መጥቃዕቲ ነዳዲ ስዑዲ፡ ኣሜሪካ ስለምንታይ'ያ ነዳዲ ኣብ ትሕቲ ምድሪ ሓቢኣ ዘላ?

ኣብ ልዕሊ ትሕተ ቅርጺ ነዳዲ ስዑዲ ዓረብ፡ ድሕሪ ዝተኻየደ መጥቃዕታት፡ ሰበ ስልጣን ኣሜሪካ ንህጹጽ እዋን ተዓቊሩ ዘሎ ነዳዲ ክጥቀሙ ከም ዝኽእሉ ገሊጾም። ዋጋታት ነዳዲ ሰማይ ኣብ ዝዓረገሉ፡ ኣሜሪካ "እኹል ቀረብ ንምርግጋጽ" ነቲ ዓቊራቶ ዘላ ነዳዲ ክትጥቀመሉ ከም እትኽእል ፕረዚደንት ትራምፕ ብትዊተር ሓቢሩ። እቲ ኣብ ግዝኣታት ቴክሳስን ሎውሲያናን ኣብ ትሕቲ ምድሪ ኣብ ዝርከብ ናይ ጨው በዓትታት ተዓቊሩ ዘሎ ነዳዲ፡ ልዕሊ 640 ሚልዮን በርሚል እዩ። ኩሎም ዓለምለኻዊ ትካላት ጸዓት፡ ን90 መዓልትታት ዝኸውን ነዳዲ ዝዓቑሩ እኳ እንተኾኑ እዚ ናይ ኣሜሪካ ግና ካብ ዓለም ዝዓበየ እዩ። ፖለቲከኛታት ኣሜሪካ ነዳዲ ናይ ምዕቋር ሓሳብ፡ ኣብ ፈለማ 1970ታት፡ ሃገራት ማእከላይ ምብራቕ ኣብ ሰደድ ነዳዲ እገዳ ብምግባረን ዋጋታት ነዳዲ ሰማይ ምስ ተሰቕለ እዮም ኣበጊሰምዎ። ኢራን፡ ዒራቕ፡ ኩዌት፡ ቀጠርን፡ ስዑዲ ዓረብን ዝርከብወን ኣባላት 'ማሕበር ነዳዲ ዝሰዳ ሃገራት ዓረብ' ኣብቲ ኣብ መንጎ እስኤልን ኣዕራብን ኣብ 1973 ዝተኻየደ ኲናት፡ ኣሜሪካ ንእስራኤል ብምሕጋዛ፡ ነዳዲ ናብ ኣሜሪካ ምስዳድ ከልኪለን። እቲ ንሰለስተ ሰሙናት ዝተኻየደ ኲናት ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ ናይቲ ዓመት'ዩ ኣብቂዑ። እቲ ንኻልኦት ሃገራት'ውን ዕላማ ዝገበረ እገዳ ግና ክሳብ መጋቢት 1974 ብምቕጻሉ፡ ዋጋታት ነዳዲ ኣብ መላእ ዓለም ካብ 3 ናብ 12 ዶላር ንበርሚል ክብ ክብል ምኽንያት ኮይኑ። ባይቶ ኣሜሪካ ድማ ኣብ 1975 'ስትራተጅካዊ ክዙን ነዳዲ' ክህሉ ወሲኑ። ኣብዚ እዋን እቲ ነዳዲ ኣብ ቴክሳስን ሎውስያናን ዝርከቡ ኣርባዕተ ስፍራታት ዝኽዘን ዘሎ ኮይኑ፡ ነፍሲ ወከፎም ክሳብ ሓደ ኪሎሜተር ዝዝርጋሕ ካብ ጨው ዝተሰርሐ ብርክት ዝበሉ በዓትታት ኣለዎም። እዚ ኣገባብ ምኽዛን ነዳዲ፡ ካብቲ ኣብ ልዕሊ መሬት ዝግበር ምኽዛን ኣዝዩ ዝሓሰረን፡ ውሑስን እዩ። እቲ ዝዓበየ ኣብ ብራያን ሞንድ ጥቓ ፍሪ ፖርት ዝርከብ መኽዘን ክሳብ 254 ሚልዮን በርሚል ክሕዝ ይኽእል። ብመሰርት እቲ 13 መስከረም ዝተዘርግሐ ሓበሬታ እታ ሃገር 644.8 ሚልዮን በርሚል ነዳዲ ኣብቲ በዓትታት ዓቊራ ኣላ። ጸብጻባት ምምሕዳር ሓበሬታ ጸዓት ኣሜሪካ ከም ዘርእይዎ፡ ኣሜሪካውያን ንመዓልቲ 20.5 ሚልዮን በርሚል ነዳዲ የሕልኹ፡ በዚ መሰረት እቲ ክዙን ነታ ሃገር ን 31 መዓልትታት ከካይዳ ይኽእል። ብመሰረት እቲ ናይ 1975 ሕጊ፡ እቲ ተኸዚኑ ዘሎ ነዳዲ ኣብ ጥቕሚ ክውዕል እንተኾይኑ ቀረብ ጸዓት ብልዑል መጠን ምስ ዝሰናኸልን ፕረዘደንት እታ ሃገር ምስ ዘፍቅድን ጥራይ እዩ። እቲ ነዳዲ ብምልኡ ዘይተጻረየ ኮይኑ፡ ካብ መኽዘን ወጽዩ ናብ ዕዳጋ ክሳብ ዝቐርብ ክልተ ሳምንታት ክወስድ ይኽእል። እቲ ክዙን ነዳዲ፡ ቅድሚ ሕጂ ኣብ 2011 ብምኽንያት ቀውዒ ዓረብ፡ ቀረብ ነዳዲ ኣብ ዝተሰናኸለሉ እዋን ኣብ ጥቕሚ ውዒሉ ነይሩ።


ኣሜሪካ፡ "ንስዑዲ ዘጥቅዑ ድሮናትን ሚሳይላትን ካብ ኢራን ዝተበገሱ እዮም"

ነቲ ብቐዳም ኣብ ልዕሊ ትካላት ነዳዲ ስዑዲ ዓረብ ዓብዪ ዕንወት ዘውረደ መጥቃዕቲ ዝፈጸሙ፡ ተመራሕቲ ክሩዝ ሚሳይላትን ሰብኣልቦ ነፈርቲን ካብ ውሽጢ ኢራን ከም ዝተወንጨፉ ምርግጋጻ፡ ኣሜሪካ ገሊጻ። ሰብ መዚ ኣሜሪካ ንመራኸቢ ብዙሓን ኣብ ዝሃብዎ መብርሂ፡ እቲ መጥቃዕቲ ካብ ደቡባዊ ኢራን ኣብ ሰሜናዊ ጫፍ ናይቲ ወሽመጥ ከም ዝተወንጨፈ ሓቢሮም። ስርዓተ ምክልኻል ኣየር ስዑዲ ዓረብ ካብ የመን ዝመጽእ መጥቃዕቲ ንምክልኻል ናብ ደቡብ ኣንፊቱ ስለ ዝነበረ ነቶም በወገን ሰሜን ዝመጹ ሰብኣልቦ ነፈርትን ሚሳይላትን ከፍሽል ከም ዘይከኣለ እቶም ሰብመዚ ተዛሪቦም። ኢራን ኣብቲ ዓለምለኻዊ ቀረብ ነዳዲ፡ ቀውሲ ኣስዒቡ ዝርከብ መጥቃዕቲ ኢድ ከም ዘይብላ እያ ትገልጽ። ምስ ኢራን ዝውግኑ ዕጡቓት ሑቲ የመን፡ ነቲ ኣብ ልዕሊ ትካላት ነዳዲ ኣብቃይቕን ኹራይስን መጥቃዕቲ ዘካየዱ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ከም ዝወንጨፍዎም ይገልጹ። እቶም ዕጡቓት ቅድሚ ሕጂ'ውን ናብ ስዑዲ ዓረብ መጥቃዕቲ ዘካየዱ እኳ እንተኾኑ፡ ሰብመዚ ኣሜሪካ ብሰንበት ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ ግና፡ እቲ ሰብ ኣልቦ ነፈርትን ሚሳይላትን ካብ ኣንፈት ደቡብ ወይ ደቡባዊ ምዕራብ ምብጋሱ ከም ዘይኣምኑን ካብ ሰሜን ወይ ሰሜናዊ ምዕራብ ክኸውን ከም ዝኽእል ገሊጾም ነይሮም። ፕረዚደንት ኢራን ሓሰን ሩሓኒ ብወገኑ እቲ መጥቃዕቲ ግብረመልሲ ናይ ህዝቢ የመን ምዃኑ ተዛሪቡ። ድሕሪ እቲ መጥቃዕቲ፡ ዋጋታት ነዳዲ ብ 20% ወሲኹ'ኳ እንተነበረ፡ እቲ ሕጽረት ከምቲ ተሰጊእዎ ዝነበረ ብዘይምዃኑ ድሒሩ ወሪዱ እዩ። ሚኒስተር ጸዓት ስዑዲ ዓረብ ብሰሉስ ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ እቲ ጎዲሉ ዘሎ መጠን ፍርያት ኣብ መወዳእታ ናይዚ ወርሒ፡ ናብ ንቡር ከም ዝምለስ ገሊጹ።


ሱዳን ካብ መዝገብ ግብረሽበራ ኣመሪካ ክትወጽእ ሱዕዲ ዓረብ ጸዊዓ

ንግስነት ሱዕዲ ዓረብ፡ ንሱዳን ካብ መዝገብ "ሃገራት ደገፍቲ ግብረሽበራ" ኣመሪካ ንምውጻእ ትጽዕር ከም ዘላ ገሊጻ። እቲ መግለጺ፡ መራሕቲ ሱዳን ኣብ ርእሰከተማ ሪያድ ብምብጻሕ ምስ ንጉስ ሳልማን ድሕሪ ምርኻቦም'ዩ ተዋሂቡ። ኣቦመንበር፡ ልዑላዊ ቤት ምኽሪ ሱዳን ሌ/ጀነራል ዓብደልፋታሕ ዓብደልራሕማን ቡረሃንን፡ ቀዳማይ ሚኒስተር መሰጋገሪ መንግስቲ ዓብደላ ሓምዶክን ኣብ ሱዕዲ ዓረብ ምብጻሕ የካይዱ ኣለዉ። ሱዕዲ ዓረብ፡ ኣብ ሱዳን "ዓቢ ናይ ወፍሪ ፕሮጀክትታት ከትጅምር" ምዃናን፡ "ነቲ ዝነበረ'ውን ከተማሓይሽ" መደብ ከም ዘለዋን ኣፍሊጣ'ላ። ሱዳን ብወገና፡ ንሱዕዲ ኣብ "ዓለምለኻዊ መድረኻት ክትድግፋ" ቃል ከም ዝኣተወት፡ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ሱዕዲ ብትዊተር ኣብ ዘውጽኦ ሓበሬታ ገሊጹ። ሱዳን፡ ወፍሪ (ኢንቨስትመንት) ዘተባብዕ ሃዋሁ ንምፍጣር ክትሰርሕ ምዃናን፡ ሕርሻዊ ንጥፈታት ንምስፋሕ መደብ ከም ዘለዋን'ውን ካብቲ መግለጺ ንምርዳእ ተኻኢሉ። ኣብ መዝገብ ደገፍቲ ግብረሽበራ ሃገራት ምስፋራ፡ ናይ ልቓሕ ሕድገት ከይግበረላ ዝኽልክል ጥራይ ዘይኮነ፡ ካብ ዓለምለኻዊ ማዕከን ገንዘብ (IMF)ን ዓለማዊ ባንክን ልቓሕ ከይትረክብ'ውን ዝእግድ'ዩ። ፕረዚደንት ዑመር ኣልበሽር ካብ ስልጣን ድሕሪ ምውራዱ፡ ሱዕድን ኢማራት ዓረብን ናይ 3 ቢልዮን ዶላር ሓገዝ ንሱዳን ሂበን ኣለዋ። ኣብ መንጎ ሰራዊት ሱዳንን ተቓውምቲ ወገናት ብዝተበጽሐ ስምምዕ፡ ንሰለስተ ዓመት ዝጸንሕ ናይ መሰጋገሪ እዋን ተኣዊጁ ይርከብ። ስልጣን ናይቲ መሰጋገሪ እዋን'ውን ኣብ መንጎ ክልቲኡ ወገናት ተመቓሪሑ ይርከብ።


ኤርትራ ኣብ ትካላት ነዳዲ ስዑዲ ዓረብ ንዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ኮኒና

ሚኒስትሪ ዜና ኤርትራ ብ 16 መስከረም ዘውጽኦ መግለጺ፡ መንግስቲ ኤርትራ ነቲ ኣብ ልዕሊ ትሕተ ቅርጽታት ነዳዲ ስዑዲ ዓረብ ብቐዳም ዝተኻየደ መጥቃዕትታት ብትሪ ኮኒኑ። እቲ "ሓደገኛ" ምዃኑ ዝገለጾ ተግባር፡ ኣብቲ ዞባ ንዘሎ ተኣፋፊ ኩነታት ዘጋድድ ምዃኑ እቲ መግለጺ ሓቢሩ። ብኻልእ ወገን፡ ኣዛዚ ወትሃደራዊ ኪዳን ሓይልታት ሰሜን ኔቶ፡ ጀንስ ስቶልተንበርግ፡ እቲ መጥቃዕቲ ኣብቲ ዞባ ንዘሎ ወጥሪ ክጋደድ ከም ዝኽእል ተዛሪቡ። ንሱ ወሲኹ፡ ኢራን "ነቲ ዞባ ብምልኡ ተናውጽ" ምጽንሓ ገሊጹ። ኣሜሪካ፡ እቲ ብቀዳም ዝተኻየደ መጥቃዕትታት ዝሰዓቦ ዕንወት ዘርእይ፡ ካብ ሳተላይት ዝተረኽበ ስእልታት፡ ብሰኑይ ዘርጊሓ እያ። ፕረዚደንት ኢራን ሓሰን ሩሓኒ ግና እቲ መጥቃዕቲ ግብረመልሲ ናይ ህዝቢ የመን ምዃኑ ብምግላጽ ሃገሩ ኢድ ከም ዘይብላ ተዛሪቡ። ምስ ኢራን ዝምድና ዘለዎም ሓይልታት ሑቲ የመን፡ ሓላፍነት ናይቲ መጥቃዕቲ ወሲዶም ኣለው። ኣሜሪካ ግና፡ ሑቲ ክንድዚ ዝምዕባዩ መጥቃዕቲ ብዘይ ናይ ካልኦት ሓገዝ ከካይዱ ከም ዘይክእሉ ትገልጽ። እቲ ብስዑዲ ዝምራሕ፡ ኣብ የመን ኣንጻር ሑቲ ገጢሙ ዘሎ ወትሃደራዊ ኪዳን፡ እቲ ኣጽዋር ኢራን ንዕጡቓት ሑቲ ዘቐበለቶ ከምዝኾነ ይገልጽ። ኣዛዚ ኔቶ፡ ሚስተር ሰቶልተንበርግ "ኩሎም ወገናት፡ ካብ ከምዚ ዝበሉ፡ ንምሉእ እቲ ዞባ ኣሉታዊ ሳዕቤናት ካብ ዘለዎም መጥቃዕትታት ክቑጠቡ ንጽውዕ" ኢሉ።


ኲናት የመን፡ ስዑዲ ብእትመርሖ ልፍንቲ ብዝተፈጸመ መጥቃዕቲ 100 ሰባት ሞይቶም

ከም ሓበሬታ ዓለማዊ ኮሚተ ቀይሕ መስቀል፡ ስዑዲ እትመርሖ ልፍንቲ ኣብ ቤትማእሰርቲ የመን ድሕሪ ዝፈጸሞ መጥቃዕቲ፡ ልዕሊ 100 ሰባት ሞይቶም። ኣብ የመናዊት ከተማ ድሃማር ኣብ ዝርከብ ቤትማእሰርቲ ዘነጻጸረ መጥቃዕቲ ተፈጺሙ፡ ካልኦት 40 ብህይወት ዝተረፉ ከም ዘለው እቲ ማሕበር ይገልጽ። ንመንግስቲ የመን እትድግፍ ስዑዲ እትመርሖ ልፍንቲ ግን፡ ዝፈጸመቶ መጥቃዕቲ መዓስከራት ሰብ ኣልቦ ነፈርትን ሚሳይልን'ዩ ኣዕንዩ ይብል። ምስ ኢራን ርክብ ኣለዎም ዝብሃሉ ዓመጽቲ ሑቲ ንመንግስቲ የመንን ደገፍቱን ዝዋግኡ ዘለው ሓይልታት ኮይኖም፡ ቤትማእሰርቲ ኮይኑ ዘገልግል ዝነበረ ቦታ ከም ዘጥቅዐት ይገልጽ። ማሕበር ቀይሕ መስቀል ቅድም ኢሉ ኣብቲ ቤትማእሰርቲ ምብጻሕ ኣካይዱ ነይሩ። ሓላፊ ልኡኽ ማሕበር ቀይሕ መስቀል ኣብ የመን ፍራን ፎውክንስተን፡ ኣብቲ ቦታ ብህይወት ዝተረፉ ሰባት ይእክብ ምንባሩ ብምግላጽ፡ ካልኦት ናይ ምርካብ ዕድሉ ግን 'ጸቢብ' ምኻኑ ሓቢሩ። ፕሬዝደንት ዓብዱራቡሕ ማንሱር ሃዲን ካቢንኡን ብዕጡቓት ሑቲ ተደፊኦም ካብ ሰንዓ ካብ ዝወጽኡሉ 2015 ጀሚሩ፡ የመን ኣብ ኲናት እያ ዘላ። ስዑዲ ዓረብ ኣብቲ ዞባ ዝርከባ ሃገራት ብምትሕብባር ድማ ንፕሬዝደንት ሃዲ እናደገፈት መጺኣ ኣላ። እቲ ልፍንቲ ዳርጋ መዓልታዊ መጥቃዕቲ ኣየር ዝፍጽም ኮይኑ፡ ሑቲ ድማ ብተደጋጋሚ ናብ ስዑዲ ዓረብ ሚሳይል ይውንጭፍ። ኣብታ ሃገር ዝቕጽል ዘሎ ኲናት ሓድሕድ ግን፡ 80 ሚአታዊት ህዝቢ ብከቢድ ሰብኣዊ ቅልውላው ክጥቃዕ ገይሩ። ካብ 2016 ጀሚሩ፡ ልዕሊ 70 ሽሕ ሰባት ከም ዝሞቱ ይግመት ይብል ጸብጻብ ሕቡራት ሃገራት።


ኤርትራ እትርከበን ሃገራት ቀይሕ ባሕሪ ሓባራዊ ቤት ምኽሪ ክምስርታ ተሰማሚዐን

ትማሊ ሰኑይ ስዑዲ-ዓረብ እትመርሖ ኣኼባ ሚኒስተራት ወጻኢ ጒዳያት ንቀይሕ ባሕሪ ዝዳወባ ሃገራትን ወሽመጥ ዓደንን ኣብ ሪያድ ተኻይዱ። ኣብቲ ዝተኻየደ ኣኼባ፡ እተን ዝተሳተፋ ሃገራት፡ ሓደ ቤት ምኽሪ ከም ዝመስረታን፡ ቻርተር ናይቲ ቤት ምኽሪ ኣብቲ ኣኼባ ከም ዝጸደቐን ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ስዑዲ-ዓረብ ሓቢሩ። ብወገን ኤርትራ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣቶ ዑስማን ሳልሕ ዝመርሖ ጉጅለ ልኡኽ ኣብቲ ኣኼባ ከምዝተሳተፈ ሚኒስተር ዜና ኣቶ የማነ ገብረመስቀል ገሊጹ። ንጉስ ስዑዲ ሳልማን ቢን ዓብዱልዓዚዝ ምስ ሚኒስተራት ወጻኢ ጒዳያት ግብጺ፡ ዮርዳኖስ፡ ኤርትራ፡ የመን፡ ሱዳንን ሶማልያን ከምኡ'ውን ጂቡትን ኣብ ርያድ ከምዝተራኸበን፡ ምምስራት ናይቲ ቤት ምኽሪ ከም ዘሐጎሶን ገሊጹ። ብመሰረት ማዕከናት ዜና ስዑዲ ዓረብ፡ እቶም ሚኒስተራት ኣብ ዝምድናን ዞባዊ ምዕባለታትን ዘተኰረ ዘተ ከምዘካየዱን ከምኡ'ውን ኣብ ጸጥታ እቲ ዞባ ከምዝተመያየጡን ገሊጸን። እዚ ኣኼባ ሚኒስተራት ሃገራት ቀይሕ ባሕሪን ወሽመጥን ዓደንን፡ ኣመሪካ ንላዕለዋይ ኣዛዚ ፍሉይ ኣሃዱ እታ ሃገር ጀነራል ቃስም ሱሌማኒ ድሕሪ ምቕታላ'ዩ ዝካየድ ዘሎ። ድሕሪ ምቕታል ናይቲ ጀነራል፡ ማእከላይ ምብራቕ ኣብ ዝልዓለ ወጥሪ ኣትዩ ይርከብ። ሓያሎ መራሕቲ ኢራን፡ ንሞት ናይቲ ጀነራል ሕነ ክፈድዩ ከም ዝኾኑ ኣጠንቂቖም ኣለዉ። እቲ ናይ ኣየር መጥቃዕቲ ዝኣዘዘ ፕረዚደንት ኣመሪካ ዶናልድ ትራምፕ ብወገኑ፡ ኢራን ኣብ ልዕሊ ኣመሪካን ረብሓታታን ሕነ ክትፈዲ እንተፈቲና፡ ዝኸፍአ መጥቃዕቲ ክትጽበ ኣለዋ ብምባል፡ ባህላዊን ታሪኻውን ቅርስታታ ከይተረፈ ከም ዘይንሕፎም ኣጠንቂቑ'ሎ። ኢራን፡ ኣብ ዒራቕ፡ ሊባኖስ፡ የመን ከምኡ'ውን ሶርያ ምስ ዘለው ዕጡቓት ጉጅለታት ዘይብተኽ ምሕዝነት ክትምስርት በቒዓ ከምዘላ ይንገር። ስዑዲ ዓረብ እትርከበን ብዙሓት ሃገራት ዓረብ እውን ጽልዋ ኢራን ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ንኽድረት ምስ ኣመሪካ ሓቢረን ክሰርሓ ጸኒሓን እየን። ብሰንኩ፡ ድማ ስዑዲ እትርከበን ሓያሎ ሃገራት ወታሃደራዊ ኪዳን ብምምስራት ነቶም ንገለ ክፋል የመን ተቖጻጺሮም ዝርከቡ፡ ብኢራን ይድገፉ'ዮም ዝበሃለሎም ጉጅለ ሑቲ ንምድምሳስ ኣብ የመን ወታሃደራዊ ምትእትታው ክገብረ ጸኒሐን ኣለዋ። ኤርትራውን ነቲ ወታሃደራዊ ኪዳን ምሉእ ደገፋ ብምሃብ፡ ነቲ ኣብ የመን ክካየድ ዝጸንሐ ወታሃደራዊ ስሪሒታት ንምሕጋዝ ኣብ ከባቢ ወደባዊት ከተማ ዓሰብ ናይ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ወታሃደራዊ መዓስከር ሕቡራት ኣአንጊዳ ኣላ። ምምስራት ናይዚ ቤት ምኽሪ ድማ፡ ምስዚ ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ተፈጢሩ ዘሎ ሓድሽ ወጥሪ ዝተሳሰር ክኸውን ከም ዝኽእልን፡ ነቲ ኢራን ትሓስቦ ዘላ ሕነ ናይ ምፍዳይ ሃቐናታት ኣቐዲምካ ንምክልኻል ዝዓለመ ይመስል ክብሉ ተንተንቲ ፖለቲካ ናይቲ ዞባ ይግምቱ።


ስለ ምንታይ መንግስቲ ኤርትራ ብተደጋጋሚ ንቐጠርን ሱዳንን ይኸስስ?

ሰውራ ኤርትራ ኣብ ዝጀመረሉ፡ እቲ ንኢትዮጵያ ከም ሓንቲ 'ደሴት ክርስቲያን' ገይሩ ዝሓስብ ዝነበረ ሃጸያዊ ስርዓት ሃይለስላሰ፡ ነቲ ኣብ ምድሪ ኤርትራ ፈኸም ዝብል ዝነበረ ሰውራ 'እስላማዊ ምንቅስቓስ' ብምባል ተነጽሎ ክፈጥረሉ ይጽዕር ነይሩ። ኢትዮጵያ፡ ንሰዓብቲ ሃይማኖታዊ መራሒ ነብዪ መሓመድ ዕቑባ ብምሃባ ምስ ሃገራት አዕራብ ዲፕሎማሲያዊ ዝምድና ክትሃንጽ ብፍላይ ምስ ስዑዲ ዓረብ ከኣ ካብ ነዊሕ ንግዳዊ ምትእሰሳር ከተማዕብል ሓጊዙዋ እዩ። ይኹን እምበር ብፍላይ ኣብ ዝሓለፈ 20 ዓመታት ዝያዳ ርክባ ምስ ኤስያን ኤውሮጳን እዩ ነይሩ። ድሕሪ ለውጢ ሚያዝያ 2018፡ ዕርቀ ሰላም ኢትዮ ኤርትራ፡ ኢሳይያስን ኣቢይን ኣብ ስዑድን ኢሜሬትን ኒሻን ተሸሊሞም። በዚ ድማ እተን ሃገራት ኣብ ጉዳይ ሰላም ፍሉይ ተራ ከምዘለወን ተራእዩ። ኢትዮጵያ ብማይ ናይልን ህንጸት ግድብ ሕዳሰን ምስ ግብጺ ዘየሰማምዕ ነገር እኳ እንተጸንሓን እንተለዋን እቲ ጉዳይ ብመንጎኝነት ኣመሪካ ኣብ ዘተን ልዝብን ይርከብ ብስምምዕ ክዓርፍ ከኣ ኣብ ተስፋ እዩ። ሓርነታውያን ውድባት ጀብሃን ሻዕብያን ካብ እዋን ብረታዊ ቃልሲ ኣትሒዘን ምስ ዝተፈላለያ ሃገራት አዕራብ፡ ግብጺ፡ ሶርያ፡ ዒራቕ፡ የመን፡ ቐጠርን ካልኦትን ሓንሳብ ዝመውቕ ሓንሳብ ዝዝሕል ዝምድና ጸኒሑወን እዩ። ድሕሪ ኩናት ዶባት 1998-2000ን፡ ሕንገዳ ብይን ኮሚሽን ዶባት ብኢትዮጵያን፡ ብከበባ ተጻብኦ ዝተቐርቀረት ኤርትራ ኣብ ዶባት ምስ ጂቡቲ ተዋጊኣ እገዳ ምስተገብረላ፡ ሃገረ ቐጠር ከኣ ከም መሓዛ ክልቲአን ሃገራት ኣብቲ ዘሰሓሕብ ቦታ ወተሃደራታ ኣስፊራ ክትሽምግል ጽዒራ። ኣብ 2015 ወጥሪ ሃገራት ወሽመጥ ኣጋጢሙ ስዑድን ኢሜራትን ኣንጻር ቐጠር ምስ ወገና፡ እተን መሓዙት ቐጠር ዝነበራ ኤርትራን ጂቡቲን ስዑዲ ምስ እትመርሖ ሓይልታት ልፍንቲ ወጊነን። ቐጠር ከኣ ነቲ ኣብ ኣጻምእ ኣስፊራቶ ዝነበረት ዓቃቢ ሰላም ሰራዊታ ስሒባ ተኣልያ። ፖሎቲካዊ ለውጢ ኣብ ኢትዮጵያ ቅድሚ ለውጢ 2018 ኢትዮጵያ፡ ብምብራቕን ምዕራብን ምስ ቀይሕ ባሕሪ ዝዳወባ ሃገራት ኣብ ክልተ ቐጽሪ እየን ነይረን። ስዑዲ፡ ግብጺ፡ ጂቡቲ፡ ኤርትራ፡ የመን ምስ ስዑዲን ኢማራትን ዝመርሐኦ ልፍንቲ፡ ሱዳን ከኣ ምስተን ኣብ ቀይሕ ባሕሪ እጃም ዘይብለን ቐጠርን ቱርክን ከኣ ኣብቲ ኻልእ ቑጽሪ ነይረን። እቲ ለውጢ ቅድሚ ምኽሳቱ ግን ሱዳን፡ ኢትዮጵያን ቐጠርን ብወገን ምዕራብ ንኤርትራ ይህድደኣ ከምዘለዋ መንግስቲ ኤርትራ መግለጺ ኣውጺኡ ነይሩ። ምስ ምምጻእ ኣቢይ ኣሕመድ ግን እቲ ኩነታት ተቐያይሩ። ኣይዶንጎየን ዑመር ኣልበሺር ካብ ስልጣኑ ተዓልዩ። ወጥሪ ዶባት ኢትዮ ኤርትራ ከኣ ተፈቲሑ። ብድሕሪ'ዚ ኹሉ'ዩ እምበኣር መንግስቲ ኤርትራ፡ ኣብ ዓመተ 2019 ጥራሕ ንቐጠር ሱዳንን ቱርክን ዝኸስስ ተደጋጋሚ መግለጺ ዘውጸአ። እቲ ብረቡዕ 3 ሚያዚያ 2019 ዝወጽአ መግለጺ ንኣብነት፡ ቐጠርን ሱዳንን ኣንጻራ ኤርትራ ዝቐንዐ ሓባራዊ አዕናዊ ተግባራት ይሰርሓን ቱርኪ ከኣ ተሳስዮን ምህላዋን ይሕብር። እዘን ሃገራት [ብፍላይ ቱርኪ]፡ ኣብ ሱዳን ዝመደበሩ እስላማዊ ቤት ምኽሪ [መጅሊስ ሹራ ራቢጣ ዑላማእ ኤሪትሪያ] ብምድጋፍ፡ ንኤርትራ ንምንዕዓብ ይንቀሳቐሳ ከም ዘለዋ ይገልጽ።  ሱዳን ግን ሽዑ  ንሽዑ እያ ኣሉታ ሂባትሉ። ብድሕሪ'ዚ እውን ቐጠርን 'መሻርኽታን' ሰላም እቲ ዞባ ንምዝራግ ትሰርሕ ምህላዋ፡ ንፖለቲካውያን መራሕቲ ተቓወምቲ ስርዓት ኤርትራን መንእሰያትን መሳርዖም ብምውድዳብ ንክንዓዓቡ ከምእትድግፎም፤ ኣብ ርእሰኡ፡ ቐጠር ንሰበስልጣን መንግስቲ ኤርትራ ንምቕንጻል ስልጠናታት ትህብን ጉጅለታት ናዕቢ ትውድብ ምህላዋን ይኸስስ። ይኹን እምበር ቐጠር ምስ ኣብ ኤርትራ ዘለው ጉጅለታት ዝኾነ ዓይነት ርክብ ከም ዘይብላ ብምግላጽ፡ እቲ ክሲ 'ሓሶት'ዩ' ክትብል ነጺጋቶ። ብተወሳኺ፡ ንኣምባሳደር ኤርትራ ዓሊ ኢብራሂም ኣሕመድ ጸዊዓ፡ ነቶም ዝቐረቡ ክሲታት ዝነጽግ ሰነድ ንመንግስቲ ኤርትራ ኣረኪባ። ዝምድና ኤርትራን ቐጠርን መዓስ እዩ ክሕርፍፍ ጀሚሩ ስለምንታይ እያ ግን ኤርትራ ብተደጋጋሚ ነዘን ሃገራት ትኸሰን ዘላ? ስለምንታይ'ከ ሕጂ? ዝምድና ኤርትራን ቐጠርን መዓስ እዩ ክሕርፍፍ ጀሚሩ? ዝብል ሕቶ ምላሽ ዘድልዮ እዩ። ተንታኒ ዞባ ምብራቕ ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕን ዓብዱልራሕማድ ሰይድ ኣቡሓሽም ከምኡ'ውን ሓላፊ ማእከል ኣፍሪካን ፕሮግረስን ተንታኒ ፖለቲካን ዓሊ ህንዲ እዚ ዝስዕብ መብርሂ ሂቦምሉ ኣለው። ኣብ ሓደ እዋን፡ ዝምድና ቐጠርን ኤርትራን ድሙቕ ነይሩ። ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ እውን ብተደጋጋሚ ናብ ቐጠር ይገይሽ ነይሩ። ዕርክነት መንግስታት እተን ሃገራት ምውቕ ብምንባሩ ተኸታተልቲ ፖለቲካዊ ጉዳያት እቲ ዞባ ይዛረቡሉ። መንግስቲ ኤርትራ ኣብ 2006 ንተቓወምቲ ምብራቕ ሱዳንን መንግስቲ ሱዳንን ዓሪቑ። እቲ ዕዉት ዕርቂ ከኣ ደገፍ ሃገረ ቐጠር ከምዝነበሮን ካብኡ ብምብጋስ ንዶባዊ ግጭት 2008 ኤርትራን ጅቡትን ንምዕራቕ ተበግሶ ከምዝወሰደት ሓላፊ ማእከል ኣፍሪካን ፕሮግረስን ዓሊ ህንዲ ይገልጽ። ኣብ 2015 ኣመሪካን ምዕራብን ዝደገፈኦ፡ ብኢራን ይድገፍ'ዩ ንዝበሃል ዕጡቕ ጉጅለ ሑቲ ንምድምሳስ ልፍንቲ ወፍሪ አዕራብ መሰበገሳ ኤርትራ ናብ ስዑዲ ዘምቢላ። ኣብ ሰነ 2017 ስዑድን ኢሜሬትን ዝርከበአን ሃገራት ወሽመጥ ኣንጻር ቐጠር እገዳ ምስ ኣወጃ ኤርትራን ጂቡቲን ምስ ቐጠር በቲኸን። ሰላም ኤርትራን ጂቡትን ከተኽብር ሰራዊታ ኣብ ሕዱድ ኣስፊራ ዝነበረት ቐጠር ከኣ ወተሃደራታ ሒዛ ተኣልያ። ዝምድና ቐጠርን ኤርትራን ብኡ ተበላሽዩ ይብል ተንታኒ ዞባ ፖለቲካ ዓብዱልራሕማን ሰይድ ኣቡሓሽም። ኣባል ልፍንቲ ዓረብ ኢሜሬት፡ ኣብ ዓሰብ መዓስከር ሰሪታ ብባሕርን ሰማይን ንሰንዓን ሑደይዳን ክትወፍር ተፈቒዱላ። መንግስቲ ኤርትራ ከኣ ኣምሳይኡ ብኽራይ ክረኽቦ ዝኽእል ረብሓ ከምዝህሉ እቶም ተንተንቲ ይዛረቡ። ቐጠር፡ ነቲ ኣብ የመን ዝፍጸም መጥቃዕቲ ስለዘይደገፈት፡ ስዑድን ኢማራትን ዝርከብአን ሓደ ሓደ ሃገራት ወሽመጥ፡ ቐጠርን'ሙስሊም ብራዘርሁድ' ትድግፍ እያ ብምባል ናይ ምድርን ሰማይን እገዳታት ምስ ገበራላ  ቱርኪ ምስ ቐጠር ወጊና። ዝምድና ኤርትራን ቐጠርን ከኣ ሓርፊፉ። እንተኾነ  ድሕሪ ናይ ክልተ ዓመትን መንፍቕን ከበባ፡ ኣብ ዝሓለፈ ቕንያት ስዑዲያ ምስ ቐጠር ዝምድናኣ ንምምሕያሽ ርክባት ጀሚራ ምህላዋን እቲ ርክብ ንኢመራታውያን ከምዘየሐጎሶም ኣቡሃሺም ይገልጽ። ድሕሪ ለውጢ ሚያዝያ 2018 ዕርቀ ሰላም ኢትዮ ኤርትራ ተጋሂዱ። ዝምድና ሱዳንን ኤርትራን ተመሓይሹ ክነሱ መንግስቲ ኤርትራ ኣንጻር ቐጠር ተደጋገሚ ክሲ ምቕራቡ ግን እንታይ ክኸውን ይኽእል ንዝብል ሕቶ ተንተንቲ ፖለቲካ እቲ ዞባ ምናልባት ንዕርቂ ዝእምት ቆላሕታን ኣቓልቦን ዝሓትት ክኸውን ይኽእል'ዩ ዝብል ግምቶም ብምቕማጥ ጽባሕ ንግሆ እንታይ ክምዕብል ከምዝኽእል ግዜ ከርእየና እዩ ይብሉ። ቐጠር፡ ዓብላልነት ስዑድን ኢመራትን ንምምካት ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ጽልዋኣ ንምስፋሕ ንእስላማዊ ክንፊ 'ብራዘርሁድ' ብምድጋፋ ናታ ዓቕሚ ንምድልዳል ብዙሕ ሜላታት ትጥቀም ምንባራ ይዛረብ ዓሊ ህንዲ። ኣብ 2011 ብቐጠር ዝድገፍ ኣኽዋን ኣልሙስሊሚን ብቀውዒ ሰውራ ኣብ ግብጺ ስልጣን ምስ ሓዘን ምስ እስላማዊ ሰልፊ ኤርትራ ክራኸብ ምስ ጀመረን ኤርትራ ከምዘይተሓጎሰትን፤ ኣብቲ ብስርሒት ፎርቶ ዝፍለጥ ጻውዒት ትግባረ ቅዋምን ለውጥን 2013 ናይ ቐጠር ኢድ ነይሩዎ ክኸውን ይኽእል እዩ ተባሂሉ ከምዝጥርጠር ይገልጽ ኣቶ ዓሊ። እንተኾነ ኣብቲ ስርሒት ኢድ ቐጠር ምንባሩን ዘይምንባሩን ምንም መረጋገጺ ኣይተረኽበን። በቲ ሓደ ሸነኽ ኤርትራ፡ ኣብ ዞባ ሃገራት ዓረብ ካብ ዘለውዋ ኤምባሲታት እቲ ኣብ ቐጠር ዘሎ ዝዓበየ ምዃኑን፤ ቐጠር ኣንጻር መንግስቲ ኤርትራ ናይ ተጻብኦ ስጉምቲ ክትወስድ ትኽእል እያ ዝብል እምነት ከምዘይብሉ ይዛረብ። ኣብዚ እዋን እዚ ብፍላይ  ዑጡቓት ሑቲ ምስ ስዑዲ፡ ስዑዲ ከኣ ምስ ቐጠር ዝርርብ ጀሚሮም ብምህላዎም እቲ ዞባ ካብ ጎንጽን ኩናትን ናብ ሰላም ገጹ ይዝንብል ብምህላው እቲ ናይ ምጥልላፍ ፖለቲካ ክሃስስ ከምዝኽእል ይግምቱ እቶም ተንተንቲ። ብተወሳኺ ኢትዮጵያ ዘይከምቅድሚ ሕጂ ምስ ሃገራት ዓረብ ጥቡቕ ዝምድና ትምስርት ኣላ። ምስ ሕቡራት ዓረብ ኢመራት ክሳብ ወተሃደራዊ ስምምዕ ተፈራሪማ ኣላ። ኣብ ዕርቀ ሰላም መሰጋገሪ መንግስቲ ሱዳን ዝነኣድ ተራ ከምዝነበራ ይዝረብ እዩ። ምስ ስዑዲ እውን ምዉቕ ዝምድና ይምዕብል ኣሎ። ስዑድን ኢሜረትን ኣብ ዕርቀ ሰላም ኢትዮ-ኤርትራ ኢድ ከምዘለወን ስለዝንገር ንዕርቀ ሰላም ኢትዮ ኤርትራ እውን ጽላል እዩ። ምናልባት እውን እቲ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ቐጠር ዘቕርቦ ዘሎ ክስታት እታ ንኤርትራ ናይ ወደባትን መዓስከራትን ክራይ እትኸፍል ኢሜሬት ትደፋፍኦ እውን ክኸውን ይኽእል እዩ ይብል ዓብደራሕማን። እታ ንፖሊሲ ቐጠር እትድግፍ ማዕከን ተሌቪዥን ኣልጀዚራ ኣብ ዝተፈላለየ እዋን ንሓንሳብ እውን ሓቅታቱ ዘይተረጋገጸ ንኤርትራ ዝኸስስ ዜና ትፍኑ ብምንባራ ኤርትራ ነቲ ተግባር ከም ምንዕዓብ ክትርእዮ ከምእትኽእል እቶም ተንተንቲ ርእይተኦም የቐምጡ። ኣብቲ ዞባ ዘለዋ ሃገራት ንኣልጄዚራ ከም ዝፈርሕኣ ዝዛረብ ሓላፊ ማእከል ኣፍሪካን ፕሮግረስን ተንታኒ ፖለቲካን ዓሊ ህንዲ፡ "መንግስቲ ኤርትራ ጸገማት ምብራቕ ሱዳን ክትኣልዩ እንተደሊኹም ንዓይ ሓዙ ብምባል፤ እቲ ዕርቂ ምስ ኣፈጸሞ ኤርትራ ዲፕሎማሲያዊ ጸብለልትነት ነይሩዋ። ሕጂ እውን ኣብ መዳያት ዲፕሎማሲ ስፍርኡ ንምትዕርራይን ብኡ ዝርከብ ረብሓ ንምርግጋጽን ዝገብሮ ዘሎን ክኸውን ይኽእል እዩ ይብል ዓሊ ህንዲ።


