ተረኽቦ ኰይኑ ኣሎ። ዋላ’ኳ ብቝጽሪ ኣመና ውሑድ እንተዀነ፡ ኣብታ እናዓበየ ብዝኸይድ ዘሎ ጅሃዳዊ ዓመጽ ዝተዳህከት ሃገር፡ ካፕተን ኢብራሂም ትራኦረ ስልጣን ዝሓዘሉ ፍጻመ፡ ገለ ኢድ ሩስያ ነይርዎ ክኸውን ይኽእል እዩ ዝብል ግምታት ኣልዒሉ ኣሎ። የቭገኒ ፕሪጎዚን ዝተባህለ መቓርብቲ ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን ዝዀነ ሃብታምን መስራቲ ናይቲ ኣብ ሓያሎ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝንቀሳቐስን ጽላሎቱ ኣንቢሩ ዘሎን ወተሃደራዊ ጕጅለ ዋግነር፡ ነቲ መንእሰይ መራሒ ዕልዋ፡ እንቋዕ ሓጐሰካ ብምባል፡ "ብሓቂ ብቝዕን ተባዕን ሃገራዊ" ክብል ገሊጽዎ። "ህዝቢ ቡርኪናፋሶ ኣብ ትሕቲ ኣርዑት መግዛእቲ እዩ ጸኒሑ፣ ገዛእቲ ነቲ ህዝቢ ክዘምቱን ብርኹስ ተግባሮም ክጻወቱ፡ ሸፋቱን ባንዳታትን ከሰልጥኑን ክድግፉን ንህዝቢ ኣብ ሕሰም ሸሚሞምዎ።" ኣብዚ ብህሎ’ዚ፡ መግዛእታዊ ሓይሊ ተባሂላ ትጥቀስ ዘላ ፈረንሳ እያ፣ ደገፍቲ ናይቲ ኣብ ቡርኪና ዝተፈጸመ ዕልዋ ዝዀኑ መንእሰያት ድማ፡ ባንዴራ ሩስያ ምንብልባል ጥራይ ዘይኮነ፡ ንትካላትን ቤት ጽሕፈት ኤምባሲን ፈረንሳ ኣጥቂዖም እዮም። እቲ ዝተኻየደ ዓመጽ ኣብ መላእ እቲ ዞባ ስንባደ ዝፈጠረ ኰይኑ፡ ኣብ ብዙሓት ግዙኣት ፈረንሳ ዝነበራ ሃገራት ኣብ ኣፍሪቃ ንዘሎ ጸረ-ፈረንሳዊ ቅርሕንቲ ዘርኢ እዩ። ፈረንሳ፡ ንገለ ካብቶም ምስ ኣልቓዒዳ ርክብ ኣለዎም ዝበሃሉ ጅሃዳውያን ምንቅስቓሳት ንምምካት ብዝብል፡ ኣብ ዞባ ሳሕል - ንቡርኪናፋሶ ዘጠቓለለ ካብ በረኻታት ሰሃራ ንደቡብ ዝርከብ ሓውሲ ደረቕ መሬት - ንኣስታት ዓሰርተ ዓመታት ወተሃደራዊ ሓገዛት ክትገብር ጸኒሓ እያ። ኣብዚ ቀረባ እዋን ግን፡ ካብታ ግዝኣታ ዝነበረት ማሊ ኣንሳሒባ’ላ። ኣብ ማሊ ምስ ዘሎ ወተሃደራዊ ጁንታ ዝነበራ ዝምድና ድሕሪ ምብታኽ፡ እቲ ወተሃደራዊ መሪሕነት፡ ዕጡቓት ንምምካት ምስ ሩስያ ከም ዘሻረወ ኸኣ ይኽሰስ። ኣብ ክረምሊን ኣማኻሪ ዝነበረ ሰርገይ ማርኮቭ፡ "ህዝብና ነቲ ሓድሽ መራሒ [ቡርኪናፋሶ] ሓጊዙ እዩ፡" ክብል ትዕዝብቱ ብንጹር ኣቐሚጡ’ሎ። "ካልእ ኣፍሪቃዊት ሃገር፡ ካብ ምትሕብባር ምስ ፈረንሳ ናብ ኪዳን ምስ ሩስያ ክትሰጋገር እያ" ኢሉ። እዚ፡ ንተንታኒ ጂኦፖለቲካ እቲ ከባቢ - ዶክተር ሳሙኤል ራማኒ፡ ሩስያ ኣብቲ ዞባ ንዘሎ ፖለቲካዊ ዘይምርግጋእ እትህቦ ልሙድ ግብረመልሲ ዝሓልፍ ምዃኑ ዘመልክት እዩ። "ኣብ ዝሓለፉ ዕልዋታት ኣፍሪቃ፡ ሩስያ ተጠቃሚት ናይቲ ዝኽሰት ለውጢ ስርዓታት ክትከውን ፈቲና እያ" ይብል ዶክተር ራማኒ ካብ ሮያል ዩናይትድ ሰርቪስስ ኢንስቲትዩትን ደራሲ መጽሓፍ ‘Russia in Africa’ን [ሩስያ ኣብ ኣፍሪቃ]። "ሩስያ ኣብዚ እዋን'ዚ ነቲ ዕልዋ መንግስቲ ኣብ ምድጋፍ ንጥፍቲ እያ ዘላ፣ እዚ ድማ ሩስያ ናይ ምውህሃድ ተራ ተጻዊታ'ያ ዝብል ግምታት ኣስዒቡ'ሎ።" እዚ ንጕጅለ ዋግነር ዘመልክት’ኳ እንተዀነ፡ እቲ ጕጅለ ምስ መንግስቲ ዝዀነ ርክብ ከምዘይብሉ እያ ሩስያ ብቐጻሊ ትኽሕድ፣ ብርግጽ፡ ቀጥታዊ ተሳትፎ ሩስያ ከምዘሎ ዘርኢ መርትዖ ከኣ የለን። ካፕተን ኢብራሂም ትራኦረ ስልጣን ድሕሪ ምሓዙ፡ ብዙሕ ከይጸንሐ ኣብ ዝበሎ፡ ነቲ ካብ 2015 ኣትሒዙ ኣብታ ሃገር ዝንቀሳቐስ ዕጡቕ እስላማዊ ጕጅለ ንምምካት ምስ ሓደስቲ ኣህጉራውያን መሻርኽቲ ምስራሕ ከም ዘድሊ ኣነጺሩ እዩ። ብዙሓት፡ ኣበሃህላኡ ንሩስያ ከም ዘመልክት ይግምቱ። እንተዀነ ኣተኵሮኡ ስዕረት ጅሃዳውያን ስለዝዀነ ምስ ኣሜሪካ ይዅን ካልኦት ኣብታ ሃገር ዘሎ ስእነት ጸጥታ ንምምሕያሽ ክሕግዛ ፍቓደኛታት ዝዀና ሃገራት ንምስራሕ ክፉት እዩ። ኣሜሪካ፡ ዓመታዊ ዓቢይ ስልጠና ጸረ-ግብረሽበራ ንሃገራት ምዕራብ ኣፍሪቃ ትውድብ’ኳ እንተዀነት፡ ኣብዚ ዓመት’ዚ ግን ክልቲአን ማሊን ቡርኪናፋሶን ካብ ስርሒት ‘ፍሊንትሎክ’ በዅረን እየን። ኣብ ማሊ ዘሎ ጁንታ፡ ካብቲ ኣብ 2020 ስልጣን ዝሓዘሉ ግዜ ንደሓር፡ ኣንጻር ኣውሮጳውያንን ኣሜሪካውያንን ኣዝዩ ተጻባኢ መርገጺ ምሓዙ ብምጥቃስ፡ "ቡርኪናፋሶ ካብቲ ማሊ ዝኣተወቶ መጻወድያ ክትሃድም ትደሊ እመስለኒ" ክብል ዶክተር ራማኒ ግምቱ የቐመጥ። "ሕጂ ምሉእ ብምሉእ ጽግዕተኛታትን ትሑዛት መንግስቲ ሩስያን ኰይኖም ኣለዉ" ይብል። "ልክዕ ከምቲ ኣብ ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ ዘጋጠመ፡ ሩስያውያን ሓንሳእ ኣብዚ ትያትራት’ዚ ምስ ኣተዉ ከውጽእዎም ኣይክኽእሉን እዮም።" ጕጅለ ዋግነር ካብ 2018 ኣትሒዙ ኣብ ማእከላይ ኣፍሪቃ ንጡፍ ምዃኑ ዝፍለጥ ኰይኑ፡ ብጃምላዊ ቅትለት፡ ምስቓይ፡ ኣገዲድካ ምስዋርን ዓመጽን ዝኣመሰሉ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ይኽሰስ እዩ። ንከም ዋግነር ዝኣመሰሉ ጕጅለታት ተሓተትቲ ምግባር ከቢድ ክኸውን ይኽእል እዩ፡ ትብል ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኮፐንሃገን ተሓጋጋዚት ፕሮፌሰርን ኣደ መንበር ጕጅለ ስራሕ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ኣጠቓቕማ ዕሱባትን ዶክተር ሶርቻ ማክሊዮድ። ህላወኦም ከኣ ኣሉታዊ ውጽኢት ክህልዎም ከም ዝኽእል ትገልጽ። "ኣብ ዕጥቃዊ ግጭታት እንተ ተሳቲፎም፡ ግጭታት ክናውሑን ገበናት ኲናት ኣብ ዝለዓለ ደረጃ ሓደጋ ክበጽሑን እዮም።" "እቲ ክውንነት፡ እዘን ትካላት ግጭት ክፍታሕ እንከሎ ዝዀነ ረብሓ ዘይብለን ምዃኑ እዩ፤ ገንዘባዊ ድርኺት እዩ ዘለወን።" ሩስያውያን ዕሱባት፡ ነቲ ኣብ ዩክረን ዝካየድ ዘሎ ኲናት ሩስያ ንምምዋል ኣብ ማእከላይ ኣፍሪቃ፡ ማሊን ሱዳንን ዝርከብ ባህሪያዊ ሃብቲ ይዘምቱ ከምዘለዉ ኣሜሪካ ትገልጽ። ዝሓለፈ ሰሙን፡ ኣምባሳደር ኣሜሪካ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዝሃበቶ ተሪር መግለጺ፡ ኣፍሪካ እትኸፍሎ ከቢድ ዋጋ እዩ ኢላ። "ዋግነር፡ ኣክንዲ ቅኑዕ መሻርኽቲ ዝኸውንን ጸጥታ ዘመሓይሽን፡ ነተን ኣምሳያ ናይ ዝህበን ጸጥታዊ ኣገልግሎት ብወርቂ፡ ኣልማዝ፡ ዕንጸይትን ካልእ ተፈጥሮኣዊ ጸጋታትን ዝኸፍላ ዓማዊል ሃገራት ይምዝምዘን ኣሎ፤ እዚ ኣካል ንግዳዊ ሞዴል ጕጅለ ዋግነር’ዩ" ትብል፡ ሊንዳ ቶማስ-ግሪንፊልድ ንባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዝሃበቶ መግለጺ። "እዚ ብሕማቕ ዝተረኽበ መኽሰብ፡ ኣብ ኣፍሪቃ፡ ማእከላይ ምብራቕን ዩክረይንን ንዘሎ ውግእ ሞስኮ ንምምዋል ከም ዝውዕል ንፈልጥ ኢና።" እዚታት ድማ፡ ካፕተን ትራኦረ ንዅለን እንቋቝሖኡ ኣብ ሓደ ሰኪዐት ከየቐምጠን ንኽጥንቀቕ ገይርዎ ዘሎ ምዃኑ ዘረድእ እዩ። ዶክተር ራማኒ፡ "ትራኦረ ንዝህሉ ፈተናታት ንምክልኻልን ንዅሉ ወገን ብሚዛን ክርኢ ክጽዕር ከም ዝኽእልን እግምት፡" ይብል። "ብርግጽ ግን፡ ዝዀነ ምስ ሩስያ ዝግበሮ ምትሕብባር ንፈረንሳን ንምዕራባውያንን ቀታሊ ክኸውን ይኽእል እዩ። ኣሜሪካን ፈረንሳን ምስ ሩስያ ብሓባር ክነብራ ዝኽእላ ኣይኰናን።" "እዚ’ዩ ኸኣ ንትራኦረ ላንጋላንጋ ገይርዎ ዘሎ! ምሉእ ብምሉእ ምስ ሩስያ ምውጋን ዶ? ወይስ ደገፋት ወጻኢ ምኽልካል? ከምኡ ምግባር ዝህልዎ ሓደጋ ኸ?" ቍጥዐ ቡርኪናውያን መንእሰያት፡ ጅሃዳዊ ስግኣታት ምቕልባስ ቀዳምነት እቲ ሓድሽ መራሒ ክኸውን ከም ዘለዎ ዘርኢ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ሓደ መራሒ ዞባ፡ ብሰንኪ ‘ቲ ኣብታ ሃገር ዘሎ ስእነት ጸጥታ፡ ቡርኪናፋሶ "ኣብ ኣፍደገ ውድቀት" ከም ዝነበረት ገሊጹ። ዝዀነ ኰይኑ ጕጅለ ዋግነር ኣብ ቡርኪናፋሶ ክሳብ ክንደይ ውጽኢታውያን ምዀኑ ዝብል ሕቶታት ኣሎ። እዚ ጕጅለ ኣብ ማሊ ንሓደ ዓመት ዘይመልእ ንጡፍ ስርሒታት ከካይድ’ኳ እንተጸንሐ፡ መጥቃዕትታት ጅሃዳውያን ግን እናወሰኹ እዮም ክመጽኡ ጸኒሖም። ኣብ ርእሲኡ፡ ብግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ክኽሰሱ ስለዝጸንሑ፡ ብኣጋኡ ዝረኣዩ ዘለው ምልክታት ጽቡቕ ኣይመስሉን። እታ ሃገር፡ ኣብዚ ዓመተ 2022 ክሳብ ሕጂ ብዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ዕጡቓት ዝለዓለ ቝጽሪ ሞት ዘመዝገበት ማእከል ቅልውላው ሃገራት ሳሕል ዝዀነት ትመስል። ኣብ ርእሲኡ፡ እዛ ዓመት - 2022 እቲ ናዕቢ ካብ ዝጅምር ንደሓር ንኽልቲአን ሃገራት ቡርኪናፋሶን ማሊን ቅትለት ዝበዝሓ ዓመት ትመስል። "ዋግነር፡ ህውከት ኣብ ምፍጣር ሓያል እዩ። ከም ተዋጋኢ ሓይሊ ግን ብፍላይ ኣብ ሓድሽን ተጻባእን መሬት እዩ ዝቃለስ ዘሎ" ይብል ዶክተር ራማኒ። ፈረንሳ ንምስፍሕፋሕ እቲ ዓመጽ ደው ከተብሎ ዘይምኽኣላ ኣብ ግምት ብምእታው፡ ኣብ ዞባ ሳሕል ስልጣን ሒዞም ዘለዉ ወተሃደራውያን ጕጅለታት ምስ ሩስያ ክሰርሑ ክመርጹ ክድርዀም ከምዝኽእል ይኣምን። ኣብ ርእሲኡ፡ ሩስያ ኣዝያ ውሑድ ጠለብ ዘለዋ ናይ ወጻኢ መሻርኽቲ እያ። ዶክተር ራማኒ፡ "ሩስያ ኣብ ጉዳያት ሰብኣዊ መሰላትን ዲሞክራስን ኢዳ ዘይተእቱ መሻርኽቲ እያ ትረአ፡" ይብል። "ኣገባብ ኣነባብራኣ’ውን ኣብ ልዕሊ ኻልኦት ክትጽዕን ኣይትፍትንን እያ - እዚ ድማ በቶም ምልካውያንን ‘ክለፕቶክራትን’ ኣመና ተደላዪ ባህሪ እዩ።"


ካብ መጥቃዕቲ ሚሳይል ሩስያ ንስክላ ዝተረፈ ዩክሬናዊ

ኣብ ርእሰ ከተማ ዩክረይን ኪቭ ሓደ ሰብኣይ ብእግሩ እንዳተጉዓዘ እንከሎ ካብ ሩስያ ብዝተተኮሰ ሚሳይል ንስክላ ተሪፉ።


ሩስያ ብዝፈፀመቶ ደብዳብ ኣየር፡ ዩክረይን ነዊሕ ምቁራፅ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ከጋጥማ’ዩ

ሩስያ ኣብ መደብር ፀዓት ዩክረይን ብዝፈፀመቶ ናይ ኣየር መጥቃዕቲ ስዒቡ፡ ነበርቲ ርእሰ ከተማ ኪየቭ ንልዕሊ ኣርባዕተ ሰዓታት ዝዘልቕ ነዊሕ ምቁራፅ ሓይሊ መብራህቲ ከም ዘጋጥም ትፅቢት ክገብሩ ሰብመዚ ዩክረይን ኣጠንቂቖም። እዚ ምቁራፅ ሓይሊ መብራህቲ፡ ንኪየቭ ጥራሕ ዘይኮነስ ንከተማ ዲኒፕሮ ሓዊሱ፡ ንከተማታት ማእኸላይ ዩክረይን ዝሃስይ’ዩ። ፕረዝደንት ቮሎድሚር ዘለንስኪ፡ ኣስታት ኣርባዕተ ሚልየን ህዝቢ ተሃስዩ እዩ፡ እንተኾነ እዚ “ደብዳብ  ንዓና ኣይሰብረናን” ኢሉ። ሩስያ ኣብዚ ወርሒ ብዙሕ ሚሳይላትን ኢራን ሰራሕ ድሮናትን ናብ ዩክረይን ኣወንጪፋ እያ። ፕረዝደንት ዘለንስኪ፡ መደብር ፀዓት ዩክረይን በቶም ሩስያ ትፍፅሞም ዘላ መጥቃዕትታት ኣየር ዒላማ ከም ዝኾኑ ብምሕባር፡ ሲሶ መደብር ፀዓት እታ ሃገር ከም ዝዓነው ገሊፁ። ውልቀ ትካል ፀዓት ዲቲኢኬይ( DTEK)፡ ኪየቭ 30 ሚእታዊት ናይ ፀዓት ዓቕማ ከም ዝሰኣነት ብምሕባር፡ ቅድሚ ሕዚ ተራእዩ ዘይፈልጥ ምቁራፅ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ከጋጥም ግድን ከም ዝኸውን ኣፍሊጡ። ዳይሬክተር ዲቲኢኬይ ዲምትሮ ሳክሃሩክ፡ “ከም ዘይምዕዳል ኰይኑ እቲ መጠን ገደብ ወሳኒ’ዩ፤ ቅድሚ ሕዚ ካብ ዝነበረ ገደብ ዝለዓለ’ዩ” ኢሉ። እዚ ምቁርራፅ መብራህቲ ኣብ መንበሪ ኣባይቲ ምቾት ካብ ምስኣን ብተወሳኺ፡ ናይ መገዲ መብራህትታትን ብኤሌክትሪክ ንዝሰርሓ ህዝባዊ መጓዓዝያታትን እውን ዓጊቱ ኣሎ። ሕብረት ኣውሮጳን ካልኦት ዓለም ለኸ መሻርኽቲ ኪየቭን፡ ነቲ ኰነ ተባሂሉ ኣብ ልዕሊ ትሕተ ቅርጺ ሰላማውያን ሰባት ዝተፈፀመ መጥቃዕቲ ኰኒነሞ። ዩክረይን ነዚ መጥቃዕቲ  ከም ገበን ኵናት እያ ትርእዮ። እታ ካልአይቲ ዝዓበየት ከተማ ዩክረይን ካርኪቭ ሓዊሱ፡ ከተማታት ዚቶሚር፡ ፖልታቫን ቸርኒሂቭን እውን፡ ብሰንኪ እቲ ሩስያ ዝፈፀመቶ ደብዳብ ዝነውሐ ምቁራፅ መብራህቲ ኣጋጢምወን ኣሎ። ዩክረይን፡ ብትሽዓተ ጥቅምቲ ሩስያ ምስ ክሬምያ ኣብ ዘራኽብ ቁልፊ ድልድል ኬርች መጥቃዕቲ ቦምቧ ምፍፃማ ስዒቡ እዩ፡ ሩስያ፡ ሕዚ ሕነ-ንምፍዳይ ኣብ መደብራት ፀዓት ዩክረይንን ናይ ሲቪላት መሰረተ ልምዓታትን  መጥቃዕትታት ትፍፅም ዘላ። ፕረዝደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን፡ ዩክረይን  ነቲ ድልድል ምዕናዋ፡” ተግባር ግበረ-ራዕዲ” ብምባል ኰኒንዎ። ንሱ፡ እዚ ድልድል ንዓበይቲ ግዝኣታት ዩክረይን ናብ ሩስያ ናይ ምጥቕላል ወፍሪ ምልክት’ዩ ኢሉ። ተቖፃፃሪ ምንጪ ፀዓት ዩክረይን ፓቭሎ ንኤኤፍፒ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ “ንፈለማ እዋን ምስ ገዚፍ ዕንወት ተፋጢጥና” ክብል ተዛሪቡ። እዚ ስሙ ዘይተፀርሐ መደብር ፀዓት፡ ክልተ ግዘ ብሚሳይልን ‘ካሚካዜ’ ብዝበሃል ኢራን ሰራሕ ድሮንን ከም ዝተደብደበ እቲ በዓል ሞያ ሓቢሩ። ቅድሚ ክልተ ሰሙን ኣቢሉ ፅገና ከም ዝተጀመረ ዝተዛረበ ፓውሎ፡ “እቶም ዝዓነዉ መሳርሕታት ፍሉያት ስለ ዝኾኑ፡ መለዋወጢ ንምርካብ ኣፀጋሚ ኰይኑ ኣሎ” ኢሉ።


ኣሜሪካ፡ 'ዘስካሕክሕ' መጥቃዕቲ ሚሳይል ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ኰኒና

ሩስያ፡ ንርእሰ ከተማ ኪቭ ሓዊሱ፡ ንብዙሓት ከተማታት ዩክረይን፡ ብሚሳይል ድሕሪ ምድብዳባ፡ ብሰፊሑ ተዀኒና'ያ። ኣሜሪካ፡ እቲ "ዘስካሕክሕ" ዝበለቶ መጥቃዕቲ፡ ዩኒቨርስቲን መጻወቲ ህጻናትን ዝርከቦ ወተሃደራዊ ዘይኰነ ዒላማታት ከምዝሃረመ ብምግላጽ፡ ንዩክረይን ቀጻሊ ወተሃደራዊ ሓገዝ ከምእትገበር ቃል ኣትያ። ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶንዮ ጉተረዝ ብወገኑ፡ "ኣዝዩ ከምዝሰንበደ" ገሊጹ። ቭላድሚር ፑቲን፡ እቲ መጥቃዕቲ፡ ሕነ ናይቲ ብሰንበት ኣብ ልዕሊ እቲ ንሩስያ ምስ ክረሚያ ዘራኽብ እንኮ ድልድል ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ምዃኑ ሓቢሩ። ዩክረይን፡ ነቲ መጥቃዕቲ ብዛዕባ ምፍጻማ ዛጊት ኣየረጋገጸትን። ዩክረይን፡ ብሓፈሻ 83 ሚሳይላት ከምዝተወንጨፉን ካብዚኦም ልዕሊ 43 ሚሳይላት ኣብ ሰማይ ክፈሽሉ ከምዝተገብሩን ኣፍሊጣ። ፕረዚደንት ዩክረን ቮሎድሚር ዘለንስኪ ኣብ ዝዘርግሖ ቪድዮ፡ "ዩክረይን ክትርዕድ ኣይትኽእልን እያ። ዝያዳ ሓድነታ ክተጸንዕ ጥራይ እያ እትኽእል" ኢሉ። እቲ መጥቃዕቲ ኣብ ከተማታት ለቪቭ፡ ካርኪቭ፡ ድኒፕሮን ዛፖሪዝያን ዘጠቓለለ ኰይኑ፡ ገለ ካብቶም ዩክረይን ንኣዋርሕ ዝረኣየቶም ዝኸፍኡ ኣጋጣሚታት እዮም። በቲ ሓድሽ መጥቃዕቲ ሚሳይል፡ ብውሕዱ 14 ሰባት ከምዝሞቱን ካልኦት ብዙሓት ከምዝቘሰሉን ሰበስልጣን ገሊጾም። ሚሳይላት፡ ንመሰረተ ልምዓት ጸዓት ድሕሪ ምውቃዖም ሓያሎ ከባቢታት ብዘይ መብራህትን ማይን ተሪፎም ኣለዉ። ነበርቲ ርእሰ ከተማ ኪቭ ከምዝበልዎ፡ መጻወቲ ህጻናት፡ ዩኒቨርሲቲን ህቡብ ፓርክ ታራስ ሸቭቸንኮን ዝርከብዎም፡ ሰኑይ ንግሆ ጻዕቂ ተጓዓዝቲ ዝነበርዎም ሲቪላዊ ከባቢታት ዒላማ ኰይኖም ኣለው። ኣንቶንዮ ጉተረዝ፡ እቶም መጥቃዕትታ፡ ንጹሃን ዝለዓለ ዋጋ ዝኸፍልሉ ዘለዉ ምዃኑ ብምሕባር፡ "ተቐባልነት ዘይብሉ ምብላሕ’ቲ ኲናት" ክብል ገሊጽዎ። ሕብረት ኣውሮጳ፡ ገበን ኲናት ከምዝተፈጸመ ክገልጽ እንከሎ፡ ፕረዚደንት ኮሚሽን ኣውሮጳ ኡርሱላ ፎን ደር ሌየን፡ ሩስያ ግብረ ሽበራን ጭካነን ትፍጽም ከምዘላ ከሲሱ። ፕረዚደንት ኣሜሪካ ጆ ባይደን፡ ሓደ ካብቶም ምስ ፕረዚደንት ዘለንስኪ ዝተዘራረቡ ብዙሓት መራሕቲ ሓደ ዀይኑ፡ "ዩክረይን ርእሳ ንምክልኻል ዘድሊ ደገፍ፡ እንተላይ ምዕቡል ስርዓተ ምክልኻል ኣየር ምሃብ ክቕጽል ቃል ኣትዩ" ይብል ዋይት ሃውስ። ጆ ባይደን፡ እቲ መጥቃዕቲ፡ "ፍጹም ጭካነ" ናይቲ ፑቲን ዘካይዶ ዘሎ "ዘይሕጋዊ ኲናት" ዘርኢ'ዩ ኢሉ። ባይደን ድሕሪ እቲ ዝርርብ ቴሌፎን፡ ፕረዚደንት ዘለንስኪ ንዕጡቓት ሓይልታት ዩክረይን ከሐይልን፡ "እቲ ዓውደ ውግእ ንጸላኢ ዝያዳ ዘሕምም ክገብሮን" ጸዊዑ። ነቲ ኲናት ዘይኮነና ቻይናን ህንድን፡ እቲ ኲናት ክሃድእ ጸዊዐን። ኣምባሳደር ዩክረይን ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ሰርገይ ኪስሊትስያ፡ እቶም መጥቃዕቲ ሚሳይላት ኣብ ዝበጽሓሉ እዋን ኣባላት ስድራኡ፡ ኣብ ከተማ ኪቭ ከምዝነበሩን ናብ መዕቆቢ ደብዳብ ክኸዱ ከምዘይከኣሉን ኣረዲኡ። ሩስያ፡ ንገለ ኣዝማዱ ከምዝተቐተለት ብምግላጽ፡ ተወሳኺ ግፍዕታት ንምክልኻል ብዝተኻእለ መጠን ብዝሓየለ መገዲ ክትዕገት ዘለዋ "ሽበራዊት ሃገር" ኢሉዋ። ንሱ ወሲኹ፡ ልኡኽ ሩስያ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ናብ ኣዳራሽ ሓፈሻዊ ጉባኤ ኣብ ዝኣተወሉ እዋን፡ "ኣሰር ደም" ከም ዝገድፍ ገሊጹ። እቲ ሓፈሻዊ ባይቶ፡ ድሕሪ’ቲ ዳሕረዋይ መጥቃዕቲ ሩስያ ህጹጽ ኣኼባ ይካየድ ኣሎ። እቲ ኣኼባ፡ ዋላ’ኳ ሩስያ ድሕሪ ዘካየደቶ ረፈረንደም ስዒቡ፡ ንዝተጐበጣ ኣርባዕተ ዞባታት ዩክረይን ኣመልኪቱ ዝተጸውዐ እንተዀነ፡ በቲ ሎሚ ንግሆ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ግን ተዓብሊሉ’ሎ።


ኲናት ዩክረይን፡ ኣዛዚ ሰራዊት ሩስያ ኵነታት ኬርሶን ከምዝጸንከረ ተኣሚኑ

ኣዛዚ ሰራዊት ሩስያ ኣብ ዩክረይን፡ እቲ ኣብ ደቡባዊት ከተማ ኬርሶን ዘሎ ኵነታት ከምዝኸበደ ብምግላጽ ነበርቲ ብቕልጡፍ ከምዝግዕዙ ሓቢሩ፡፡ ሰራዊት ዩክረይን ሮኬት ሂማርስ ይጥቀሙ ከምዘለዉ ዝገለጸ ጀነራል ሰርገይ ሱሮቪኪን ትሕተ ቕርጽን መንበሪ ኣባይትን እታ ከተማ ይድብድቡ ከምዘለዉ ንተሌቪዥን ሩስያ ተዛሪቡ፡፡ "ቅድሚ ዅሉ ሰራዊት ሩስያ ምግዓዝ ነበርቲ ውሑስ ክገብር እዩ’’ እውን ኢሉ፡፡ እቲ ጀነራል ከበድቲ ጸገማት ከምዘጋጠምዎም ክእመን ዘይተለመደ ኰይኑ፡ ኣመሓዳሪ እቲ ከባቢ እውን ተመሳሳሊ መጠንቀቕታ ሂቡ፡፡ ብሩስያ ዝተሸመ ዞባዊ ኣመሓዳሪ ኪሪል ስትሪሞሶቭ፡ ሰራዊት ዩክረይን ኣብ ሓጺር እዋን መጥቃዕቲ ክኸፍቱ እዮም ክብል ነቶም ነበርቲ ኣጠንቂቝ፡፡ ንሱ ኣብ ተሌግራም ኣብ ዝዘርገሖ ሓበሬታ፡ "በጃዅም ንዘረባይ ብልቢ ውሰድዎ፤ ብዛዕባ ቀልጢፍካ ምግዓዝ እየ ዝዛረብ ዘለኹ" ኢሉ፡፡ ኬርሶን፡ ሰራዊት ሩስያ ወራር ኣብ ዝጀመረሉ ወርሒ ለካቲት ዝተቘጻጸራ ፈላመይቲ ዓባይ ከተማ እያ፡፡ ኣብ ዝሓለፉ ሰሙናት ሰራዊት ዩክረይን ብሓይልታ ሩስያ ተታሒዞም ዝነበሩ ከባቢታት ብቐጻሊ የልቅቕ ቀንዩ። ኣብ ኬርሶን ናብ ዝርከብ ከባቢ ሩባ ዲኒፐር ኣስታት 30 ኪሜ ደፊኡ ብምእታዉ ድማ ሰራዊት ሩስያ ከይቍረጽ ሰጊኡ ኣሎ፡፡ ጀነራል ሱሪቪኪን፡ "ኣብቲ ፍሉይ ወፍሪ ዝካየደሉ ዘሎ ከባቢ፡ ብሓፈሻ ኵነታት ከቢድ እዩ ኢልካ ምግላጽ ይከኣል" ኢሉ፡፡ ሩስያ ኬርሶን ሓዊሱ ሰለስተ ዞባታት ሩስያ ናብ ግዝኣታ ከምዝጠቕለለተን ዝገለጸት ኰይና፡ ማሕበረሰብ ዓለም ግን ኣይተቐበሎን፡፡ መጠን ናይቲ ሩስያ ካብ ኬርሶን ክተግዕዞ ወጢና ዘላ ህዝቢ ዘይተፈለጠ'ኳ እንተዀነ፡ እታ ሃገር ነበርቲ ገዛኦም ገዲፎም ክወጹ እንድሕር ኣገዲዳ ግን ብመሰረት ስምምዕ ሕቡራት ሃገር ገበን ኲናት ክኸውን ይኽእል እዩ፡፡ ዩክረይን ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መጋቢት፡ ሩስያ ብዘይ ሕጋዊ መንገዲ ኣሽሓት ነበርቲ ማርዩፖል ናብ ግዝኣታ ወሲዳቶም ክትብል ከሲሳ ነይራ፡፡ ታሕተዋይ ባይቶ ሩስያ ትማሊ ኣብ ምግዓዝ ነበር ኬርሶን ኣምልኪቱ ከምዝተዘራረበ ዝተገለጸ ኰይኑ፡ ነቶም ዝግዕዙ ሰባት ናይ መንበርን ገንዘብን ሓገዝ ከምዝግበረሎም ሰብመዚ ሩስያ ገሊጾም፡፡


"እቲ ኵናት ኣንጻር ህዝብና ዝቐንዐ'ዩ" ወተሃደር ሩስያ ነበር

ሩስያዊ ወተሃደር ነበር ሰርጌ [ሽሙ ተቐዪሩ ኣሎ] ወዲ 31 ዓመት መንእሰይ ኮይኑ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ሓይልታት ምክልኻል እታ ሃገር ሰሪሑ'ዩ። ሕጂ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን እተካይዶ ዘላ ኵናት ኣንጻር ዩክረይን ዘይኮነስ "ኣንጻር ህዝብና'ዩ" ዝብል መርገጺ ኣለዎ። ንሱ በዓልቲ ቤቱን ወዱን ኣብ ሩስያ ገዲፉ ዶብ ጆርጅያ ሰጊሩ ሕጂ ኣብ ቱርኪ ክቕመጥ ወሲኑ።


ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ኣብ ዋዕላ ኵነና ሩስያ ድምጸን ዓቂበን

ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብቲ ሩስያ ንኣርባዕተ ዞባታት ዩክረይን ምጕባጣ ንምዅናን ዝወዓለ ሓፈሻዊ ባይቶ ሕቡራት ሃገራት ድምጸን ዓቂበን። እቲ ውሳነ ናይ 143 ሃገራት ድጋፍ ዓብላሊ ድምጺ ክረክብ እንከሎ፡ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝተፈላለየ መርገጽ ሒዘን። ኤርትራ፡ ኢትዮጵያ፡ ቻይናን ህንድን ዝርከብአን 35 ሃገራት ድምጸን ካብ ምሃብ ተዓቂበን። ሩስያ፡ቤላሩስ፡ ሰሜን ኮርያ፡ ሶርያን ኒካራጓን ነቲ ውሳነ ነጺገናኦ። እዚ፡ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ወራር ካብ እትጅምር ንደሓር ዝዓበየ ኣንጻራ ዝቐንዐ ድምጺ እዩ። ኣብዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ቤተመንግስቲ ሩስያ ኣብ ዝተኻየደ ጽምብል፡ ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን፡ ንምብራቓዊ ዞባታት ሉሃንስክ፡ ዶነስክ፡ ዛፖሪዚዝያን ኼርሶንን ኣካል ሩስያ ዝገብር ሰነድ ከቲሙ እዩ። ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ወራር ድሕሪ ምፍጻማ፡ ኣብ ወርሒ መጋቢት፡ ነቲ ወራር ንምኹናን ኣብ ዝተኻየደ ኣኼባ ሕቡራት ሃገራት፡ ካብ ሃገራት ኣፍሪቃ፡ ኤርትራ ጥራይ ነቲ ውሳነ ክትቃወሞ እንከላ፡ ሩስያ፡ ሰሜን ኮርያ፡ ሶርያን ቤላሩስን እየን ተመሳሳሊ መርገጺ ዝወሰዳ ሃገራት እየን። 17 ሃገራት ኣፍሪቃ ድምጸን ዓቂበን ምንባረን ይዝከር። ኣብዚ ናይ ሕጂ ድምጺ፡ መሻርክቲ ሩስያ ዝበሃላ ኢትዮጵያ፡ ማሊ፡ ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ፡ ዶሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ኮንጐ፡ ደቡብ ኣፍሪቃ ሱዳን፡ ኡጋንዳን ዚምባብወን ዝርከባአን ሃገራት ድምጸን ዝዓቀባ እየን እየን። ካብዘን ድምጸን ዝዓቀባ ሃገራት እተን ሰለስተ፡ ሩስያ ኣብ ኣፍሪቃ ዘለዋ ጽልዋ ንምሕያል ኣብ ዝሃለፈ ሓምለ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ ሰርገይ ላቭሮቭ ዝበጽሐን ሃገራት እየን። ላቭሮቭ፡ ናብ ኢትዮጵያ፡ ግብጺ፡ ዲሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ኮንጐን ኡጋንዳን ዑደት ምግባሩ ዝዝከር ኰይኑ፡ ኣብቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝጸንሓሉ ኣጋጣሚ፡ ንቅልውላው ዋጋታት መግቢን ነዳድን ዓለም ቀንዲ ተሓተትቲ ምዕራባውያን ምዃኖም ገሊጹ ምንባሩ ኣይርሳዕን። ኣብዚ ሒዝናዮ ዘለና ወርሒ፡ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ ዲሚትሪ ኩሌባ፡ ነቲ እናሓየለ ዝመጽእ ዘሎ ጽልዋ ሩስያ ኣብ ሃገራት ኣፍሪቃ ንምቕልባስል ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዑደት ክገብር ጀሚሩ ምንባሩ ይፍለጥ። እንተዀነ፡ እቲ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ተካይዶ ዘላ ደብዳብ እናሓየለ ብምምጽኡ፡ ዑደቱ ከቋርጽ ተገዲዱ። ኣብዚ ሓፈሻዊ ኣኼባ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ቡርኪናፋሶ፡ ካሜሩንን ኢኳቶርያል ጊኒን ከምዘይተረኽባ ተፈሊጡ።


ኤሎን መስክ፡ ንግልጋሎት ኢንተርኔት ዩክሬን ዝገብሮ ድጋፍ ከምዝቋረጽ ኣፍሊጡ

ኤሎን መስክ፡ ትካሉ ሮኬት ስፔስኤክስ፡ ንኣገልግሎት ኢንተርኔት ስታርሊንክ ዩክሬን ዝገብሮ ክፍሊት ንዘይተወሰነ እዋን ከምዝቋረጽ ገሊጹ። ኣብ ወርሒ ለካቲት፡ ወተሃደራትን ህዝብን ዩክሬን ኣገልግሎት ኢንተርኔት ንኽረኽቡ፡ ናይቲ ትካሉ ስርዓት ሳተላይት ኢንተርነት ኣብ ዩክሬን ክሰርሕ ገይሩ ነይሩ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ግን እቲ ወናኒ ቴስላ ኣብ ክንዲ ንሱ ፔንታጎን ነቲ መደብ ንኽምውል ከምዝሓተተ ማዕከናት ዜና ኣሜሪካ ሓቢረን። ኣብዚ ቀረባ እዋን ድማ ንዩክሬን ገለ መሬት ኣሕሊፋ ንክትህብ ሓሳብ ምቕራቡ ቁጥዐ ኣልዒሉ ነይሩ። መስክ፡ ብዓርቢ ኣብ ትዊተር ዝዘርገሖ ጽሑፍ፡ "ስፔስኤክስ ዝሓለፈ ወጻኢታት ንኽምለስ ኣይሓትትን'ዩ፡ እንተኾነ ግን ነቲ ዝጸንሐ ስርዓት ንዘይተወሰነ እዋን ክምውል ኣይክእልን'ዩ" ይብል። ስታርሊንክ፡ ብመርበብ ሳተላይታት ኣቢሉ ግልጋሎት ብሮድባንድ ኢንተርኔት እዩ ዘቕርብ። ዩክሬን፡ ብሩስያ ዝተጎበጠ መሬታ ክተምልስ ትቃለሰሉ ኣብ ዘላ እዋን ንወተሃደራዊ ሓይሊ ዩክሬን ኣገዳሲ ግልጋሎት እዩ። ኣብዚ ሰሙን ዩክሬን፡ ድሕሪ ልዕሊ 100 መጥቃዕቲ ሚሳይላት ሩስያ፡ ኣብ ወሰንቲ ሚድያት ትሕተ ቅርጻ ዳግማይ ንምጅማር ምሕጋዙ ንስታርሊንክ ኣመስጊናቶ እያ። እቲ መደብ ግን ንኽቐጽል ኣብ ወርሒ 20 ሚልዮን ዶላር ከምዘውጽእ መስክ ይገልጽ። ኣብዚ ቀረባ እዋን ስፔስኤክስ ኣብ ዩክሬን ኢንተርኔት ንከይቋረጽ ክሳብ ሕጂ 80 ሚልዮን ዶላር ወጻኢ ከምዝገበረ ገሊጹ ነይሩ። "ብዘይካ ተርሚናላት፡ ሳተላይታትን ናይ መሬት መደበራትን ክንፈጥር፡ ክንውንጭፍ፡ ክንዕቅብን ክንትክእ ኣለና" ክብል ኣብ ትዊተር ጽሒፉ። "ካብቲ እናኸበደ ይኸይድ ዘሎ ሳይበር መጥቃዕቲን ዓፈናን እውን ክንከላኸል ተገዲድና ኢና።" ምክትል ቀዳማይ ሚኒስተር ዩክሬን ሚካይሎ ፌዶሮቭ፡ ምስ መስክ ዘሎ ወጥሪ ኣቃሊሉ፡ እቲ ቢልዮነር "ካብቶም ንዩክሬን ዝድግፉ ላዕለዎት ውልቀ ለገስቲ ዓለምና ሓደ'ዩ" ክብል ኣብ ትዊተር ጽሒፉ። ኣብቲ ጽሑፍ "ስታርሊንክ ኣገዳሲ ባእታ ናይቲ ወሳኒ ትሕተ-መዋቕርና'ዩ" ክብል ወሲኹ ገሊጹ። ሓደ ኣማኻሪ ፕረዚደንት ዩክሬን፡ ዩክሬን ስታርሊንክ ንኽቕጽል ፍታሕ ክትረክብ ምዃና ሓቢሩ። ኣብ መጀመርታ ናይዚ ወርሒ መስክ፡ ዩክሬን፡ ሩስያ ንክሪሚያ ምጉባጣ ተቐቢላ ኣብቶም ብሩስያ ዝተወረሩ ዞባታታ ድማ ረፈረንደም ክካይድ ትፍቀድ ዝብል እማመ ኣብ ትዊተር ጽሒፉ ነይሩ። ሩስያ ነቲ ሓሳብ ኣወንታዊ ምላሽ ሂባ ነይራ። እቲ ካብ ስልጣኑ ዝወረደ ኣብ ጀርመን ኣምባሳደር ዩክሬን ዝነበረ ኣንድሪጅ መልኒክግን፡ ናይ ጸርፊ ቃል ተጠቒሙ ንመስክ ርሓቕ ኢሉ ኣብ ትዊተር ጽሒፉ ነይሩ። መስክ ነቲ ብዓርቢ ኣብ ዝሃቦ መልሲ "ናቱ ለበዋ ኢና ንፍጽም ዘለና" ኢሉ። ሩስያ ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ድሕሪ’ቲ ብዩክሬንን ብምዕራባውያን መሻርኽታን ቅኑዕ ኣይኮነን ብዝብል ዝተወግዘ ሪፈረንደም፡ ተወሳኺ ኣርባዕተ ዞባታት ዩክሬን ኣካል ሩስያ ምዃነን ኣዊጃ እያ። እንተኾነ ግን ኣርባዕቲአን ዞባታት ምሉእ ብምሉእ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ሩስያ ኣይኮናን። መስክ፡ ዓለም ነታ ኣብ 2014 ብዘይሕጋዊ መንገዲ ብሩስያ ዝተጎበጠት ክሪሚያ ከም ኣካል ሩስያ "ብወግዒ" ኣፍልጦ ክትህብ ከምዘለዋ'ውን ሓሳብ ኣቕሪቡ'ሎ። ኣብዚ ሰሙን መስክ፡ ነቲ ቅድሚ ኣብ ትዊተር ምጽሓፉ ምስ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን ተዘራሪቡ ነይሩ ዝብል ሓሳብ ነጺጉዎ’ዩ። "ምስ ፑቲን ሓንሳብ ጥራይ እየ ተዘራሪበ፡ ንሱ’ውን ቅድሚ ኣስታት 18 ኣዋርሕ'ዩ ነይሩ። ብዛዕባ ህዋ ኢና ተዘራሪብና" ክብል ኣብ ትዊተር ጽሒፉ። መስክ ከምዚ ኢሉ ዝጸሓፈ፡ ሓደ ተመራማሪ ክኢላ፡ መስክ ብዛዕባ እቲ ዝተባህለ ዕላል ብውልቁ ከምዝነገሮ ድሕሪ ምግላጹ'ዩ።


