ኣብ ቀጥታዊ ፈነወ ምንባራ 'ከይፈለጠት' ምስ ብጸይታ ዝተቛየቐት ናሚብያዊት ጋዜጠኛ

ክልተ ኣቕረብቲ ዜና ቴለቪዥን ናሚብያ ብቐጥታ ኣብ ዝመሓላለፍ ዝነበረ መደብ ዘጋጠመን ስግንጢር ኣዘራራቢ ካብ ምዃን ሓሊፉ ካልኦት ኣቕረብቲ ዜና'ውን ኣብ ቀጥታዊ ፈነወ ነቲ ፍጻመ ብምድጋም ክጨርቁ ገይሩ ኣሎ። ኣቕራቢት ዜና መደበር ቴለቪዥን ኤንቢሲ ኤልማሪ ካፑንዳ ኣርእሰተ ዜና ብምንጋር ንዝርዝራቱ ጋዜጠኛ ስፖርት ጀሲካ ካይሙ ክትቕጽል ኣብ ዝሓተተትሉ፡ ጀሲካ "ኖ ከምኡ ኣይኮናን እንገብር። ሰላምታ ምስ ኣቕረብክለይ ባዕለይ እየ ዝቕጽል" ኢላታ። ሽዑ ኤልማሪ ብምግራም "ጀሲካ ኣብ መስመር ኢና ዘሎና" ብምባል እቲ መደብ ብቐጥታ ይመሓላለፍ ከም ዘሎ ከተዘኻኽራ ኣብቲ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ተዘርጊሑ ዘሎ ቪድዮ ይርአ። ነዚ ስዒቡ ኣብ ናሚብያን ጎረቤት ሃገር ደቡብ ኣፍሪቃን ብዙሓት ተጠቀምቲ ማሕበራዊ መራኸቢታት '#ጀሲካ ኣብ መስመር ኢና ዘሎና' ዝብል ጥብቆ ኣብ ጽሑፋቶም ይልጥፉ ኣለው። ብሓሙስ ጋዜጠኛታት መደበር ቴለቪዥን ኤስኤቢሲ ኣብ ቀጥታዊ ፈነወ ተመሳሳሊ ተግባር ብምፍጻም ክጨርቁ ፈቲኖም። ገለ ጋዜጠኛታት እቲ ተግባር ጋዜጠኛታት ኤንቢሲ ኣብ ቀረባ እዋን ምስ መሃያ ብዝተሓሓዝ ምስ ዝገበርዎ ኣድማ ዝተኣሳሰር ክኸውን ከም ዝኽእል ገሊጾም። ናሚብያዊት ጋዜጠኛ ጀሚማ ቢከስ ብትዊተር ኣብ ዝዘርግሐቶ ሓበሬታ፡ ጀሲካ እቲ መደብ ብቐጥታ ይፍኖ ምንባሩ ከም ዘይፈለጠትን ምስ ዳይሬክተር ካሜራ ትዘራረበሉ መስምዒ ኣብ እዝና ከም ዘይነበራን ገሊጻ። ጋዜጠኛታት ኤንቢሲ ኣብ ቀረባ እዋን ዝገበርዎ ኣድማ ምስ ቀረብ መሳርሒታት ዝተኣሳሰር እዩ። ተጠቀምቲ ትዊተር ነቲ ኣጋጣሚ ይዘናግዑሉ ኣለው። ካልኦት ድማ ተመሳሳሊ ተግባር ብምድጋም '#ጀሲካ ቻለንጅ' ጀሚሮም ኣለው።