ስዑዲ ዓረብ ፈላማይ ውድድር ቅልስ (ረስሊንግ) ደቂኣንስትዮ አአንጊዳ

ስዑዲ ዓረብ፡ ፈላማይ ዘመናዊ ውድድር ቅልስ ደቂኣንስትዮ (ረስሊንግ) አአንጊዳ፤ እዚ ፍጻመ እታ ሃገር ኣብ ዓውዲ መዘናግዒ ዘለዋ ስጡም ሕግታት ዘፍኩስ ስጉሚ እዩ። እቲ ኣብ ሪያድ ዝተኻየደ ውድድር፡ ኣብ ዓለም ለኻዊ ውድድር ረስሊንግ (WWE) ስሙያት ዝኾና ናታልያን፡ ሌሴ ኢቫንስን ዝተራኸባሉ ነይሩ። ክልቲአን ተጋጠምቲ፡ ቅድሚ ሕዚ ይኽደንኦ ካብ ዝነበረ ቅዲ ብዝተፈለየ፡ ምሉእ ነብሰን ዝሽፍን ክዳንን ናይ ላዕሊ ካናቲራን ተኸዲነን እየን፡ ተቓሊሰን። ስዑዲ ዓረብ ንደቂኣንስትዮ ደቛሲ (ዓፋኒ) ሕጊ ካብ ዘለወን ሃገራት እታ ቀንዲ ከምዝኾነት ክግለጽ ጸኒሑ እዩ። ኣብዚ ቀረባ ዓመታት ድማ፡ ነዚ ኣብ ዓለም ዘለዋ ሕማቕ ምስሊ ንምዕራይ፡ ምምሕያሽ ትገብር ኣላ። መንግስቲ እታ ሃገር፡ ደቂ ኣንስትዮ መኪና ንከይዝውራ ንነዊሕ ዓመታት ይኽልክል ንዝነበረ ሕጊ፡ ኣብ 2018 እዩ ኣልዩዎ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ነሓሰ'ውን፡ ደቂ ኣንስትዮ ስዑዲ ዓረብ፡ ብዘይ ፍቃድ ወዲ ተባዕታይን መጕዚትን ንክጓዓዛ፣ ፓስፖርት ክወሃባን፡ ብዘይፍቓድ ወዲ ተባዕታይ  ካብታ ሃገር ብነጻነት ክወጻን ክንቀሳቐሳን ምፍቃዱ ይዝከር። ይኹን'ምበር ሕዚ'ውን ደቂ ኣንስትዮ እታ ሃገር፡ ኣብ ትሕቲ ብርክት ዝበሉ ቀየድቲ ሕግታት እየን ዝነብራ። እዚ ለውጢ ንክመጽእ ንመሰል ደቂኣንስትዮ ዝተሓለቓ ብርክት ዝበላ ንጡፋት'ውን፡ ተኣሲረንን ተኸሲሰንን እየን። ገሊአን'ውን ብዘይ መረዳእታ፡ ኣብ ቤት-ማእሰርቲ ከምዝተሳቐያ ይግለጽ። እዚ ብሓሙስ፡ ኣብ ሪያድ ዓለም-ለኻዊ ስታድየም 'ኪንግ ፋኣድ ዝተኻየደ ግጥም፡ ኣካል እቲ ብዓለም-ለኻዊ ውድድር ቅልስ (ረስሊንግ WWE) ዝካየድ እዩ። ዓለም-ለኻዊ ስታድየም 'ኪንግ ፋኣድ 68 ሽሕ ተመልከትቲ የአንግድ። ብተወሳኺ ሻምፒየን ጉስጢት ነበር ታይሰን ፌሪ፡ ምስ ብራውን ስትሮውማን ገጢሙ ተዓዊቱ። ምስ ሌሴ ኢቫንስ ዝተቓለሰት ናታልያ እውን፡ ተዓዋቲት ናይዚ ውድድር ኮይና። ድሕሪ እዚ ግጥም፡  ክልቲአን ተቓለስቲ፡ ምስ ደቂኣንስትዮ ኣድነቕተን ብምትሕቑቛፍ፡ ስእሊ ተሳኢለን እየን። ሌሲ ኤቫንስ ናብቲ ውድድር ቅድሚ ምእታዋ፡ "ንዓለም-ለኻዊ ውድድር ቅልስ (ረስሊንግ፡ WWE) ክፍርም ከለኹ፡ ብዝኸኣልክዎ ንዓለምን ንሰባትን ንምጽላው እዩ ነይሩ ዕላማይ፡ በብዕለቱ ድማ ንሰርሕ ኣለና" ክትብል ኣብ ትዊተር ጽሒፋ ነይራ። ናታልያ ብወገና፡ ቅድሚ እቲ ውድድር "ዓለም ክርእየና እዩ። ጽባሕ ኣብ ዝካየድ ዓለም-ለኻዊ ውድድር ረስሊንግ፡ ንምድብ ደቂ ኣንስትዮ ወኪለ ስለዝሳተፍ ኩርዓት እስመዓኒ" ብምባል መጋጥምታ ሌሲ፡ ነቲ ውድድር ክትዳሎ ኣብ ትዊተር ጽሒፋ ነይራ። ምስ ሺሳሮ፡ ዝገጥም ስዑዳዊ ተቓላሳይ (wrestler) መንሱር ድማ፡ ደቂ ኣንስትዮ ኣባላት ስድርኡ፡ ነቲ ውድድር ብቐጥታ ንምክትታል ከምዝተሃንጠዋ ብምሕባር፡ ቅልስ ክጅምር እንከሎ፡ ብዙሓት ሰባት 'ደቂኣንስትዮ ኣብዚ ዝወዳደራ'ዶ ይመስለካ?' ዝብል ሕቶ የቕርብሉ ምንባሮም ተዛሪቡ። "ርግፀኛ  እየ ነይረ፡ ምኽንያቱ ኣብዚ ክዓቢ ከለኹ፡ ኣብ ደቂኣንስትዮን ደቂተባዕትዮን ዝነበረ ኣመለኻኽታ፡ ድሩት እዩ ነይሩ፤  ኣብ ስታድየም ብሓደ ኮፍ ኢልካ ስፖርት ምርኣይ እሞ ኣይንቡርን። ሕዚ ግና መኪና ዝዝውራ ደቂኣንስትዮ ኣለዋና። ተመሊሰ ብዝመጻእኹ ቁጽሪ፡ ኣብዛ ሃገር ዝርእዮም ለውጥታት ኣዝዮም ብዙሓት እዮም፤ ኣብዚ ተዋዳዳራይ ብምዃነይ ድማ ኩርዓት እስመዓኒ" ኢሉ መንሱር።


ልዕሊ 30 ሽሕ ኢትዮጵያውያን ኣብ ስዑዲ ዓረብ ኣብ ዘስካሕክሕ ኩነታት ማእሰርቲ ይርከቡ - ኣምነስቲ

ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል፡ ኣብ ስዑዲ ዓረብ ሕጋዊ መንበሪ ፍቓድ የብሎምን ዝተብሃሉ ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ኢትዮጵያውያን ስደተኛታት ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ልዕሊ ዓቐን ተዳጒኖም ኣብ ሕሰም ከምዝርከቡ ኣፍሊጡ። እቲ ዓለምለኻዊ ተጣባቒ ሰብኣዊ መሰላት፡ እቶም ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝርከቡ ኢትዮጵያውያን ስደተኛታት ልዕሊ 30 ሽሕ ከምዝኾኑ ኣመልኪቱ። ብተወሳኺ፡ ሰበ ስልጣን ስዑዲ ዓረብ "ኣማኢት ኣሽሓት ኢትዮጵያውያን ንዘይተወሰነ እዋን ብኢሰብኣውን ጨካንን ኣተሓሕዛ ድሕሪ ምእሳሮም ናብ ሃገሮም ክምለሱ ከገድድ እዮም" ክብል'ውን ገሊጹ። ኢትዮጵያውያን ሕጋዊ መንበሪ ፍቓድ ስለዘይብሎም ከምዝሳቐዩን፡ እዚ ኩነታት ድማ በቲ "ጨቋኒ" ስርዓት ስዑዲ ዓረብ ምልመላ ሰራሕተኛታት 'ካፋላ' ከም ዝተጋደደ ድማ ኣመልኪቱ። ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል፡ ኣብ ጸብጻቡ፡ እቶም ደቂ ተባዕትዮ፡ ደቂ ኣንስትዮን ህጻናትን ስደተኛታት ብዘይፍቓዶም ኣብ ኣል-ካራጅን ኣል-ሹማይሲን ኣብ ዝበሃሉ ልዕሊ ዓቐን ጽዑቕ ኣብያተ ማእሰርቲ ይእሰሩ ከምዘለዉ ሓቢሩ። ሓላፊት ዞባ ማእከላይ ምብራቕን ሰሜን ኣፍሪቃን ትካል ተጣባቒ ሰብኣዊ መሰላት ሄባ ሞራየፍ፡ ኣብ ዝሓለፉ ሓሙሽተ ዓመታት ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ኢትዮጵያውያን ስደተኛታት ኣብ ስዑዲ ዓረብ ዘስካሕክሕ ኩነታት ከምዝሓለፉ ብምግላጽ፡ "ብዙሓት ካብኣቶም ከቢድን ነባሪን ኣካላውን ኣእምሮኣውን ጸገማት ኣጋጢምዎም'ዩ" ኢላ። "ኣብዚ ሕዚ እዋን ልዕሊ 30 ሽሕ ኢትዮጵያውያን ኣብ ተመሳሳሊ ኩነታት ተታሒዞም ተመሳሳሊ ዕጫ የጋጥሞም ኣሎ። ሓደ ሰብ ሕጋዊ ሰነድ የብሉን ማለት ሰብኣዊ መሰሉ ይኽልከል ማለት ኣይኮነን" ትብል ሄባ። ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል፡ ኣብ ዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ዝተፈጸመ ስቅያትን ብውሕዱ 10 ሞት ስደተኛታትን ክምርምሩ ንሰበስልጣን ስዑዲ ዓረብ ሓቲቱ። ንዝሓለፉ ሓሙሽተ ዓመታት ሰበስልጣን ስዑዲ ዓረብ ብዘይ መንበሪ ሰነድ ኣብታ ሃገር ዝርከቡ ስደተኛ ሰራሕተኛታት ኣሲሮም ናብ ኢትዮጵያ ንምምላስ ጎስጓስ ከካይዱ ጸኒሖም እዮም። ሰነዳት ዘይብሎም ወጻእተኛ ሰራሕተኛታት ኣብ ትሕቲ "ጨቋኒ ስርዓት ስዑዲ ካፋላ" ሕጋውያን ክኾኑ ኣይፍቀደሎምን እዩ። ብተወሳኺ ካብቶም ሕጋዊ ሰነዳት ሒዞም ዘሳቕይዎም ኣስራሕቲ ዘምልጡ ሰራሕተኛታት እንተኾይኖም ሕጋዊነቶም ከምዝስእኑ ይፍለጥ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብስዑዲ ዓረብ 10 ሚልዮን ስደተኛታት ሰራሕተኛታት ከምዘለዉ ዘመልከተት ኣምነስቲ፡ ብፍላይ ንመከራ ተቓላዕቲ እዮም ንዝበሎም ኢትዮጵያውያን ትኹረት ሂቡ ይሰርሕ ከምዘሎ ኣፍሊጡ። ብተወሳኺ መንግስታት ኢትዮጵያን ስዑዲ ዓረብን ኣብ 2022 ብውሕዱ 100 ሽሕ ኢትዮጵያውያን ደቂ ተባዕትዮ፡ ደቂ ኣንስትዮን ህጻናትን ናብ ሃገሮም ንምምላስ መደብ ከምዘለዎም እቲ መግለጺ ኣመልኪቱ። ስዑዲ ዓረብ፡ ሓንቲ ካብተን ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ብዙሓት ኢትዮጵያውያን ዝሓሸ ስራሕን ናብራን ንምድላይ ብሓደገኛ መንገዲ ዝስደዱለን ሃገራት ኮይና፡ ብዘይካ’ቲ ኣብ መንገዶም ዘጋጥሞም ሓደጋታት፡ እቶም ስደተኛታት ኣብ መዕለቢኦም’ውን ጸገማት የጋጥሞም እዩ። ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ኢትዮጵያውያን ኣብ ባሕሪ ከምዝጠሓሉ፡ ብነጋዶን ሓለውቲ ዶባትን ከምዝተቐትሉን ብዘይሕጋዊ መንገዲ ብሓደገኛ ባሕርን በረኻታትን እናተጓዕዙ ብጥሜትን ጽምእን ከምዝሞቱን ክግለጽ ጸኒሑ’ዩ።


ብሰንኪ ዓሌታዊ ጸርፊ ዝተቛረፀ ኣኼባ ላዕለዋይ ባይቶ

ኣብ ሞንጎ ኣኼባ ላዕለዋይ ባይቶ ፈረንሳ፡  ማርተን ቢሎንጎ ዝተብሃለ ጸሊም ኣባል ባይቶ ብዛዕባ ስደተኛታት ሓሳቡ እናሃበ እንከሎ፡ ካልእ ኣባል ሕሉፋት የማናውያን “ናብ ኣፍሪቅኦም ክምለሱ ኣለዎም” ድሕሪ ምባሉ እቲ ኣኼባ ብዕግርግር ከምዝተቋረጸ ተገሊጹ። ነቲ ዕግርግር መገበሲ ዝኾነ ዘረባ ዝተዛረበ ግሮገርየ ዲ ፋፈርናስ፡ ነቶም ንባሕሪ ኣቋሪጾም ካብ ኣፍሪቃ ናብ ኣውሮጳ ዝኣትዉ ዘለዉ ስደተኛታት’ምበር ነቲ ዝዛረብ ዝነበረ ማርተን ቢሎንጎ ዓሊሙ ከምዘይተዛረበ ድሒሩ መግለጺ ሂቡ። ኣብ ፈረንሳ ተወሊዱ ዝዓበየ ኣባል ባይቶ ማርተን ቢሎንጎ  ነቲ ዘረባ ‘ዘሕፍር’ዩ” ክብል ነቒፍዎ። ቀዳመይቲ ሚኒስተር ፈረንሳ ኢሊዛቤት ቦርነ ብወገና ንዘረባ ግሮገርየ ዲ ፋፈርናስ ብምኹናን “ንዓሌትነት ዝኸውን ቦታ የለን” ዝብል መልሲ ሂባ። ሃገራዊ ባይቶ ፈረንሳ ሎሚ ኣማስይኡ ብምእካብ ኣብ ልዕሊ ነቲ ዕግርግር መበገሲ ዝኾነ ግሮገርየ ዲ ፋፈርናስ  እንታይ እግዳ ከምዝግበረሉ ውሳነ ከመሓላልፍ ምዃኑ ቤት ጽሕፈት ሃገራዊ ባይቶ ፈረንሳ ንጋዜጠኛታት ሓቢሩ። ማርተን ቢሎንጎ ኣብ እዋን ኣኼና ብዛዕባ እታ 234 ስደተኛታት ጽዒና ናብ ወደባት ፈረንሳን ጣልያንን ከይትጽጋዕ ተኸልኪላ ዘላ 'ኤስኦኤስ' ተባሂላ እትጽዋዕ ካብ ባሕሪ ስደተኛታት ንምድሓን እትንቀሳቐስ መርከብ ናብ ወደብ ፈረንሳ ንክትጽጋዕ ፍቓድ ንኽውሃባ ኣብ ዝሓተሉ ዝነበረ ግዜ’ዩ ኣብ ሞንጎ ዘረብኡ ግሮገርየ ዲ ፋፈርናስ “ናብ ኣፍሪቅኦም ክምለሱ ኣለዎም” ክብል ብዓውታ ተዛሪቡ። ኣፈጉባኤ እቲ ባይቶ መን ከምዝተዛረበ ኣብ ዝሓተተትሉ ብዙሓት በቲ ዓሌታዊ ዘረባ ዝተቖጥዑ ኣባላት ባይቶ ‘ውጻእ ውጻእ” ዝብል ዘረባ ከስምዑ ጀሚሮም። ማርተን ቢሎንጎ ብወገኑ “ሕጂ ኸኣ ብሕብሪ ቆርበተይ ጀሚርኩም፡ ኣነ ኣብ ፈረንሳ ተወሊደ ዝዓበኹ ኣባል ባይቶ’የ” ኢሉ። እቲ ዕግርግር ስለዝነሃረ ግን ኣፈጉበኤ እቲ ኣኼባ ክቋረጽ ወሲና። ግሮገርየ ዲ ፋፈርናስ፡ ነቶም ኣብታ መርከብ ዝርከቡ ስደተኛታት ኣመልኪቱ ከምዝተዛረበ ብምሕባር ነብሰ ምክልኻል ክገብር’ኳ እንተፈተነ እቲ ዕግርግር ግን ክሃድእ ኣይክኣለን። ንስለ'ቲ ዝተፈጠረ ዘይምርድዳእ ግን ይቕሬታ ሓቲቱ።


ኣመሪካ፡ መረጻ ፍርቂ እብረ ስለምንታይ ልዕሊ ዝዀነ እዋን ኣገዳሲ ኰይኑ?

መረጻታት ፍርቂ እብረ ኣመሪካ ኣዝዮም ኣገደስቲ እዮም። ኣብዚ መረጻ ንዅሎም መናብር ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ፡ ሲሶ መናብር ሰነት፡ ብኣሻሓት ዝቝጸሩ መናብር ሓገግትን ፈጸምትን ግዝኣታት ንምሓዝ ውድድር ክካየድ እዩ። ስሙ ከምዝሕብሮ መረጻታት ፍርቂ እብረ፡ ኣብ ፍርቂ ዘመነ ስልጣን እቲ ፕረዚደንት ዝካየዱ ኰይኖም፡ ዋላ'ኳ እቲ ፕረዚደንት ዝወዳደረሉ እንተዘይኰነ፡ ኣብተን ዝተረፋኦ ክልተ ዓመታት እንታይ ይሰርሕ ንዝብል ኣዝዩ ዝጸሉ እዩ። ስምምዕ ዘይብሉ ባይቶ፡ እቲ ፕረዚደንት ንዘሕልፎም ሕግታትን ንከም ዳይና ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ዝህቦ ሽመትን ከተዓናቕፍ ይኽእል እዩ። ኰይኑ ግን እቲ ሳዕቤናት በዚኦም ጥራይ ዘብቅዕ ኣይኰነን፤ ካብ ኣመሪካ ዝሓልፍ እዩ። ናይዚ ዓመት መረጻ ድማ ዝያዳ ትዅረት ዝሰሓበ ኰይኑ ኣሎ፤ ስለምንታይ? “ህዝቢ ዓለም ንመረጻ ኣመሪካ ዝከታተሎ፡ ኣመሪካ ካብ ሃገራ ወጻኢ ንእትገብሮ ነገራት ስለዝውስኖ እዩ” ትብል ኣብ ትካል ፖሊሲ ቻታም ሃውስ፡ ዳይረክተር ፕሮግራም ኣመሪካ  ዶ/ር ለስሊ ቪናጃሙሪ። “ተወዳደርቲ ዲሞክራትን ሪፐብሊካንን ኣብ ወሰንቲ ጉዳያት ኣዐርዮም ዝጻረሩ ኣረኣእያታት ስለዘለዎም እዩ፡ እዞም መረጻታት ካብ ካልኦት መረጻታት ንላዕሊ ኣገደስቲ ዝገብሮም፡” ትብል። እቲ ኣብ ዝመጽእ 8 ሕዳር ዝካየድ መረጻ፡ ኣብዞም ዝስዕቡ 6 ጉዳያት ጽልዋ ክህልዎ እዩ። “ክሳብ ዝዝክሮ ንደቂ ኣንስትዮ ኣመሪካ እቲ ኣዝዩ ኣገዳሲ መረጻ እዩ” ንትካል ስዊንግ ለፍት እትጕስጉስ ያስሚን ራጂ። ዳይረክተር ሓደ ኣብ ምጣነ ስድራ ዝሰርሕ ትካል ዝነበረት ኢራናዊት ኣመሪካዊት ራጂ፡ እዚ መረጻ “ንመሰል ስርዓተ ጾታና ንድሕሪት ንምምላስ ንዝፍትኑ ሕሉፋት” ብድምጺ እንቃለሰሉ መረጻ ክኸውን እዩ ትብል። ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ኣመሪካ፡ ነቲ ኣብ 1973 ዝወጸ ነፍሰ ጾራት ኣብ ናይ መጀመርታ ሰለስተ ኣዋርሕ ጥንሲ ክሰዳ ዘፍቅድ፡ ብ ሮይ ኤንዲ ዋዲ ዝፍለጥ ሕጊ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰነ ከምዝሰረዞ ዝዝከር እዩ። ውሳነ እቲ ቤት ፍርዲ፡ ሕድሕድ ግዝኣታት ኣመሪካ ምንጻል ጥንሲ ክኽልክላ ወይ ከጥብቓ ዝወሰነ ኰይኑ ዛጊድ 13 ግዝኣታት ተፈጻሚ ገይረናኦ። እዚ ድማ ኣብቶም ኣብ ፍርቂ እብረ ዝካየዱ ጐስጓሳት ምረጹኒ ኣመሓደርቲ ግዝኣታት፡ ጉዳይ ምንጻል ጥንሲ ኣገዳሲ ጉዳይ ገይርዎ። ሓሳብ ሰባት ንምፍላጥ ዝእከቡ ድምጽታት፡ ደገፍቲ ሪፐብሊካን ኣንጻር ምንጻል ጥንሲ ዘቕነዐ ዝያዳ ድልየት ከምዘለዎም ዘመልክቱ እዮም። ኣብ ከም ካሊፎርኒያ፡ ኬንታኪ፡ ሞንታናን ቬርሞንትን ዝኣመሰላ ግዝኣታት ዲሞክራት እንተተሳዒሮም፡ ምንጻል ጥንሲ ብሓደ ለይቲ ክኽልከል ይኽእል እዩ እትብል ራጂ፡ ብተመሳሳሊ ዲሞክራት ኣብ ኮንግረስ እንተተሳዒሮም “ሪፐብሊካን ብደረጃ ሃገር ንምንጻል ጥንሲ ናይ ምኽልካል ውጥን ኣለዎም፡” ትብል። ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ዝፈጸመቶ ወራር ስዒቡ፡ ኣመሪካ ንዩክረይን እትህቦ ሓገዝ፡ ክልቲኦም ውድባት ዝተሰማምዕሉ ጉዳይ ኰይኑ፡ ዶ/ር ቪንጃሙሪ ብወገና ፖሊሲ ወጻኢ ኣመሪካ፡ ክልቲኦም ሰልፊታት ኣብ ወሰንቲ ጉዳያት ወጻኢ ካብ ዝፈላለዩሉ ዝሰማምዑሉ ከምዝበዝሕ ትኣምን። ኰይኑ ግን እዚ ተመሳሳሊ ቅዋም ዝሕዘሉ ዓውዲ ኣብ ቀረባ ክልወጥ ከምዝኽእል ምልክታት ኣለዉ። ኣብ መረጻ ኮንግረስ ሪፐብሊካን እንተ ተዓዊቶም ንዩክረይን ዝወሃብ ድጋፍ ክቕጽል ብዛዕባ ምዃኑ ሰክፍታ ከምዘለዎ ፕረዚደንት ባይደን ዕላዊ ገይሩ እዩ። ኣብ ቤት ምኽሪ ወከልቲ ህዝቢ መራሒ ሪፐብሊካን ዝዀነ፡ ኬቨን ማካርቲ፡ ውድቡ እንተተዓዊቱ፡ ንዩክረይን ዘይተኣደነ ገንዘብ ከምዘይህቡ ምግላጹ ዝዝከር እዩ። “ብፍላይ ካብ ወተሃደራዊ ሓገዝ ወጻኢ፡ ንዩክረይን ዝምልከት ፖሊሲ እንታይ ከምዝኸውን ክንርኢ ኢና” ይብል ምሁር ፖለቲካዊ ስነፍልጠት ዶ/ር ፒተር ፊን። ምምሕዳር ባይደንን ትራምፕን ኣብ ጉዳይ ክሊማ ዘለዎም መርገጽ ዝወዳደር ኣይኰነን፤ ዶናልድ ትራምፕ ንስምምዕ ፓሪክ ክነጽጐ እንከሎ፡ ምምሕዳር ባይደን ግን ለውጢ ክሊማ ንምክልኻል ኣገደስቲ ሕጊታት ኣጽዲቑ። “ሪፐብሊካን ብዙሓት ንክሊማዊ ለውጢ ዝኽሕዱ ኣባላት ከምዘለዉዎ ዘጠራጥር ኣይኰነን” ትብል ዶ/ር ቪንጃሙሪ። “ብፍላይ ብዙሕ ወጻኢ ዝሓትት እንተኰይኑ፡ ነቲ ንክሊማ ዝሰማማዕ ሕጊ ካብ ከቐጽልዎ ክኽልክልዎ ተኽእሎ ኣሎ።" ጉዳይ ፍልሰት ካብቶም ንኣመሪካውያን ዘገድስዎም ነጥቢታት ሓደ እዩ። ፒው ሪሰርች ዝተባህለ ርእይቶ ህዝቢ ዝእክብ ትካል ኣብ ቀረባ ዕላዊ ከምዝገበሮ፡ ካብ ሰለስተ ኣድመጽቲ ደገፍቲ ሪፐብሊካን እቶም ክልተ ጉዳይ ስደት “ኣዝዩ ኣገዳሲ” ከምዝዀነ ይኣምኑ። ኣብቲ ብ 8 ሕዳር ዝካየድ መረጻ ሪፓብሊካን እንተስዒሮም፡ ኣብ ጉዳይ ስደት ጥቡቕ ሕጊ ክተኣታቶ ተኽእሎ ኣሎ። መረጻ 2022 ኣብ ታሪኽ ፖለቲካ ኣመሪካ ዝለዓለ ምክፍፋል ኣብ ዝተራእየሉ እዋን እዩ ዝካየድ ዘሎ። ትራምፕ ኣብቲ ኣብ 2022 ዝተኻየደ መረጻ፡ ድምጺ ተሰሪቝኒ ዝብል ክሲ መርትዖ ዘይብሉ ክሲ ኣቕሪቡ ምንባሩ ይዝከር። ትራምፕ ሕጂ'ውን ኣብ ደምበ ሪፓብሊካን ጸላዊ ሰብ እዩ። “ትራምፕ ኣብ 2024 ደጊሙ ንፕረዚደንትነት ክወዳደር ሕልሚ ኣሎዎ፤ ስለዚ ዝድግፎም ተወዳደርቲ ዝረኽብዎ ውጽኢት ነቲ ዘለዎ ውጥን ኣገዳሲ እዩ’ ይብል ዶ/ር ፊን። “እዞም መረጻታት ብዛዕባኡ እዮም።” እዚ መረጻ ድሕሪ እቲ ኣብ ጥሪ 2021 ኣብ ካፒቶል ዝተኻየደ ናዕቢ ደገፍቲ ትራምፕ ዝካየድ ዘሎ ፈላማይ መረጻ እዩ። “መወዳእታ እዚ መረጻ፡ ጉዳይ ዲሞክራሲ ኣብ ኣመሪካ እዩ፤ ክቕጽል ድዩ፡ መረጻታት ነጻን ፍትሓውን ክዀኑ ይኽእሉ ድዮም ዝብል እዩ” ትብል ዶ/ር ቪንጃሙሪ። ካብቶም ትራምፕ ዘቕረቦም ኣማኢት ተወዳደርቲ እቶም ዝበዝሑ፡ ነቲ ኣብ 2020 ትራምፕ ተዓዊቱ ነይሩ ዝብል መሰረት ዘይብሉ ምጕት ዝደግሙ ከምዝዀኑ እዮም ተንተንቲ ዝገልጹ። ካብ 1946 ጀሚሩ ሰልፊ ናይቲ ፕረዚደንት፡ ኣፈጻጽማኦም ክግምገም እንከሎ ኣብ ፍርቂ እብረ እቲ ዝተሓተ እዩ። ንባይደን ዝምልከት ድማ፡ 40 ሚእታዊት ኣመሪካውያን ጥራሕ እዮም ውድብ ዲሞክራት ጽቡቕ ኣፈጻጽማ ከምዘለዎ መረጋገጺ ዝሃቡ። ፋይቭ ሰርቲአይት ዝተባህለ ኣመሪካዊ ድሕረ-ገጽ ኣብ ዝኣከቦ ሓበሬታ፡ ሪፓብሊካን ኣብ ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ንዲሞክራት ገልቢጦም ዝበዝሕ ድምጺ ክሕዙ ከምዝኽእሉ ዝግምት ኰይኑ ኣብ ሰነት ግን ዲሞክራት ከምዝዕወቱ ተነብዩ። ነቲ ፕረዚደንት ግን ዓወት ሰነት እዩ ዘገድሶ። ምኽንያቱ ላዕለዋይ ዳይና ሓዊሱ ሽመት መንግስታዊ ሰብመዚ ዘጽድቕ ሰነት እዩ። እንተዀነ ሪፓብሊካን ዝበዝሕ መናብር ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ እንተተቘጻጺሮም፡ ነቲ ኣባል ዲሞክራት ዝዀነ ፕረዚደንት ዓበይቲ ሕግታት ከጽድቕ ዕንቅፋት ክዀንዎ ይኽእሉ። ብተወሳኺ ነቲ ናዕቢ ካፒቶል ከጻሪ ዝቘመ ኮሚተ ክብትንዎን ኣብ ልዕሊ ባይደን ናይ ባዕሎም ምርመራ ክገብሩን ስልጣን ክረኽቡ ይኽእሉ። ስለዚ ኣብ ቤት ምኽሪ ወከልቲ ህዝቢ ለውጢ እንተተፈጢሩ፡ ኣብ ዋሽንግተን ዘሎ ሓይሊ ስልጣን ክቀያየርን ኣመሪካ ምስ ደጋዊ ዓለም ኣብ ዘለዋ ርክባት ጸቕጢ ክፈጥርን ይኽእል እዩ።


ሕቡራት ሃገራት፡ ጉዳይ'ቶም ዕርቃኖም ዝወጸ 92 ስደተኛታት ከምዘጕሃዮ ገሊጹ

ኤጀንሲ ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት፡ ብኵነታት'ቶም ኣብ ዶብ ግሪክን ቱርክን ዕርቃኖም ወጺኡ ዝተረኸቡ ኣስታት 100 ስደተኛታት ደቂ ተባዕትዮ ኣዝዩ ከምዝሓዘነ ገሊጹ። ብሰንኪ'ቲ ኣብቶም 92 ስደተኛታት ዘጋጠመ ክስተት ክልቲአን ሃገራት ይካሰሳ ኣለዋ። ግሪክ፡ ‘ተግባር ቱርኪ ንስልጣነ ዘሕፍር እዩ’ ክትብል ከላ፡ ቱርኪ ብወገና ነቲ ክሲ “ስኑዕ ዜና” ብምባል ንጐረቤታ “ብጭካነ” ትኸስስ። ክልቲአን ሃገራት ሓድሕደን ይካሰሳ ኣብ ዘለዋሉ፡ ኤጀንሲ ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ምርመራ ክካየድ ብምጽዋዕ “በቶም ዘሰንብዱ ጸብጻባትን ኣሳእልን ኣዝየ ሓዚነ” ኢሉ። ፖሊስ ግሪክ ብዓርቢ ምስ ቱርኪ ኣብ ዘዋስን ሰሜናዊ ክፋል እታ ሃገር፡ ጥራሕ ዝባኖም ገሊኦም ድማ መጕዳእቲ ዘጋጠሞም 92 ሰብኡት ከምዘድሓነ ገሊጹ ኣሎ። ምስ ኤጀንሲ ዶባት ኣውሮጳ ብሓባር ኣብ ዘካየድዎ ምርመራ፡ እቶም ስደተኛታት ካብ ቱርኪ ብጀልባ ናብ ግሪክ ምስጋሮም ከምዘረጋገጹ ሓቢሮም። እቶም ስደተኛታት ብቕልጡፍ ክዳን፡ ምግብን ቀዳማይ ረድኤት ሕክምናን ክረኽቡ ከምዝተገበረ እውን ሰብመዚ ግሪክ ገሊጾም። ክዳውንቲ ናይቶም ካብ ኣፍጋኒስታንን ሶርያን ዝተበገሱ ስደተኛታት ንምንታይን ብኸመይን ከምዝተገፈፈ ዝተፈለጠ ነገር የለን። እቶም ስደተኛታት ብወተሃደራውያን መካይን ቱርኪ ናብ ዶብ ግሪክ ከምዝገዓዙ ምግላጾም ዝሓበረ ሓደ በዓል ስልጣን ግሪክ፡ እታ ሃገር፡ “ዘይሕጋዊ ስደት ከም መሳርሒ ትጥቀም ኣላ” ክብል ከሲሱ። ላዕለዋይ ሓጋዚ ፕረዚደንት ቱርኪ ኣብ ትዊተር ኣብ ዝዘርገሖ ሓበሬታ ብኣንጻሩ፡ ካብ ግሪክ ዝቐረበ ክሲ ብምንጻግ በቲ “ሰብኣውነት ዝጐደሎ” ዝበሎ ተግባር ንግሪክ ወቒሱ። ግሪክ፡ ጐረቤታ ነቲ ኣብ 2016 ዋሕዚ ስደተኛታት ክትዓግትን ብኣንጻሩ ቢልዮን ዶላራት ክኽፈላን ምስ ሕብረት ኣውሮጳ ዝኣተወቶ ስምምዕ ክተኽብር ጸዊዓ ኣላ። እታ ሃገር ዘይሕጋውያን ስደተኛታት ንምክልኻል ምስ ቱርኪ ኣብ ዘዋስና ዶብ ኣስታት 40 ኪሜ ሓጹር ከምእትሃንጽ እውን ኣፍሊጣ።


ኣብ ዶባት ሞሮኮን ስጳኛን እንታይ'ዩ ዘጋጥም ዘሎ?

ኣብ ዝሓለፈ ሰነ ፖሊስ ሞሮኮን ስጳኛን ካብ ሞሮኮ ናብ ኣውሮጳ ንዝሰግሩ ኣፍሪቃውያን ሰደተኛታት ብበትሪ እናቐጥቀጡ ዘርኢ ቪድዮታት ምስተርግሐ ንብዙሓት ኣሰንቢዱ እዩ። ኣብቲ ሽዑ እዋን 24 ሰባት ክሞቱ እንከለዉ ብዙሓት ድማ ሃለዋቶም ከምዘይተረኸበ ተፈሊጡ።


ሓዳስ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ኢጣልያ ዋሕዚ ስደተኛታት ደው ከምእተብል ገሊጻ

ሓዳስ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ኢጣልያ ጆርጅያ ሜሎኒ፡ ንኣባላት ባይቶ ሃገራ ኣብ ዘስምዓቶ መደረ፡ ንዋሕዚ እቶም ማእከላይ ባሕሪ ኣቋሪጾም ናብ ኢጣልያ ዝኣትዉ ስደተኛታት ደው ከተብሎ ምዃና ገሊጻ። እታ ቀዳመይቲ ሚኒስተር፡ ነተን ካብ ሰሜን ኣፍሪቃ ተበጊሰን ስደተኛታት ጽዒነን ናብ ሃገራ ዝኣትዋ ጀላቡ ደጋጊማ እናጠቐሰት “ዘይሕጋዊ ስደትን ምስግጋር ደቂ ሰባትን ደው ከነብሎ ኣለና” ኢላ። ኢጣልያ ንዓመታት መረገጽ-እግሪ ናይቶም ካብ ሰሜን ኣፍሪቃ ተበጊሶም ናብ ኣውሮጳ ዝኣትዉ ስደተኛታት ካብ እትኸውን ዓመታት ኣቝጺራ ኣላ። ኣብዛ ገና ዘይተዛዘመት ዓመት ጥራይ ልዕሊ 77 ሽሕ ስደተኛታት ውሕስነተን ብዘይተረጋገጸ ጀላቡ ንማእከላይ ባሕሪ ኣቋሪጾም ናብ ኢጣልያ ከምዝኣተዉ ጸብጻባት እታ ሃገር ይሕብሩ። ጓል 45 ዓመት ቀዳመይቲ ሚኒስተር ጆርጅያ ሜሎኒ፡ ንሰልፊ ‘ብራዘርስ ኦፍ ኢታሊ’ ብምምራሕ’ያ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ክትከውን ክኢላ። ጆርጅያ ሜሎኒ “ካብ ኵናትን መጥቃዕትን ሃዲሞም ዝመጽኡ ዕቑባ ክሓቱ መሰል ከምዘለዎም ኣብ ሕቶ ዝኣቱ ኣይኮነን” ብምባል ሃገራ ዝያዳ ነቶም ኣሰጋገርቲ ብምቁጽጻር ንዋሕዚ ስደተኛታት ንምግታእ ክትሰርሕ ምዃኑ ንባይቶ ሃገራ ኣብሪሃ። እዛ ኣብ ታሪኽ እታ ሃገር ንፈለማ ግዜ ጓል ኣንስተይቲ ቀዳማይቲ ሚኒስተር ክትከውን ዝኸኣለት ጆርጅያ ሜሎኒ፡ ኣብቲ ንኽትመረጽ ትገብሮ ዝነበረት ጐስጓስ ዋሕዚ ስደተኛታት ክትንክዮ ምዃና ብተደጋጋሚ ትገልጽ ምንባራ ዝዝከር’ዩ። ቀዳመይቲ ሚኒስተር ጆርጅያ ሜሎኒ መደረ ቅድሚ ምስምዓ፡ ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት እታ ሃገር ማትዮ ፕያንተዶሲ፡ ሃገሩ ነተን ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ስደተኛታት [ካብ ምጥሓል] ንምድሓን ክሰርሓ ዝጸንሓ ኦሽያን ቪኪንግ ከምኡ'ውን ሁማኒቲ 1 ዝተበሃላ ክልተ መራኽብ ህይወት ኣድሕን፡ ሕጊ ኣየኽብራን ብምባል ኣብ ወደባት ሃገሩ ከይዕሸጋ ክኽልከላ ምዃነን ኣጠንቂቝ ነይሩ። ሚኒስተር ማትዮ ፕያንተዶሲ፡ ኣብ ኢጣልያ ስደተኛታት ዝጸዓና መራኽብ ህይወት ኣድሕን ኣብ ወደባት ሃገሩ ከይጽግዓ ዝኽልክል ፖሊሲ ኣብ ምንዳፍ ኣበርቲዑ ክሰርሕ ጸኒሑ’ዩ። ኣብ 2019፡ 147 ስደተኛታት ዝጸዓነት መርከብ ኣብ ሲሲሊ ከይተራግፎም ብኸቢድ ካብ ዝሞጐቱ ምንባሩ’ውን ይዝከር። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፡ ኣስታት 1350 ካብ ሊብያ ብኽልተ ጀላቡ ዝተበገሱ ስደተኛታት፡ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ኰይኖም ናይ ርድኡና ጻውዒት ምስ ኣስምዑ፡ ኣብ ወደብ ሲሲሊ ከምዝራገፉ ተገይሮም ኣለዉ። ንመርከብ ሁማኒቲ 1 ዘመሓድር ኤስኦኤስ ዝተበሃለ ትካል ገባሪ ሰናይ ኰይኑ፡ ወሃቢ ቃል እቲ ገባሪ ሰናይ ትካል ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ ብዛዕባ እቲ መንግስቲ ኢጣልያ ዘውጽኦ ሓድሽ ሕጊ [ሁማኒቲ 1 ኣብ ወደባት ኢጣልያ መልሕቓ ከይትድርቢ ዝኽልክል ሕጊ] ከምዘይተሓበሮም ብምግላጽ፡ እዚ እንተዀይኑ ግን ኣንጻር ዓለምለኻዊ ሕጋጋት ባሕሪ ምዃኑ ኣብሪሁ።


ካናዳ፡ ስለ ምንታይ 1.5 ሚልዮን ስደተኛታት ክትቅበል ወጢና?