ዝበለጸን ዝሓመቐን ባጤራታት ኣፍሪቃ

ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ዝርኣዩ ዘለው ብዙሓት ምኽንያታት፡ ዓለምለኻዊ ቁጠባ ክናጋዕ ገይሮም እዮም። ኣብ 2020 ብምኽንያት ለበዳ ኮሮናቫይረስ ዝጀመረ ቅልውላው፡ ንዓለምለኻዊ ንግዲ ዳርጋ ደው ከብሎ እንከሎ፡ ኣብዚ ዓመት [2022] ወርሒ ለካቲት ዝተወልዐ ወራር ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ድማ ካልእ ሰኸም ኰይኑ ኣሎ። ቁጠባ ሃገራት ኣፍሪቃ፡ ቅድሚ እዞም ዓለምለኻዊ ቅልውላዋት’ውን እንተዀነ ሰንከልከል ክብል’ዩ ጸኒሑ። መብዛሕትአን፡ ዕድአን እናወሰኸ ስለ ዝመጽአ ብዕዳ ተሓኒቐን እየን። ኣብዘን ሃገራት፡ ዋጋታት ኣቑሑ እናነከየ ክመጽእ እንከሎ፡ ገሊአን ሃገራት ሸርፊ ወጻኢ’ውን ክሓጽረን ጀሚሩ። ምስ እዚ ብዝተሓሓዝ፡ መተዓዳደጊ ባጤራ ሃገራት ኣፍሪቃ ምስ ዶላር ኣሜሪካ ዘለዎ ኣፈላላይ ኣዝዩ ወሲኹ። ኣብ ቀረባ እዋን ግን፡ ባጤራ ሃገራት ኣፍሪቃ ምስ ዶላር ኣሜሪካ ብመንጽር ዘለዎ ኣፈላላይ፡ ክልተ መልክዕ ዝሓዘ ኰይኑ፤ ገሊኡ ክሕይል እንከሎ፡ ገሊኡ ግን ኣዝዩ ሓሚቑ ኣሎ። ንኣብነት፡ ኣብዚ ዓመት መተዓዳደጊ ገንዘብ ዛምቢያ - ክዋቻ፡ ኣብ ዓለም ብመንጽር ዶላር እቲ ዝሓየለ ባጤራ ኰይኑ እዩ። እዚ ገንዘብ ኣብ 2022 ክሳብ ሕጂ፡ 15 ሚኢታዊት ዕብየት ኣርእዩ እዩ። እዚ መኽሰብ፡ ኣብቲ ፕረዚደንት ሃካይንደ ሂቺለማ፡ ቁጠባ እታ ሃገር ንምልዓል ዝገብሮ ዘሎ ጻዕሪ፡ ብቐንዱ ድማ ንዕዳ ወጻኢኡ ዳግማይ ብምውዳብ ቁጠባ እታ ሃገር ዘላቒ ንምግባር ምስ ዝገብሮ ዘሎ ጻዕሪ ዝተሓሓዝ’ዩ ክብሉ ክኢላታት ይዛረቡ። ኣብ ወርሒ መስከረም፡ እታ ደቡብ ኣፍሪቃዊት ሃገር 1.3 ቢሊዮን ዶላር ልቓሕ ንምርካብ ምስ ዓለምለኸ ትካል ገንዘብ ወሳኒ ስምምዕ ፈሪማ እያ። እዚ ገንዘብ፡ መንግስቲ ምስ ቻይናን ካልኦት ኣለቃሕትን ብዛዕባ ዘሎ ክቡር ዕዳ ዳግማይ ዝርርብ ኣብ ዝጅምረሉ ዘሎ እዋን፡ ኣብያተ ትምህርትን ሆስፒታላትን ምምዋል ዝኣመሰሉ ኣገደስቲ ማሕበረ- ቁጠባዊ መደባት ንምምዋል ከኽእሎ እዩ። ዛምቢያ፡ መዓድን ነሓስ ብብዝሒ እተፍሪ ሃገር ኰይና፡ እቲ ሕጂ መንግስቲ እታ ሃገር ዝወስዶ ዘሎ ስጉምታት፡ ኣውፈርቲ ወጻኢ ዝነበሮም እምነት ናብ ንቡር ክምለስ ገይሩ ኣሎ። ብተወሳኺ፡ ብዙሓት ኣዝየን ዝማዕበላ ሃገራት ዓለም ምስ ዝቕባበ ባጤራ ኣብ ዝቃለሳሉ ዘለዋ እዋን፡ ኣብታ ሃገር ዝርአ ናህሪ ዋጋታት ክሃድእ ገይሩ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት፡ ዛምብያ 21 ሚኢታዊት ዝቕባበ ክተመዝግብ እንከላ፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ናብ 9.9 ሚኢታዊት ወሪዱ ኣሎ። ናብ ጋና እንተኸይድና ክኣ፡ መተዓዳደጊ ባጤራ ሴዲ፡ ኣብቲ ብ2015 ክዋቻ ኣብ ዝነበሮ ኩነታት እዩ ዘሎ። መተዓዳደጊ ባጤራ 148 ሃገራት ዝርኢ መከታተሊ ባጤራ ብሉምበርግ፡ ብሰኑይ፡ ኣብ ዘውጽኦ ጸብጻብ፡ ኣብ ዕዳጋ ዓለም እቲ ዝሓሰረ ባጤራ እዩ ኢሉዎ። ሴዲ፡ ኣብ ዝሓለፉ 12 ኣዋርሕ ዋግኡ 48 ሚኢታዊት ኣንቆልቂሉ እዩ። ኣውፈርቲ ወጻኢ፡ ኣብታ ሃገር ዘለዎም እምነት ብምስኣኖምን ብዶላር ጋና ዝሽየጡ ቦንድታት ካብ ፖርትፎሊዮኦም ክኣልዩዎም ድሕሪ ምውሳኖም ሴዲ ዋጋኡ እናኸፍአ መጺኡ። ብመሰረት ጸብጻብ ማእከላይ መኽዘን ዋሕስ እታ ሃገር፡ ኣብ ኢድ ኣውፈርቲ ወጻኢ ዝነበረ መጠን ቦንድ መንግስትን ትካላትን ኣብ ወርሒ ነሓሰ ናብ 12.3% ወሪዱ’ዩ። እዚ ድማ ጋና ካብ ኣህጉራዊ ኣለቃሕቲ ከምኡ’ውን ከምቲ ዛምቢያ ምስ ትካል ገንዘብ ዓለም ዝኣተወቶ ውዕል ከይትረክብ ምኽንያት ኰይኑ እዩ። ከም ውጽኢቱ ድማ፡ ዋጋ መነባብሮ ጋና ንዝሓለፉ 16 ኣዋርሕ ክኸብር ጸኒሑ፤ ኣብ ወርሒ መስከረም ኣብታ ሃገር ዝቕባበ 37.2% በጺሑ። ትማሊ ሰኑይ፡ ኣክራ ኣብ ውሽጢ ክልተ ኣዋርሕ ንኻልኣይ ግዜ ትካላት ንግዲ ክትዓጹ ምዃና ኣጠንቂቓ።


ዩክሬናውያን፡ መብራህቲ ስለ ዝጠፍእ ‘ኵሉ ነገር ቻርጅ ክገብሩ' ተነጊሩዎም

ኩባኒያ ጸዓት ዩክረይን፡ ብመጥቃዕቲ ሚሳይል ሩስያ ዝስዕብ ምቁራጽ ኣገልግሎት ሓይሊ ኤሌክትሪክ ከጋጥም ስለ ዝኽእል፡ ዜጋታት "ኩሉ ባትሪ ክመልኡ" [ቻርጅ ክገብሩ] ኣተሓሳሲቡ። ትማሊ፡ ትካላት ጸዓት ዳግማይ ብሚሳይላት ሩስያ ተሃሪመን ኣለዋ፤ ኣካል ናይቲ ካብ 10 ጥቅምቲ 2022 ጀሚሩ ዝካየድ ዘሎ ማዕበል መጥቃዕቲ ኰይነን ጸኒሐን። ሎሚ፡ ኣብ መላእ እታ ሃገር ንኣስታት ኣርባዕተ ሰዓታት ዝበጽሕ ምቁራጽ መብራህቲ ክህሉ ከም ዝኽእል ተገሊጹ። በዚ መሰረት፡ ቴሌፎናት፣ ፓወር ባንክ፣ ላምባዲናን ባትርታትን ቻርጅ ምግባር ከም ዘድሊ ኣተሓሳሲቡ። ብተወሳኺ ንዩክሬናውያን ማይ ክዋህልሉን "ምውቕ ካልሲን ኰቦርታንን" ከም ዘለዎም ከረጋግጹን ጻውዒት ቐሪቡሎም ኣሎ። ቅድም ኢሉ፡ ፕረዚደንት ቮሎድሚር ዘለንስኪ 30 ሚኢታዊት መደበራት ሓይሊ ኤሌክትሪክ ዩክረይን ብደብዳብ ኣየር ሩስያ ከም ዝተሃስየ ገሊጹ ነይሩ። ኩባኒያ ዩክሬነርጐ፡ ሩስያ ብ24 ለካቲት ካብ እትውረር ንድሓር፡  ኣብተን ዝሓለፋ 10 መዓልታት ቅድሚኡ ካብ ዝነበረ ንላዕሊ፡ ኣብ ልዕሊ ትካላት ሓይሊ ኤሌክትሪክ ዝበዝሐ መጥቃዕቲ ከም ዝተፈጸመ ገሊጹ። "ጽባሕ ቁጽጽር ዝግበረሉን ዝተቐመረን ቀረብ ክንትግብር ኢና፤ እዚ ድማ እቲ ስርዓት ብሚዛናዊ መንገዲ ንኽሰርሕ ክሕግዘና’ዩ" ክብል ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ገሊጹ። ስለ ዝዀነ ድማ፡ ኣብ መላእ ዩክረይን ንኣስታት ኣርባዕተ ሰዓታት መብራህቲ ክጠፍእ ከም ዝኽእል እቲ ኩባኒያ ሓቢሩ። ስፍሕ ዝበለ ምቁራጽ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ድሮ ንገለ ክፋል ርእሰ ከተማ ኪቭን ንብዙሓት ዞባታት ዩክረይንን ጸልይዎ ኣሎ። ሚሳይላት ሩስያ፡ ንኸም ኣብ ምዕራብ ዩክረይን ዝርከባ ካብቲ ውግእ ዝርሓቓ ከተማታት ሊቪቭ ሓዊሱ ኣብ መላእ እታ ሃገር ዝርከብ ትሕተ ቕርጺ ኣዕኒዮም’ዮም። ሰብመዚ ዩክረይን፡ ዜጋታት ኣብ ኣጋምሸት ዘለዎም ኣጠቓቕማ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ክንክዩ ኣተሓሳሲቦም። ዩክሬነርጐ፡ "ምስ ምጅማር ዝሑል ኩነታት ኣየር ክንእግድ ኣይምተገብአን፤ ግን ብብዝሒ እንተሓገዝኩምና ንሓትት" ኢሉ። ሃገራት ምዕራብ ነቲ ኣብ ልዕሊ ትሕተ ቕርጺ ዩክረይን ዝበጽሕ ዘሎ ዕንወት ኰኒነን። ፕረዚደንት ሕብረት ኣውሮጳ፡ “ኣብ ልዕሊ ስቪላውያን ትሕተ ቕርጺ ብፍላይ ድማ ኤሌክትሪክ ዝፍጽም ዘሎ መጥቃዕቲ ሩስያ፡ ገበን ኲናት’ዩ” ክትብል ኣብ ትዊተር ጽሒፋ። ሩስያ፡ ኣብዚ እዋን ኣብ ቀረባ ኣብ ዝጐበጠተን ከባቢታት ዩክረይን ዝዀና ኼርሶንን ዛፖሪዢያን ከምኡ’ውን ዶኔስቴክን ሉሃንስክን ወተሃደራዊ ሕጊ ተግባራዊ ትገብር ኣላ። ክረምሊን፡ ሕጂ እቶም ከባቢታት ኣካል ሩስያ እዮም ትብል፤ ማሕበረሰብ ዓለም ግን ኰኒኑዎን ነጺጉዎን እዩ። በዚ መሰረት፡ ኣብተን ከባቢታት ኣብ ዝህሉ ምንቅስቓስ ጽኑዕ ሓለዋ ጸጥታን እገዳታትን ክህሉ’ዩ። እንተዀነ፡ ብሙልአን እተን ዞባታት ኣብ ትሕቲ ቑጽጽር ሰራዊት ሩስያ ኣይኰናን ዘለዋ። ሓይልታት ዩክረይን፡ ይደፍኡ ብምህላዎም ሩስያ ካብ ዞባ ኼርሶን ዓሰርታት ኣሽሓት ስቪላውያንን ዝሸመቶም መራሕትን ተውጽእ ኣላ። ዩክረይን ግን፡ ነበርቲ፡ ነቲ ምግዓዝ ክነጽጉዎ ጸዊዓ።


ኣባል ሃገራት ኔቶ፡ ምክልኻል ሚሳይል ዩክረይን ንምሕያል ሓገዝ ኣጽዋር ገይረን

ሩስያ፡ ኣብ ልዕሊ ከተማ ኪቭ መጥቃዕታት ሚሳይል ድሕሪ ምፍጻማ፡ ኣብ ጐኒ ዩክረይን ዘለዋ ኣባል ሃገራት ኔቶ፡ ንኪቭ፡ ምዕቡል ኣጽዋር ምክልኻል ኣየር ክህባ ምዃነን ኣፍሊጠን። ዓባይ ብሪጣንያ፣ ካናዳ፣ ፈረንሳን ሆላንድን፡ ሚሳይላትን ራዳርን ንዩክሬይን ከም ዝህባ ቃል ኣትየን። ኣሜሪካ፡ ኣቐዲማ ተመሳሳሊ መብጽዓ ክትኣቱ እንከላ፡ ሓደ ካብ ጀርመን ዝመጽአ ላዕለዋይ ስርዓት - ቴክኖሎጂ ድሮ ናብ ዩክረይን በጺሑ ኣሎ። መራሕቲ 50 ኣባል ሃገራት ኔቶ፡ ትማሊ ኣብ ብራስለስ - ቤልጅዩም ኣብ ዝርከብ ዋና ቤት ጽሕፈት እቲ ወተሃደራዊ ኪዳን ተኣኪቦም ነይሮም። ኪቭ፡ ነቲ ዋዕላ "ታሪኻዊ" ክትብል ንኢዳቶ። ዩክረይን፡ ብሰኑይን ሰሉስን፡  ሩስያ ልዕሊ 100 ሚሳይላት ከም ዝተኮሰትን ብዓሰርተታት ዝቑጸራ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ከም ዝተጠቕመትን ትገልጽ። በዚ፡ ትሕተ ቅርጺ ጸዓትን ካልኦት ወተሃደራዊ ዘይኰኑ ዒላማታትን ከም ዝሃረመት ትኸስስ። ኣብቲ ኣብ መጀመርታ መዓልቲ ዝተፈጸመ መጥቃዕታት ከኣ፡ 19 ሰባት ሞይቶም። ብተወሳኺ ኣብ ሓያሎ ከተማታት ዩክረይን ሰፊሕ ምቁራጽ ሓይሊ ኤለክትሪክን ምቁራጽ ቀረብ ማይን ኣስዒቦም። በዚ ምኽንያት፡ ሰበ ስልጣን ርእሰ ከተማ ኪቭ፡ ናብ ምምቕራሕ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ክኣትው ተገዲዶም ኣለው። ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን፡ እቲ ናይ ሚሳይል መጥቃዕቲ ሕነ ናይቲ ኣብ ልዕሊ እቲ ንሩስያን ክረምያን ዘራኽብ ኣገዳሲ ድልድል ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ከም ዝዀነ ይገልጽ። ሩስያ፡ ኣብ 2014 ንክረሚያ ከም ዝጐበጠታ ይዝከር። እቲ ኣብ ዝሓለፈ ሰንበት ኣብ ልዕሊ እቲ ድልድል ዘጋጠመ ነትጒ፡ ብትካል ስለያ ዩክረይን ዝተወደበ ምዃኑ መንግስቲ ሩስያ ይገልጽ። ዩክረይን ግን ነዚ ኽሲ ትነጽጐ። ዓባይ ብሪጣንያ፡ ሚሳይላት ምክልኻል ኣየርን ንዓቕሚ ምእካብ ሓበሬታን ሎጀስቲክስን ዩክረይን ክሕግዙ ዝኽእሉ ኣማኢት ድሮናትን ከተበርክት እያ። ብተወሳኺ፡ 18 ሆዊትዘር ዝተባሃለ ከቢድ ብረት ከተህብ እያ። ሚኒስተር ምክልኻል እታ ሃገር ቤን ዋሌስ፡ "ሩስያ ኣብ ዩክሬን ኣብ ልዕሊ ሲቪላዊ ከባቢታት ዘካየደቶ መጥቃዕቲ፡ ነቶም ንሃገሮም ክከላኸሉ ዝደልዩ ተወሳኺ ደገፍ ከም ዘድልዮም ዘረጋግጽ’ዩ። "እዚ ኣጽዋር፡ ዩክረይን ሰማያታ ካብ መጥቃዕቲ ክትከላኸልን ሓፈሻዊ ዓቕሚ ምክልኻል ሚሳይል ከተሐይልን ክሕግዝ'ዩ" ኢሉ። ሚኒስተር ምክልኻል ኣሜሪካ ሎይድ ኦስቲን ብወገኑ፡ ድሕሪ እቲ ትማሊ ኣብ ብራስለስ ዝተኻየደ ኣኼባ-ኔቶ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ "ንሳቶም [ዩክሬናውያን] ውጽኢታዊ ንኽዀኑ፡ ኣድላዩ ዘበለ ኩሉ ክንገብር ኢና” ክብል ተዛሪቡ። ፕረዚደንት ፈረንሳ ኢማኑኤል ማክሮን ድማ፡ ሃገሩ ንዩክረይን ስርዓታት ምክልኻል ኣየር ከም እተቕርብ ሓቢሩ። ንሱ፡ ምስ ተለቪዥን ፈረንሳ-2 ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕትት፡ ኣየኖት ስርዓታት ከም ዝለኣኹ እኳ እንተዘየነጸረ፡ ቀንዲ ዕማሞ እቶም ዝቐርቡ ሓገዛት ህዝቢ ካብ መጥቃዕቲ  ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ንምክልኻል ከም ዝኸውን ገሊጹ። ሆላንድ፡ 14.5 ሚልዮን ዶላር ዝግመት ሚሳይላት ምክልኻል ኣየር ከተቕርብ እያ ዝበለ ሚኒስተር ምክልኻል ካጅሳ ኦሎንግረን፡ መጥቃዕቲ ሩስያ "ንዩክረይንን ህዝባን ዘይዛሪ ድጋፍ ብምግባር ጥራይ’ዩ ክምከት ዝኽእል” ኢሉ። ካናዳ፡ ናይ ሳተላይት መራኸቢታትን ካሜራታት ሰብ ኣልቦ ነፈርትን ዝርከቦ ልዕሊ 34 ሚልዮን ዶላር ዝግመት ወተሃደራዊ ሓገዝ ክትህብ ቃል ኣትያ። ዓባይ ብሪጣንያ እትገብሮ ሓገዝ ኣጽዋር ኣብ ቀረባ እዋን ወግዓዊ ክትገብር ትጽቢት ይግበር። ሰራዊት ዩክረይን ብረቡዕ ካብ ጀርመን ዝመጽእ ኣጽዋር ከም ዝተቐበሉ ገሊጹ ነይሩ። ፕረዚደንት ቮሎድሚር ዜለንስኪ፡ ኣብ ልዕሊ እታ ሃገር ዝበጽሕ ደብዳብ ነፈርቲ ንምክልኻል ንኣዋርሕ መሓዙት ዩክረይን ሓገዝ ክገብራ ክምሕጸን ጸኒሑ እዩ።


ንሩስያ ዝዀነነ ማዳካስካዊ ሚኒስተር ካብ ስልጣኑ ተኣልዩ

ፕረዚደንት ማዳካስካር፡ ሩስያ ኣብ ዝጐበጠተን ዞባታት ዩክረይን መረጻ ክካየድ ምግባራ ንዝኹንን ውሳነ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ንዝደገፈ ሚኒስትሪ ጉዳይ ወጻኢ እታ ሃገር ካብ ስልጣኑ ከም ዝኣለዮ ምንጭታት ገሊጾም። ሪቻርድ ራንድሪማንድራቶ፡ ኣብቲ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ዝተኻየደ፡ ንጐበጣ ሩስያ ዝኹንን ዋዕላ ሕቡራት ሃገራት "ንመንግስቲ ሃገሩ ከየማኸረ ከም ዘድመጸ" ጸብጻባት ማዕኸን ዜና ኤኤፍፒ ሓቢሮም። ክልተ ምንጪታት ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ንሮይተርስ ኣብ ዝሃቡዎ ቃል'ውን፡ እቲ ሚኒስትር ንዝተኣለየሉ ምኽንያት ኣረጋጊጾም። ኣብቲ ኣኼባ ነቲ ሩስያ ዘካየደቶ መረጻታት ዝበዝሕ ማሕበረሰብ ዓለም ክኹንኖ እንከሎ፡ 142 ሃገራት ነቲ ውሳነ ደጊፈን ኣድሚጸን እየን። ክሳብ ሕጂ፡ ማዳካስካር ኣብ ጉዳይ ኲናት ዩክረይን፡ ልክዕ ከም መብዛሕትአ ሃገራት ኣፍሪቃ ዘይሻራዊ መርገጺ እያ ሒዛ ጸኒሓ። እቲ ዓብላሊ ውሳነ ድጋፍ 143 ሃገራት ክረክብ እንከሎ፡ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝተፈላለየ መርገጺ ሒዘን። ኤርትራ፡ ኢትዮጵያ፡ ቻይናን ህንድን ዝርከብአን 35 ሃገራት ድምጸን ካብ ምሃብ ተዓቂበን። ኣብቲ ኣኼባ ድምጸን ካብ ምሃብ ክዕቅባ ካብ ዝመረጻ ሃገራት እውን እተን ዝበዝሓ፡ ሃገራት ኣፍሪቃ እየን ነይረን። ቤላሩስ፣ ዴሞክራሲያዊት ሪፐብሊክ ኮርያ፣ ኒካራጓ፣ ሩስያን ሶርያን ግን ነቲ እማመ ተቓዊመን። ምብራቓዊ ዞባታት ሉሃንስክን ዶነስክን ከምኡ’ውን ኣብ ደቡባዊ ክፋል እታ ሃገር ዝርከባ ዛፖሪዢያን ኼርሶንን ኣብ ትሕቲ ሓይልታት ሩስያ ምስ ኣተዋ፡ ፕረዚደንት ፑቲን ህዝበ ውሳነ ብምክያድ፡ ናይ ባዕሉ መራሕቲ ሸይሙ'ዩ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ቤተ መንግስቲ ሩስያ ኣብ ዝተኻየደ ጽምብል፡ እቲ ፕረዚደንት ነተን ዞባታት ኣካል ሩስያ ዝገብር ሰነድ ከቲሙ። ኣብ ወርሒ መጋቢት፡ ንወራር ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ዝዅንን ውሳነ ሕቡራት ሃገራት፡ ካብ ሃገራት ኣፍሪቃ ኤርትራ ጥራይ ክትቃወሞ እንከላ፡ ሩስያ፡ ሰሜን ኮርያ፡ ሶርያን ቤላሩስን እየን ተመሳሳሊ መርገጺ ወሲደን። ካብ ሃገራት ኣፍሪቃ እተን መሻርክቲ ሩስያ ዝበሃላ ኢትዮጵያ፡ ማሊ፡ ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ፡ ዴሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ኮንጐ፡ ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ሱዳን፡ ኡጋንዳን ዚምባብወን ዝርከብአን 19 ሃገራት ድምጸን ዓቂበን እየን። ካብዘን ድምጸን ዝዓቀባ ሃገራት እተን ሰለስተ፡ ሩስያ ኣብ ኣፍሪቃ ዘለዋ ጽልዋ ንምሕያል ኣብ ዝሓለፈ ሓምለ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ ሰርገይ ላቭሮቭ ዝበጽሐን ሃገራት እየን። ላቭሮቭ፡ ናብ ኢትዮጵያ፡ ግብጺ፡ ዲሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ኮንጐን ኡጋንዳን ዑደት ገይሩ ነይሩ። ኣብቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝጸንሓሉ ኣጋጣሚ፡ ንቅልውላው ዋጋታት መግቢን ነዳድን ዓለም ቀንዲ ተሓተትቲ ምዕራባውያን ምዃኖም ገሊጹ ምንባሩ ይዝከር።


ሰብ ሞያ ድሮን ኢራን ኣብ ክረሚያ ከም ዝርከቡ ኣሜሪካ ኣፍሊጣ

ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክሬይን ንእትፍጽሞ መጥቃዕቲ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ [ድሮን] ዝሕግዙ ወተሃደራዊ ሰብ ሞያ ኢራን፡ ኣብ ክረሚያ ከም ዘለው ዋይት ሃውስ ኣፍሊጡ። ወሃቢ ቃል ሃገራዊ ድሕነት ዋይት ሃውስ፡ እቶም ኢራናውያን ሰብ ሞያ፡ ኣሰልጠንትን ወሃብቲ ቴክኖሎጂያዊ ድጋፍን ከም ዝዀኑ’ውን ገሊጹ። ርእሰ ከተማ ኪቭ፡ ብሰኑይ "ካሚካዜ" ብዝብሃላ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ተሃሪማ ነይራ። እተን ድሮናት ብሩስያ ዝተዋፈራ እኳ እንተዀና፡ ስርሒት ኢራን ምዃነን’ዩ ዝእመን። ዓባይ ብሪጣንያ ኣብ ልዕሊ እተን፡ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ናይ ምቕራብ ሓላፍነት ዘለዎም ትካላት ንግዲን ውልቀሰባትን ኢራን እገዳ ከም ዝገበረት ኣፍሊጣ። ወሃቢ ቃል ሃገራዊ ድሕነት ዋይት ሃውስ ጆን ኪርቢ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ "ወተሃደራዊ ኣባላት ኢራን ኣብ መሬት ክረሚያ ከም ዘለውን ኣብዚ ስርሒታት ንሩስያ ከም ዝሓገዙን ገምጊምና ኢና" ኢሉ። "ብተዛማዲ ውሑድ ቁጽሪ" ዝበሎም ኢራናውያን ቴክኒካዊ ደገፍ ይህቡ ከም ዘለዉን ሩስያውያን ድማ ነተን ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ የብርሩወን ከም ዘለዉን ገሊጹ። ኪርቢ፡ "ሕጂ፡ ቴህራን ብቐጥታ ኣብ ባይታ ተሳታፊት ኰይና ኣላ፤ ተሳትፎኣ ድማ ኣብ ዩክሬይን ኣብ ልዕሊ ትሕተ ቕርጺ ስቪልን ስቪላውያንን ጽልዋ ዘለዎም ኣጽዋራት ብምቕራብ ዝግለጽ’ዩ" ኢሉ። ኣሜሪካ፡ ኢራን ንሩስያ ደጊፋ ኣንጻር ህዝቢ ዩክረይን እተቕርቦም ዘላ ኣጽዋራት ንምቅላዕ፡ ንምክልኻልን ንምዕጋትን "ኩሉ መገዲ ክትክተል እያ" ክብል ወሲኹ ገሊጹ። ብሰኑይ፡ ኣብ ጥቕሚ ዝውዓላ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ስርሒት ኢራን ሻሄድ-136 ከም ዝዀና ዩክሬይን ገሊጻ ነይራ። እዚአን፡ “ካሚካዜ” ዝብሃላ ኰይነን፡ እቲ ድሮን መጥቃዕቲ ክፍጸም እንከሎ ሓቢሩ ዝቃጸል እዩ። እዘን ድሮናት፡ ካሚካዜ ዝብል ሽም ዝተዋህበን፡ ብሽም ኣብ እዋን ካልኣይ ኲናት ዓለም ልኡኽ ኣጥፊእኻ ምጥፋእ ዝፍጽሙ ዝነበሩ ኣብረርቲ ጃፓን እዩ። ሩስያ፡ ካብ ቀረባ መዓልታት ንነጆ ኣገደስቲ ትሕተ ቕርጺ ዩክረይን ንምህራም ነዘን ሰብ ኣልቦ ነፈርትን ሚሳይላትን ክትጥቀም እንከላ፡ ካብ ዝሓለፈ ሰሙን ሰኑይ ጀሚሩ ሓደ ሲሶ መደብር መመንጨዊ ጸዓት ዩክሬይን ኣዕኒያ እያ። ከም ውጽኢቱ ድማ፡ ትማሊ ሓሙስ፡ ኣብ ዩክረይን ንፈለማ እዋን ኣብ ኣጠቓቕማ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ገደብ ተኣታትዩ። ሩስያ፡ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን መጥቃዕቲ ንምፍጻም ድሮናት ኢራን ብምጥቃማ፡ ብሪጣንያ ኣብ ልዕሊ ሰለስተ ጀነራላትን ኣጽዋር ዘቕርብ ትካልን ኢራን እገዳ ገይራ እያ። ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ብሪጣኒያ ጀምስ ክሌቨርሊ፡ ካብ “ጸያፍ” መጥቃዕታት ሞስኮ ክኸስቡ ዝጽዕሩ “ጐስጐስቲ ውግእ” ክብል ኰኒኑዎም። ዋና ኣዛዚ ሰራዊት ኢራን፡ ሜጀር ጀነራል መሓመድ ሑሴን ባገሪን ኢንዳስትሪ ኣቪየሽን ሻሄድን [ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ዘፍሪ ትካል] ካብ ሞንጐ እቶም እገዳ ዝተገብረሎም’ዮም። ፕረዚደንት ቮሎድሚር ዜለንስኪ፡ ሩስያ ኣብ ደቡብ ዩክረይን ኣብ ዝርከብ ኣገዳሲ ዲጋ፡ ነተጕቲ ቀቢራ’ያ ክብል ከሲሱ። መመንጨዊ ጸዓት ሃይድሮ ኤሌክትሪክ ካኮቭካ፡ ልዑል ጉድኣት እንተበጺሑዎ፡ 80 ሚኢታዊት ከተማታት ብውሑጅ ከዕለቕልቓ ከም ዝኽእላን፡ መመንጨዊ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ዛፖሪዥያ ድማ ንመዝሓሊ ዝኸውን ማይ ዘይብሉ ክተርፍ ከም ዝኽእልን ዜለንስኪ ገሊጹ። ብተወሳኺ፡ ንክረሚያ ሓዊሱ ንመላእ ደቡባዊ ዩክረይን እውን ቀረብ ማይ ከስእኖ ከም ዝኽእል ተዛሪቡ። ብረቡዕ፡ ሩስያ ነቲ ዲጋ ብምዕናው፡ ዩክረይን ውሕጅ ተጠቒማ ሓይልታት ሩስያ ካብ ዞባ ኼርሶን ንምውጻእ ዝገበረቶ’ዩ ብዝብል ንዩክሬይን ክትኸስስ ትዳሎ ኣላ ዝብሉ ጸብጻባት ወጺኦም ነይሮም። እዚ ዲጋ፡ ካብ ከተማ ኼርሶን 70 ኪሎ ሜትር ንሸነኽ ሰሜን ምብራቕ ርሒቑ ዝርከብ እዩ። ሩስያ፡ ሓይልታት ዩክረይን፡ ነታ ከተማ ክቈጻጸሩዋ ይኽእሉ’ዮም ብዝብል፡ ኣብ ትሕቲ ቑጽጽር ሩስያ ኣብ ዝርከቡ ከባቢታት ዞባ ኼርሰን ዘለው ሲቪላውያን ተግዕዝ ኣላ።


ኲናት ዩክረይን፡ ሩስያ ካብቲ ዝተቖጻጸረቶ ዞባ ሰላማውያን ሰባት ክተግዕዝ ምዃና ሓቢራ

እቲ ብሩስያ ዝተሾመ መራሒ ናይታ ግዝኣት ዩክረይን ዝዀነት ደቡባዊት ዞባ ኼርሶን፡ ቭላድሚር ሳልዶ፡ ናብቲ ከባቢ ይግስግሱ ዘለው ሓይልታት ዩክረይን መዓልታዊ መጥቃዕቲ ሮኬት ይፍጽሙ ከም ዘለው ብምግላጽ ሰላማውያን ሰባት ካብቲ ቦታ ክግዕዙ ጸዊዑ። ንሱ፡ "ንምዝናይን ንትምህርትን" ናብ ሩስያ ብምኻድ "ንነብሶም ከድሕኑ" ተማሕጺኑ። ነዚ ድማ ሓገዝ ሞስኮ ሓቲቱ። ምኽትል ቀዳማይ ሚኒስተር ሩስያ ማራት ኩስኑሊን ድሒሩ ኣብ መንግስታዊ ቴሌቪዥን ኣብ ዘመሓላለፎ መልእኽቲ ነዚ ጻውዒት ደጊፉዎ። ዩክረይን፡ ንገዛእ ዜጋታታ ዒላማ ትገብር ምህላዋ ንዝገልጽ ክሲ ትነጽጎ። ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ሰራዊት ዩክረይን ንገለ ከባቢታት ሰሜናዊ ምዕራብ ኼርሶን ዳግማይ ብምሓዝ፡ ናብ ርእሰ ከተማ እታ ዞባ ዝዀነት ከተማ ኼርሶን ቀሪቡ ኣሎ። ፍሉይ ሓላፍነት ደቡባዊ ሩስያን ክረሚያን ዘለዎ ኩስኑሊን፡ "መንግስቲ፡ ነበርቲ ዞባ [ኼርሶን] ናብ ካልኦት ዞባታት እታ ሃገር ንክወጽኡ ሓገዝ ንምውዳብ ወሲኑ ኣሎ። ንኹሉ ድማ፡ ናጻ መንበርን ኣገዳሲ ነገርን ክንህብ ኢና" ኢሉ። ቀዳሞት ካብታ ዞባ ዝወጽኡ ሰባት፡ ሎሚ ዓርቢ ኣብ ዞባ ግዝኣት ሩስያ ዝዀነት ሮስቶቭ ከም ዝኣትዉ ኣመሓዳሪ እታ ክልል ቫሲሊ ጎሉቤቭ ንማዕከን ዜና ሩስያ ታስ ሓቢሩ። "ክልል ሮስቶቭ ንኹሉ ካብ ዞባ ኬርሶን ክመጽእ ዝደሊ ሰብ ክቕበልን ከአንግድን እዩ" ክብል ወሲኹ ገሊጹ። ኣብቲ ውግእ፡ ዩክረይን፡ ካብ ኣሜሪካ ዝረኸበቶ ስርዓታት ሮኬት ሂማርስ ብግቡእ ክትጥቀመሉ ጸኒሓ እያ። ሓይልታት ዩክረይን፡ ኣብ ትሕቲ ሩስያ ንዝርከቡ ወሰንቲ ወተሃደራዊ ቦታታት ዒላማ ብምግባር ኣብ ምዕራባዊ ገማግም ሩባ ድኒፐር ንዝርከቡ ዝበዝሑ ጎበጥቲ ሓይልታት ከም ዝቖርጹ ኣጠንቂቘም ኣለዉ። ኬርሶን፡ ወራር ሞስኮ ብ24 ለካቲት ካብ ዝጅምር ኣትሒዙ፡ ብሓይልታት ሩስያ ዝተታሕዘ እንኮ ርእሰ ከተማ ዞባ ኬርሶን እያ። ወተሃደራዊ ሓይሊ ዩክረይን፡ ኣብቲ ምስ ክረሚያ ዝዳወብ ቁልፊ ዞባ - ኣብ 2014 ብሞስኮ ዝተጐብጠ ደቡባዊ ሓውሲ ደሴት ዩክረይን - ዝገብሮ ዘሎ ገስጋስ ኣጠናኺሩ ቀጺሉ ኣሎ። ኣብ መጀመርታ እዚ ሰሙን፡ ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን ንኣርባዕተ ዞባታት ዩክረይን [ብደቡብ ኼርሶንን ዛፖሪዚዝያን፣ ብምብራቕ ድማ ዶኔስቴክን ሉሃንስክን] ከም ዝጐበጠ ወግዓዊ ገይሩ’ዩ። ዩክረይንን ሃገራት ምዕራብን እዚ ስጉምቲ ሕጋዊ ስልጣን የብሉን ብምባል ኰኒነን። ሕጂ’ውን እንተዀነ፡ ሩስያ ኣብዘን ዞባታት ሙሉእ ምቁጽጻር የብላን። ብሮቡዕ፡ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ጐበጣ ሩስያ ንምኹናን ኣብ ዘካየዶ ሓፈሻዊ ኣኼባ፡ ነቲ ስጉምቲ ብትሪ ኰኒኑ። ነዚ ኣመልኪቱ ኣብ ዘሕለፎ ውሳነ ድማ፡ 143 ሃገራት ዝደገፍኦ ኰይነን፡ ቻይናን ህንድን ዝርከብአን 35 ሃገራት ድምጸን ዓቂበን። ኢትዮጵያን ኤርትራን ኣብቲ ሩስያ ንኣርባዕተ ዞባታት ዩክረይን ምጕባጣ ንምዅናን ዝወዓለ ሓፈሻዊ ባይቶ ሕቡራት ሃገራት ድምጸን ካብ ሞንጐ ዝዓቀባ ሃገራት እየን። ሩስያ፣ ቤላሩስ፣ ሰሜን ከርያን ኒካራጓን ድማ፡ ነቲ ውሳነ ነጺገንኦ።


ዩክረይን ኣብ ጭፍራ መራኽብ ጸሊም ባሕሪ 'ሰፊሕ' መጥቃዕቲ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ፈጺማ