ኣብ ማእሰርቲ ዝርከቡ ሰራሕተኛታት ሚድያ “ኣካል ናፃ ናይ ምውፃእ” ክሲ መስሪቶም

ካብ ዝእሰሩ 20 መዓልታት ዘቑፀሩ 14 ጋዜጠኛታት መርበብ ሓበሬታን ሰራሕተኛታት መራኸብቲ ሓፋሽን፡ ንመጋባእያ ፍትሓብሄር ቀዳማይ ደረጃ ቤት-ፍርዲ  ኣብ ዘእተውዎ  ደብደበ ጥርዓን (ማመልከቻ)፡ ኣካል ናፃ ናይ ምውፃእ  (habeas corpus) ክሲ መስሪቶም። እቲ ቤት-ፍርዲ ነቲ ጥርዓን (ቅረታ) ስዒቡ፡ ፖሊስ ፌደራል መፀዋዕታ ክበፅሖ ልኢኹ። ጠበቓ ተኸሰስቲ ኣይተ ታደለ ገብረመድህን፡ ፌደራል ፖሊስ ነቲ መፀዋዕታ ክቕበል ፍቓደኛ ብዘይምዃኑ፡ እቲ መፀዋዕታ ከየብፅሑ ክምለሱ ከምዝተገደዱ ንቢቢሲ ገሊፁ። “ሰራሕተኛታት ቤተ-መዝገብ ብስልኪ ምስተዘራረቡ፡ ንክንወፅእ ተነጊሩና” ኢሉ። ብዛዕባ እዚ ጉዳይ ዝተሓተተ ሓላፊ ርክብ ህዝቢ ፖሊስ ፌደራል ኣይተ ጄይላን ዓብዲ፡ ኣብዚ ጉዳይ ሓበሬታ የብለይን ዝብል መልሲ ሂቡና። እቲ ናብ መጋባእያ ፍትሓብሄር ዝቐረበ ጥርዓን፡ ካብ ጋዜጠኛ ያየሰው ሽመልስ ወፃኢ ዘለዉ 13 ኣመልከትቲ፡ ካብ 25 ሰነ 2013 ዓ.ም ጀሚሩ፡ ኣብ ምርመራ ገበን ፖሊስ ፌደራል ቤት-ማእሰርቲ ተሓይሮም ከምዝፀንሑ የመልክት። ኣብቲ ዝሓለፈ 25 ሰነ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዝወዓለ ጋዜጠኛ ያየሰው ሽመልስ፡ ብተመሳሳሊ ናብ ቤት-ማእሰርቲ ከምዝኣተወ እቲ ጥርዓን ይሕብር። ካብ 25 ሰነ ንደሓር ነቶም እሱራት ንምሕታት ዝኸዱ ስድራ “ተለቒቖም’ዮም” ዝብል ሓበሬታ ከምዝተውሃቦምን፡ ዛጊድ ናብ ቤት-ፍርዲ ከምዘይቐረቡን እቲ ጥርዓን ይሕብር። ካብዚ ብተወሳኺ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰል ኢትዮጵያ ኩነታቶም ክዕዘብ እኳ እንተፅዓረ፡ ፍቓድ ዘይምርካቡን ስድርኦም’ውን ዘለውዎ ኩነታት ከምዘይፈልጡ፡ ንቤት-ፍርዲ ኣፍሊጡ። “ብሕገ-መንግስቲ ዝተውሃቦም ናይ ኣካል ድሕንነትን መሰል ናፅነትን ዝጥሕስ ተግባር እዩ” ዝብል እቲ ጥርዓን” ክልተ ፍርድታት ጠሊቡ። “ኣመልከትቲ ናበይ ተወሲዶም ከምዝተኣሰሩ ዘይሻራዊ ብዝኾነ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰል ኢትዮጵያ ተፃርዩ ክቐርብ” ዝብል እቲ ቀዳማይ ሕቶ እንትኾን፡ እቲ ካልኣይ ድማ፡ “ብዘይ ፍቓድ ቤት-ፍርዲ ልዕሊ 48 ሰዓታት ተኣሲሮም ስለዝፀንሑ፡ ናፅነቶም ንክኽበረሎም ይተሓተተልና” ዝብል እዩ” ኣካል ናፃ ናይ ምውፃእ ክሲ፡ ሓደ ሰብ ኣብ ቀይዲ ሕጊ ኣትዩ ኣብ ግቡእ ግዘ ናብ ፍርዲ ምስ ዘይቐርብ፡ ብጥርዓን እቲ ውልቀሰብ፣ ብጠበቕኡ ወይ ድማ ብተወከልቲ ሕጊ ኣቢሉ፡ ድሕንነት ኣካሉ ተሓልዩ ናፃ ክወፅእ ናብ ቤት-ፍርዲ ዘመልክተሉ ስርዓት እዩ። እቲ ቤት-ፍርዲ ሎሚመዓልቲ ድሕሪ ሰዓት ነዚ መዝገብ ክርእይ ትፅቢት ይግበር። ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ፡ ኣተሓሕዛ እቶም  ኣብ ቤት-ማእሰቲ ዝርከቡ ጋዜጠኛታትን ሰራሕተኛታትን ኢትዮ- ፎረምን ኣውሎ ሚድያን ብመሰረት ሕጊ ክኾን  ኣለዎ ምባሉ ይዝከር።