ካናዳ ብሰንኪ ዕድመ ምድፋእ ጥሮታ ዝወጽኡ ዜጋታት ምብዛሕ ኣብ ቁጠባኣ ዘጋጠመ ሃጓፍ፡ ብስደተኛታት ንምምላእ ተኣማሚና ኣላ። ነቲ ብዙሓት ሰባት ካብ ወጻኢ ምምጻእ ዝብል ሓሳብ ግን ኵሉ ሰብ ዝተሰማመዓሉ ኣይኰነን። መንግስቲ ካናዳ ኣብ መጀመርታ እዚ ወርሒ ዓመታዊ፡ 500 ሽሕ ስደተኛታት ንምእታው ውጥን ከምዘለዎ ዘፍለጠ ኰይኑ፡ እታ ሃገር ኣብ ዝቕጽሉ ሰለስተ ዓመታት ኣስታት 1.5 ሚልዮን ሰባት ክትቅበል እያ ማለት እዩ። እዚ ውጥን፡ ብመንጽር ብዝሒ ህዝቢ ምስ ቀዋሚ መንበሪ ዘለዎም ሰባት ዘለዎ ተዛምዶ፡ እታ ሃገር፡ ካብ ብሪጣንያ ሸሞንተ ግዜ ካብ ኣሜሪካ ድማ ኣርባዕተ ግዜ ዝበዝሕ ህዝቢ እትቕበል ዝገብራ እዩ። ኣብ ቀረባ እዋን ዝተገበረ መጽናዕቲ ግን፡ ሓደስቲ ሰባት ምቕባል ናይ ገዛእ ርእሱ ጭንቀት ይፈጥር ከም ዘሎ የመላኽት። ካናዳ ብዝሒ ህዝባን ቍጠባኣን ንምድንፋዕ፡ ብዘይገደብ ኣብታ ሃገር ክነብሩ ፍቓድ ዘለዎም ግን ድማ ዜጋታታ ዘይኰኑ ስደተኛታት ንምስሓብ ክትፍትን ጸኒሓ እያ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ታሪኻ ዝለዓለ 405 ሽሕ ቀወምቲ ነበርቲ ተቐቢላ እያ። እቲ ምኽንያት ብገለ ሸነኹ ቀሊል ቅማረ እዩ። ካናዳ ልክዕ ከም ካልኦት ሃገራት ምዕራብ፡ ትሑት መጠን ወሊድ ዘለዎ ብዕድመ ዝደፍአ ብዝሒ ህዝቢ ኣሎዋ። እዚ ማለት ድማ እታ ሃገር ክትምዕብል እንተደልያ ሰደተኛታት ከተምጽእ ኣለዋ። መንግስቲ ከም ዝገለጾ፡ ብዝሒ ስደተኛታት ድሮ ንዕብየት ሰራሕተኛ ዓቕሚ ሰብ ዝሸፈነ ኰይኑ፡ ኣብ 2032 ድማ ንምሉእ ዕብየት ብዝሒ ህዝቢ እታ ሃገር ክሽፍን ትጽቢት ይግበር። ኣብ መጀመርታ እዚ ወርሒ፡ መንግስቲ እታ ሃገር ክሳብ 2025 ዓመታዊ 500 ሽሕ ስደተኛታት ከም ዝቕበል ዝገለጸ ኰይኑ፡ ካብቲ ኣብ 2021 ዝነበረ ብ25 ሚእታዊት ክብ ዝብል እዩ። ኣብዚ እዋን ሓደ ካብ ኣርባዕተ ካናዳውያን ናብታ ሃገር ብስደት ዝመጽአ ኰይኑ፡ እዚ መጠን ምስ ሃገራት ጕጅለ -7 ክነጻጸር እንከሎ ዝለዓለ እዩ። እታ ብልሙድ ብዙሓት ኣህዛብ ተሓናፊጾም ከም ዝነብሩላ እትግለጽ ኣሜሪካ እኳ፡ ካብ ብዝሒ ህዝባ 14 ሚእታዊት ጥራሕ እዩ ስደተኛ። ካብ ነበርቲ ብሪጣንያ እውን ተመሳሳሊ 14 ሚእታዊት ስደተኛታት እዮም። እንተዀነ እዚ ብመንጽር ስደተኛታት ካናዳ ቅሩብ ምቕዳም እምበር፡ ናይ ብሪጣንያ ድሕሪት ምትራፍ ከም ዘየመላኽት ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኦክስፎርድ ዳይረክተር ማይግሬሽን ኦብዘርባቶሪ ማደሊን ሰምፕሽን ትገልጽ። እታ ዕጽፊ ብዝሒ ህዘቢ ካናዳ ዘለዋ ንእሽቶ ደሴት ዝዀነት ብሪጣንያ፡ ድሮ ጽዑቕ ብዝሒ ህዝቢ ዘለዋ ኰይና፡ እታ ኣስታት 38 ሚልዮን ብዝሒ ህዝቢ ዘለዋን ካብተን ሰፋሕቲ ሃገራት ዓለም ዝዀነትን ካናዳ ግን ንምዕባይ ሕጂ'ውን ቦታ ኣለዋ። “ብሓፈሻ ብሪጣንያ፡ ብከምቲ ካናዳ እትገብሮ ዘላ ብዝሒ ህዝቢ ናይ ምውሳኽ ዕላማ የብላን” ትብል ማደሊን። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ማክማስተር ፖሊቲካል ሳይንቲስት ዝዀነ ጆፍረይ ካሜሩን ድማ፡ ኣብ ከም ካናዳ ዝበላ ትሑት መጠን ወሊድን ብብዝሒ ኣብ ምእራግ ዝርከብ ህዝብን ዘለወን ሃገራት፡ ዕዉትነት ስርዓተ ስደት ኣብ ድጋፍ ህዝቢ ዝተመስረት ከም ዝዀነ ይገልጽ። “ንብዙሓት ሃገራት እቲ ቀያዲ ባእታ ርእይቶ ህዝቢ እዩ።” ኣብታ ብደቡባዊ ዶባታ ዝኣትዉ ብዝሒ ስደተኛታት ካብ ኵሉ ግዜ ንላዕሊ ዝበዝሐላ ኣሜሪካ፡ ብዝሒ ስደተኛታት ካብቲ ኣብታ ሃገር ዘሎ መጠን ሽቕለት ከይዛይድ ብሓፈሻ ስግኣት ኣሎ። ቅድሚ ብረግዚት [ምውጻእ ብሪጣንያ ካብ ሕብረት ኣውሮጳ]፡ ብዝሒ ካብ ምብራቕ ኣውሮጳ ናብታ ሃገር ዝስደዱ ስደተኛታት፡ ኣብ ልዕሊ ስደት ኣሉታዊ ኣረኣእያ ክምዕብል ገይሩ ነይሩ። ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ግን፡ እታ ሃገር ካብ ቅድሚ ሕጂ ዝሓሸ ስርዓተ ቁጽጽር ኣሎዋ ካብ ዝብል እምነት ዝነቅል ዝሓሸ ኣመለኻኽታ ከም ዝማዕበለ ሰምፕሽን ትገልጽ። ካናዳ ግን፡ ንስደተኛታት ዝለዓለ ድጋፍ ናይ ምሃብ ዝጸንሐ ታሪኽ እዩ ዘለዋ። ካሜሩን ናይዚ ምኽንያት ክገልጽ እንከሎ፡ “እቲ ህዝቢ መንግስቲ ካናዳ ንጉዳይ ስደት ብኣግባቡን ድልየት እታ ሃገር ብዘማልአን መንገዲ የመሓድሮ እዩ ዝብል እምነት ስለዘለዎ ይመስለኒ” ይብል። እንተዀነ ንስደት ዝምልከት ዝዀነ ሻቕሎት የለን ማለት ኣይኰነን። ኣብ ቀረባ ዓመታት ኣብ ዶብ ኣሜሪካ ዝተራእየ ዋሕዚ ስደተኛታት ሻቕሎት ዝፈጠረ ኰይኑ፡ ኣብ 2018 ዝመጽአ ህዝባዊ ሰልፊ  ካናዳ ዝተባህለ የማናዊ ውድብ ነቲ ሰክፍታ ክሳብ መረጻ 2019 ከም ኣጀንዳ ኣምጺእዎ። ዝተፈላለየ ከባቢታት ካናዳ እውን ኣብ ጉዳይ ስደት ዝተፈላለየ ኣመለኻኽታ እዩ ዘለዎም። መንግስቲ ካናዳ 500 ሽሕ ስደተኛታት ክቕበል ከም ዝደሊ ኣብ ዘፍለጠሉ እዋን፡ ግዝኣት ኩቤክ ልዕሊ 50 ሽሕ ስደተኛታት ከም ዘይትቕበል ኣፍሊጣ እያ። እዚ ማለት እታ 23 ሚእታዊት ካብ ብዝሒ ህዝቢ ካናዳ ዝሓዘት ግዝኣት፡ ካብቶም ስደተኛታት 10 ሚእታዊት ጥራሕ እያ ክትቅበል ማለት እዩ። መራሒ እታ ግዝኣት ፍራንኮይስ ልጋውልት፡ ብዝሒ ስደተኛታት ኣብታ ግዝኣት ንዝዝረብ ቋንቋ ፈረንሳ ከዳኽሞ እዩ ዝብል ስግኣት ኣለዎ። “ድሮ ብ 50 ሽሕ እኳ ንምድኻም ፈረንሳይኛ ደው ክነብሎ ኣይንኽእልን” ኢሉ። ካናዳ፡ ዋላ'ኳ ከም ሃገር ናይ ምዕባይ  ብዙሕ ዕድል ዘለዋ እንተዀነት፡ ገለ ከባቢታት ግን ይጨናነቑ እዮም ዘለዉ። ንኣስታት 10 ሚእታዊት ብዝሒ ህዝቢ እታ ሃገር ዝሓዛ ከተማታት ቶሮንቶን ቫንኮቨርን፡ ናይ ተመጣጣኒ መንበሪ ገዛ ቅልውላው ኣጋጢምወን ኣሎ። ኣብ 1537 ካናዳውያን ኣብ ዝተኻየደ መጽናዕቲ፡ ካብ ኣርባዕተ እቶም ሰለስተ፡ እቲ ሓድሽ ትልሚ ኣብ መንበሪ ገዛን ማሕበራዊ ኣገልግሎትን ጸቕጢ ክፈጥር እዩ ዝብል ስግኣት ከም ዘለዎም ገሊጾም። ካልእ ካናዳ ካብ ሃገራት ምዕራብ ፍልይቲ ዝገብራ፡ ኣብ ንስራሕ ኢሎም ዝስደዱ ሰባት (ኢኮኖሚክ ማይግራንት) ዘለዋ ትዅረት እዩ። ኣስታት ፍርቂ ካብ ቀወምቲ ነበርቲ ካናዳ ብሞያዊ ክእለቶም ተቐባልነት ዝረኸቡ እዮም። መንግስቲ፡ ኣብ 2025 እቲ መጠን 60 ሚእታዊት ክበጽሕ ተስፋ ገይሩ ኣሎ። ነዚ ሓደ ምኽንያት፡ ስርዓት ካናዳ ዝተሃነጸሉ መንገዲ ከም ዝዀነ ካሜሩን ይገልጽ። ኣብ 1960ታት ካናዳ ካብቲ ንሃገራት ዝወሃብ ብዝሒ (ኮታ ሲስተም) ናብ ገምጋም መሰረት ዝገበረ፡ ስደተኛታት ናይ ምቕባል ስርዓት ብምስግጋራ፡ እቲ ዳሕረዋይ ስርዓት ኣብ ዕብየት ካናዳ ኣበርክቶ ዘለዎም ብዙሓት ስደተኛታት ክትቅበል ኣኽኢልዋ እዩ። ዋላ'ኳ ኣውስትራልያን ኒውዚላንድን ተመሳሳሊ ስርዓት እንተሃለወን፡ ናይ ካናዳ ግን ፍሉይ እዩ። ኣብ ብሪጣንያ ካብ ኣርባዕተ ቀዋሚ መንበሪ ፍቓድ ዘለዎም እቲ ሓደ እዩ ብስራሕ ምኽንያት ነቲ ዕድል ዝረክብ። ኣብ ኣሜሪካ ድማ 20 ሚእታዊት ጥራይ ብስራሕ ምኽንያት ፍቓድ መንበሪ ይረኽቡ። እተን ሃገራት ቍጽሪ ንስራሕ ዝኣትዉ ስደተኛታት ናይ ምውሳኽ ምልክታት ዘርእያ ዘለዋ ኰይነን፡ እቲ ኣፈላላይ ናብዘን ሃገራት ዝኣቱ ብኣስራሕቱ ዝምወል ምዃኑ እዩ። ኣብ ካናዳ ግን፡ ጠለብ ስራሕ ምርካብ ከም ሓደ ብዙሕ ነጥቢ ዘውህብ ረቛሒ ኣይውሰድን። ካናዳ ዝበዝሑ ስደተኛ ሰራሕተኛታት እትቕበል ሃገር ጥራሕ ዘይኰነትስ፡ ካብተን ብብዝሒ ሓተትቲ ዕቝባ ዝቕበላ ሃገራት እውን እያ። ኣብ 2021 ጥራሕ ልዕሊ 20 ሽሕ ሓተትቲ ዕቝባ ስደተኛታት ተቐቢላ እያ። እንተዀነ እታ ሃገር ዘውጸአቶ ትልሚ ዝተጋነነ ይመስል። ኣብ 2021 ክትቅበሎም ተሊማ ዝነበረት ሓተትቲ ዕቝባ 59 ሽሕ እዩ ነይሩ። ሚኒስትሪ ስደተኛታት ካናዳ እቲ ክፍተት ብሰንኪ ምስ ኮቪድ ዝተሓሓዝ ዕጽዋ ዶብ ዝተፈጥረ ከም ዝዀነ እዩ ዝገልጽ። ካናዳ ኣብ 2023 ኣስታት 76 ሽሕ ሓተትቲ ዕቍባ ክትቅበል ትልሚ ኣለዋ።


ኤርትራዊ ዕሉል ኣሰጋጋሪ ብኢትዮጵያ ተታሒዙ ንኢጣልያን ተረኪቡ

ብምስግጋር ደቂ ሰባት ተጠርጢሩ ንኽልተ ዓመታት ክድለ ዝጸንሐ ሓደ ኤርትራዊ፡ ብመንግስቲ ኢትዮጵያ ተታሒዙ ንመንግስቲ ኢጣልያን ከምዝተረከበ ንሚኒሰትሪ ፍትሒ ኢጣልያን ጠቒሱ ሮይተርስ ሓቢሩ። እዚ ክድለ ዝጸንሐ ጥርጡር፡ ተመስገን ገብሩ ገብረመድህን ዝበሃል ወዲ 35 ዓመት ኰይኑ፡ ስደተኛታት ካብ ሊብያ ካልኦት ሃገራት ሰሜን ኣፍሪቃን ናብ ኣውሮጳ ከሰጋግር ምጽንሑ’ዩ ዝግለጽ። እቲ ጥርጡር፡ ኣባል ዓለምለኻዊ ውድባት ገበን ብምዃኑን ብምስግጋር ደቂ ሰባትን ብዝብል ክሲ ክድለ ዝጸንሐ ኰይኑ፡ ኣብ ዓለምለኻዊ መዓርፎ ነፈርቲ ኣዲስ ኣበባ’ዩ ንመንግስቲ ኢጣልያ ተረኪቡ። ኢጣልያ ንተመስገን ገብሩ ገብረመድህን ብዝተፈላለየ ዘይሕጋዊ ተግባራት ክሲ ብምቕራብ ብ 2020፡ ኣብ ዝተረኸቦ ኣብ ቀይዲ ክኣቱ ትእዛዝ ከም ዘመሓላለፈት ዝዝከር እዩ። ተመስገን ገብሩ ገብረመድህን ብኢንተርፖል’ውን ክድለ ዝጸንሐ ኰይኑ ናብ ኣውስትራልያ ኣብ ዝኸደሉ ዝነበረ እዋን ኣብ ኣዲስ ኣበባ ከምዝተተሓዘ ሮይተርስ ገሊጹ። መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ቅድሚ ሓደ ሰሙን’ውን ኣብታ ሃገር ተኣሲሩ ዝነበረ 'ወሊድ' ብዝብል ስም ዝፍለጥ ኤርትራዊ ዕሉል ኣሰጋጋሪ ናብ መንግስቲ ኔዘርላንድ ከምዝረከበ ዝዝከር’ዩ። እቲ ኣሰጋጋሪ፡ ካብ 2014 ክሳብ 2020 ኣብ ዝነበረ እዋን ብዙሓት ኤርትራውያን ስደተኛታት ብሓደገኛ ኣገባብን ዓመጻት ዝበዝሖ ኵነታትን ኣሰጋጊሩ ብዝብል'ዩ ዝኽሰስ። እቲ ብወሊድ ዝብል ስም ዝጽዋዕ ተወልደ ጐይትኦም፡ ኣብ ሰነ 2021 ብዘይሕጋዊ ምስግጋር ሰባትን ምስርጣይ ስደተኛታትን ገበነኛ ኰይኑ ብምርካቡ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ን18 ዓመታት ማእሰርቲ ተፈሪዱ ዝነበረ'ዩ። እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ካብ ቀይዲ ሃዲሙ ዝድለ ዘሎ ኪዳነ ዘካርያስ ሃብተማርያም ዝተባህለ ካልእ ዕሉል ኣሰጋጋሪ'ውን ሓደ ካብ ቀንዲ ተሓባበርቱ ምንባሩ፡ ሰብመዚ ኔዘርላንድ ይኸሱ። ኣኽባሪ ሕጊ ኔዘርላንድ፡ ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዘየለወሉ ንሕልፈት ክእሰር ዝተፈርደ ኤርትራዊ ኪዳነ ዘካርያስ ኣብ ዝርዝር ቀንዲ ተደለይቲ ሰባት ኣስፊርዎ ምህላዉ ይፍለጥ። ኪዳነ ኣብ ኣዲስ ኣበባ፡ ንሓደ ዓመት ብጉዳይ ክልተ ስደተኛታት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኰይኑ ጉዳዩ ክርአ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ኣብ ለካቲት 2020 ካብ ቤት ፍርዲ ሃዲሙ ከምዝተሰወረ ይዝከር። ምስ 'ወሊድ' ዝተሓባበር ጐደፋይ ደሞዝ ዝተባህለ ውልቀሰብ ድማ፡ ናይ 16 ዓመትን ሽዱሽተ ወርሒን ማእሰርቲ ከምኡ'ውን 50 ሽሕ ብር መቕጻዕቲ ተፈሪድዎ ነይሩ። ተወልደ ጐይትኦም ምስ ዘይሕጋዊ ምስግጋር ደቂ ሰባት ብዝተሓሓዝ ብሓሙሽተ ክስታት'ዩ ኣብ ኢትዮጵያ ገበነኛ ኰይኑ ተረኺቡ። ኣኽበርቲ ሕጊ ኔዘርላንድ፡ ኢትዮጵያ ኣብ ምርካብ ናይቲ ጥርጡር ንዘርኣየቶ ምትሕብባር ዘለዎም ምስጋና ገሊጾም ኣለዉ። ብዘይካ እዚ ዮሃንስ ሃብተ ዝተበሃለ ኤርትራዊ-ኔዘርላንዳዊ ኣስጋራይ ኣብ ናይሮቢ ብ16 ታሕሳስ ተታሒዙ ንመንግስቲ ኔዘርላንድ ኣብ መዓልቲ ልደት ፈረንጂ ከምዝተረከበ ዝዝከር እዩ። ወዲ 53 ዓመት ዮሃንስ ሃብተ፡ ብኢንተርፖል ክድለ ድሕሪ ምጽንሑ እዩ ብምትሕብባር ፖሊስ ኬንያ ኣብ ጫፍ ከተማ ናይሮቢ ተታሒዙ። ኣብ ዝሓለፈ ዓሰርተ ዓመታት፡ ኣማኢት ኣሽሓት ስደተኛታት ንኣሰጋገርቲ ዘይተኣደነ ዶላራት እናኸፈሉ ውሕስነት ብዘይብለን ጀላቡ ንማእከላይ ባሕሪ ኣቋሪጾም ናብ ኣውሮጳ ክኣትዉ እንከለዉ፡ ኣሽሓት ካብኦም ከኣ ከምዝጠሓሉ ይፍለጥ።


ኣብ ዶብ ኣሜሪካ ቁጽሪ ስደተኛታት ይውስኽ'ሎ

ኣብ ዶባት ኣሜሪካን ሜክሲኮን ቁጽሪ መስርዕ ዝሓዙ ስደተኛታት ብናህሪ ይውስኽ ከምዘሎ ተገሊጹ።


"ሰላም'ዩ ዘድልየና" ሞዴል ሰለማዊት ተኽላይ

ኣብ ዝተፈላለዩ ዓለም-ለኻዊ ውድድራት ጽባቐ ተሳቲፋ ብዙሕ ሽልማታት ዝረኸበት ሞዴል ሰለማዊት ተኽላይ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ዓዲ ኢንግሊዝ ዕቑባ ከምዝሓተት ገሊጻ። ንሳ ካብ ፈረንሳይ ናብ ዓዲ ኢንግሊዝ ኣብ ዝሰገረትሉ ግዜ ካብ ሕልንኣ ዘይጠፍኡ ተጓንፎታት ከምዝረኣየት ሓቢራ።


ኣብ መርሳ ዝርከቡ ተመዛበልቲ ቆቦ ከምዝተጸገሙ ገሊጾም

ብሰንኪ እቲ ዳግማይ ዝተወልዐ ኲናት ካብ ቆቦ ተመዛቢሎም ኣብ መርሳ ኣብ ግዝያዊ መዕቆቢ ዝቕመጡ ኣረጋውያን፡ ኣዴታትን ህፃናትን ኣብ ከቢድ ኩነታት ከምዘለዉ ገሊጾም። እቲ ኲናት ዳግማይ ኣብ ዝተጀመረሉ ሰሙን፡ ብርክት ዝበሉ ነበርቲ ከተማ ቆቦ ናብ ካልኦት ከባቢታት ከምዝሃደሙ ተገሊጹ ነይሩ። ኣብ መርሳ ኣብ ግዝያዊ መዕቆቢ ዝርከባ ክልተ ኣዴታት ምስ ደቀን ምግቢ ክረኽባ ከምዘይከኣላ ንቢቢሲ ገሊጸን። ወዳ ሒዛ ዝተመዛበለት ሓንቲ ነፍሰጾር፡ ናብቲ መዕቆቢ ካብ ዝኣትዉ ኣትሒዙ ንኣርባዕተ መዓልቲ እተዕርፈሉ ዓራት ከምዘይረኸቡ ኣረዲኣ። እታ ብሕጽረት ምግቢ ከምዝተጸገሙ ትገልጽ ኣደ፡ ሓደ ወይ ክልተ ኪሎ ሩዝ ከምዝወሃቦምን “ንሱ’ውን ዘይቲ ስለዘየለ ብጥራዩ ኣብሲልና ክንበልዕ ኢና ተገዲድና” ትብል። እዛ ኣደ ብ21 ነሓሰ 2014 (ኣ.ግ) ቅያር ክዳን ከይሓዙ ካብ ቆቦ ከምዝተመዛበሉ ንቢቢሰ ገሊጻ። “እቲ ዝለበስናዮ ክዳን ተኸዲንና ኢና ወጺእና። ናብ ከባቢ ኮምቦልቻ ዝኸድናሉ ምኽንያት፡ ኣብኡ ስድራቤት ስለ ዝነበረና እዩ። ብድሕሪኡ ተመዛበልቲ ናብ ከባቢኹም ተመለሱ ተባሂልና። ኣብዚ እዋን'ዚ፡ ኣብቲ ብመንግስቲ ዝተመስረተ መዓስከር ኢና ንሓድር ዘለና" ኢላ። ኣብቲ ግዝያዊ መዕቆቢ ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ፣ ኣረጋውያንን ህፃናትን ከምዘለዉ'ውን ወሲኻ ሓቢራ። ልዕሊ ኩሉ ድማ ገዛ ዝለመዱ ህጻናት ክበኽዩን ብዘይ ዓራት፡ ኣብ ቁሪ ደቂሶም ምርኣይን ኣዝዩ ዘሕዝን ኩነታት ምዃኑ ትገልጽ። “ካብ ምብላዕን ምስታይን ንላዕሊ፡ እንድቅሰሉን እነዕርፈሉን ቦታ የድልየና። እቶም ቆልዑ ድማ ቅያር ክዳን የብሎምን። ኣብ ኣዝዩ በዳሂ ኩነታት ኢና ዘለና" ኢላ። ዛጊት ብናይ ረድኤት ትካላት ሓገዝ መግቢ ተዋሂብዎም እኳ እንተነበረ፡ መጺኦም ዘዘራረብዎም ሰበስልጣን መንግስቲ ግን መፍትሒ ክህብዎም ከምዘይከኣሉ ትዛረብ። እቲ መዕቆቢ ንኹሉ ከተኣናግድ ስለዘይኽእል ደቂ ኣንስትዮ፡ ኣረጋውያንን ህጻናትን ጥራይ እዮም ኣብኡ ዝዕቆቡ። ስለ ዝኾነ ድማ ደቂ ተባዕትዮ ብዘይ መጽለሊ ይኹን ሓገዝ ኣብ ሽግር ከም ዘለዉ ይዛረቡ። ካልእ ምስ ሰለስተ ደቃ ካብ ቆቦ ዝመጸት ኣደ ድማ "ኣብቲ መዓስከር ብዙሕ ሓገዝ የለን" ትብል። "ንደቅና ንምምጋብ ካብ ስድራቤት ገንዘብ ንሓትት ኣለና" ክትብል ንቢቢሲ ሓቢራ። “ምስ ቆልዓ ስደት ኣዝዩ ከቢድ እዩ። ህጻናት ብዙሕ ድሌታት ኣለዎም። መዓስ ኢና ናብ ገዛና ንኸይድ?" ኢላ ትሓትት። ምስቲ ዳግማይ ዝተወልዐ ኲናት ብዝተኣሳሰር ኣብዚ ሕጂ እዋን ልዕሊ 50 ሽሕ ወገናት ኣብ ከባቢ መርሳ ተዓቚቦም ከምዘለዉን ረድኤት ግን ድሩት ከምዝኾነን ኣብ ክልል ኣምሓራ ሓላፊ ህዝባዊ ርክባት ምክልኻል ሓደጋን ውሕስና ምግቢን ኣቶ እያሱ መስፍን ንቢቢሲ ገሊጹ። ሓደሽቲ ተመዛበልቲ ከይሓወሰ ኣብቲ ክልል ልዕሊ 8.7 ሚሊየን ነበርቲ ህፁፅ ድጋፍ ከምዘድልዮምን ናብ ፌደራል መንግስቲ ሕቶ ከምዝቐረበን ሓቢሩ። "መንግስቲ ፌደራል ንዝቐረቡ ሕቶታት ኣብ ምስማዕን ብቕልጡፍ ምላሽ ኣብ ምሃብን ይድንጉይ ኣሎ" ዝብል ኣቶ እያሱ እቲ ኣወሃህባ ሓገዝ ከም ኣድላይነቱ ክወሃብ ዘይከኣለሉ ምኽንያት ገሊጹ። ምስ ፀገም መጓዓዝያን ሕፅረት ቀረብን ብዝተኣሳሰር "እቲ እንሓቶ ዘለና መጠን መግቢ ብዝተፈላለየ ምኽንያታት ይቐርብ ኣሎ ኢልና ኣይንኣምንን" ኢሉ። ከም ውጽኢቱ ድማ ብዙሓት ተመዛበልቲ ጸገም መግቢ የጋጥሞም ከምዘሎን ጥርዓኖም ብዝተፈላለየ መገዲ ከምዝሰምዑን ገሊጹ።


"በብዘለናዮ ዓዲ ኣካል እቲ ማሕበረሰብ ክንከውን ኣለና" ንኣባልነት ፓርላማ ሽወደን ዝወዳደር ዘሎ ፊልሞን

ወዲ 29 ዓመት በዓል ሞያ ኬሚካላዊ ምህንድስና ፊልሞን ጎርፉ፡ ኣብቲ ኣብ ሽወደን ዝካየድ ዘሎ ዞባውን ፓርላመንታውን መረጻ ካብቶም ሸሞንተ ዓበይቲ ውድባት እታ ሃገር ሓደ ንዝኾነ ጸጋማዊ ውድብ ሶሻል ዲሞክራት ወኪሉ ኣብ ከተማ ስቶክሆልም ይወዳደር ኣሎ። ክሳብ 10ይ ክፍሊ ኣብ ትግራይ ተማሂሩ ኣብ 2009 ኣቆጻጽራ ኣውሮጳ ናብ ስዊዲን ዝኸደ ፊልሞን፡ ካብ 2018 ጀሚሩ ኣብ ፖለቲካ እታ ሃገር ምውሳእ ከምዝጀመረ ይገልጽ። "ካብ 2018 እየ ኣብ ፖለቲካ ምስታፍ ጀሚረ። ምኽንያቱ እቲ ናይዚ ዓዲ ፖለቲካን ጸገማትን ምፍላጥ ኣገዳሲ እዩ ኢለ ስለ ዝኣምን እዩ። ኣብዚ ዓዲ ናይ ዩኒቨርሲቲ ተምሃራይ እናሃለኹ እውን ኣብ ፖለቲካ ዝነጥፍ መሓዛ ነይሩኒ። ሽዑ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣባል ኮይነ” ይብል። ፊልሞን ኣባል ሰልፊ ሲሻል ዲሞክራሲ ኮይኑ፡ ኣብ ዞባውን ፓርላመንታውን ውድድር ሕጹይ ኮይኑ ቀሪቡ ኣሎ። እቲ ሰልፊ ኣብ ማዕርነት፣ ሕግን ክሊማን ዘለውዎ ፖሊሲታት ኣባል ክኸውንን ምስቲ ውድብ ክሰርሕን ከምዝገበርዎ እውን ይገልጽ። “ቁጠባዊ ማዕርነት ክህሉ ኣለዎ ይብል። ኣብ መንጎ ድኻን ሃብታምን ዘሎ ኣፈላላይ ክቕንስ ኣለዎ ዝብል እዩ። ካልኣይ ኣብ ገበን ዘሎ ኣተሓሕዛ ዝምልከት እዩ። መብዛሕትኡ ገበን ብወጻእተኛ እዩ ዝፍጸም እናበሉ ኩሉ ናባና ዝገብርዎ፣ ቅጽዓት ክኸርር ኣለዎ፤ ክነባርሮም ኣለና ዝብሉ የማናውያን ኣለዉ። ናትና ሰልፊ ግን ሰብ ብምቕጻዕ ጥራሕ ዘይኮነስ ገና ካብ መውዓሊ ህጻናት ጀሚሩ ሓገዝ ክግበር ኣለዎ እዩ ዝብል” ኢሉ። መመርመሪ ናውቲ ኮቪድ 19 ኣብ ዘፍሪ ትካል ላቦራቶሪ ኢንጂንየር ኮይኑ ዝሰርሕ መንእሰይ ፊልሞን፡ ስደተኛታት ኣብ ፖለቲካዊ ንጥፈታት ዝነብሩለን ሃገራት ብሰፊሕ ክሳተፉ ከምዝግባእ እዩ ዝኣምን። “ሓደ ከም ዝኾነ ኣካል እቲ ማሕበረሰብ ክንከውን ኣለና። ኩሉ ኣብ ስዊዲን ዝካየድ ነገር ክንከታተል ኣለና። ምኽንያቱ፡ ሕጊ ዝጸድቕ ኣብ ፓርላማ እዩ፤ ሕጊ ዘጽድቕ ፓርላማ እዩ። "ኣካል እቲ ማሕበረሰብ እንተዄንና ንሕና እውን ተጠቀምቲ ንኸውን። ኣብ ኩሉ ዝፍጸም ድምጽና ይህልዎ፤ ወሰንቲ እውን ንኸውን። ከም ስራሕ እውን ጽቡቕ ስራሕ እዩ።” ፊልሞን ንፖለቲካዊ ጉዕዞኡ ኣብዚ ፈላማይ መረጽኡ  ምስ ዝረኽቦ ድምጺ ከምዘየተሓሕዞ እዩ ዝገልጽ። ብኣንጻሩ ኣብ ነዊሕ ዓመታት ከዐውቶም ዝደልዮም ትልምታት ከምዘለዎ ይዛረብ። “ብሓደ ግዜ ፓርላማ እንተዘይኣተኹ ዘይኮነስ፡ ብወረዳን ዞባን ኣቢለ ኣብ ውሽጢ 10 ዓመት ናብ ፓርላማ ንምእታው እዩ ዕላማይ፤ ምኽንያቱ ተሳትፎይ ወሲኸን ኣጽኒዐን፡ ኣካል እቲ ፓርላማ ብምዃን ከም ሓደ ትግራዋይ፣ ከም ሓደ ጸሊም ኣፍሪቃውን ሓደ ኣካል ታሪኽ ክኸውን እየ ዝደሊ” ይብል። ተስፋ ዘይምቑራጽ ከም ናይ ህይወት መትከሉ ገይሩ ከምዝወስድ ዝገልጽ ፊልሞን፡ ብፍላይ መንእሰያት ኣብ ዝደልይዎ ብርኪ ናይ ምብጻሕ ዕቑር ዓቕሚ ከምዘለዎም ይኣምን። “ንመንእሰያት ዘይከኣል ነገር የለን። ኣብ እንደልዮ ቦታ ንምብጻሕ ተስፋ ክንቆርጽ የብልናን። በብዘለናዮ ዓዲ  ኣካል እቲ ማሕበረሰብ ክንከውን ኣለና” ይብል።


ዝኽሪ 50 ዓመት፡ እታ ንወዲ ውልቀ መላኺ ኢዲ ኣሚን ዘሕረሰት ነርስ

እታ ንወዲ ዩጋንዳዊ ውልቀመላኺ ኢዲ ኣሚን ክውለድ እንከሎ ዘሕረሰት፡ ከምኣ ዝኣመሰሉ ኣሽሓት ሰባት ካብታ ሃገር ካብ ዝባረሩ 50 ዓመታት ተቘጺሩ ኣሎ። ያስሚን ላላኒ ካብቶም ኣብ 1972 በቲ ውልቀመላኺ ካብ ዝተባረሩ 80 ሽሕ ዩጋንዳውያን ኤስያውያን ሓንቲ እያ ነይራ። ሕጂ ኣብ ላንክሻየር ትነብር ያስሚን፡ ንኣሚን ነቲ ባዶ ዝነበረ ስምዒት ዘይብሉ ገጹ ዘኪራ፡ "ኣዝዩ ዝሑል" ነይሩ ትብል። በዓልቲ ቤቱ ግን "ኣዝያ ጥዕይቲ" ኰይና፡ ወ/ሮ ላላኒ "ብሓባር ዝሰሓቐናሉ ገለ እዋን" ከም ዝነበሩ ገሊጻ። ኣስዒባ፡ "ኵሉ ሰብ ኣሽንባይ’ዶ ብኣካል ገና ስሙ ክጽዋዕ ከሎ እዩ ዝፈርሖ ነይሩ" ትብል። "ኣብ ገጹ ዝዀነ ስምዒት ኣይነበሮን፡ ፈጺሙ ዋላ ሓንቲ ኣይነበሮን። ዝሑል እዩ ነይሩ፡ ኣዝዩ ዝሑል'ዩ ነይሩ።" ሕጂ ኣብ ቍሸት ዊልፕሻየር ትነብር ሚስ ላላኒ ወሲኻ፡ "ንሱ ዩኒፎርም ተኸዲኑ ነይሩ ኣነ እውን ኣብ ዩኒፎርመይ ገይረ ነይረ፣ ናተይ ዩኒፎርም ድማ ኣብቲ እዋን ካብቲ ናቱ ዝዓበየ ኰይኑ ተሰሚዑኒ ምኽንያቱ ኣብ መስርሕ ህይወት ምድሓን ስለ ዝነበርኩ" ትብል። ራብዓይቲ በዓልቲ ቤት ኣሚን ኣብ ርእሰ ከተማ ዩጋንዳ ካምፓላ ኣብ ዝርከብ ፍሉይ ሆስፒታል ወዲ ወሊዳ ክትከናኸና እንከላ፡ ሚስ ላላኒ ጓል 21 ዓመት እያ ነይራ። "ኣዝያ ምህርቲ ነይራ። ሰብኣውነት ስለዝነበራ ብሓባር ንስሕቕ። ኣዝያ ጥዕይቲ ነይራ" ክትብል ንበዓልቲ ቤት ኣሚን ትገልጻ። ኣሚን ኣብ 1971 ብደማዊ ዕልዋ ናብ ስልጣን ደይቡ ኣብ ስልጣን ኣብ ዝጸንሓሉ ሸሞንተ ዓመታት፡ ኣስታት 300 ሽሕ ሰባት ሞይቶም እዮም። እቲ ውልቀመላኺ ንዩጋንዳውያን ኤስያውያን ካብታ ሃገር ንኽወጹ 90 መዓልታት ሂብዎም ነይሩ። ሚስ ላላኒ፡ እቲ ትእዛዝ "ክሃድእ እዩ ኢልና ስለ ዝሓሰብና ኣብቲ እዋን ብዙሕ ኣየተረበሽናን" ክትብል ነቲ እዋን ትዝክር። ግን ነዊሕ ከይጸንሐ እቲ ስግኣት እናዓበየ ከይዱ። ስለዚ ሓንቲ ካብቶም ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ተዓቚቦም ዝነበሩ 28 ሽሕ ዩጋንዳውያን ኤስያውያን ኰይና። "ኵሉ ሰብ ፈሪሑ። እቲ ጸገም ድሕሪኡ እንታይ ከም ዘስዕብ ኣይንፈልጥን ኢና ነይርና" ትብል። ንሳ፡ እቲ ውልቀመላኺ "ኣዝዩ ተቘጻጻሪ" ከምዝነበረ ትገልጾ። "ኣብ መጀመርታ፡ ፈለማ ሓጺር ቀምሽ ኣጊዱ፡ ድሕሪኡ ዊግ ኣጊዱ፤ ንበዓልቲ ቤቱ ንምንታይ ከምኡ ይገብር ኣሎ ኢለ ሓቲተያ" ትብል። "ኣምላኽ ከምኡ ክገብር ኣብ ሕልሚ ከምዝነገሮን ትእዛዛት ኣምላኽ ይኽተል ከም ዘሎን ነጊራትኒ።" ሚስ ላላኒ፡ ዛንታታት ጭካነን ቅትለትን ክዝርጋሕ ምስ ጀመረ፡ ኣብ ጎደናታት ዝነበረ ሃዋህው "ዘፍርሕ" ምዃኑ ትዝክር። ሓንቲ ጓል ሽዱሽተ ዓመት ኤስያዊት ጓል ምስ ስድራኣ ናብ ዕዳጋ ኣብ ዝኸደትሉ እዋን ተታሒዛ ከምዝተቐትለት ትዝክር። "ወተሃደር ወይ'ውን ወተሃደራዊ መኪና ከይተረፈ እንተርኢና፡ ስለንፈርሕ ሃዲምና ንሕባእ ነይርና" ትብል። ሚስ ላላኒ፡ ሓንቲ ካብተን ናይ ቀረባ መሓዙታ ከም ዝተዓመጸትን ደሓር ድማ ህይወታ ከም ዘጥፍአትን ትዝክር። "ንሳ ኣነ ዝፈልጣ ጥራይ እያ። ካልኦት ከምኡ ከም ዘጋጠመን ክንደይ ከምዝዀና ኣምላኽ እዩ ዝፈልጥ" ትብል። "ድሕሪ ሓምሳ ዓመት፡ ነዚ ነገራት ክሰምዕ ከለኹ ሕጂ'ውን ይበኪ'የ። ሕጂ’ውን ኣብ ቅድመይ ይረኣየኒ። እቲ ስምዒት ክግለጽ ዝኽእል ኣይኰነን።"


ኣብ ኢጣልያ ዝተፈጸመ ቅትለት ኣፍሪቃዊ ስደተኛ ቍጠዐ ፈጢሩ

ኣብ ኢጣልያን፡ ብቐትሪ ኣብ ማእከል ከተማ ብዝተፈጸሞ መጥቃዕቲ፡ ሞት ዘጋጠሞ ኣፍሪቃዊ ስደተኛ ቍጠዐ ፈጢሩ። እቲ ኣብ ጽርግያ እናሸቀጠ ዝናበር ናይጀርያዊ ስደተኛ ብዓርቢ’ዩ ኣብ ከተማ ሲቪታኖቫ ማርች ብሓደ ጻዕዳ ተቐቱሉ። ሓደ ጻዕዳ መንእሰይ፡ ነቲ ናይጀርያዊ ብኽሳዱ ሓኒቝ ኣብ መሬት ኣውዲቝ እዩ ቀቲልዎ። እቲ ፈጻመ ብቪድዮ ተሳኢሉ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ድሕሪ ምዝርግሑ ከኣ ኣብ ብዙሓት ቍጠዐ ፈጢሩ ኣሎ። እቶም ቪድዮ ዝስእሉ ዝነበሩ ሰባት ነቲ ኣብ መሬት ወዲቑ ብኽሳዱ ተሓኒቝ ዝጽዓር ዝነበረ ናይጀርያዊ ስደተኛ ክገላግልዎ ዘይምፍታኖም’ውን እቲ ኻልእ ቍጠዐ ፈጢሩ ዘሎ ነጥቢ’ዩ። እቲ ወዲ 32 ዓመት ተወላዲ ኢጥልያን በቲ ዝፈጸሞ ገበን፡ ብቕትለትን ስርቅን ተኸሲሱ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዩ ኣሎ። እቲ ነቲ ኢጣያውን ናይጀርያውን ናብ ረጽሚ ዘእተዎም ምኽንያት’ኳ እንተዘይተገለጸ፡ ነቲ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝተዘርግሐ ቪድዮ ዝርኣዩ ሰባት ነቲ ተግባር ብትሪ ኮኒኖምውዎ ኣለዎ። እቲ ብቐትሪ ኣብ ማእከል ጐደና ብኢጣልያዊ ዝተቐተለ ናይጀርያዊ ስደተኛ፡ ኣሎካ ኦጎርኡከዉ ዝበሃል ኰይኑ በዓል ሓዳርን ኣቦ ክልተ ውሉዳትን’ዩ። በዓልቲ ቤቱ ቻሪቲ ኦሪቾ፡ ሬሳ በዓል ቤታ ኣብ ማእከል ጽርግያ ብጻዕዳ ጨርቂ ተሸፊኑ ምስ ርኣየት ስንባድኣ ክትቈጻጸሮ ከምዘይክኣለትን ንማዕከናት ዜና ገሊጻ። ትማሊ ቀዳም፡ ኣማኢት ናይጀርያውያን ናብ ጐደታት ከተማ ሲቪታኖቫ ማርቸ ብምውጻእ ሞት ኣሎካ ኦጎርኡከዉ  ፍትሒ ክረክብ ብነድሪ ጻውዒት ከቕርቡ ውዒሎም። እቲ ቅትለት ብፖለቲከኛታት ኢጣልያ’ውን ተዀኒኑ ኣሎ። ሓላፊ ዲሞክራስያዊ ሰልፊ ጸጋማይ ክንፍ ኢንሪኮ ለታ፡ ነቲ ተግባር “ዘሰንብድ” ኢሉ ገሊጽዎ። ንሱ ብትዊተር ኣብ ዘመሓላለፎ ናይ ሓዘን መግለጺ፡ “ዝዀነ መመኽነይታ ዘይብሉ፡ ተሰሚዑ ዘይፈልጥ ጭካነን ልዕሊ ዓቐን ዝስፋሕፍሐ ዘይተገዳስነትን'ዩ” ኢሉ። ላዕለዋይ ሓላፊ የማናይ ክንፊ ማትዮ ሳልቫኒ ብወገኑ ብትዊተር ኣብ ዘመሓላለፎ መልእኽቲ፡ “ሓለዋ ጸጥታ ሕብሪ ኣይፈልን’ዩ” ድሕሪ ምባል፡ ኵሉ ብዘይኣፈላላይ ድሕነቱ ሕሉው ዝዀነሉ ባይታ ክጣጣሕ ኣለዎ፡ ኢሉ።


ኣብ ዓለም እቶም ሓደገኛታት መስመር ስደት ኣየኖት’ዮም?

ኣብ ዝሓለፈ ውሑዳት መዓልታት ኣብ ክልተ ኣጋጣሚ ዶብ ክሰግሩ ዝሓሰቡ ስደተኛታት ዘሰንብድ ሞት ከጋጥሞም ርኢና። ብዓርቢ ካብ ሰሜን ኣፍሪቃ ብሞሮኮ ኣቢሎም ሓጹር ሰጊሮም ናብ ስጳኛ ክሰግሩ ኣብ ዝፈተንሉ ብውሑዱ 23 ሰባት ሞይቶም። ድሕሪ ሰለስተ መዓልታት ናይዚ ፍጻመ፡ ኣብ ኣሜሪካ ሳን ኣንቶንዮ ኣብ ዝተባህለት ከተማ’ውን ኣብ ሓንቲ መራሒኣ ገዲፍዋ ዝኸደ ዓባይ ዕሽግቲ ናይ ጽዕነት መኪና፡ ብውሕዱ 46 ሰባት ሞይቶም ተረኺቦም። ድሕሪ ክስተት ኮቪድ-19 መብዛሕትአን ሃገራት ካብን ናብን ሃገራት ዝግበር መገሻታት ስለ ዝኸልከላ፡ በቶም ኣብ ዓለም ኣዝዮም ሓደገኛታት ዝዀኑ መስመራት ጕዕዞ ስደተኛታት ብዙሕ ሰብ ክንቀሳቐሰሎም ተራእዩ። በዚ መንጽር ኣብ ጕዕዞ እንከለዉ ዝሞቱ ስደተኛታት ቍጽሮም እናወሰኸ ከም ዝኸደ ይንገር። ዓለምለኸ ትካል ስደተኛታት [ኣይ.ኦ.ኤም ]፡ ካብ 2014 ክሳብ ሕጂ ኣስታት 50 ሽሕ ስደተኛታት ናብ ኣሜሪካን ናብ ኣውሮጳን ንምእታው ኣብ ዝፈተንሉ ከም ዘሞቱ ወይ ሃለዋቶም ከም ዝጠፍአ ይሕብር። ኣይ.ኦ.ኤም ቍጽሪ ናይቶም ዝሞቱን ሃለዋቶም ዝጠፍአን ካብዚ ተገሊጹ ዘሎ ኣዝዩ ክልዕል ከም ዝኽእል’ዩ ግምታት ዘለዎ። ንምዃኑ ኣብ ዓለም እቶም ሓደገኛታት መስመር ስደተኛታት ኣየኖት’ዮም? ስለ ምንታይ? ብመሰረት ጸብጻብ ኣይ.ኦ.ኤም፡ እዚ መስመር እቲ ኣዝዩ ሓደገኛ መስመር እዩ። ካብ 2014 ክሳብ ሕጂ ካብ ሰሜን ኣፍሪቃ ተበጊሶም ናብ ኣውሮጳ ክሰግሩ ካብ ዝፈተኑ ስደተኛታት ልዕሊ 19,500 ሰባት ሞይቶም። እቶም ነዚ ባሕሪ ዝሰግሩ ሰባት፡ ብዕንጨቲ ወይ ብጐማ ዝተሰርሓ ጀላቡ ተጠቒሞም። መበገሲ ናይዞም ብማእከላይ ባሕሪ ዝሰግሩ ሰባት ድማ ሊብያን ቱኒዝያን’ዩ። ኣብ ቱኒዝያ፡ ኣብ ገምገም ባሕሪ እታ ሃገር ናይቶም ናብ ኣውሮጳ ክሰግሩ ዝሞቱ መካነ መቓብር ኣሎ። ቪኪ ዝተባህለ ኒጀራዊ ስደተኛ ንኤኤፍፒ ኣብ ዝሃቦ ቃል “ነዚ መቃብር ክርኢ እንከለኹ ኣዝዩ’ዩ ሕማቕ ዝስምዓኒ፤ ብሓቂ ነዚ ባሕሪ ክሰግሮ ድየ ኢለ ከኣ ይፈርሕ” ይብል። ከም ኣይ.ኦ.ኤም ዝኣመሰሉ ትካላት ግን እዚ ንስደተኛታት ጉዕዝኦም በቲ ሓደገኛ መንገዲ ካብ ምቅጻል ከም ዘየጎናድቦም’ዮም ዝገልጹ። ውሃቢት ቃል ኣይ ኦ ኤም ሳፋ ምሰህሊ “ናብ ገማግም ማእከላይ ባሕሪ ካብ ምምጻእ ኣየቋረጹን። እቲ ቀንዲ ዘሻቕል ከኣ ኣብቲ መስመር መጠን ሞት’ውን ይውስኽ ኣሎ። ሃገራት ዝጭበጥ ነገር ክሳብ ዘይገበራ ከኣ በዚ መስመር ዝግበር ሞትን ስደትን ደው ኣይክብልን’ዩ” ትብል። ሓለዋ ዶብን ባሕርን ኣውሮጳ ብወገኑ ካብ 2015 ክሳብ ሕጂ በዚ መስመር እዚ ክሰግሩ ካብ ዝፈተኑ ሰባት ኣስታት 300 ሽሕ ሰባት ካብ ሞት ከም ዘድሓነ ይሕብር። ንመብዛሕትኦም ናብ ኣውሮጳ ክበጽሑ ዝደልዩ ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት እቲ ጉዕዞ ስደቶም ካብ ውሽጢ ሃገሮምን ኣህጉሮምን’ዮም ዝጅምርዎ። ናብ ሰሜን ኣፍሪቃ ንምብጻሕ ከኣ ንምድረበዳ ሰሃራ ከቋርጹ ይግደዱ። እቲ ቀንዲ መሰናኽል እዚ መስመር ከኣ እቲ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ክሊማ እቲ ከባቢ እዩ። ኣይ.ኦ.ኤም፡ ካብ 2014 ክሳብ 2022 ኣብ ዝነበረ እዋን ኣብዚ መስመር ኣስታት 5,400 ሰባት ከም ዝሞቱ ይሕብር። ዓብደላህ ኢብራሂም በዚ መስመር ዝሓለፈ ስደተኛ ኮይኑ፡ ምስ ኤ ኤፍ ፒ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕተት “ኣብቲ ምድረበዳ ሰባት ክሞቱ ብዓይንኻ ትርኢ፤ ገለ ብድኻም፡ ገለ ብጥሜትን ጽምኢ ማይን” ብምባል ምስክርነቱ ሂቡ። እቲ ካልእ ጸገም፡ በቶም ኣብቲ ከባቢ ዝንቀሳቀሱን ሰባት ዝጨውዩ ስደተኛታት ኣብ ሞንጎ ዝሞቱን’ውን ቁጽሪ ውሑድ ዘይምዃኑ’ዩ። ኣይ.ኦ.ኤም ኣብ ቀረባ ግዜ ኣብ ዘውጽኦ ጸብጻብ “ኣብ ሞንጎ ኣሰጋገርትን ሓለዋ ዶብን ቀጻሊ ምልውዋጥ ናይ ቶኲሲ ኣሎ ኣብ ከምዚ ክስተት ዝሞቱ ስደተኛታት ከኣ ቁጽሮም ውሑድ ኣይኮነን” ኢሉ። ኣብ ደቡብን ሰሜንን ኣሜሪካ ዝግበር ናይ ስደት ጉዕዞ ኩሉ ናብ ኣሜሪካ ንምእታው ጥራይ ዝዓለመ ኣይኮነን። ዶብ ሜክሲኮን ኣሜሪካን ግን እቲ ቀንዲ ብዝሒ ስደተኛታት ዝርኣይሉ ቦታ’ዩ። እቶም ስደተኛታት ካብ ሜክሲኮ ናብ ኣሜሪካ ንምስጋር መብዛሕትኡ ግዜ ነቲ ኣብ ሞንጎ እዘን ክልተ ሃገራት ዝርከብ ሓደገኛ ዝኾነ ፈለግ ሪዮ ግራንደ ክሰግሩ ግድን እዩ። ኣብዚ ፈለግ እዚ ካብ 2014 ክሳብ ሕጂ ልዕሊ 3000 ሰባት ከም ዝጠሓሉ ኣይ.ኦ.ኤም ይግምት። እቶም በዚ ፈለግ እዚ ምስጋር ዝፈርሑ ከኣ ኣብ ዓበይቲ መካይን ተሓቢኦም ከሰግሩ’ዮም ዝፍትኑ፡ ብዙሕ ግዜ ከኣ ከምቲ ኣብ ቀረባ መዓልታት ኣብ ሳን ኣንቶንዮ ዘጋጠመ ሞት የጋጥሞም። ወሃቢት ቃል ኣይ ኦ ኤም ሳፋ ምሰህሊ “ኣብ ቀረባ ግዜ ናብ ኣሜሪካ ንምእታው ካብ ዝፍትኑ ሰባት ተደጋጋሚ ሞት’ዩ ዘጋጥም ዘሎ” ኢላ። ኣብ ታሕሳስ 2021 ኣብ ችያፓስ ሜክሲኮ ስደተኛታት ጽዒና ዝነበረት ዓባይ መኪና ብምግጫዋ 56 ሰባት ምማቶም ይዝከር። ኣይ.ኦ.ኤም ኣብ 2020 ኣብ ዝገበሮ መጽናዕቲ፡ ኣብ ዓለም ካብ ዝርከቡ ስደተኛታት እቶም 40 ሚኢታዊት መበቆሎም ካብ ኤስያ ምዃኑ ከረጋግጽ ክኢሉ። ኣብ ዝሓለፈ ሸሞንተ ዓመታት ኣብ ውሽጢ ኤስያ ካብን ናብን ክስደዱ ካብ ዝፈተኑ ስደተኛታት ኣስታት 5000 ሰባት ከም ዝሞቱን ሃለዋቶም ከም ዝጠፈአን ጸብጻብ ሕቡራት ሃገራት የመልክት። ዝበዝሑ ካብቶም ዝሞቱ፡ ካብ ሮሆንሀግያን ባንግላድሽን ዝተበገሱ እዮም። እቲ ጉዕዞ ቤንጋልን ባሕቲ ኣንዳማን ዘቋርጽ ኣዝዩ ሓደገኛ’ዩ። ወዲ 37 ዓመት ሙሓመድ ኢልያስ  ሮሂንጋዊ ስደተኛ በዚ መስመር እዚ እናሰገረ እንከሎ ብሓይሊ ባሕሪ ህንዲ ካብ ሞት ዝደሓነ’ዩ። “ኣዚና ጠሚና ነይርና፡ ማይ ዝብሃል ስለ ዘይነበረና ክቱር ጽምኢ ነይሩና። ብኸምዚ ከኣ ንኣስታት ሓደ ወርሒ ጸኒሕና” ኢሉ። ኣብ ኤስያ እቲ ካልእ ሓደገኛ መስመር ኣብ ሞንጎ ኢራንን ቱርክን ዘሎ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ ነሓሰ ጣሊባን ንኣፍጋኒስታን ምስ ተቆጻጸርዋ፡ ኣዝዩ ብዙሕ ቁጽሪ ዘለዎም ኣፍጋናውያን ነዚ መስመር እዚ ክጥቀምሉ ተራእዮም። ሕቡራት ሃገራት ልዕሊ ክልተ ሚልዮን ኣፍጋናውያን ስደተኛታት ኣብ ኢራንን ጎሮባብቲ ሃገራትን ስደተኛታት ኰይኖም ምህላዎም ይገልጽ።


ብዝረኽብዎ ኣጋጣሚ ዝስደዱ ዘለዉ ምሁራን ተጋሩ

ጌትነት ኣጽብሃ ይበሃል። ኣብ ዓለምለኻዊ ትካል ኣይኣርሲ ክኢላ ምዕባለ ትሕዝቶን ላዕለዋይ ሓላፊ ስልጠናን ዝነበረ ጌትነት፡ ኣብ ጥቅምቲ 2021 ምስ ካልኦት 5 ክኢላታት ንስልጠና ናብ ዴንማርክ ተላኢኹ። እቲ ኣብ ኮፐንሃገን ዝተውሃበ ናይ ክልተ ሰሙን ስልጠና ኣብቂዑ እቶም ሰልጠንቲ ክምለሱ እንከለዉ ግን ጌትነት ምስኦም ኣይነበረን። ብዶላር ዝኽፈሎ መሃያ፡ ጽቡቕ ስራሕን ምቹእ ህይወትን ራሕሪሑ “ንመንግስቲን ህዝቢን ዴንማርክ ዕቑባ” ክሓትት መሪጹ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ዴንማርክ ኣብ ሓደ መዕቖቢ ስደተኛታት ኣጽሊሉ ዝርከብ እዚ ክኢላ “ናይ መንግስቲ ገንዘብ ከም ጡረተኛ እናተቐበልኩ እየ ዝነበር” ይብል። ዝሓሸ መነባብሮ፡ ጽቡቕ መሃያን ሞያዊ ክብርን ገዲፎም ብዝኸድዎ ስደት ዝመርጹ ከም ጌትነት ዝኣመሰሉ ክኢላታት ሒደት ኣይኮኑን። ቢቢሲ ትግርኛ ንጌትነትን ንድሕነቶም ክበሃል ስሞም ዝተቐየረ ካልኦት ክኢላታትን ኣዘራሪቡ ዝረኸቦ ሓበሬታ ከምዚ ዝስዕብ ይቐርብ። ጌትነት፡ ብሰንኪ እቲ መንግስታዊ መራኸቢ ብዙሃንን ሰበስልጣናትን ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ዘካየድዎ “ናይ ጸለመ ፕሮፖጋንዳ” ተወለድቲ ትግራይ፡ “ናይ ስነልቦና ተጽዕኖ ንኽበጽሐና ተገይሩ እዩ” ይብል። ብፍላይ ኣብ ኣዲስ ኣበባ፡ ከባቢ ሃዋሳን ቡታጅራን ኣብ ዝሰርሓሉ እዋን ትግራዋይ ብምዃኑ ጥራይ ይጥርጠር፡ “ንምሽቑራርን ንምስቋንን” ይቃላዕን ከምኡ’ውን ንስራሕ ናብ ዝተፈላለዩ ቀበሌታትን ጣብያትትን ኣብ ዝኸደሉ ግዜ ይእሰር ከምዝነበረ ይዛረብ። “ብሕማቅ ዓይኒ ይርእዩኒ… ንዝተወሰነ ግዜ ኣብ ፖሊስ ጣብያ የጽንሑኒ ነይሮም። ምስቶም ኣብ ሃዋሳ ዝነበሩ ናይ ቤት ጽሕፈት ተወከልቲ ብምዝርራብ ይፍታሕ ነይረ።” ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ መንጎ መንግስቲ ፌደራልን ሓይልታት ትግራይን ኲናት ካብ ዝውላዕ ኣትሒዙ ሰፊሕ ምፍንቓል፡ ስደትን ምግሃስ ሰባዊ መሰላትን ከምዝተፈጥረ ይፍለጥ። ምስ እዚ ብዝተኣሳሰር ኣብ ብዙሕ ከባብታት ኢትዮጵያ ብኣሸሓት ዝቑጸሩ ተጋሩ ግዳያት መንነት መሰረት ዝገበረ ማእሰርትን ምንግልታዕን ከምዝኾኑ ቢቢሲ ሓዊሱ ዝተፈላለዩ ማዕከናት ዜና ጸብጺቦም እዮም። “ወዲ ሓወይ ተኣሲሩ ኣበይ ከምዘሎ ኣይፈልጥን” ዝብል ጌትነት፡ ብዙሓት መሓዙቱ “ተጋሩ ብምዃኖም ጥራይ” ተኣሲሮም እዮም ይብል። መንግስቲ ኢትዮጵያ ግና ነቲ ክስትታ ኣብ ዝሃቦ ምላሽ፡ ብመንነቱ ዝተኣሰረ ሰብ ከምዘየለ እዩ ዝገልጽ። እቲ ኣብ ትግራይ ዝተጀመረ ኲናት ናብ ካልኦት ክልላት እናለሓመ ምስከደ ብዙሓት ተወለድቲ ትግራይ ግዳያት ጃምላዊ ማእሰርቲን ኣካላዊ መጥቃዕትን ምፍርራሕን ኮይኖም ትካላት ንግዶም’ውን ተዓሺጉ እዩ። ኣብ ሓደ ፌደራል ዩኒቨርስቲ ብዲቨሎፕመንታል ስተዲስ ተሓባባሪ ፕሮፌሰር ዝነበረ ክሩቤል፡ “ኣብ ኲናት ንእሽተይ እንተተደፊኦም ነቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዘሎ ትግራዋይ እዮም ዓንጽዓንጸ ዘጋፍዕዎ” ብምባል ነቲ ኣብቲ እዋን ዝነበረ ኩነታት የዘኻኽር። ሓይልታት ትግራይ ናብ ኣዲስ ኣበባ ምግስጋሶም ከቢድ ስግኣት ዝፈጠረሉ መንግስቲ ኣዋጅ ህጹጽ ጊዜ ብምድንጋግ ዝተፈላለዩ ስጉምትታት ክወስድ ምጅማሩ ነቲ ኣብ ልዕሊ ተጋሩ ዝፍጸም ግህሰት ከምዘጋደዶ እቶም ቢቢሲ ዘዘራረቦም ስደተኛ ክኢላታት ይሕብሩ። እቲ እዋን እቲ “ትግራዋይ ኮይንካ ምንቅስቓስ ‘ዋእ! ኣይተኣሰርን ድዩ እዚ?’ ዘብል ግዜ እዩ ነይሩ” ዝበለና ካልእ ውህሉል ልምዲ ዘለዎ፡ ተኣምራት እዩ። ካብ ሃገር ክሳብ ዝወጸሉ ግዜ ዳይረክተር ሓደ ፌደራል ትካል ዝነበረን ብስም ዘይንጠቕሶም ዓበይቲ መንግስታዊ ናይ ልምዓት ዓበይቲ ፕሮጀክትታት ዘስረሐን ተኣምራት ዝኾነ ይኹን ተሳትፎ ፖሊቲካ ከምዘይነበሮ ይገልጽ። “ቀትሪ ለይቲ ብሓላፍነት…ዝሰራሕኽዎም ፕሮጀክትታት ነዚ ሕዚ ተፈጢሩሎ ዘሎ ኩነታት መፈጸሚ ኮይኖም ክርእይ ከለኹ ብጣዕሚ መሕዘኒ እዩ።” ኣሜሪካን ካልኦት ሃገራት ምዕራብን፡ እቲ ጃምላዊ ማእሰርቲ ተወለድቲ ትግራይ ኣዝዩ ከምዘሻቐለን ገሊጸን ክገልጻ እንከለዋ፡ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ’ውን ምስቲ ኣዋጅ ህጹጽ ግዜ ብዝዛመድ ዝተኣስሩ ብህጹጽ ክፍትሑ ሓቲቱ ነይሩ። እንተኾነ ግን ዝተርኣየ ለውጢ ኣይነበረን። የግዳስ እቲ ዝፍጸም ዝነበረ ጃምላዊ ማእሰርቲ ዘስግኦም ተጋሩ ንቡር መዓልታዊ ምንቅስቓሳቶም ፈጺሙ ድሩት ክኾን ከምዝገበሮ እቶም ክኢላታት ንቢቢሲ ገሊጾም። “ሙቐት እንከሎ ደገ ክንወጽእ ከለና ምናልባሽ ከይንእሰር እሞ ከይንችገር ኢልና ስረ፡ ጃኬት ደሪብና ንወጽእ ነይርና” ይብል ክሩቤል። ብተወሳኺ’ውን ኣብ ትግራይ ኣገልግሎት ስልክ፡ ኢንተርኔትን ባንክን ስለዝተዓጽወ ተወለድቲ ትግራይ ደሃይ ስድርኦምን መቕርባቶምን ንምስማዕ ኮነ ስሩዕ ስርሖም ንምስላጥ ከምዝተጸገሙ ዝሓበረልና ካልእ ክኢላ ድማ መብራህቶም እዩ። መብራህቶም ኣብ ሓደ መንግስታዊ ኮሌጅ ካብ መምህርነት ክሳብ ምምሕዳራዊ ምክትል ዲን ዝበጽሐን ኣብ ዘይመንግስታዊ ትካላት’ውን ዝሰርሐን ብዓል ልዑል ተሞክሮ እዩ። ብሰንኪ ኲናት ትግራይ እቲ ዝሰርሓሉ ፕሮጀክት ደው ምስበለ ስርሑ ከቋረጽ ዝተገደደን ብድሕሪኡ "ብሰንኪ ስሙ" ስራሕ ክረክብ ከምዘይከኣለ ዝገልጽ መብራህቶም እቲ ኩነታት ኣብ ስድርኡን ጸገም ከምዘስዓበ ይዛረብ። ብፍላይ “ኣነ ብዝልእኸላ ነገር እያ ትመሓደር ነይራ” ዝበለን ብዕድመ ዝደፍኣ ኣዲኡ ዝርከባሉ ኩነታት ክፈልጥ ዘይምኽኣሉ ተወሳኺ ሻቕሎት ኮይንዎ። ካብ ስግኣት ጃምላዊ ማእሰርቲ፣ ኣካላዊ መጥቃዕትን ምፍርራሕን ብተወሳኺ ኣብ ጸገም ዘለዉ ወለዲን ስድራን ክሕግዙ ከምኡ’ውን ደሃይ ክሰምዑ ዘይምኽኣሎም ተወሳኺ ጭንቀት ከምዝኾኖም እቶም ክኢላታት ይሕብሩ። መብራህቶም፡ ኣብቲ እዋን ተጋሩ “ብዝተፈላለዩ ናይ ስለላ መሓውር” ካብ ሃገር ንከይወጹ ይእገዱ ወይ ድማ “ብዙሕ ገንዘብ ክኸፍሉ” ይግደዱ ከምዝነበሩ ይገልጽ። ከምቲ ኣብ መእተዊ ዝተጠቐሰ ጌትነት ንስልጠና ናብ ዴንማርክ ምስከደ እዩ ብኡ ኣቢሉ ተሪፉ። ተኣምራት፡ እዋኑ ዘይሓለፈ ቪዛ ኣሜሪካ ነይርዎ። ኣብ ኤርፖርት ኣብ ኣርባዕተ መፈተሺ ነቑጣታት ተታሒዙ’ኳ እንተነበረ በዓል ስልጣን ዘመድ ዘለዋ ሓንቲ መሓዛ ዘመዱ ስለዝሓገዘቶ ግን ክወጽእ ከምዝኸኣለ ይገልጽ። “መብዛሕትኦም ተጋሩ ናብ ሕክምና ዝኸይድ፡ … ቆጾሮ ዝነበሮ ከይቀረየ ካብ ኢትዮጵያ ከይወጹ ዝኽልከልሉ ግዜ እዩ ነይሩ” ይብል ናይ ካናዳ ቪዛ በጻሕቲ ዝረኸበ ክሩቤል። ኣብ ኤርፖርት ንሓሙሽተ ሰዓት ብሕቶ ከምዘዋጠርዎ፡ ኮይኑ ግን ዝተጸበዮ ነገር ስለዝነበረ ካብ ሰዓቱ ኣዝዩ ኣቐዲመ ብምኻዱ ኣብ መወዳእታ በረራ ከምዘየምለጦ ይገልጽ። መብዛሕትኦም እቶም ኣብ ስደት ዝተርፉዩ ዘለዉ ክኢላታት ካብ መንግስቲ እተን ሃገራት ዑቕባ ሓቲቶም መልሲ እናተጸበዩ ይርከቡ። ብዝተፈላለየ ኣጋጣሚታት ካብ ኢትዮጵያ ዝወጹ ተጋሩ ክኢላታት ስለምንታይ እዮም ስደት መሪጾም ኣብ ዝኸድዎ ዝቐርዩ ዘለዉ? “ስደት መሪጸዮ ኣይኾንኩን” ኢሉ ብቑጠዐ ዝመለሰልና ክሩቤል እዩ። ቅድሚ ሕጂ “ዓደይ ይሕሸኒ” ኢሉ ካብ ኣውሮጳ ዝተመለሰ ክሩቤል፡ “ኣብ ዓደይ ክሰርሓሉ ዝኽእል ኩነታት እንተዝህሉ ነይሩ [ኣብዚ] ኣይምቐረኹን” ይብል። ናብ ኢትዮጵያ እንተተመሊሱ ካብቲ እናገደደ ዝኸይድ፡ ንመንነት መሰረት ዝገበረ ግፍዒ “ከምልጥ ከምዘይክእል” ስለዝተረድኦ ጌትነት  ኣብ ዴንማርክ ዕቑባ ሓትቲ። “ወጺአ ክተርፍ እየ ዝብል ሓሳብ ኣይነበረንን” ዝብል ተኣምራት ግን፡ ናፍቖት ደቁን ብዓልቤቱን ምስ በርትዖ ክምለስ ወሲኑ’ኳ እንተነበረ ገዝኡ ፈቲሾም ኣበይ ከምዘሎ ከምዝሓተቱ ምስምዑ ግን “ንከይምለስ ጌይሩኒ። ‘በቃ ኣይዓደይን’ ኢለ ሓሲበ” ይብል። ወሲኹ’እን ከምኡ ዝኣመሰሉ ብዙሓት ምሁራን ተጋሩ ይስደዱ ከምዘለዉ ይገልጽ። “ኣብዚ ዝነብረሉ ከተማ እኳ ልዕሊ 7 ዝፈልጦም ሰባት ረኺበ እየ።” “ኣብ ዓደይ ክሰርሕ፡ ዓደይ ከገልግል እዩ ነይሩ ድልየተይ” ዝብል መብራህቶም ብወገኑ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ወጻኢ ክተርፍ ድሌት ከምዘይነበሮ ይዛረብ። “ሰባት ብመንነቶም፡ ብመለለይ መንነት እናተለለዩ ክእሰሩ ምስ ጀመሩ ግን ኣዲስ ኣበባ ንተጋሩ ጸልማት እያ ኮይና። ከም ካልእ ኢትዮጵያዊ ከምድልየተይ ተዛሪበ፡ ከም ድልየተይ ሰሪሐ ናብራይ ክመርሕ ኣይክእልን” ይብል። ወሲኹ'ውን “ቅሳነት ዝበሃል ነገር ኣይነበረንን። ኩሉ ትግራዋይ ኣይነበሮን” ይብል። ምስ መሓዙቱ ተጸጊዑ ዝነብር ዘሎ ተኣምራት፡ “ጽቡቕ ስራሕ ዝነበረኒ፡ ደቀይ ኣብ ጽቡቕ ዘምህር ሓዳረይ ብጽቡቕ ዝመርሕ ዝነበርኩ፡ ሕዚ ገንዘብ እኳ ክሰደላ ኣብ ዘይክእለሉ ኩነታት እየ ዘለኹ” ኢሉ ናብራ ስደት ከምዘይጠዓሞ ገሊጹልና። “ናተይ ክጻወሮ ይኽእል እየ፡ ቤተሰበይ ግን ኣብ ከቢድ ችግር ይግነዩ። ካብ ኣእሩኽተይ እናተወሃቦም ይነብሩ ኣለዉ…ሕማቕ ግዜ የሕልፉ ከምዘለዉ ይርድኣኒ።” ኩነታት ስድርኡ ክፈልጥ ዘይከኣለ ጌትነት’ውን “ዓብዪ ጭንቀት፡ ዓብዪ ጸገም ፈጢሩለይ’ሎ” ይብል። “ካብቲ ዝነበርክዎ ጽቡቕ ህይወት፡ ካብቲ ዝለመድክዎ ማሕበራዊ ህይወት፡ ካብቲ ዝለመድክዎ ማሕበረሰብ…  ዝለመድካዮም ነገራት ብቕጽበት ክትስእኖም ከለኻ ህይወትካ ሚዝራብል [ስቃይ ተመልኦ] እዩ ዝገብሮ።” ኣብ ልዕሊ’ዚ ተጸባዪ መንግስቲ ምዃኑ ኣእምሮ ዝትንክፍ’ኳ እንተኾነ ብኣንጻሩ ካብቲ ስነኣእምሮኣውን ኣካላውን መጥቃዕቲ “ብምምላጠይ ደስ ይብለኒ” ይብል። “ኣብዚ… ብሰላም ወጺአ ይኣቱ። ናይ ኣእምሮ ዕረፍቲ ኣለኒ። ስግኣት ስለዘይብለይ… ኣብ ጽቡቕ ኩነታት ኣለኹ ኢለ ክምስክር ይኽእል።” ክሩቤል ብወገኑ “ትግራዋይ ኮይነ ናብ ኣዲስ ኣበባ ምምላስ ማለት በቃ ናብ ገሃነመ ነፍሳት ምምላስ ማለት’ኮ እዩ” ይብል። “መዓልቲ መዓልቲ ኣሰሩኒ እናበልኩ ኣብ ጸሓይ ምድሪ ክልተ ስረ፡ ክልተ ጃኬት ካብ ምግባር ተገላጊለ። ናይ ሕሊና እሱር እየ ነይረ፡ ናይ ሕሊና ነጻነት ረኺበ” ክብል ካብ ስደት ዝረኸቦ ስምዒት ይገልጽ። “ኣብዚ ዋላ ብዙሕ ነገር እንተቸገረኒ…  ትግራዋይ ብምዃነይ ኣይጋፋዕን። ትግራዋይ ብምዃነይ ኣይሳቐይን።” ብኣንጻሩ ግን ኢትዮጵያ፡ ንህዝቢን ንሃገርን ከገልግሉ ዝኽእሉ ልዑል ስልጠና ዝወሰዱ ክኢላታት ትስእን ከምዘላን እዚ ድማ ኣብታ ሃገር ርኡይ ማሕበራዊ፡ መንግስታውን ቁጠባውን ጽልዋ ከሕድር ከምዝኽእልን እቶም ክኢላታት ንቢቢሲ ገሊጾም። መብራህቶም፡ ብቀንዱ ኣገደስቲ ክኢላታት ካብ ሃገር ምውጽኦም “ዓብዪ ጉድኣት ኣለዎ ኢለ እየ ዝኣምን” ይብል። ኢትዮጵያ ኣብ ዓለም ዝነበራ ኣዎንታዊ ገጽታ ንክበለሾ ዓብዪ ምኽንያት ክኸውን ከምዝኽእል ዝገልጽ ድማ ጌትነት’ዩ። መንግስቲ “ክረኽቦ ዝግባእ ኣታዊ ኣይረክብን ማለት እዩ። እዚ ድማ ኣብቲ ዓዲ ዘሎ ቁጠባዊን ማሕበራውን ኩነታት ካብ ግዜ ናብ ግዜ ንክበላሸ ምኽንያት ክኸውን ይኽእል እዩ” ይብል። “ኣብ ኣእምሮይ ዓዲ ዝብል ዝነበረኒ እምነት ክፈርስ ስለዝተገብረ፡ ስለዝቀሃመ ዓደይ ዝብሎ ቦታ የብለይን” ዝብል መብራህቶም ናብ ኢትዮጵያ ዝምለሰሉ ተኽእሎ ከምዘይረኣዮ እዩ ዝገልጽ። ኣብቶም ኣብ ማሕበራዊ፡ ቁጠባዊ፡ ፖሊቲካውን ዲፕሎማሲያውን ምዕባለታት ኢትዮጵያ ዘይነዓቕ እጃም ዘበርከቱ ተወለድቲ ትግራይ “ብመንግስቲ ኾነ ብውልቀሰባት ብዙሕ ግፍዒ” ከምዝወረደ ዝገልጽ ጌትነት ናብ ኢትዮጵያ ክምለስ ድልየት ከምዘይብሉ ንቢቢሲ ትግርኛ ሓቢሩ። ተኣምራት’ውን ካብዚ ዝተፈልየ ኣይሓስብን። ክሩቤል ብወገኑ “ትግራይ ከም ዓዲ ጠጠው እንተይላ ናብ ዓደይ ክምለስ ባህጊ ኣለኒ።…ኣብ ዓደይ ብሰላም ክሰርሕ እንተኽኢለ ንህዝበይለ ንባዕለይለ ክሕግዝ ክምለስ እየ። እዚ እንተዘይኮይኑ ኢትዮጵያ ሃገረይ እያ ኢለ ናብ ኢትዮጵያ ዝምለሰሉ ኩነታት ዘሎ ኣይመስለንን። እንድዒ፡ ንርእዮ” ኢሉና። ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ተወለደቲ ትግራይን ዘሎ ርክብ “ብዝተፈላለየ መገዲ ክብተኽ” ከምዝተገብረ ዝኣምን መብራህቶም ድማ “ትግራይ ድሕሪ ሕዚ ዓዲ ትኾነሉ መንገዲ ዝፍጠር ይመስለኒ” ይብል። ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ መንጎ ሰራዊት ኢትዮጵያን ሓይልታት ትግራይን ዳግማይ ኲናት ከምዝተወልዐ ዝፍለጥ እዩ። እቲ ኲናት፡  ዝያዳ ማእሰርቲ፡ ምግፋዕን ስደት ክኢላታትን የስዕብ'ዶ ይኾን ዝብል ስግኣት ኣብ ተወለድቲ ትግራይ ክዓስል ገይሩ እዩ።


ቅልውላው ትግራይ፡ "ትግራይ ኣብ ዝኣዘዘትኒ ክሰርሕ'የ"

ኣብ ሓይሊ ኣየር ኢትዮጵያ ብረዳት ኣብራርነት ንሸሞንተ ዓመታት ዝሰርሐ ሓለቓ ምኢቲ ተኽለብርሃን ወልደስላሴ ካብቲ ትካል ብትግራዋይነቱ ካብ ስራሕ ከምዝተኣገደን ሎሚ ካብ ኢትዮጵያ ወጻኢ ብናይ መሸጣ ክዳዉንቲ ይናበር ከምዘሎን ንቢቢሲ ገሊጹ።


ብሰኑይ፡ 'ኣብዚ ዓመት ዝለዓለ ቝጽሪ' ዝተባህለ ብዝሒ ስደተኛታት ናብ ዓዲ እንግሊዝ ሰጊሮም

ብሰኑይ ጥራይ ኣብ 14 ንኣሽቱ ጀላቡ ኣስታት 700 ስደተኛታት መትረብ ዓዲ እንግሊዝ [እንግሊሽ ቻነል] ብምስጋሮም፡ ኣብዚ ዓመት ኣብ ሓደ መዓልቲ ዝበዝሑ ስደተኛታት ናብ ዓዲ እንግሊዝ ዝሰገሩላ መዓልቲ ኰይና ተመዝጊባ ኣላ። ሚኒስትሪ ምኽልኻል ዓዲ እንግሊዝ ብሰኑይ 696 ስደተኛታት ናብ ዓዲ እንግሊዝ ከምዝኣተዉ ብምሕባር፡ ነቲ ኣብ ወርሒ ሚያዝያ ኣብ ሓደ መዓልቲ ሰጊሮም ተባሂሉ ተመዝጊቡ ዝነበረ 651 ዝበልጽ ቍጽሪ ብሰኑይ ከምዝተመዝገበ ገሊጹ። ሰብ መዚ ፈረንሳ’ውን ኣብ ተመሳሳሊ መዓልቲ ነፍሲ ወከፈን 35 ስደተኛታት ጽዒነን ዝነበራ ክልተ ጀላቡ ክሕዙ ምኽኣሎም ገሊጾም። ኣብዛ ገና ክትዛዘም ሓሙሽተ ኣዋርሕ ተሪፍዋ ዘሎ ዓመተ 2022፡ ካብ ፈረንሳ ተበጊሶም፡ ነቲ መራኽብ ብብዝሒ ዝሰጋገራሉ ብርቱዕ ማዕበል ዘለዎ መትረብ ዓዲ እንግሊዝ ብምስጋር፡ ልዕሊ 17 ሽሕ ስደተኛታት ናብ ዓዲ እንግሊዝ ኣትዮም ምህላዎም ሰነዳት ዓዲ እንግሊዝ ይሕብር። ኣብ 2020፡ 8404 ስደተኛታት ካብ ገማግም ፈረንሳ ብንኣሽቱ ጀላቡ ገይሮም ናብ ዓዲ እንግሊዝ ክሰግሩ እንከለዉ ኣብ 2021 ግን እቲ ቝጽሪ ናብ 28526 ክብ ኢሉ። መንግስቲ ዓዲ እንግሊዝ ኣብ ወርሒ ሚያዝያ 2022፡ ብዘይሕጋዊ ናብታ ሃገር ዝኣትዉ ስደተኛታት ናብ ርዋንዳ ብምስዳድ፡ ኣብ ርዋንዳ ኰይኖም ሕቶ ዑቕባኦም ክሓቱ ዘገድድ ሕጊ ምጽዳቓ ይዝከር። እንተዀነ እታ ትሕቲ ዓሰርተ ስደተኛታት ሒዛ ናብ ርዋንዳ ክትብገስ ተዳልያ ዝነበረት ነፋሪት፡ ነቲ ምግዓዝ ስደተኛታት ዝቃወም ሕጋዊ መስርሕ ስለዝተለዓለ፡ ካብ በረራ ደው ክትብል ምግዳዳ ዝዝከር እዩ። ወሃቢ ቃል መንግስቲ ዓዲ እንግሊዝ “ቍጽሪ ናይቶም በዚ ሓደገኛ መስመር እዚ ዝሰግሩ ስደተኛታት ምውሳኹ ዘይቕቡል’ዩ” ኢሉ። “ሰባት ኣክንዲ ንህወቶም ኣብ ሓደጋ ኣእትዮም ነቶም ኣስሓኮ ዘይብሎም ገበነኛታት ሰልዲ ከፊሎም ነዚ መትረብ ዝሰግሩ፡ ኣብታ መጀመርታ ዝረገጽዋ ድሕነታ ዝተሓለወ ሃገር’ዩም ዑቕባ ክሓቱ ዘለዎም፡” ይብል። እቲ ወሃቢ ቃል ኣስዒቡ፡  መንግስቲ “ነዞም ብዘይሕጋዊ መንገዲ ናብዚ ዝኣትዉ ዘለዉ ናብ ካልእ ሃገር ንምስግጋር ብቐጻሊ ይሰርሕ ኣሎ፣ ስለዚ እዚ ንዕሉላት ገበነኛታት ሰልዲ ከፊልካ ዝግበር ጕዕዞ ዘየድልን ዘይሕጋውን’ዩ” ኢሉ። ኣባል ባይቶ ዓቓባዊ ሰልፊ ዝዀነት ናታልየ ኢልፒክ ብወገና፡ ነዞም ስደተኛታት ንምግታእ መንግስቲ ፈረንሳ ዝያዳ ኣብርቲዑ ክሰርሕ ጻውዒት ኣቕሪባ። “ፈረንሳ ነዞም ስደተኛታት ናብቲ ህይወት ዝቐዝፍ ሓደገኛ ጕዕዞ ካብ ምእታው ክትገትእ፡ ነቶም ውዱባት ኣሰጋገርቲ ደቂ ሰብ ደው ከተብል ሞራላውን ዓለምለኻዊ ሕጋዊን ግዴታ ኣለዋ፡” ኢላ። ኣስዒባ “እቲ ዝመጽእ ቀዳማይ ሚኒስተር ቀዳመነት ሂቡ ክሰርሓሉ ዘለዎ ጉዳይ ነዚ ቅልውላው እዚ ምፈታሕ ክኸውን ኣለዎ” ኢላ።


"ካብተን ምሳና ዝነበራ 26 ኣዋልድ እተን 23 ተዓሚጸን" ኤፍሬም ሱራፊኤል

ኤፍሬም ሱራፊኤል ኣብ ኣስመራ ተወሊዱ ኣብ ሽረ እንዳስላሰ ዝዓበየ መንእሰይ'ዩ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ጀርመን ዝቕመጥ ኰይኑ በረኻታት ሰሃራን ሊብያን ሰጊሩ ናብቲ ዝቕመጠሉ ዘሎ ሃገር ንኽኣቱ ኣብ ጕዕዞኡ ካብ ኣእምሮኡ ዘይሃስስ ፍጻመ ከምዘለዎ ንቢቢሲ ገሊጹ።