ዩክረይን ኣብ ወደባዊት ከተማ ክሪሚያ ሰቫስቶፖል፡ ኣብ ልዕሊ ጭፍራ መራኽብ ጸሊም ባሕሪ ብዝፈጸመቶ "ሰፊሕ" መጥቃዕቲ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ሓንቲ መርከብ ኲናት ከምዝተጎድአት ሩስያ ገሊጻ። ኣብቲ መጥቃዕቲ 9 ሰብኣልቦ ነፈርቲ ከምዝተዋፈራ ሓደ ላዕለዋይ በዓል ስልጣን ሓቢሩ። ዩክረይን ግን ርእይቶ ኣይሃበትን። ሩስያ፡ ዝኾነ መርትዖ ከየቕረበት፡ ወተሃደራት ብሪጣንያ ኣብቲ ብቀዳም ዝተፈጸመ መጥቃዕትን ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ መስመራት ጋዝ ዘጋጠመ ምፍንጃርን፡ ኢድ ከምዘለዎም ከሲሳ። ሚኒስትሪ ምክልኻል ብሪጣንያ ኣብ ዝሃቦ ምላሽ፡ ሩስያ "ናይ ሓሶት ቅያ ትዝርግሕ ኣላ" ኢሉ። እዚ ናይ ትማሊ ቀዳም መጥቃዕቲ፡ ወተሃደራት ዩክረይን፡ ብ24 ለካቲት ወራር ካብ ዝጅምር ኣትሒዙ ብሩስያ ዝተጎበጠ መሬት ዳግማይ ብዓወት ኣብዝሕዙሉ ዘለዉ እዋን እዩ ተፈጺሙ። ሩስያ ኣብ ልዕሊ ትሕተ ቅርፂ ዩክረይን ብፍላይ ድማ ኣብ መስመር ፀዓት እታ ሃገር ሰፊሕ መጥቃዕቲ ብምፍፃም ምላሽ ሂባ። ንፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን ኣዝያ ምልክታዊ ዝኾነት ክሪሚያ ኣብ 2014 ብሩስያ ዝተጎብጠት እያ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙናት፡ ኣብታ ሰራዊት ሩስያ ሰፊሕ ህላወ ዝሃነጸላ ሓውሲ ደሴት፡ ሓያሎ መጥቃዕትታት ተፈጺሙ እዩ። ሰቫስቶፖል ኣብቲ ዞባ ዝዓበየት ከተማ ኮይና፡ መዕረፊ ጭፍራ መራኽብ ጸሊም ባሕሪ ሩስያ እያ። ብሩስያ ዝተመዘዘ ኣመሓዳሪ እታ ከተማ ሚካኤል ራዝቮዛየቭ፡ ሓይሊ ባሕሪ ሩስያ ካብ ወርሒ ለካቲት ኣትሒዙ ኣብ ልዕሊ እታ ከተማ ካብ ዝተፈጸሙ መጥቃዕቲታት እቲ "ዝሰፍሐ" ዝበሎ መጥቃዕቲ ንድሕሪት ከምዝመለሱ ገሊጹ። ኩለን ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ተሃሪመን ከምዝወደቓን ዝኾነ "ሲቪላዊ ትሕተ ቅርጺ" ከምዘይተጎድአን ሓቢሩ። ብውሕዱ ሓንቲ መርከብ ንእሽቶ ጉድኣት ከምዘጋጠማ  ሚኒስትሪ ምክልኻል ሩስያ ይገልጽ። መንግስቲ ዩክረይን ኣብ ክሪሚያ ብዘለዉ ሰበስልጣን ሩስያ ኣብ ዝቐርብ ክሲ ሳሕቲ እዩ ርእይቶ ዝህብ፡ ላዕለዎት ሰበስልጣን ግን መብዛሕትኡ ግዜ ኣብታ ሓውሲ ደሴት ብዘጋጥም ፍጻመታት ሓጎሶም ይገልጹ’ዮም። ዩክረይን፡ ንክሪምያ ሓዊሱ ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ሩስያ ዝርከብ ኩሉ መሬት ከምእተምልስ ቃል ኣትያ እያ። ሚኒስትሪ ምክልኻል ሩስያ፡ ብዘይ ዝኾነ መርትዖ፡ ክኢላታት ሓይሊ ባሕሪ ብሪጣንያ ነቲ ቀዳም ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ንምድላው ንሓይልታት ዩክረይን ምሕጋዞም ይኸስስ። ብተወሳኺ፡ እቲ ኣሃዱ ብሪጣንያ "ንሻምብቆታት ጋዝ ኖርድ ስትሪም 1ን ኖርድ ስትሪም 2ን ንምፍንጃር፡ ብ 26 መስከረም ኣብ ባሕሪ ባልቲክ ንዝተፈጸመ ግብረሽበራዊ መጥቃዕቲ ኣብ ውዲት፡ ምውዳብን ምትግባርን ተሳቲፉ’ዩ" ይብል። ሚኒስትሪ ምክልኻል ብሪጣንያ ኣብ ዝሃቦ መልሲ፡ "ሚኒስትሪ ምክልኻል ሩስያ፡ ነቲ ኣዕናዊ ኣተሓሕዛ እቲ ዘይሕጋዊ ወራር ዩክረይን ንምንካይ፡ ቅያዊ ደረጃ ዘለዎም ናይ ሓሶት ክስታት ይዝርግሕ ኣሎ" ኢሉ። ኣብ ዝሓለፈ መዓልታት፡ ሩስያ ኣብቲ ሰበስልጣን ኣሜሪካን ዩክረይንን ወፍሪ ናይ ሓሶት ሓበሬታ ኢሎም ዝገልጽዎ ወፍሪ ተዋፊራ ኣላ። ንኣብነት፡ ኪቭ ራድዮኣክቲቭ ሕማቕ ቦምባ፡ ወይ’ውን ስነ-ህይወታዊ ጣንጡታት ክትጥቀም ትዳሎ ኣላ ዝብል መርትዖ ዘይብሉ ክሲታት ኣቕሪባ እያ። ሩስያ ብተወሳኺ፡ እተን ቀዳም ንግሆ ዒላማ ዝተገበራ መራኽብ፡ ኣካል ናይቲ ፍርያት ሕርሻ ካብ ወደባት ዩክሬን ናብ ወጻኢ ንምልኣኽ ዝካየድ ዘሎ ኣህጉራዊ ተበግሶ ኣብ ምርግጋጽ ዝሳተፋ ከምዝኾና ገሊጻ'ላ። እቲ ብውድብ ሕቡራት ሃገራትን ቱርክን ዝተኻየደ ስምምዕ፡ ዩክረይን ብሩስያ ምስተወረረት ተዓጊቱ ዝነበረ ሰደድ እኽሊ ጸሊም ባሕሪ ዳግማይ ክትጅምር ኣኽኢልዋ’ዩ። እዚ ብውልቂ ብዋና ጸሓፊ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝተፈጸመ ስምምዕ ኮይኑ፡ ንዓለማዊ ቅልውላው መግቢ ንምቅላል ዝሓገዘ ዓቢ ዲፕሎማስያዊ ዓወት ተባሂሉ እዩ። ሩስያ ግን ናይ ገዛእ ርእሳ ሰደድ ከምዝተጓተተ ጥርዓን ክተስምዕ ጸኒሓ እያ። ነቲ ስምምዕ’ውን ከየትሕድሶ ከምትኽእል ሓሳብ ኣቕሪባ ነይራ። ኣብ ዝሓለፈ መዓልታት፡ ዩክረይን፡ ሩስያ ኮነ ኢላ መራኽብ ከይሓልፋ ብምድንጓይ፡ ናይ ልዕሊ 170 መራኽብ ሪጋ ፈጢራ ክትብል ከምዝኸሰሰት ይዝከር። ጭፍራ መራኽብ ጸሊም ባሕሪ ሩስያ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ወርሒ ሚያዝያ ናይዚ ዓመት ብሓይልታት ዩክረይን ዒላማ ክግበር እንከሎ እታ ክሩዘር ሞስኮቫ ዝተባሃለት ፍልጥቲ መርከብ ምጥሓላ ይዝከር። እታ 510 ሰራሕተኛታት ዝነበራ ሚሳይል ክሩዘር ሩስያ ምጥሓላ ዓቢ ናይ ወተሃደራው ዓወት ምልክት ነይሩ።


ዋጋ ነዳዲ ስለምንታይ ይውስኽን ይጐድልን? ዋጋኡ ዝትምንከ መን'ዩ?

ዝሓለፈ ግንቦት፡ ዋጋ ነዳዲ ንኽንኪ ዝቐርብ ዝነበረ ጻውዒት ስዒቡ፡ ቀንዲ ለኣኽቲ ነዳዲ ዝዀና ሃገራት ተኣኪበን ነይረን። ኣብዚ እዋን ዘሎ ዋጋ ነዳዲ ዓለም፡ ዝያዳ እቲ ቅድሚ ሸሞንተ ዓመታት ዝነበረ’ዩ። ነዳዲ ካብ ወጻኢ ዓዲገን ዝጥቀማ ሃገራት፡ እተን ነዳዲ ኣፍርየን ዝልእካ ሃገራት [ኦፔክ+] ምህርቲ ነዳዲ ንኽውስኻ ምሕጽንታአን ኣቕሪበን እየን። እንተዀነ፡ እተን ለኣኽቲ ሃገራት ነዚ ዝሰምዓ ኣይመስላን። ብኣንጻሩ፡ ኣብ መዓልቲ ዝፈሪ ነዳዲ ብኽልተ ሚልዮን በርሚል ንምንካይ እየን ተሰማሚዐን። ሩስያ እትርከበን ኣባል ሃገራት ኦፔክ ፕላስ፡ ዋጋ ነዳዲ ንክውስኽ ስጕምቲ ይወስዳ ኣለዋ። ዋጋ ነዳዲ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ናይ ምንካይ ዝንባለ ኣርእዩ'ኳ እንተነበረ፡ ድሕሪ ወራር ሩስያ ኣብ ዩክረይን ግን ወሲኹ። ኦፔክ ፕላስ፡ ቀንዲ ለኣኽቲ ነዳዲ ዝዀና 23 ሃገራት ብኣባልነት ዝሓቘፈ ማሕበር እዩ። እዘን ሃገራት፡ 'ናብ ዕዳጋ ዓለም ክንደይ ዝኣክል ነዳዲ ንሽጥ?' ኢለን ብቐጻሊ ይራኸባ። ኣብ ውሽጢ እዚ ማሕበር ካብ ዘለዋ ሃገራት፡ እተን 13 ሃገራት ማእከላይ ምብራቕን ኣፍሪቃን እየን። ኦፔክ፡ ብ1960ታት ክምስረት እንከሎ፡ ቀረብን ዋጋን ነዳዲ ቅጥዒ ክሕዝ ንምግባር ዝዓለመ ነይሩ። ኣብዚ ሕጂ እዋን፡ ኣባል ሃገራት ኦፔክ፡ 30 ሚእታዊት ቀረብ ነዳዲ ዓለም የፍርያ። ስዑዲ ዓረብ እታ ዝዓበየት ኣፍራዪት ነዳዲ እቲ ማሕበር ኰይና፡ መዓልታዊ ልዕሊ 10 ሚልዮን በርሚል ተፍሪ። ብ2016፡ ዋጋ ነዳዲ ኣዝዩ ትሑት እናሃለወ፡ ኦፔክ ካልኦት ዓሰርተ ኣፍረይቲ ነዳዲ ዝዀና ሃገራት ብምውሳኽ ኦፔክ ፕላስ ኰይኑ። እዘን ሓደስቲ ኣባል ሃገራት፡ ሩስያ እትርከበን ኰይነን፡ መዓልታዊ ልዕሊ 10 ሚልዮን ነዳዲ የፍርያ። እዘን ሃገራት ብሓባር፡ ኣስታት 40 ሚእታዊት ዘይተጻረየ ነዳዲ ዓለም የፍርያ። ኣብ ኢንስቲትዩት ኢነርጂ እትሰርሕ ኬት ዶሪን፡ “ኦፔክ ፕላስ፡ ዕዳጋ ንምርግጋእ ቀረብን ድልየትን ክመጣጠን ይገብር’ዩ። ጠለብ ነዳዲ ክንኪ እንከሎ ድማ፡ ቀረብ ክውሕድ ብምግባር ዋጋ ይውስኽ፡” ትብል። እቲ ማሕበር፡ ብተወሳኺ ዝያዳ ነዳዲ ናብ ዕዳጋ ብምቕራብ ዋጋ ክንኪ ክገብር ይኽእል እዩ። ብ2020፡ ኣባል ሃገራት ኦፔክ+ ኣብ ቬና ካብ ዝራኸባ ንደሓር፡ ካብ ነሓሰ 2022 ጀሚሩ ምህርቲ ነዳዲ ኣብ መዓልቲ ብኽልተ ሚልዮን በርሚል ብምንካይ ትሕቲ 42 ሚልዮን በርሚል ንክኸውን ተሰማሚዐን እየን። እዚ ምንካይ ምህርቲ፡ ካብ ዝመጽእ ሕዳር ኣትሒዙ ተግባራዊ ዝኸውን ኰይኑ፡ እዚ ምንካይ ምህርቲ ክልተ ሚእታዊት ዓለምለኻዊ ቀረብ ዝሕዝን ትጽቢት ካብ ዝተገብሮ ንላዕልን እዩ። እዚ ድማ፡ ኣባል ሃገራት ኦፔክ ፕላስ ካብ 2020 ንደሓር ንፈለማ እዋን ዝገበራኦ ዝለዓለ ምንካይ ምህርቲ እዩ። ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣብ ዝተኸሰተሉ እዋን፡ ምህርቲ ነዳዲ ኣብ መዓልቲ ብልዕሊ ትሸዓተ ሚልዮን በርሚል ኣብ መዓልቲ ንምንካይ ተሓሲቡ ነይሩ። እዚ ድማ፡ እቲ ኣብ ሰነ ካብ 122 ዶላር ናብ 90 ዶላር ወሪዱ ዝነበረ ዋጋ ነዳዲ ሓፍ ንምባል ዝዓለመ እዩ። እንተዀነ፡ ምህርቲ ነዳዲ ንምንካይ ዝተገብረ ውሳነ ወግዓዊ ምስ ኰነ መሊሱ ዋጋ ነዳዲ ወሲኹ። ምውሳኽ ዋጋ ነዳዲ ድማ፡ ኣብ መላእ ዓለም ዝቕባበ ዋጋ ኣስዒቡ ኣሎ። ኣሜሪካ፡ ኦፔክ ፕላስ ምህርቲ ነዳዲ ንኸይንኪ ሓቲታ ኣላ። ዋጋ ነዳዲ እንተጐዲሉ እቶት ሩስያ ይንኪ ኣሎ ማለት እዩ። ዋይት ሃውስ፡ እቲ ውሳነ “ናይ ነዊሕ ግዜ ኵነታት ዘየማእከለ’ዩ” ክብል ገሊጽዎ። ዝሓለፈ ሓምለ፡ ፕረዚደንት ጆ ባይደን ናብ ስዑዲ ዓረብ ኣብ ዝገበሮ ምብጻሕ፡ ንወራሲ ዓራት ልኡል መሓመድ ቢን ሳልማን ብምርካብ ስዑድያ ምህርቲ ነዳዲ ንኽትውስኽ ሓቲቱ ኣይሰረመሉን። ቀዳማይ ሚኒስትር ነበር ብሪጣንያ ቦሪሰን ጆንሰን’ውን፡ ንስዑዲ ዓረብን ሕቡራት ኢማራት ዓረብን ተመሳሳሊ ሕቶ ኣቕሪቡለን፤ ግን ኣይሰመረን። ቅድሚ ክልተ ዓመት፡ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ክለዓል እንከሎ ብዙሓት ሃገራት ዕጽዋ ኣዊጀን። ዘይተጻረየ ነዳዲ ክኣ ዓዳጊ ስኢኑ ዋጋኡ ጐዲሉ። “ኣፍረይቲ ነዳዲ፡ ምህርተን ንምሻጥ ንዓደግቲ ገንዘብ ይኸፍላ ነይረን። ኣፍረይቲ ነዳዲ ዝእክብሉ ቦታ’ውን ስኢኖም ነይሮም” ትብል ኬት። ድሕሪኡ፡ ዋጋ ነዳዲ ክብ ንኽብል ኣባል ሃገራት ኦፔክ ፕላስ ምህርቲ ነዳዲ ኣብ መዓልቲ ብዓሰርተ ሚልዮን በርሚል ንኽንኪ ተሰማሚዐን። ካብኡ ንደሓር፡ ጠለብ ክውስኽ ስለ ዝጀመረ እቲ ማሕበር መጠን ፍርያት እውን ቀስ ብቐስ ክውስኽ ገይሩ። ሩስያ ንዩክረይን ምስ ወረረት ግን፡ ዋጋ ዘይተጻረየ ነዳዲ ንሓደ በርሚል ልዕሊ 100 ዶላር ኰይኑ። ብሰንኪ እቲ ኲናት ኣብ ልዕሊ ሩስያ ዝተነብሩ እገዳታት፡ ሕጽረት ቀረብ ነዳዲ ሩስያ ከስዕቡ’ዮም ዝብል ስግኣት ኣሕዲሮም። ካብ ሽዑ ኣትሒዙ እቲ ዋጋ ወሪዱ ብምንባሩ፡ ኦፔክ+ ምህርቲ ከጕድል’ዩ ዝብል ግምታት ኣስዒቡ ነይሩ። ሩስያ ንዩክረይን ምስ ወረረት፡ ብዙሓት ሃገራት ውሑድ ነዳዲ ሩስያ እየን ዓዲገን። ብሰንኪ'ዚ ዋጋ ነዳዲ ሩስያ ክጐድል ጀሚሩ። ኣብ ሓደ እዋን፡ ዘይተጻረየ ነዳዲ ሩስያ ንበርሚል ብልዕሊ 30 ዶላር ተሸይጡ ነይሩ። ኣብ መወዳእታ መስከረም ክኣ፡ ናብ ትሕቲ 20 ዶላር ወሪዱ። ህንድን ቻይናን፡ ካብተን ኣብ ልዕሊ ሩስያ እገዳታት ዝገበራ ሃገራት ምዕራብ ብዝተፈለየ ልዕሊ ፍርቂ ምህርቲ ነዳዲ ሩስያ ይዕድጋ ኣለዋ። በዚ መሰረት፡ ሩስያ ንስዑዲ ዓረብ በሊጻ፡ ንቻይና እታ ዝዓበየ ነዳዲ እተቕርብ ዘላ ሃገር እያ። ኣብ መጋቢት 2022፡ ቻይናን ህንድን ካብ ሩስያ ዝዓደጋኦ ነዳዲ ካብቲ 27 ኣባል ሃገራት ሕብረት ኣውሮጳ ዝዓደጋኦ ይዛይድ። ሕብረት ኣውሮጳ ድማ፡ ካብ ሓሙሽተ ታሕሳስ ጀሚሩ ኣብ ልዕሊ ነዳዲ ሩስያ እገዳ ክገብር መደብ ኣለዎ።


ኢለን መስክ ዝህቦ ኣገልግሎት ኢንተርነት ስለምንታይ'ዩ ኣገዳሲ ኰይኑ?

ኢለን መስክ፡ ንዩክረይን ዝህቦ ዘሎ ኣገልግሎት ኢንተርነት ከቋርጾ ምዃኑ ገሊጹ እኳ እንተነበረ፡ እቲ ኣገልግሎት ከም ዝቕጽል ኣፍሊጡ ኣሎ። እዚ ኣብ ሳተላይት ዝተሞርኰዘ ኢንተርነት፡ ንሓይልታትን መንግስትን ዩክረይን ኣዝዩ ኣገዳሲ ኰይኑ እዩ። ስታርሊንክ፡ ብዓበይቲ ሳተላይታት ኣቢሉ ኣገልግሎታት ኢንተርነት ናይ ምሃብ መደብ እዩ። ቀንዲ ዕላማኡ፡ ኣብ ኣዝዩ ርሑቕ ከባቢታት እዛ እንነብራ ዘለና ምድሪ ዝነብሩ ሰባት ዝለዓለ ፍጥነት ዘለዎ ኢንተርነት ከም ዝረኽቡ ምግባር እዩ። ሳተላይታት ስታርሊንክ፡ ካብ ምህዋር ቅሩብ ትሕት ኢሎም ኣብ ጥቓ መሬት ዝተቐመጡ ኰይኖም፡ እዚ ኣብ ሞንጐ እቶም ሳተላይታትን መሬትን ዘሎ ርክብ ፍጥነት ክህልዎ ንምግባር ዝዓለመ እዩ። ስታርሊንክ፡ ካብ 2018 ጀሚሩ ኣስታት ሰለስተ ሽሕ ሳተላይታት ከም ዘቐመጠ ይንገር። ኣብ ቀረባ እዋን ካብ 10 ሽሕ ክሳብ 12 ሽሕ ሳተላይታት ክጥቀም ከም ዝኽእል ኤዲቶሪያል ዳይሬክተር ድረ ገጽ ቴክኖሎጂ ፖኬት-ሊንት  ክሪስ ሆል ይዛረብ። “ሳተላይታት ብምጥቃም፡ ኣብ ርሑቕ ከባቢታት ኣብ ዘለው በረኻታትን እምባታትን ኢንተርነት ንምርካብ ዘሎ ጸገም ምፍታሕ ይክኣል እዩ። ነዞም ከባቢታት ንምብጻሕ ካልኦት ትሕተ ቕርጺ ናይ ምህናጽ ድኻም’ውን የወግድ” ኢሉ። ሓይልታት ሩስያ ኣብ ዩክረይን እናደፍኡ ምስ መጽኡ፡ ኣገልግሎት ኢንተርነት ኣጥፊኦም፣ ማሕበራዊ ሚድያ'ውን ክዓጽውዎ ፈቲኖም። ወራር ሩስያ ምስ ተጀመረ፡ ኢሎን መስክ ብቐጥታ'ዩ ስታርሊንክ ኣብ ዩክረይን ከም ዝሰርሕ ገይሩ። ኣስታት 20 ሽሕ ሸሓነታትን ራውተራትን ስታርሊንክ ድማ ናብታ ሃገር ተላኢኾም። ምኽትል ቀዳማይ ሚኒስትር ዩክረይን ሚካይሎ ፌዶሮቭ፡ ድሕሪ መጥቃዕታት ሚሳይል ሩስያ ስታርሊንክ መሰረታዊ ኣገልግሎታት ዳግም ክምለሱ ኣብ ምግባር ሓጋዚ ተራ ከም ዝነበሮ ይዛረብ። "ልዕሊ 100 ሚሳይላት ትሕተ ቕርጺ ጽዓትን ኮምዩኒኬሽንን ኣጥቂዖም። ስታርሊንክ ግን፡ ኣብ ኣገደስቲ ከባቢታት ርክባት ቀልጢፉ ክምለስ ኣኽኢሉ'ዩ ክብል ኣብ ትዊተር ጽሒፉ። ብተወሳኺ፡ ዩክረይን ንስታርሊንክ ኣብ ዓውደ ውግኣት ትጥቀመሉ ኣላ እያ። “ስታርሊንክ፡ መንግስታውን ህዝባውን ኣገልግሎታት ክቕጽሉ ገይሩ’ዩ። ሩስያውያን ከኣ ነዚ ከዐንቅፍሉ ዝኽእሉ መገዲ ኣይረኸቡን” ይብል ክሪስ ሆል። እዚ፡ ኣብ ዓውደ ውግኣት’ውን ውዒሉ’ዩ። ተመራማሪት መጽናዕታት ምክልኻል ኪንግስ ኮሌጅ ለንደን ማሪና ሚሮን፡ ንኣብነት፡ "ሓይልታት ዩክረይን ኣብ ሞንጐ ኣብ ዋና ቤት ጽሕፈትን ኣብ ዓውደ ውግኣት ዘለው ወተሃደራትን ንምርኻብ ይጥቀሙሉ ኣለው" ትብል። ወሲኻ፡ "እቲ መስመራት ልክዕ ከም ማዕበል ራድዮ ክትዕፍኖ ኣይትኽእልን። ንኸተዳልዎ’ውን 15 ደቒቕ ጥራይ’ዩ ዝወስድ” ኢላ። ኣብ መጀመርታ ወርሒ ጥቅምቲ፡ ኢለን መስክ ዩክረይን፡ ክሬሚያ ንሩስያ ክትገድፈላ፡ ኣብተን ብሓይልታት ሩስያ ዝተትሓዛ ከባቢታት ድማ መረጻ ክካየድ ከተፍቅድ ኣለዋ ኢሉ። ዩክሬናዊ ኣምባሳደር ክኣ፡ ናይ ጸርፊ ቃላት ተጠቂሙ መሊሱሉ። መስክ ነዚ ኣብ ዝሃቦ ምላሽ፡ ካብ ወራር ሩስያ ኣትሒዙ ንዩክረይን ክህቦ ዝጸንሐ ኣገልግሎት ስታርሊንክ ከምኡ’ውን ዓፈና ሩስያ ንምክልኻል 80 ሚሊዮን ዶላር ወጻኢ ከም ዝገበረሉ ብምግላጽ፡ ድሕሪ ሕጂ ነዚ ዘድሊ ወጻኢታት ኣይኸፍልን ኢሉ። ድሕሪኡ ክኣ፡ “ዋላ’ውን ስታርሊንክ ብዙሕ ገንዘብ ይስእን እንተሃለወን ካልኦት ኩባንያታት ቢሊዮናት ዶላራት ከፈልቲ ግብሪ ይረኽቡ እንተሃለው፡ ንመንግስቲ ዩክረይን ብናጻ ምሕጋዝ ክንቅጽል ኢና” ክብል ኣብ ትዊተር ጽሒፉ። ኣብዚ እዋን፡ ስታርሊንክ ኣብ 40 ሃገራት ንዝርከቡ ሰብ ሃብትን መንበሪ ኣባይትን ኣገልግሎት ይህብ። እዘን ሃገራት፡ መብዛሕትአን ኣብ ሰሜን ኣሜሪካ፣ ኤውሮጳን ዞባ ኣውስትራሊዢያን ዝርከባ እየን። ይኹን’ምበር፡ ምስቲ ስሩዕ ኣገልግሎት ክነጻጸር እንከሎ፡ ስታርሊንክ ክቡር እዩ። እቲ፡ ምስ ሳተላይት ንምርካብ ዘድሊ ሸሓኒ ዋጋኡ 599 ዶላር ኰይኑ፡ ወርሓዊ 110 ዶላር'ዩ ዝኸፈሎ። ስታርሊንክ፡ ክሳብ ሕጂ ኣስታት 700 ሽሕ ተጠቀምቲ ከም ዘለውዎ ይገልጽ። “መብዛሕትአን ዝዓበያ ሃገራት፡ ብኢንተርነት ተኣሳሲረን’የን” ዝብል ፕሮፌሰር ኢንስቲትዩት ሕግን ፖሊሲ ህዋን ለንደን ሳይድ ሞስትሻር፡ “ኣታዊታት ስታርሊንክ ኣብ ንእሽቶ ብጽሒት ዕዳጋ ዝተሞርኰሰ’ዩ” ኢሉ። ኣብ ዝቕጽል ዓመት፡ ስታርሊንክ ሸፈንኡ ናብ ኣፍሪቃን ደቡብ ኣሜሪካን፡ ከምኡ’ውን ኤስያ ከስፍሖ መደብ ኣለዎ። ይኹን’ምበር፡ “ዋጋታት ስታርሊንክ ንመብዛሕትኡ ተጠቃሚ ኣፍሪቃ ክቡር ክኸውን ይኽእል’ዩ፤ ግን ክኣ፡ ኣብ ርሑቕ ከባቢታት ዝርከቡ ሆስፒታላትን ኣብያተ ትምህርትን ኣብ ምርኻብ ዓብዪ ተራ ክጻወት ይኽእል’ዩ” ክብል ክሪስ ሆል ይዛረብ። ካብ ስታርሊንክ ብተወሳኺ፡ ከም ዋንዌብን ቪሳትን ዝኣመሰሉ ኣገልግሎታት ኢንተርነት ሳተላይት ዝህቡ ትካላት’ውን ኣብ ትሑት ምህዋር መሬት ኣሽሓት ሳተላይታት የቐምጡ ኣለው። ሳይድ፡ እዚ ናብ ጸገም ከምርሕ እዩ ይብል። ኣብ መንጐ "ምርጻም ከጋጥም ስለ ዝኽእል፡ ድሕነት ህዋ ዝተሓተ’ዩ ዝገብሮ። ሳተላይታት ካልኦት ሳተላይታት ብምህራም ስብርባራት ክፈጥሩ ይኽእሉ’ዮም። እዚኦም ድማ ኣብ እዋን በረራ ልዑል ፍጥነት ክህሉ እንከሎ ጕድኣት ከውርዱ ይኽእሉ” ኢሉ። ኣብ ቀረባ እዋን፡ ኣብ ጥቓ ማእከል ህዋ ቻይና ዝርከቦም ብርክት ዝበሉ ሳተላይታት ስታርሊንክ ተራጺሞም’ዮም። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ፖርትስማውዝ ኣካያዲ ስራሕ ፕሮጀክታት ህዋ ዶክተር ሉሲንዳ ኪንግ “ብርክት ዝበሉ ስብርባራት እንተሃልዮም፡ ንቐጻሊ ትሑት ምህዋር መሬት ካብ ጥቕሚ ወጻኢ ክገብሩዎ እዮም። ብተወሳኺ፡ ካብ ትሑት ምህዋር መሬት ሓሊፍና ናብቶም ናይ ቴሌኮምን ሓበሬታን ሳተላይታት ተተኺልሉ ዘሎ ልዑል ምህዋር ክንከይድ ኣይንኽእልን" ትብል. ብኻልእ ወገን፡ ሳተላይታት ስታርሊንክ ንተመራመርቲ ከዋኽብቲ [ኣስትሮነመራት] ጸገማት ይፈጥራሎም ኣለዋ። ጸሓይ ክትወጽእን ክትዓርብን እንከላ፡ ጸሓይ ኣብ ኣኽናፎም ስለ እተብርህ ብዓይኒ ክርኣዩ ይኽእሉ’ዮም። እዚ ኸኣ፡ ኣብ ምስልታት ቴሌስኮፕ ናይ ብርሃን ሕንጻጽ ብምፍጣር ንምስሊ ከዋኽብትን ፕላኔታትን ይሽፍኖ። ስታርሊንክ፡ ብርሃን ኣብ ሰማይ ዝርከባ ሳተላይታቱ ውሑድ ድምቀት ከም ዝህልወን ብምግባር፡ ድምቀት ሳተላይታቱ ንምንካይ ይጽዕር ከም ዘሎ ይገልጽ።


ልደት ፑቲን፡ ነዚ ወዲ 70 ዓመት ዝቐረጻ ሸውዓተ ኣገደስቲ ህሞታት

ቭላድሚር ፑቲን ሎሚ ዓርቢ፡ 70 ዓመት ገይሩ ኣሎ። እዚ ኣብ ልዕሊ ዩክሬይን ወራር ዝኸፈተ መራሒ፡ ከመይ ኢሉ’ዩ ካብ ዓለም ዝተገለለ ሰብ ኰይኑ ዘሎ? ጸሓፊ፡ 'We Need To Talk About Putin' ከምኡ'ውን 'The forthcoming Putin's Wars' ዝብላ መጽሓፍትን መምህርን ፕሮፌሰር ማርክ ጋሎቲ፡ ፑቲን ኣብ ህይወቱ ንኣተሓሳስባኡ ዝቐረጻ ሸውዓተ ኣገደስቲ ህሞታት ኣለዋ ይብል። እዚአን፡ ነቲ ቀጻሊ ካብ ምዕራብ ዘጋጥሞ ፖለቲካዊ ተነጽሎ ዘብርሃ እየን። ኣብ እዋን ካልኣይ ኲናት ዓለም፡ ኣብ እዋን ናይ 872 መዓልታት ዕጽዋ ኣብ ለኒንጋርድ እዩ ተወሊዱ። ኣብ እዋን ቁልዕነቱ፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ፡ እከይን ደላዪ ባእስን’ዩ ነይሩ ክብል ዝዝክር ናይ ቀረባ መሓዝኡ “ስለ ዘይፈርሕ፡ ምስ ዝዀነ ሰብ ክብኣስ ይኽእል’ዩ” ይብል። ወዲኒታት ኣብ ዝበዝሕሉ ጐደናታት እታ ከተማ ዝዓበየ ፑቲን፡ ወዲ 12 ዓመት ምስ ኰነ ናይ መጀመርታ ስልጠና 'ሳምቦ' ወሲዱ። ሳምቦ፡ ማርሻል ኣርት ሩስያ እዩ። ቀጺሉ ጁዶ ሰልጢኑ። ውፉይን ስነ ምግባሩ ዝሓለወን ነይሩ። ወዲ 18 ዓመት ምስ ኰነ፡ ብጁዶ ጸሊም ቅናት [black belt] ረኺቡ። ኣብ ሃገራዊ ውድድር ጁኒየር ክኣ ሳልሳይ ወጺኡ። ብርግጽ እዚ፡ ካብቲ ግዜ ኣትሒዙ፡ ብጥንቃቐ ዝተመረጸ ኣካል ስብእና macho persona ' ኰይኑ ኣብ ጥቕሚ ክውዕል እንከሎ፡  ነቲ ኣብ ሓደገኛ ዓለም ርእሰ ተኣማንነት ዘለዎ ሰብ ክትከውን ኣለካ ዝብል እምነቱ ኣሐዪልዎ’ዩ። ብተወሳኺ፡ ፑቲን ባእሲ ዘይተርፍ እንተዀይኑ “ቀዲምካ ክተጥቅዕ ኣለካ፤ መባእስትኻ ድማ ብእግሩ ደው ከም ዘይብል ጌርካ ኣሕሚምካ ኣጥቅዓዮ” እዩ ዝብል። ሰባት፡ ኣብ ሌኒንጋርድ ናብ ዝርከብ ዋና ቤት ጽሕፈት ፖለቲካዊ ፖሊስ ኬጂቢ ክኸዱ ኣይመርጹን። ብዙሓት፡ ኣብ እዋን መራሒ ሕብረት ሶቭየት ዝነበረ ስታሊን፡ በቲ ቤትጽሕፈት ኣቢሎም ናብ'ቶም ግዱድ ናይ ጉልበት ስራሕ ይካየደሎም ዝነበሩ ካምፕታት ጉላግ ተሰጋጊሮም እዮም። እዚ ህንጻ፡ ኣብ ሌኒንግራድ እቲ ዝነውሐ ህንጻ ስለ ዝነበረ፡ መብዛሕትኦም “ዓብዪ ገዛ” ኢሎም’ዮም ዝጽውዑዎ። ኣብ ትሕተ-ቤት እቲ ህንጻ ኰይንካ፡ ሰርቢያ ክትርእያ ትኽእል ኢኻ። ፑቲን ግን፡ ወዲ 16 ዓመት እናሃለወ፡ ናብቲ ቀይሕ ምንጻፍ ዝተነጽፎ መቐበሊ ጋሻ ኣትዩ፡ ኣብ ኬጂቢ ከመይ ኢለ’የ ስራሕ ክረክብ ዝኽእል ኢሉ ሓተተ። ሃገራዊ ኣገልግሎት ወዲኡ እንተዀይኑ ወይ ዲግሪ እንተሃልዩዎ ክኣቱ ከም ዝኽእል ተነጊሩዎ። ንሱ ክኣ፡ ኣየናይ’ዩ እቲ ዝበለጸ ዲግሪ ኢሉ ሓቲቱ። ሕጊ ዝብል ምላሽ ምስ ተዋሃቦ፡ ፑቲን ሕጊ ከጽንዕ ቈሪጹ ተላዒሉ፤ ብድሕሪኡ ከኣ ተቖጺሩ። ኬጂቢ ውሕስነትን ዕብየትን ዝረኽበሉ ብምንባሩ፡ ነቲ ናይ ከተማ ጐበዝ ዝነበረ ፑቲን፡ ዝዓበየ ጉጅለ ወዲኒታት እዩ ኮይኑሉ። ግን ክኣ፡ ኣብኡ፡ ዋና ተዋሳኢ ንክኸውን ዕድል ነይሩዎ። ኰተቴ እንከሎ፡ ናይ ስለላ ፊልምታት ይርኢ ከም ዝነበረ ዝዛረብ ፑቲን፡ “ሓደ ሰላሊ፡ ዕጫ ኣሽሓት ክውስን ይኽእል’ዩ” ይብል። ፑቲን፡ ኣብ ኬጂቢ ንፉዕ ሰራሕተኛ እንተነበረ’ውን ዕብየት ኣይረኸበን። ስለዚ፡ ኣብ ድሪስደን ኣብ ዝርከቡ ኣብያተ ጽሕፈት ኬጂቢ ኦፊሰር ንምዃን ዘኽእሎ ስራሕ ንምርካብ፡ ቋንቋ ጀርመን ክመሃር ወሲኑ። ኣብኡ ክኣ፡ ጽቡቕ ህይወት ክነብር ጀሚሩ። ኣብ ወርሒ ሕዳር 1989 ግን፡ ዞባ ምብራቕ ጀርመን ብዘደንጹ ፍጥነት ክዓኑ ጀሚሩ። ብሓሙሽተ ታሕሳስ ድማ፡ እቲ ኣብ ድሪስደን ዝርከብ ህንጻ ኬጂቪ ብዕስለ ተኸቢቡ። ሽዑ፡ ፑቲን ኣብ ቀረባ ካብ ዝነበረ ሰራዊት ሓገዝ ሓለዋ ሓቲቱ፤ ግን “ካብ ሞስኮ ትእዛዝ እንተዘይመጺኡ ዝዀነ ክንገብር ኣይንኽእልን። ሞስኮ ክኣ ምንም ኣይበለትን” ኢሎምዎ። ፑቲን፡ ሃንደበት እቲ ማእከላይ ሓይሊ ከይፈርስ ስግኣት ሓዲሩዎ። ስለ ዝዀነ ድማ፡ ተቓውሞ ክገጥመካ እንከሎ ቅልጡፍ መልሲ ዘይምሃብ ዝብል ስሕተት መራሒ ሶቭየት ሕብረት ሚካኤል ጎርባቺቭ ፈጺሙ ክድገም የብሉን በለ። ኣብ መወዳእታ፡ ፑቲን ካብ ኬጂቢ ወጺኡ። ከይጸንሐ ግና፡ ኣሳላጢ ከንቲባ ቅዱስ ፒተርስበርግ ናይ ዝነበረ በዓል ስልጣን ኰይኑ ስራሕ ጀሚሩ። ቁጠባ እታ ሃገር ብቕልጡፍ የንቆልቁል ኔሩ። ኣብቲ እዋን፡ ፑቲን ነበርቲ እታ ከተማ ንምሕጋዝ 100 ሚሊዮን ዶላር ዝግመት ነዳድን ሓጺንን ብመግቢ ንምልዋጥ ደሊሉ ብዝብል ተኸሲሱ። ብግብሪ፡ ዋላ ሓደ መግቢ ዝረኣየ ሰብ ኣይነበረን። ግን፡ ብመሰረት ሓደ መርመራ ቀልጢፉ ጠጠው ክብል ስለ ዝተገብረ፡ ፑቲን፣ መሓዙቱን ወዲኒታት እታ ከተማን እቲ ገንዘብ ከም ዝወሰዱዎ ይጥቀስ። ኣብ 1990ታት፡ ፑቲን፡ ፖለቲካዊ ጽልዋ ብገንዘብ ክልወጥ ዝኽእል ነገር ከም ዝዀነን ጭፍራ ገበነኛታት ክኣ ክጠቕምዎ ከምዝኽእሉን ቀልጢፉ ኣስተውዓለ። ኣብ ከባቢኡ ዘለው ካብቲ ዝነበሮም መዝነት ክጥቀሙ እንከለው፡ ንሱ ኸ ድኣ? ፑቲን፡ ኣብ 2000 ዓ.ም ፕረዚደንት ምስ ኰነ፡  ምስ ምዕራብ ጽቡቕ ርክባት ክምስርት እዩ ዝብል ተስፋ ነይሩ። ግን፡ ምዕራብ ንሩስያ ንምድኻምን ንምንጻልን ይጽዕር’ዩ ዘሎ ብምባል ቀልጢፉ ሓራቕ፣ ጸኒሑ ክኣ ዀራዪ ኰይኑ። ፕረዚደንት ጆርጂያ ሚኸይል ሳካሽቪሊ ሃገሩ ናብ ኔቶ ክትጽንበር ምስ ወሰነ፡ ፑቲን እዚ ቀይሕ ካርዲ’ዩ ኢሉ። ጆርጂያ ክኣ፡ ነታ ብሩስያ እትድገፍ ተፈልያ ዝወጽአት ዞባ ደቡብ ኦሴትያ ክትቈጻጸር ትፍትን ኣላ ዝብል ምኽኒት ተጠቒሙ ወተሃደራዊ ስጉምቲ ክወስድ ጀሚሩ። ኣብ ውሽጢ ሓሙሽተ መዓልታት፡ ወተሃደራት ሩስያ ንሰራዊት ጆርጂያ ሓምሺሾምዎ። ሃገራት ምዕራብ ተቘጢዐን። ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት ፕረዚደንት ኣሜሪካ ባራክ ኦባማ ምስ ሩስያ ዝነበረ ርክብ “ዳግም ክሕደስ” ከም ዝደሊ ገሊጹ። ነዚ ስዒቡ፡ ሞስኮ ግጥማት ዋንጫ ዓለም 2018 ከተአንግድ ዕድል ተዋሂባ። ኣብ 2011 ኣብ ዝተኻየዱ ባይቶኣዊ መረጻታት ስርቂ ተፈጺሙ እዩ ዝብል እምነት፡ እቲ ተቓውሞ ንክልዓል ምኽንያት ከም ዝዀኑ ይግለጽ። ፑቲን፡ ኣብቲ ኣብ 2012 ዝካየድ ውድድር መረጻ ክወዳደር እየ ምባሉ ግን ነቲ ኩነታት ከም ዘጉሃሃሮ ይእመን። እቲ “ተቓውሞታት ቦሎትናያ” ተባሂሉ ዝፍለጥ ኣብ ኣደባባይ ሞስኮ ዝተኻየደ ሰፊሕ ተቓውሞ፡ ኣብ ትሕቲ መሪሕነት ፑቲን ዝዓበየ ህዝባዊ ተቓውሞ ተገይሩ’ዩ ዝውሰድ። ንሱ ግን፡ እቶም ተቓውሞታት ብኣሜሪካ ዝተወደቡ’ዮም ኢሉ ይኣምን። ነዚ ድማ፡ ብውልቀሰብ ደረጃ ንሚኒስትሪ ጉዳይ ወጻኢ ሂላሪ ክሊንተን ይነቅፍ። ንፑቲን፡ ምዕራብ ብቐጥታ ኣንጻሩ ከም ዝተላዕለት ዘርኢ ብቕላዕ ዝወጽአ ሚስጢር’ዩ ነይሩ። ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣብ ዓለም ክላባዕ እንከሎ፡ ፑቲን ብዝተፈለየ መገዲ ንርእሱ ኣግሊሉ። ብኣካል ክረኽቦ ዝደለየ ሰብ ንርእሱ፡ ንኽልተ ሰሙን ተፈልዩ ጸኒሑ፡ ጀርምታት ብዝቐትል ብርሃን ኣልትራቫዮሌትን ኣምካኒ ቫይረሳትን ብዘለዎ ኰሪደር ክሓልፍ ይግደድ ነይሩ። ኣብዚ ግዜ፡ ቑጽሪ ምስ ፑቲን ዝራኸቡ ዝነበሩ መላፍንትን መነሓንሕትን ፑቲን፡ ብዘገርም ኩነታት እናውሓደ  መጽኡ። እዚ ንንኣሽቱ ኣማራጺ ርኢይቶታት ዝተቓልዐን ንናይ ባዕሉ ሃገር ዝኣክል ኣጠማምታ ዘለዎን ፑቲን፡ ኩሎም ግምታቱ ልክዕ ከም ዝነበሩ "ተማሂሩ"። ኩሎም ዕሙታት ግምታቱ ክኣ ዘርኢ ወራር ዩክሬይን ወሊዶም።