ቅልውላው ትግራይ፡ ዕንወት መዓርፎ ነፈርቲ ኣኽሱም ብዝምልከት: እቲ ሓቂ እንታይ'ዩ?

ዕንወት መዓርፎ ነፈርቲ ከተማ ኣኽሱም ትግራይ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ኣዘራራቢ ኮይኑ ኣሎ። ሰራዊት መንግስቲ ፌደራል፡ ነቲ መዓርፎ ነፈርቲ ከም ዝተቖጻጸሩዎ እኳ እንተገለጹ፡ ሓይልታት ጸጥታ ትግራይ ግን ኣብቲ መገዲ ኣየር መጥቃዕቲ ከም ዘብጽሑን እቲ መሐምበቢ ጽርጊያ ነፈርቲ (ራን ወይ)  ከም ዝሓጸሩዎን እዩ ዝግለጽ። ሕጂ'ውን ኣብቲ ክልል ኣገልግሎት ቴሌፎንን ኢንተርነትን ተዓጽዩ ስለ ዘሎ፡ እቲ ሓቂ በየናይ ወገን እዩ ዘሎ ዝብል ዝፍለጥ ኣይኮነን። ንገለ ኣብቲ መገዲ ኣየር መጥቃዕቲ ከም ዝበጽሐ ዘርእዩ ምስልታትን ናይ ሳተላይት ስእሊ እቲ መዓርፎ ነፈርትን ወሲድና፡ ገለ ሓቅታት ኣዳሊና ኣለና። ብ11 ሕዳር 2020፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ሰራዊቱ እቲ መዓርፎ ነፈርቲ ከም ዝተቖጻጸሩዎ ብፌስቡክ ገሊጹ። ክሳብ ሽዑ ግን ኣብ ኢድ ሓይልታት ጸጥታ ትግራይ (ህወሓት) ነይሩ። ይኹን'ምበር፡ እቲ መዓርፎ ነፈርቲ ኮነ ከባቢ ኣክሱም ኣብቲ ዝተጠቕሰ ዕለት መዕለቢ ኣይረኸበን ነይሩ። ብሓሙስ (19 ሕዳር 2020 ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ) መራሒ ትግራይ ዶክተር ደብረጽዮን ንማዕከን ዜና ሮይተርስ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ ከተማ ኣክሱም ኣብ ትሕቲ ቑጽጽርና እያ ዘለ ኢሉ። እዚ ኮላይ እቲ መዓርፎ ነፈርቲ ዝሓውስ ድዩ ዝብል ግን ግልጺ ኣይኮነን። "ኣክሱም ኣብ ኢድና ኣላ፤ ግን ከኣ ንኣክሱም ንክቆጻጸሩ ዝተልኣኹ ሰራዊት ኣለው። ውግእ ሕጂ'ውን ይቕጽል ኣሎ" ኢሉ ነይሩ ዶክተር ደብረጽዮን። ብዓርቢ 20 ሕዳር ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንከተማ ኣክሱም ተቖጻጺረ ክብል እንከሎ፡ ሓይልታት ጸጥታ ትግራይ ነቲ ትሕተ ቕርጺ ከም ዘዕነውዎ ገሊጹ። ብሰንበት 22 ሕዳር ከኣ፡ ማዕከናት ዜና እታ ሃገር ኣብቲ ነፈርቲ ዝጎያሉ ጽርጊያ ኣእማን መሊኡ ዘርኢ ምስሊ ዘርጊሐን። "ንቑጠባን ህዝብን ኣክሱም ብዙሕ ንዘበርከተ መዓርፎ ነፈርቲ [ህወሓት] ኣዕኒዩዎ" ኢለን ጸብጺበን። ናይዚ ሓቕነት ንምርግጋጽ፡ ቅድሚ እቲ መጥቃዕትን ድሕሪኡን ዘሎ ኩነታት ዝሕብር ምስሊ ሳተላይት ካብ ፕላኔት ላብስ ወሲድና። ብሓሙስ 19 ሕዳር 2020፡ እቲ መጉየዪ ነፈርቲ ዝበጽሖ ጉድኣት ኮነ ዝተደርበየሉ ዶንጎላ ኣይነበረን። ብሰኑይ 23 ሕዳር 2020 ዝነበረ ምስሊ ግን፡ ነፈርቲ ንከይዓርፋ ዝግድብ ደንጎላታት ኣብቲ መጉየዪ ነፈርቲ ተደርቢዩን ተኳዒቱን ምንባሩ ዘመክት እዩ። ካልኦት ምጽራያት'ውን ተመሳሳሊ ውጽኢት እዮም ዘርእዩ። መንግስቲ ትግራይ ኣብቲ መገዲ ኣየር እንታይ'ዩ ኣጋጢሙ ዝብል ርኢይቶ ገና ኣይሃበሉን። ዶክተር ደብረጽዮን ግን ህወሓት እቲ መዓርፎ ነፈርቲ ኣዕኒዩዎ ዝብል ክሲ ክነጽጎ እንከሎ፡ ሰራዊት ኢትዮጵያ ንቕድሚት ንከይግስግስ መሐንኮሊ ተቐሚጡ ምንባሩ ግን ኣረጋጊጹ። ስኑዓት ምስሊታት ኣብ ትግራይ ዝኾነ ዓይነት ኣገልግሎት ኢንተርነትን ቴሌፎንን ተቛሪጹ ስለ ዘሎ፡ ኣብ ባይታ ዘሎ ትኽክለኛ ምስሊ ምርካብ ኣጸጋሚ እዩ። ኣብዚ ግዜ፡ መራኸብቲ ማዕከናት ዜና መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝብሓትኦ ወይ'ውን ብማሕበራዊ ሚዲያ ዝዝርግሑ ዝንቡዓት ምስሊታት እዮም ዘለው። ሰራዊት ኢትዮጵያ መዓርፎ ነፈርቲ ኣክሱም ተቖጻጺሮም ዝብል ሓበሬታ ብወገን መንግስቲ ምስ ተዋህበ ዝተዘርግሐ ስእሊ ምስቲ ጎንጺ ዝካየደሉ ዘሎ ኩነታት ዘይሳነ ዝጸንሐ ግን ድማ ናይ ሓደ ወተሃደር ሰራዊት ኢትዮጵያ ዘለዎ ዝጸንሐ ምስሊ መዓርፎ ነፈርቲ ኣክሱም እዩ ተጠቂዑ። ብተመሳሳሊ፡ ህወሓት ነቲ መዕርፎ ነፈርቲ ኣዕኒዩዎ ዝብል ሓበሬታ ብመራኸብቲ ሓፋሽ መንግስቲ ኢትዮጵያ ምስተነገረ፡ ተጠቀምቲ ማሕበራዊ ሚዲያ እቲ መገዲ ኣየር ሙሉእ ንሙሉእ ከም ዝዓነወ ዘርኢ ምስሊ ጠቂዖም። እቲ ምስሊ፡ ብ2014 ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ሊቢያ ናይ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ እዩ። ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ሂዩማን ራይትስ ዎች፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቲ ኣብ ትግራይ ዝተዓጽወ ኢንተርነት ክኸፍቶ ጸዊዑ ኣሎ። መዓርፎ ነፈርቲ ኣክሱም ስለምንታይ ኣገዳሲ ኮይኑ? ኢትዮጵያ ሰፋሕ ሃገር እያ። መዓርፎ ነፈርቲ ድማ፡ ካብቲ ዝህቡዎ ልሙድ ኣገልግሎት ብተወሳኺ ንወተሃደራዊ ጉዳያት ኣገደስቲ እዮም። ኣክሱም ድማ ታሪኻዊት ከተማ ስለ ዝኾነት ኣገዳሲት እያ። ዳይሬክተር ዓለምለኻዊ ርክባት ቤት ትምህርቲ ባልሲሌ ፕሮፌሰር ኣን ፊትዝ-ገርላድ፡ "መዓርፎ ነፈርቲ ባህርዳርን ጎንደርን ስለ ዝዓነው እዚ መገዲ ኣየር ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ፤ ወተሃደራት ንምንቅስቓስን ናይ ርክብ መስመራት ክፉት ንምግባርን ድማ ናይ መዓርፎ ነፈርቲ ድሕነት ኣገዳሲ እዩ" ኢላ። "ሓይልታት ጸጥታ እቲ ክልል ነዚ ክቆጻጸሩዎ እንተዘይክኢሎም፡ እቲ መማረጺ ናብኡ ዘእቱ መገዲ ምትእጉጓል እዩ" ኢላ።