‘ከም ሲኦል’ ኣብ ዝሞቓ መካይን ተዓፊኖም ዝሞቱ ዘለዉ ስደተኛታት

ከም ዓሳታትን ጽዕነትን ተጸፍጺፎም፡ እንተወዲቕዎም ክሰብሮም ዝኽእል ኣቑሑት ተወሲኽዎምን ብዘይሕጋዊ መንገዲ ዶብ ሜክሲኮ ኣቋሪጾም ናብ ኣመሪካ ክኣትዉ ዝፍትኑ ስደተኛታት፡ ኣብ ጕዕዞኦም ከቢድ ስቓይን መከራን ከም ዝርእዩ ይገልጹ። ጋብርኤላ ድሕሪ ክልተ ዘይሰመሩ ፈተነታት፡ ኣብ ትሕቲ ቃንጫ ዕፉን ዝመልአት ናይ ሓደ ዘይሕጋዊ ኣሰጋጋሪ መኪና፡ ብሙቐት እናተሞሽሎቐትን ትንፋስ እናሓጸራን ዶብ ኣሜሪካ ጥሒሳ ንምእታው ትፍትን ነይራ። እዛ ጓል 40 ዓመት ቦሊቭያዊት፡ ጕዕዞኣ ንዘሳልጡላ ኣሰጋገርቲ 10 ሽሕ ዶላር ብምኽፋል፡ ኣስታት 7,742 ኪሜ ተጓዒዛ ኣብ ጫፍ ደቡባዊ ክፋል ካሊፎርንያ በጺሓ ነይራ። እቶም ዝሓለፉ ክልተ ፈተነታት ኣይሰመሩላን። ኣብቲ ዝሓለፈ ግዜ ዝገበረቶ ፈተነ፡ ነቲ ተሓቢኣትሉ ዝነበረት ናይ መኪና መቐመጢ ባልጃ ከፊቱ ምስ ዝረኸባ “ፍሩይ ሰማያዊ ዝኣዒንቱ” ሓላዊ ዶብ ከም ዝተፋጠጠት ትዝክር። ኣብቲ እዋን ድማ ምስቶም ኣብ ኣሜሪካ ዝነብሩ ስድራቤታ ንምርኻብ መዓልቲታት ጥራሕ ተሪፍዋ ነይሩ። ኰይኑ ግን፡ ኣብቲ ኣየር ዘይረክብ ዳሕረዋይ ክፋል መቐመጢ ባልጃ እታ መኪና  ኰይና፡ ብህይወት ክተርፍ ድየ ዝብል ጭንቀት ጥራሕ እዩ ዝነበራ። “ውሽጢ እታ መኪና ሓዊ ኰይኑ ነይሩ” ክትብል ትዝክር፡ እታ ኣብዚ እዋን ሰነድ ዘይብላ ስደተኛ ኰይና፡ ኣብ ስራሕ ጽሬት ተዋፊራ፡ ኣብ ኣሜሪካ ትነብር ዘላ ጋብሪኤላ። “እቲ ዓቢ ጸገም ግን ኣብታ መኪና ኣየር ከምዘየለ እዩ ዝስመዓኒ ነይሩ፤ ክተንፍስ ኣይከኣልኩን። ዝዕፍን እዩ ነይሩ።” ዋላ'ኳ ስግኣት እንተነበራ ጕዕዞኣ ግን ሰሊጡ፤ ኣሜሪካ ካብ እትኣቱ ዓመት ገይራ ኣላ። ኵሉ ግን ኣይኮነን ዝቐንዖ። እቲ ኣብዚ ቕንያት ኣብ ቴክሳስ፡ 53 ስደተኛታት ኣብ ሓንቲ መኪና ሞይቶም ዝተረኸቡሉ ዘሕዝን ክስተት፡ እቲ ሓደጋ ማዕረ ክንደይ ከቢድ ምዃኑ ዘዘኻኸር ኰይኑ ኣሎ። እቶም ስደተኛታት በቲ 39́ ዲግሪ ሰንቲግሬድ ዝበጽሕ ሓያል ዋዒን ጽምእን ሞይቶም ክዀኑ ከም ዝኽእሉ ሰብ መዚ ይግምቱ። “ኣብ ሓንቲ ተሰሓቢት፡ ብዙሓት ሰባት ተጸቓቒጦም ክህሉ ዝኽእል ኵነታት ክግምቶ ይኽእል እየ” ትብል ጋብርኤላ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበረቶ ጻንሒት። “ሓያል ሙቐት እዩ ዝኸውን፤ ኣብ እቶን ከም ዝኣተኻ ወይ ኣብ ኣፍደገ ሲኦል ከም ዝበጻሕካ ይስመዓካ ይኸውን።” እቲ ተጓንፎ ኣብ ቀረባ እዋናት ካብ ዘጋጠሙ እቲ ዝኸፍአ ብዙሓት ዝሞትሉ እዩ። እቶም ግዳያት ልዕሊ 20 ሜክሲካውያን፣ 14 ደቂ ሆንዱራስ፣ ክልተ ጓቲማላውያንን ክልተ ሳልቫዶራውያንን የጠቓልል። ምስ ምስግጋር እቶም ግዳያት ብዝተሓሓዝ፡ ሰለስተ ሰባት ኣብ ቀይዲ ከም ዝኣተዉ ሰብ መዚ ኣሜሪካ ገሊጾም ኣለዉ። ኣውቲስታ ድማ ምስቶም ብህይወት ዝተረፉ ግዳያት ተመሳሲሉ ካብ ማእሰርቲ ንምህዳም ከም ዝፈተነ ተገሊጹ ኣሎ። ብሰንኪ እቲ ሓያል ሙቐት ጉድኣት ወሪድዎም ብህይወት ዝተረፉ ስደተኛታት ድማ ሕክምናዊ ናብዮት ይግበረሎም ኣሎ። ተሓላቒት መሰል ስደተኛታትን ነበር ሰራሕተኛ ሓለዋ ዶብን ጄን ቡድ፡ ስደተኛታት ኣብ መኪና ሓቢእካ ንምስግጋር ዝግበር ፈተነታት፡ ኣብ ዶብ ሜክሲኮ መዓልታዊ ከምዘጋጥምን መብዛሕትኡ ድማ ብሞት ከም ዝዛዘምን ትገልጽ። ሓደገኛ ምዃኑ'ኳ እንተፈለጡ፡ ረብሓኦም ጥራይ ዘቐድሙ ዘይሕጋዊ ኣሰጋገርቲ ግን ብዙሓት ሰባት ጸፍጺፎም ኣብ መኪና ይጽዕኑ። ሓደ ግዜ ጐቦታት ኣብ ዝበዝሕዎ ከባቢ ዶብ፡ ሓንቲ ፒክኣፕ ዝዓይነታ ኣረጊት ፎርድ ዝዓይነታ ናይ ጽዕነት መኪና እናተጓዓዘት ረኺባ። ነታ መኪና ምስ ፈተሸታ 30 ዝዀኑ ሰባት ኣብ ሓድሕዶም ተደራሪቦም ደቂሶም ረኺባ። “ከም ዓሳታት ተጸፍጺፎም ነይሮም” ትብል። “ኣዐርዩ ሓደገኛ እዩ፤ ከምአን ዝበላ መካይን ይግልበጣ እየን። ብታሕቲ ዝዀኑ ሰባት ይዕፈኑ እዮም፤ ልሙድ እዩ።” ብተወሳኺ እቶም ኣስገርቲ ነቲ ናይ መዓልቲታት ጕዕዞ ናይ 15 ወይ 30 ደቒቓ ጕዕዞ ከምዝዀነ ብምዝራብ ነቶም ስደተኛታት ከም ዘዐሽውዎም ትገልጽ። ዋላ'ኳ ሓደገኛ እንተዀነ፡ ኣብ ዶብ ሜክሲኮን ኣሜሪካን ናይ ዝበጽሑ ስደተኛታት ቍጽሪ ኣብ ዝለዓለ በጺሑ ኣሎ። ፕረዚደንት ሜክሲኮ ኣንድርያስ ኦብራዶር ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ኣብ ማእከላይ ኣሜሪካን ሜክሲኮን ዘሎ ድሕነትን ተስፋ ምቑራጽን ጠንቂ ሞት ስደተኛታት ከምዝኾነ ተዛሪቡ። ንሱ ልሕሉሕ ቍጽጽር ዶብ እውን ከም ምኽንያት ይወስዶ። እቲ ኣብዚ ሰሙን ዘጋጠመ ሓደጋ እንክስማዕ፡ ኣብ ኣመሪካ ዝነበረ ፕረዚደንት ጓቲማላ ኣሌሳንድሮ ጊያማተይ እውን ድኽነት፡ ክሊማዊ ለውጥን ጸገም ድሕነትን ስደተኛታት ናብ ኣመሪካ ክኸዱ ዝድርኹ ምኽንያት እዮም ኢሉ። ነዚ ዋሕዚ ስደተኛታት ንምዕጋት ድማ፡ “መናድቕ ሃብቲ” ክንሃንጽ ኣለና ይብል። ኣብ ዝሓለፈ፡ እቲ መራሒ፡ ማእከላይ መርገጺ ፕረዚደንት ባይደን ኣብ ጉዳይ ስደተኛታት፡ ጌጋ ርድኢት ፈጢሩ እዩ ብምባል ተዛሪቡ ነይሩ። ሰልፊታት ዲሞክራትን ሪፐብሊካንን፡ ኣተሓሕዛ ጉዳይ ዶብ ፕረዚደንት ባይደን፡ ፖለቲካዊ ምምቕቓል ከም ዘስዓበ ብምጥቃስ ሓድሕዶም ይካሰሱ። ፖሊሲታት እቲ ፕረዚደንት ከቢድ ሳዕቤን ኣውሪዶም እዮም ክብል ዝወቅስ ኣባል ሪፓብሊካን ዝኾነ ኣመሓዳሪ ቴክሳስ፡ ግሬግ ኣቦት፡ “በቲ ሞት ተሓታቲ ባይደን እዩ” ክብል ኣብ ትዊተር ጽሒፉ። ድሕሪ እቲ ኣብ ቀረባ እዋን ዘጋጠመ ሞት ስደተኛታት፡ ኣብ ልዕሊ ኣሰጋገርቲ ሰባት ከቢድ ስጕምቲ ከም ዝወስድ ፕረዚደንት ባይደን ተሓንዩ ኣሎ። እንተኾነ ከም ኣንድሪው ሩድማን ዝኣመሰሉ ኣጽናዕቲ ግን፡ ቅዋም መግስታት ኣሜሪካን ሜክሲኮን'ኳ እንተኾነ እቲ ጸገም አብ ሓጺር እዋን መፍትሒ ክረክብ ከም ዘይክእል ይዛረቡ።


ኣብ ሓደ መዓልቲ ጥራይ፡ 1200 ስደተኛታት ኢጣልያ ኣትዮም

ኣብ ዝሓለፈ 24 ሰዓታት፡ ብውሕዱ 1200 ስደተኛታት ብጃልባ ናብ ኢጣልያ ከምዝኣተዉ ሰብ ስልጣን እታ ሃገር ገሊጾም። እቶም ስደተኛታት ካብ ኤስያ፡ ሃገራት ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕን ተበጊሶም ናብ ወደብ ሲሺልያ ከምዝኣተዉ እቶም ሰብ ስልጣን ኣብሪሆም። ብመሰረት'ቲ ዝተረኽበ ሓበሬታ፡ 674 ስደተኛታት ኣብ ገማግም ካላባርያ ካብ ምጥሓል ዝደሓኑ ክዀኑ እንከለዉ፡ ኣብታ ተሳፊሮማ ዝነበሩ ጃልባ መግፈፊት ዓሳ፡ ሓሙሽተ ሬሳታት ተረኺቡ። እቶም ኣብ ካልኣይቲ ጕጅለ ዝነበሩ’ውን ብተመሳሳሊ ኣብ 15 ጀላቡ ዝተሳፈሩ፡ 522 ካብ ምጥሓል ድሒኖም ብቐዳም ናብ ላምፔዱሳ ዝኣተዉ’ዮም። እተን ናብ ላምፔዱሳ ዝኣተዋ ንኣሽቱ ጀላቡ፡ ካብ ሊብያን ቱኒዝያን ዝተበገሳ እየን። ላምፔዱሳ መብዛሕትኡ ግዜ እቶም ካብ ሃገራት ቱኒዝያን ሊብያን ተበጊሶም ናብ ኣውሮጳ ክኣትዉ ዝደልዩ ስደተኛታት ከም መርግጺ እግሪ ዝጥቀሙላ ደሴት እያ። እቶም ካብ ምጥሓል ዝደሓኑ ስደተኛታት ዜጋታት ኣፍጋኒስታን፡ ፓኪስታን፡ ሱዳን፡ ኢትዮጵያን ሶማልያን ምዃኖም’ውን ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ። ኣንሳ ዝተባህለት ማዕከን ዜና ኢጣልያ፡ እቲ ስደተኛታት ንግዚኡ ዝዕቈብሉ ኣብ ሲሺልያ ዝርከብ ማእከል፡ ኣብ ዝሓለፈ ሳምንታት ልዑል ቍጽሪ ዘለዎም ስደተኛታት ይቕበል ከምዘሎ ገሊጻ። ብመሰረት እታ ማዕከን ዜና ዝሃበቶ ሓበሬታ፡ እቲ ግዝያዊ መዕቈብ ስደተኛታት፡ 350 ሰደተኛታት ጥራይ ክሕዝ ዓቕሚ ዘለዎ ኰይኑ፡ ኣብዚ ስዓት ግን 1184 ስደተኛታት ኣዕቍቡ ኣሎ። ወተሃደራት ሓለዋ ባሕሪን ኣብ ምድሓን ስደተኛታት ዝነጥፉ ዘይመንግስታውያን ትካላትን፡ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ዓመታዊ ኣማኢት ስደተኛታት ካብ ምጥሓል ከምዝድሕኑ ይፍለጥ። ካብ ሃገራት ኣፍሪቃን ኤስያን ናብ ኣውሮጳ ንምእታው ንማእከላይ ባሕሪ ኣቋሪጽካ ዝግበር ጕዕዞ እቲ ኣዝዩ ሓደገኛ መስመር ምዃኑ እዩ ዝግለጽ። ኣብ 2021 ጥራይ ኣብዚ መስመር እዚ ኣስታት 3231 ስደተኛታት ሃለዋቶም ከምዝጠፍአ፣ ወይ’ውን ሞይቶም ክዀኑ ከምዝኽእሉ ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ገሊጹ። ኣብ ገለ ኣጋጣሚታት፡ እቶም ዘይሕጋውያን ኣሰጋገርቲ ደቂ ሰባት ኣብ ጕዕዞ እንከለዉ ጀልባ ምስ እትበላሸዎም፡ ነቶም ስደተኛታት ኣብ ጃልባ ገዲፈሞም ከምዝኸዱ ይግለጽ’ዩ። እዚ ኣብ ሓደ መዓልቲ ልዑል ቍጽሪ ዘለዎም ስደተኛታት ናብ ዓዲ ጣልያን ምእታዎም፡ ነቶም ኣብ እዋን ጐስጓስ ንምርጫ ኢጣልያ ዋሕዚ ስደተኛታት ንምቍጽጻር ቃል ዝኣትዉ ዘለዉ ሕሉፋት የማናውያን ከኽስቦም ከምዝኽእል ይግለጽ። መራሒት እቲ ሰልፊ ጆርጅያ መሎኒ፡ ንዋሕዚ ስደተኛታት ምሉእ ብምሉእ ክትገትኦ ምዃና’ያ ትመባጻዕ ዘላ።


46 ስደተኛታት ኣብ ናይ ጽዕነት መኪና ሞይቶም ተረኺቦም

ኣብ ቴክሳስ፡  ኣብ ጥቓ ከተማ ሳን ኣንታንዮ፡ ስደተኛታት ከምዝኾኑ ዝተገለጹ ብውሕዱ 46  ሰባት ኣብ ሓንቲ ዝተደርበየት ዓባይ ናይ ጽዕነት መኪና ሞይቶም ተረኺቦም። ሰብ መዚ ምክልኻል ባርዕ እቲ ከባቢ፡ ኣርባዕተ ህጻናት ዝርከብዎም 14 ሰባት ብህይወቶም ከምዝጸንሑን ናብ ሆስፒታል ከምዝተወሰዱን ብምሕባር፡ እቶም ብህይወት ዝተረፉ ብብርቱዕ ዋዕን ሃሩርን ተጠቒዖም ምጽንሖም ገሊጾም። ትማሊ ሰኑይ ኣብ ሳን ኣንታንዮ ብማእከላይ ገምጋም 34 ዲግሪ ሴንቲ ግሬት’ዩ ውዒሉ። ከተማ ሳን ኣንታንዮ፡ ካብ ዶብ ሜክሲኮን ኣሜሪካን 250 ኪሎሜተር ርሒቓ ትርከብ ከተማ ኮይና፡ ቀንዲ መተሓላለፊት ዘይሕጋውያን ኣሰጋገርቲ ደቂ ሰባት ምዃና ይፍለጥ። እቶም ኣሰጋገርቲ ደቂ ሰባት መብዛሕትኡ ግዜ ሕጋዊ ወረቐት ዘይብሎም ስደተኛታት ንምስግጋር፡ ናብ ዶብ ኣሜሪካ ንዘስግርዎም ሰባት ኣብ ጽምው ዝበለ ቦታ ተጸብዮም ዓበይቲ ናይ ጽዕነት መካይን ተጠቒሞም’ዮም ካብን ናብን ዘሰጋግርዎም። ከንቲባ ከተማ ሳን ኣንቶንዮ ሮን ኔረንበርግ፡ “እዞም ሰባት ስደራ ኣለዉዎም፡ ምናልባት ዝሓሸ ህይወት ንምንባር ኢሎም እዮም ናብዚ መጺኦም፡ እንሀለ ኸኣ ብዘሰንብድ ኩነት ሞይቶም ተረኺቦም” ኢሉ። ሰብ መዚ ህይወት ኣድሕን እቲ ከባቢ ብዛዕባ እታ መኪና ሓበሬታ ምስ በጽሖም፡ ብኣቆጻጽራ እቲ ከባቢ ሰዓት ሽዱሽተ ናይ ምሽት  ናብቲ ቦታ ከምዝበጽሑ ላዕለዋይ ሓላፊ ምክልኻል ባርዕ እታ ከተማ ቻርለስ ሁድ ንጋዜጠኛታት ገሊጹ። እቲ ሓላፊ “ነታ መኪና ከፊትና ምስ ርኣናያ፡ ኣብ ርእሲ ርእሲ ዝተጸፋጸፈ ሬሳታት ክጸንሓና ዋላ ሓደ ካባና ዝገመተ ኣይነበረን” ኢሉ። ነሱ ብምስዓብ፡ እታ መኪና መራሒኣ ኣብቲ ቦታ ገዲፍዋ ከምዝኸደን፡ ዝሰርሕ ኣየርኮድንሽን ዘይነበራን ነቶም ኣብ ውሽጣ ዝነበሩ ዝኾነ ማይ ከምዘይገደፈሎምን ገሊጹ። ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሜክሲኮ ማርሴሎ ኢልብራድረ፡ ካብቶም ብህይወት ተረኺቦም ናብ ሆስፒታል ዝተወሰዱ እቶም ክልተ ደቂ ጎቲማላ ከምዝኾኑ ሓቢሩ። መንነት ናይቶም ዝሞቱ ግን ዛጊት ኣይተሓበረን ዘሎ። ምስ ሞት ናይዞም 46 ሰባት ብዝተሓሓዝ ሰለስተ ሰባት ኣብ ቀይዲ ኣትዮም ጉዳዮም ይጻረ ከምዘሎ’ውን ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ። ብ2017’ውን 10 ስደተኛታት ብተመሳሳሊ ኣብታ ከተማ ኣብ ውሽጢ ዓባይ መኪና ሞይቶም ከምዝተረኸቡ መዛግብቲ ይሕብሩ። ከተማ ሳን ማሪኖ፡ ምስ ዶብ ሜክሲኮ ዝራኽብ ክልተ ዓበይቲ ጎዶናታት ዘለውዋ ኣብ ደቡባዊ ክፋል ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ትርከብ ከተማ እያ። ነቲ ጉዳይ ዝምርምር ዘሎ ኣለጃንድሮ ማዮረካስ “እዞም ዘይሕጋውያን ኣሰጋገርቲ፡ ብዛዕባ መኽሰቦም’ምበር ብዛዕባ እቶም ዝሰግሩ ቅንጣብ’ውን ትኹን ድንጋጸ ዘይብሎም ፍጥረት’ዮም” ኢሉ። ካብ ሰልፊ ሪፓብሊካን ዝኾነ ገዛኢ ቴክሳስ ግረግ ኣቦት፡ “ብሰንኪ ዶብ ከምድላይካ ክኸፍት ዘፍቅድ ዝተኸተሎ ፖሊሲ” ብምባል ንፕረዚደንት ጆ ባይደን ተሓታቲ’ዩ ኢልዎ። ኣንጻር ግረግ ዝወዳደር ኣባል ሰልፊ ዲሞክራትስ ቤት ኦሮርከ ብወገኑ፡ እቲ ጸብጻብ ዘሰንብድ ምዃኑ ብምግላጽ ቅልጡፍ መርመራ ክግበር ጸዊዑ “ነቲ ዓንኬል ናይ ኣሰጋገርቲ ብምብታኽ ስደተኛታት ብሕጋዊ መንገዲ ካብን ናብን ክንቀሳቐሱ ብዘኽእል ስርዓት ክትካእ ኣለዎ” ኢሉ። ኣብ ኣሜሪካ፡ ጉዳይ ናይቶም ብዘይሕጋዊ ኣገባብ ብሓደገኛ መንገዲ ካብ ሜክሲኮ ናብ ኣሜሪካ ዝኣትዉ ስደተኛታት ዓቢ ፖሎቲካዊ ዛዕባ እዩ።


ክፍሊ ምክልኻል ኣሜሪካ ንዝቐረበሉ ሕቶ ምግዓዝ ስደተኛታት ነጺጕ

ሰራዊት ምክልኻል ኣሜሪካ ካብ ዶባዊ ግዝኣታት 'ታ ሃገር ናብ ከተማ ዋሺንግተን ዲሲ ዝጓዓዓዙ ሰነዳት ዘይብሎም ኣሽሓት ስደተኛታት ብዝተሓሓዝ ሓገዝ ክገብር ካብ ከንቲባ እታ ከተማ ንዝቐረበሉ ሕቶ ነጺግዎ። ነቲ ተራእዩ ዘይፈልጥ ብዝሒ ንምቅላል ስደተኛታት ዝፀዓና ኣውቶቡሳት ናብ ርእሰ ከተማ ኣሜሪካን ከተማ ኒውዮርክን ይጓዓዛ ከምዘለዋ ግዝኣታት ኣሪዞናን ቴክሳስ ኣፍሊጠን ኣለዋ። ሰበስልጣን ኒውዮርክ ብወገኖም፡ "ደቂ ሰባት ከም ፖለቲካዊ ትሕጃ" ይጥቀማሉ ኣለዋ ክብሉ ነተን ግዝኣታት ከሲሶም። ዶብ ኣሜሪካን ሜክሲኮን ዝሰግሩ ስደተኛታት ብዝሖም ናብ ዝለዓለ ደረጃ ከምዝበጽሐ ይግለጽ። ዓቃባውያን፡ ንፖሊሲታት ኢሚግሬሽን ፕረዚደንት ጆ ባይደን ከምኡ'ውን ምስ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ብዝተሓሓዝ መብዛሕትኦም ሓተትቲ ዑቕባ ተቐባልነት ከይህልዎም ክገብር ንዝፀንሐ መምርሒ ክለዓል ንዝገብሮ ዘሎ ጻዕሪ ይነቕፉ። ብዓርቢ፡ ከንቲባ ዋሽንግተን ዲሲ ሙሪኤል ቦውሰር፡ ወተሃደራት ሃገራዊ ሓለዋ ነቶም ስደተኛታት ንምጕዕዓዝ ኣብ ዝካየድ መስርሕ ክሕግዙ ዘቕረበቶ ሕቶ ብቤት ጽሕፈት ምክልኻል ኣሜሪካ ከምዝተነጽገ ተገሊጹ። ዋና ጸሓፊ ምክልኻል ኣሜሪካ ሎይድ ኦስቲን፡ እቶም ሰራዊት ናብታ ከተማ ንዝኣትዉ ስደተኛታት ኣብ ምቕባል ክሕግዙ እንተድኣ ተንቀሳቒሶም፡ "ድልውነቶም" ክጽሎ ከምዝኽእል ምሕባሩ ሓደ በዓል ስልጣን ምክልኻል ኣሜሪካ ንማዕከን ዜና ሮይተርስ ተዛሪቡ። ብዓርቢ ኣብ ዝተወሃበ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ ከንቲባ ቦውሰር፡ እታ ከተማ ዳግማይ "ተወሳኺ ንፁር ዝዀነ ሕቶ ሓገዝ" ከም እተቕርብን፡ ንመኽዘን ኣጽዋር ዋሺንግተን ዲሲ ወይ ኣብ ቀረባ ንዝርከቡ ወተሃደራዊ መዓስከራት ናብ ማእከላት መፈጸሚ ጉዳያት ስደተኛታት ንምቕያር ክትሰርሕ ምዃና ኣተሓሳሲባ። እታ ከንቲባ፡ ስደተኛታት "ተታሊሎም" ነቲ ጕዕዞ ይገብሩ ከምዘለዉ ብምሕባር፡ ምምጻኦም ነታ ከተማ "ቅልውላው" ክትብል ገሊጻቶ። ንሳ ኣባላት ሪፓብሊካን ንዝዀኑ ኣመሓደርቲ ግዝኣታት ኣሪዞናን ቴክሳስን “ጭካነ ዝተመልኦ ፖለቲካዊ ጸወታ" ዝጻወቱ ክትብል ዝነቐፈት ኰይና፡ "ተስፋ ንዝቘረጹ ሰባት ተጠቒሞም ፖለቲካዊ ነጥቢ ንምምዝጋብ ከምዝወሰኑ" ገሊጻ። ኣመሓዳሪ ቴክሳስ ግረግ ኣቦት ስደተኛታት ዝጸዓና ኣውቶቡሳት ናብ ከተማ ኒውዮርክ ምልኣኽ ከምዝጀመረ ብዓርቢ ገሊጹ ነይሩ። ካብ ሚያዝያ ጀሚሩ ድማ ብውሕዱ 5200 ስደተኛታት ናብ ዋሽንግተን ልኢኹ ኣሎ። ካብ ቦሊቭያ፡ ኮሎምብያ፡ ኤኳዶር፡ ሆንዱራስን ቬንዙዌላን ዝመጹ ኣስታት 50 ስደተኛታት ኣብ መዕርፎ ኣውቶቡሳት ማንሃታን ወሪዶም ኣለዉ። ኣመሓዳሪ ቴክሳስ ኣቦት፡ ፕረዚደንት ባይደን "ዶብ ናይ ምኽፋት ፖሊሲታት ዘስዓቦ ቅልውላው ኣፍልጦ ክህብ ዘይምኽኣሉ፡ ማሕበረሰብና ንምውሓስ ዘይልሙድ ስጕምቲ ክንወስድ ኣገዲዱና” ኢሉ። ሪፓብሊካን ኣመሓዳሪ ኣሪዞና ዳግ ዱሲ’ውን፡ ኣስታት 1000 ስደተኛታት ናብ ዋሽንግተን ዲሲ ልኢኹ ኣሎ። እቲ ጕዕዞ ስደተኛታት ብወለንታ ከምዝካየድ ዝሓበሩ ኣመሓደርቲ እተን ግዝኣታት፡ ኣብ ኣሜሪካ ንዝርከቡ ስድራቤታት ንምጥርናፍ ዝግበር ጻዕሪ ምዃኑ ይዛረቡ። ብዓርቢ፡ ጸሓፊት ፕረስ ዋይት ሃውስ ካሪን ዣን ፒየር፡ ነቲ ብኣውቶቡስ ዝተፈጸመ ምልኣኽ ስደተኛታት "ዘሕፍር"ን ብኽነት ዶላር ከፈልቲ ግብሪን ክትብል ገሊጻቶ። ሰበስልጣን እታ ሃገር፡ ንጕዕዞ ኣውቶቡሳት ዝወጽአ ወጻኢ ንምግላጽ ፍቓደኛታት ከምዘይኮኑ’ዩ ዘመልክት። ኣብ ወርሒ ሰነ፡ ሓደ መርበብ ኣብ ቴክሳስ ዝርከብ መደበር ቴሌቪዥን፡ ንሓደ ተጓዓዛይ ዝወፅአ ገንዘብ ኣስታት 1400 ዶላር (1150 ፓውንድ) ከምዝኸውን ገሊጹ ነይሩ።


ብሪጣንያ ንገለ ስደተኛታት ኤለክትሮኒክ መፍለዪ ክትገጥመሎም ምዃና ተገሊፁ

ብኣነኣሽቱ ጀልባታት ወይ ብናይ ፅዕነት መኻይን ናብ ብሪጣንያ ዝኣትዉ ገለ ሓተትቲ ዕቑባ ኤለክትሮኒክ መፍለዪ ክግጠመሎም ምዃኑ ተሓቢሩ። ሚንስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት ዘካይዶ ዘሎ ፈተነ ን12 ኣዋርሕ ግብራዊ ዝኸውን ኮይኑ፡ መንግስቲ 'ሓደገኛ ወይ ኣገደስቲ' ብዝብሎም መገድታት ዝኣትዉ ስደተኛታት ከምዝስጎጉ ተገሊፁ'ሎ። ቀዳማይ ሚንስትር ቦሪስ ጆንሰን " ሓተትቲ ዕቑባ ናብ ካልእ ክፋል እታ ሃገር ክጠፍኡ ከምዘይክእሉ መረጋገፂ ክህሉ ኣገዳሲ እዩ" ኢሉ። ተጣበቕቲ ግን እዚ ውጥን ንስደተኛታት ከም ገበነኛ ዝርእይ ከምዝኾነ ብምግላጽ ይነቕፍዎ ኣለዉ። ሓተትቲ ዕቑባ ናብ ርዋንዳ ንምምላስ ዝተሓሰበ ፈላማይ በረራ ኣብ ናይ መወዳእታ ደቓይቕ ብድሕሪ ምስራዙ ኣብ ውሽጢ ሒደት መዓልታት 'ዩ እዚ ሓድሽ ውጥን [ኤለክትሮኒክ መፍለዪ] ዝዝረበሉ ዘሎ። ፈላማይ ኤለክትሮኒክ መፍለዪ ዝግጠመሎም ድማ ነቲ በረራ ብዕውት ኩነታት ከይሳኻዕ ዝሞጎቱ ሰባት ክኾኑ ይኽእሉ እዮም። ቤት ፅሕፈት ውሽጣዊ ጉዳያት፡ እቲ ኣብ እንግሊዝን ዌልስን ዝጀመረ ምትእትታው ኤለክትሮኒክ መፍለዪ፡ እቶም ሓተትቲ ዕቑባ ጉዳዮም "ክቀላጠፍ ዝሕግዝ ድዩ?" ዝብል ከምዝፃረይ ኣፍሊጡ'ሎ። እቲ ፈተነ ከምእተጀመረ እንተተሓበረ'ኳ ሚንስትር ጉዳይ ውሽጢ ዓዲ ግን እቲ ኤለክትሮኒክ መፍለዪ ተገጢሙ ብዛዕባ ዝብል ሓበሬታ ዝሃቦ ርእይቶ የለን። መፍለዪ ዝግበረሎም ስደተኛታት ኣብ ዝንቀሳቐሱሎም ሰዓታት ገደብ ክግበረሎም ከምኡ ድማ ንዝተወሃቦም መምርሒ ዝጥሕሱ እንተኾይኖም ክእሰሩን ናብ ቤት ፍርዲ ክቐርቡን ከምዝኽእሉ ይግለፅ። ካብ ብሪጣንያ ክወጽኡ ምዃኖም ዝተነገሮም ስደተኛታት ክሃድሙን ንመምርሕታት ኢሚግሬሽን ከየኽብሩን ይኽእሉ እዮም ይብል እቲ ሓድሽ ውጥን። እቲ ዝግጠም መሳርሒ ኣብ ኣካላውን ኣእምሮኣውን ጥዕና እቲ ስደተኛ ጉድኣት ከብፅሕ ወይ ስቓይ ክፈጥር ከምኡ ድማ ግዳይ ዘመናዊ ባርነት ዝገብር ከይኸውን ክትትል ከምዝካየደሉ'ዩ ተሓቢሩ። ኤለክትሮኒካዊ መፍለዪ ከምዝግበረሎም ካብ ሞንጎ ዝግለፁ ስደተኛታት፡ ህፃናት ወይ ነብሶፆራት ከምዘይርከብዎም'ውን ተፈሊጡ።። እዚ ከምዚ ከሎ ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ ጥራሕ ብሓሙሽተ ጀላቡ ዝተፅዓኑ 230 ሰባት ንቻነል እንግሊዝ ሰጊሮም ናብ ብሪጣንያ ከምዝኣተዉ ሚንስትሪ ምክልኻል እታ ሃገር ሓቢሩ።


ኣስታት 44 ሽሕ ብሪጣንያውያን ንስደተኛታት ዩክረይን ኣብ ገዝኦም ከዕቁቡ ተመዝጊቦም

ንዩክሬናውያን ከዕቁቡ ንዝደልዩ ብሪጣንያውያን መንግስቲ ኣብ ዝኸፈቶ መርበብ ሓበሬታ፡ ኣብ ውሽጢ ናይ መጀመርታ ሓሙሽተ ሰዓታት 43800 ሰባት ተመዝጊቦም፡፡ ጸሓፊ ኣባይትን ማሕበረሰብን ሚካኤል ጎቭ፡ ዩኬ ‘‘ንሓደጋ ንዝቓልዑ ሰባት ኣብ እዋን ጸገሞም ናይ ምሕጋዝ’’ ታሪኽ ከምዘለዋ ተዛሪቡ፡፡ ንሱ በቲ ናይ ቪዛ ስፖንሰርሺፕ ናብታ ሃገር ክኣትዉ ብዛዕባ ዝኽእሉ በዝሒ ስደተኛታት ዩክረይን ገደብ ከምዘየለ ተዛሪቡ፡፡ ሓድሕድ ንስተደኛታት ዩክረይን ዘዕቁብ ስድራ ታክሲ ዘይክፈሎ 350 ፓውንድ ክወሃም እዩ፡፡ እቶም ዑቕባ ዝህቡ ስድራቤታት ነቶም ስደተኛታት  ምግብን ካልእ ዘድሊ ቀረብን ክህብዎም ትጽቢት ዘይግበረሎም ኮይኑ እንተደልዮም ግን ክሕግዙ ይኽእሉ እዮም፡፡ ንስደተኛታት ዩክረይን ብውሑድ ንሽዱሽተ ኣዋርሕ ኣብ ገዝኦም ከስፍሩ ድልየት ዘለዎም ሰባት ኣብቲ ዝተዳለወ መርበብ ሓበሬታ ክምዝገቡ ይኽእሉ፡፡ ካብ ዓርቢ ጀሚሩ ድማ ‘ስፖንሰር’ ክኾንዎ ንዝደልዩ ዩክረይናዊ ቪዛ ክወሃቦ ክገብሩ እዮም፡፡ ኣብ ዩኬ ቤተሰብ ወይ ዝፈልጥዎ ሰብ ዘይብሎም ሰባት እውን በዚ መደብ ክመጹ ከምዝግበር ሚካኤል ጎቭ ገሊጹ ኣሎ፡፡ መንግስቲ ብሪጣንያ፡ ብዛዕባ መጠንን ቅልጣፈን ናይቲ ንስደተኛታት ዩክረይን ዝሃቦ ዝሑል ምላሽ ካብ ኣባላት ባይቶ ሓዊሱ ብብዙሓት ተነቒፉ እዩ፡፡ ድሕሪ ቭላድሚር ፑቲን ንዩክረይን ምውራሩ ኣስታት 3 ሚልዮን ዩክሬናውያን ሃገሮም ገዲፎም ተሰዲዶም ኣለዉ፡፡ ዋላኳ ኣብ ፈለማ ተጠቀምቲ እቲ ምትእንጋድ ሰደተኛታት፡ ዜጋታትን ነበርትን ዩክረይን ብዝብል ተገሊጹ እንተነበረ፡ ጸኒሑ ግና ዜጋታት ዩክረይንን ቅድሚ 1 ጥሪ ጀሚሩ ኣብ ዩኬ ናይ ዝነበሩ ሰባት ኣዝማድን ከምዝኾኑ ተገሊጹ፡፡ ብመሰረት እቲ ዕድል ዝመጹ  ስደተኛታት ኣገልግሎት ሽፋን ጥዕና ዝረኽቡ ኮይኖም፡ ደቆም እውን ናይ ትምህርቲ ዕድል ክረኽቡ እዮም፡፡


‘ከምዚ ዓይነት መሪር ስቕያት ኣደታት ርእየ ኣፈልጥን’