ሩስያ ኣብ ዞባታት ዩክረይን ንዝወጠነቶ ህዝበ-ውሳነ፡ ምዕራባውያን ኰኒነን

ሩስያ፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ትሕቲ ቍጽጽራ ኣብ ዝርከባ ዞባታት ዩክረይን፡ ህጹጽ ድምጺ ‘ህዝበ ውሳነ’ ንኽካየድ ምሕሳባ ሃገራት ምዕራብ ኰኒነን። እቲ ጻውዒት ምሃብ ድምጺ፡ ኣብ ኣርባዕተ ዞባታት ዩክረይን ብዝርከቡ ብሩስያ ዝድገፉ ሰብ መዚ ዝቐረበ ኰይኑ፡ ነበርቲ ናብ ሩስያ ክጽንበሩ ይደልዩ’ዶ ኣይደልዩን? ብዝብል ከድምጹ’ዮም። ይዅን’ምበር፡ ኣሜሪካ፡ ጀርመንን ፈረንሳን ውጽኢት ከም ዝበለ “ዘሕንኽ” መረጻ ኣይንቕበሎን ኢለን ኣለዋ። ወተሃደራዊ ልፍንቲ ኔቶ ብወገኑ፡ እቶም መደባት ነቲ ኲናት ከም ዘዕርጉዎ ገሊጹ። እዚ ካብ ዓርቢ ጀሚሩ ንሓሙሽተ መዓልታት ክካየድ ዝተወጠነ መደብ፡ ኣብ ምብራቓዊ ዞባታት ሉሃንስክን ዶነስክን ከምኡ’ውን ኣብ ደቡባዊ ክፋል እታ ሃገር ዝርከባ ዛፖሪዢያን ሄርሶንን ዝሳለጥ ክኸውን እዩ። ኣርባዕቲአን ዞባታት ኣስታት 15 ሚእታዊት ግዝኣት ዩክረይን ዝሽፍና ወይ ክንዲ ሃንጋሪ ከም ዝዀና ጸብጻብ ማዕከን ዜና ሮይተርስ ይገልጽ። ኣብ መንጐ ኲናት፡ ሕጋውን ፍትሓውን መረጻ ክካየድ’ዩ ዝብል ተበግሶ ግን ሃገራት ምዕራብ ተቓዊመንኦ ኣለዋ። ቻንስለር ጀርመን ኦላፍ ስኮልዝ፡ ንመደባት ሩስያ “ዘሕፍር” ምድማጽ ክብሎም እንከሎ፡ ፕረዚደንት ኢማኑኤል ማክሮን ብወገኑ “ላግጺ” ዴሞክራሲ ክብል ገሊጹዎ። ኣማኻሪ ሃገራዊ ድሕነት ኣሜሪካ ጃክ ሱሊቫን ድማ፡ “መትከላት ሉኡላውነትን ግዝኣታዊ ሓድነትን ዝጥሕሱ’ዮም” ብምባል ኣሜሪካ ፈጺማ ከም ዘይትቕበሎን ኣፍልጦ ከም ዘይትህቦን ተዛሪቡ። ዝዀነ ብምትእትታው ወረርቲ ሓይልታት ዝግበር መደብ ህዝበ-ውሳነ [ረፈረንደም] ዓለምለኻዊ ሕጊ ከም ዝጻባእን ሕጋውነት ከም ዘይብሉን ትካል ድሕነትን ምትሕብባርን ኣውሮጳ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ሓቢሩ። ኣብተን ኣርባዕተ ዞባታት ዩክረይን ዝርከቡ ደገፍቲ ሩስያ ዝዀኑ ኣመሓደርቲ ግን ነቲ ህዝበ-ውሳነ ደጊፎምዎ ኣለው። ኣብ ሉሃንስክ ዝርከብ ሓላፊ ውክልና ምምሕዳር ሩስያ ሊዮኒድ ፓስቺንክ “ሓበራዊ ሕልምናን ሓበራዊ መጻኢናን” እዩ ነይሩ ኢሉ። ምኽትል ሓላፊ ቤት ምኽሪ ድሕነት ሩስያ ዲመትሪ መድቨደቭ ድማ፡ እቲ ዝካየድ ምድማጽ “ታሪኻዊ ፍትሒ” ሩስያ ዝምልሱን ዘይቕልበሱን’ዮም ክብል ተዛሪቡ። ሩስያ፡ ካብ 2014 ጀሚሩ ኣብ ዶነስክን ሉሃንስክን ናይ ውክልና ምምሕዳራት ጸኒሑዋ’ዩ። ክልቲአን ዞባታት፡ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ወራር ቅድሚ ምፍጻማ ቅድሚ ሰለስተ መዓልታት፡ ርእሰን ዝኸኣላ ዞባታት እየን ክብል ፕረዚደንት ፑቲን ኣዊጁ ነይሩ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ዩክረይን 8000 ትርብዒት ኪሎ ሜትሮ ካብ ሩስያ ከም ዝመንዝዐት ገሊጻ ነይራ።


ወተሃደራት ሩስያ ካብ ምብራቓዊት ከተማ ሊይማን ከንሳሕቡ ተገዲዶም

ሩስያ ካብታ ስትራተጅያዊት ዝዀነት ከተማ ሊይማን ናይ ዩክረይን ወተሃደራታ ከምዝሰሓበት ተፈሊጡ። እዚ ኸኣ ሩስያ ኣብ ምብራቓዊ ግዝኣት ዩክረይን ንእተካይዶ ወፍሪ ዓቢይ ማሕንቘ ምዃኑ እዩ ዝግለጽ ዘሎ። እቲ ናይ ምዝላቕ ስጕምቲ ዝተወሰደ ኣብታ ከተማ ዓስኪሮም ዝነበሩ ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ወተሃደራት ሩስያ ኣብ ክባ ክኣትዉ ይኽእሉ’ዮም ዝብል ሻቕሎት ከምዝነበረ ሚኒስትሪ ምክልኻል እታ ሃገር ኣፍሊጡ። እታ ከተማ ቀንዲ ማእከል ሎጅስቲክስ [ዕጥቅን ስንቅን] ሩስያ ኰይና ተገልግል ዝነበረት ኰይና ሓይልታት ዩክረይን ኣብ ግዝኣታት ዶነስክን ሉሃንስክን ተወሰኽቲ ከባቢታት ንኽቈጻጸሩ ሓጋዚት ከተማ ምዃና ተሓቢሩ። ወተሃደራት ዩክረይን ባንዴራ ሃገሮም እናንበልበሉ ኣብ ወሰናስን ከተማ ሊይማን ከምዝተርኣዩ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝተጠቅዐ ቪድዮ የርኢ። እንተዀነ ዋላ’ኳ ሰማያውን ቢጫን ዝሕብሩ ባንዴራ ዩክረይን ኣብታ ከተማ እንተተረኣየ፡ ኣብኡ ውግኣት ይቕጽል ከምዘሎ ፕረዚደንት ዩክረይን ቮሎድሚር ዘለንስኪ ኣብ ናይ ትማሊ ምሸት መደረኡ ገሊጹ። ምሉእ ሓበሬታ ካብ ምሃብ ግን ተቘጢቡ’ዩ። እቲ ኣብ ባይታ ዘሎ ኵነታት፡ ነቲ የማናይ ኢድ ሩስያ ዝዀነ መራሒ ቸቺንያ ራምዛን ካዲሮቭ ሩስያ ከምዚ ዝዓይነቱ ስዕረት ክገጥማ እንከሎ ናይ ሓጺር ርሕቐት ኒኩሌየር ንምጥቃም ክትሓስበሉ ኣለዋ ዝብል ርእይቶ ንኽህብ ደፋፊእዎ’ዩ። ሊይማን ኣብ ዶነስክ እትርከብ ከተማ እያ። ዶነስክ ድማ ካብተን ኣርባዕተ ብሓይልታት ሩስያ ኣብ ቁጽጽር ዝኣተዋ ግዝኣታት ዩክረይን ሓንቲ ኰይና ሩስያ ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ ናብ ግዝኣታ ከምዝጠቕለለታ ብወግዒ ኣፍሊጣ’ያ። ዩክረይን ኮነ ደገፍታ ምዕራባውያን ሃገራት ግን ነቲ ውሳነ ብምንጻግ ተራ ወራር መሬት'ዩ ኢለናኦ። ኣማኻሪ ሚኒስተር ሓይልታት ምክልኻል ዩክረይን ኣቐድም ኣቢሉ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ ድሕሪ ብዙሕ ውግኣት ኣብ ከባቢ ሊይማን ዝተረኸበ ዓወት “ዝንኣድ ውጽኢት” እዩ ኢልዎ። ወተሃደራት ሩስያ ኢዶም ንኽህቡ ዕድል ተዋሂብዎም’ዩ ዝበለ ዩሪክ ሳክ ከም ምሩኻት ካብ ኣተሓሕዛ ኣዘዝቲ ሰራዊት ሩስያ ኣብ ዩክረይን ዝሓሸ ህይወት ከምዝህልዎም ተዛሪቡ። ብዙሕ ከይጸንሐት ክረምሊን ኣብቲ ዝተግበረ ውግኣት ወተሃደራት ዩክረይን ላዕለዋይ ኢድ ከምዝነበሮም ብምጥቃስ፡ ወተሃደራታ ካብ ሊይማን ተውጽእ ከምዘላ ኣፍሊጣ።


ሆንግ ኮንግ፡ 500 ሽሕ ናጻ ትኬታት ኣየር ንበጻሕቲ ሃገር ክትዕድል'ያ

ብለበዳ ኮሮናቫይረስ ዝተሃሰየ ኢንዳስትሪ ቱሪዝም ንምዕባይ ትጽዕር ዘላ ሆንግ ኮንግ፡ 254.8 ሚሊዮን ዶላር ዝዋግኦም 500 ሽሕ ትኬታት ኣየር ብናጻ ክህብ እየ ኢላ። እታ ከተማ፡ ኣብ ቀረባ ሰሙናት ብርክት ዝበሉ መምርሒታት ኮሮናቫይረስ ክለዓሉ ገይራ እያ። ይኹን'ምበር፡ ቀንዲ መገዲታት ኣየር ዓቕሞም ናብቲ ቅድሚ ኮሮናቫይረስ ዝነበረ ኣገልግሎት ንምምላስ ይቃለሱ'ዮም ዘለው። ብረቡዕ፡ ብሪጣኒያዊ መገዲ ኣየር  ቨርጅን ኣትላንቲክ፡ ምስ ኲናት ዩክረይን ብዝተሓሓዝ ኣብ ሆንግ ኮንግ ዝህቦ ዝነበረ ኣገልግሎት ጠጠው ከም ዘብል ገሊጹ። "ቀጻሊ ምዕጻው ክሊ ኣየር ሩስያ፡ ርኡይ ሕልኽላኻት ኣሰራርሓ ስለ ዘስዓበ፡ ኣብ መጋቢት 2023 ከምቲ ዝተወጠነሉ በረራታት ንከይቕጽሉ ምኽንያት ኰይኑ'ዩ" ኢሉ። ስለ ዝዀነ ድማ፡ በዚ መገዲ ዝጉዓዙ ንዝነበሩ ዓማዊሉ ከምኡ'ውን ካብ መጋቢት 2023 ኣትሒዞም ክጉዓዙ ተመዝጊቦም [ቡክ ገይሮም] ንዝነበሩ ዓማዊል ይቕሬታ ሓቲቱ። እቲ ብቢልየነር ሪቻርድ ብራንሰን ዝተመስረተ መገዲ ኣየር፡ ካብ ዝሓለፈ ወርሒ ታሕሳስ ጀሚሩ'ዩ ናብ ሆንግ ኮንግ ዘካይዶም በረራታት ኣቋሪጹ። ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ዝፈጸመቶ ወራር፡ ብዙሓት መገዲታት ኣየር በረራታቶም ጠጠው ከብሉ ወይ በቲ ከባቢ ዝግበር በረራ ንምውጋድ ዝነወሐ መገዲ ክወስዱ ኣገዲዱ'ዩ። ዋና ዳይሬክተር ቦርድ ቱሪዝም ሆንግ ኮንግ ዳን ቼንግ ብወገኑ፡ "ክግበሩ ዘለዎም ምድላዋት ዝምልከት፡ ሰብ መዚ እቲ መዓርፎ ነፈርቲ ምስ ኩባንያታት መገዲ ኣየር ክውድኡ'ዮም። ሓንሳእ መንግስቲ ንተጉዓዝቲ ውሽጢ ሃገር ዘቐመጦም እገዳታት ኮቪድ-19 ከም ዘልዕሎም ምስ ኣወጀ፡ ጐስጓሳት ናጻ ትኬት ኣየር ክንጅምር ኢና" ክብል ተዛሪቡ። ንሱ ወሱኹ፡ እቶም ናጻ ትኬታት ኣብ እዋን ኮሮናቫይረስ መገዲ ኣየር ሆንግ ኮንግ ንምሕጋዝ ብዝብል ተዓዲጐም ዝነበሩ ምዃኖም ብምግላጽ፡ ኣብ ዝቕጽል ዓመት [2023] ንተጉዓዝቲ ውሽጢ ዓድን ወጻእን ክዕደሉ እዮም ኢሉ። ክሳብ ቀረባ እዋናት፡ ሆንግ ኮንግ ንፖሊሲ 'ቻይና ዜሮ ኮቪድ' ክትክተል ብምጽንሓ፡ ሓንቲ ካብተን ኣብ ዓለም እቲ ዝበርትዐ ሕግታት ኮሮናቫይረስ ዘለወን ከባቢታት ብምዃን'ያ ክትፍለጥ ጸኒሓ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ፡ መንግስቲ እታ ከተማ፡ ናብታ ከተማ ዝኣትው ተጉዓዝቲ ኣብ ሆቴል ክውሸቡ ወይ ካብ ኮቪድ ናጻ ምዃኖም ዘርኢ ናይ መርመራ ወረቐት ከርእዩ ከም ዘይግደዱ ገሊጹ ነይሩ። ሕጂ፡ ኣብ ውሽጢ ሰለስተ መዓልቲ ሰባት፡ ንርእሶም ከጋጥም ካብ ዝኽእል መልከፍቲ ጥንቃቐ ክገብሩ ጥራይ እዩ ትጽቢት ዝግበረሎም። እዚ ድማ፡ ብዙሓት ሰባት ካብን ናብን ሆንግ ኮንግ ትኬት ክዕድጉ ገይሩ። ኣብ ትካል መጽናዕቲ ዕዳጋ ዩሮሞኒተር ኢንተርናሽናል ተንታኒት ዝኾነት ፕሩደንስ ላይ፡ ናጻ ትኬት ምሃብ፡ ሆንግ ኮንግ ህብብቲ ማእከል በጻሕቲ ሃገር እያ ዝብል ተፈላጥነት ብቕልጡፍ ንምርካብ ይሕግዝ እዩ ትብል። ልዕሊ ፍርቂ ተጉዓዝቲ ውሽጢ ዓዲ ሆንግ ኮንግ ካብ ቻይና ዝመጽኡ እዮም። ኣብ መጀመርታ ሸሞንተ ኣዋርሕ እዚ ዓመት፡ ሆንግ ኮንግ 184 ሽሕ በጻሕቲ ኣተኣናጊዳ። እዚ፡ ቅድሚ ኮሮናቫይረስ ምስ ዝነበረ ብዝሒ በጻሕቲ ዓዲ ክነጻጸር እንከሎ ኣዝዩ ዝተሓተ እዩ። ኣብ 2019፡ 56 ሚሊዮን ሰባት ኣብታ ከተማ ምብጻሕ ገይሮም ነይሮም።


ዘለንስኪ፡ ሩስያ “ፍትሓዊ መቕጻዕቲ” ክትረክብ ጸዊዑ

ፕረዚደንት ዩክረይን ቮሎድሚር ዘለንስኪ፡ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ሃገሩ ብዝፈጸመቶ ወራር “ፍትሓዊ መቕጻዕቲ” ክትረክብ ኣለዋ ክብል ተዛሪቡ። ንሱ ኣብቲ ኣብ ኒውዮርክ ዝጋባእ ዘሎ ሓፈሻዊ ኣኼባ ሕቡራት ሃገራት፡ ብቪድዮ ዝተቐድሐ መልእኽቲ ከመሓላልፍ እንከሎ፡ ብሩስያ ተፈጺሞም ዝበሎም ክስታት ገበናት ኲናት ድሕሪ ምዝርዛር ፍሉይ ቤት ፍርዲ ኲናት ክምስረት ጸዊዑ። እዚ፡ ሩስያ ንዝፈጸመቶ ገበናት ምምንዛዕ ግዝኣታዊ ሓድነትን ቕትለት ኣሽሓት ሰባትን ተሓታቲት ክትኸውን ንምግባር ክሕግዝ’ዩ ኢሉ። ብተወሳኺ፡ ንሩስያ ንምቕጻዕ ተወሳኺ ወተሃደራዊ ድጋፍን “ቀመር” ሰላምን ከም ዘዳለወ ሓቢሩ። ዘለንስኪ፡ ሩስያ “ብዘይሕጋዊ ኲናት ዘስካሕክሕ ናዕቢ” ተስዕብ ኣላ ኢሉ። ትማሊ ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን፡ ኣስታት 300 ሽሕ ዕቑር ሰራዊት እታ ሃገር ናብ ኲናት ክኸትት ክጽውዕ እንከሎ፡ ኣብ ጐደናታት እታ ሃገር ሳሕቲ ዝርአ ተቓውሞታት ኣልዒሉ። እዚ ስጉምቲ፡ ሩስያ ንሰላማዊ ዝርርብ ድልውነት ከም ዘይብላ ዘርኢ’ዩ ክብል ዘለንስኪ ነቒፉ። ብተወሳኺ፡ ሩስያ ኣብ ዝተቖጻጸረተን ዞባታት ዩክረይን ህዝበ ውሳነ ክካየድ ዝሓዘቶ መደብ ኰኒኑ። ዘለንስኪ ኣብ ዘስምዖ መደረ፡ ሓይልታቱ ኣብ ቀረባ እዋን ካብ ሩስያ ኣብ ዝመንዝዑዋ ሰሜን ምብራቓዊት ከተማ ኢዝዩም 445 ሓደሽቲ መቓብራት ከም ዝረኸቡ ጠቒሱ። ኣብታ ከተማ ብዙሓት ገበናት ኲናት ተፈጺሞም’ዮም ዝበለ እቲ ፕረዚደንት፡ ሓደ ሰብኣይ ተሰሊቡ ከም ዝተቐትለ ብኣብነት ኣልዒሉ። ዘለንስኪ ኣብ መደርኡ፡ 15 ግዜ “መቕጻዕቲ” ክብል ዝተሰምዐ ኰይኑ፡ ንሰላም ዘይንደራደረሎም ዝበሎም ሓሙሽተ ቅድመ ኩነታት ዘርዚሩ። ስለ ዝዀነ ድማ፡ ሩስያ ብተወሳኺ እገዳታት ክግበረላን ኣብ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ዘለዋ ዝልዓለ ተራ ብምስራዝን ክትቅጻዕ ኣለዋ ይብል። ካብኡ ሓሊፉ፡ ህይወት ዩክሬናውያን ክሕሎን ዓለምለኻዊ ዶባት ዩክረይን ክኽበሩን ሓቲቱ። ከም ራብዓይን ሓምሻይን ቅድመ ኩነት ጌሩ ዘቐመጦም ድማ፡ ንኪቭ ሓደሽቲ ውሕስናታት ድሕነት ክግበሩን ወተሃደራዊ መጥቃዕቲ ሩስያ ጠጠው ክብል ዓለም ክትጽውዕን ኣለዋ ኢሉ። ብረቡዕ፡ ሓላፊ ፖሊሲ ጉዳይ ወጻኢ ሕብረት ኤውሮጳ፡ ሃገራት እቲ ዞባ ኣብ ልዕሊ ሩስያ ሓደሽቲ እገዳታት ንምእዋጅ ከም ዝተሰማምዓ ገሊጹ ነይሩ። ጆሴፍ ቦረል፡ እቶም እገዳታት ኣብ ልዕሊ ውልቀሰባትን ዓውድታት ቁጠባን እታ ሃገር ዘነጻጸሩ ከም ዝዀኑ ተዛሪቡ። ሩስያ እትርከበን ሸውዓተ ሃገራት፡ ዘለንስኪ ኣብቲ ጉባኤ ብቪድዮ መደረ ንከየስምዕ ከም ዝተቓወማ ብምግላጽ፡ ነተን ድምጺ ዝሃብኦ 101 ሃገራት ኣመስጊኑ። ንሱ፡ ሩስያ ሓቀኛ ድልየት ሰላማዊ ዝርርብ የብላን እኳ እንተበለ፡ ክልቲአን ሃገራት ብረቡዕ ምልውዋጥ ምሩኻት ገይረን ኣለዋ። ብሸነኽ ዩክረይን፡ 10 ወጻእተኛታት ዝርከቡዎም 215 ወተሃደራት ክምለሱ እንከለው፡ ሩስያ ብወገና 55 ወተሃደራትን ደጋፊ ፖለቲካ ሩስያ ዝዀነ ኣብ ዩክሬይን ብክሕደት ሃገር ዝተኸሰሰ ቪክቶር መድቬቹክን ተቐቢላ።


ኣብ ዲ.ሪ.ኮንጎ ዝነበሩ ዓቀብቲ ሰላም ዩክሬይን ናብ ሃገሮም ተመሊሶም

ኣብ ትሕቲ ሕቡራት ሃገራት ዓቀብቲ ሰላም ኰይኖም ኣብ ዴሞክራሲያዊት ሪፓብሊክ ኮንጎ ተዋፊሮም ዝጸንሑ 250 ወተሃደራት ዩክሬይን ናብ ሃገሮም ተመሊሶም። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መጋቢት ክፍሊ መጓዓዝያ ነፈርቲ እቲ ዓቃቢ ሰላም ዝነበረ ጉጅለ ዩክሬይን ናብ ሃገሩ ከም ዝተመለሰ ይዝከር። እዚ፡ እቲ ኣብ ዴሞክራሲያዊት  ሪፓብሊክ ኮንጎ ዝተዋፈረ ዓቃቢ ሰላም ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ልዑል ሕጽረት ነፈርቲ ከስዕበሉ’ዩ ብምባል ገለ ዲፕሎማት ኣጠንቂቖም ነይሮም። ኣብ ዴሞክራሲያዊት  ሪፓብሊክ ኮንጎ ዘለዋ ሸሞንተ ነፈርቲ ዩክሬይን፡ ሓደ መሰለስ ከም ዝሕዛ ተገሊጹ ነይሩ። ሩስያ፡ ኣብ ወርሒ ለካቲት 2022 ንዩክሬይን ካብ እትወራ ንድሓር፡ ዩክሬይን ኣብ ትሕቲ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዓቃቢ ሰላም ተዋፊሮም ዝጸንሑ ወተሃደራታ ከተውጽእ ጸኒሓ እያ። ብጽዑቕ ጨካ ኣብ ዝተሸፈኑ ከባቢታት ኮንጎ ዝንቀሳቐሱ ዝተፈላለዩ ዓመጽቲ ጉጅለታት ንምቁጽጻር ኣብ ዝግበር ጻዕሪ እቲ ኣገልግሎት ነፈርቲ ነቲ ዓቃቢ ሰላም ኣዝዩ ኣገዳሲ ከም ዝዀነ ይግለጽ። ኣዛዚ ሕቡራት መንግስታት ኣብ ኮንጎ ጀነራል ማርኮስ ዳ ኮስታ፡ እቶም ወተሃደራት “ንዓሰርታት ዓመታት ዘካየድዎ ዓብዪ ኣበርክቶ” ንኢዱ። ሞኑስኮ ተባሂሉ ኣብ ዝጽዋዕ ኣብ ዴሞክራሲያዊት ሪፓብሊክ ኮንጎ ተዋፊሩ ዝጸንሐ ልኡኽ ሕቡራት ሃገራት፡ን30 ዓመታት ብዙሓት ዕጡቓት ጉጅለታት፡ ቅትለት፣ ጾታዊ ዓመጽ፣ ዝምታ መዓድናት ወርቅን ኣልማዝን ክፍጸም ኣብ ዝጸንሕለ ምብራቓዊ ክፋል እታ ሃገር ሰላም ከምጽእ ብዘይምኽኣሉ፡ ወተሃደራቱ ይንቀፉ። ነበርቲ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሓምለ ኣብ ልዕሊ እቲ ዓቃቢ ሰላም ኣብ ዘስምዑዎ ተቓውሞ፡ ኣብ ልዕሊ ህንጻታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት መጥቃዕቲ ብምፍጻሞም ኣባላት እቲ ዓቃቢ ሰላም ሓዊሱ 36 ሰባት ሞይቶም። እቲ ዓቃቢ ሰላም ብ22 ዓመታት ዝጸንሐ ኰይኑ፡ ቀስ ብቐስ ክወጽእ እዩ ይብሃል፤ ግን ነዚ ዝተቐመጠ ግዜ ገደብ የለን። ኣብታ ብሃብቲ መዓድን ዝበልጸገት ዴሞክራሲያዊት ሪፓብሊክ ኮንጎ፡ ተዋፊሩ ዝርከብ ዓቃቢ ሰላም ኣብታ ሃገር ንልዕሊ 20 ዓመታት ክጸንሕ እንከሎ፡ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ካብ ዘለውዎ 12 ልኡኻት ምኽባር ሰላም እቲ ዝዓበየን ልዑል ወጻኢ ዝሓትትን እዩ።


ተዓወትቲ ሽልማት ኖቤል ሰላም 2022 ዕላዊ ኰይኖም

ዓርቢ ንጎሆ፡ ኣብ ርእሰ ከተማ ኖርወይ ኦስሎ ኣብ ዝተኻየደ ጋዜጣዊ መግለጺ ተዓወትቲ ሽልማት ኖቤል ሰላም 2022 ዕላዊ ተገይሩ'ሎ። ብመሰረት እቲ መግለጺ እቲ ሽልማት ንሓደ ኣክቲቪስትን ኣብ ኣብ ምብራቕ ኤውሮጳ ንዝርከቡ ክልተ ሲቪላዊ ትካላትን ብሓባር ከምዝተውሃበ ተፈሊጡ። እቶም ሰለስተ ተዓወትቲ ኣለስ ቢያሊያትስኪ፡ ማእከል ሲቪላዊ ሓርነት ዩክሬንን ሓደ ካብቶም ዝጸንሑ ጉጅለታት ሰብኣዊ መሰላት ሩስያ ዝኾነ ሚሞሪያል ኮይኖም ኣለዉ። ሓላፊት ኮሚቴ ኖቤል ኖርወይ በሪት ራይስ-ኣንደርሰን፡ እቶም ተዓወትቲ ኣብ ቤላሩስ፡ ሩስያን ዩክሬንን "ብሉጻት ሻምፕዮናት ሰብኣዊ መሰላት፡ ዲሞክራስን ሰላማዊ ሓባራዊ ናብራን" ምዃኖም ገሊጻ። እቶም ተቐበልቲ ሽልማት፡ ኣብ መንጎ ህዝብታት "ሰላምን ሕውነትን ምስፋን" ዝብል ራእይ እቲ መስራቲ ኣልፍሬድ ኖቤል ከምዘኽበሩ ይግለጽ። እዚ ራእይ፡ "ሎሚ ኣብ ዓለም ኣዝዩ ዘድሊ ራእይ" ክትብል እታ ሓላፊት ቅድሚ መደረኣ ምዕጻዋ ተዛሪባ። ቢያሊያትስኪ፡ ንናይ ተቓውሞ ስጉምቲ ምላሽ ንምሃብ ናይ ገዛእ ርእሱ ትካል ሰብኣዊ መሰላት ዝመስረተ ቤላሩስያዊ ተጣባቒ ሰብኣዊ መሰላት እዩ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ቤት ማእሰርቲ ይርከብ። ኣብ 2007 ዝተመስረተ ማእከል ሲቪላዊ ሓርነት: ኣብታ ብሩስያ ዝተጎበጠት ክሪሚያ ዝፍጸም ፖለቲካዊ ስደት ዝተኸታተለን ድሕሪ ወራር ሩስያ ኣብ ዩክሬን ዝተፈጸሙ ገበናት ኲናት ዝሰነደን ትካል እዩ። እቲ ዩክሬናዊ ትካል ሰብኣዊ መሰላት ድሕሪ እቲ ሽልማት ኣብ ትዊተር ኣብ ዘሕለፎ መልእኽቲ ‘ሓበን’ ከምዝተሰምዖ ሓቢሩ’ሎ። ኣብ መጀመርታ ናይዚ ዓመት ዝተዓጽወ ሚሞሪያል፡ ዝኽሪ ናይቶም ኣብ ዘመነ ሶቭየት ዝተቐትሉ፡ ዝተኣስሩ ወይ ዝተሳደዱ ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ንጹሃት ሰባት ክጥጥዕ ከምዝሰርሐ ይፍለጥ። እዚ ሽልማት፡ ኣብ መድረኽ ዓለም ርኡይ ክብሪ ዝሓዘ ክኸውን ከሎ እቶም ተዓወትቲ ድማ 10 ሚልዮን ሽወደናዊ ክሮና (897,000 ዶላር) ዝግመት ሽልማት ገንዘብ ክካፈሉ እዮም። እዚ ሽልማት ሰላም ንሓደ ሰሙን ክካየድ ዝጸንሐ ስነ ስርዓት ሽልማት ኖቤል ዝዛዘም እዩ። ሽልማት ኖቤል፡ ኣብ ዓውድታት ፊዚክስ፡ ኬሚስትሪ፡ ሕክምና፡ ስነ-ጽሑፍን ሰላምን ኣብ ዝሓለፉ 12 ኣዋርሕ "ንወዲ ሰብ ዘርብሕ ነገራት ዘበርከቱ" ሰባት ዓመታዊ ዝወሃብ እዩ። እቲ ሽም፡ ካብቲ ነዚ ሽልማት ዝመስረተ ሽወደናዊ ነጋዳይ - መሃዚ ዳይናሚት ቦምብ - ኣልፍረድ ኖቤል ዝተወስደ እዩ። ንሱ፡ ዝበዝሕ ሃብቱ ኣብ ሓደ ማዕከን ገዲፉ ነቲ ሽልማት ኣበገሰ፤ ኣብ 1901 ከኣ እዚ ሽልማት ንመጀመርታ ግዜ ተዋህበ። ኣብ 1968 ድማ ብማእከላይ ባንክ ሽወደን ሽልማት ስነቝጠባ ተወሲኽዎ እቲ ዓውድታት ሽልማት ዓበዩ። ብመሰረት ጸብጻብ መርበብ ሓበሬታ Nobelpeace.org ፡ ካብ 1901 - 2021 ሽልማት ኖቤልን ሽልማት ስቨሪጅስ ሪክስ ባንክን ኣብ ዓውዲ ቝጠባ፡ ንዝኽሪ ኣልፍረድ ኖቤል ብድምር ን943 ውልቀሰባትን 25 ትካላትን ከም ዝተዋህበ ሰፊሩ’ሎ። ኖብል ኣብዚ ዝተጠቕሰ ዓመታት፡ 58 ግዜ ንደቂ ኣንስትዮ ሸሊሙ። ኣብ ታሪኽ ኖቤል፡ ነቲ ሽልማት ዝነጸጉ ፈረንሳዊ ጸሓፊ ዣን ፖል ሳርተን መራሒ ቬትናም ለ ዱክ ቶን ጥራይ እዮም። ሽልማት ኖቤል ሰላም፡ እዚ ኣብ ዓለም ብፍሉይ ክብሪ ዝረአ ሽልማት ኖቤል ሓደ ካብቶም ዝዓበየ ሽዱሽተ ሽልማታት ዓለም እዩ። "ኣብ መንጐ ሃገራት/ኣህዛብ ሕብረት ንምስጓም፡ ኣጽዋራት ንምንካይ ወይ ንምዕናው፡ ከምኡ'ውን ጉባኤታት ሰላም ንምምስራትን ንምድንፋዕን" ዝከኣሎ ንዝሰርሐ ሰብ ወይ ትካል ይወሃብ። ይኹን እምበር እቲ ናይ ሰላም ሽልማት ብሰንኪ እቲ ፖለቲካዊ ባህሪ ልዕሊ ካብቶም ካልኦት ሓሙሽተ ዓውድታት ሽልማት ዝያዳ ኣካታዒ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ግዜ ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣሚታት ክትዕ ካብዘልዓሉ ተሸለምቲ ኖቤል፡ ኣብይ ኣሕመድ፣ ባራክ ኦባማ፣ ያሰር ዓራፋት፣ አንግ ሳን ሱቺ፣ ዋንጋሪ ማታይን ሄንሪ ኪሲንጀርን ይርከቡ። እቲ ሽልማት ኖቤል፡ ንገለ ሰባት ብምግላፍን ምግላልን እውን ይውቀስ እዩ። ንኣብነት፡ ማህተመ ጋንዲ ሽልማት ኖቤል ከይተሸለመ ምትራፉ ኣዝዩ ኣደናቕን ኣዘራራብን ነገር እዩ። ኣለስ ቢያሊያትስኪ ፍሉጥ ተጣባቒ ሰብኣዊ መሰላት ቤላሩስ ኮይኑ፡ ኣብዚ እዋን’ዚ ብዘይ ፍርዲኣብ ቤት ማእሰርቲ ተታሒዙ ይርከብ። እቲ ወዲ 60 ዓመት ቢያሊያትስኪ፡ ኣብ 1996 ኣረሜናዊ ስጉምቲታት ምልካዊ መራሒ ቤላሩስ ኣሌክሳንደር ሉካሸንኮ ዝቃወም ትካል ማእከል ሰብኣዊ መሰላት ቪያስና መስሪቱ እዩ። ቪያስና፡ ብሰበስልጣን ቤላሩስ ኣብ ልዕሊ ፖለቲካዊ እሱራት ዝፍጸም ዝነበረ ስቅያት ብምስናድ ነቶም ኣብቤት ማእሰርቲ ዝርከቡ ሰልፈኛታትን ስድራቤታቶምን ደገፍ ከምዝሃበ ይፍለጥ። ሓላፊት ኮሚቴ ኖቤል በሪት ራይስ-ኣንደርሰን፡ ተዓወትቲ እቲ ሽልማት ኣብዝገለጸትሉ እዋን፡ "ኣብ ሃገሩ ዲሞክራስን ሰላማዊ ምዕባለን ንምድንፋዕ ህይወቱ ወፍዩ'ዩ" ኢላ ገሊጻቶ’ያ። ብዙሕ ኣህጉራዊ ሽልማታት ሰብኣዊ መሰላት ዝረኸበ ቢያሊያትስኪ፡ ኣብ 2011 ምጭብርባር ግብሪ ተፈሪድዎ ሰለስተ ዓመት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኣሕሊፉ እዩ። እሱን ነቲ ክሲ ወትሩ ይኽሕዶ። ሚስተር ሉካሸንኮ ኣብ ስልጣን ዘቐመጦ ምትላል መረጻ እዩ ብዝብል ሰፊሕ ናይ ጎደና ተቓውሞታት ስዒቡ ኣብ 2020 መሊሱ ተኣሲሩ። ራይስ-ኣንደርሰን፡ "ሰበስልጣን መንግስቲ ንኣለስ ቢያሊያትስኪ ስቕ ክብሉ ብተደጋጋሚ ጻዕሪ ጌሮም'ዮም" ትብል። ወሲኻ’ውን፡ "ዋላ'ኳ ዓቢ ውልቃዊ ጸገም እንተሃለዎ፡ ሚስተር ቢያሊያትስኪ ኣብ ቤላሩስ ንሰብኣዊ መሰላትን ዲሞክራስን ኣብ ዝገብሮ ቃልሲ ሓንቲ ኢንች'ውን ኢዱ ኣይሃበን" ኢላ። ቅድሚ ክልተ ዓመት ቅድሚ ምእሳሩ፡ ቢያሊያትስኪ ኣብ ናይ ፌስቡክ ገጹ፡ ሰበስልጣን ቤላሩስ "ስርዓት ጎበጣ ኮይኖም ይሰርሑ ኣለዉ" ክብል ጽሒፉ ነይሩ። ህሉው ጥዕና ቢያሊያትስኪ ኣብ ምንታይ ኩነታት ከምዝርከብ ኣይተፈልጠን። ምዕራባውያን ናይ መወዳእታ ውልቀ መላኺ ኤውሮጳ ዝብልዎ ሚስተር ሉካሸንኮ፡ ካብ 1994 ጀሚሩ ንቤላሩስ ብጭቆናን ብዘይ ርህራሄን እናገዝ ይርከብ። ናይ ቀረባ መሻርኽቱ ዝኾነ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን፡ መሬት ቤላሩስ ተጠቒሙ ኣብ ልዕሊ ዩክሬን መጥቃዕቲ ሚሳይላት ንክፍጽም፡ ወራር ሞስኮ ብ24 ለካቲት ካብ ዝጅምር ኣትሒዙ ድማ ናይ ምድሪ ሰራዊትን መኽዘንኣጽዋርን ሩስያ ናብ ቤላሩስ ንክሰድድን ክፈቅድ ጸኒሑ’ዩ። ቤላሩስ፡ ሽልማት ኖቤል ሰላም ኣለስ ቢያሊያትስኪ ኣውጊዛቶ’ያ። ወሃቢ ቃል ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ እታ ሃገር ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ኣብ ዝጸሓፎ ጽሑፍ፡ ኖቤል፡ ብሰንኪ እቲ ውሳነ፡ መቓብር ናይቲ መስራቲ እቲ ክቡር ሽልማት ይግልብጥ ከምዘሎ ገሊጹ። ሓደ ካብቶም ሓባራዊ ተዓወትቲ ናይ ሎሚ ዓመት ሽልማት ኖቤል ሰላም ዝኾነ ማእከል ሲቪላዊ ሓርነት ዩክሬን ከብ መንጎ እቶም ኣብ ዩክሬን ዝፍለጡ ትካላት ሰብኣዊ መሰላት’ዩ። ካብ ኣባላት ሶቭየት ነበር ዝኾነ ትሽዓተ ሃገራትዝመጹ መራሕቲ ትካላት ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ኪየቭ ስግረ-ዶባዊ ማእከል ደገፍ ሃብቲ ክፈጥሩ ኣብ ዝወሰኑሉ እዋን ኣብ 2007 ዝተመስረተ እዩ። ካብ ዝምስረት ኣትሒዙ ድማ ኣብታ ብሩስያ ዝተጎበጠት ክሪሚያ ዝፍጸም ፖለቲካዊ ስቅያት ክከታተልን ክስንድን ጸኒሑ። ኣብ ዶንባስ ኣብ ዝነበረ ኲናት ገበናትን ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነትን ሰኒዱ፡ ፖለቲካዊ እሱራት ክረምሊን ንምፍታሕ ኣህጉራዊ ጎስጓሳት ኣካይዱ’ዩ። ሩስያ ኣብ ለካቲት 2022 ንዩክሬን ድሕሪ ምውራራ፡ ማእከል ሲቪላዊ ሓርነት፡ ሩስያ ኣብልዕሊ ሲቪላዊ ህዝቢ ዩክሬን ዝፈጸመቶ ገበናት ኲናት ኣብ ምልላይን ምስናድንተዋፊሩ ይርከብ። ሓደ ካብቶም ሓባራዊ ሽልማት ኖቤል ሰላም ዝረኸቡ ሚሞሪያል፡ ካብ መንጎ እቶም ዝጸንሑ ጉጅለታት ሰብኣዊ መሰላት ሩስያ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ብፍርዳዊ ኣካል ሩስያ ክፈርስ ከሎ፡ ሩስያ ንሲቪላዊ ማሕበረሰባት እታ ሃገር ከምትዓጹ ዘርኢ ካልእ ምልክት'ዩ ነይሩ። ስርሑ ካብ መወዳእታ 1980ታት ዝጀመረ ሚሞሪያል፡ ኣብ ራዕዲ ምልካዊ ስርዓት ጆሴፍ ስታሊንን ብሓፈሻ ኣብ ትሕቲ ዘመነ ሶቭየትን ዘተኮረ እዩ። ንዓሰርተታት ዓመታት ክውንነት ዓፈና ሶቭየትን ካብ ሽዑ ጀሚሩ ዝተፈጸመ ብዙሕ ምግሃስ መሰላትን ንምቕላዕ ሓጊዙ’ዩ። ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር እቲ ውድቀት ኮሚኒዝም ዝረኣየ ቭላድሚር ፑቲን ግን፡ ሚሞሪያል ንገበናት ናይቲ ፑቲን ክውድሶ ዝደለየ ሕሉፍ ብምቅላዕ ዕንቅፋት ኮይኑ። ስለዚ ድማ እዮም ኣኽበርቲ ሕጊ፡ ንሚሞሪያል ብዘመነ ስታሊን ህይወቶም ንዝተጎድአ ሚልዮናት ስድራቤታት ኣብ ምሕጋዝ ዘለዎ ሓቀኛ ተራ ዘይኮነስ፡ ታሪኻዊ ዝኽሪ ይጥምዝዝ ኣሎ ኢሎም ዝኸሰሱ። ኣብዚ ዓመት ንሚሞሪያል ሽልማት ምሃብ፡ ካብቲ ኣብ 2021 ንኣሰናዳኢ ሊበራል ሩስያዊ ጋዜጣ ዲሚትሪ ሙራቶቭ ንምሽላም ዝተወስደ ውሳነ ዝፍለ ኣይኮነን። ኣብዚ ሕጂ እዋን ጋዜጣ ዲሚትሪ ኣይትሕተምን እያ፡ እንተኾነ ግን ክሳብ ሕጂ ኣይሞተትን። ፑቲን ንሚሞሪያል ከጥፍዕ እንተደለየ’ውን ሚሞሪያል ግን ኣይክጠፍእን እዩ።


ሰሜን ኮርያ፡ ንሩስያ ኣጽዋር ትሸጠላ ኣላ ዝብል ክሲ ነጺጋ

ሰሜን ኮርያ፡ ንሩስያ ኣጽዋር ሸይጣትላ ከም ዘይትፈልጥን ኣብ ቀጻሊ’ውን ንምሻጥ መደባት ከም ዘይብላን ገሊጻ። ኣብ ቀረባ ሰሙናት፡ ሰብ መዚ ኣሜሪካ ሩስያ ሮኬታትን ከበድቲ ኣጽዋራትን ካብ ሰሜን ኮርያ ክትዕድግ ትኽእል እያ ኢሎም ነይሮም። እዞም ስጕምታት፡ ምስቲ ሩስያ ዕድጊ ኣጽዋር ኢራን ፈጺማ’ያ ዝብል ክሲ ብዝተሓሓዝ ሃገራት ምዕራብ ኣብ ልዕሊ ሩስያ ዘንበራኦ እገዳታት ኣብ ዩክረይን እተካይዶ ዘላ ኲናት የዐንቅፎ ከም ዘሎ ይግለጽ። ሩስያ፡ እቶም ጸብጻባት ነጺጋቶም’ያ። ይዅን’ምበር፡ ዝዀነ ኣብ መንጐ ክልቲአን ሃገራት ዝግበር ምንቅስቓስ ኣጽዋር ጥሕሰት እገዳታት ሕቡራት ሃገራት እዩ ክኸውን። ማዕከን ዜና ሰሜን ኮርያ ኤሲኤንኤ ሎሚ ኣብ ዝዘርግሖ ሓበሬታ፡ ኣብ ሚኒስትሪ ምክልኻል ሽሙ ዘይተጠቕሰ በዓል ስልጣን፡ “ናብ ሩስያ ኣጽዋር ሰዲድና ኣይንፈልጥን፤ ክንልእኽ’ውን መደብ የብልናን” ኢሉ። ኣሜሪካን ካልኦት “ተጻባእቲ ሓይልታትን” ግን “መሰረት ዘይብሎም ፖለቲካውን ወተሃደራውን ዕላማታት” ንምስኻዕ ሕሜት ይዝርግሑ ኣለው ክብል ከሲሱ። ኣብ መጀመርታ ሰሙን ወርሒ መስከረም፡ ኣሜሪካ ሩስያ ካብ ሰሜን ኮርያ ዝዓደገቶ ኣጽዋር፡ “ብሚልዮናት ዝቝጸር ዓረራት፡ ሮኬታት፡ ከቢድ ብረትን ክኸውን ይኽእል’ዩ” ኢላ ነይራ። ጸኒሑ፡ ወሃቢ ቃል ቤት ምኽሪ ሃገራዊ ድሕነት ጆን ኪርቢ እቲ ዕድጊ ገና ኣይተወድአን፤ እቶም ኣጽዋር ክኣ ኣብ ኲናት ዩክረይን ዝውዕሉ ድዮም ዝብል ዘረጋግጽ መረዳእታ ኣይተረኽበን ክብል ተዛሪቡ። ሃገራት ምዕራብ፡ ንዩክረይን ብርከት ዝበለ ሓገዝ ኣጽዋር ከም ዝገብራላ ይፍለጥ። ኣብ ወርሒ ሓምለ ድማ፡ ሰሜን ኮርያ ነተን ብሩስያ ዝድገፉ ተገንጸልቲ ሓይልታት ዝመሓደራ ሩስያ ኣፍልጦ ዝሃበተን ዞባታት ምብራቕ ዩክረይን ኣፍልጦ ሂባተን እያ። ነዚ ስዒቡ፡ ዩክረይን ምስ ሰሜን ኮርያ ዝነበራ ዲፕሎማሲያዊ ርክባት በቲኻ። ኣብዚ ወርሒ፡ ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን ናብ መዘናኡ ኪም ጆን ኡን ኣብ ዝልኣኾ ደብዳበ፡ ክልተኣዊ ርክብ እተን ሃገራት ንምስፋሕ ቃል ኣትዩ።


“ትሕቲ ከልቢ’የ ተራእየ” ካብ ቤት ማእሰርቲ ሩስያ ዝተፈትሐ ኢንግሊዝያዊ

ካብ ቤት ማእሰርቲ ሩስያ ዝተፈትሐ ብሪጣኒያዊ ኣብ ናይ ማእሰርቲ ጻኒሒቱ ንኸልቢ ካብ ዝውሃብ ክብሪ ብዝሓመቐ መገዲ ከምዝተኣናገደን ኣብ ጽሙው ቤት ማእሰርቲ ንሓሙሽተ ኣዋርሕ ከምዝተኣሰረን ገሊጹ። ኣብ ዩክረይን ሩስያ ብእትሕግዞም ሓይልታት ከምዝተኣሰረ ዝተዛረበ ኣይደን ኣስሊን ኣብ ሩስያ ንኣዋርሕ ተኣሲሩ ድሕሪ ምጽናሕ ናብ ሃገሩ ዓባይ ብሪጣንያ ተመሊሱ’ሎ። ንሱ ን ‘ዘ ሰን’ ሎሚ ሰንበት ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ ምስተወግአ 'ቅልጡፍ ዶስ ጥዑም ኣማዋዉታ ይሕሸካ?' ዝብል መማረጺ ቀሪብሉ ከምዝነበረ ተዛሪቡ። እቶም እሱራት ንጉሆ ንጉሆ ሃገራዊ መዝሙር ሩስያ ክዝምሩ ይግደዱ ከምዝነበሩ ዝሓበረ ኣይሰን፡ “እንተዘይዘሚርካ ግን ትቕጻዕን ትውቃዕን” ኢሉ። ኣይሰን ኣብ ዝሃቦ ቃለ መሕትት ምሩኽ ኮይኑ ኣብ ዝተትሓዘሉ ግዜ ከምዝተወግአን ኣብ ሰብነቱ ውቃጦ ስለዝነበሮ ድማ ከምዝወቕዕዎን ሓቢሩ። ንኣስሊን ሓዊስካ ዓሰርተ እሱራት ኣብ ዝሓለፈ ረቡዕ ዝተፈትሑ ኮይኖም ስዑድ ዓረብ ኣብ መንጎ ሩስያን ዩክረይንን ናይ እሱራት ምልውዋጥ ክግበር ድሕሪ ምስርሓ’ዮም ተፈቲሖም። ካብቶም ዝተፈትሑ እቶም ሓሙሽተ ኢንግሊዛውያን ኮይኖም ጆን ሃርዲንግ፣ ዳይላን ሄሊ፣ ኣንድሪው ሂልን ሻዩን ፒነርን ይርከብዎም። ኣስሊን ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ወዲ ኖቲንግሃምሻይር'ዩ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ማዝያ ኣብ ደቡባዊ ምብራቕ ዩክረይን ኣብ ማሪፖል እንዳተወጋአ እንከሎ’ዩ ተማሪኹ። ኣስሊን፣ ፒነርን ሞሮኮኣዊ ኢብራሂም ሳዱን ኣብ ቤት ፍርዲ ሪፐብሊክ ህዝብታት ዶኔስክ ቀሪቦም ናይ ሞት ፍርዲ ተፈሪድዎም ከምዝነበረ ተገሊጹ። ኣስሊን ኣብቲ ብኻራ ተወጊኡ ዝነበረሉ ግዜ “ዳርጋ ሞይተ’የ ነይረ” ኢሉ። ኣብ ናይ ክልተ ሰብ መእሰሪ ምስ ካልኦት ኣርባዕተ ሰባት ተኣሲሩ ከምዝነበረ ዝገለጸ ኣስሊን እቲ መደቀሲኡ ብባልዕ ዝተወረረ ከምዝነበረ ተዛሪቡ። ሽቃቕ ብዘይምንባሩ ድማ ኣብ ጠራሙዝ ቀልቀል ይወጽኡ ከምዝነበሩ ብምዝኽኻር ንሰለስተ ሰሙን ዝኣክል ቁራስ ባንን ማይን እንዳበልዑ ብህይወት ምጽንሖም ገሊጹ።


ፑቲን ሕጊ ጐበጣ ዩክረይን ፈሪሙ

ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን፡ ዋላ'ውን ሰራዊቱ ካብ ተወሳኺ ቦታታት የንሳሕብ እንተሃለወ፡ ኣርባዕተ ዞባታት ዩክሬይን ንምጉባጥ ዘኽእሉ ናይ መወዳእታ ወረቓቕቲ ፈሪሙ። ብተወሳኺ፡ ሩስያ ተቖጻጺራቶ ንዘላ ትካል ኑክሌራዊ ጸዓት ዛፖሪዝዚያ ሕጋዊ ዝገብር ኣዋጅ ፈሪሙ። እቲ ሰነድ፡ ዞባታት፡ ሉሃንስክ፣ ዶኔትስክ፣ ዛፖሪዝዚያን ኼርሰንን "ናብ ፌደሬሽን ሩስያ ተጸንቢረን ኣለዋ" ይብል። እንተዀነ፡ ዩክሬይን ኣብ ዞባታት ሉሃንስክን ኼርሰንን ኣብ ትሕቲ ወተሃደራት ሩስያ ዝነበራ ዓድታት ትቈጻጸር ከም ዘላ ትገልጽ። ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ፡ ፑቲን ነቶም ኣብተን ዞባታት ዝሸሞቶም መራሕቲ፡ ኣብ ክሬምሊን ጽንብል ከዳልወሎም እንከሎ፡ ምስኦም ስምምዓት'ውን ፈሪሙ። እዚ ድሕሪ እቲ ኣብተን ዞባታት ብሩስያ ዝተኻየደ ህዝበ ውሳነ ዝመጽአ እኳ እንተዀነ፡ ሃገራት ምዕራብ "ኣምሰሉ" ብምባል ነጺገንኦ'የን። ኣብቲ ዝቕጽል ዘሎ ውግእ፡ ሓይልታት ዩክረይን ብአንፈት ደቡብን ምብራቕን ሓደሽቲ ቦታታት ይቈጻጸሩ ኣለው። ዩክሬናዊ ኣመሓዳሪ ሉሃንስክ ሰርሂ ሄይዲ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ ዩክረይን ትማሊ ረቡዕ ሽዱሽተ ዓድታት እታ ዞባ ከም ዝተቘጻጸረተን ሓቢሩ። ፕረዚደንት ቮሎድሚር ዜለንስኪ ብወገኑ፡ ኣብ ደቡባዊ ዞባ ኼርሶን፡ ተወሳኺ ሰላስተ ዓድታት ከም ዝተቘጻጸሩ ተዛሪቡ። ብኻልእ ወገን፡ ሎሚ ወጋሕታ ኣብ ከተማ ዛፖሪዚዝያ ብርክት ዝበለ ነትጒ ከም ዝተሰምዐ ተገሊጹ። ሰብ መዚ እቲ ከባቢ፡ ሸውዓተ ሚሳይላት ሩስያ ንመንበሪ ህንጻታት ከምዝሃረሙን ሰባት ብፍርስራስ ተጸቒጦም ከም ዘለውን ገሊጾም። ኣብታ ከተማ ዝርከብ ጋዜጠኛ ቢቢሲ ብወገኑ፡ ሰራሕተኛታት ህይወት ኣድሕን ኣብ ማእከል እታ ከተማ ኣብ ዝርከብ ሓደ በዓል ሓሙሽተ ደርቢ ዝዓነወ ህንጻ ሰባት ንምድሓን ጻዕርታት ይገብሩ ምንባሮም ተዛሪቡ። ወሃቢ ቃል ክሬምሊን ዲመትሪ ፔስኮቭ፡ ሩስያ ዝዀነ ብሓይልታት ዩክረይን ዝተመንዝዐ ግዝኣት ክትመልሶ እያ ኢሉ። "ኣብዚ ዝዀነ ምድንጋር የለን፤ ንዘልኣለም ምስ ሩስያ እየን ክዀና፤ ክምለሳ እየን"። ኣቦ መንበር ኮሚቴ ምክልኻል ዱማ ኣንድሬይ ካርቶፖሎቭ ግን፡ ሩስያ ኣብ ዓውደ ውግእ የጋጥማ ብዛዕባ ዘሎ፡ ምሕሳው ጠጠው ከተበል ኣለዋ ይብል። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ፡ ፑቲን 300 ሽሕ ዕቑር ሰራዊት እታ ሃገር ክኸትት ድሕሪ ዘቕረቦ ጻውዒት ሩስያ ዕቑር ሰራዊታ ንምኽታት ትሰርሕ እያ ዘላ። እዚ፡ ብዙሓት ዜጋታት ዝተቓወሙዎ ኰይኖም፡ መንግስቲ ኣብ ዝርዝር እቶም ዝኸቱ ሰባት ዝምልከት ምምሕያሽ ገይሩ'ዩ። በዚ መሰረት ኣብ ዝተፈላለየ ደረጃ ዝርከቡ ተመሃሮን ተመረቕቲ ተመሃሮ ሳይንስን ካብቲ ዝርዝር ክወጽኡ ገይሩ።


ስልጣን ዝመንዝዐ 34 ዝዕድመኡ ካፕተን ትራኦረ መን’ዩ?

ተመሃራይ እንከሎ ኣመና ሓፋር ግን ከኣ ትኵር ዝነበረ ወዲ 34 ዓመት ካፕተን ትራኦረ፡ መራሒ ሓንቲ ካብተን ግዝኣት ፈረንሳ ዝነበረት ምዕራብ ኣፍሪቃዊት ሃገር ቡርኪናፋሶ ኰይኑ’ሎ። ንሱ፡ ብጻዩ ንዝነበረ ሌተናል ኰሎነል ፓል-ሄንሪ ዳሚባ፡ ነቲ ካብ 2015 ነታ ሃገር ዝደሃኸ እስላማዊ ዕጡቕ ምንቅስቓስ ንምጭፍላቕ ዝኣትዎ መብጽዓ ከተግበር ኣይከኣለን ኢሉ ብምኽሳስ እዩ፡ ብ 30 መሰከረም ስልጣን መንዚዕዎ። እቲ ብ 1988 ዝተወልደ ወዲ 34 ዓመት ካፕተን፡ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ኣፍሪቃ እቲ ዝነኣሰ መራሒ ሃገር ኰይኑ’ሎ። በዚ ነቶም ንኣሽቱ ዝዕድመኦም ብዕልዋ ስልጣን ዝጨበጡ ኣፍሪቃውያን መራሕቲ ክበሃሉ ዝጸንሑ፤ ኣብ 1981 ዝተወልደ መራሒ ጊኒ ኰሎነል ማማዲ ዶምቦያ፡ ከምኡ’ውን ኣብ 1983 ዝተወልደ መራሒ ማሊ ኰሎነል ኣሲሚ ጐኢታ ተጸንቢርዎም ኣሎ። ካፕተን ኢብራሂም፡ መራሕቲ መንግስቲ እታ ሃገር ኣብ ዝተኣከቡሉ፡ “ካብቶም ኣብዚ ዘለኹም ኵላትኩምም ዝነኣስኩ ምዃነይ እፈልጥ እየ፣ እቲ ዝዀነ ዝደለናዮ ኣይነበረን ግን ከኣ ኣማራጺ ኣይነበረናን፡” ክብል ተዛሪቡ። ተንተንቲ ከም ዘመልክትዎ፡ ኣብ ሓጺር እዋን መሪሕነት ‘ቲ ካብ ስልጣኑ ዝተገለፈ ኰሎነል ዳሚባ፡ ኣብ ቡርኩናፋሶ፡ ምስ ኣልቓዒዳ ምትእስሳር ዘለዎ እስላማዊ ጐነጽ እናሓያለ ክመጽእ ጸኒሑ እዩ። ብመሰረት ጸብጻባት፡ እቶም ዕጡቓት ሓያለ ከባቢታት ገጠር ተቘጻጺሮም፡ ከተማታት ኣኽቢቦም፡ መንግስቲ ን 60 ሚእታዊት ክፋል እታ ሃገር ጥራይ ንኽቈጻጸር ኣጻቢቦምሉ እዮም። ኣብታ ንነዊሕ እዋናት ወተሃደራዊ ዕብለላ ዝጸንሓ ሃገረ ቡርኪናፋሶ፡ ድልዱል ትካላት ዲሞክራሲ ኣይተሃንጸን፤ ካፕተን ኢብራሂም ድማ፡ ጸጥታዊ ኵነታት እታ ብፍርሒ ተዋሒጣ ዘላ ሃገሩ ከረጋግጽ ምዃኑ ቃል ኣትዩ’ሎ። እዚ ትሽዓተ ኣዋርሕ ኣብ ዘይመልእ ግዜ ንኻልኣይ ግዜ ዝተኻየደ ዕልዋ፡ መርኣያ ናይቲ ኣብ 2021 ብዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ተላዒሉ ዝነበረ ኣሰካፊ ኵነታት ኰይኑ’ሎ። ጉተረስ ኣብቲ እዋን፡ “ሓድነት ቤት ምኽሪ ጸጥታ ብምርግጋጽ፡ ነዚ ኣሰካፊ ተርእዮ ኰይኑ ዘሎ ዕልዋ መንግስታት ብኣድማዕነት ንምክልኻሉ ምእንቲ ኽከኣል፡ ናብተን ሓያላት ሃገራት ዝቐንዐ ግልጺ ምሕጽንታ እዩ ዘሎኒ፡” ኢሉ ነይሩ። እንተዀነ ሓያላን ሃገራት እንተስ ውሽጣዊ ቅልውላዋተን እንተስ ኲናት ዩክረይን ዓጢጡወን፡ ንከም በዓል ቡርኪናፋሶ ዝኣመሰላ ሃገራት ዝሕምስ ዘሎ ኵነታት ግዲ ኣይገበራሉን። ምውላዕ ኲናት ዩክረይን ነተን ኣብ እዋን ዝሑል ኲናት መቐናቕንቲ ዝነበራ ሃገራት ኣብ ምፍጣጥ ስለዝመለሰን፡ ጽልዋኡ ንቡርኪናፋሶን ካልኦት ሃገራትን ኣብ ዝተደናገረ ፖለቲካዊ ኵነታት ክነብራን ክሕመሳን ገይሩወን እዩ። ሩስያ፡ ነታ ንነዊሕ ዓመታት ኣብተን ግዝኣታታት ዝነበራ ሃገራት ምዕራብ ኣፍሪቃ ቁጠባዊ፡ ወተሃደራዊ፡ ባህላዊ  ዝምድናኣ ኣጽኒዓ ዝጸንሐት ፈረንሳ ኣወጻጺኣ፡ ኣብተን ሃገራት ጽልዋኣ ከተሐይል ትደሊ'ላ። ካፕተን ኢብራሂም፡ “ፈረንሳ፡ ብቐጥታ ኣብ ውሽጣዊ ጉዳይና ምትእትታው ከምዘይትገብር እፈልጥ እየ፡” ድሕሪ ምባሉ፡ “ኣሜሪካውያን ሕጂ መሻርኽትና እዮም ዘለው፣ እንተዀነ ሩስያ’ውን መሻርኽትና ክንገብራ ንኽእል ኢና፡” ኢሉ። እዚ ኣበሃህላኡ’ዚ፡ ኣብነት መዘናኡ መራሒ ማሊ ክኽተል ከም ዝደለየ ይእምት። መራሒ ማሊ፡ ኣንጻር ጂሃዳውያን ኣብ ዝገብሮ ቃልሲ፡ ንሓይልታት ፈረንሳ በቲ ኣካራኻሪ ዝዀነ ሩስያዊ ወተሃደራዊ ጕጅለ ዋግነር ይትክኦ ኣሎ ተባሂሉ እዩ ዝውቀስ። እንተዀነ እዚ’ውን ዓወት ከም ዘየምጽኣሉን፣ እቲ ዝጸንሐ ህውከት ካብቲ ዕልዋ ዝተኻየደሉ ነሓሰ 2020 መሊሱ ከም ዝበኣሰ እዩ ዝንገር። ካፕተን ትራኦረ፡ ጂሃዳውያን ብኸመይ ከም ዝገጥሞም ካብ ማሊ ተመኵሮ ወሲዱ እዩ። ንሱ፡ ኣብ 2018 ምስ ሓይልታት ሕቡራት ሃገራት ኣብ ማሊ፡ ኣብታ ዘመናት ብዘቝጸረ ጥንታዊ ህንጻታት እትፍለጥ ሰሜናዊ ዞባ ቲምቡክቱ ወፊሩ፣ ብዕጡቓት ንዝተፈጸሙ “ኣዝዮም ኣሸገርቲ” መጥቃዕቲታት ንምብዳህ “ዝገርም ትብዓት” ከም ዘርኣየ እዩ ዝንገረሉ። ኣብ ዝሰዓበ ዓመት፡ ኣብቲ ዕረፍቲ ዝተሳእኖ ምብራቓዊ ቡርኪናፋሶ ዝተኻየደ፡ “ኦታፑኣኑ” ተባሂሉ ዝተጸውዐ  ንሸውዓተ ኣዋርሕ ዝኸደ ወተሃደራዊ ወፍሪ ተሳቲፉ እዩ። ብተወሳኺ፡ ኣብ ዞባ ሰሜናዊ ሳሕል ኣብ ዝተኻየዱ ዝተፈላለዩ ወተሃደራዊ ስርሒታት’ውን ተሳቲፉ እዩ። “ትራኦረ ምስ ብጾቱ ጥቡቕ ዝምድና ዘለዎ፡ ውፉይን ተባዕን እዩ። ንስርሒታት ከይወጸ፡ ሽዱሽተ ወርሒ’ውን ስቕ ኢሉ ኮፍ ክብል ኣይክእልን እዩ፡” ክብል ሓደ ስሙ ዘይተጠቕሰ ፈላጢኡ፡ ንራድዮ ኦሜጋ ቡርኪናፋሶ ተዛሪቡ። እዚ ይዅን እምበር፡ ካፕተን ኢብራሂም ትራኦረ፡ ምዕሩግ ጀነራል ውግእ ኣይኰነን፤ ኣብ ወተሃደራዊ ኣካዳሚ ውሽጢ ዓዲ ጥራይ ዝተማህረ፡ ብ 2009 ኣብ ሰራዊት ዝኣተወ፡ ኣብ ሞሮኮ ታዕሊም ከቢድ ብረት ዝወሰደ ታሕተዋይ ወተሃደራዊ መኮንን እዩ። ንሱ ሞያ ውትህድርና ዝሓረየ፡ ኣብታ ካልኣይቲ ከተማ ቡርኪናፋሶ ዝዀነት ቦቦ-ዲዮላስፖ ትምህርቲ ድሕሪ ምውድኡ ምዃኑ ይንገር። ፈለጥቱ ከም ዝብልዎ ኣብ ትምህርቲ “ሓፋር ግን ከኣ በሊሕ” ስቱር ዓይነት ሰብን እዩ ነይሩ። ኣብዚ እዋን ከኣ ካፕተን ትረኦረ ማእከል ኣህጉራዊ ቈላሕታ ዝዀነ መራሒ ሃገር ኰይኑ’ሎ። ብዙሓት ድማ ምስቲ ህቡብ ሰውራዊ ተቓላሲ ቡርኪናፋሶ ቶማስ ሳንካራ ከነጻጽርዎ ጀሚሮም ኣለው። እዚ ኸኣ ኣብታ ንዓሰርተታት ዓመታት ሕጊ ተረጊጽዋ ፖለቲካዊ መድሕን ክመጽኣ ክተቋምት ዝጸንሐት ሃገር፡ ከምዚ ዝኣመሰለ መራሒ በሎኽ ኢሉ እንተመጽአ ዘገርም ኣይኰነን። “ኢብራሂም ትራኦረ፡ ኣቐዲሙ ድሕሪ ዝተኻየደ ዕልዋ፡ ድሕሪ ሓጺር ግዜ ብኻልእ ዕልዋ መሪሕነት እታ ሃገር መንዚዑ’ሎ፣ እዚ ኸኣ ምስ ኣመጻጽኣ ቶማስ ሳንካራ ዝመሳሰል እዩ። ክልቲኦም ብዕድመን ማዕርግን’ውን ይመሳሰሉ እዮም፣ ካፕተናትን ደቂ 34 ዓመትን እዮም። እዚ ግን መቕይሮ መጻኢ እታ ሃገር ዝኸውን ምዕባለ ዶ ይኸውን?” ዋካታ ሴራ ዝተባህለ ብሕታዊ መርበብ ሓበሬታ ይሓትት።


ሓኪም ሰራዊት ኣሜሪካን በዓልቲ ቤቱን ንሩስያ ብምስላይ ተኸሲሶም

ሓደ ቀንዲ ሓኪም ሰራዊት ኣሜሪካን በዓልቲ ቤቱ ሲቪል ሓኪምን፡ ንመንግስቲ ሩስያ ሓበሬታ ንምሃብ ውዲት ኣሊምኩም ተባሂሎም ተኸሲሶም ኣለዉ ። እቶም ጃሚ ሊ ሄንሪን ኣና ጋብሪኤልያን ዝተባህሉ ሰባት ካብ ወተሃደራዊ ሆስፒታል ኣሜሪካ ብዛዕባ እቶም ሕሙማት ምስጢራዊ ሓበሬታ ንኸካፍሉ ብምሕሳብ እዮም ተኸሲሶም። እቶም ዝተኸሰሱ መጻምድቲ ብሩስያዊ ሃገራውነት ከምዝተባብዑ፡ ንሓደ ወኪል ኤፍቢኣይ ከምዝነገርዎ ተሓቢሩ። እቶም ሰብ ሓዳር ግን ብዛዕባ እቲ ጕዳይ ገና ዝሃብዎ ርእይቶ የሎን። ብሰበስልጣን ሩስያ እውን ብዛዕባ ክሲ እቶም ሰብ ሓዳር ሓካይም ዝተዋህበ ርእይቶ የሎን። ትማሊ ሓሙስ እቶም መጻምድቲ ኣብ ሜሪላንድ ከተማ ባልቲሞር ኣብ ዝወዓለ መጋባእያ፡ ብዛዕባ ጥዕና ሕሙማት ወተሃደራት ሓበሬታ ክህቡ ውዲት ከምዝኣለሙ ክሲ ተመስሪትሎም ። እቲ ክሲ ዝመስረተሎም ኣኽባር ሕጊ፡ እቶም ሰብ ሓዳር፡ ንመንግስቲ ሩስያ፡ ምስ ወተሃደራት መንግስቲ ኣሜሪካ ምትሕሓዝ ዘለዎ ጥዕናዊ ኵነታት ውልቀ-ሰባት መረዳእታ ክህቡ ከምዝወጠኑ ይኸስስ። ሜጀር ሄንሪ ኣብቲ ኣብ ኖርዝ ካሮላይና ዝርከብ ፎርት ብራግ ዝበሃል ዓቢይ ወተሃደራዊ መደበር እዩ ዝዓዪ ነይሩ። እቲ ናይ ሕክምና መዝገብ ካብቲ ኣብ ፎርት ብራግ ዝርከብ ሆስፒታልን ካልእ መንነቱ ዘይተፈልጠ ትካል ሕክምናን ውልቃዊ ሕክምናዊ ሓበሬታ ንምርካብ ከምዝሓለነ ከኣ እቲ ክሲ የመልክት። ዶክተር ጋብሪኤልያን ከኣ ኣብ ባልቲሞር ኣብ ዝርከብ ሆስፒታል ጆን ሆፕኪንስ ትሰርሕ ነይራ። ሩስያ ንዩክረይን ድሕሪ ምውራራ፡ ድሕሪ ገለ ኣዋርሕ ኣብ ዋሽንግተን ንዝርከብ ኤምባሲ ሩስያ ሓገዝ ሂባ ነይራ እውን ተባሂላ። ኣብ መፋርቕ ነሓሰ፡ ሓደ ሰብ ኣብ ኤምባሲ ሩስያ እየ ዝሰርሕ ብምባል ቀሪቡዋ ነይሩ። እቲ ሰብ ከኣ ወኪል ኤፍቢኣይ እዩ ነይሩ። ኣብቲ ኣኼባ፡ ነቲ ወኪል ኤፍቢኣይ ዋላ እውን ካብ ስራሕ ክትስጐግን ናብ ማእሰርቲ ክትኣቱን ትኽእልን እንተዀነት ምእንቲ ሃገራውነታ፡ ንሩስያ፡ ኵሉ እትኽእሎ ዘበለት ክትሕግዝ ከምእትደሊ ከምዝሓበረቶ እቲ ክሲ የመልክት። ንሰበይቲ እቲ ወኪል እውን ናብቲ ውዲት ከተእትዋ ከም ዝሓሰበትን፡ ከምኡ'ውን ኣሜሪካ ንወተሃደራት ዩክረይን ንምሕጋዝ ከመይ ገይራ ተሰልጥኖም ከም ዘላ ሓበሬታ ከምዘለዋን ነቲ ወኪል ከምዝሓበረቶ ትኽሰስ። ኣብታ መዓልቲ እቲኣ ኣብ ዝተገብረ ካልእ ኣኼባ፡ ሜጀር ሄንሪ ንሰበይቲ 'ቲ ወኪል ኤፍቢኣይን ኵሉ ነገር ብሰንኪ ሃገራዊ ስምዒታ ከምእትገብሮን ክሳብ ናብ ሰራዊት ሩስያ ብወለንታ ክትጽንበር ከምእትሓስብን ሓቢርዎ። ዶ/ር ጋብሪኤልያን ነቲ ንሳን ሰብኣያን ዝተኸሰስሉ፡ ንውዕል መድሕን ጥዕና ዝምልከት ኣዋጅ ግዴታታትን ተሓታትነት ግን ከምዘይጠሓሰቶ እያ ትዛረብ። ይዅን እምበር፡ ኣብ ነሓሰ እተወሰነ ሓበሬታ ከምዝሃበት እያ ትኽሰስ። ሜጀር ሄንሪ፡ እቲ ሰራዊት ኣብ 2015 ስማን ጾታኣን ብወግዒ ክትቅይር ፍቓድ ዝሃባ፡ ኣብ ንጡፍ ወተሃደራዊ ስራሕ እትርከብ እያ። እቲ ፍቓድ ምስ ረኸበት ከኣ ኣብታ ዓመት እቲኣ ምስ መጻምድቱ ተመርዕዮም።


ካብ ቤት ማእሰርቲ ናብ ግንባር ዓውደ ኵናት

ሩስያዊ ጉጅለ ዋግነር ኣብ ሓደ ቤት ማእሰርቲ ንዝተቐየዱ ሰባት ሓራ ኣውጺኡ ኣንጻር ሰራዊት ዩክረይን ናብ ዝግበር ኵናት ይምልምሎም ከምዘሎ ዝተኣመነሉ ቪድዮ ሸሊኹ ወጺኡ። ንሱ ነቶም እሱራት ካብ ዝሃቦም መምርሒ ቁጽሪ ሓደ ሓጥያት ካብ ኵናት ጠሊምካ ምህዳም'ዩ ኢሉ።


ኣሜሪካ፡ ንጐበጣ ሩስያ ኣፍልጦ ከምዘይትህብ ባይደን ተዛሪቡ

ኣሜሪካ፡ ሩስያ ግዝኣት ዩክረይን ንምጉባጥ እትገብሮ ንዘላ ፈተነ “ፍጹም፡ ፍጹም፡ ፍጹም” ኣፍልጦ ኣይትህብን ክብል ባይደን ተዛሪቡ። ሎሚ፡ ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን ብዛዕባ እተን ናብ ሩስያ ዝጽንበራ ዘለዋ ኣርባዕተ ዞባታት ዩክረይን መግለጺ ክህብ’ዩ ተባሂሉ ትጽቢት ይግበር። ሩስያ፡ እተን ግዝኣታት ዩክረይን ዝዀና ሉሃንስክ፡ ዶነትሰክ፡ ዛፖሪዝዚያን ሄርሶንን ኣብ ቀረባ ኣብ ዝተኻየደ ህዝበ ውሳነ ናብ ሩስያ ክሕወሳ ከም ዝመረጻ ትገልጽ። ዩክረይን ኰነ ሃገራት ምዕራብ ግን እቲ መረጻ ኣይቅበላኦን። ብምኽንያት እዚ ጐበጣ ድማ፡ ኣሜሪካ ኣብ ልዕሊ ሩስያ ሓደስቲ እገዳታት ክትገብር እያ። “ኣብዚ ግልጺ ክኸውን እደሊ’የ፤ ኣሜሪካ፡ ነቲ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ግዝኣት ዩክረይን እተቕርቦ ዘላ ጠለብ ፈጺማ፡ ፈጺማ፡ ፈጺማ ኣፍልጦ ኣይትህቦን” ክብል ባይደን ተዛሪቡ። ፕረዚደንት ፑቲን ብሓሙስ፡ ዛፖሪዚዝያን ሄርሶንን ርእሰን ዝኽኣላ ግዝኣታት ምዃነን ዝገልጹ ክልተ ኣዋጃት ፈሪሙ። እዚ ድማ ሩስያ ነተን ዞባታት ንክትጐብጠን መገዲ ዝኸፍት’ዩ ይበሃል። እቶም ብማዕከናት ዜና ሩስያ ዝተፈነው ሰነዳት፡ ናጽነት እተን ክልተ ዞባታት ንዓለምለኻዊ ሕግን “ድንጋገ ቻርተር ሕቡራት ሃገራትን” መሰረት ገይሩ ኣፍልጦ ዝረኸበ’ዩ ይብሉ። ይዅን’ምበር፡ ዋና ጸሓፊ ኣንቶንዮ ጉተረስ እቲ ጐበጣ ቻርተር እቲ ውድብን ዓለምለኻዊ ሕግን ብምድፋእ ብሓይሊ ዝተፈጸመ’ዩ ኢሉ። እዚ ድማ፡ “ኣብዚ ዘመናዊ ዓለም ቦታ ዘይብሉ፡ ሓደገኛ ምዕራግ” እቲ ኵነታት ምዃኑ ገሊጹ። ፕረዚደንት ቱርኪ ረሲፕ ጣይብ ኤርዶሃን ምስ ፑቲን ብቴሌፎን ኣብ ዝገበሮ ዝርርብ’ውን ብዛዕባ እቲ መደብ ዘለዎ ተቓውሞ ገሊጹ። ፑቲን፡ ወጥሪ ክቕንስን ምስ ዩክረይን ንዝግበር ዝርርብ ሰላም ካልኣይ ዕድል ንኽህብ ከም ዝሓበሮ ወሃቢ ቃል አቲ ፕረዚደንት ሓቢሩ። ቱርኪ ምስ ሕቡራት ሃገራት ብምዃን ኣብ መንጐ ክልቲአን ሃገራት ዝግበር ዝነበረ ዝርርባት ክተማእክል ጸኒሓ እያ። በዚ ድማ፡ ቅድም ኢሉ ብጸሊም ባሕሪ ኣቢሉ ሰደድ ስርናይ ክግበር ኣብ ስምምዕ ከም ዝበጽሓ ይዝከር። ሩስያ፡ ብ2014’ውን ንክረሚያ ከም ዝጐበጠታ ይፍለጥ። መብዛሕትኡ ማሕበረሰብ ዓለም ግን ኣፍልጦ ኣይሃቦን። እንተዀነ፡ ሃገራት ምዕራብ ዝበላ እንተበላ፡ ክልተኡ ባይቶ ሩስያ፡ እታ ሃገር ነቲ ሕጂ ወሲዳቶ ዘላ ስጉምቲ ኣብ ዝቕጽል ሰሙን ከጽድቘ’ዩ። ፑቲን፡ እተን ኣብ ትሕቲ ቍጽጽር ሩስያ ዘለዋ ዞባታት ዩክረይን ብምጉባጥ፡ ግዝኣት ሩስያ ብሰንኪ ኣጽዋር ምዕራብ ኣብ ሓደጋ ኣትዩ እዩ ብምባል፡ ኣመሓደርቲ እተን ዞባታት ካብ ኪቭ ዝመጽእ ወተሃደራዊ ሓገዝ ደው ከብልዎ ትጽቢት ይገብር። ኪቭ ግን፡ እዚ ነቲ ኣብ ዓውደ ውግእ ዘሎ ኵነታት ኣይቕይሮን ትብል። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ኣብተን ሕጂ ኣብ ኢድ ሩስያ ዝርከባ ኣርባዕተ ዞባታት ኣዝዩ ኣካታዒ ህዝበ ውሳነ ተኻይዱ። ሩስያ፡ እቲ መረጻ ፍትሓዊ ከም ዝነበረን ናብ ሩስያ ንምጽንባር ከም ዝመረጻን ትገልጽ። ይዅን’ምበር፡ ነዚ ዝዕዘብ ዘይሻራዊ ኣካል ኣይነበረን።


መራሕቲ ዓለም ብሞት ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ዝተሰምዖም ሓዘን ይገልጹ