እዚ ዛንታ እዚ፡ ምስ ሕርሲን ወሊድን ዝተሓሓዝ ዘሰንብድ ተጓንፎታት ዝሓዘ እዩ። "ኲናት ኣብ ዝካየደሉ ኣጸጋሚ ከባቢታት ኬድካ፡ ስራሕካ ብግቡእ ክተሳልጥ፡ ዓጊብካ ብሓጐስ ክትምለስ ይከኣል ይኸውን እዩ ዝብል ግምት እዩ ነይሩኒ፡" ትብል ኣና ኬንት። እዚ ሓሳብ ግን ትምኒት ጥራይ እምበር ሓቅስ ኣይነበረን። ኲናት ኣብ ዝካየደሎም ከባቢታት፡ ዓበይቲ ሓደጋታት ኣብ ዝጋጥመሉ ስፍራን ኣብ መዓስከራትን ዘዋለደት ኣና ኬንት፡ ሂወታ ዝቐየረን ገለኡ’ውን ንሓያሎ ዓመታት ዘሳቐያን ተመኵሮ ኣለዋ። ኣብ ኣገልግሎት ጥዕና ብሪጣንያ ነርስን መሕረሲትን ዝዀነት ኣና፡ ሰራሕተኛ ሰብኣዊ ሓገዝ እያ። ጽቡቕ ስራሕን ነዊሕ ዝፀንሐ ርክብን ፍቕሪን ነይርዋ። ኣብ ቅድሚኣ ድማ ሓዳርን ቈልዑን ይጽበያ ነበረ። ኮታስ ሓንቲ ጀማሪት ሰራሕተኛ እትብህጐም ነገራት ተማሊኦምላ እያ ስራሕ ጀሚራ። ኣና ኣብ 26 ዓመታ ምስ ዶብ ኣልቦ ሓኻይም ክትሰርሕ ጀሚራ። ኣብዚ እዋን ተዘክሮታታ ዘሕተመት ክትከውን እንከላ፡ ንተመክሮኣ ብዝምልከት፡ 'ኣውትሉክ' ምስ ዝተባህለ ፕሮግራም ራድዮ ቢቢሲ ጻንሒት ገይራ ነይራ። “እቲ ኣብ ወጻኢ ሃገራት ዝነበረኒ ስራሕ፡ ጥንሲ ኣዝዩ ሓደገኛ ከም ዝዀነን ኣደታት መዋለዲት/መሕረሲት እንተዘይረኺበን ከኣ ንሞት ክቃልዓ ከም ዝኽእላን ክርዳእ ገይሩኒ እዩ፡" ክትብል ተዕልል። ዶብ ኣልቦ ሓኻይም ኣብ 2007 (ኣ.ኣ.) ናብ ደቡብ ሱዳን ክልእካ እንከሎ፡ ኣና ካብ ታሕጓስ ዝተላዕለ ‘ሰራሕተኛ ሰብኣዊ ሓገዝ’ ዝብል ማልያ ተኸዲና እያ ነፋሪት ዝተሰቕለት። ብዕንጸይቲ ኣብ እተሰርሐ ስትሬቸር ዝደቀሰት፡ ብጽኑዕ ዝሓመመት ኣደ ኣምጺኦም ኣብ ጥቓኣ ከቐምጥዋ እንከለዉ እቲ ዝስምዓ ዝነበረ ስምዒት ሓጐስ ብኡ ንብኡ ሃፈፈ። "ከምቲ ናታ ዝበለ ስቓይ ፈፂመ ርእየ ኣይፈልጥን። ዝሰልጠነት መሕረሲት ስለ ዘይረኸበትን እቲ ዕሸላ ኣብ ውሽጣ ስለ ዝሞተን ኣምዑታ ተሰባቢሩ እዩ።" ኣና ከምዚ ዝኣመሰለ ሕማም ክትሕክም ዘኽእላ ስልጠና ኣይነበራን። ብዕድል ግን እታ ነፋሪት ምስ ዓለበት እታ ኣደ፡ ብኡ ንብኡ ናብ ህጹጽ ሕክምና ተወሲዳ። ኣና ድሕሪ ሓደ መዓልቲ ናብ ትሰርሐሉ ቦታ በጺሓ። እቲ ክሊኒክ ኣብቲ ክንዲ ፍርቂ ትግራይ ዝኣክል ስፍሓት ዘለዎ ከባቢ፡ ዝርከብ እንኮ ትካል ጥዕና እዩ። እቲ ክሊኒክ ካብ ጭቃ፡ ዕንጸይቲን ናሕሲን ዝተሰርሐ ኰይኑ ቀትሪ ቀትሪ ክሳብ 50 ዲግሪ ሴንቲግሬድ ዝበፅሕ ሙቐት ኣለዎ። "ማይን መብራህቲን የብልናን። ሳተላይት ተሌፎናትና ቻርጅ ንገብረሉ ሶላር ጥራሕ እዩ ነይሩና።" ኣብ ሓደ ወርሒ ዝተፈላለየ ሕማም ዘለዎም ኣስታት ሓደ ሽሕ ዝዀኑ ሕሙማት ይሕከሙ ነይሮም። ኣና ግቡእ ስልጠና እንተዘይወሰደት'ውን ኣደታት ተሕርስ ከምኡ’ውን ብሕጽረት መግቢ፡ ብዓሶን ብረኽሲ፡ ከምኡ'ውን ብቦምባ ዝቘሰሉን ብዙሓት ህጻናት ትሕክም ነይራ። ፍሉይ ዝዀነ ብርቱዕ ነጐዳ ኣብ ዝነበረሉ ሓደ መዓልቲ፡ ብርቱዕ ቃንዛ ዝነበራ ሓንቲ ኣደ ብህጹጽ ክትሓርስ ኣምጺኦምዋ። “ልክዕ ከምቲ ኣብ ገዛ ዝግበር ዓይነት፡ መጠን ሽኮር ደማ ዓቂንና፣ መጠኑ ኣዝዩ ትሑት ነይሩ። ገለ ቐመማት ኣዳሊና ድማ ብኣይቪ ክትወስድ ገይርና፡" ትብል። እቲ ዘሐጕስ ነገር ግን ዕውት ኰይኑ። "ሕጻን ሞሰስ ኣብ ብርቱዕ ነጐዳ ተወሊዱ። እዚ ድማ ሂወት ንምድሓን ዝተሓላለኸ መሳርሒ ሕክምና ግድን ከም ዘይኰነ ክርዳእ ገይሩኒ፡" ክትብል ኣና ትዝክር። ኣና ንሰለስተ ኣዋርሕ ኣብ መዓልቲ 24 ሰዓታት ትሰርሕ ነይራ፣ እዚ ክትጻወሮ ዘፀግም እዩ። "ወርሓዊ ጽግያተይ ን18 ኣዋርሕ ኣይመፀን፡ ጸጕረይ ይረግፍ ነይሩ፡ ክብደተይ'ውን ኣንቆልቝሉ።" ናብ ብሪጣንያ ምስ ተመልሰት ምስ መጻምዳ ክትረዳዳእ እንተፈተነት’ውን ኣይሰመረን፤ ብኡ ድማ ተፈላልዮም። ሽዑ መሕረሲት ክትከውን ስልጠና ክትወስድ ወሲና። ናብ ሀይቲ ከይዳ ካብ ምንቅጥቃጥ መሬት ዝተረፉ ሰባት ምስ ሓገዘት፡ ኣብ ባንግላድሽ ኩቱፓሎንግ ኣብ ዝተባህለ 30,000 ስደተኛታት ሮሂንግያ ዝነበርዎ መዓስከር ክትሰርሕ ተመዲባ። ኣና ኣብቲ ኣብ ባንግላድሽ ዝርከብ መዓስከር ዝተዋህባ ሓላፍነት፡ ምክትታል ጥዕና ደቀንስትዮን ወሊድን ዝምልከት ኰይኑ እዚ ድማ ጭንቀት ኣስዒቡላ እዩ። ካብ መንጐ እዚኣቶም፡ ሓንቲ ዘይዕዉት ምንጻል ጥንሲ ዘካየደት ኣደ ከተድሕን ብዙሕ እንተጸዓረት'ውን ህይወት 'ታ ኣደ ዝሓለፈሉ ኣጋጣሚ ትዝክር። ካብቶም ንሓያሎ ዓመታት ዘሳቐይዋ ተጓንፎታት እቲ ሓደ፡ ኣብ ማህፀን እንከሎ ህይወቱ ዝሓለፈ ዕሸል ምውላድ እዩ ነይሩ። ኣብ ማህፀን ሂወቱ ዝሓለፈ ዕሸል ምውላድ (destructive delivery) ማለት ዝተፈላለዩ መጥባሕቲታት ተጠቒምካ መጠን እቲ ዕሸል ክቕንስን ወሊድ ክቐልልን ምግባር እዩ። "ማያ እትበሃል ኣደ ነይራ። ዕሸላ ኣብ ማህፀና ስለዝሞተ ከምኡ ክንገብር [destructive delivery ክነካይድ] መጠን ርእሲ ናይቲ ዕሸል ክንንኪ ነይሩና።" "ዝዀነት ትዅን ኣደ ከምኡ ዓይነት ነገር ንኸየጋጥማ እትስፎ፣ ኣዝዩ ዘስካሕክሕ እዩ። "ብፍላይ ዝሓሸ ትካል ጥዕና ኣብ ዘይብሉ፡ እቲ ዕሸል ኣብ ማህፀን ከሎ ሂወቱ እንተሓሊፉ እዚ ምግባር ኣገዳሲ ይኸውን።" ኣና እቲ ስራሕ ዘስዓበላ ስምዒታዊ መጕዳእቲ ስለ ዝኸበዳ፡ ናብ ብሪጣንያ ተመሊሳ ኣብ ኣገልግሎት ጥዕና ብሪጣንያ መሕረሲት ኰይና። ጥዑይ ህጻን ክተዋልድ እንከላ ግን፡ እቲ ኣቐዲሙ ዝነበረ ተዘክሮ ናብ ኣእምሮኣ እናመጽአ፡ ጕድኣት ተሰሚዕዋ። ኣብ ብሪጣንያ ኣብ ዝርከብ ሆስፒታል'ኳ እንተ ነበረት ነቲ ኣብ ኩቱፓሎንግ ትሰርሖ ዝነበረት ኣብ ማህፀን ሂወቱ ዝሓለፈ ዕሸል ምውላድ ተዘኪርዋ። "ንዝተወሰነ እዋን እቲ ኣብቲ መዓስከር ዝነበረ ትኪ ጨንዩኒ። ኣብ ደገ እቲ ክፍሊ መወልዳን ዝነበረ በረንዳ ዝናም ክወቕዖ ከሎ ዳርጋ ሰሚዐዮ። ንሓደ ወይ ክልተ ኻልኢት ጥራይ እዩ፡ ኣነ ግና ብሓቂ ፈሪሐ ነይረ፡" ትብል። ናብ ማእከል ቡድሂስት ከይዳ ፍወሳ ጀሚራ። "ኣብቲ እዋን እቲ ምስ በጻሕኩ እንደገና ብኸመይ ከም ዝፍወስ ተማሂረ እየ፡" ትብል። ምስ ሓወየት ንእሽቶ ጸባብ ጃልባ ዓዲጋ ንሓደ ወርሒ ኣብ ባንግላድሽ ዝርከባ መዋልዳን ክተሰልጠን ከይዳ። ኣና ኣብ ባንግላድሽ፡ ዓሊ ምስ ዝበሃል  መምህር ተራኺባ፤ ነዊሕ ከይጸንሐት ከኣ ጠኒሳ። ብታህዋኽ መርዓ እንተገበረት'ውን ኣብ መዓልቲ መርዓኣ ግን ጥንሳ ከይዱ። ድሕር'ዚ እቶም መጻምዲ ናብ ኖቲንግሃም ተመሊሶም ክነብሩ ምስ ጀመሩ ኣና እንደገና ጠኒሳ። ንሓሙሽተ ወርሒ ኣብ ዝተገብረ ስሩዕ ስካን፡ ሓኻይም ኣብቲ ዕሸል ኣዝዩ ሳሕቲ ዘጋጥም ሕበጥ ሓንጐል ረኺቦም። ኣና እቲ ዕሸል ብህይወት ዝተርፈሉ ዕድል ከም ዘየለ ምስተነገራ፡ ኣብ ውሽጢ ሽዱሽተ ወርሒ ብተፈጥሮ ንምውላድ ልቢ ዝሰብር ውሳነ ወሲና። ፋጥማ ዝተባህለት ጓል ድማ ወሊዳ። "ክሳብ ሎሚ ካብ ዝረኣኽዎም ቈልዑ እታ ኣዝያ ጽብቕቲ እያ ነይራ። ኣብ ኣፍ ልበይ ገይረ ጽቡቕ ሰዓታት ኣሕሊፈ እየ። ከም ዘይትሳቐ ስለ ዝፈለጥኩ ኵሉ ሳዕ የመስግን እየ።" ኣና ዝተፈላለየ ዓይነት ውልደትን ዘሕዝን ፍጻመታትን ርእያ'ኳ እንተነበረት፡ ውላዳ ምስ ሞተት ግን ብሓዘን ተዋሕጠት። ኣናን ዓሊን ብሕሱም ሓዘንን ስንባደን ተዋሒጦም ናብ ባንግላድሽ ተመሊሶም። ኣብ ሓጺር እዋን ድማ ጠኒሳ። ኣብዚ እዋን ግና ጥዕይቲ ጓል ተገላጊላ ኣይሻ ክትብል ሰይማታ። ኣይሻ ሓሙሽተ ዓመት መሊኣ። ኣና ምስ ዓሊ ስለዝተፈላለየት ኣብ ብሪጣንያ ጓላ ንበይና እናዕበየት ትርከብ። "ኣብ ህይወታ እትገብሮ ምርጫ ብዘየገድስ ካብቲ ኣብ ዓለም ዘሎ ውጥረት ከዕቍባ ኣይክእልን እየ። እንተዀነ ብኸመይ ክትዋጽኦም ከም እትኽእል ከም እንዘራረበሉ ተስፋ እገብር።" ኣና ዘጋጠማ ብድሆ ሕጂ’ውን ከምዘለዎ እዩ። ውድብ ሕቡራት ሃገራት ከም ዝገልጾ ኣብ ሓደ መዓልቲ 800 ኣደታት ብሰንኪ ምስ ወሊድ ዝተተሓሓዘ ሕማማት ንሞት ይቃልዓ እየን። ብኸቢድ ኲናትን ብ ተፈጥሮኣዊ ሓደጋታትን ኣብ ዝተጸልዋ ሃገራት፡ ቈልዓ ምውላድ ሓደገኛ እዩ። ኣብ ሃብታም ሃገራት ካብ 5,400 ኣደታት፡ ሞት ሓንቲ ኣደ ከም ዘጋጥም፣ ኣብ ድኻታት ሃገራት ግን እዚ ቝጽሪ 120 ዕጽፊ እዩ፤ ማለት ካብ 45 ኣደታት ሞት ሓንቲ ኣደ ከም ዘጋጥም መጽናዕቲ ውድብ ጥዕና ዓለም ይሕብር።


ኣብ ካናዳ፡ 'ካብ ሰብ ጸጋ እንተዘይተወሊድካ ቤት ክትዕድግ ዘይሕሰብ እዩ'

ቀዳማይ ሚኒስተር ካናዳ ጃስቲን ትሩዶ፡ ካናዳ ከቢድ ናይ ኣባይቲ ጸገም ስለዘለዋ፡ ገዛውቲ ኣብ ዝዕድጉ ገለ ወጻእተኛታት ናይ ክልተ ዓመት እገዳ ክግበር ሓሳብ ኣቕሪቡ ኣሎ ። ኣብታ ሃገር ዋጋ ኣባይቲ ብልዕሊ 20% ማለት ብትሽዓተ ዕጽፊ ብምውሳኹ፡ መንበሪ ገዛ ናብ ኣስታት $817,000 ዓሪጉ። ይኹን እምበር፡ ተንተንቲ ኢንዱስትሪ ዋላካ ንዕዳጋ ዝምልከት እኹል ሓበሬታ እንተዘይሎ እቲ ኣብ ልዕሊ ወጻእተኛታት ክግበር ተኣሚሙ ዘሎ እገዳ ምንም ለውጢ ከምዘየምጽእ እዮም ዝገልጹ። ኣብ ቶሮንቶ፡ ኣማኻሪ ትካል ምርምር ቡልፐን ምክትል ፕረዚደንት በን ሚርስ፡ ኣብ 2015-2016 ወጻእተኛታት ካብ ዝገዝኡዎ ዝነበሩ 9% ናብ ኣብ 2020 ናብ ሓደ ሚእታዊት ከምዝወረደ ብምጥቃስ እቲ ውሳነ "ዓቢ ጽልዋ ክህልዎ ዝኽእል ኣይመስለንን። እዚ ዝተጠቕሰ ቝጽሪ ኣዝዩ ውሑድ እዩ። እቶም ብሓቂ ክዕድጉ ዝደልዩ ሰባት ከኣ ካልእ ኣማራጺ መገዲ እውን ክደልዩ  እዮም " ኢሉ። ሚስተር ሚረስ፡ እዚ ናህሪ ዋጋ ኣባይቲ ብሰንኪ ብዝሒ ህዝብን ኣብ ገለ ክፋል እታ ሃገር ንዕብየት ዝቕይድ ሕግታት ምትእትታው ምዃኑን ሓበሩ። ኣብ 2020፡ ኣብ ካናዳን ካልእ ቦታታትን ዝነበሩ ሓንጸጽቲ ፖሊሲ፡ ቁጠባ ሃገር ንምዕቃብን ጠለባት ህዝቢ ንምምላእን ክፍሊት ልቓሕ ናብ ዝተሓተ ደረጃኡ ስለዘውረዱዎ እቲ ጉዳያት እናኸፍአ ይኸይድ ምህላዉ ይንገር። ናህሪ ዕዳጋታት ኣባይቲ ዓለም  ኣብ ኩሉ ይረአ እኳ እንተሎ ኣብ ካናዳ ግን ዋጋ ገዛን ኣታዊታት ሰራሕተኛታትን ኣዝዩ ኣሰካፊ ምዃኑ ኮሚተ ሃገራዊ መጽናዕቲ ኢኮኖሚያዊ ኮሚቴን ልምዓትን ካናዳን የረድእ። መብጽዓ ሚስተር ትሩዶ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ እዋን ጎስጓስ  ምርጫ ኣብ ዝገበሮ መብጽዓ፡ ጉዳይ መንበሪ ኣባይቲ ንኪፈትሕ ቃል ኣትዩ ነይሩ። እቲ ብሓሙስ እተዘርገሐ ናይ ባጀት እማመ፡ ኣብ ርእሲ እቲ ኣብ ልዕሊ ወጻእተኛታት ዓደግቲ ዝጸንዐ ግዜያዊ እገዳ፡ ንሓድሽ ህንጻታት ዝውዕል ቢልዮናት ገንዘብ ንሓደስቲ ገዛእቲ ኣባይቲ ግብሪ ዘይክፈሎ መደብ ውህለላ ሓቚፉ'ሎ። ሚስተር ትሩዶ፡ ንገለ ካብቲ ንኢንቨስተራት ዝድግፍ ዓይነት መስርሕ ጨረታ እውን ክእግዶ እዩ። ካብ 2014 ጀሚሩ ኣብ ካናዳ ካብ ዝተዓደጉ ሓሙሽተ ኣባይቲ፡ እቲ ሓደ ብመስርሕ ጨረታ  እዩ ክዕደግ ጸኒሑ። እቲ ኣብ ልዕሊ ወጻእተኛታት ዓደግቲ እተገብረ እገዳ፡ ንነባራት ተቐማጦ፡  ንወጻእተኛታት ተመሃሮን ሰራሕተኛታትን፡ ከምኡ እውን እቶም ንፈለማን ንመንበሪኦምን ዝኸውን ቤት ዝዕድጉን ነጻ እዩ። እዚ እማመ እዚ፡ ነቲ ገሊኡ ክፋላት ካናዳ ድሮ ካብ ከተማ ወጻኢ ንዝመጽኡ ዓደግትን ወጻእተኛታትን ዝኸፍልዎ ፍሉይ ግብሪ ዘጠቓልል እዩ ። ንኣብነት ፡ ኣብ ኦንታርዮ ፡ ናይ ኣውራጃ ዱግ ፎርድ ኣብ ቀረባ እዋን ፡ ኣብ ልዕሊ ወጻእተኛታት ዓደግቲ ዝጸንሐ ግብሪ ካብ 15% ናብ 20% ክብ ኢሉ። ካብ ቶሮንቶ ሓሊፉ እውን ናብ ምሉእ ኣውራጃ ከስፋሕፍሕ መደብ ከም ዘሎ ምልክታ ወጺኡ ነይሩ ። እቶም ብወጻእተኛታት ዝዕደጉ  ኣባይቲ ጠንቂ ክብሪ እዮም እኳ ዘይተባህለ፡ ነዚ ከምዚ ዝኣመሰለ ጸገማት ንምፍታሕ ተወሳኺ ግብሪ ምኽፋል ከም ዘድሊ ሓላፊ ፖሊሲ ኣባይቲ ፎካስ ስቲቭ ፖሜሮይ ሓቢሩ ። " ዋላ እውን ንዕድጊ ወጻኢ እንተ ኣጊድካዮ ኣብቲ ዝውስኽ ዘሎ  ዋጋታት ኣባይቲ ብዙሕ ጽልዋ ኣይህልዎን እዩ" ኢሉ ኒው ዚላንድ ፡ ኣብ 2018 እውን ንወጻእተኛታት ዓደግቲ ዝእግድ ተመሳሳሊ መለክዒ ኣተኣታትያ ነይራ ። ፖሜሮይ ወሲኹ፡ "ንዋላ ሓደ ሰብ ዘየጨንቕ ግዳይ ተሓታቲ ምግባር ጽቡቕ ፖለቲካ እዩ" ብማለት ብዙሕ ጽልዋ ክህልዎ ከምዘይክእል ይዛረብ። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ብሪቲሽ ኮሎምብያ ዝዓዪ፡ መስራቲ ጄነሬሺን ፕሮፌሰር ስኵዝ ፖል ከርሻው እውን፡ ሚስተር ትሩዶ ዘቕረቦ ሓሳብ፡ ዓቕሚ ገዛእቲ ኣብ ምውሳኽ ኮነ ምሕሳር ዋጋ ብዙሕ ትርጉም ከምዘይህልዎ ብምግላጽ፡ "ነቲ ኣብ ካናዳ ዘሎ ናህሪ ዋጋ ኣባይቲ ንምህዳእ ኮነ ዋጋ ኣባይቲ ንምጉዳል ዝሕግዝ ስጕምትታት ኣይኰነን" ኢሉ። ሚስተር ፖሜርዮ፡ ማእከላይ ባንክ መጠን ወለድ ክብ ስለዘብል፡ ኣብ ዝመጽእ ኣዋርሕ ዋጋ ኣባይቲ ምስኡ ኺጐድል ትጽቢት ከም ዝገብር ገሊጹ። ዕዳጋ ኣባይቲ ካናዳ፡ ዘይከም ናይ ኣመሪካን ዓባይ ብሪጣንያን ብነዊሕ ዓመታት ሞርጌጅ ዝኽፈል ዘይኮነስ እቲ ናይ ካናዳ ናይ ገዛ ሞርጌጅ ኣብ ሓሙሽተ ዓመት እዩ ዝውዳእ። ይኹን እምበር፡ እቲ ዝለዓለ መጠን ወለድ፡ ነቶም ናብ ዕዳጋ ኣባይቲ ክኣትው ዝደልዩ ዓደግቲ ብዙሕ ገንዘብ ከም ዘይረኽቡ እዩ ዝገብሮም ። ሚስተር ማየርስ ከምዝበሎ፡ ኣብዚ ቐረባ ግዜ ፖለቲከኛታት ቀረብ ኣባይቲ እንተዘይገይሮም እቶም ስሩዓት ዓደግቲ ኣባይቲ ካብ ዕዳጋ ስለ ዝእለዩ ከም ቶሮንቶን ቫንኮቨር ዝኣመሰሉ ውዑያት ዕዳጋታት ኣብ ነዊሕ እዋን ብተኻረይቲ ክዕብለሉ ከምዝኽእሉ ሓቢሩ። ይኹን እምበር፡ ሚስተር ፖሜሮይ፡ ወጋታት መሳርሒታት ህንጻ እንተዘይጎዲሉ ናህሪ ዋጋታት ኣባይቲ ከምዘይንኪ ይገልጽ ። " ካብ ሰብ ጸጋ ስድራ ቤት እንተዘይተወሊድካ እትነብረሉ ቤት ክትዕድግ ዘይሕሰብ እዩ" ብምባል መጻኢ መንእሰያት ወለዶ ከቢድን በዳህን ምዃኑ ኣረዲኡ።


ካብ ሃገሮም ስደተኛታት ዘባርሩ ዘለው ደቡብ ኣፍሪቃውያን

ፕረዚደንት ደቡብ ኣፍሪቃ ስሪል ራማፎሳ፡ በቲ ኣብ ልዕሊ ኣብታ ሃገር ዝርከቡ ወጻእተኛታት ዝበጽሕ ዘሎ ግህሰት “ኣዐርዩ ተረቢሹ” ምህላው ይገልጽ። እዚ ጸገም ብቐንዱ፡ ኣብታ ካብ 2008 (ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ) ጀሚሩ ማእከል ናዕቢ ጽልኢ ወጻእተኛታት ዝዀነት ከተማ ኣሌክሳንድራ ዝርአ ዘሎ’ዩ። “ፈላማ፡ ሸውዓተ ኰይኖም’ዮም ናብዚ መጺኦም። ነተን ዝነበራ ማሽናት፣ መድረቒ ጸጉርን ቅብኣታትን ክኣ ወሲዶምዎ። ሽጉጥ ሒዞም ስለ ዝነበሩ እንትርፎ እናርኣናዮም ክወስዱዎ ምፍቃድ ካልእ ኣማራጺ ኣይነበረናን”። ዴቪድ - ትኽክለኛ ሽሙ ኣይኰነን - ኣብ ኣፍ ደገ እቲ ኣብ ጆሃንስበርግ ከተማ ኣሌክሳንድራ ዝርከብ እንዳ ቐምቃሚ ጸጉሪ፡ ብሕርቃን ኩርምይ ኢሉ ኰፍ ኢሉ ኣሎ። እዚ ሞዛምቢካዊ፡ ናብ ኣእዳው እናጠመተ ወጻእተኛ ብምዃኑ ጥራይ ብርክት ዝበሉ መጥቃዕታት ክበጽሖ ከም ዝጸንሐ የብርህ። እቶም መጥቃዕቲ ዘብጽሑሉ ደቡብ ኣፍሪቃውያን ምዃኖም’ውን ይዛረብ፤ ወትሩ ሓደ ዓይነት ጠለብ’ዩ ዘለዎም - ካብታ ሃገር ክወጽእ። “ኪዱ፣ ድኳንኩም ዕጸው’ዮም ዝብሉና፤ ግን ኣነ ናበይ ከም ዝኸይድ ኣይፈልጥን” ይብል። እታ ዴቪድ ዝውንና እንዳ ቐምቃሚ ድኳን፡ ካብ ክልተ ሜትር ዘይትሰፍሕ ጸባብ’ያ፤ ግን ንሱ ዝሕበነላን ዝሕጎሰላን ቦታኡ እያ። ኣብታ ድኳኑ፡ ዝተፈላለየ ቅዲ ጸጉሪ ርእሲ ዘርእዩ ኣሳእልን ብኣግባቡ ዝተሰርሑ ናውታት መቐምቐሚ ጸጉርን ይርኣዩ። ካብቲ ስራሕ ዝረኽቦ ገንዘብ፡ ኣብ ሞዛምቢክ ንዘለው ስድራቤቱ ይሕግዘሉ። “ስድራይ ዝበልዑዎ ክሳብ ዝረኸቡ፡ ንዓይ ንሱ’ዩ ዘገድሰኒ። ኣብ ዝዀነ እዋን ክቐትሉኒ ይኽእሉ’ዮም፤ እንታይ ከም ዝፍጠር ኣይፈልጥን” ይብል። ኣብ ቀረባ ኣብ ሞንጎ ደቡብ ኣፍሪቃውያን ነበርቲ ኣሌክሳንድራን ወጻእተኛታት ሰብ ንግድን ዝተላዕለ ግጭት፡ ኣብታ ሃገር ካልእ ጎነጽ ኣንጻር ስደተኛታት ከይለዓል ስግኣት ፈጢሩ ኣሎ። ኣብዛ ከተማ ኣብ 2008 ኣብ ልዕሊ ወጻእተኛታት ዘነጻጸረ ናይ ጽልኢ ዓመጽ ካብ ዝልዓል ንድሓር እናሰፍሐ መጺኡ እዩ። ኣብታ ሃገር፡ ኣብ 2021 ብዝተልዓለ ዓመጽ ካብቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ዓመት ብሰለስተ ዕጽፊ ዝበዝሑ ወጻእተኛታት ከም ዝተቐትሉ ማእከል ስደትን ሕብረተሰብን ኣፍሪቃ ይሕብር። ድኽነት፡ ሓደ ምንጪ እዞም ጎንጺታት ኮይኑ፡ ደቡብ ኣፍሪቃውያን ክረኽቡዎ ዝግባእ ስራሕ ብስደተኛታት ይውሰድ ኣሎ ዝብል ተቓውሞ ኣለዎም። ኣብዚ ሕጂ እዋን፡ ሓደ ካብ ሰለስተ ክሰርሕ ዝኽእል ሓይሊ ሰብ ደቡብ ኣፍሪቃ ሽቕሊ ኣልቦ’ዩ፤ እዚ ኣብቶም ትሕቲ 24 ዓመት ዝዀኑ መናእሰይ ካብቶም ሰለስተ እቶም ክልተ ስራሕ ዝሰኣኑ እዮም። እዚ ዛዕባ ስራሕን ዕድላት ንግድን፡ ምንቅስቓስ ኣሌክሳንድራ፡ ዱዱላ ዝተባህለ ጉጅለ ዝመርሖ ኰይኑ፡ ዱዱላ “ምድፋእ” ወይ ብቋንቋ ዙሉ ድማ “ምስጓግ” ዝብል ትርጉም ኣለዎ። እዚ ጉጅለ፡ ብዘይሕጋዊ ስደተኛታት ዝመሓደሩ’ዮም ዝበሎም ድኳናት ክዕጸው ገይሩ’ዩ። ከም ዴቪድ ዝበሉ ወጻእተኛታት ድማ እቶም ጎነጻዊ መጥቃዕቲ ዘብጽሑ ዘለው ሰባት ኣባላት እዚ ጉጅለ ምዃኖም ይዛረቡ። ኣባላት ቢቢሲ፡ ናብታ ከተማ ኣብ ዝተንቀሳቐሱሉ፡ ኣባላት ዱዱላ ‘ሓለዋ’ ዝብሉዎ ምንቅስቓስ ክገብሩ ተዓዚቡ’ዩ። ናይቶም ስደተኛታት ወረቐት ይሓቱ። ወሃቢት ቃል ኣግነስ ማላትጂ “እቶም ‘ወዲኒ ወይ ቀፊር’ እናበልኩም እትህቡና ኣሽማት፡ መንፈስ ኣባላትና ክሰብሩዎ ኣይነፍቅድን፤ መሰልና ኢና ንሓትት ዘለና” ትብል። ሰብ መዚ፡ ሕጊ ስደተኛታት ዘይምትእትታዎም ወይ’ውን ደቡብ ኣፍሪቃውያን ክጥቅዑ እንከለው ምላሽ ዘይምሃቦም ትነቅፍ። “መንግስቲ ስርሑ ብኣግባቡ እንተዝሰርሕ ነይሩ ናይ ዓርሰ ምክልኻል ኮሚቴ ኣየምድለየን ነይሩ። ንሕና’ውን መጥቃዕቲ ይበጽሓና’ዩ፤ ብ7 መጋቢት ወጻእተኛታት ብበትርን ኣጽዋርን ኣጥቂዖምና እዮም። ስለዚ ብዙሓት ነገራት ትኹረት የድልዮም’ዩ” ኢላ። ኣሌክሳንድራ፡ ሓንቲ ካብተን ድኻ ከተማታት ደቡብ ኣፍሪቃ’ያ። ግን ድማ ኣብ ጥቓ እታ ኣብ ኣፍሪቃ ልዑል ሃፍቲ ዘለዋ ሳንድቶን እትርከብ ከተማ ብምዃና፡ ብዙሓት ካብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት እታ ሃገርን ሃገራት ኣፍሪቃን ዝመጹ ኣጋይሽ እትስሕብ ኰይና እያ። እንተዀነ፡ ብዝሒ ህዝቢ እቲ ከባቢ እናዓበየ ምስ መጽአ፡ ኣብ ሞንጎ ሓደሽቲ ዝመጽኡን ነበርቲ እታ ከተማን ብቐጻሊ ጎነጻትን ዓመጻትን ክልዓል ጀሚሩ። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ፕሪቶሪያ ክኢላ ስነ ገበን ዶክተር ሉፉኖ ሳዲቕ “ኩላትና ጽቡቕ ህይወት ክህልወና ኢና ንደሊ፤ ግን ክኣ ኩላትና ጽቡቕ ህይወት ኣይንረክብን። ኣብ ሳንድቶን ዝተጠቐምካሉ ሽቓቕ ክተጽሪ ኣንጊህኻ ኣይትልዓልን። ብቐሊሉ ማይ ስለ ዘለካ፡ ቡምባ ጥራይ ኢኻ ትኸፍት። ኩሉ ኣብ ኢድካ’ዩ። “ኣብ ስግር ጽርግያ ክኣ ኣሌክሳንድራ ኣላ፤ መዓልታዊ ነዚ ህይወት ትርእዮ። ስግኣታትኻ ዘንጸባርቕ መስትያት’ዩ። እቲ ዘይመዓርነት ኣብ ቅድሜኻ ተዀሊዑ ትርእዮ። ሓሓሊፉ ነዚ መልሲ ክትስእነሉ እንከለኻ፡ እቲ ዝቐለለ ነገር ካልእ ሰብ ምጥቃዕ መሲሉ ይርኣየካ” ብምባል ነቲ ኩነታት ተረድእ። ወዲ 19 ዓመት ጆን - ትኽክለኛ ሽሙ ኣይኮነን- ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ካብ ሞዛምቢክ ናብ ጆሃንስበርግ ካብ ዝመጽእ ኣትሒዙ ናይ ሞት ምፍርራሕ ይበጽሖ ከም ዝነበረ ይዛረብ። ንሱን መሓዙቱን፡ ኣብ ጽርግያ ስጋ ጠቢሶም ገዓት ኣብሲሎም’ዮም ዝሸጡ። “ዱዱላ በትሪ ሒዞም ስለ ዝመጽኡ ይሃርሙና። ክመጽኡ እንተርኢናዮም ንብረትና ገዲፍና ንሃድም”። ጆን’ውን ልክዕ ከም ዴቪድ ንቤተሰቡ ክሕግዝ እዩ ዝደሊ። ዝረኽቦ ገንዘብ ዓቚሩ ክኣ መኪና ክገዝእ ይሓልም። ግን ክኣ፡ “ናብ ካልእ ሃገር ክኸይድ'የ ዝሓስብ፤ ኣብ ሞዛምቢክ ዘለው ስድራቤትና እቲ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ዘሎ ኩነታት ስለ ዝፈልጡዎ ይጽልዩልና’ዮም” ይብል።


ስደት፡ "ብሪጣንያ ንመላኺ ኣሕሊፋ'ዶ ትህበኒ ትኸውን?" ኤርትራዊ ስደተኛ

ብስራሕ [ቢቢሲ፡ ፎካስ ኦን ኣፍሪካ] ካለይ ፈረንሳ ኣብ ዝኣተኹሉ፡ ካዚኖ (መጻወቲ ቁማር) ክጸንሓኒ ፈጺመ ኣይተጸበኹን። እዛ ወደባዊት ከተማ ፈረንሳ፡ ብቝማር ብዙሕ ፍልጥቲ ኣይኰነትን። እንተዀነ፡ እቲ ኣብ ጥቓ'ቲ ኣዕሪፈሉ ዝነበርኩ ሆቴል ዝነበረ ካዚኖ፡ ነቶም ህይወቶም ንሓደጋ ቀሪቦም፡ ርብሕ ዝበለ ገንዘብ ክረኽቡ፣ እሞ ንብሪጣንያ ክሰግሩ ተስፋ ዘንበሩ፣ ከነዘራርቦም ዝነቐልና ሰባት ዘዘኻኽር ነበረ። ምስቶም ነቲ ግዝያዊ መዕቈቢታት ከም ገዛኦም ዝሓስብዎ ስደተኛታት ተዘራሪብና። ንሳቶም፡ ኣብ 2016 ብወግዒ ብሰበስልጣን ፈረንሳ ስሩዛት ወይ ኣፍልጦ ዘይተወሃቦም እዮም። እንተዀነ ማሕበራት ተራድኦ ኣብቲ ዝበጻሕናዮ ከባቢ ጥራይ፡ ኣስታት 1,500 ሰባት ዝዀኑ ስደተኛታት ከም ዘለው ይገልጻ። ዳርጋ ኵሉ ኣብቲ ቦታ ዝነብር ስደተኛ፡ ናብ ብሪጣንያ ክሰግር ጥራይ እዩ ዝሓስብ። ሓደ 'ኢርፋን' ተባሂሉ ክጽዋዕ ዝመረጸ ኣብኡ ዝረኸብናዮ መንእሰይ'ውን፡ ሕልሙ ከምኡ እዩ፣ ግን ገና ኣብኡ ተዓኒዱ እዩ ዘሎ። እቲ ኣዝዩ ንእሽቶ መንእሰይ፡ ብኣስተርጓሚ ክሳብ ነዘራርቦ፡ ዘይከም ካልኦት ስደተኛታት ብሕቱው እዩ ዝመስል ነይሩ። ካብ ኤርትራ ቅድሚ 18 ኣዋርሕ ኣቢሉ እዩ ወጺኡ፣ ናብ ሊብያ፡ ኢጣልያ፡ በልጂየም ዝወስድ ሓደጋታት ዝበዝሖ ጕዕዞ ሰጊሩ እዩ ድማ ፈረንሳ በጺሑ። እቲ ወዲ 16 ዓመት ኮተቴ፡ ካብታ ሃገር ዝወጽኣሉ ቀንዲ ምኽንያት፡ ዝሓሸ መጻኢ ከናዲ ኢሉ እዩ። "ኣብ ኤርትራ ናጽነት የለን፣ ወዲ 18 ዓመት ምስ ኣኸልካ ወተሃደራዊ ኣገልግሎት ክትፍጽም ትግደድ፡" ይብል። እቲ ኣብ መንጐ ብሪጣንያን ርዋንዳን ዝተበጽሐ ስምምዕ ምምላስ ስደተኛታት፡ ኣብ ባህጊ 'ዚ መንእሰይ ዘለዎ ጽልዋ ክንፈልጥ ደለና። እቶም ካብ ፈረንሳ ብጀላቡ ንብሪጣንያ ዝኣተው ሓደስቲ ስደተኛታት፡ እቲ ናብ ርዋንዳ ንምግዓዝ ዝሕሰብ ዘሎ መስርሕ ከረኻኽበሎም እዩ ዝመስል። ብሪጣንያ፡ እዚ ሓድሽ ፖሊሲኣ ነቶም ነዚ ሓደገኛ ጕዕዞ ዝውስኑ ሰባት ክገትኦም ከም ዝኽእል እያ ትገልጽ። እንተዀነ፡ ከም ኢርፋን ዝኣመሰሉ ሰባት፡ ኣብ መሬት ብሪጣንያ ክሳብ ዘይበጽሑ፡ ሓተትቲ ዑቕባ ስለዘይርኣዩ፡ ብጃላቡ ይዅን ብዓበይቲ መካይን ናብ ብሪጣንያ ግድን ክበጽሑ ኣለዎም፤ ነዚ ኸኣ ወሲኖም እዮም፡ ብምባል ትካላት ተሓለቕቲ መሰላት ይማጐታ። ኢርፋን፡ ንልዕሊ ክልተ ኣዋርሕ ደሃይ ስድራኡ ከምዘይብሉ ይዛረብ። "ስድራይ ኣበይ ከም ዘለኹ ኣይፈልጡን እዮም፣ መራኸቢ የለን።" እቲ፡ ኣብ ካለይ ንስደተኛታት ምስ ዝሕግዛ ዝተፈላለያ ትካላት ረዲኤት ብኣስተርጓምነት ዝሰርሐ ሰብ፡ ንዘረባ ኢርፋን ሰሚዑ ይትንትኖ ነይሩ። ርእሱ ሒዙ ብምድናን ከኣ ክነብዕ ጀመረ። ደሓን ምዃኑ ምስ ሓተትናዮ፡ ርእሱ ነቕነቐ። እቲ ኣስተርጓሚ ተረጋጊኡ፡ ሓሳቡ ምስ ጠርነፈ ዘረባና ቀጸልና። "ኣሕዋተይን ኣሓተይን ናፊቐ፣ ንዓመታት ኣብ ጕዕዞ እየ ጸኒሐ፣ ሕጂ ድማ ኣብ ገና ፍርቂ መገዲ እየ ዘለኹ፣ ኵነታቶም ክፈልጥ ኣይክእልን እየ፡" ብምባል፡ እቲ ኣስተርጓሚ ነቲ ኣቐዲሙ ብኢርፋን ዝተዘርበ ነገረና። "ናብ ርዋንዳ እንተገዓዝካ እንታይ ኣለዎ?" ሓተትኩ። "ብሪጣንያ ዓዲ ሕጊ እያ፡" መለሰ፡ ኢርፋን "መንግስቲ ብሪጣንያ ናብ ርዋንዳ ዶ ይሰደኒ ይኸውን? ኣብኡ ኸኣ ሓደ ምልካዊ ስርዓት እዩ ዘሎ።" "ግድን እንተኢሎም ግን ኣብ ርዋንዳ ዝጸንሕ ኣይመስለንን።" ርዋንዳ፡ ብሓያለ ትካላት ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፡ ከም ሓንቲ ጨቛኒት ሃገር እያ ትቝጸር። ፕረዚደንት ፖል ካጋመ፡ ካብ 1994 ኣትሒዙ ኣብ ስልጣን ኣሎ። ድሕር'ቲ ኣስካሕካሒ ዓሌታዊ ጐንጽን ጃምላዊ ቕዝፈትን፡ ነታ ሃገር ብምርግጋእ ዝምጐስ'ኳ እንተዀነ፡ ማዕረኡ ድማ ስልጣን ብምብሓት ይውቀስ። ኢርፋን ኣብ ብሪጣንያ ዑቕባ ክሓትት ጥራይ እዩ ዝድሊ። ካብ ኣብ ፈረንሳ ድማ ኣብ ብሪጣንያ ኣጸቢቝ  ዝሓሸ ነገራት ክገጥሞ ከም ዝኽእል እዩ ዝኣምን። ካለይ፡ ትእምርቲ ቅልውላው ስደተኛታት ኤውሮጳ ኰይና'ላ። ስደተኛታት ካብዛ ወደብ፡ ውሑሳት ብዘይኰና ጀላቡ ወይ ዓበይቲ መካይን ጽዕነት ወይ ባቡራት ተሓቢኦም ንብሪጣንያ ክሰግሩ የቋምቱ። ኣብ ሓምለ 2016፡ ሰለስተ ኣዋርሕ ቅድሚ'ቲ ሰበስልጣን ፈረንሳ ነቲ መዓስከራት ዘፍረሱሉ ግዜ፡ ዝተፈላለያ ዘይመንግስታውያን ትካላት ስደተኛታት ከም ዝገልጻኦ፡ ኣብኡ 7 ሽሕ ዝዀኑ ስደተኛታት ነይሮም። ኣብዚ እዋናት፡ እቶም ኣብ ካለይ ዝነብሩ በዓል ኢርፋንን ካልኦት ስደተኛታትን፡ ኣብ ግዝያዊ ቴንዳታትን ሰብ ዘይነብሮ ኣባይትን ድንድላትን እዮም ዝነብሩ። ኵነታት ኣሰቃቒ እዩ፣ ብውሑዱ 'ቲ መሰረታዊ ዝበሃል ነገራት'ውን ኣዝዩ ውሱን እዩ። ኣብዚ ክቕመጥ ዝደሊ ሰብ የለን። ኵሉ ተስፋታት ሓድሽ ሂወት ኣብ ብሪጣንያ ስለዝረኣዮ፡ ኣብኡ ክቕመጥ ዝደሊ የለን። "ኣብ ብሪጣንያ ብጽቡቕ ይተሓዙን፡ ዕድላት ትምህርቲ'ውን ይረኽቡ እዮም፡" ይብል። ብሳላ ሓገዝ ትካላት ሰብኣዊ ረዲኤትን ዘመናዊ ቴክኖሎጂን፡ እቶም ስደተኛታት ካለይ፡ ካብቲ ቴንዳታት ውጺእ ኢልካ ሂወት እንታይ ከም እትመስልን እንታይ ይግበር ከም ዘሎን እኹል ግንዛበ ኣለዎም። እቲ ብሰበስልጣን ብሪጣንያ ኣብ ልዕሊ ዩክሬናውያን ስደተኛታት ዝግበር ክንክን ድማ ሕቶታት የልዕል ኣሎ። "ምስ ዩክሬናውያን ክንወዳደር ኣይንኽእል ኢና፣ ንሳቶም ኣብ ሆቴል እዮም ዝቕመጡ፡" ይብል ሓደ መንእሰይ። "ንሳቶም [ኤውሮጳውያን ሰበስልጣን] ብዛዕባና ደንታ የብሎምን፣ ከምቲ ነቶም ዩክሬናውያን ዝግደሱሎም ኣይግደሱልናን እዮም።" "ናብ ርዋንዳ ዝሰዱና እንተዀይኖም፣ ዋላ ሓደ ካባን'ኳ ዝቕበሎ የለን፡" ይውስኽ። እቶም ኣብኡ ዘለው መንእሰያት፡ ናይቲ ዅሉ ዝወሰድዎ ሓደገኛ ውሳነታት፡ ዝከሓሱላ ብርህቲ ዕለት ኣብ ቅድሚኦም ከም ዘላ እዮም ዝኣምኑ። "ህይወት ከባድ እያ፣ ግን ከመይ ከም ትጾራ ተማሂርና ለና፣ ነገራት ሓደ መዓልቲ ክዕረዩ እዮም፡" ይብል ኢርፋን። ንሱ ይዅን ካልኦት ግን፡ ብኸመይን መዓስን ንዝብል ሕቶ ዝኸውን ምላሽ የብሎምን።


ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ንኢትዮጵያውያን ስደተኛታት ተወሳኺ ስግኣት ዝኾንዎም ዘለዉ ዝተወደቡ ጉጅለታት