መራሕቲ ዓለምን ዓበይቲ ሰባትን፡ ኣብ መበል 96 ዓመተን ንዝዓረፋ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ዘለዎም ክብሪ ይገልጹ'ለዉ። እቶም መራሕቲ፡ እተን ንግስቲ ንዝነበረን ዓሚቝ ስምዒት ሓላፍነትን ጽንዓትን ከምኡ’ውን ተዋዛይነትን ልግስን ዘለዎም ክብሪ ይገልጹ። ፕረዚደንት ፈረንሳ ኢማኑኤል ማክሮን፡ “መሓዛ ፈረንሳ” ዝነበራ “ለዋህ ዝልበን ንግስቲ” ክብል ሓዘኑ ገሊጹ። ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣሚታት ምስተን ንግስቲ ዝተራኸበ ፕረዚደንት ኣሜሪካ ነበር ባራክ ኦባማ ብወገኑ፡ ዘመነ ንግስነት እተን ንግስቲ “ብጸጋ፡ ብግርማን ዘይደክም ስነምግባር ስራሕን” ንዓለም ማሪኸን እየን ኢሉ። ንፈለማ እዋን ቅድሚ 40 ዓመት ረኺብወን ዝነበረ ፕረዚደንት ጆ ባይደን ብግደኡ፡ “ካብ ንግስና ንላዕሊ - ንዘመን ዝገልጻ” እየን ክብል ሓቢሩ። ኣብ 2021 ናብ ዓዲ ኢንግሊዝ ዝነበሮ ምብጻሕ ብምዝኽኻር ድማ፡ “ብብልሐን ማሪኸናና፣ ብሕያውነተን ኣለዓዒለናና፣ ጥበበን ክኣ ኣካፊለናና” ኢሉ። ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት፡ ኣብ ግዜ ንግስነተን ምስ 13 ፕረዚደንትታት ኣሜሪካ ተራኺበን። ፕረዚደንት ኣሜሪካ ነበር ዶናልድ ትራምፕ “ንጽቡቕ ምሕዝነት፡ ዓቢይ ጥበብን ዘደንቕ ክእለት ዋዛን ግርማዊት ፈጺመ ኣይርስዖን” ኢሉ። ትራምፕ፡ 'ትሩዝ ሶሻል' ኣብ ዝተባህለ ማሕበራዊ ሚዲያኡ ኣብ ዘስፈሮ መልእኽቲ፡ “ኣዝየን ፍልይትን ምልክዕትን ሰብ ነይረን፤ ከምአን ዝበለ ሰብ የለን” ክብል ገሊጹ። ፕረዚደንት ኣሜሪካ ነበር ጆርጅ ደብሊው ቡሽ ክኣ፡ ኣብ ግዜኡ ምስተን ንግስቲ ዘሕለፎ ናይ ሻሂ ሰዓታት ብምዝካር ግርማዊት ንግስቲ ኤልሳቤጥ “ዓባይ ሊቅ፡ ማራኺትን በላሕን” ነይረን ኢሉ። ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት፡ ኣብ ዘመን ንግስናአን ምስ 12 ቀዳሞት ሚኒስተራት ካናዳ ተራኺበን እየን። ቀዳማይ ሚኒስተር ጀስቲን ትሩዶ፡ “ንካናዳውያን ግልጺ ዝዀነ ዓሚቝን ዘላቕን ፍቕሪ” ነይሩወን ይብል። “ኣብ ውሽጢ እዚ ዝተሓላለኸ ዓለም፡ ድልዱል ጸጋአንን ውሳነአንን ንዅላትና መጸናንዒ ሂቡና’ዩ” ዝበለ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር “ሓላይት፡ ጥበበኛ፡ ባህጊ ምፍላጥ ዝነበረን፡ ሓጋዚት፡ ተዋዛይትን ካልእን” እየን ነይረን ኢሉ። ትሩዶ ሕንቕንቕ እናበለ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ “ኣብ ዓለም ሓንቲ ካብቶም ዝፈትዎም ሰባት ነይረን፤ ክናፍቐን እየ” ኢሉ። ኣብ ኮሚሽን ሕብረት ኣውሮጳ ሓዊሱ ባንዴራ ዝተፈላለያ ሃገራት ትሕት ኢሉ’ዩ ተሰቒሉ'ሎ። ፕረዚደንት ኮሚሽን ሕብረት ኣውሮጳ ኡርሱላ ቮን ዴር ሌይን፡ ናይተን ንግስቲ፡ “ንዕአን ብሓቂ ኣገዳሲ ኰይኑ ዝጸንሐ ተደናጋጽነትን ምስ ኵሉ ወለዶ ናይ ምትሕውስዋስ ክእለትን ኣብነት ሓቀኛ መሪሕነት’ዩ” ኢላ። ሓምሻይ ወዲ ሓውኣቦ እተን ንግስቲ ዝዀነ ንጉስ ኔዘርላንድ ዊለም-ኣሌክሳንደር፡ ንሱን ንግስቲ ማክሲማን፡ “ኣብ ውሽጢ ዓሚቝ ክብርን ፍቕርን፡ ንጽኑዕን ጥበበኛን ንግስና” ንዝክር ኢሉ። ናይ ርሑቕ ዘመድ ዝዀነ ንጉስ ስዊድን ካርል 16 [XVI] ጉስታቭ ብወገኑ፡ “ወትሩ ቤተሰበይ ዝፈትዋን ኣብ ሓበራዊ ታሪኽ ቤተሰብና ዓባይ መተኣሳሰሪትን” ዝነበረት ንግስቲ እያ ክብል ገሊጹ። ንጉስ ቤልጅም ፊሊፕን ንግስቲ ማቲልዴን ክኣ “ፍሉይ ስብእና  . . . ኣብ ዘመን ንግስንአን ክብሪ፡ ሓቦን ውፍይነትን ዘርኣያ” ኢሎም። ቻንስለር ጀርመን ኦላፍ ሾልዝ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ እቲ ዝገርም ዋዛአን ከም ዝዝክር ብምግላጽ፡ “ድሕሪ ካልኣይ ኲናት ዓለም ኣብ መንጐ ጀርመንን ኢንግሊዝን ዕርቂ ክወርድ ዝነበረን ተወፋይነት ፈጺሙ ኣይርሳዕን” ኢሉ። ቀዳማይ ሚኒስትር ህንዲ ናሬንድራ ሞዲ ድማ፡ ንኽልተ ሰሙን ኣብ ንግስና ዓዲ እንግሊዝ ኣብ ዝነበሮ ጻንሒት ምስተን ንግስቲ ዘይርሳዕ ግዜ ከም ዘሕለፈ ተዛሪቡ። “ሕያዋይነተን ፈጺመ አይርስዖን። ኣብ ሓደኡ ኣኼባና፡ ማህተማ ጋንዲ ኣብ መርዓአን ዝሃበን መንዲል ኣርእየናኒ። እዚ ዝኽሪ ወትሩ ኣብ ልበይ ከሕድሮ’የ” ክብል ኣብ ትዊተር ጽሒፉ። ንጉስ ስዑድ ዓረብ ሳልማን ከምኡ’ውን ልኡል መሓመድ ቢን ሳልማን እውን መልእኽቲ ሓዘኖም ሰዲዶም። “ኣብ ውሽጢ ታሪኽ ዘይጠፍእ መርኣያ መሪሕነት ነይረን” ክብል ንጉስ ሳልማን ገሊጹ። ፕረዚደንት ኣየርላንድን ዋና ጸሓፊ ውድብ ሕቡራት ሃገራትን’ውን ብተመሳሳሊ ብሞት እተን ንግስቲ ዝተሰምዖም ሓዘንን ዝኽርን ገሊጾም። ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት፡ ንሰብዓ ዓመታት ኣብ ንግስና ጸኒሐን። እተን ንግስቲ 16 ግዜ ኣብ ኣውስትራሊያ ምብጻሕ ገይረን እየን። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣንቶኒ ኣልባነስ፡ ብዘይብእአን ብዙሓት ዓለም ኣይምለፈጡዋን ኢሉ። “ዓውዓውታን ዕግርግርን ኣብ ዘለዎም ዓመታት፡ ንሰን ግዜ ዘየህስሶ ጭውነትን ስኽነትን ኣርእየን” እየን ክብል ኣብ መግለጺኡ ሓቢሩ። ወሲኹ፡ “ምሳና ጽቡቕ ግዜያት ኣኽቢረን፤ ኣብ ሕማቕ ግዜ’ውን ኣይተፈለያናን። ሕጕስቲ፡ ምዕርግትን ጽንዕትን” ኢሉ። ፕረዚደንት እስራኤል ኢሳቅ ሀርዞግ፡ እተን ንግስቲ ኣብ ዘመነ ንግስናአን ብዙሕ ለውጥታት ከም ዝርኣያ ብምግላጽ፡ “ምልክት ህዱእ፡ ሓላፍነታዊ መሪሕነትን ሞራል፡ ሰብኣውነትን ፍቕሪ ሃገርን ነይረን” ክብል ተዘክሮኡ ገሊጹ። ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ናብ እስራኤል ከይደን ኣይፈልጣን። ልኡል ቻርለስ፡ ኤድዋርድ፡ ዊልያምን ኣደኡ ኣብ እየሩሳሌም ዝተቐብረት ልኡል ፍሊፕን ናብታ ሃገር ምብጻሕ ገይሮም ይፈልጡ’ዮም። “ንግስቲ ኤልሳቤጥ፡ ታሪኸኛ ሰብ ነይረን፤ ኣብ ታሪኽ ነቢረን፣ ታሪኽ ሰሪሐን። ድሕሪ ሕልፈተን’ውን ኣዝዩ ዘደንቕን ምልዕዓል ዝፈጥርን ውርሻ ገዲፈን” ክብል ፕረዚደንት ሀርዞግ ጽሒፉ። ምስተን ንግስቲ ብዙሕ ግዜ ዝተራኸበን ኣብ ሓደ እዋን ን14 ደቓይቕ ኣጸብዩወን ዝበሃልን ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን፡ መግለጺ ሓዘኑ ናብ ንጉስ ቻርለስ ሳልሳይ ልኢኹ። “ኣብ ውሽጢ ናይ ቀረባ ታሪኽ ኣዝዮም ኣገደስቲ ዝበሃሉ ክስተታት ዓባይ ብሪጣንያ ካብተን ግርማዊት ፈሊኻ ዝርኣዩ ኣይኰኑን። ንብዙሓት ዓሰርታት ዓመታት ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ካብ ኣገልገሎተን ኣብ ዓለም ድማ ከም መራሒት ፍቕርን ክብርን ረኺበን እየን” ክብል ኣብ መልእኽቱ ኣስፊሩ። ኣብዚ ሕጂ እዋን፡ ሩስያ ብሰንኪ እቲ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ዝፈጸመቶ ወራር፡ ብሪጣንያ ሓዊሱ ሃገራት ምዕራብ ቍጠባዊ እገዳ ኣንቢረናላ ይርከባ። ፕረዚደንት ዩክረይን ቮሎድሚር ዘለንስኪ፡ ዓሚቝ ሓዘን ከም ዝተሰምዖ ብትዊተር ገሊጹ። መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ -መብዛሕትኦም ‘ኮመንወልዝ’ ተባሂለን ዝፍለጣ ሃገራት’ውን፡ ብሞት እተን ንግስቲ ዝተሰምዖም ሓዘን ገሊጾም ኣለዉ። ተመራጺ ፕረዚደንት ዊልያም ሩቶ፡ “ንታሪኻዊ ውርሻአን” ንኢዱ። ኬንያ፡ ግዝኣት እንግሊዝ ዝነበረት ኰይና ብ1963 እያ ናጽነታ ረኺባ። እተን ንግስቲ ድማ ኬንያ ኣዝየን ዝፈትዋኣ ሃገር እያ። ክጅመር እንከሎ፡ ኣብኡ እየን ንግስቲ ኰይነን። ሽዑ፡ ጓል 25 ዓመት ዝነበራ እተን ልእልቲ ንዕረፍቲ ናብ ኬንያ ኣብ ዝመጽኣሉ ግዜ ኣቦአን ንጉስ ጆርጅ ሻድሻይ ኣብ ድቃሶም እንከለዉ ብ1952 ሞይቶም። ፕረዚደንት ጋቦን ዓሊ ቦንጐ ከምኡ’ውን ፕረዚደንት ጋና ናና ኣኩፎ-ኣዶ’ውን ብተመሳሳሊ ዝተሰምዖም ሓዘን ገሊጾም። “ንግስቲ ኤልሳቤጥ መሓዛ ኣፍሪቃ ነይረን፤ ኣፍሪቃ እውን ንዓአን ዝነበራ ፍቕሪ ኣርእያ’ያ” ክብል ዓሊ ቦንጐ ገሊጹ።


ፕረዚደንት ዩክረይን፡ ሓደጋ መኪና ኣጋጢምዎ

ፕረዚደንት ዩክረይን ቮሎድሚር ዘለንስኪ፡ ሓደጋ መኪና ከም ዘጋጠሞ፡ እንተዀነ ማህረምቱ ከቢድ ከም ዘይኰነ ኣፈኛኡ ኣፍሊጡ። ኣብ ኪቭ ርእሰ ከተማ እታ ሃገር፡ ኣብ ጐደና ትጕዓዝ ዝነበረት መኪና፡ ነታ ፕረዚደንት ምስ ዓጀብቱ ዝነበርዋ መኪና ከም ዝገጨውት፡ ኣፈኛኡ ሰርጊ ኒኪፎሮቭ ኣብ ዝሃቦ ሓጺር መልእኽቲ ሓቢሩ። ሰርጊ፡ “እቲ ፕረዚደንት ብሓኪም መርመራ ተገይሩሉ፣ ዝዀነ ከቢድ ማህረምቲ የብሉን፡” ኢሉ። መራሕ ናይታ ምስ መኪና ፕረዚደንት ዝተጋጨወት መኪና፡ ኣብቲ ቦታ ሓደጋ ቀዳማይ ረዲኤት ተገይሩሉ፣ ብኡ ንብኡ ብኣምቡላስ ተወሲዱ። ኣፈኛ ሰርጊ ኒኪፎሮቭ ከም ዝገለጾ፡ ኵሉ ኵነታት እቲ ሓደጋ ብሰብ መዚ ምኽባር ሕጊ ዘድሊ ምጽራይ ክግበረሉ እዩ፤ እቲ ኣፈኛ፡ ክንዮ'ዚ ግን ዝርዝር ሓበሬታ ‘ቲ ሓደጋ ኣይሃበን።  እዚ ዝግለጽ ዘሎ፡ ወዲ 44 ዓመት ፕረዚደንት ዘለንስኪ፡ ኣብታ ቀንዲ ማእከል ሎጀስቲክስ ሰሜናዊ ምብራቕ ዩክረይን ዝዀነት ኢዝዩም፡ ብሓይልታቱ ዳግማይ ድሕሪ ምትሓዛ፡ ብረቡዕ ድሕሪ ዘካየዶ ዑደት እዩ። ዘለንስኪ ኣብ ዑደቱ፡ ነቶም ኣንጻር ሓይልታት ሩስያ ንዝተኻየደ ጸረ-መጥቃዕቲ ዘዐወቱ ወተሃደራቱ ድሕሪ ምምስጋን፡ ጽንብል ምስቃል ባንዴራ ኣካይዱ። ካብ ዝሓለፈ ቀረባ መዓልታት፡ ሓይልታት ዩክረይን ኣብቲ ብሩስያ ተታሒዙ ዝጸንሐ ግዝኣታት ጸረመጥቃዕቲ ብምክያድ፡ ሓያለ መሬት ከም ዘምለሱን፡ ወተሃደራት ሩስያ ከም ዘንሰሓቡን ክግለጽ ቀንዩ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ መዓልታት፡ ፕረዚደንት ዘለንስኪ፡ ሓይልታቱ ጸረ-መጥቃዕቶም ብምሕያል፡ ካብ ሩስያ ሓያለ ቦታታት ከምዝተቘጻጸሩ ምግላጹ ይዝከር። ዘለንስኪ፡ ወተሃደራት ሃገሩ ኣብዚ ወርሒ መስከረም ጥራይ ኣብ ትሕቲ ቍጽጽር ሩስያ ካብ ዝጸንሐ ቦታታት ምብራቕን ደቡብን  ዩክረይን፡ ልዕሊ 6 ሽሕ ትርብዒት ኪሎ ሜተር ዝስፍሓቱ ከባቢታት ዳግማይ ከም ዘምለሱ ሓቢሩ ነይሩ።


ሩስያ ኣብ ሃገራት ጣልቃ ንምእታው 300 ሚሊዮን ዶላር ኣውጺኣ- ኣሜሪካ

ሩስያ፡ ካብ 2014 [ኣ. ኣ.] ጀሚሩ ኣብ ልዕሊ 24 ሃገራት ፖለቲከኛታት ንምጽላው ብሕቡእ ልዕሊ 300 ሚልዮን ዶላር ኣውጺኣ ክትብል ኣሜሪካ ከሲሳ። ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ፡ እቲ ክሲ ብሰሉስ ወግዓዊ ኣብ ዝዀነ መረዳእታ ስለያ ኣሜሪካ ዝተመርኰሰ ምዃኑ ገሊጹ። ላዕለዋይ በዓል መዚ ምምሕዳር ፕረዚደንት ባይደን፡ “እዚ ፍንጫል እቲ ከውሒ በረድ’ዩ ኢልና ኢና ንሓስብ” ኢሉ። ሩስያ ክሳዕ ሕጂ ኣብዚ ጉዳይ ዝሃበቶ ርእይቶ የለን። እንተዀነ፡ ሩስያ’ውን ኣሜሪካ ኣብ ጉዳይ ሃገራት ወጻኢ ጣልቃ ትኣቱ ኣላ ክትብል ክትከሳ ጸኒሓ እያ። ትካል ስለያ ኣሜሪካ፡ “እዚ ኣሃዝ ንእሽቶ ምዃኑ እዩ ዝግምግም፤ ምናልባት ሩስያ ኣብ ዘይተፈልጡ ጉዳያት ተወሳኺ ገንዘብ ብሕቡእ ኣሰጋጊራ ትኸውን እያ፡” ክብል እቲ በዓል መዚ ተዛሪቡ። እዚ ውልቀሰብ፡ ሽሙ ክጥቀስ ኣይደለየን። ገምጋም ትካል ስለያ ኣሜሪካ፡ ዝርዝር እተን ሩስያ ኢዳ ኣእትያትለን እያ ዝበለን ሃገራት ወይ ሰብ መዚ ኣይጠቀሰን፤ ግን ኣብ ኣርባዕተ ኣህጕራት ዝርከቡ’ዮም ኢሉ። በዚ መሰረት፡ ክኢላታት ስለያ ኣሜሪካ ብውልቂ ምስ ዝተሓረያ ሃገራት ይዘራረቡ ኣለው። እዚ፡ ሚስጢራዊ ከም ዝኸውን እቲ ርእይቶ ዝሃበ በዓል መዚ ገሊጹ። ካልእ ምንጪ ምምሕዳር ኣሜሪካ፡ ሩስያ ኣብ 2017 ኣብ ኣልባንያ ኣብ ዝተኻየደ መረጻ ንማእከላይ-የማናዊ ሰልፊ ዲሞክራቲክ ንምሕጋዝ 500 ሽሕ ዶላር ወጻኢ ከም ዝገበረት ገሊጹ። ብተወሳኺ፡ ከም ጸብጻብ ማዕከን ዜና ኤኤፍፒ እንተዀይኑ፡ ኣብ ቦስኒያ፡ ሞንተኔግሮን ማዳጋስካርን ዝርከቡ ሰልፍታት ወይ ሕጹያት ሓጊዛ እያ ይብል። እቲ ምንጪ፡ ክረምሊን ሕጹያት ሕሉፋት-የማናውያን ንምድጋፍ፡ ብራስለስ ከም ማእከል ትካላትን ካልኦት ግንባራትን ገይራ ተጠቒማትላ እያ ኢሉ። ኣብዚ፡ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ኣውሮጳ ብገንዘብ ንምሕጋዝን ጽልዋ ንምፍጣርን ዝተማህዛ ኩባንያታት ከም ዝነበራ ይጠቅስ። ሰብ መዚ ሩስያ፡ ነቲ ኣሜሪካ እተቕርቦ ዘላ ክስታት ኣመልኪቶም ዝሃቡዎ ወግዓዊ ርእይቶ የለን። እንተዀነ ኣቐዲማ፡ ትካል ስለያ ኣሜሪካ - ሲኣይኤ፡ ዕልዋታት መንግስቲ ምድጋፍ ሓዊሱ ኣብ ጉዳይ ዝተፈላለያ ሃገራት ጣልቃ ኣትዩ እዩ ብምባል ነቒፋ ነይራ። ተመራማሪ ዩኒቨርሲቲ ካርኔጅ ምሎን ዶቭ ሌቪን ዝኣከቦ መረዳእታ ከም ዝብሎ፡ ኣሜሪካ ካብ 1946 ክሳብ 2000 ኣብ ዘሎ ግዜ፡ ንልዕሊ 80 ግዜ ኣብ ጉዳይ ካልኦት ሃገራት ጣልቃ ኣትያ እያ። እዚ ዕልዋታትን ፈተነ ለውጢ ስርዓታትን ዝሓወስ ኣይኰነን። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት፡ ሰብ መዚ ስለያ ኣሜሪካ ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን ንዶናልድ ትራምፕ ደጊፉ ኣብ መረጻ 2020 ጽልዋ ንምግባር ፈተነ ገይሩ’ዩ ኢሎም ነይሮም። ሩስያ፡ እቶም ክስታት “መሰረት ዘይብሎም” ክትብል ትነጽጐም።


"ንህይወተይ ቀቢጸያ ኔረ" ዩክሬናዊ

ዩክረይን ኣብ ሓጺር ግዜ ልዕሊ 6,000 ትርብዒት ኪሜ ናይ ግዝኣታ ከም ዘምለሰት ብምግላጽ ኣብቲ ኲናት ዓወታት ተመዝግብ ምህላዋ ትሕብር። ሩስያ ከም ግብረ መልሲ፡ ኣብ ምብራቓዊ ክፋል እታ ሃገር፡ ንመሰረታዊ ትሕተ ቅርጺ ተጥቅዕ ከምዘላን፡ ኣብ ብዙሕ ከባቢታት ሓይሊ ኤለክትሪክ ምሉእ ብምሉእ ከምዝተቋረጸን ፕረዚደንት ቮሎድሚር ዘለንስኪ ይከስስ።


ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዝሻቐለሉ ዘሎ ኒዩክለራዊ ትካል ዩክረይን ዝተቛረፀ ኤለክትሪክ ተመሊሱ

ኣብ ዩክረይን ዝርከብ መብላዕልዒ ኒኩሌር ዛፖሪዝዝያ ካብ ሃገራዊ መከፋፈሊ ሓይሊ ኤሌትሪክ ፅዓት ክረክብ ከምዝጀመረ ኣብ ሕቡራት ሃገራት ጠማቲ ኒኩሌር ኣፍሊጡ። ብሰንኪ ዝተተኮሰ ከቢድ ብረድ ናብቲ ከባቢ ዝሓልፍ መስመር ሓይሊ ኤሌትሪክ ዓንዩ’ዩ። እቲ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ሓይልታት ሩስያ ዝርከብ ትካል ዝተመሓየሸ ኮይኑ እንተኾነ ግን ሓደገኛ ኮይኑ ከምዝቐጸለ ተቖጻጻሪ ኒኩሌር ሕቡራት ሃገራት ኣፍሊጡ። ጉጅለ ሰብ ሞያ ኒኩሌር ሕቡራት ሃገራት ናብቲ ካብ ኤውሮፓ ዝዓበየ ትካል ኒኩለር ዛፖሪዝዝያ ኣብ መፈለምታ እዚ ወርሒ ተጓዒዞም ከምዝነበሩ ይዝከር። ዩክረይን ኮነ ማሕበረሰብ ዓለም ኣብቲ ከባቢ ደብዳብ ምክያዱ ስዒቡ ውሑስ ምርመራ ክግበር ተደጋጋጋሚ ጻዊዒት ብምግባሮም’ዩ እቶም ሰብ ሞያ ናብቲ ከባቢ ዝኸዱ። ሩስያን ዩክረይንን ኣብቲ ከባቢ ንዝተፈጸመ ደብዳብ ነንሓድሕደን ክካሰሳ ይረኣያ። እቲ ኣብ ሕቡራት ሃገራት መደብራት ኒኩሌር ዝቖጻጻር ትካል ሓንሳብ ምብጻሕ ምስኣካየደ ነቲ ኩነታት ንምዕዛብ ኢሉ ኣብቲ ከባቢ ብቐዋምነት ከምዝዝጸንሕ ኣፍሊጡ’ዩ። እቶም ሰብ ሞያ ካብቶም ኣርባዕተ ብደብዳብ ከቢድ ብረት ዓንዮም ዝነበሩ ዓንድታት ተቐበልቲ ሓይሊ ኤሌትሪክ እቲ ሐደ ጽገና ተገይርሉ ካብ ሃገራዊ መፈልፈሊ ሓይሊ ኤሌትሪክ ጽዓት ክቕበል ከምዝጀመረ ትማሊ ቀዳም ገሊፁ። ኣብ ምብራቓዊ ዩክረይን ናይ ጅምላ መቓብር ስለዝተረኸበ መሪሕነት ኤውሮፓዊ ሕብረት ኣብቲ ከባቢ ብዛዕባ ዝተፈጸሙ ገበናት ኵናት ምርመራ ክግበር ዓለም ለኻዊ ጻዊዒት ኣቕሪቡ’ሎ። ሓይልታት ሩስያ ኣዝሊቖም ኣብ ቁጽጽር ሰራዊት ዩክረይን ዝኣተወ እቲ ከባቢ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ኣስከሬናት ተረኪቦም’ዮም። መብዛሕቲኦም ድማ ሰላማውያን ኮይኖም ደቂ ኣንስትዮን ህጻናትን ከምዝርከብዎም ተፈሊጡ። ዩክረይን ኣብቲ ከባቢ ገበናት ኵናት ከምዝተፈጸመ እያ እትኣምን። ንኤውሮፓዊ ሕብረት ብግዝያዊነት ዝመርሕ ዘሎ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ቸክ ሪፐብሊክ ጃን ሊፓቪስኪ “ኣብ መበል 21 ከፍለዘበን ከምዚ ዓይነት ኣብ ልዕሊ ሰለማዉያን ሰባት ዘቕንዐ መጥቃዕቲ ዘይሕሰብ’ዩ” ኢሉ። ንሱ ኣስዒቡ “ነቲ ብወራር ዝተፈጸመ ገበን ዘጽንዕ ዓለም ለኻዊ ጉጅለ ብቕልጡፍ ክጣየሽ ይጽውዕ። እቶም ገበናት ኵናት ዝፈጸሙ መቅጻዕቶም ክረኽቡ ብሓንሳብ ደው ክንብል ኣሎና” ኢሉ። ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ሩስያ እትሕግዞም ተነጸልቲ ሓይልታት እትርከብ ዶኔቴስክ ኵናት ተጎሃሂሩ ዝቐጸለ ኮይኑ ብሰንኪ ደብዳብ ሓይልታት ዩክረይን ኣርባዕተ ሰባት ከምዝሞቱ ናይቶም ተነጸልቲ ሓይልታት ከንቲባ እታ ከተማ ኣፍሊጡ። ብኣንጻሩ ብዩክረይን ዝተመደብ ኣመሓዳሪ እታ ግዝኣት ድማ ሓይልታት ሩስያ ብዝፈጸምዎ ደብዳብ ከቢድ ብረት ቀረብ ማይ ከምዝትቛረጸ ከሲሱ። ሓይልታት ምክልኻል ዩክረይን ኣንጻር ሓይልታት ሩስያ ዝጀመርዎ ጸረ መጥቃዕቲ ኣሐይሎም ከምዝቐጸልዎ ሚኒስትሪ ሓይልታት ምክላኻል ዓባይ ብሪጣንያ ገሊጹ።


ዩክረይን፡ 6 ሽሕ ትርብዒት ኪ.ሜ መሬታ ከምዘምለሰት ትገልጽ

ሓይልታት ዩክረይን ፀረ-መጥቃዕቶም ኣብ ዝቕጽሉሉ ዘለዉ እዋን፡ ካብ ሩስያ ተወሰኽቲ ቦታታት ከምዝተቘጻጸሩ ፕረዚደንት እታ ሃገር፡ ቮሎድሚር ዘለንስኪ ገሊፁ። ዘለንስኪ፡ ወተሃደራት ሃገሩ ኣብዚ ወርሒ መስከረም ጥራይ ካብቲ ኣብ ትሕቲ ቍጽጽር ሩስያ ዝጸንሐ ቦታታት፡ ኣብ ምብራቕን ደቡብን ክፋላት ልዕሊ 6 ሽሕ ትርብዒት ኪሎ ሜተር ዝስፍሓቱ ከባቢታት ዳግማይ ከም ዝመንዝዑ ሓቢሩ። ቢቢሲ ነዚ ኣሃዛት'ዚ ከረጋግጾ ኣይክኣለን። ሩስያ ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ዞባ ካርኪቭ ዝርከባ ወሰንቲ ከተማታት ከም ዝሰኣነት ተኣሚና ኣላ። እዚ ድማ ገለ ወተሃደራዊ ክኢላታት ከምዝበልዎ፡ ኣብ ኲናት ዘይተሓሰበ ከጋጥም ዝኽእል ክስተት እዩ። ሩስያ ሰራዊታ ኣብ ዝሓለፉ መዓልታት ካብቲ ዞባ ምውጽኡ፡ ኣብ ምብራቕ ዩክረይን ኣብ ዝርከባ ዞባታት ሉሃንስክን ዶነስክን ንምትኳር ዝዓለመ፡ "ዳግመ ምውዳብ" ክትብል ትገልጾ። እዚ ኣገላልፃ ግን ኣብ ሩስያ ከይተረፈ ንላግፂ ዝተቓልዐ ኰይኑ’ሎ፤ ብዙሓት ተጠቀምቲ ማሕበራዊ መራኸቢታት ነቲ ዝተገልጸ ምንስሓብ ሰራዊት "ዘሕፍር" ክብሉ ገሊጾምዎ ኣለዉ። ቢቢሲ ትማሊ ምሸት ዘዘራረቦ፡ ሜሰን ክላርክ ዝተበሃለ ምሁር ኣብ ኣሜሪካ ዝመደበሩ ትካል መጽናዕቲ ኲናት (Study of War- ISW)፡ እዚ "ምሉእ ስዕረት" ናይቶም ብዙሕ ኣጽዋር ገዲፎም ክሃድሙ ዝተገደዱ ሰራዊት ሩስያ ምዃኑ ገሊጹ። ጋዜጣ ቢቢሲ ጀምስ ዋተርሃውስ’ውን፡ እዚ፡ ሩስያ ካብቲ ኣብ መወዳእታ ወርሒ መጋቢት ኣብ ጥቓ ርእሰ ከተማ ኪቭ ዘካየደቶ ፍሹል ወፍሪ ንደሓር፡ እቲ ዝዓበየ ትርጕም ዘለዎ ወተሃደራዊ ምንስሓብ ምዃኑ ሓቢሩ። ጸሓፊ ክፍሊ ጕዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ኣንቶኒ ብሊንከን ትማሊ ሰኑይ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ሓይልታት ዩክረይን ኣብ ዝፈነውዎ ጸረ-መጥቃዕቲ፡ "ዓቢ ምዕባለ" ከምዘርኣዩ እኳ እንተሓበረ፡ ውጽኢቱ ንምግማት ግን ግዚኡ ገና ከምዘሎ ተዛሪቡ። "ሩስያውያን ኣብ ዩክረይን ኣዝዮም ወሰንቲ ዝዀኑ ሓይልታት ከምኡ'ውን መሳርሕታት፡ ኣጽዋርን ተተኮስትን ኣዋፊሮም’ዮም። ኣብ ልዕሊ ዕጡቓት ሓይልታት ዩክረይን ጥራይ ዘይኰነስ ኣብ ልዕሊ ሲቪላትን ሲቪላዊ ትሕተ ቅርጽን ብዘይ ኣፈላላይ ክጥቀሙሉ’ውን ርኢናዮም ኢና" ኢሉ፡ ብሊንከን። ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን፡ ብ24 ለካቲት ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ምሉእ ወራር ክካየድ ምእዛዙ ዝዝከር ኰይኑ፡ ሩስያ ክሳብ ሕጂ ኣስታት ሓደ ሕምሲት ክፋል እታ ሃገር ሒዛ ኣላ። ፕረዚደንት ዘለንስኪ ትማሊ ሰኑይ ኣብ ዘሕለፎ መልእኽቲ ቪድዮ፡ "ካብ መጀመርታ መስከረም ክሳብ ሎሚ፡ ተዋጋእትና ዛጊት ኣብ ምብራቕን ደቡብን ልዕሊ 6 ሽሕ ትርብዒት ኪሎ ሜተር መሬት ዩክረይን ሓራ ኣውጺኦም ኣለዉ" ክብል ተዛሪቡ። "ምንቅስቓስ ሰራዊትና ይቕጽል ኣሎ" እውን ኢሉ። እቲ ጸረ-መጥቃዕቲ ቅልጡፍ ይመስል። ዝሓለፈ ሓሙስ ፕረዚደንት ዘለንስኪ ሓይልታት ዩክረይን 1ሽሕ ትርብዒት ኪሎ ሜተር ዳግማይ ከምዝሓዙ ምግላጹ ዝዝከር ኰይኑ፡ ክሳብ ሰንበት ድማ እቲ ዝተገልጸ ኣሃዝ ብሰለስተ ዕጽፊ ወሲኹ ናብ 3ሽሕ ትርብዒት ኪሎ ሜተር ከምዝበጽሐ ኣፍሊጡ። ዘለንስኪ፡ ኣብቲ ጸረ-መጥቃዕቲ ንዝተሳተፉ ሓያሎ ብርጌዳት ዩክረይን ብምምስጋን፡ "ሓቀኛታት ጀጋኑ" ክብል ንተቓለስቱ ሞጊሱ። ኣየኖት ከተማታትን ዓድታትን ዩክረይን ሓራ ከምዝወጽኡ ግን ኣይገለጸን። ሰራዊት ሩስያ ኣቐዲሙ ሓይልታቱ ካብተን ኣብ ዞባ ካርኪቭ ዝርከባ ወሰንቲ ከተማታት ባላክሊያ፡ ኢዝዩምን ኩፒያንስክን ምውጽኦም ተኣሚኑ ነይሩ። ሩስያ ኣብዚ እዋን ንእሽቶ ምብራቓዊ ክፋል ናይቲ ዞባ ጥራይ እያ ተቘጻጺራ ዘላ። ሰራዊት ዩክረይን ናብቲ ምስ ክረምያ ዝዳወብ ዞባ ደቡባዊ ከርሰን'ውን ይደፍእ ምህላዉ ይግለጽ። ሰበስልጣን ምክልኻል ዓባይ ብሪጣንያ፡ ሰራዊት ዩክረይን ኣብ ቀረባ እዋን ዘመዝገቦም ዓወታት፡ ኣብ ሓፈሻዊ ንድፊ ስርሒት ሩስያ "ዓቢ ጽልዋ" ከምዘለዎም ይገልጹ። ወሃቢ ቃል ዩክረይን ዲሚትሪ ፔስኮቭ፡ እቲ ኣብ ሃገሩ ዝካየድ ዘሎ ወተሃደራዊ ስርሒታት፡ "ኵሉ እቲ ፈለማ ዝተቐመጠ ዕማማት ክሳብ ዝፍጸም" ክቕጽል ምዃኑ ኣነጺሩ ኣሎ። ሩስያ፡ ሓይልታታ ኣብቶም ኣብ ዝሓለፈ መዓልታት ዩክረይን ዳግማይ ኣብ ዝተቘጻጸረቶም ከባቢታት መጥቃዕቲ ከካይዱ ከምዝጸንሑ ትገልጽ። ከንቲባ ከተማ ኢዝዩም ቫለሪ ማርቸንኮ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ ሰራዊት ዩክረይን ኣብ ከተማኡ ከምዘሎን ባንዴራ እታ ግዝኣት ከምዝተሰቐለን ሓቢሩ። ኣብዚ እዋን ሰራዊት ዩክረይን ነታ ብኲናት ዝተሃስየት ከተማ ኣብ ምጽራይ ከምዝተዋፈረን ገለ ሓይልታት ድማ ኣብ መንበሪ ገዛውቲ ክሕብኡ ንዝኽእሉ ወተሃደራት ሩስያ ይደልዩ ከምዘለዉን ተገሊጹ’ሎ። ማርቸንኮ ካብታ ከተማ ክሃድሙ ዝተገደዱ ነበርቲ ድሕሪ "ኣስታት 10 መዓልታት ብሰላም" ክምለሱ ከምዝኽእሉ ተዛሪቡ። ሩስያ ኣብ ዓውደ ኲናት ናይ ዘጋጠማ ዕንቅፋታት ሕነ ንምፍዳይ ሲቪላዊ ትሕተ-ቕርጺ ዒላማ ብምግባር ትኽሰስ ኣላ። ብሰንበት ዝተፈጸመ ማዕበላዊ መጥቃዕቲ ሚሳይላት ኣብ መላእ ሰሜናዊ ምብራቕ ዩክረይን ሰፊሕ ምቁራጽ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ብምፍጣሩ፡ ዓሰርተታት ኣሽሓት ነበርቲ፡ ንሓያሎ ሰዓታት ብዘይ መብራህትን ማይን ከጸንሑ ተገዲዶም።


መራሒ ሕብረት ሶቭየት ብዛዕባ ኣብያተ ብልዒ ኣሜሪካ ዝሰርሖ መወዓውዒ

እቲ ናይ መወዳእታ መራሒ ሕብረት ሶቭየት፡ ሚኻይል ጎርቫቸቭ፡ ንዝሑል ኲናት መዛዘሚ ብምግባርን ሃገሩ ንኻልእ ዓለም ክፉት ብምግባሩን ኣድናቖት ዝረኸበ መራሒ እዩ። ኪንዮ እዚ ግና ብዛዕባ ኣብያተ መግቢ ኣሜሪካ መወዓውዒታት ይገብር ምንባሩ ትፈልጡ ዶ?


ሚኻኤል ጎርባቸቭ፡ ናይ መወዳእታ መራሒ ሶቭየት ነበር ዓሪፉ

እቲ ንዝሑል ኲናት ብሰላም ከም ዝውዳእ ዝገበረ መራሒ ሕብረት ሶቭየት ነበር ሚኻኤል ጎርቫቾቭ፡ ኣብ መበል 91 ዓመት ዓሪፉ። እቲ ብ1985 ስልጣን ዝሓዘ ጎርቫቾቭ፡ ነታ ማሕበርነታዊ ስነሓሳብ ትኽተል ዝነበረት ሕብረት ሶቭየት ውሽጣዊ ለውጥን ጽገናን ብምትእትታው ምስ ዓለም ከምእትዋሳእ ገይሩ። ይዅን እምበር ነታ ብዝተፈላለያ ሃገራት ዝቘመት ዘመናዊት ሩስያ ካብ ውድቀትን ምብትታንን ከድሕና ኣይከኣለን። መራሕቲ ዓለምን ፍሉጣት ሰባትን ብሞት ሚኻኤል ጎርባቾብ መልእኽቲ ሓዘንን ምጽንናዕን ይልእኩ ኣለው። ዋና ጸሓፊ ው.ሕ.ሃ. ኣንቶንዮ ጉተረዝ ንጎርቫቾቭ “ጕዕዞ ታሪኽ ዝቐየረ መራሒ” ክብል ገሊጹዎ። ብተወሳኺ፡ ኣብ ትዊተር ኣብ ዘስፈሮ ጽሑፍ፡ "ዓለም፡ ሓደ ህርኩት ዓለምለኻዊ መራሒ ስኢና። ሚኻኤል ጎርባቾቭ ፈጺሙ ዘይስልኪ ጠበቓ ሰላም እዩ ነይሩ”  ክብል ንኢዱዎ። ጎርቫቾቭ ዝዓረፈሉ ሆስፒታል፡ እቲ ፕረዚደንት ነበር ንነዊሕ እዋን ብኸቢድ ሕማም ከምእተሳቐየን ብፍላይ ኣብዚ ቀረባ ዓመታት ጥዕናኡ እናንቈልቈለ ብምኻዱ ንሆስፒታል ክመላለስ ከምዝጸንሐ ሓቢሩ። ማዕከናት ዜና ዓለም ኣብ ወርሒ ሰነ፡ ብሰንኪ ሕማም ኩሊት ናብ ሆስፒታል ከም ዝኣተወ'ኳ እንተሓበራ፡ ኣብ መወዳእታ ግን  ብምንታይ ምኽንያት ከምዝዓረፈ ኣይተፈልጠን ዘሎ። ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን፡ ብሞት ጎርባቾቭ ኣዝዩ ከም ዝሓዘነ፡ ኣፈኛኡ ዲሚትሪ ፐስኮቭ ንማዕከናት ዜና ሩስያ ኢንተርፋክስ ከም ዝሓበረ፡ ሮይተርስ ሓቢሩ። ፕረዚደንት ሕብረት ኤውሮጳ ኡሩሱላ ቫንደር ለየን፡ "መገዲ ናጻ ኤውሮጳ ዘርሓወ እሙንን ሕፉርን መራሒ" ክትብል ንጐርባቾቭ ንኢዳ። ኣተሓሒዛ፡ "እዚ ውርሻ እዚ ኣይንርስዖን ኢና" ከኣ ትብል። ቀዳማይ ሚኒስተር ብሪጣንያ ቦሪስ ጆንሰን እውን፡ ንትብዓትን ተኣማንነትን ጎርባቾቭ ከም ዘድንቕ ገሊጹ። "ፑቲን ንዩክረይን ኣብ ዝወረረሉ እዋን [ጎርቫቾቭ] ንሕብረተሰብ ሶቭየት ንምኽፋት ዝገበሮ ዘይሕለል ቃልሲ፡ ንዅላትና ኣብነት እዩ" ኢሉ። ጎርባቾቭ ወዲ 54 ዓመት እንከሎ’ዩ ዋና ጸሓፊ ዴሳዊ ሰልፊ ሕብረት ሶቭየትን መራሒ 'ታ ሃገርን ኰይኑ። ኣብቲ ግዜ’ቲ እቲ ዝነኣሰ ኣባል ፖለቲካዊ ቤት ጽሕፈት ስለዝነበረ፡ ኣብቶም ዕድመ ዝደፍኡ ሽማግለታት መራሕቲ ከም ውዑይ ደምን ትንፋስን ይርአ ነይሩ። ሽዑ መራሒ ሩስያ ዝነበረ ኮንስታንቲን ቸርነንኮ ድሕሪ ሓደ ዓመት መሪሕነቱ፡ ኣብ መበል 73 ዓመቱ ምስ ሞተ፡ ጎርቫቾቭ ተኪኡዎ። እቲ ግሉጽነት ዝብል ግኑን ፖሊሲኡ ከኣ፡ ዜጋታት ሩስያ ቅድሚ ሽዑ ፈጺሞም ክሓስብዎ ዘይክእሉ ዝነበሩ ንመንግስቲ ክነቕፉ ዕድል ከፊቱሎም። እንተዀነ እቲ ፖሊሲ ኣብ ሓያሎ ዞባታት እታ ሃገር፡ ሃገራዊ ስምዒት ስለዘዳኸመ ኣብ መወዳእታኡ ሩስያ ናብ ውድቀትን ምብትታንን ከተምርሕ ከም ዝኸኣለት ይግለጽ። ብ1987 ምስ ኣሜሪካ ክሳብ ኑክሌሳዊ ኣጽዋር ዝኸይድ ስምምዕ ምቍጽጻር ኣጽዋር ፈሪሙ። ሃገራት ምብራቕ ኤውሮጳ፡ ኣንጻር ዴስነት ምስ ተላዕላ'ውን ጣልቃ ክኣቱ ኣይደለየን። ጎርቫቾቭ፡ ብ1991 ነቲ ኣብ መንጐ ሕብረት ሶቭየትን ሃገራት ምዕራብን ብፍላይ ኣሜሪካን ብሪጣንያን ዝነበረ ዝሑል ኲናት ከምዝውዳእ ስለዝገበረ ብምዕራባውያን ከም ሃንዳሲ ሰላም እዩ ዝርአ። ኣብ ርክባት ምብራቕ ምዕራብን ሱር በተኻዊ ለውጢ ኣብ ምምጻእ ልዑል ግደ ስለ ዝነበሮ፡ ብ1990 ሽልማት ሰላም ኖበል  ተሸሊሙ። እንተዀነ፡ ኣብታ ድሕሪ 1991 ዝወጸት ሓዳስ ሩስያ፡ ኣብ ትምህርታውን ሰብኣውን ፕሮጀክትታት ብምትኳር ካብ ፖለቲካ ነብሱ ኣግሊሉ። ንሱ፡ ብ1996 ግን ናብ ፖለቲካዊ ህይወት ክምለስ ሓሊኑ ኣብ ዝገበሮ ፕረዚደንታዊ ውድድር፡ 0.5% ድምጺ ጥራይ ረኸበ። እቶም ሕጂ ድሕሪ ሞቱ ዝረኣዩ ዘለው ዝተፈራረቝ መግለጺታት ሓዘን ከኣ፡ ነጸብራቕ ናይቲ ንሱ ዝወሰኖ ረዚን ውርሻ እዮም። ኣብ ትሕቲ ፕረዚደንት ሪቻርድ ኒክሰን፡ ጸሓፊ ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ኰይኑ ዘገልገለ ሄንሪ ኪሲንጀር፡ ጎርባቾቭ፡ "ኣብ ታሪኽ፡ ንጥቕሚ ደቂ ሰብን ንጥቕሚ ህዝቢ ሩስያን ዝምልከት ታሪኻዊ ለውጥታት ዝጀመረ ሰብ ብምዃኑ ክዝከር ክነብር’ዩ" ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ምስ ምምሕዳር ጎርባቾቭ ንጥርናፈ ክልተ ጀርመን ዝዘራረብ ዝነበረ ጀምስ ቤከር እውን፡ ንኒውዮርክ ታይምስ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ "ሚኻኤል ጎርባቾቭ፡ ንህዝቡ ናብ ዲሞክራሲ ዘሰጋገረ ዓብን ዓርሞሸሽን ሰብ ብምዃኑ ታሪኽ ብኽብሪ ክዝክሮ እዩ" ኢሉ። ይዅን እምበር፡ ብዙሓት ሩስያውያን ንጎርቫቾቭ በቲ ድሕሪ ውድቀት ሕብረት ሶቭየት ዝሰዓበ ህውከትን ምብትታንን ይቕረ ኣይብልሉን እዮም። ኣብዛ ተወሪራ ዘላ ዩክረይን ተሸይሙ ዘሎ ቭላድሚር ሮሆቭ ዝስሙ በዓል ስልጣን፡ ሚስተር ጎርባቾቭ፡ "ንሕብረት ሶቭየት ኮነ ኢሉ ብፍላጥ ዝበታተና ሰብ እዩ” ብምባል፡  ከዳዕ ክብል ገሊጽዎ። ጎርባቾቭ ኣብቲ ብዙሓት ፍሉጣት ሰባት ዝቕበሩሉ ኣብ ሞስኮ ኣብ ዝርከብ መካነ መቓብር ኖቨዲቪቺ፡ ኣብ ጐድኒ እታ ብ1999 ብናይ ደም ካንሰር (ሉኮምያ) ዝሞተት ራይሳ ዝስማ በዓልቲ ቤቱ ከም ዝቕበር፡ ታስ - ኣገልግሎት ዜና ሩስያ ኣፍሊጡ።


ኣመሪካ ንዩክረይንን ደገፍታን 2.6 ቢልዮን ዶላር ክትሕግዝ እያ

ኣመሪካን ዩክረይንን መሻርኽታን ኣስታት 2.7ቢልዮን ዶላር ኣጽዲቓ። ካብዚ እቲ  675 ሚልዮን ዶላር ንዩክረይን ዝኸውን ኣጽዋር ክውዕል እዩ። ጸሓፊ ምክልኻል ኣመሪካ ሎይድ ኦስቲን ኣብ ራምሽታይን: ጀርመን ኣብ ዝርከብ ናይ ኣመሪካ መደበር ሓይሊ ኣየር ምስ መሻርኽቲ ሃገሩ ኣብ ዝገበሮ ኣኼባ እዩ እቲ ናይ ኣጽዋር ደገፍ ኣፍሊጡ ። ኣመሪካ ንዩክረይን  ኣስታት 13 ቢሊዮን ዶላር  ዝውድእ ወተሃደራዊ ደገፍ ከም እትገብረላ ቃል ኣትያ እያ። ምምሕዳር ባይደን ትማሊ ሓሙስ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ናይ ዩክረይንን ናይ 18 ጎረባብታን ጸጥታ ንምሕላው ኣብ ዝግበር ዘሎ ወፍሪ፡ ኣብ ነዊሕ ዝኽፈል 2 ቢልዮን ዶላር ኣመሪካ ደገፍ ከምዝገብር ኣፍሊጡ እዩ። እዚ ደገፍ እዚ ንኣባል ሃገራት  ኔቶ ይኹን ነተን ኣብ መጻኢ ንሓደጋ መጥቃዕቲ ሩስያ ዝተቓልዓ ኣባል ዘይኮና ጎረባብቲ ሃገራት ዘጠቓልል እዩ ። እዚ ናይ ኣመሪካ ደገፍ ዝወሃብ ዘሎ ምኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ሚስተር ብሊንከን ኣብ ኪየቭ ኣብ ዝኣተወሉ ግዜ እዩ። እቲ "ኣዝዩ ኣገዳሲ" ሓገዝ እታ ሃገር ኣብቲ ዘድልያ ናይ ቁርጺ እዋን ከምዝወሃብን ዩክሬናውያን ኣንጻር ሓይልታት ሩስያ ኣብ ዝገብርዎ ስርሒታት "ውጽኢታዊ" ከም ዝኸውን ይእመን። ብዘይካ'ዚ፡ ኣመሪካን መሻርኽታን፡ ዩክረይን ልኡላዊትን ናጻን ሃገር ስለዝኾነት "እቲ ጐነጽ ክሳዕ ዘቋርጽን ውሕስነታ ዝረጋገጽን ጸቕጢ ካብ ምግባር ከም ዘየቋርጻ" ተመባጺዐን እየን። ንዩክረይን ወተሃደራዊ ደገፍ ንምሃብ ቃል ዝኣተዋ ሃገራት •            ኣመሪካ - 25.45 ቢልዮን ዶላር •            ዓባይ ብሪጣንያ - 2.53 ቢልዮን ዶላር •            ፖላንድ - 1.81 ቢልዮን ዶላር •            ጀርመን - 1.48 ቢልዮን ዶላር •            ካናዳ - 0.8 ቢልዮን ዶላር •            ኖርወይ - 0.48 ቢልዮን ዶላር •            ቼክ-ሪፖብሊክ - 0.27 ቢልዮን ዶላር •            ግሪኽ - 0.26 ቢልዮን ዶላር •            ኢስቶንያ - 0.26 ቢልዮን ዶላር •            ላቲቭያ - 0.23 ቢልዮን ዶላር •            ኦስትርያ - 0.19 ቢልዮን ዶላር •            ስዊድን - 0.18ቢልዮን ዶላር •            ፈረንሳ - 0.16 ቢልዮን ዶላር •            ዴንማርክ - 0.16 ቢልዮን ዶላር •            ጥልያን - 0.11 ቢልዮን ዶላር ፕረዚደንት ጆ ባይደን፡ ኣመሪካ "ንዘለኣለም ውግእ" ኸተብቅዕ እኳ እንተደለየ፡ ንነዊሕ እዋን ክመጽያ ዝኽእል ቢልዮናት ዶላር ሓገዝ የፍስስ ኣሎ። ድሕሪ ሽዱሽተ ወርሒ ወራር ሩስያ ንዩክረይን እታ ሃገር ኣብ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ሓድሽ ምዕራፍ ኣትያ ኣላ። ኣብ ልዕሊ ሞስኮ ዝተነብረ ማዕቀብ ክልሕልሕ ብምጅማሩን ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን ቀረብ ጋዝ ሩስያ ብምኽልካሉን ኤውሮጳ ኣብዚ ከቢድ ክረምቲ ብናህሪ ዋጋታት ነዳድን ሕጽረት ጸዓትን ኣብ ጭንቂ ትርከብ ። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ: ዩክረይን ነቶም ዝድግፈኣ ዘለዋ ተቓለስቲ መሻርኽታ ትምክት ከምዘላ ከተእምን ኣብ ደቡባዊ ሸነኽ እታ ሃገር ጸረ መጥቃዕቲ ብምኽፋት ንወራር ሩስያ ክትመልስ ትዋጋእ ኣላ። ምብጻሕ ምኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ኣንቶኒ ብሊንከን ናብ ኪየቭ ከኣ ኣመሪካ ገና ኣብ መብጽዓ ከምዘላ ንምርኣይ ዝዓለመ እዩ። ንዋሽንግተን እቲ ግጭት ካብ ዩክረይን ዝዓበየ እዩ። ምምሕዳር ባይደንን ሓያሎ ኣባላት ባይቶ ኣመሪካን ወራር ሩስያ ንሕግታት እቲ ድሕሪ ካልኣይ ውግእ ዓለም ብኣመሪካ ዝቘመ ሰፊሕ ዓለምለኻዊ ስርዓት ዝትርብዕ እዩ ዝብል ዝብል እምነት እዩ ዘለዎም። ይኹን እምበር፡ ፕረዚደንት ባይደን እቲ ንዩክረይን ዝገብሮ  ደገፍ ምስሩስያ ኣብ ቀጥታዎ ግጭት ከየእትዎ ስለዝሰግእ ንዓወት ዩክረይን ዘቀላጥፍ ቅልጡፍን ወሳንን ኣይኰነን። ገሊኦም ተንተንቲን ናይ ሕጊ ኪኢላታትን፡ እቲ ሸቶ ናይ ባይደን ስዕረት ምክልኻል እምበር ምርግጋጽ ዓወት ስለዘይኮነ እቲ ፕረዚደንት ተባዕን ወሳንን ክኸውን ከምዘለዎ ይጠልቡ። ካልኦት ከኣ ዓወት ስለዘይከኣል  ተዅሲ ደው ንኽብልን ኣብ መንጎኦም ስምምዕ ንኽግበርን ጸቕጢ ክገብር ይምሕጸኑዎ። ምምሕዳር ኣመሪካ፡ ሩስያ ዲፕሎማስያዊ ፍታሕ ንኽትረክብ ዝከኣላን ዝግበኣን ጻዕሪ ከምዘይገበረት፡ ዩክረይን ድማ ንዝኾነ ከተቖጥዕን ከተቐይምን ከምዘይትኽእል ይማጎቱ። ፕረዚደንት ኣመሪካ ጆ ባይደን ምስ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ዓባይ ብሪጣንያ ሊዝ ትራስን ናይ ጀርመን ቻንስለር ኦላፍ ሾልዝን ዝርከብዎም ሓያሎ መሻርኽቲ ንዩክረይን ዘለዎም ሓባራዊ ደገፍ ከሐይሉ ጻውዒት ኣቕሪቡ ኣሎ። ትማሊ ረቡዕ፡ ፕረዚደንት ዩክረይን ቮሎዲሚር ዘለንስኪ፡ ሰራዊት ሃገሩ ኣብ ደቡብን ምብራቕን ንዝርከብ ሰፊሕ ከባቢታት ዩክረይን ኣብ  ዝቈጻጸሩ ዘለው ሓይልታት ሩስያ ዕዉት መጥቃዕቲ ከም ዝፈጸመ ፡ ኣብ ጥቓ ሰሜናዊ ምብራቓዊ ከተማ ካርኪቭ ዝነበረ ሰፈራታት ከምዝተቖጻጸረ ገሊጹ። ሚስተር ብሊንከን ኣብ ኪየቭ ኣብ ዝነበረሉ እዋን ከኣ፡ ሰበ ስልጣን ዩክረይን ብዛዕባ እቲ ወተሃደራዊ መጥቃዕትን ገስጋሱን ሓጺር ሓበሬታ ሂቦሞ። ዘለነስኪ፡ዝርዝር ሓበሬታ እኳ እንተ ዘይሃበ፡ ሰብ መዚ ዩክረይንን ሩስያን ካብ ካርኪቭ ብሸነኽ ደቡብ 60 ኪሎ ሜተር ርሒቑ ኣብ ዝርከብ ከባቢ ባላክለይያ ይዋግኡ ከም ዘለዉ ተዛሪቡ። ጸሓፊ ምክልኻል እንግሊዝ በን ዋለስ፡ ዩክረይን ዕውት ወተሃደራዊ  ገስጋስ ትገብር ከምዘላ ዘርኢ ምልክታት ከም ዘሎ ብምግላጽ፡ ብምዕራባውያን ሃገራት ዝተዋህበ ናይ ነዊሕ ርሕቀት መዳፍዕን ሮኬታትን፡ ንወተሃደራዊ ቀረባት ሩስያን  ማእከላት መአዘዝን ንምጥቃዕ ይሕግኦም ከምዘሎ ሓቢሩ። ትማሊ ረቡዕ፡ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን፡ "ዋላ ሓንቲ መሬት ኣይለቐቕናን ኣይክንለቅቕን ከአ ኢና" ክብል ምላሽ ሂቡ። ሩስያ ኣብ ዩክረይን ንናዝያውያን ትዋጋኦም ከምዘላ እያ ትገልጽ። እዚ ከኣ ብዙሓት ጎረባብቲ ሃገራት ኣይቅበኦን እየን። ስለዝኾነ ከኣ እየን ንውሕስነተን ክብላ ምስ ኔቶ ዘለወን ርክብ ከዕብየኦ ዝደልያ። ዝሓለፈ 24 ለካቲት ወራር ሩስያ ኣብ ዩክረይን ካብ ዝጅምር ውድብ ሕቡራት ሃገራት ብውሕዱ 5,718 ሲቪል ሰባት ከም ዝሞቱ ፡ 8,199 ከም ዝቘሰሉ ፡ ልዕሊ ሸውዓተ ሚልዮን ዩክሬናውያን ድማ ኣብ መላእ ኤውሮጳ ከምእተሰዱ መዝጊቡ ኣሎ።  ብዝሖም ዘይተፈልጡ ተዋጋእቲ ከኣ ተቐቲሎምን ቈሲሎምን ኣለው። እታ ብሃገራት ኤውሮጳን ምዕራብን እገዳ ዝተነብረላ ንዩክረይን ዝወረረት ዓለማዊት ኣቕራቢት ጸዓት ሩስያ፡ ኣብ ቁጠባዊ ማሕንቖ ትርከብ።


ኣብ 'ቤት ማእሰርቲ 120' እንታይ'ዩ ኣጋጢሙ?

ብ29 ሓምለ፡ ኣብቲ ሩስያ ዝተቘጻጸረቶ ግዝኣት ኣብ ዝርከብ 'ቤት ማእሰርቲ 120' ብዝተፈጸመ መጥቃዕቲ፡ ልዕሊ 50 ዩክሬናውያን ምሩኻት ኲናት ተቐቲሎም። ዩክረይንን ሩስያን በቲ መጥቃዕቲ ንሕድሕደን ይካሰሳ። ክኢላታት መርመራ ገበን [ፎረንዚክስ] ግን፡ እቲ ሩስያ እተቕርቦ ዘላ ምጕት ማይ ዝዓቁር ኣይኰነን ይብሉ። መጠንቀቕታ እዚ ጽሑፍ ዘሰክፍ መብርሂታት ዝሓዘ 'ዩ ኣብቲ ቤት ማእሰርቲ ዘለው ፍጻመታት ኣዝዮም ዘሰንብዱ'ዮም። ኣብ መንጐ ብሓጺን ዝተሰርሐ ደርቢ ዓራውቲ ዝተቓጸሉ ሬሳታት ዘርእዩ ምስልታት ኣለው። ኣብ ደገ እውን ካልኦት ኣስክሬናት ኣብ ምድሪቤት ተዘርጊሖም ይረኣዩ። በቲ ኣብ ልዕሊ እቲ ቤት ማእሰርቲ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ፡ ብውሕዱ 50 ዩክሬናውያን ምሩኻት ኲናት ሞይቶም፣ 73 ድማ ቆሲሎም። እዚ መጥቃዕቲ ንዩክረይን ዘሰንበደን ኣብ ውሽጢ እታ ሃገርን ወጻእን ዘለው ዜጋታት ተቓውሞ ዘልዓለን'ዩ ነይሩ። እቲ ቅትለት፡ ኣብታ ንርእሳ 'ዶነስክ ህዝባዊት ሪፐብሊክ' (ዲፒኣር) ኢላ ብምጽዋዕ ዝተፈለየት ኣብ ግዝኣት ዩክረይን እትርከብ ዞባ እዩ ተፈጺሙ። ኦሌኒቭካ ኸኣ ኣብ ጥቓ እታ ግዝኣት እትርከብ ቑሸት እያ። እዛ ዓዲ፡ ኣብ 2014 ኣብ ምብራቕ እታ ሃገር ኲናት ካብ ዝጅምር ንደሓር ኣብ ትሕቲ ቍጽጽር እቶም ንሩስያ ዝድግፉ ተቓወምቲ ትርከብ። ካብ ምንጭታት ሩስያ ዝወጽኡ ኣሳእል ብቐረባ ድሕሪ ምምርማር፡ ኣብ ቤት ማእሰርቲ 120 እንታይ ከም ዘጋጠመ ንምፍላጥ፡ ክኢላታት ኣጽዋርን መርመርቲ ገበንን ኣዘራሪብና። ብተወሳኺ ቅድሚ እቲ መጥቃዕቲ ኣብ ዘለዉ ሰሙናት ካብ ኦሌኒቭካ ምስ ዝተፈትሑ ሸውዓተ እሱራት ነበር ቃለ-መጠይቕ ጌርና። ኣብዚ ጉዳይ መብርሂ ክህብ ዝተወከስናዮ ሚኒስትሪ ምክልኻል ሩስያ ግን ምላሽ ኣይሃበን። እቲ ብወግዒ ቮልኖቫካ ማእከል ተሃድሶ ተባሂሉ ዝፍለጥ ቤት ማእሰርቲ፡ ንመጀመርያ ግዜ ኣብ 1999 እዩ ተኸፊቱ። ሕጂ፡ ኣብዚ ቤት ማእሰርቲ ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ሲቪላውያ ዝርከብዎም ወለንታውያን ዩክሬናውያን ተዋጋእቲ ይርከቡ። ኵሎም፡ ኣብታ ንርእሳ ሪፐብሊክ ኢላ እትጽውዕ ዘላ ዶነስክን ደቡባዊ ዩክረይንን ደገፍቲ ሩስያ ብዝዀኑ ሓይልታት ዝተማረኹ እዮም። ኣብ መንጐ እቶም እሱራት ኣማኢት ዕጡቓት ኣባላት 'ረጅመንት ኣዞቭ' እውን ኣለዉ። ኣብ 2014፡ የማናዊ መበቆል ብዘለዎም ወለንተኛታት በጦሎኒ ዝተመስረተ እዚ ረጅመንት ደሓር ዳግመ ውደባ ተገይሩሉ ምስ ሃገራዊ ሓለዋ ዩክረይን ተሓዊሱ። ድሕሪ እቲ ኣብ መጀመርታ ናይዚ ዓመት ንደቡባዊ ወደባዊት ከተማ ማሪዩፖል ንምክልኻል ዝገበርዎ ነዊሕን ተስፋ ዘቝርጽን ተጋድሎ፡ ካብቶም ተባዓት ተጋደልቲ ዩክረይን ምዃኖም ዝናኦም ኣረጋጊጾም። ብመሰረት ሰበስልጣን ዩክረይንን ብሩስያ ዝተዘርግሐ ዝርዝር ሞትን፡ መብዛሕትኦም እቶም ዝተቐትሉን ዝቘሰሉን ካብ ወተሃደራዊ ኣሃዱ ኣዞቭ እዮም። ሰራዊት ሩስያ፡ ፍጻመ ኦሌኒቭካ ኣመልኪቱ ኣብ ዘቃልሖ ዜና፡ እቲ መጥቃዕቲ ኣሜሪካ ብእተቕርቦ ሂማርስ ዝተባህለ ስርዓተ-ሮኬት ኣቢሉ ብዩክረይን ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ'ዩ ክብል ከሲሱ። "ኵሉ ፖለቲካዊ፡ ገበናውን ሞራላውን ሓላፍነት ናይቲ ኣብ ልዕሊ ዩክሬናውያን ዝወርድ ዘሎ ቅትለት ብውልቂ ብዘለንስኪን ብገበናዊ ስርዓቱን ዝመጽአን፡ ብዋሽንግተን ዝድገፍን'ዩ" ክብል ዋና ወሃቢ ቓል ሚኒስትሪ ምክልኻል ሩስያ ሌተናል ጀነራል ኢጎር ኮናሸንኮቭ ገሊጹ። ሰበስልጣን ሩስያ ካብቲ ቦታ ረኺብናዮ ዝበልዎ ኣካላት ሮኬት ሂማርስ ኣርእዮም እዮም። ንሩስያ ዝድግፍ መራሒ ናይታ ንርእሳ ከም ዝተገንጸለት ትቘጽር ዲፒኣር ዝዀነ ዴኒስ ፑሺሊን፡ ሓይልታት ዩክረይን ገበናት ኲናት ንምሽፋን ክብሉ ናይ ገዛእ ርእሶም ወተሃደራት ከም ዝቐተሉ ተዛሪቡ። ብፍላይ ድማ ፑሺሊን ከም ዝበሎ፡ ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ሰባት መጥቃዕቲ ክፍጸም ባዕሉ ዘለንስኪ ኣዚዙ ነይሩ። ፑሺሊን ንተሌቪዥን ሩስያ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ "ምስክርነት ናይቶም እሱራት መርትዖ እዩ ነይሩ። ኪቭ ግን ከተጥፍኦ ወሲና" ክብል ተዛሪቡ። ድሕሪ እቲ ነትጒ ኣብ ዝነበረ መዓልቲ ዝተወስደ ምስሊ ሳተላይት፡ ሓደ ህንጻ በቲ ነትጒ ኣዝዩ ከም ዝተሃስየ የርኢ። ኣብቲ ቤት ማእሰርቲ ዝነበሩ እሱራት፡ እቲ ህንጻ ካብቲ ዝሓድሩሉ ዝነበሩ ቀንዲ ድፋዕ ርሒቝ ኣብ ዝርከብ ኢንዳስትሪያዊ ከባቢ ከም ዝነበረ ይዛረቡ። ቢቢሲ፡ ዩክረይን ነቲ መዓስከር ብመዳፍዕ ሮኬታት ዒላማ ገይራቶ ዝብል ክሲ ሩስያ ንምጽራይን ኣስታት ሽዱሽተ ክኢላታት ኣጽዋርን መርመርቲ ገበንን ብምዝርራብ፡ ብሳተላይት ዝተሳእለ ምስሊን ቪድዮን ናይቲ ዒላማ ዝዀነ ህንጻ ዘጠቓልል መርትዖታት መርሚሩ። እቶም ርኽበታት ብዘደንቕ መልክዑ ቅኑዓት ነይሮም። "እቲ ዕንወት በቲ [ኣብ ሓደ እዋን ብዙሕ ዝትኩስ ስርዓተ-ሮኬት] ኣየጋጠመን" ይብል ዋና ቴክኒካዊ ሓላፊ ተተኮስቲ ሰራዊት ብሪጣንያ ነበርቦብ ሴዶን። ኣብቲ ምስልታት ዝተራእየ ዕንወት ኣዝዩ ጽዑቕ ከም ዝዀነ ይገልጽ። እቲ ህንጻ ንባዕሉ ተዛማዲ ዝዀነ ጕድኣት የብሉን። ይዅን እምበር ከም ሂማርስ ዝኣመሰለ ብዙሕ ዝትኩስ ሮኬት ኣዝዩ ዝሰፍሐ ዕንወት ከም ዘስዕብ ይሕበር። ካብዚ ሓሊፉ፡ ኣብ ውሽጢ እቲ ህንጻ፡ ኣብቲ ብማዕከናት ዜና ሩስያ ዝተዘርግሐ ተንቀሳቓሲ ስእሊ ዝተራእየ ኣስክሬናት ኵሎም ዝተቘራረጹ ከም ዘይነበሩ፡ ኣብ ለንደን ኢምፔርያል ኮሌጅ ቀንዲ ሓኪም መጥባሕትን ዳይረክተር በሰላን ዶክተር ሸሃን ሄቲያራቺ ይሕብር። ኣብ ከባቢታት ግጭት ሰፊሕ ተመኵሮ ዘለዋ ብሪጣንያዊት ሓኪም ዶክተር ሳሌሃ ኣሕሳን፡ ገለ ሜላ ምንዳድ ዝተጠቐሙ ይመስል ትብል። ኣብ ሽሪቨንሃም ኣብ ዝርከብ ኣካዳሚ ምክልኻል ዓባይ ብሪጣንያ መምህር ቴክኖሎጅን ድሕነትን ነታጒ ዝዀነ ፒት ኖርተን፡ "ብብዝሒ ነዳዲ ዝማዕበለ ክኸውን ዝኽእል ነታጒ" ኣብ ውሽጢ እቲ ህንጻ ተቐሚጡ ነይሩ ይብል። "ከምዚ ዓይነት መሳርሒ ብሓዊ ዕንወት ንምፍጣር ወይ ንመርትዖታት ፎረንሲክስ ንምጥፋእ ውዒሉ ክኸውን ይኽእል" ዝብል ድማ ንቕሓት ነተጒቲ ኣብ ምፍጣር ኣድሂቡ ዝሰርሕ CAT-UXO ዝተባህለ መርበብ ሓበሬታ እዩ። ብኣገልግሎት ስለያ ዩክረይን ተጠሊፉ ዝተባህለ ካብ ቴሌፎን ዝተቐድሐ ድምጺ ብዘይሻራውነት ከነረጋግጾ ዘይከኣልና ኣካታዒ መርትዖ እዩ። ሩስያ ንዩክረይን በቲ መጥቃዕቲ ድሕሪ ምኽሳሳ ሒደት ጸኒሑ ዩክሬናውያን ነቲ ቅዳሕ ፈንዮምዎ። ኣብኡ ክልተ ስሞም ዘይተጠቕሱ ተዛረብቲ እቲ መጥቃዕቲ ከይተፈጸመ ቅድሚ ክልተ መዓልቲ ጥራይ፡ 200 ምልሙላት ኣዞቭ ካብ ድፋዖም ናብ ዝተነጸለ መኽዘን ብኸመይ ከም ዝተሰጋገሩ ይዛተዩ። ሓደ ካብቶም ሰባት፡ ኣብቲ መኽዘን ዝነበረ ድምጺ ነትጒ ንምሽፋን፡ ሩስያውያን ሚሳይላት ናብ ኣየር ከም ዝተኮሱ ይዛረብ። ከምኡ'ውን "እቲ ነታጒ ኣቐዲሞም ከምዝተኸሉዎ" ይገልጽ። ቢቢሲ ተወሳኺ ሓበሬታ ክህቡ ዝሓተቶም፡ ሰበስልጣን ዩክረይን ርእይቶ ክህቡ ኣይደለዩን። ናብቲ ገበን ዝተፈጸመሉ ቦታ ምብጻሕ ስለ ዘይከኣል፡ ኣብታ ለይቲ ኣብ ውሽጢ እቲ መኽዘን እንታይ ከም ዘጋጠመ ብርግጸኛነት ምዝራብ ኣይከኣልን። ካብቲ ህንጻ ወጻኢ ዝተረኽበ ምስልታት ብምምርማር ግን፡ እቶም እሱራት ኣብ ሕማቕ ኵነታት ተኣሲሮም ከም ዝነበሩ ተወሳኺ መርትዖታት ኣሎ። ኣብ ኣገልግሎት ስለያ ማኬንዚ ዝሰርሑ ክኢላታት ዕንወት ውግእ፡ ገለ ካብቶም ናብቲ መኽዘን ዝተወሰዱ ሬሳታት ቅድሚ'ቲ ባርዕ ድሮ ሞይቶም ክዀኑ ከም ዝኽእሉ ይዛረቡ። ትዕዝብቶም ኣብ ሓደ ቪድዮ ጥራይ ከም ዝተመርኮሰ ብምግላጽ፡ ገለ ካብቶም ሬሳታት "ዝደኸሙን ሕጽረት መግቢ ዝነበሮምን ይመስሉ" ይብሉ። "ሕማቕ ኵነታት ናይቶም ሬሳታት፡ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኦለኒቭካ ንእሱራት ኲናት ዝግበር ሕማቕ ኣተሓሕዛ ከምዘሎ ዘመልክት'ዩ" ይብሉ። ካብ SOAR ዝተባህለ ናይ ሳተላይት ካርታ ዝሰርሕ ኩባንያ ዝመጽኡ ተንተንቲ፡ ቅድሚ እቲ ነትጒ ዝነበረ ካልእ መርትዖ ዘመልክቱ፡ ምልክታት ዝተተንከፈ መሬት ከም ዘርእዩ ይሕብሩ። ሰበስልጣን ዩክረይን ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ፡ እዞም ምስልታት መቓብራት ከም ዝተዃዕቱ ዘርኢ መርትዖ ከም ዘርእዩን ነቶም ዝሞቱ ሰባት ንምቕባር ይዳለዉ ከም ዝነበሩን ሓቢሮም። ይዅን እምበር፡ እዞም ብተናጸል ዝርከቡ ምስልታት፡ ንዝዀነ ይዅን ዓይነት መቓብር ወይ ዕላማ ንምርግጋጽ እዅላት ኣይኰኑን። ብተወሳኺ ንሸውዓተ ቤት ማእሰርቲ 120 ተኣሲሮም ዝነበሩ ኣዘራሪብና ኢና። እዞም ዓሰርተታት ዝዀኑ እሱራት ነበር ቅድሚ እቲ ነትጒ ኣብ ዝነበሩ ሰሙናት ዝተፈትሑ ክዀኑ እንከለዉ፡ ካብኣቶም ሃንደበት ንምንታይ ከም ዝተፈትሑ ዝፈልጥ የለን። ኵሎም፡ ልዕሊ ዓቐን ምጽቃጥ፡ ድኹም ጽሬትን ብሓለውቲ ቤት ማእሰርቲ ምፍርራሕን ከም ዝነበረ ገሊጾም። "እሱራት ኵሉ ግዜ ክግረፉ ይስማዕ ነይሩ። ኣብ ተመሳሳሊ እዋን፡ ኣውያት፡ ቃንዛ ንምሽፋን ሙዚቃ ይኸፍቱ ነይሮም" ይብል ሰባት ካብ ማሪዩፖል ንኽወጹ ኣብ ዝሕግዘሉ እዋን ዝተኣስረ ወለንተኛ መራሒ መኪና ኮንስታንቲን ቬሊችኮ። ናብቲ ስሩዕ ድፋዕ ምስ ተሰጋገሩ ኵሎም ኵነታት ከም ዝተመሓየሸ ገሊጾም። ግን ኵሉ ግዜ ከይቅጽዑ ዝብል ፍርሒ ነይርዎም። ዜጋታት ዩክረይን ካብ ማሪዩፖል ንኽሃድሙ ብምሕጋዙ ንኣስታት 100 መዓልታት ኣብ ቀይዲ ዝኣተወ ሩስላን ዝተባህለ መሃንዲስ "ሓላፊ እቲ ቤት ማእሰርቲ፡ ባሮቱ ምዃንና ነጊሩኒ" ይብል። ኣብ ዕጡቓት ኣዞቭ ዝነበረ ኣተሓሕዛ ግን ካብ ኵሎም እሱራት እቲ ዝኸፍአ ከም ዝዀነ ይገልጹ። ቪክቶር ዝተባህለ ዩክሬናዊ ፖሊስ፡ ሓኪም ንምርኣይ ኣብ መስርዕ እናተጸበየ እንከሎ ሓደ ወዲ 20 ዓመት ኣባል ኣዞቭ'ውን ኣብቲ ሪጋ ከም ዝነበረ ይዝክር። "ነቲ ኣዞቭ ሃሪሞሞ። ኣዝዩ ኣረሜናዊ ማህረምቲ ስለ ዝነበረ ክትንስእ ኣይክኣለን" ይብል ቪክቶር (ንድሕነቱ ስሙ ዝተቐየረ)። "ድሕሪኡ ብጥራይ ኢዱ ነቲ መስመር ረሳሕ ፈሳሲ ክጸርግ ገይሮምዎ።" ድሕሪ ሓደ ወርሒ ቪክቶር ኣማኢት ኣባላት ኣዞቭ ናብቲ ቤት ማእሰርቲ ከም ዝመጽኡ ይዝክር። ኣብቲ ዝተኸበበ ፋብሪካ ሓጺን ኣዞቭስታል አብ 16ን 17ን ግንቦት 2022 ኢዶም ድሕሪ ምሃቦም ብቐጥታ ናብ ቤት ማእሰርቲ 120 ተሰጋጊሮም እዮም። ኣብቲ ቦታ ምስ በጽሑ፡ ካብቶም ካልኦት እሱራት ኣርሒቘም ኣብ ዝተፈልየ ድፋዕ ከም ዘቐመጥዎም ቪክቶር ይሕብር። እቲ ኣብ ልዕሊ እሱራት ኣዞቭ ዝተፈጸመ ግህሰት ዕረፍቲ ዘይብሉ እዩ ነይሩ ይብሉ ኵሎም እሱራት ነበር። "ኣዝዮም ጸሊኦምዎም" ይብል ሩስላን። ድሕሪ እቲ ነትጒ ኣብ ዝተቐድሐ ቃለ መጠይቕ፡ ሩስላን መጥቃዕቲ ክፍጽሙ ክዘራረቡ ከም ዝሰምዖም ከይተረፈ ይዛረብ። "ወተሃደራዊ ሰራዊት ሩስያን ሓለውቲ ዲፒኣርን፡ ንዅሎም ደቂ ኣዞቭ ኣብ ሓደ ድፋዕ ኣእትዮም፡ ብሮኬት እንተድብደብናዮምከ? ኢሎም ክዘራረቡ ብተደጋጋሚ ሰሚዐዮም ነይረ።" ኣብ 18 ግንቦት ኣህጉራዊ ኮሚተ ቀይሕ መስቀል (ICRC) "ጠለባት" እሱራት ኲናት ንምግምጋም ከይዶም ነይሮም። ንእሱራት ግን ሓደ ብሓደ ከዘራርቡ ከም ዘይተፈቕደሎም ንቢቢሲ ሓቢሮም። ናብቲ ቤት ማእሰርቲ ምብጻሕ ይዅን ነቶም ሬሳታት ምርኣይ ስለ ዘይከኣል፡ ስድራቤታት እቶም ግዳያት፡ ነቲ ሩስያ ዝለቐቐቶ ኣስማት ከምዘይኣምኑ ይዛረቡ። ዩክረይን፡ ነቲ ፕረዚደንት ዘለንስኪ "ኮነ ኢልካ ዝተፈጸመ ገበን ኲናት" ክብል ዝገለጾ፡ ሕቡራት ሃገራት ክምርምር ንኽፍቀደሉ ጻውዒት ኣቕሪባ እያ። ቀይሕ መስቀል ብወገኑ ነቶም በቲ ነትጒ ዝቘሰሉ ንምሕጋዝ ህጹጽ ጻዕሪ ይገብር ኣሎ። "ኣብዚ እዋን'ዚ ቀዳምነትና ዝሰርዖም ሰባት፡ እቶም ውጕኣት ህይወት ዘድሕን ሕክምና ክረኽቡን፡ ሬሳ ናይቶም ህይወቶም ዝሰኣኑ ሰባት ድማ ብኽብሪ ክሰናበት ምርግጋጽ'ዩ" ክብሉ ኣብ ዘውጽእዎ መግለጺ ሓቢሮም።


ሩስያ ናብ ኣውሮጳ ዝኸይድ ቀንዲ መስመር ጋዝ ዓጽያ

ሩስያ ምትዕርራይ ትገብር ከምዘላ ብምሕባር፡ ነቲ ናብ ኣውሮፓ ዝኸይድ ቀንዲ መስመር ጋዝ ከምዝዓጸወቶ ኣፍሊጣ። ብመንግስቲ ሩስያ ዝውነን ግዙፍ ኣፍራይ ጸዓት ዝኾነ ጋዝፕሮም፡ እቲ ኖርድ ስትሪም-1 ተባሂሉ ዝጽዋዕ መተሓላለፊ ጋዝ ንሰለስተ መዓልታት ምሉእ ንምሉእ ተዓጽዩ ክጸንሕ ምዃኑ ኣፍሊጡ። ሩስያ ኣቐዲም ኣቢላ’ውን በቲ መስመር ዝሓልፍ መጠን ጋዝ ኣጉዲላቶ ምጽንሓ ዝዝከር እዩ። ሩስያ፡ ነቲ ብሰንኪ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ወራር ምእዋጃ ብምዕራባውያን ሃገራት ኣብ ልዕሊኣ ዝተነበረ እገዳ ሕነ ንምፍዳይ ነዚ መስመር ትዓጽዎ’ላ ዝብል ክሲ ብተደጋጋሚ ክትነጽጎ ጸኒሓ እያ። እቲ ብትሕቲ ባሕሪ ባልቲክ ኣቢሉ ካብ ሰይትን ፒተርስበርግ [ሩስያ] ናብ ሰሜናዊ ምብራቕ ጀርመን ዝዝርጋሕ መስመር ጋዝ ኖርድ ስትሪም-1፡ 1,200 ኪሎሜተር ንውሓት ዘለዎ’ዩ። እዚ ኣብ 2011 ስርሑ ዝጀመረ መስመር፡ ካብ ሩስያ መዓልታዊ 170 ሚልዮን ሜትር ክዩብ ጋዝ’ዩ ዘመሓላልፍ ነይሩ። ኣብ ወርሒ ሓምለ'ውን፡ ሩስያ ንጽገና ብምባል፡ ነቲ መስመር ን10 መዓልታት ዓጽያቶ ነይራ’ያ። ብድሕሪ’ዚ፡ ሩስያ መሰረታዊ ጸገማቱ ኣይተዓረየን ብምባል፡ ካብቲ ቅድም ትሰዶ ዝነበረት ጋዝ፡ 20% ጥራይ’ያ ናብ ጀርመን ክትሰድድ ጸኒሓ። ብሰንኪ’ዚ ኣብ ኣውሮጳ ዋጋ ጋዝ ብ400% ወሰኽ ከርኢ ክኢሉ’ዩ። መራሕቲ ኣውሮጳ፡ ሩስያ ሕጂ ብዝወሰደቶ ምዕጻው እዚ መስመር፡ ዋጋ ጋዝ ካብዚ ዘለዎ ዝያዳ ዋጋ ከይውስኽ ስግኣቶም ክገልጹ ጀሚሮም ኣለዉ። መራሕቲ ሃገራት ኣውሮጳ፡ ነቲ ዝበዝሐ ካብ ሩስያ ዝረኽብዎ ዝነበሩ ጋዝ ብካልእ ኣማራጺ ንምትካእ፡ ቢልዮናት ዶላራት ከውጽኡ ተገዲዶም ምህላዎም ይፍለጥ። ሚኒስተር ጸዓት ፈረንሳ ኣግነስ ፓንየር “ጋዝ ከም መሳርሒ ኵናት” ትጥቀመሉ ኣላ ብምባል ንሩስያ ከሲሳ ኣላ። እታ ሚኒስተር፡ ጋዝፕሮም ናብቲ ብፈረንሳ ዝውነን ኩባንያ ጽዓት ኢንጂ ዘቕርቦ ዝነበረ ጋዝ ደው ከምዘብሎ ድሕሪ ምሕባሩ’ያ ነዚ መግለጺ ሂባ። እንተኾነ ውሃቢ ቃል ፕረዚደንት ሩስያ ቭላዳሚር ፑቲን: ምዕራባውያን ሃገራት ኣብ ልዕሊ ሩስያ ዘንበረኦ እገዳ፡ ኣብ ትሕተ ቅርጺ ሃገሩ ጸገማት ከምዘምጸአ ብምሕባር እቲ ቀንዲ ምኽንያት ምቁራጽ ጋዝ እቲ እገዳ ከምዝኾነ ገሊጹ። እቲ ወሃቢ ቃል እቲ እገዳ “ተክኖሊጂካዊ ጸገማት” ከምዘስዓበሎም ብምግላጽ፡ ዝርዝር ናይቲ ጸገም ከይገለጸ፡ ኖርድ ስትሪም-1 ደው ክብል ዘገደደ ቀንዲ ምኽንያት እቲ እገዳ ዘስዓቦ ጸገማት ምዃኑ ተዛሪቡ። ኣብ መጀመርታ እዚ ወርሒ፡ ሚኒስተር ቁጠባ ጀርመን ሮበርት ሃባክ፡ እቲ መስመር ዝኾነ ተክኒካዊ ጸገም ከምዘይብሉ ብምሕባር ነቲ ሩስያ ተቕርቦ ዘላ ምኽንያት ሓቅነት ዘይብሉ’ዩ ኢሉ ምንባሩ ይዝከር። ኣብ መጀመርታ እዚ ሰሙን’ውን ፕረዚደንት ኮምሽን ኣውሮጳዊ ሕብረት ኡስላ ቮን ደር ለየን እቲ ሕብረት ኣብ ስሎቨንያ ኣብ ዘካየዶ ኣኼባ፡ ሕብረት ኣውሮጳ ነቲ ጸገማት ናይ ጸዓት ንምፍታሕ ኢዱ ከእቱ ምዃኑ ቃል ኣትያ ነይራ። እታ ፕረዚደንት “ሓድሽ ሞዴል ዕዳጋ ናይ ኤለትሪክ ብምንዳይ ናብቲ ዝነበርናዮ ምዕሩይ ቀረብ ክንምለስ ከድልየና’ዩ” ክትብል'ያ ትገልጽ። ቢቢሲ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ሩስያ ኣብ ጥቃ ፊንላንድ ካብ ዝርከብ መደበር ጸዓታ፡ መዓልታዊ ዋጋ 10 ሚልዮን ዶላር ዝግመት ናብ ኣውሮጳ ክኸይድ ዝነበሮ ጋዝ ተቃጽል ከምዘላ ኣቃሊዑ ነይሩ’ዩ።


ኲናት ዩክረይን፡ ‘ንፑቲን ክሓቶ እደሊ፡ ስለምንታይ'ዩ ንወደይ ቀቲልዎ?’