ቅድሚ መዓልቲታት ናብ ደቡብ ኣፍሪቃ ዝኸደ ሰብ በቢከባቢኡ ፖሊስ እንትንቀሳቐሱ ይርእይ፡፡ ናይ ኣሌክሳንድራ ድማ ፍልይ ዝበለ እዩ፡፡ ንምንታይ ንዝብል ፡ ኣብ መንጎ ነበርቲ እቲ ከባብን ኣብቲ ከባቢ ኣብ ንግዲ ዝተዋፈሩ ወጻእተኛታትን ጎንጺ ክፍጠር ይኽእል እዩ ዝብል ስግኣት ዘበገሶ እዩ፡፡ እቲ ስግኣት ሕዚ እውን ኣሎ፡፡ ካብቶም ኣብ ስግኣት ዝርከቡ ድማ ኢትዮጵያውያን ይርከቡዎም፡፡ ስለዚ ካብቲ  ከም ምኽንያት ዝውሰድ ቀንዲ ጉዳይ ንጀምር፡፡ ከም ኣሌክሳንድራ ኣይኹን እምበር ኣብ መላእ ደቡብ ኣፍሪቃ ናይ መነባብሮ ፍልልይ ብሰፊሑ ይረኣይ እዩ፡፡ ነዚ፡ ኩሉ ሰብ ነናይ ባዕሉ ምኽንያት እዩ ዘቐምጥ፡፡ ገሊኦም እቲ ስርዓት እዩ ይብሉ፤ ገሊኦም ድማ ‘‘ስደተኛታት እዮም ኣብዚ ኣብጺሖምና’’ ይብሉ፡፡ ኣብታ ድኽነት ሰንሰን ኣቢሉና ዝብሉ ዜጋታት ዘለዉዋ ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ብሰማይ ብመሬት ኢሎም ዝኣተዉ ስደተኛታት ብናብራ ይህብትሙ ኣለዉ፡፡ ነዚ ኣካታዒ ጉዳይ ዝሓዙ ክልተ ጉጅለታት ተቐልቂሎም፡፡ 'ዘ ኣሌክሳንድራ ዱዱላ ሙቭመንት' ን 'ኦፕሬሽን ዱዱላ'ን ይበሃሉ፡፡ ክልቲኦም ሰነድ ዘይብሎም ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት ካብታ ሃገር ክወጽኡ ዝጉስጉሱ እዮም፡፡ እዚ ሓሳቦም ድማ በቲ ተገፊዕና፣ ኣብ ዓድና ዝግብኣና ኣይረኸብናን ዝብል ህዝቢ ተቐባልነት ረኺቡ፡፡ እቶም ጉጅለታት እንታይ እዮም ዝደልዩ? ቀንዲ ምኽንያት እቲ ኣብ መንጎ ዜጋታት ደቡብ ኣፍሪቃን ሰነድ ዘይብሎም ስደተኛታትን ዝተፈጠረ ቅርሕንቲ ድኽነት እዩ፡፡ ልክዕ ይኹን ኣይኹን ብዘየገድስ፡ ነቲ ደቡብ ኣፍሪቃውያን ዘልዕልዎ መረረት ምኽንያት እዞም ሰነድ ዘይብሎም ስደተኛታት እዮም፡፡ ብቋንቋ ዙሉ፡ ‘ዱዱላ’ ማለት ‘‘ኣባርርዎም’’ ወይ ‘‘ይኺዱልና’’ ማለት እዩ፡፡ እዚ ድማ እቶም ጉጅለታት እንታይ ከምዝደልዩ ብግልጺ ዘርእይ እዩ፡፡ ዋላኳ እዞም ክልተ ጉጅለታት ዝፈላለዩ እንተኾኑ፡ ዝተጣየሽሉ ዕላማ ግን ሓደ እዩ፤ ሕጋዊ ናይ መንበሪ ፍቓድ ዘይብሎም ወጻእተኛታት ካብታ ሃገር እናኣረኻ ምብራር፡፡ ከምዚ ምግባር ድማ ንደቡብ ኣፍሪቃውያን ናይ ስራሕን ንግድን በርታት ክኽፈት ከምዝገብር ይኣምኑ፡፡ እዚ እዩ ድማ ንኢትዮጵያውያን ስግኣት ኮይኑ ዘሎ፡፡ እዚ እዩ ድቃስ ዝኸልኦም፡፡ ‘‘ሕቶኦም ዜጋታት ወጻኢ ይውጽኡ እሞ እቲ ንግዲ ንሕና ክንቆጻጸሮ ዝብል እዩ’’ ይብል፡ ተቐማጢ ጆሃንበርግ ገዛሀኝ ሹማሞ፡፡ ንኢትዮጵያውያን ብፍላይ ‘‘እንታይ ዘይሰርሕዎ ነገር ኣሎ?’’ ብምባል ከምዝገልጹዎም ይዛረብ፡፡ ‘‘ናይ ገዛ ሰራሕተኛ፣ ኣሳሰይቲ ዘወርቲ ታክስን ንሳቶም እዮም’’ ብዝብል እዩ ‘‘እንታይ ዘይሰርሕዎ ነገር ኣሎ’’ ዝብልዎም፡፡ ነዚ ኩሉ ዝሰርሑ ኢትዮጵያውያን እዮም እምበኣር ስግኣት ሓዲርዎም ዘሎ፡፡ ዱኳነይ ይስርቕዶ ይኸውን? ክሱጎግዶ ይኾን፣ ክሳብ ህይወቶም ምስኣን ዝበጽሕ ስግኣት፡፡ ቅድሚ ሕዚ ‘‘በዚ ጎዲኦምና እዮም፤ ኣብ ዓዲ እማትና ዝሰራሕናዮ ከንቱ ገይሮምዎ እዮም’’ ይብል ገዛሀኝ፡፡ ንሱ ‘‘ዋላኳ ኣብ ኣሌክሳንድራ ዝበሃል ከባቢ ዜጋታት ወጻኢ ንግዲ ይግደፉ ዝብል ምንቅስቓስ እንተሃለወ፡ ኣካላት ሕጊ ተቖጻጺሮምዎ እዮም’’ ይበል እምበር ኣብ ቀረባ መዓልቲ ሓደ ኢትዮጵያዊ ከምዝሞተ ገሊጹ፡፡ ዛጊት ከመይ ከምዝሞተ ከምዘይተፈለጠን ምስዚ ዝተሓሓዝ እንተኾይኑ የጻርዩ ከምዘለዉን ገዛሀኝ ሓቢሩ፡፡ ሓድሽ ሕጊ ዘስዓቦ ካልእ ስግኣት ሽሙ ከይጥቀስ ዝሓበረና ካልእ ነባራይ ከተማ ፒተርስበርግ ድማ ኣብቲ ዝነብረሉ ከባቢ ብዙሕ ስግኣት ከምዘየለ ገሊጹ፡፡ ኣብ ካልኦት ከባቢታት ግን ስግኣት ከምዝነበረ ሰሚዑ እዩ፡፡ ንስደተኛታት ካብ ሃገር ዘውጽእ ሓደ ሕጊ ክጸድቕ እዩ ካብ ዝበሃል ጀሚሩ፡ ምንቅስቓስ ኣባላት ዱዱላ ወሲኹ እዩ፡፡ ‘‘ዱዱላ ዝበሃል ጉጅለ ነቲ ስደተኛ ብሓይሊ ክነባርሮ ኢና ብምባል ንፖሊስ ኮነ ንመንግስቲ ሕጊ ኣይነኽብርን ኢሎም ባዕሎም ይፍትኑ ኣለዉ፡፡’’ ገዛሀኝ ከምዝብሎ ድማ ኣባላት እዚ ጉጅለ ኣብ ዝተጸውዕዎ ዝመጹን ግበሩ ዝተባህሉዎ ዝገብሩን እዮም፡፡ ዕላማ እቲ ጉጅለ ዜጋታት ወጻኢ ካብታ ሃገር ክወጹኡ ምግባር ከምዝኾነ ዝገልጽ ገዛሀኝ ‘‘ ደቡብ ኣፍሪቃውያን ስራሕ ስኢኖም፡ ሲቪ ሒዞም ኣብ ገዛ ኮፍ ኢሎም ኣለዉ፡፡ ሲቪኹም ሒዝኩም ናብ ተቓውሞ ውጹ ኢሎም እዮም ዘለዓዕልዎም’’ ይብል፡፡ ነዚ እዩ ድማ ስግኣቶም እናወሰኸ ዝመጽእ ዘሎ፡፡ ‘‘ሐዚ ህዝብና ኣብ ሰቐቐን እዩ ዘሎ፡፡ መዓዝ መጺኦም ከቃጽሉና ይኾኑ እናበለ ኣብ ጭንቀት ዝኣተወ ብዙሕ ሰብ እዩ፡፡ ብዙሓት ጭንቀት ዘለዎም ሰባት ናብ ሆስፒታል ይኸዱ እዮም፡፡ ብዙሕ ጸገም ይፈጥረልና ኣሎ’’ ክብል የረድእ፡፡ ንባዕልኻን ንብረትካን ንምሕላዉ ዝኽፈል ገንዘብ እቲ ሽሙ ክጥቀስ ዘይደለየ ኢትዮጵያዊ ድማ ኣብቲ ዝነብሩሉ ከባቢ ወርሓዊ ገንዘብ እንተኸፊልኩም ከይትባረሩ ክንገብር ኢና ምስዝበልዎም ኣካላት ጸጥታ ይሰርሑ ከምዘለዉ ጠቒሱ፡፡ ‘‘ዛጊት ጉድኣት ዝበጸሖ የለን፡፡ ኣብቲ ኣነ ዘለኹዎ ጉድኣት ዝበጸሖ የለን፡፡ ምንቅስቓስ ግን ኣሎ፡፡ ዋላኳ ኣብቲ ሕብረተሰብ ስግኣት እንተሃለወ ሐዚ ጽቡቕ እዩ ዘሎ፡፡ ብፍላይ ኣባና [ኣብ ኢትዮጵያውያን] ጽቡቕ ኣመለኻኽታ እዩ ዘሎ’’ ይብል፡፡ ብፍላይ እቲ ስደተኛታት ከባርር እዩ ዝተባህለ ሕጊ፡ ከቢድ ስግኣት ከምዝፈጠረ ይገልጽ፡፡ ገዛሀኝ ከምዘብሎ፡ ኣብ ድሕሪት እቲ ዱዱላ ዝተባህለ ምንቅስቓስ ኢትዮጵያውያን እውን ተሳተፍቲ እዮም፡፡ ንምንታይ? ንዝብል ሕቶ ድማ ‘‘በብእዋኑ ዕግርግር እንትለዓል፡ ንመረጋግኢ ብዝብል ገንዘብ ይእክቡ እዮም፡፡ እቶም ኢትዮጵያውያን ምስኣቶም [ምስ ኣባላት ጉጅለ ዱዱላ] ገንዘብ ይካፈሉ እዮም’’ ይብል፡፡ ብዛዕባ እዚ ክሲ ግን ቢቢሲ ዘረጋገጾ ሓበሬታ የለን፡፡ ብዙሓት ናይ ነባርነት ወረቐት ዘይብሎም ስደተኛታት ከምዘለዉ ዝገልጽ እቲ ወሃቢ ርእይቶ  በቲ ክወጽእ እዩ ዝተባህለ ሓድሸ ሕጊ ብዙሓት ከምዝተሻቐሉን ‘‘በዚ ምኽንያት ከምቲ ናይ ቅድሚ ሕዚ ስርቅን ካልኦት ጸገማትን ከጋጥሙ እዮም’’ ዝብል ስግኣት ከምዘሎን ተዛሪቡ፡፡ ኣብዚ እዋን እቲ ጉጅለ ተመሳሳሊ ጻውዒት የቕርብ ከምዘሎ ዝገልጽ ገዛሀኝ፡ እቲ ስደተኛ መንበሪ ፍቓድ ክወሃቦ ትጽቢት እንትገብር እዚ ከጋጥም ከምዘሕዝኖ ሓቢሩ፡፡ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ዝርከብ ኤምባሲ ኢትዮጵያ ሓገዝ ዝገበረሎም እንተኾይኑ ዝሓተተ እቲ ኢትዮጵያ፡ ኣብዚ እዋን ትኹረት እቲ ኤምባሲ ኣብ ካልእ ከምዝኾነ እዩ ዝዛረብ፡፡ ቢቢሲ ነዚ ኣመልኪቱ ካብቲ ኤምባሲ ሓበሬታ ንምርካብ ዝገበሮ ፈተነ ኣይሰመረን፡፡ ገዛሀኝ እቲ ኣብ ዱዱላ ዝረኣይ ዘሎ ስምዒት ናይ ኩሎም ደቡብ ኣፍሪቃውያን ድሌት ከምዘይኮነ እዩ ዝገልጽ፡፡ ስደተኛታት ዘለዎም ዓብዪ ማሕበራውን ቁጠባውን ረብሓ ብምጥቃስ ዝከራኸሩ ከም ታቦ ምቤኪ(ፕረዚደንት ነበር ደቡብ ኣፍሪቃ) ዝበሉ ፖለቲከኛታት ምህላዎም እውን ነቶም ስደተኛታት ተስፋ ዝህብ እዩ፡፡


ኣመሪካ፡ ስደተኛታት ከድሕን ሂወቱ ዝሰኣነ ኣባል ሓለዋ ዶብ ኢቫንስ

ስደተኛታት ከድሕን ኣብ ዝተፈተነሉ ሃለዋቱ ጠፊኡ ዝቐነየ ኣባል ሓለዋ ዶብ ኣሜሪካ ዝዀነ ቢሾፕ ኢቫንስ ኣብ ዶብ ሜክሲኮ ሞይቱ ተረኺቡ። እቲ ወዲ 22 ዓመት ኢቫንስ፡ ዝሓለፈ ዓርቢ፡ ኣብ ቴክሳስ ሪዮ ግራንድ ኣብ ዝበሃል ቦታ ድሕሪ ምርኣዩ'ዩ ጠፊኡ ዝቐነየ። እቶም ክልተ ስደተኛታት፡ ብህይወት ከም ዝተረፉን፡ ብኡ ንብኡ ኸኣ ናብ ቤት ማእሰርቲ ከም ዝተወስዱን ተፈሊጡ'ሎ። ኣብዚ ዝሓለፈ ሽዱሽተ ኣዋርሕ፡ ልዕሊ ሓደ ሚልዮን ዝዀኑ ስደተኛታት፡ ንቐይድን ምብራርን ተቓሊዖም ከም ዘለው ጸብጻባት የመልክቱ። እዚ ኸኣ ኣብ 20 ዓመት እቲ ዝለዓለ ዝተመዝገበ ቍጽሪ ስደተኛታት እዩ። ኣመሓዳሪ ግዝኣት ቴክሳስ ግረግ ኣቦተ፡ ሞት ኢቫንስ "ልቢ ዝሰብር" ክብል ገሊጽዎ። "ወተሃደራትና፡ ምእንቲ ድሕነትን ኣገልግሎትን ካልኦት መዓልታዊ ህይወቶም ይኸፍሉ ኣለው፤ ኢቫንስ ከኣ ንሃገሩን ኣሜሪካን ግዝኣት ቴክሳስን ብዝገበሮ ጅግንነትን ኣገልግሎትን ንዘልኣለማዊ ብኽብሪ ንዝክሮ" ኢሉ። ኣባላት ዶብ፡ ነቲ ካብ ግንቦት 2019 ኣትሒዙ ኣባል፡ ሓለዋ ዶብ ዝዀነን፡ ቅድም ኢሉ ኸኣ ኣብ ኩዌትን ዒራቕን ንሃገሩ ዘገልገለን ኢቫንስ ኣብ ጽዑቕ ድልያ ከም ዝቐነዩ ሰበስልጣን ወተሃደራዊ ክፍሊ ቴክሳስ ገሊጾም። ዝሓለፈ ቀዳም፡ ዝጀመረ መስርሕ ምድላይ ኢቫንስ ብሰንኪ ሽዑ ዝወዓለ ብርቱዕ ማዕበል ከም ዝተቛረጸን፤ ሰኑይ ንግሆ እንደገና ከም ዝጀመረን ተገሊጹ'ሎ። ኢቫንስ፡ ብኣመሓዳሪ ግረግ ኣቦተ፡ ዝሓለፈ ዓመት፡ 'ሎን ስታር' ኣብ ዝተሰምየ፡ 'ስርሒት ጸጥታ ዶብ' ተመዲቡ እዩ ክሰርሕ ጸኒሑ። እዚ ስርሒት፡ ቢልዮናት ዶላራት ዝተሰልዓሉ፡ ኣሽሓት ወተሃደራት ዝተዋፈሩሉን፡ ነቲ ኣስታት 2 ሽሕ ኪሎ ሜትር ዝዝርጋሕ ዶብ ኣሜሪካን ሜክሲኮን ንምጽናዕ ዝተበገሰ ፍሉይ ስርሒት እዩ። ማዕከናት ዜና ኣሜሪካ ከም ዝገለጽኦ፡ ኢቫንስ፡ ጃኬቱን ሒዝዋ ዝነበረ ራድዮ ርክብን ኣብቲ ደንደስ ኣቐሚጡ እዩ፡ ነቶም ኣብ ጭንቂ ዝነበሩ ክልተ ስደተኛታት ንምድሓን ናብቲ ቀላይ ዘሊሉ ዝኣተወ። ወተሃደራዊ ኣሃዱ ቴክሳስ፡ እቶም ክልተ ስደተኛታት "ኣብ ምስግጋር ዘይሕጋዊ ዕጸ ፋርስ ተዋሪሮም ነይሮም" ብኡ ንብኡ ድማ ናብ ቤት ማእሰርቲ ምክትታል ዶባትን ቀረጽን ኣሜሪካ ተወሲዶም ክብል ኣፍሊጡ። ኣብ ታሕሳስ ዝወጽአ ጸብጻብ ኣህጉራዊ ትካል ስደተኛታት፡ ኣብ 2021 ጥራይ፡ ብውሑዱ 650 ስደተኛታት ዶብ ክሰግሩ ከም ዝሞቱ ይግምት። እዚ መጠን-ሞት ስደተኛታት ድማ ምስቲ ካብ 2014 ኣትሒዙ ክግበር ዝጸንሐ ጸብጻባት ብምንጽጻር እንክርአ፡ እቲ ዝዓበየ ምዃኑ ተፈሊጡ። ሰበስልጣን ምክትታል ዶብ ኣሜሪካ ከም ዝገልጽዎ፡ ጠንቂ ሞት ስድተኛታት መብዛሕትኡ ልዑል ምቘት እዩ። ኣብ ርእሲ'ዚ ድማ፡ ኣብ ሰሙን ብውሑዱ ክልተ ሰገርቲ ስደተኛታት ጠሊቘም ከም ዝሞቱ'ውን እቶም ሰበስልጣን ይገልጹ። ኣሃዛዊ ጸብጻብ ኣሃዱ ምክትታል ዶብን ቀረጽን ከም ዝእምቶ፡ ኣብ መጋቢት ጥራይ 209,000 ሰገርቲ ኣብ ዶብ ተታሒዞም። እዚ ድማ ነቲ ቝጽሪ እሱራት ስደተኛታት ኣብዚ ሽዱሽተ ወርሒ ጥራይ ናብ ልዕሊ ሓደ ሚልዮን ኣደይብዎ'ሎ። እቶም ሰበስልጣን ከም ዘጠንቅቕዎ፡ ቅድሚ 'ቲ ብ 'ዓንቀጽ 42' ዝፍለጥ፡ ብሰንኪ ለበዳ ሕማም ኮሮና ዝዘለቐ ምስጓግ ስደተኛታት ዘብቅዓሉ ግዜ፡ ቁጽሪ ሰገርቲ ኣብ መዓልቲ ክሳብ 18,000 በጺሑ'ሎ። እቲ ዝዘለቐ ሕጊ፡ ዝመጽእ 23 ግንቦት ከብቅዕ እዩ።


ሓጹር  ዘሊሎም ክኣትዉ ካብ ዝፈተኑ ስደተኛታት 18 ሞይቶም

ኣብ ሰሜን ኣፍሪቃ ናብ ዝርከብ ዝተሓጸረ ከባቢ ግዝኣት ስፐይን ዝዀነ፡ መሊላ ፡ ጥሒሶም ክኣትዉ ካብ ዝፈተኑ ሓያሎ ስደተኛታት 18 ከምዝሞቱ ሰብመዚ ሞሮኮ ገሊጾም፡፡ ገሊኦም ካብቶም ግዳያት ካብ ዝባን እቲ ነዊሕ ሓጹር ዶብ ዝጸደፉ ከምዝኾኑ ጸብጻባት ይሕብሩ፡፡ ድሕሪ እቲ ዓርቢ ንጉሆ ኣብ መንጎ እቶም ስደተኛታትን ሓለውቲ ዶብን ዝተልዓለ ጎንጺ ካብ ክልቲኦም ብዙሓት ሰባት ናብ ሆስፒታል ኣትዮም እዮም፡፡ ሃገራት ሞሮኮን ስፐይንን ዲፕሎማስያዊ ርክበን ካብ ዘመሓይሻሉ ወርሒ መጋቢት ናብዚ ሓያሎ ስደተኛታት ናብ ስፐይን ጥሒሶም ንምእታው እንትፍትኑ ንፈለማ እዋን እዩ፡፡ ሞሮኮ ኣብ ምዕራባዊ ሳህራ ዘለዋ ናይ ሉእላውነት ሕቶ ስፐይን ምድጋፋ ስዒቡ እዩ ርክብ እተን ሃገራት ተመሓይሹ፡፡ ሰብመዚ ስፐይን ብኣማኢት ዝቑጸሩ ስደተኛታት ሓጹር ሰይሮም ናብቲ ዝተኸበበ ትሕዝቶ ክኣትዉ ከምዝፈተኑ ገሊጾም እዮም፡፡ መብዛሕተኦም እቶም ስደተኛታት ንድሕሪት ክምለሱ ከምዝተገበሩ ዝሓበሩ እቶም ሰብ መዚ፡ ኣስታት 100 ዝኾኑ ጥሒሶም ዝኣተዉ ግን ኣብ መቐበሊ ስደተኛታት ከምዝተመዝገቡ ኣፍሊጦም፡፡ ካብ ቀረባ ዓመታት ናብዚ፡ መሊላን ክዌታን ዝተባህላ ዝተሓጸራ ከባቢታት ግዝኣት ስፐይን፡ ማእከል ናብ ኣውሮጳ ብዘይሕጋዊ መንገዲ ክሰግሩ ዝደልዩ ስደተኛታት ትሕቲ ሳህራ ሃገራት ኣፍሪቃ ኮይነን ጸኒሐን፡፡


ኣብ ስዑዲ ዓረብ ዝርከቡ ስደተኛታት ናብ ኢትዮጵያ ምምላስ ተጀሚሩ

ኢትዮጵያ ኣብ ስዑዲ ዓረቢያ ዝርከቡ ዜጋታት ምምላስ ከም ዝጀመረት ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ኣፍሊጡ። ሎሚ መዓልቲ፡ ኣስታት 498 ስደተኛታት ኣብ ቦሌ ዓለምለኸ መዓርፎ ነፈርቲ ዝበጽሑ ኮይኖም፡ ገለ ሰብ ስልጣን'ታ ሃገር ኣቀባብላ ገይሮምሎም። ነቶም ስደተኛታት ካብ ስዑዲ ዓረብ ንምምላስን፡ ኣብ ሃገሮም እግሪ ክተኽሉን ክሰርሕ ዝተጣየሰ፡  ሃገራዊ ኮሚቴ እዩ ሎሚ ነቶም ኣብ ሕማቕ ኩነታት ዝርከቡ ስደተኛታት ክምለስ ጀሚሩ ዘሎ። እዚ 16 ኣባላት ዝሓቖፈ ኮሚቴ፡ ነዚ ጉዳይ ኣመልኪቱ ከም ዝዘተየ'ውን ምፍላጥ ተኻኢሉ። እቲ ኮሚቴ፡ ኣብ ውሽጢ ካብ ሸውዓተ ክሳብ ዓሰረት ሓደ ኣዋርሕ ኣብ ዘለዎ እዋን፡ ኣስታት 100 ሺሕ ኢትዮጵውያን ስደተኛታት ንከምልስሰ ይሰርሕ ምህላዉ'ውን ኣብ መግለጺ ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ተሓቢሩ። እቶም ስደተኛታት ንምምላስ ኣብ ዝግበር ጻዕሪ፡ ዘለውሉ ኩነታት ናይ ምጽራይን ምምዝጋብን ስራሕቲ ክስራሕ ከም ዝጸንሐ ብምግላጽ ካብቶም ናብ ሃገሮም ንምምላስ ዝተመዝገቡ ኣብ መዕቀቢ ማእከላትን ኣብ ዝተፈላለዩ ኣብያተ ማእሰርቲን ስዑዲ ዓረብ ዝርከቡ ከም ዘካትት ወሃቢ ቃል ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ዲና ሙፍቲ ተዛሪቡ ነይሩ። ''ናይ ምዝገባ ስራሕቲ ክስርሑ ስለ ዝጸንሑ፡ 35 ሽሕ ዜጋታት ንክምለሱ ተመዝጊቦም ኣለው። ነዚኦም ኣብ ሓጺር ግዜ ናይ ምምላስ ስራሕቲ ክህሉ'ዩ። ኣብ ቤት ማእሰርቲ ይኹን ካብኡ ወጻኢ ዘለው ኩሎም ክምለሱ'ዮም'' ኢሉ። ካብቶም ንክምለሱ ዝተመዝገቡ 35 ሽሕ ሰባት ግን ክንደይ ዝኣክል'ዩ እሱር፣ ክንደይ ዝኣክልከ ኣብ መዕቆቢ ማእከላት ይነብር ዝብል ዝርዝር ሓበሬታ ከም ዘይብሉ ዝገለጸ እቲ ወሃቢ ቃል ''ሓሓሊፉ ብሚዲያን ካልእን እንርእዮም ነገራት ስለ ዘለው ግን እቲ ዘለውሉ ኩነታት ጽቡቕ ከም ዘይኮነ ኢና ንርኢ" ክብል ኣብሪሁ። ቅድሚ ሓደ ወርሒ ብሚኒስትር ገንዘብ ኣሕመድ ሸዴ ዝምራሕ ጉጅለ ልኡኽ ናብ ስዑዲ ዓረብ ብምኻድ ኣብ ዙርያ ኣተሓሕዛ እሱራትን ናብ ሃገሮም ዝምለስሉ ኩነታትን ምስ ሰብ መዚ እታ ሃገር ከም ዝተዘራረበ ሓበሬታ እቲ ሚኒስትሪ የመልክት። ናብ ሃገሮም ንምምላስ ፍቓደኛታት ዝኾኑ ስደተኛታት ናይ ምምላስ ስራሕቲ ድማ ብምኽንያት ምዝገባን ምጽራይን ከም ዝተደናጎየ ተዛሪቡ። እንተኾነ ኣብቲ ግዜ: ሰብ መዚ ስዑዲ ዓረብ ኣብ ዙርያ ኢትዮጵያውያን ስደተኛታት ቅሬታታት ከም ዘልዓሉ ኣምባሳደር ዲና ገሊጹ ነይሩ። "ሰብ መዚ ስዑዲ ዓረብ ዝተፈላለዩ ምኽንያታት የቕርቡ'ዮም። እቶም ስደተኛታት ብዘይሕጋዊ መገዲ ብየመን ዝኣተው'ዮም፤ ድሕነት ሃገር ኣብ ሓደጋ ዘእትው'ዮም፤ ጽቡቕ ስነ ምግባር የብሎምን ወዘተ ዝብሉ'ዮም። ዝኾነ ኾይኑ ግን መንግስቲ ዜጋታቱ ናይ ምውሳድ ግዴታ ስለ ዘለዎ እቲ ጉጅለ ልኡኽ ኩሎም ኣብታ ሃገር ዘለው ክንወስዶም ኢና ኢሉ። በዚ መሰረት እዩ ምዝገባ ተጀሚሩ"። ኣብ ዝሓለፉ ዓሰርታት ዓመታት ብምኽንያት ኣብ ኢትዮጵያ ዘለው ቁጠባዊ ጸገማት፣ ሸቕሊ ኣልቦነት፣ ድርቅን ግህሰት ሰብኣዊ መሰላትን ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ኢትዮጵያውያን ሓደገኛ ብዝኾነ ናይ ባሕሪ ጉዕዞ ብየመን ኣቢሎም ናብ ስዑዲ ዓረብ ክኣትው ጸኒሖም'ዮም። ውሑድ ዘይብሃል ቑጽሪ ዘለዎም ድማ ብባሕርን በረኻታትን ብዝገብሩዎም ጉዕዞ ብዘጋጥሞም ሓደጋ ምኽንያት ከም ዝሞቱ ክግለጽ ጸኒሑ'ዩ።


“ዓድና ብግቡእ እንተሰሪሕናላ ሃፍታም’ያ” ጎይትኦም ኣበበ

ኣብ ሽረ እንዳስላሰ ተወሊዱ ዝዓበየ ጎይትኦም ኣበበ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ኣውስትራልያ ሜልበርን’ዩ ዝነብር ዘሎ። ቅድሚ ናብ ኣውስትራልያ ምእታዉ ዝነበሮ ትጽቢትን ኣብ ባይታ ዝረኸቦን በበይንቱ ከምዝኾነ ተዛሪቡ።


ባይደን ስደተኛታት ንዝሰጕግ ፖሊሲ ንምስራዝ ዘውጽኦ ውጥን ብቤት ፍርዲ ተዓጊቱ

ኣሜሪካዊ ዳኛ፡ ነቲ፡ ኣብ ዶብ ሜክሲኮ ዝርከቡ ስደተኛታት ብሰንኪ ለበዳ ኮቪድ ዝሰጕግ ፖሊሲ ከብቅዕ ኣለዎ ዝብል ትልሚ ፕረዝደንት ባይደን ገቲእዎ። ዳኛ እቲ ዞባ ሮበርት ሳመርሃይስ፡ እዚ ‘ታይትል 42’ ብዝብል ዝፍለጥ ፖሊሲ፡ ከይለዓል ፈሪዱ። እዚ ኣብቲ ዝሓለፈ 2020 ብፕረዝደንት ነበር ዶናልድ ትራምፕ ዝወፅአ ፖሊሲ፡ ኣብ ዝቕፅል 23 ግንቦት ናይ ተግባራውነት ግዝኡ ከብቅዕ እዩ። ክፍሊ ፍትሒ ኣሜሪካ ግና፡ ይግባይ ከምዝብል ኣፍሊጡ ኣሎ። እዚ ለበዳ ኮሮና ቫይረስ ንምግታእ ዝወፅአ ፖሊሲ ‘ታይትል 42’ ብፕረዝደንት ባይደን’ውን ክልተ ግዘ ተናዊሑ እዩ። ብሰንኪ እዚ ፖሊሲ ልዕሊ 1.7 ሚልየን ሰባት ተሰጕጎም እዮም። ዳኛ ሳመርሃይስ ትማሊ ዓርቢ ኣብ ሉዚኒያ ኣብ ዝሃቦ ፍርዲ፡ ናይ ብዙሓት ግዝኣታት ምጉት ኣብ ከይዲ ስለዘሎ፡ እዚ ፖሊሲ ኣብ ቦትኡ ክፀንሕ እዩ ክብል ፈሪዱ። ፕረዝደንት ባይደን ኣብ ትልሚ ምብቃዕ እዚ ፖሊሲ ኣመልኪቱ ኣቐዲሙ ከፍልጥ፣ ግዘ ገደብ ከቕምጥን ካብ ህዝቢ ርኢቶ ክእክብን ከምዝነበሮ ድማ እቲ ዳኛ ገሊፁ። እንተድኣ ክልከላታት ኣብቂዖም ግዝኣታት ክህሰያ ከምዝኽእላ’ውን እቲ ዳኛ ወሲኹ ሓቢሩ። ውሳነ እቲ ዳኛ ከምዘኽብር ዝገለፀ ዋይት ሃውስ ግና ይግባይ ከምዝብል ኣፍሊጡ ኣሎ። ኣፈኛ ዋይት ሃውስ ካሪን ጃን-ፒረ፡  ምግታእ ፖሊሲ ጥዕና ህዝቢ፡ ብማእኸል ምቁፅፃር ሕማማት (ሲዲሲ) እምበር ብሓደ ዞባዊ ቤት ፍርዲ ዝውሰን ኣይኮነን ኢላ። ፖሊሲ ‘ታይትል 42’፡ ሰብመዚ ኣሜሪካ ዑቕባ ንዝሓቱ ስደተኛታት ጉዳዮም ዝረኣየሉ ዕድል ከይሃቡ ናይ ምስጓግ ስልጣን ዝሃበ እዩ። በዚ ድማ ብዙሓት ህፃናትን ስድራን ተሰጕጎም እዮም። ባይደን ነቲ ኣብ ግዘ ምምሕዳር ትራምፕ ዝወፅአ ፖሊሲ፡ ክሳብ ነሓሰ 2021 ከምኡ እውን ኣብቲ ዝሓለፈ ወርሒ ጥሪ ተግባራዊ ክኸውን ኣናዊሕዎ ምንባሩ ይዝከር። ማእኸል ምቁፅፃር ሕማማት (ሲዲሲ)፡ ነዚ ፖሊሲ ንምስራዝ ድሉው ከምዝኾነ ኣብቲ ዝሓለፈ ወርሒ ሚያዝያ ኣፍሊጡ’ዩ። እንተኾነ፡ ሪፓብሊካንን ገለ  ኣባላት ዲሞክራትስን፡ እዚ ፖሊሲ እንተድኣ ተኣልዩ፡ ቁፅሪ ናይቶም ኣብ ዶብ ሜክሲኮን ኣሜሪካን ዝርከቡ ስደተኛታት ክዛይድ እዩ ብምባል ይቃወምዎ ኣለዉ።


ፍልሰት ኣፍሪቃውያን ምሁራት፡ ‘90 ምኢታዊት መሓዙተይ ክስደዱ ይደልዩ’

ኣብ 4,500 ካብ 18 ክሳብ 24 ዕድመኦም ኣፍሪቃውያን መንእሰያት ዝተገበረ ሓድሽ መጽናዕቲ፡ እቶም 52 ምኢታዊት ብምኽንያት ቁጠባዊ ጸገማትን ዕድል ትምህርትን ኣብቶም ዝቕጽሉ ውሑዳት ዓመታት ሃገሮም ገዲፎም ክስደዱ ከምዝሓስቡ የመልክት፡፡ ቢቢሲ ዘዘራረቦም ሓሙሽተ ደቡብ ኣፍሪቃውያንን ናይጄርያውያንን መንእሰያት፡ ኣብ ዓዶም ድሕነት ከምዘይስመዖምን ናይ ስራሕ ዕድል ከምዘየለን ክገልጹ እንከለው፡ ኣብ ጋና ግና እቲ ምስሊዝተፈለየ እዩ፡፡ ነባራይ ሌጎስ ዝኾነ ወዲ 18 ዓመት ኣዮዴ ኦኒ፡ ንኩነታት ጸጥታ ናይጄርያ ‘‘ዘፍርሕ’’ ክብል እዩ ዝገልጾ፡፡ ኣብቲ ዝሓለፈ ዓመት ‘‘ኣብ ጠላዕ ቀትሪ’’ ካብ መጭወይቲ ንስለ ተሪፉ፡፡ ኣብ እንዳ መጸገኒ ሞባይል ጸኒሑ ናብ ገዝኡ እንትኸይድ ጉጅለ ወዲኒታት፡  ዘለዎ ነገራት ከረክብ ኣዚዞምዎ፡፡ ቅልጥፍ ኢሉ ንምህዳም ኣብ ዝፍትነሉ፡ ኣብ ጥቕኡ ኣብ ዝነበረ ድኳን ኮይኖም ናብዚ ናዓ ክነዑቑበካ ዝብልዎ ሰባት ረኺቡ፡፡ እንተኾነ መጻወድያ እዩ ነይሩ፡፡ ሃንደበት ሓደ ዘዋሪ ኣውቶብስ፡ እቶም ሰባት ‘‘ጨወይቲ’’ ከምዝኾኑ ብምሕባር ናብታ መኪና ክኣቱ ሓቢርዎ፡፡ ‘‘ኣብታ መዓልቲ ንሱ ኣድሒኑኒ’’ ይብል፡፡ ናይጄርያ፡ ኣብዚ እዋን ገንዘብ ንምርካብ ብዝጨውዩ ገበነኛታት ዝተሸገረት ኮይና፡ እቶም ጨወይቲ ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ሚልዮን ዶላር ከምዝረኸቡ ሌጎስ ዝመደብሩ ጉጅለ ምሁራት የረድእ፡፡ ‘‘ምሸት ካብ ገዛ ክወጽእ ኣይክእልን፤ ስድራ ቤተይ እውን ኣይፈቕደሉይን’’ ይብል ኣዮኒ፡፡ ኣብታ ሃገር ዘሎ ልዑል ሸቕሊ ኣልቦነት፣ ድኹም ስርዓት ሓለዋ ጥዕና፣ ድኽነትን ትሑት ናይ ስራሕ ዕድልን ካብታ ሃገር ክወጽእ ዝደፍእዎ ዘለዉ ምኽንያታት ከምዝኾኑ እውን ይገልጽ፡፡ ናይ ኮምፒተር ሳይንስ ትምህርቱ ምስወደአ ስራሕ ዝረኽበሉ ዕድል እኳ እንተሃለወ ሰፊሕ ኮይኑ አይረኣዮን፡፡ ‘‘ቁሩብ ናይ ሰራሕ ዕድል እዩ ዘሎ፤ መብዛሕተኦም ድማ ብዝምድናን ጉቦን እዮም ዝቑጸሩ’’ ይብል፡፡ ናብታ ዝሓልማ ካናዳ ንምኻድ እንተዳኣቀኒዕዎ፡ ናብ ዓዱ ናይ ምምላስ ድልየት የብሉን፤ መብዛሕተኦም መሓዝቱ እውን ከምኡ እዮም፡፡ ‘’90 ምኢታዊት ወይ ኩሎም’’ ካብ ዓዶም ክወጹ እዮም ዝደልዩ ይብል፡፡ ደቡብ ኣፍሪቃዊ ልኪኮዊዝ ፋሚሊ ፋውንዴሽን ዝተባህለ ትካል ዘካየዶ መጽናዕቲ ከምዝሕብሮ 95 ምኢታዊት ናይጄርያውያን መንእሰያት ሃገሮም ኣብ ቅኑዕ መንገዲ ኣላ ኢሎም ኣየኣምእኑን፡፡ ብሓፈሻ ካብ ህዝባ ድማ እቶም 28 ምኢታዊት ጥራሕ እዮም ነታ ሃገር እወንታዊ ኣመለካኽታ ዘለዎም፡፡ ስደት ኣፍሪቃውያን ንምዕጋት ዓለም ኣብ ኣፍሪቃ ‘ኢንቨስት’ ክትገብር ኣለዋ ይብል መስራቲ እቲ ትካል መጽናዕቲ ኣይቮር ኢኪኮዊዝ፡፡ ቅድሚ ለበዳ ኮቪድ ብዙሓት መንእሰያት ኣብ ሃገሮም ክነብሩን ናብረኦም ሃገሮምን ክሃንጹን ድልየት ከምዝበሮም ዝሕብር ኢኪኮዊዝ፡ ኣብዚ እዋን ግና ኣብ ዘተሓሳስብ ኩነታት ከምዝበጸን ናይ ስደት ቅልውላው ክፈጥር ከምዝኽእልን ይዛረብ፡፡ ጋናውያን መንእሰያት ኣብታ ኣህጉር፡ ንሃገሮም ብዘለዎም ኣወንታዊ ኣመለኻኽታ ካብ ርዋንዳ ቀጺሎም ኣብ ካልኣይ ደረጃ ይስርዑ፡፡ ‘‘ዋላኳ ድልዱላት ትካላት እንተዘይሃነጽናን ስርዓትና ድኹም እንተኾነን፡ በሊሕ ሰብ ነዚኦም ክሰግሮም ስለዝኽእል፡ ኣብ ጋና ኮይነ ሕልመይ ከዐውት ይኽእል እየ’’ ይብል መራሒ ሃገራዊ መንእሰያት ተምሃሮ ጋና ወዲ 24 ዓመት ጁሊየስ ክዋመ፡፡ ዋላኳ ገለ መንእሰያት ንሕብረተሰቦም ናይ ምምዕባል ድልየት አንተሃለዎም፡ ገለ ድማ ብሰንኪ ዝበጽሖም በደላት ጨርቆም ደርቢዮም ካብ ዓዶም ክሃድሙ ዝደልዩ ኣለዉ፡፡ ሓንቲ ሽማ ክጥቀስ ዘይደለየት ደቡብ ኣፍሪቃዊት፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ትምህርታ ምስወደአት ዛጊድ ስራሕ ዘይምርካባ ከም ሓደ ምኽንያት ብምጥቃስ፡ ኣብታ ሃገር ዘሎ ልዑል መጠን ገበን እውን ካብ ሃገራ ክትወጽእ ከምዝደፍኣ ትዛረብ፡፡ ኣብ 2019 ካብ እትመሃረሉ ዩኒቨርሲቲ ናብ መደቀሲኣ እናኸደት ከምዝተደፈረት እትገልጽ እዛ ንእስቲ፡ ካብ ሽዑ ጀሚሩ ድሕነት ከምዘይስመዓ ትገልጽ፡፡ ቅድሚ ለበዳ ኮቪድ ኣብ 2018ን 2019ን፡ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ጾታዊ ዓመጽ ኣዝዮም ወሲኾም ካብ ዝነበሩ ገበናት እዩ፡፡ ‘‘ኩሉም እቶም ጸገማት ኣንጻር መንእሰያት ደቂ ኣንስትዮ ደው ከምዝበሉ እዩ ዝስመዐካ፤ ኣብ ጽርግያ ብሰላም ክንንቀሳቐስ ኣይከኣልናን ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ስራሕ ንምርካብ እውን ንቃለስ ኢና ዘለና፡፡’’ ካልእቲ ጓል 23 ዓመት ደቡብ ኣፍሪቃዊት ማፑላ ማኪ እውን፡ ዕድል ስራሕ ኣብታ ሃገር ጸቢብ ከምዝኾነን ናብ ስደት ከምእትሓስብን እያ እትገልጽ፡፡ ‘‘ምናልባት ነቲ ዝተጻበበ ናይ ስራሕ ዕድል መፍትሒኡ ስደት ከይኮነ ኣይተርፍን፡፡’’ ደቡብ ኣፍሪቃ ኣብ ወርሒ መጋቢት ዝለዓለ መጠን ሸቕሊ ኣልቦነት 35.3 ምኢታዊት ኣመዝጊባ ነይራ፡፡ ከም ማኪ ዝበሉ መንእሰያት፡ መንግስቲ እታ ሃገር ኣብ ሓደሽቲ ምሩቓት ዩኒቨርሲቲ ‘‘ኢንቨስት’ ክገብር ይሓቱ፡፡