ሓይልታት ሩስያ ድሕሪ ምዝላቖም፡ ሓራ ኣብ ዝወጸ ከባቢታት ዩክረይን ንዝተፈጸመ ግፍዕታት ዘመላኽቱ ጸብጻባት ይወጽኡ ኣለው። ኣብ ከተማ ባላክሊያ፡ ሰብ መዚ ንኣስከሬን መራሕ ታኽሲ ፔትሮ ሸፐል ፍሒሮም ከውጽኡ እንከለው፡ ሓይልታት ሩስያ ካብታ ከተማ ኣብ ዝወጽኡላ መዓልቲ ከምዝቐተልዎ ይኣምኑ። ኣዲኡ ቫለንቲና፡ ፍትሒ ካብ ምሕታት ከምዘይተቋርጽ ትዛረብ።


ምንስሓብ ሰራዊት ሩስያ፡ ንወተሃደራዊ ድኽመቱ ዘቃለዐ እዩ ተባሂሉ

ሩስያ ካብታ ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ዩክረይን እትርከብ ካርኪቭ ዝገበረቶ ምንስሓብ፡ ኣብ ቀረብን ኣወዳድባ ሰራዊትን ዘለዋ ድኽመት ዘቃለዐ ከምዝኾነ ገዳይም ወታሃደራት እታ ሃገርን ጸሓፍትን ገሊጾም፡፡ ሓደ ሩስያዊ ኣብ ዩክረይን ኣባል ሓይሊ ባሕሪ ሩስያ ኮይኑ ዘገልግል ዘሎ መሳርሕቱ ነበር ብስልኪ ተዛሪቡኒ ኢሉ ኣብ ቴሌግራም ኣብ ዝዘርገሖ ጽሑፍ ‘‘ንጉሆ ሰላም ዝበልኩዎ ሰብ ንኣጋምሸት ኣስከሬኑ ምፍላይ ከመይ ከምዝሰልቸውኒ ክትግምት ኣይትኽእልን’’ ከምዝበሎ ይሕብር፡፡ ‘‘ትማሊ እኳ ክልተ ጉጅለታት ናይ ስናይፐር ኣባላተይ ብታንኪ ተደምሲሶም፡፡ ሰለስተ ሽዑ ንሽዑ ሞይቶም፤ እቲ ራብዓይ ህይወቱ ከድሕን ሰዓትን ፈረቓን ተዋጊኡ፡፡ ብጽኑዕ ዝቖሰለ ካልእ ብጻይ ድማ ናብ ሆስፒታል ተወሲዱ፡፡ ዓሰርተታት ኪሎሜትር ዝነውሕ ዓውደ ግንባር ሒዝና ኣለና፤ ዳርጋ ዝተረፈና ሰብ ግን የለን፡፡’’ ዋላኳ መራሕትን ሚድታትን ሩስያ እቲ ካብ ካርኪቭ ዝተገበረ ምስሓብ ዘምጸኦ ለውጢ ከምዘየለ ይገልጹ እንተሃለዉ፡ ነቲ ኲናት ዝጽብጽቡ ውልቀ ሰባት፣ ገዳይም ወታሃደራትን ፍሉጣት ጸሓፍትን ግን፡ ኣብ ዕጹዋት ናይ ቴሌግራም ቻነላት ዝጽሕፉዎም ሓሬታታት ከቢድ ጸገም ከምዘጋጠመ ዘረድኡ እዮም፡፡ እቶም ቻነላት ሕጽረት ኣጽዋር፣ ሕጽረት ወታሃደራትን ድሑር ዝኾነ ናይ እዚ ሰንሰለት ከምዘሎ ብዝገልጹ ዛንታታት ዝተመልኡ እዮም፡፡ ኣብ ቀረባ መዓልቲ ንዘንሰሓቡ ወታሃራት ሩስያ ጠቒሱ ሓደ ናይ ቴሌግራም ቻነል ኣብ ዝዘርገሖ ሓበሬታ፡ እቶም ወታሃደራት ሓንቲ ንኡሽቶ ናይ ስለላ ድሮን ንምጥቃም ካብ ላዕለዋይ ሓላፊ ፍቓድ ክረኽቡ ከምዝግደዱን እዚ ድማ ናይ ጸላኢኦም ኩነታት ቀልጢፎም ከይርድኡ ከምዝገብሮምን ይጠቅስ፡፡ ብሓደ ኣባል ፍሉይ ሓይሊ ሩስያ ከምዝውነን ኣብ ዝተገለጸ ካልእ ናይ ቴሌግራም ቻነል ድማ ‘‘ . . . ካብ ዝገብር ኣዛዚኻ ንላዕሊ ጸላኢ የለን’’ ዝብል ጽሑፍ ዘለዎ ጨርቂ ናይ ዝኣሰረ ወታሃደር ሩስያ ፎቶ ዘርጊሑ ነይሩ፡፡ እቲ ስእሊ መዓዝን ኣበይን ከምዝተወሰደ ዝገልጽ ሓሬታ እኳ እንተዘይሃለወ፡ ስምዒት ሰራዊት እታ ሃገር ዘንጸባርቕ ከምዝኾነ ብምግላጽ ብዙሓት ነባራትን አባላትን እቲ ሰራዊት ክካፈልዎ ተራእዩ፡፡ ሰራዊት ሩስያ ድኹም ናይ ምውጋእ ወነ ኣለዎም ኣብ ዝበሃለሉ ዘሎ እዋን፡ ሩስያውያን ጸብጸብቲ ኲናት ግን ኣብ ግንባር ዝረኣይ ምኽዳዕ ኣብ ምንስሓብ እቲ ሰራዊት ኣበርክቶ ከምዘይብሉን፡ ከስሕቡ ስለዝተነገሮም ምዃኑን ይገልጹ፡፡ ገለ ወታሃራት ድማ እቲ ሩስያ ዝጀመረቶ ‘‘ፍሉይ ወታሃደራዊ ወፍሪ’’ ዝብል  ‘‘መንገዲ እምበር ዕላማ የብሉን’’ ኢሎም ከባጭውሉ ተራእዮም፡፡ ድኹም ኣመራርሓ ጥራሕ ኣይኮነን ንሩስያ ዝፍትና ዘሎ፡፡ እታ ሃገር መሰረታዊ ቀረባት ክተማልእ ብዘይምኽኣላ፡ ሰባት እናዋጽኡ ከማልእዎ ይግበር ኣሎ፡፡ ብዙሓት ናይ ማሕበራዊ ሚድያ ጉጅለታት፡ ካብ ድሮናት ጀሚሩ ክሳብ ካልስን ብታንትን ወታሃደራት ንምምላእ ገንዘብ የተኣኻኽቡ ኣለዉ፡፡ ‘‘ዘ ፒፕልስ ፍሮንት’’ ዝተባህለ ሓደ ጉጅለ ፡ ኣብ ሰለስተ ኣዋርሕ ልዕሊ 17 ሚልዮን ዶላር ኣኪቡ ክዳውንቲ፣ ወታሃደራዊ መነጽራትን ካልኦትን ከምዝገዝአ ይገልጽ፡፡ ኮይኑ ግና እዚ ወፈያታት ንድልየት እቲ ሰራዊት ከማልእ ኣይከኣለን፡፡ ዘበናዊ ነፈርቲ ውግእ ሩስያ ዘብርሩ ፓይለታት ሓዊሱ ብዙሓት ወታሃደራውያን ኣሃዱታት ሕጽረት መሰረታዊ ቀረባት ከምዘጋጠሞምን ሓገዝ ከምዝደልዩን ክገልጹ ይስምዑ ኣለዉ፡፡ እቲ ቀንዲ ጸገም ግን ሕጽረት መሳርሒ ኣይኮነን፤ ሕጽረት ሰራዊት እዩ፡፡ ዋላኳ ኣብታ ሃገር ግዱድ ዕስክርና እንተዘይሃለወ፡ ንዩክረይን ካብ እትወርር ንዳሓር ግን ተወሰኽቲ ሰባት ንምምልማል ድፍኢት ይግበር ኣሎ፡፡ ሚኒስትሪ ምክልኻል እታ ሃገር ቅድሚ ሕዚ ብዘይተለመደ፡ ን 7 ሽሕ ሰባት ክፍቲ ስራሕ ቦታ ከምዘለዎ ዝገልጽ ምልክታ ኣውጺኡ፡፡ ገለ ቅድሚ ሕዚ ኣባላት ሰራዊት ዝነበሩን ዝተሰናበቱን፡ ተመሊሶም ክጽምበሩ ብተደጋጋሚ ከምዝተሓተቱ እውን ንቢቢሲ ገሊጾም፡፡ ብዙሓት ሰባት ንምስሓብ፡ ሩስያ ዝነኣሰ ናይ ኣገልግሎት ግዘ ካብ ሰለስተ ዓመት ናብ ሰለስተ ወርሒ፡ 40 ዝነበረ ዝለዓለ ዕድመ ድማ ናብ 60 ኣደይባቶ ኣላ፡፡ መሃያ ናይቶም ስራሕቲ ድማ ካብ 1000 ዩሮ ክሳብ 4500 ዩሮ ዝበጽሕ ኮይኑ እዚ እውን ንብዙሓት ዘህርፍ ከምዝኾነ እዩ ዝግለጽ፡፡ ሩስያ ነቶም ዘመልክቱ ሰባት ናይ ሓደ ሰሙን ስልጠና ጥራይ እናሃበት ናብ ዩክረይን ተዋፍሮም ከምዘላ ይዝረብ፡፡


ኢንግሊዛውያን ተዓሪፋኹም ክትቆጽሩ ንሕና ግና ግዳያት ኢና እንቖጽር- ኦሌና ዘለንስካ

ብሰንኪ እቲ ኣብ ዩክረይን ዝተወልዐ ኵናት ዝተፈጠረ ቁጠባዊ ሃስያ፡ ኣብ መሻርኽቲ ሃገራት’ውን እንተኾነ ሳዕቤኑ ከቢድ ከምዝኾነ ዝገለጸት ቀዳማዊት እመቤት እታ ሃገር ኦሌና ዘለንስካ፡ “እንተኾነ ግና ኢንግሊዝያውያን ተዓሪፋኹም ክትቆጽሩ እንከለኹም ዩክሬናውያን ግና ግዳያት ኵናት ኢና እንቖጽር ዘለና” ኢላ። እታ ቀዳማዊት እመቤት ሎሚ ሰንበት ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበረቶ ቃለ መሕትት፡ ንዩክረይን ዝግበር ሓገዝ ጥንኩር እንተዝኸውን ነይሩ እቲ ቅልውላው ኣብ ዝሓጸረ ግዘ መብቀዐ ነይሩ ኢላ። ብሰንኪ እቲ ዅናት ዘጋጠመ ሰብኣዊ ክሳራ ምርኣይ ኣገዳሲ ከምዝነበረ ዝጠቐሰት ኦሌና ዘለንስካ ንበዓል ቤታ ሓለሓሊፉ ጥራይ ከምእተረኽቦ ብምግላጽ፡ ብቴሌፎን ግና ኩሉሻብ ከምዝራኸቡ ሓቢራ። ካብ 2003 ኣቆጻጽራ ኣውሮጳውያን ጀሚራ ንፕረዚደንት ቮሎድሚር ዘለንስኪ ዝተመርዓወት እታ ቀዳማዊት እመቤት፡ ነቲ ብሰንኪ ወራር ሩስያ ኣብ ዩክረይን ብናይ ሓይሊ ኤሌትሪክ ክፍሊት ዝሳቐ ዘሎ ህዝቢ ዓባይ ብሪጣንያ እንታይ መልእኽቲ ከምዘለዋ ሕቶ ቀሪቡላ ነይሩ። “እቲ ዘሎ ጽንኩር ኩነታት እርድኣኒ’ዩ። እንተኾነ ግና ኣብ ግዘ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ሕጂ’ውን ምሳና ዘሎ ዋጋ ሸቐጣት ሰማይ እንትስቀሉ ዩክረይን’ውን ግዳይ እያ ነይራ” ድሕሪ ምባል፡ እንተኾነ ኣብ ዩክረይን ናህሪ ዋጋ ጥራይ እንተይኮነስ ሰባት’ውን እዮም ዝሞቱ ዘለዉ ኢላ። ንሳ ኣስዒባ “ንስኻትኩም ብዛዕባ ኣብ ባንኪ ወይ’ውን ጁባኹም ዘሎ ተዓሪፋ ክትቆጽሩ እንከለኹም ንሕና ድማ ኣብ ርእሲ ንሱ ግዳያት ሞት’ውን ኢና እንቖጽር ዘለና” ኢላ። ቀዳማዊት እመቤት ኦሌና ዘለንስካ ነቲ ርእይቶ ዝሃበት፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ዓባይ ብሪጣንያ ቦሪስ ጆንሰን ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ርእሰ ከተማ ዩክረይን ኪየቭ ዑደት ኣብ ዘካየደሉ እዋን ህዝቢ ኣውሮፓ ምስ እቲ ተኸሲቱ ዘሎ ክቡር ናብራ ህይወት ንገዘእ ርእሱ ኣወሃሂዱ ኣብ ጎኒ ዩክረይን ጠጠው ክብል ምጽውዑ ስዒቡ’ዩ። መጠን ዝቕባበ ዋጋ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ኣብ 42 ዓመታት ንፈለማ ግዜ 13.3 ሚኢታዊት ክምዝገብ ዝተኣመተ ኮይኑ፡ ቁጠባ እታ ሃገር ንተወሳኺ ሓደ ዓመት ክሽምረር’ዩ ዝብል ትጽቢት ኣሎ። ቀንዲ ምኽንያት ናይዚ ድማ ሩስያ ኣብ ዩክረይን ወራር ምፍጻማ ስዒቡ ኣብ ዋጋታት ሓይሊ ኤሌትሪክ ወሰኽ ስለዝተርኣየ ከምዝኾነ ባንኪ ዓዲ እንግሊዝ ኣፍሊጡ። ሃገራት ኣውሮፓ ነታ ዝለዓለ መጠን ሓይሊ እተቐርብ ሩስያ፡ መጠን ቀረብ ጋዝ ኣውሒዳ ብምቕራብ ከም ሓደ መሳርሒ ገይራ ምጥቃማ ይነቕፍኣ። እታ ቀዳማዊት እመቤት ካብ ዩክረይን ወጻኢ ዘሎ ህዝቢ ብዛዕባ እቲ ኣብ ዩክረይን ዘጋጠመ ሰብኣዊ ቅልውላው ንምርዳእ ኣጸጋሚ ከምዝነበረ ብምጥቃስ፡ ብዛዕባ እቲ ቅልውላው ዘስዓቦ ሰብኣዊ ዛንታታት ምብጻሕ ከምዝነበረ ኣገዳሲ ምንባሩ ተዛሪባ። ብዙሓት ስድራቤታት ዩክረይን ከምቲ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መጋቢት ዶብ ፖላንድ ክሰግር እንከሎ ብንብዓት ተሓጺቡ ዝርአ ዩክሬናዊ ቆልዓ ተመሳሳሊ ዛንታ ሓሊፎም ክኾኑ ከምዝኽእሉ ዝሓበረት ኦሌና ዘለንስካ፡ “ኣብ ናይቶም ነዚ ቪድዮ ዝርእዩ ዘለዉ ወለዲ ቦታ ኮይነ እየ ዝሓስብ። ኩሉ ኣብ ዓለም ዘሎ ፍጡር’ውን ተመሳሳሊ ክስምዖ ኣለዎ” ኢላ። “ነዚ ኢና ድማ እዞም ዛንታታት ክንነግር ዘለና፣ ምኽንያቱ እዚኣቶም ናይ ኵናት ገጽታ ዘርእዩ ስለዝኾኑ። ቁጽሪ ዝተደርበዩ ቦምባታትን መጠን ፈሰስ ዝተገበረ ገንዘብን ኣይኮነን፡ ሰብኣዊ ዛንታታት። ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ኣሽሓት ዛንታታት ከኣ ኣለዉ” ክትብል ንቢበሲ ተዛሪባ።


ብውሕዱ 6 ሓኾርቲ ጎቦታት ናብ እሳተ ጎመራ ጸዲፎም ከምዝሞቱ ተገሊጹ

ኣብ ምብራቓዊ ክፋል ሩስያ ግዝኣት ካምቻትካ ኣዝዩ ንጡፍ እሳተ ጎመራ ናብ ዘለዎ ጎቦ ኢዩራስያ ዝሓኹሩ ዝነበሩ ሰባት ወዲቖም፡ ብውሕዱ ሽዱሽተ ሰባት ከምዝሞቱ ሓደ ናይቲ ከባቢ ማዕኸን ዜና ጸብጺቡ። ሰብ ሞያ መድሕን ህይወት ብሰንኪ ኣብቲ ከባቢ ዘሎ ሕማቕ ኩነታት ኣየር ከድሕንዎም ከምዘይከኣሉ ገሊጾም። ካብቶም ግዳያት ሞት ዝኾኑ ሩስያውያን እቶም ክልተ፡ ኣብ ሓደ ልዕሊ 3300 ሜትሮ ልዕሊ ጸፍሒ ባሕሪ ዝተደኮነ መዓስከር ከምዝነበሩ ዝተገለጸ ኮይኑ፡ እቶም ዝተረፉ ኣርባዕተ ድማ ኣብ ልዕሊ 4ሽሕ ሜትሮ ጸፍሒ ባሕሪ ዝተደኮነ ቴንዳ ኣዕቝቦም ምንባሮም ተሓቢሩ። ኩሎም እቶም ሓኾርቲ ድማ ዜጋታት ሩስያ ምዃኖም ተፈሊጡ። እቶም ክልተ መራሕቲ ዑደት ዝርከብዎም 12 ብርቱዓት ጉጅለ ሓኾርቲ፡ ናብቲ 4754 ሜትሮ ብራኸ ዘለዎ እምባ ምሕዃር ዝጀመሩ ኣብ ዝሓለፈ ሰሉስ ከምዝኾነ ተፈሊጡ። እንተኾነ ግና ድሕሪ ኣርባዕተ መዓልቲ ትማሊ ቀዳም እቶም ኣርባዕተ ሓኾርቲ ካብ 4000 ሜትሮ ጸዲፎም ሞይቶም ክኾኑ ከምዝኽእሉ ዝተኣመነ ኮይኑ፡ እቶም ካልኦት ክልተ’ውን ቀጺሎም ከምዝሞቱ ተሓቢሩ። ካብቶም መራሕቲ ዑደት ሓደ ዝኾነ እግሩ ከም ዝተሰበረን እቶም ካልኦት ሰባት ዘለውዎ ኩነታት ግና ከም ዘይተፈልጠ’ዩ ዝግለጽ ዘሎ። እቲ ዝሓኹርዎ ዝነበሩ ኩሊችየቨስካያ ስፖካ ዝተብሃለ ቦታ፡ ኣካል ናይቲ ብዩኔስኮ ዝተመዝገበ ተፈጥሮኣዊ እሳተ ጎመራ ካማቻትካ ከምዝኾነ ይፍለጥ።


ጀርመን ናህሪ ዋጋ ነዳዲ ንምዕጋት 65 ቢልዮን ዩሮ ባጀት ከምዝሰለዐት ኣፍሊጣ

ብሰንኪ ወራር ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን፡ ኣብ ኤውሮጳ ንዘጋጠመ ዋሕዲ ቀረብ ጸዓት ነታ ዳርጋ 40% ጸዓት ካብ ሩስያ ክትዕድግ ዝጸንሐት ጀርመን እውን ስለዝጸለዋ እቲ መንግስቲ ንናህሪ ዋጋ ጸዓት ንምዕጋት ኣስታት 65 ቢልዮን ኤውሮ ባጀት ከምዝሰለዐት ኣፍሊጣ። እቲ ባጀት ካብቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ንትካላት ጸዓት ዝተወፈየ ክልተ ተበግሶ ዝዓበየ ኮይኑ፡ ሕጂ ነቶም ቀንዲ ኣብ ሓደጋ ዝርከቡ ናይ ጸዓት ዘቕርቡ ትካላት ንግዲ ብሓደ እዋን ዝኽፈል እዩ። ዋጋታት ጸዓት ሩስያ ንዩክረይን ካብ ዝወረረትሉ ዝሓለፈ ለካቲት ኣትሒዙ ክንህር ጸኒሑ እዩ። ስለዝኾነ ከኣ እያ እታ ንጸዓት ብዝምልከት ኣብ ጸጋታት ሩስያ ክትምርኮስ ዝጸንሐት ኤውሮጳ ካብ ተጸባይነት ንኽትወጽእ ትጽዕር ዘላ። ዩክረይን ከኣ ሃገራት ኤውሮጳ  ሓቢረን ብጽንዓት ክምክታ ትጽውዕን ትላቦን ኣላ። ፕረዚደንት ቮሎዲሚር ዘለንስኪ፡ ሩስያ ንቡር ህይወት ነፍሲ ወከፍ ኤውሮጳዊ ዜጋ ከተበላሹ ትጽዕር ከም ዘላ ብምግላጽ ኣብቲ ትማሊ ቀዳም ዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ ሩስያ "ኣብ ልዕሊ ኵሎም ኤውሮጳውያን ወሳኒ ናይ ጸዓት መጥቃዕቲ ተካይድ ከም ዘላን ሃገራት ኤውሮጳ ብሓድነትን ጽንዓትን ክምክተኦ ከምዘለወን ተዛሪቡ። በዓልቲ ቤቱ ኦሌና ብሰንበት ንቢቢሲ ኣብ ዝሃበቶ ቃለ-መሕትት፡ ሃገራት ኤውሮጳ ብሕብረት ንዩክረይን እንተደጊፈን እቲ ቅልውላው ክሓጽር ምዃኑ ብምግላጽ፡ ንብሪጣናውያን ናህሪ ዋጋ መነባብሮ እኳ እንተኸበዶም ዩክሬናውያን ግና ህይወቶም ይኸፍሉ ከም ዘለዉ ኣዘኻኺራ። መርበብ ሓበሬታ ፖለቲኮ፡ ሰበ-ስልጣን ሃገራት ሕብረት ኤውሮጳ፡ ንወተሃደራውን ሰብኣውን ኩነታት ዩክረይን ክሕግዙ ኣብ ዝሕተትሉ ዘለው እዋን፡ ኣብ ዝመጽእ ኣዋርሕ ናይ ግድን ቁጠባዊ ቃንዛ ክስምዖም ከምዝኽእል  ኣጠንቂቖም ኣለዉ። ብሰንበት ኣብ ጐደናታት ርእሰ-ከተማ ቸክ ፕራግ ኣስታት 70,000 ዝዀኑ ሰባት ፡ ካብ ተኸተልቲ የማናንን ጸጋምን ጕጅለታት ፖለቲካ፡ ኣንጻር ናህሪ ዋጋታት ጸዓት ሰላማዊ ሰልፊ ብምውጻእ ኣብ ልዕሊ ሩስያ እተገብረ እገዳ ንኽለዓል ከምዝጸውዑ ፖሊስ እታ ሃገር ገሊጾም። እዚ ከኣ ምልክት ናይቲ ጽባሕ ንግሆ ዝዓቢ ብናህሪ ዋጋ መነባብሮ ዝኽሰት ተቓውሞ እዩ። እዚ ከምዚ ኢሉ ከሎ፡ ኣብ ሰሜናዊ-ምብራቕ ጀርመን ኣብ ዝርከብ ሉቢሚን ዝበሃል ካብ ሩስያ ጋዝ ኣብ ዝኣትወሉ ተርሚናል ናይቲ ብኖርድ ስትሪም ዝፍለጥ መስመር ጋዝ ብኣማእታት ዝቑጸሩ ናዕበኛታት ተኣኪቦም ነይሮም። ንሳቶም፡ እቲ ኖርድ ስትሪም 2 ዝብሃል ኣገልግሎት ጸዓት ክህብ ተዳልዩ ዝነበረ ሩስያ ንዩክረይን ድሕሪ ምውራራ ብመንግስቲ ጀርመን ዝተዓግተ ሓድሽ መስመር ሻምብቆ ንክኽፈት እዮም ዝጽውዑ ነይሮም። ቅድሚ ክልተ መዓልቲ፡ ሩስያ ብመገዲ እቲ ኣቐዲማ እትዝርግሖ ዝነበረት ኖርድ ስትሪም-1 መስመር ሻምብቆ ጋዝ ኣቢላ ናብ ጀርመን እትልእኮ ዝነበረት ጋዝ ንዘይተወሰነ ግዜ ከምእትዓጽዎ ገሊጻ ነይራ። እቲ ምስ ሩስያ ዘራኽብ መስመር፡ ንከም ጀርመን ዝኣመሰላ ሃገራት ካብ ካልእ ቦታ ቀረባት ንክደልያ ኣገዲድወን ኣሎ። እቲ ኣብ ወርሒ ሰነ ፍርቂ ዝነበረ መኽዘን ነዳዲ ጀርመን ሕጂ ናብ 84% ወሲኹ ኣሎ ። ናይ ጀርመን ቻንስለር ኦላፍ ሾልዝ ንጋዜጠኛታት ጀርመን ኣብ ዝሃበቶ መግለጺ ጀርመን ካብ ሩስያ ከይተጸበየት እዚ ክረምቲ ክትሓልፎ ከም እትኽእል ብምርግጋጽ፡ “ ድሕሪ ደጊም ሩስያ ተተኣማምን ናይ ጸዓት መሻርኽቲ ኣይኮነትን" ኢሉ። ንሱ፡ መንግስቲ ንጥሮተኛታት ተማሃሮን ብመንግስቲ ንዝጥወሩ ሰባትን  ናይ ሓደ-እብረ ክፍሊት ከምዝህብን መጠን ወሰኽ ዋጋ ጸዓት ከምዝድርቶን ተዛሪቡ። ንኣስታት 9,000 ዝኾና ትካላት ንግዲ  ጸዓት 1.7 ቢልዮን ኤውሮ ዝኸውን ናይ ቀረጽ ሕድገት ከምዝግበረለን ሓቢሩ። እቲ ካብ ኩባንያታት ናይ ንፋስ ጸዓት ዝርከብ መኽሰብ ከኣ ንካልእ ወጻኢታት ከም ዘገልግል ሚስተር ሾልዝ ሓቢሩ። እዚ ሕጂ ተፈጢሩ ዘሎ ቅልውላው ጸዓት ንጀርመን ነቲ ብከሰል ዝሰርሕ መደበር መመንጨዊ ጸዓት ናብ ስራሕ ክትመልሶ ኣገዲዱዋ ኣሎ። ጀርመን ኣብ ርእሲ እዚ ሕጂ ካብ ቅልውላው ጸዓት ንምውጻእ እትኸፍሎ ዘላ  ዳርጋ 100 ቢልዮን ዩሮ ዝግመት ወጻኢ ኣብ እዋን ለበዳ ኮቪድ-19  እውን ቁጠባ ጀርመን ንምድጋፍ ኣስታት 300 ቢልዮን ዩሮ ወጸኢ ገይራ እያ። ኣብ መላእ ኤውሮጳ ዝርከባ ሃገራት እውን ተመሳሳሊ ስጕምቲ እየን ዝወስዳ ዘለዋ ። ናይ ዓባይ ብሪጣንያ ናይ ዓቃባዊ ሰልፊ መራሒት ኮይና ተመሪጻ ዘላ ሊዝ ትሩዝ፡ ዝሓለፈ ሰሉስ ናይ ጸዓት ወጻኢታት ንምሽፋን መደብ ከም እተውጽእ ገሊጻ ኣላ ። ናይ ኤውሮጳ ናይ ጸዓት ሚኒስትራት ብ 9 መስከረም ተራኺቦም ነዚ ናይ ጸዓት ዋጋታት ብኸመይ ከቃልልዎ ከምዝኽእሉ ክዝትዩ እዮም። ብዛዕባ እቲ ኣኼባ ዝወጸ ሰነድ ከምዝሕብሮ፡ እቲ ኣጀንዳ ዋጋ ጋዝን ጸዓትን ክውስንን ንትካላት ንግዲ ጸዓት ሓገዝ ንምሃብ ዝዓለመ ከምዝኾነ ኣገልግሎት ዜና ሮይተርስ ሓቢሩ።


ሩስያ፡ ንኣሜሪካዊት ኮዀብ ኵዕሶ ሰኪዐት ን9 ዓመት ማእሰርቲ ፈሪዳ

ቤት ፍርዲ ሩስያ፡ ብምዝውዋር ዕጸፋርስ ዝኸሰሳ፡ ኣባል ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ ሰኪዐት ኣሜሪካ ዝዀነት ብሪትኒ ግሪነር ንትሽዓተ ዓመታት ክትእሰር ፈሪዱ። ጓል 31 ዓመት ብሪትኒ ግሪነር፡ የእዳዋ ብመቝሕ ተኣሲራ ካብቲ ቤት ፍርዲ ክትወጽእ እንከላ፡ “ስድራይ ኣዝየ’የ ዘፍቕር” ኢላ ብዓውታ ተዛሪባ። እታ ክልተ ግዜ ንሃገራዊት ጋንታ ኣሜሪካ ወኪላ ኣብ ኦሎምፒክ ዝተሳተፈትን ክልተ ግዜ ወርቂ ዝተሸለመትን ብሪትኒ ግሪነር፡ ናብ ሩስያ ክትኣቱ እንከላ፡ ናብ ዘይቲ [ፈሳሲ] ዝተለወጠ ዕጸፋርስ ሒዛ ምንባራ ኣሚና፣ እንተዀነ “ግርህና ዝተሓወሶ ጌጋ” ምንባሩ ንቤት ፍርዲ ገሊጻ። እቲ ቤት ፍርዲ ግን ትማሊ ሓሙስ ኣብ ዝውዓሎ መጋባእያ፡ ብምስግጋር ዕጸፋርስ ገበነኛ ኰይና ስለዝረኸባ ንትሽዓተ ዓመትን መንፈቕን ክትእሰር ውሳነኡ ኣሕሊፉ። እቲ ቤት ፍርዲ ኣተሓሒዙ፡ ብሪትኒ ግሪነር ካብ ለካቲት ጀሚራ ኣብ ቀይዲ ስለዝጸንሐት ንትሽዓተ ዓመታት ጥራይ ክትእሰር ምዃና ገሊጹ። ጠበቓኣ ማርያ ብላጎቦሊና፡ ብሪትኒ በቲ ፍርዲ “ኣዝያ ሓዚናን ተጨኒቓን” ምህላዋ ገሊጻ። “ብሰሉስ ምስ ተራኸብና፡ ሓሙስ ኣብ ቤት ፍርዲ የራኽበና ክንብላ እንከለና፡ ‘ኣብ ምጾታት የራኽበና’ ዝብል መልሲ እያ ሂባትና፡ ነቲ ዘላቶ ህይወት ምጾታት ኰይኑ’ዩ ዝስምዓ ዘሎ” ኢላ እታ ጠበቓ። ጕጀለ ጠበቓ እዛ ውርይቲ ተጻዋቲት ኩዕሶ ሰኪዐት ይግባይ ክብሉ ምዃኖም ገሊጾም ኣለዉ። እታ ኣብ ዓለም ዝበለጸት ጓል ኣንስተይቲ ተጻዋቲት ኵዕሶ ሰኪዐት ተባሂላ እትግለጽ ብሪትኒ፡ ኣብ ወርሒ ለካቲት ናብ ሩስያ ክትኣቱ እንከላ ኣብ ቦርሳኣ ፈሳሲ ዕጸፋርስ ስለዝተረኸባ’ያ ኣብ ቀይዲ ኣትያ። ብሪትኒ፡ እቲ ዝተኣሰረትሉ እዋን፡ ኣብ ኣሜሪካ ጸወታታት ኩዕሶ ሰኪዐት ደው ኢሉ ስለዝነበረ ኣብ ሩስያ ምስ ዝነበራ ጋንታታት ኰይና ጸወታ ንምክያድ’ያ ናብ ሩስያ ገይሻ። እንተዀነ ንሳ ምስ ተኣሰረት ኲናት ሩስያን ዩክረይንን ስለዝተጀመረ፡ ምእሳራ ኣብ መንጎ ኣሜሪካን ሩስያን ዓቢይ ዲፕሎስያዊ ክትዓት ከለዓዕል ክኢሉ’ዩ። ፕረዚደንት ጆ ባይደን ነቲ ኣብ ልዕሊ ብሪትኒ ዝተወሃበ ብይን “ዘይቅቡል ፍርዲ” ኢልዎ ኣሎ። ጸሓፊ ጕዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ኣንቶኒ ብሊንከን ብወገኑ፡ “ንሰባት ብጌጋ ዝኣስራ ዘለዋ ሩስያን ከምኣ ዝኣመሰላ ሃገራትን ሰባት ካብ ሃገሮም ወጺኦም ክጕዓዙ፡ ክሰርሑን ክነብሩን ስግኣት ይፈጥራሎም ኣለዋ” ኢሉ። ኣሜሪካን ሩስያን እሱራት ንምልውዋጥ ዲፕሎማስያዊ ዘተታት ከካይዳ ስለዝጸንሓ፡ ብሪትኒ ክንደይ ዓመታት’ያ ኣብ ሩስያ ክትእሰር ብሕጂ ዝርአ’ዩ ክኸውን። ገለ ማዕከናት ዜና ኣሜሪካ፡ ብምስግጋር ኣጽዋር ተኸሲሱ ኣብ ኣሜሪካ ተኣሲሩ ዝርከብ ሩስያዊ ቪክቶር ናብ ሩስያ ክርከብ ከምዝኽእል የጋውሓ ኣለዋ። ድሕሪ እቲ ብይን ወሃቢ ቃል ሃገራዊ ጸጥታ ዋይት ሃውስ ጆን ኪርቢ፡ ሩስያ ነቲ ብኣሜሪካ ዝቐረበ ንብሪትኒ ግሪነርን ምስኣ ተኣሲሩ ዝርከብ ኣሜሪካዊ ፓውል ወላን ዝምልክት ‘ዕቱብ እማመ’ ክትቅበሎ ጸዊዑ ኣሎ። “ኣዝዩ ዕቱብ እማመ’ዩ፡ ክቕበልዎ ኸኣ ንምሕጸን። ቅድሚ ሰሙናት ኢና ኣቕሪብናዮ ሽዕኡ’ውን ክቕበልዎ ነይርዎም” ኢሉ። ብሪትኒ ግሪነር ፍርዳ ምስ ሰምዐት “ግርህና ዝተሓወሶ ጌጋ ፈጺመ’የ፡ እንተዀነ ፍርድኹም መኸተምታ ህይወተይ ከይኸውን ተስፋ እገብር” ክትብል ተሰሚዓ። ንሳ ብተወሳኺ፡ ኣብ ቀይዲ ኣብ ዝኣተወትሉ ገበና ከምዘይተገለጸላን ምስ ጠበቓኣ ክትዘራረብ ዕድል ከመዘይተዋህባን ብምግላጽ፡ ምስቶም ቀየድታ ክትረዳዳእ ዝትርጕመላ ሰብ ስለዘይነበረ ብመተግበሪ [ኣፕሊኬሽን] ተሓጊዛ ክትርድኦም ከምዝተገደደት ንቤት ፍርዲ ገሊጻ።


ዩክረይን ንወተሃደራዊ ማእከል ዕሱብ ጕጅለ ዋግነር ደብዲባ

ዩክረይን ንቐንዲ ወተሃደራዊ ማእከል'ቲ ብዋግነር ዝፍለጥ ሕቡእ ዕሱብ ወተሃደራዊ ጕጅለ ሩስያ ብሚሳይል ከምዝደብደበት ጸብጻባት ሓቢሮም፡፡ ኣብ ማእከል ናይቲ ምስ ገበናት ኲናት ተኣሳሲሩ ዝለዓል ጕጅለ ዝወረደ ጕድኣት ግን ኣይተፈለጠን፡፡ ዋና ኣመሓዳሪ ግዝኣት ሉሃንስክ ከምዝሓበሮ፡ ሓደ ሩስያዊ ጋዜጠኛ ኣድራሻ ናይቲ ማእከል ድሕሪ ምዝርግሑ እዩ እቲ ምስጢራዊ ቦታ ተፈሊጡ፡፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ደጋፊ ሩስያ ዝዀነ ጋዜጠኛ ሰርገይ ስሬዳ፡ ስእልን ኣድራሻን ናይቲ ወተሃደራዊ ማእከል ኣብ ቴሌግራም ለጢፉ፡፡ ኣብቲ ኣብዚ እዋን ካብ ማሕበራዊ መራኸቢ ዝተደምሰሰ ስእሊ፡ ምልክት ኣብ ዘለዎ ኣብ ሉሃንስክ ዝርከብ ጎደና ፖፓስና፡ ሓሙሽተ ወተደራዊ ክዳን ዝተኸደኑ ሰባትን ይረኣዩ፡፡ ዋላ'ኳ ቢቢሲ ኣብ መንጎ እቶም ኣሳእልን እቲ መጥቃዕትን ዘሎ ርክብ ከረጋግጽ እንተዘይከኣለ፡ ኣመሓዳሪ ሰርሂ ሃይዳይ ግን ሓይልታት ዩክረይን ‘‘ሳላ ብሩስያዊ ጋዜጠኛ ዝተረኸበ ኣድራሻ ንቐንዲ ቤት ጽሕፈት ጸላኢ ወቒዖም’’ ብምባል ኣብ ቴሌግራም ጽሒፉ፡፡ ብተወሳኺ በቲ ዕዉት መጥቃዕቲ ቀንዲ ማእከል ዋግነር ከምዝዓነወን በዝሒ ዝሞቱ ንምፍላጥ ምጽራይ ይግበር ከምዘሎን ሓቢሩ፡፡ ጕጅለ ዋግነር፡ ብሩስያ ዝድገፉ ዕጡቓት ኣብ 2014 ንወታሃደራት ዩክረይን ብምድፋእ ንክረምያ ድሕሪ ምቍጽጻሮም እዩ ናብ ክረምያን ዞባ ዶንባስን ተዋፊሩ፡፡ ጕጅለታት ዋግነር ናብ ሶርያ፡ ሊብያ፡ ማሊን ማእከላይ ኣፍሪቃን እውን ተላኢኾም ነይሮም፡፡ ሩስያ ዋግነር ዝበሃል ጕጅለ ምህላዉ ዕላዊ ዘይገበረት ኰይና፡ ትካላት ስለያ ምዕራብ ግን እቲ ጕጅለ ምስ ቭላድሚር ፑቲንን ሰራዊቱን ቅርበት ምስዘለዎ የቭገኒ ፕሪጎዚን የተኣሳስርዎ፡፡ ፕሪጎዚን ልክዕ ከም ካልኦት ሰብመዚ ሩስያ ብምዕራባውያን ማዕቀብ ተገይሩሉ እዩ። ዋግነር ውልቀ ወተሃደራዊ ትካል ከምዝኾነ እዩ ዝፍለጥ። ምዕራባውያን ግን ንድልየት ሩስያ ዘፈጽም ብመንግስቲ ዝምወል ዕሱብ ጕጅለ ከምዝዀነ ይገልጹ። ብተደጋጋሚ ገበናት ኲናትን ጥሕሰት መሰላትን እውን ይኽሰስ እዩ። ካልእ ኮንቲኖክ ዝተባህለ ደጋፊ ሩስያ ጋዜጠኛ እውን፡ "ካብቶም ኣብ ፖፓስና ዝርከቡ ማእከላት ዋግነር ኣብ ሓዲኡ  መጥቃዕቲ ተፈጺሙ ኣሎ፡፡ ምንጪታ ዶንባስ ነዚ እዮም ዘረጋግጹ። ምናልባት ሮኬት ‘ሂማርስ’ ይኸውን፣ ምንጪታት ዩክረይን ፕሪጎዚን ከምዝተቐተለ ይጽብጽባ ኣለዋ፤ ንሕና ግን ኣየረጋገጽናን" ብምባል ኣብ ቴሌግራም ጽሒፉ። ኣብዚ እዋን ሓይልታት ዩክረይን፡ ካብ ዓውደ ኲናት ርሒቘም ዝርከቡ ዒላማታት ሩስያ ንምውቃዕ ዘኽእሎም ብሂማርስ ዝፍለጥ ሮኬት ኣሜሪካ ብበዝሒ ተዓጢቘም ከምዘለዉ እዩ ዝግለጽ። ኣባል ፓርላማ ዩክረይን ኦለክሲ ሆንቻረንኮ እውን፡ "ድሕሪ ሕጂ ማእከል ዋግነር ኣብ ፖፓስና ኣይክህሉን'ዩ፤ ምስጋና ንሂማርስን ሓይልታት ዩክረይንን" ክብል ኣብ ፈይስቡክ ጽሒፉ። ገለ ጸብጻባት ዩክረይን በቲ ኣብ ወርሒ ሓምለ ዩክሬናውያን ምሩኻት ኣብ ዝተኣሰሩሉ ቤት ማእሰርቲ ተፈጺሙ ብዙሓት ዝቐተለ መጥቃዕቲ፡ ንጕጅለ ዋግነር ተሓታቲ ይገብሩ፡፡ ሩስያ ግን መጥቃዕቲ ኦለኒቭካ ብሓይልታት ዩክረይን ከምዝተፈጸመ ትገልጽ፡፡