መዓልቲ ስደተኛታት፡ "ዳርጋ ብዘይ ገበንካ ምእሳር ማለት እዩ" - ብዝበዛ ጉልበት ዝፍጸሞም ስደተኛታት

ብሰንኪ ሕማቕ ኣተሓሕዛ ስራሕተኛታት ወትሩ ዝውቀስ ከባቢ፡ እቲ 23 ሚልዮን ስደተኛታት ዘለውዎ ዞባ ማእከላይ ምብራቕ እዩ። ጸብጻብ 2017 ኣህጉራዊ ውድብ ሰራሕተኛታት ከም ዘመልክቶ፡ መብዛሕትኦም እዞም ወጻእተኛታት ኣፍሪቃውያንን ኤስያውያንን እዮም። እቲ ሸቂሎም ዝልእክዎ ገንዘብ ከኣ ዓንዲ ሕቘ ምጣነ ሃብቲ ሃገሮም እዩ። ዓለማዊ ባንክ ከም ዝብሎ፡ ኣብ 2020፡ 540 ቢልዮን ዶላር ልኢኾም። እዚ ኸኣ እዘን ማእከላይን ትሑትን እትዋት ዘለወን ሃገራት፡ ካብ ንመማዕበሊ ዝወሃበን ሓገዝን ቀጥታዊ ወፍሪ ወጻኢን ዝረኽባኦ ዝለዓለ ምዃኑ ይፍለጥ። እንተዀነ፡ ኣብ ልዕሊ'ቶም ዝተሓተ ዝበሃል ክፍሊት'ውን ዘይረኽቡ፡ መከላኸሊ ድሕነትን ጥዕናን ኣብ ስራሕ ዘይብሎም፣ ኣብ ማሕበር ሰራሕተኛታት ክጽንበሩ ዘይከኣሉን ወጻእተኛታት ዝወርድ ግፍዒን ምዝመዛን መወዳእታ የብሉን። ቢቢሲ፡ ነዚ ምግሃስ ደው ንምባልን ግዳያት ንምሕጋዝን ብዝብል ዕላማ ናይ ገዛእ ርእሶም ትካል ንዘቘሞ ሰለስተ ሰባት ረኺቡ ኣዘራሪብዎም ኣሎ። ልክዕ ከምዚ ብዘይ ገበን ቤት ማእሰርቲ ከም ምእታው ዝቝጸር ምዃኑ፡ ኣብ ሊባኖስ ትሰርሕ ዝነበረት ኢትዮጲያዊት ባንቺ ይመር ትገልጽ። "ብመሰረት'ቲ 'ከፋላ' ዝበሃል ኣገባብ፡ ሰራሕተኛ ገዛ ኴንካ ምኽዳም፡ ልክዕ ከምዚ ብዘይ ሓደ ገበን ቤት ማእሰርቲ ምእታው እዩ፡" ትብል፡ እታ ከም ሰራሕተኛ-ስደተኛ ኰይና፣ ሓደ-ሓደ ግዜ'ውን ብዘይ ሰነድ፡ ንሸውዓተ ዓመት ኣብ ሊባኖስ ዝነበረት ባንቺ ይመር። "ኣብ ሓደ ገዛ እየ ተቘጺረ፣ እንተዀነ ኣብ እንዳ ኣዝማዶም ከይተረፈ ከጽርን መግቢ ክገብርን ይሓቱኒ ነይሮም፡" ትብል እታ ኢትዮጲያዊት፡ ንቢቢሲ። መብዛሕትኡ ግዜ 18 ሰዓታት ንመዓልቲ ትሰርሕ ነይራ። ኣብ ርእሲኡ፡ ብዘይ መሰረታዊ ቀረባት፡ ንዝወርዳ ጾታዊ ትንከያታት'ውን ክትነጽግ ይነብራ። "ኣብ ግዜ ቝሪ ይዅን ኣብ ወቕቲ ምቘት ዝዀነ መሳርሒ፣ መውዓዪ ይዅን መዝሓሊ ክጥቀም ኣይፍቀደለይን ነይሩ፣ ነብሰይ ንኽሕጸብ'ውን እኹል ማይ ኣይረክብን ነይረ፡" ትብል። "ኣመና ዘጽልእ እዩ ነይሩ፣ ሰነዳተይ ምስቲ ዘስርሓኒ ዝነበረ ሓዲገ ካብቲ ገዛ ሃዲመ ከይደ።" ደሓር ግን፡ ካብቲ ዓንኬል ጭቈና ንምልቓቕ፡ ሞያዊ ክእለታ ከተዕብን፡ ትምህርቲ ቋንቋ እንግሊዝኛ ክትጅምርን ከም ዘለዋ ተገንዘበት። ከምኣ ዝኣመሰላ ሓያለ ሰራሕተኛታት ድማ ረኸበት'ሞ፡ ግዜ ከይወሰዳ ክውደባ ከም ዘለወን ተገንዘበት። "እና ለኛ በስደት" [ንሕና ንዓና ኣብ ስደት] ዝብል ማሕበር ከኣ ኣብ 2017 መስረተት። "ጓል ኣንስተይቲ፡ ብዛዕባ ዝዀነ ጸቕጢ ጉዳያታ ብነጻ ክትዛረበሉ እትክእል ውሑስ ሃዋሁ ኢና ክንፈጥር ደሊና፡" ትብል። ኣብ መጀመርታ 70 ደቂ ኣንስትዮ፣ ወርሓዊ 5-10 ዶላር እናኸፈላ ነዚ ማሕበር ተጸቢረናኦ። ባንቺ ከም እትብሎ፡ ገለኣተን ልዕሊ ደመዎዘን እየን ዝኸፍላ ነይረን። እዘን ኣባላት፡ ቡን፡ መግቢ፡ ገለ ቀመማት እናሸጣ፡ ባህላዊ መደባት እናወደባ፡ ኣታዊታት እዚ ትካል ክብ ንምባል ሰሪሐን። "እቲ በዚ መልክዕ ዝተረኽበ ገንዘብ ድማ፡ ነተን ጾታዊ ዓመጻት ዝወረደን ደቀንስትዮ ናብ ኢትዮጲያ መምለሲአን ከም ዝውዕል ጌርና፤ መምለሲ ቲኬት ነፋሪት ካብ 300-400 ዶላር ንሓንቲ እዩ።" እዚ ትካል'ዚ ኣብ 2018፡ ንሓንቲ ብኸቢድ ሓደጋ ምንዳድ ሓዊ ዝተሃስየት ወሲኽካ፡ 25 ደቀንስትዮ ንሃገረን ከም ዝምለሳ ገይሩ እዩ። ኣብ 2019 ናብ ካናዳ ምኻድ ድማ ስርሐን ንኽዓቢ ከም ዝሓገዘ ትገልጽ። "ኣብ ካናዳ ልዕሊ 350 ሽሕ ዶላር ኣሜሪካ ከተኣኻኽብ ክኢለ እየ፡" ትብል'ሞ፡ "እዚ ድማ ን ልዕሊ 700 ኢትዮጲያውያን ይዅና ዘይኢትዮጲያውያን ሰራሕተኛታት ክንሕግዝ ኣኽኢሉና እዩ።" ኣብ ልዕሊ'ቶም ዓመጽቲ ዝዀኑ ኣስራሕቲ ዝግበር ሕጋዊ ስጕምቲ ዘይምህላው ግን፡ ንባንቺ ሓደ ካብቲ ተስፋ ዘቝርጻ ነገራት እዩ። "መብዛሕትአን ኤምባሲታት ሃገራት ኣፍሪቃ፡ ብዛዕባ ሰራሕተኛታት ዜጋታተን ብዙሕ ኣይግደሳን እየን፣ ናብኣተን ቀሪብና እንተሓተትና እውን ዝሕግዛ ኣይኰናን። ናብ ፖሊስ እንተሓበርካ'ውን፡ ሓደ-ሓደ ግዜ ንሳቶም'ውን ተመሊሶም ነታ ሰራሕተኛ ናብቲ ኣስራሒኣ እዮም ኣሕሊፎም ዝህብዋ፡" ብምባል ነቲ ኵነታት ዝያዳ ተብርህ። ንሳ ከም እትብሎ፡ ገለ ፖሊስ ንኣስራሕቲ ዝህብዎ መጠንቀቕታ፡ ተመሊሱ ንዝያዳ ምትህልላኽን ሕማቕ ኣተሓሕዛን ዝደፍእ ይኸውን። "ክሳብ ሕጂ ዝተኣስረ ኣስራሒ ኣይገጠመንን፣ እቶም ከቢድ ዝበሃል ገበን ጾታዊ ዓመጽ ዝፈጸሙ'ውን ክእሰሩ ክሳብ ሕጂ ኣይረኣኹን፡" ትብል። "ንዝወረደኒ ጾታዊ ዓመት ክከላኸል ኢለ ብምብኣሰይ፡ ብግምጣሉ ኣነ እየ ግዳይ ማእሰርቲ ኰይነ፡" ትብል ኣን ኣቡንዳ ዝተባህለት ኣብ ኩዌት ትሰርሕ ዝነበረት ፊሊፒናዊት። ከም ብዙሓት ፊሊፒናውያን፡ ኣን ኣብ 2000 ድሕሪ ምምራቓ፡ ብመገዲ ደለልትን ወኪላትን ኣብ ውሽጢ ሰለስተ ሰሙን እያ ንኽትሽቕል ኩዌት ዝኣተወት። ንሳ፡ ኵሉ ዓይነት ስራሕ ገዛ፡ ማለት ምኽሻን፡ ጽሬት፡ ምሕጻብ ክዳውንቲ፡ ምዕራይ መስመራት ቱቦ ማይ [ጽሩይን ረሳሕን]፡ ጽገና ኤሌክትሪክ ዝኣመሰሉ ነገራት ትዓምም። ክትመጽእ እንከላ፡ ወርሓዊ 450 ዶላር ክኽፈላ ምዃኑ'ኳ እንተ ተነግራ፡ ብግብሪ ግን 200 ዶላር እዩ ኰይኑ። ከም ሰራሕተኛ ገዛ ድማ፡ ኣብቲ ትሰርሓሉ ገዛ እያ ትነብር። "ንቐለበይ፡ እቲ ተረፎም ጥራይ እዮም ዝህቡኒ፣ እኹል'ውን ኣይኰነን። ደሓር ግን ገለ ዝብላዕ ክሰርቕ ግድን ኰይኑኒ። ሓደ መዓልቲ ምስ ረኸቡኒ ግን፡ ብግቡእ ክቕልቡኒ ብዘይምኽኣሎም፡ ክሓፍሩ ጥራይ ከም ዝግባእ እየ ነጊረዮም፡" ክትብል ንቢቢሲ ትገልጽ። እዚኣ እታ ቀዳመይቲ ካብተን ዘተታሕዘትለን መዓልቲ እያ፤ ሞባይል ተሌፎን ክትጥቀም ተረኺባ'ውን ተቐጥቂጣ እያ። ኣን፡ ዝሓሸ ካልእ ስራሕ ንኽረኽበላ ንወኪላ ሓቲታቶ፣ እንተዀነ ዝገድድ እምበር ዝሓይሽ ሲ ኣይተረኽበን። "ሽዑ ኣስራሒየይ፡ ክጋሰሰኒ ፈቲኑ። ብጥርሙስ ኮካኮላ ገይረ ደም ንደም ክሳብ ዝኸውን ሃሪመዮ፡" ኢላ ተዘንቱ። ብሰንኪ'ዚ ድማ ንኽልተ ዓመት ተኣሲራ። ምስ ተፈትሐት ግን፡ ዳግማይ ኣብ ናይ ገዛ ስራሕ ከምዘይትምለስ ኣቕቢጻ፣ ኣብ ድኳን ስራሕ ረኺባ። ኣብ 2008፡ ኣብ ጽንብል ማሕበረኮም ፊሊፒንስ፡ ምስ ብዙሓት ፊሊፒናውያን ሰራሕተኛታት ተራኺባ፡ ተመሳሳሊ ዛንታታት ግህሰትን ዓመጽን ክትሰምዕ ከኣ ዕድል ረኺባ። 'እቶም ሃለዋቶም ዝጠፍአ፡ ገሊኦም ኣብ ማእሰርቲ ዘለው እዮም፡ ገሊኦም ከኣ ሞይቶም እዮም፡' ይብል፡ ማሄንድራ ፓንዲ ዝተባህለ ኣብ ስዑድያ ዝሰርሕ ዝነበረ ወዲ-ኔፓል። ማሄንድራ ካብ ዓዱ ንስዑድያ ከምርሕ እንከሎ፡ ምስ ምሉእ ተስፋኡ እዩ ተበጊሱ። ማእለያ ዘይብሉ ገንዘብ ክረክብ ተተስፍዩ ድማ፡ ነቲ ስራሕ ዝረኸበሉ ደላሊ 500 ዶላር ተለቂሑ ከፊልዎ። እንተዀነ ኣብ ስዑድያ ዝተጓነፎ ዘይከምቲ ዝተጸበዮ እዩ ነይሩ። ነዊሕ ሰዓታት ሰሪሑ፡ ንወርሒ 200 ዶላር ጥራይ ይኽፈሎ። ለቕሓኡ ክመልስ ከምዘይክእል ምስተረድአ ድማ፡ ኣብ ስርሓት ህንጻ ሚነዋለ ኰይኑ ለይተ-ለይቲ ተወሳኺ ስራሕ ጀመረ። ማሄንድራ፡ እንተነውሐ ሰለስተ ሰዓታት ጥራይ እናደቀሰ፡ ንሰለስተ ዓመት ኣብ ስዑድያ ሸቂሉ፡ ተጐሳቝሉን ሓሪኑን፡ ኣብ 2009 ንዓዱ - ኔፓል - ተመልሰ። "ዝዀነ ንስዑድያ ዝተበገሰ ሰብ ደው ከብሎ ጥራይ እየ ዝደሊ፡" ይብል ማሄንድራ። ብዙሓት ካብ ማእከላይ ምብራቕ ዝተመልሱ ሰራሕተኛታት፡ ብመገዲ'ቲ ትካል፡ ኮሚቴ ምትሕብባር ስደተኛታት ኔፓል ኣቢሎም ይረኽብዎን ተመክሮኦም የካፍሉን። "ሬሳ ናይቶም ኣብኡ ዝሞቱ ሰራሕተኛታት ንዓዲ ንምምጻእ፡ ብመገዲ ኤምባሲታትን ዝተፈላለየ ትካላትን ኣቢልና ንስድራቤት ንሕግዝ፡" ይብል። ንሱ ብተወሳኺ፡ "ጋር ነብሲ" ብምኽፋል ሂወት ሰለስተ መቕጻዕቲ ሞት ዝጽበዮም ዝነበረ ሰራሕተኛታት'ውን ኣድሒኑ እዩ። ብሰንኪ ሕሱም ድኽነት፡ ከምቲ ንሱ ዝሓለፎ ብዙሓት ሰራሕተኛታት፡ ነቲ ዘጋጥም ሓደጋታት ስራሕ ዕሽሽ ስለዝብልዎ፡ ኣብቶም ሰራሕተኛታት ስደተኛታት ዘድሃበ፡ ግንዛበ ዝፈጥር ሰሚናራትን ዓውደ-ዘተታትን ከከይድ ከም ዝደሊ'ውን ይገልጽ። "ሰደተኛታት ሸቃሎ ናይ ብሓቂ ጀጋኑ፡ ግን ከኣ ዝተጠልሙን ድሕሪት ዝተረፉን እዮም፡" ይብል። "ጠንቂ'ዚ ድማ፡ ሓይሊ ስለዘይብሎም እዩ፣ ስርሓይ ድማ ድምጾም ምጕላሕ ክኸውን እዩ።"


ኣብ ዶብ ኣመሪካን ሜክሲኮን ብዙሓት ስደተኛታት ከምዝተቐየዱ ተገሊጹ

ኣመሪካ ኣብ ዝሓለፉ 12 ኣዋርሕ ኣብቲ ምስ ሜክሲኮ ዘዳውባ ከባቢታት 1.7 ሚልዮን ስደተኛታት ከም ዝቐየደት ገሊጻ። እዚ ኣብ ሰነዳት እታ ሃገር ዛጊት ዝለዓለ ቁጽሪ ምዃኑ’ውን ተገሊጹ። ካብኣቶም እቶም ልዕሊ 1 ሚልዮን ናብ መክሲኮ ወይ ናብ መበቆል ሃገሮም ከም እተሰጎጉ’ውን ጸብጻባት ጉምሩኽን ሓለዋ ዶብን ኣመሪካ ይነግር። ኣባላት ጸጥታ ካብ ልዕሊ 160 ሃገራት ዝመጽኡ ስደተኛታት እዮም ቀዪዶም። ፕረዚደንት ጆ ባይደን ብፍላይ በቲ ንኢሚግሬሽን ዝምልከት ፖሊሲኡ ህቡብነቱ የንቆልቁል ከምዘሎ ዝተኣከበ ርእይቶታት የርእይ። 35% ኣመሪካውያን በቲ ፖሊሲ ሕጉሳት ምዃኖም፡ ኣሶሽየትድ ፕረስ ኣብ ፈለማ ናይዚ ወርሒ ኣብ ዝገበሮ ዳህሳስ ሓቢሩ። ፕረዚደንት ባይደን ካብቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ዶናልድ ትራምፕ ዝሓሸን፡ ዝያዳ ሰብኣዊ ዝኾነ ናይ ኢሚግረሽን ፖሊሲ ክህልዎ ምዃኑ ተመባጺዑ እኳ እንተነበረ፡ ኣብ ዝሓለፈ ትሽዓተ ኣዋርሕ ዘመነ ስልጣን እቲ ደሞክራስኣዊ መራሒ: ዶብ ኣመሪካን ሜክሲኮን ኣብ ቅልውላው ተሸሚሙ ኣሎ። ዝበዝሑ ካብቶም ብዘይሕጋዊ መገዲ ናብ ኣመሪካ ክኣትው ዝፍትኑ፡ ካብ መክሲኮ፡ ጓቴማላ፡ ሆንዱራስን ኤል ሳልቫዶርን ዝብገሱ እዮም። ካብቶም ኣብ ቀይዲ ዝኣተው፡ እቶም ዝበዝሑ (64%) ዓቕመ ኣዳም ዝበጽሑ ኮይኖም ቆልዑ ዘይብሎም ምዃኖም እቲ ጸብጻብ ይነግር። እንተኾነ ግና ኣብ ተመሳሳሊ እዋን 145,000 ኣላዪ ዘይብሎም ትሕቲ ዕድመ ቆልዑ ከምዝተረኽቡን እዚ’ውን ዝለዓለ ቁጽሪ ምዃኑን ተገሊጹ። ኣስታት 11,000 ካብቶም ቆልዑ ጌና ኣብ ናብዮት መንግስቲ ይርከቡ። ኣብ ፈለማ እዚ ዓመት ቢቢሲ ኣብ መዳጎኒ ማእከል ፎርት ብሊስ ቴክሳስ ኣብ ዝገበሮ መርመራ፥ ጾታዊ ዓመጽ፡ ናይ ኮቪድን ቍማልን ለበዳ፡ ዝጠመዩ ህጻናት ብግቡእ ዘይበሰለ ስጋ ከምዝቐርበሎምን እቲ ብቴንዳታት ዝተሰርሐ መጽለሊ ህቦብላ ሑጻ ከምዘጋጥሞን ምጽብጻቡ ዝዝከር እዩ። ሚስተር ባይደን ዝኣተዎ መብጻዓታት ንዋሕዚ ስደተኛታት ከምዘዕረጎ ሪፓብሊካውያን ይኸሱ። ሚስተር ባይደን ናብቲ ዶባት ዑደት ዘይምግባሩ ሕቶታት ክቐርበሉ ጸኒሑ እዩ። ጸሓፊ ፕረስ ዋይት ሃውስ ብዓርቢ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ ምላሽ፡ ባይደን ኣብ 2008 ምኽትል ፕረዚደንት ባራክ ኦባማ ንምዃን ኣብ ዝጉስጉሰሉ ዝነበረ እዋን በቲ ዶባት ብመኺና ከም ዝሓለፈ ተዛሪቡ።


ኣብ ሎስ ኣንጀለስ ብፖሊስ ብዝተተኮሰ ጥይት ዝተሃረመት ቫለንቲና ኦረላና-ፐራልታ ኣብ ሕቑፊ ኣዲኣ ሞይታ

ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ሎስ ኣንጀለስ ኣብ ዝርከብ እንዳ ክዳውንቲ ሓንቲ ጓል 14 ዓመት ቈልዓ ካብ ፖሊስ ብዝተተኮሰ ጥይት ኣብ ሕቝፊ ኣዲኣ ከምዝሞተት ወላዲታ ገሊጻ። ካብ ቺለ ናብ ኣመሪካ ዝገዓዘት ቫለንቲና ኦላና-ፐራልታ ምስ ኣዲኣ ኣብ ሓደ እንዳ ክዳውንቲ ድኳን እንከለዋ፡ ፖሊስ ናብ ሓደ ጥርጡር ብዝተኮሱዎ ጥይት እያ ተሃሪማ። እታ ጥይት ኣብ መንደቕ ሃሪማ እያ ተመሊሳ ንቫለንቲና ወጊኣ ቀቲላታ። ኣዲኣ ሶለዳድ ፔራልታ፡ እቶም ፖሊስ ነታ እተጐድአት ጓላ ቅልጡፍ ሕክምናዊ ረድኤት ክገብሩላ እኳ እንተተማሕጸነቶም ንሳቶም ግን እናበኸየት ሓዲጎምዋ ከምዝኸዱ ሓቢራ። ድሕሪ እቲ ሓደጋ ካብ ቺለ ናብ ሎስ ኣንጀለስ ዝመጸ ኣቦ እታ መዋቲት ቖልዓ ጁዋን ፓብሎ ኦላና፡ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ ፡ ጓሉ "ኣብ ዓለም እታ ብጸጥታኣ ዝሓሸት ሃገር ኣመሪካ እያ" ኢላቶ ከምዝነበረት ተዛሪቡ። ኩሉ ተግባራት እቶም ኣባላት ፖሊስ ዕሽሽነት ከም ዝነበሮ ድሕሪ ምግላጽ፡ "ኩሎም ገበነኛታት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ክሳዕ ዝኣትው ኣይክዓርፍን እየ" ኢሉ። ኣዛዚ ፖሊስ ሎስ ኣንጀለስ ሚሸል ሙር፡ ነቲ "ዕግርግር ዝመልኦ ፍጻመ" ኢሉ ዝጸውዖ ሓደጋ "ግሉጽን ንጹርን መርመራ" ክገብረሉ ምዃኑ ቃል ኣትዩ ኣሎ። ብጠበቓ ኣብ ዝተነበ መግለጺ፡ ዝሓለፈ ሓሙስ ኣብ ሓደ ክዳን ዝዕቀነሉ ክፍሊ ዱኳን ሰሜን ሆሊውድ፡ ንሳን ጓላን ናይ ልደት ኣልባሳት እናፈተና እንከለዋ ዕግርግርን ዋጭዋጭታን ምስ ሰምዓ ተሓቛቚፈን ክጽልያ ከምዝጀመራ የዘንቱ። ወ/ሮ ፐራልታ፡ ሽዑ ንጓላ ገለ ነገር ክሃርማ ከም እተሰምዓን ክልቲአን ኣብ ምድሪ ከምዝወደቓን ሓቢራ። ቫለንቲና ዘልሓጥ ኢላ ኣካላታ ደርብያቶ። እታ ኣደ ነቕኒቓ ከተንቅሓ እኳ እንተፈተን ጓላ ግን ኣይተንሰአትን። ረዲኤት ክትረክብ እኳ እንተገዓረት ዝሓገዛ ግን ኣይነበረን። "ኣብ መወዳእታ፡ እቶም ፖሊስ መጺኦም፡ ካብቲ ክዳን ዝዕቀነሉ ክፍሊ ኣውጺኦም ወሲዶሙኒ፡ ንጓለይ ክሕግዝዋ እኳ እንተ ደለኹ፡ ግን ንበይና ሓዲጎምዋ ከይዶም" ኢላ። ወ/ሮ ፐራልታ፡ "ንዝኾነ ይኹን ሰብ፡ ወዱ ወይ ጓሉ ኣብ ገዛእ ሕቝፉ ክመውት ምርኣይ፡ ካብቲ ሰብ ክሓስቦ ዝኽእል ስቓይ ንላዕሊ እዩ" ኢላ። ፖሊስ፡ ሓደ ሰብኣይ ኣብ ውሽጢ እቲ ዱኳን ኰይኑ፡ ንዓማዊሉ ብሰንሰለት መፍትሕ ብሽክለታ የጥቅዖም ከም ዝነበረ ዝገልጽ ሓበሬታ ምስ ረኸቡ እዮም ነቲ ሰብ ክቆጻጸሩ መጺኦም። እቲ ሰባት ዘሸግር ዝነበረ ሰብ እውን ብጥይት ተቐቲሉ'ዩ። እቲ ናብ ፖሊስ እተደወለ ናይ ህጹጽ እዋን ሓደጋ እቲ ጥርጡር ሽጉጥ ከምዘለዋ እኳ እንተተነግሩ ዳሕራይ ግን እቲ ሰብ ብረት ኣይተረኽቦን። እቲ ናይ ፖሊስ ቪድዮ ካሜራ እቲ ጥርጡር ሰብኣይ ንሓንቲ ሰበይቲ እናገረፋ እንከሎ ከምእተጸግዑዎ የርኢ። ሓደ ፖሊስ ምስተኮሰሉ እቲ ዳንኤል ኤለና ሎፐዝ ዝተባህለ ወዲ 24 ዓመት ጥርጡር ኣብቲ ቦታ ሞተ። ፖሊስ ሓንቲ ጥይት ምስ መንደቕ ተጋጭያ ነቲ ናይ ክዳን መቐየሪ መንደቕ ከም ዝወቕዓቶ ምእማኑ ኣሶሸትድ ፕረስ ጸብጺቡ። እታ በቲ ጥርጡር ዝተጠቕዐት ስማ ዘይተጠቕሰ ሰበይቲ ኣብ ርእሳ፡ ገጻን አእዳዋን ከቢድ ጕድኣት ኣጋጢምዋ። ስድራ ቤት ቫለንቲና፡ እታ ጓል 14 ዓመት ጓሎም ምስኣል ትፈቱ ብምንባራን ኣብ በዓል ልደት መስኣሊ ሰሌዳ ከምዝዓደጉላ ሕጂ ግን  "ምስ መላእኽቲ መታን ክትስእለሉ ነቲ ህያብ ናብ መቓብር ክንወስዶ ኢና" ክብል ሚስተር ኦላና ንጋዜጠኛታት ሓቢሩ። ወላዲኣ፡ "ልበይ ካብ ሰብነተይ ተበርቊቛ ከም ዝወጸውአት እዩ ዝስመዓኒ ዘሎ" ኢሉ ። እታ ንሽዱሽተ ወርሒ ዝኸውን ኣብ ኣመሪካ ዝጸንሐት ቫለንቲና፡ ኣብቲ ሓድሽ ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርታ ድሮ ጽቡቕ ነጥቢ ኣምጺኣ ነይራ። ቫለንቲና ኣብታ ዝሞተትላ መዓልቲ ናብቲ ድኳን ክትከይድ ከላ፡ ኣብ ትምህርታ ጽቡቕ ነጥቢ እናምጸአት ክትቅጽል ከም እትደሊ ንኣዲኣ ነጊራታ። ኣብ መወዳእታኡ ከኣ መሃንድስን ኣመሪካዊት ዜጋን ክትከውን ሕልሚ ከም ዝነበራ፡ ሎስ ኣንጀለስ ታይምስ ጸብጺቡ።


ስደተኛታት ከምዝኾኑ ዝግለጹ ዝጸዓነት ጀልባ ብምጥሓላ ደሃይ 39 ሰባት ተሳኢኑ

ሰራሕተኛታት ሓለዋ ገምገም ባሕሪ ኣሜሪካ፡ ኣብታ ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም ምሸት ኣብ ወሰን ፍሎሪዳ ዝጠሓለት ጀልባ ዝነበሩን ሃለዋቶም ዝተስኣነን 39 ሰባት ይእልሹ ምህላዎም ተገሊጹ። ሰብመዚ ኣሜሪካ ብዛዕባ እቲ ሓደጋ ትማሊ ክፈልጡ ዝኸኣሉ፡ ገፈፍቲ-ዓሳ ብሰሉስ: ሓደ ሰብኣይ ምሉእ ኣካላ ኣብ ዘይጠሓለት ጀልባ ኮፍ ኢሉ ካብ ነዊሕ ርሕቐት ከምዝረኣዩ ሓበሬታ ብምሃቦም’ዩ። እቲ ብህይወት ዝተረኸበ ሰብ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ኣብታ ጀልባ ዝነበሩ ሰባት ካብ ሃገረ ባሃማስ ብቐዳም ከምዝተበገሱን ኣብ ሞንጎ ግን ከቢድ ኩነታት ኣየር ከምዘጋጠሞምን ኣረዲኡ። ሰበስልጣን ኣሜሪካ እታ ጀልባ ኣካል “ዘይሕጋዊ ምስግጋር ሰባት” ክትኸውን ከምእትኽእል ሓቢሮም። ካብቲ ሓደጋ ዝተረፈን መንነቱ ዘይተገለጸን ውልቀሰብ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ኩሎም ኣብታ ጀልባ ዝነበሩ ሰባት መድሕን ህወይት ቬስት (ከንሳፍፎም ዝኽእል መሐንበሲ) ከምዘይገበሩ ኣረዲኡ። ኣብዚ እዋን እቲ ኣለሻ ብመራኽብን ነፈርትን ተሓጊዙ ይካየድ ከምዘሎ ተሓቢሩ’ሎ። ክሳብ ትማሊ ሰሉስ ምሸት ድማ ዋላ ሓደ ሰብ ኣይተረኸበን ነይሩ። እቶም ሰባት ካብ ዝተበገሱላ ኣብ ጫፍ ምዕራባዊ ክፋል ባሃማስ ካብ እትርከብ ግዝኣት ቢሚኒ ጀሚሩ ክሳብ እታ ኣብ ምብራቓዊ ገምገም ፍሎሪዳ እትርከብ ከተማ ፎርት ፒርስ (ኣስታት 218 ኪሎሜትር) ኣብ ዝሸፈነ ስፍሓት’ዩ እቲ ኣለሻ ዝካየድ ዘሎ። ብዓርቢ ድማ ልዕሊ ዓቕማ 88 ዜጋታት ሄይቲ ዝተጽዓነት ጀልባ ኣብ ኣንፈት ምዕራብ ባሃማስ ከምዝተረኸበት ሓበሬታ ሓላዋ ገምገም የመልክት።


ስለምንታይ እዮም ስደተኛታት ካብ ፈረንሳ ናብ ብሪጣንያ ክሰግሩ ዝፍትኑ?

ሓይሊ ባሕሪ ዓባይ ብሪጣንያ ነቶም ኣብ መትረብ ኢንግሊዝ ዝጠሓሉ 27 ሰባት ንምልላይ ጻዕሪ የካይዱ ኣለው። ሞት ናይቶም ስደተኛታት: ስለምንታይ እዮም ሰባት እቲ ጉዕዞ ህይወት ዝፈታተን ሓደገኛ ምዃኑ እናፈለጡ ስቕ ኢሎም ክሰግሩ ዝፍትኑ ዘለው ዝብል ሕቶታት የለዓዕል ኣሎ። ስለምንታይ እዮም ስደተኛታት ብጀላቡ ንመትረብ ኢንግሊዝ ዝሰግሩ ዘለው? ቅድሚ ኣርባዕተ ዓመታት ኣሰጋገርቲ ደቂሰብ ብመካይን እዮም ካብ ፈረንሳ ናብ ዓባይ ብሪጣንያ ስደተኛታት ዘሰጋግሩ ነይሮም። ሽዑ እውን ዘሕዝን ሓደጋታት የጋጥም ነይሩ እዩ።  ንኣብነት፡ ኣብ 2019፡ 39 ቬትናማውያን ፍርጅ ኣብ ዘለዋ መኪና ሞይቶም ተረኺቦም። ወደብ ካሌ ናይ ፈረንሳን - ናይ ዓዲ-እንግሊዝ ዶባትን ጽኑዕ ቁጽጽር እዩ ዝግበረሉ።  ስለዝኾነ ከኣ እዮም እቶም ኣሰጋገርቲ ደቂ ሰባት ሕጂ ብዝያዳ ብባሕሪ ብናእሽቱ ጀላቡ ናብ ዓባይ ብሪጣንያ ሰባት ዘሰጋግሩ ዘለው ይብል ዳይረክተር ሓለዋ ዶባት ዓባይ ብሪጣንያ ነበር ቶኒ ስሚዝ። ኮቪድ እውን ኣብዚ መስርሕ ተራ ነይርዎ እዩ ይብል ቶኒ ስሚዝ፡ “ብሰንኪ ኮቪድ ናብ ዓባይ ብሪጣንያ ዝገሻ ዓበይቲ መካይን ምስ ወሓዳ እቶም ኣሰጋጋርቲ ደቂ-ሰባት ሜላታቶም ቀይሮም ብናእሽቱ ጀላቡ ብባሕሪ ሰባት ክልእኹ ጀሚሮም” ይብል። ስለምንታይ እዮም ስደተኛታት ካብ ፈረንሳ ናብ ዓባይ ብሪጣንያ ዝሰግሩ ዘለው? ገለ መጽናዕትታት ከምዝሕብሮ፡ ቀንዲ ምኽንያት ናይቶም ካብ ፈረንሳ ናብ ብሪጣንያ ዝሰግሩ ስደተኛታት፡ ስድራ-ቤቶም ኣብ ዓዲ ኢንግሊዝ ስለዘለው ምስኣቶም ክኾኑ ስለዝደልዩ እዮም። ኣብ ኣህጉራዊ መጽሔት ጥዕና ተሓቲሙ ዝወጽአ መጽናዕቲ ከምዝሕብሮ እቶም ኣብ ካሌ ኣብ ዝርከብ ግዝያዊ መሰጋጋሪ ነቑጣ "ጫካ" ዝነብሩ 402 ስደተኛታት ኣብ ዝሃቡዎ ሓበሬታ እቶም 12% ጥራይ ኣብ ፈረንሳ ክነብሩ ከምዝደልዩ ገሊጾም። እቶም ዝተረፉ 82% ግን ናብ ዓዲ እንግሊዝ ክሰግሩ ከም ዝደልዩ ነጊሮም። ካብቶም ናብ ዓዲ እንግሊዝ ክጕዓዙ ዝደልዩ ከኣ ልዕሊ ፍርቂ (52%)፡ ድሮ ኣብ ብሪጣንያ ኣባላት ስድረኦም ከም ዘለዉዎም ገሊጾም። ሓላፊ ረፍዩጂ ካውንስል ኤንቨር ሰሎሞን "ምስ ዓባይ ብሪጣንያ ምትእስሳር ኣለዎም፡ ገሊኦም ቁሩብ ቋንቋ እንግሊዝ ይዛረቡ እዮም። ስድራ-ቤት፡ ኣዕሩኽን ፈተውትን ከምኡ እውን ዝግደሱሎም ሰባት ኣለዉዎም” ይብል። እቶም ስደተኛታት ንገንዘብን ስራሕን ድዮም ንብሪጣንያ ዝሰግሩ? ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት ፈረንሳ ጀራልድ ዳርማኒን፡ ነጻ ዕዳጋ ስራሕ ዓባይ ብሪጣንያ ነቶም ስደተኛታት ከምዝስሕቦም ይሕብር። ይኹን እምበር ዛጊት ነዚ ዝተባህለ ነገር ዝድግፍ ዝተረጋገጸ መጽናዕቲ የሎን። ብዛዕባ ስደትን ስደተኛታትን ልዑል ፍልጠት ዘለዎ ማርሊ ሞሪስ፡ ዓባይ ብሪጣንያ ብዘይሕጋዊ መገዲ ምስራሕ ዝግድብ ጽኑዕ ፖሊሲታት ከምዘተኣታተወት ገሊጹ። "ቅድሚ 20 ዓመት እውን፡ ሰባት ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ክትሰርሕ ይከኣል እዩ ዝብል ርእይቶታት ስለዝነበሮም መንግስቲ ኢንግሊዝ ጽኑዕ ሕግታት ስራሕ ኣተኣታትዩ እዩ። "ዋላ እውን ኣብቲ መለለዪ መንነት ዘየተኣታተናሉ እዋን፡ ፖሊሲታትና ብዘይሕጋዊ መገዲ ንኽትሰርሕ ዝእግድ [ከምኡ እውን] ሕጋዊ ፍቓድ ስራሕ ንዘይብሎም ኣስራሕቲ ብኸቢድ እዩ ዝቐጽዖም" ይብል። ኣብ ርእሲ እቲ ናይ ቋንቋን ስድራቤታዊ ምትእስሳርን፡ ገለ ካብቶም ኣብ ካሌ ዝርከቡ ስደተኛታት ዓባይ ብሪጣንያ ምስ ሃገሮም ታሪኻዊ ዝምድና ስለዘለዋ ናብ ዓዲ-እንግሊዝ ክኸዱ ከምዝደልዩ ንቢቢሲ ሓቢሮም ። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኦክስፎርድ ምክትል ዳይረክተር በዓል መዚ ጉዳይ ኢምግሬሺን ሮብ ማክኒል፡ ገላ ካብቶም ስደተኛታት እቲ ኣብ ፈረንሳ ዝግበረሎም ኣተሓሕዛ ከም ዘየሐጉሶምን ብሰንኩ ከኣ ናብ ኢንግሊዝ ክሰግሩ ከምዝደልዩን ከምዝሓበሩ ገሊጹ። "ኣብታ ዝኣተኻላ ሃገር፡ ሕማቕ ኣተሓሕዛ ከም ዘጋጠመካ እንተሓሲብካ። ኩሉ እቲ ሃዋህው ባህ እንተዘየቢሉካ፡ ካብኡ ክትርሕቕ ጥራሕ ኢኻ ትደልን ትምነን” ይብል። ኣብ ርእሲኡ ምስ ካልኦት ሃገራት ኤውሮጳ ክወዳደር እንከሎ እቶም ስደተኛታት ሓንሳብ ናብ ዓባይ ብሪጣንያ እንተኣትዮም ናብቲ ዝመጽኡዎ ሃገር ክምለሱ ከም ዘይክእሉ እዮም ዝሓስቡ ይብል ሚስተር ማክነይል። "ሓደ ካብቲ ብሓበሬታ እንፈልጦ ነገር፡ ናብ ዝዀነት ሃገር ዝጐዓዙ ሰባት ብዛዕባ እቲ ንስደት ዝምልከት ሕግታትን ተግባራትን ብዙሕ ፍልጠት የብሎምን።" ዋላ እቲ ጉዕዞ ሓደገኛ እንተኾነ፡ ገሊኦም ክሳብ ንካሌ ዝበጽሑ ብዙሕ ሓደገኛ ጉዕዞ ዝሓለፉ እዮም። ስለዝኾነ ናብ ዓባይ ብሪጣንያ ንኪሰግሩ ካልእ ተወሳኺ ሓደገኛ ጉዕዞ ክኸዱ ፍቓደኛታት ምዃኖምን ይገልጹ። ንኣብነት፡ ኣብ ኣህጉራዊ መጽሔት ጥዕና ዝተሓትመ መጽናዕቲ ከም ዝሕብሮ፡ ክልተ ሲሶ ዝዀኑ ሰባት፡ ክሳብ ካሌ ዝበጽሑ ኣብ ዝገበሩዎ ጕዕዞ እንተ ወሓደ ሓንሳብ ዓመጽ ኣጋጢምዎም እዩ። ክንደይ ዝኣኽሉ ስደተኛታት እዮም ናብ ዓባይ ብሪጣንያ ዝሰግሩ? ዝበዝሑ ስደተኛታት ኣብተን ፈለማ ዝኣተውወን ሃገራት ኤውሮጳ፡ ማለት ኣብ ግሪኽ፡ ቱርኪ ወይ ኢጣልያ ናይ ዑቕባ ሕቶ ስለዘቕርቡ እቶም ውሑዳት ጥራይ እዮም ናብ ዓባይ ብሪጣንያ ዝሰግሩ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ጀርመን ኣብ ኤውርጳ ዝለዓለ ቁጽሪ ኣመልከትቲ ዑቕባ ዝተቐበለት ሃገር እያ። 122,015 ሓተትቲ ዑቕባ ክህልዋ እንከሎ፡ ፈረንሳ ድማ 93,475 ኣመልከትቲ ነይሮምዋ። ኣብ ተመሳሳሊ እዋን ዓባይ ብሪጣንያ ምስ ካልኦት ሃገራት ኤውሮጳ ክትወዳደር እንከላ፡ ብ 36,041 ኣመልከትቲ መበል 5ይ ደረጃ እያ ትስራዕ። ብድምር ከኣ 7% ካብ ሃገራት ኤውሮጳ እያ ሓተትቲ ዑቕባ መጺኦምዋ። ብመሰረት ትካል ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ከኣ ዓባይ ብሪጣንያ ኣብ ከባቢኣ ካብ ዝርከባ ሃገራት ፈረንሳን ጀርመንን ዝወሓዱ ስደተኛታት እዮም ዝመጽኡዋ።


ቅልውላው ትግራይ፡ “ምስ ደቀይ ሰሪሐ ክልወጥ እየ ዝደሊ”

ኣብ ዞባ ምዕራብ ትግራይ ወረዳ ቃፍታ ሑመራ ተወሊደን ዝዓበያ ወ/ሮ ርሕመት ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብሰንኪ መንነተን ናይ ምሽቑራር የጋጥመን ስለዝነበረ ናብ ካልእ ሃገር ክስደዳ ከምዝተገደዳ ገሊጸን። ኣብዚ እዋን ድማ ክዳዉንቲ ብታንቴል ሰሪሔን ናብራ ስደት ክስዕራ ላዕልን ታሕትን ይብላ ኣለዋ።