ቃዛ፡ ‘እዚ ብንጹር ጋዜጠኛታት ንምዕፋን ዝግበር ፈተነ እዩ’

ትካላት ናጽነት ፕረስ ነቲ እስራኤል ኣብ ቃዛ ኣብ ልዕሊ ቤትጽሕፈት ኣሶሽየትድ ፕረስን ኣልጀዚራን ዝነበረሉ ህንጻ ዝገበረቶ መጥቃዕቲ ብጽኑዕ ኮኒኖም። እቲ ፍጻመ ናይ ተፍትሽ ነቑጣታት ተዓጽዮም ኣብ ዝርከቡሉን ጋዜጠኛታት ወጻኢ ናብ ቃዛ ከይኣትው ተኸልኪሎም ኣብ ዝርከቡሉ እዋን እዩ ተፈጺሙ። እስራኤል፡ እቲ ህንጻ መደበር ኣሃዱ ጸጥታ ሓማስ ምዃኑ እያ ትገልጽ፤ ዋና ኤዲተር ኤፒ ግና እቲ መጥቃዕቲ ብነጻ ኣካል ክምርምር ጸዊዑ ኣሎ።


ቅልውላው ትግራይ፡ ብውግእ ዝመኸነ ሕልሚ ንስደት ዝተቓልዐት ጋዜጠኛ

ኣብ ሞንጎ ሓይልታት ጸጥታ ትግራይን መንግስቲ ፌደራልን ዝተወልዐ ጎንጺ፡ ዝተፈላለየ መልክዕ ሒዙ ልዕሊ ሓደ ወርሒ ኣቚጹሩ ኣሎ። በዚ ምኽንያት እዛ ጋዜጠኛ ትርከቦም ልዕሊ 50 ሽሕ ደቂ ኣንስትዮ፣ ህጻናት፣ መናእሰይን ኣረጋውያንን ተሰዲቶም ኣብ ሱዳን ዕቑባ ሓቲቶም ኣለው። ኩሎም፡ ዝኽሪ ካብቲ ጎንጺ ዝሃደሙሉ ኣጋጣሚታት ኣለዎም። እዛ ጋዜጠኛ ድማ፡ ዛንታ ጉዕዞኣን እቲ ዘጋጠመ ኩነታትን ብኣንደበታ ንቢቢሲ ትግርኛ ብኸምዚ ዝስዕብ ኣዘንቲያቶ ኣላ። ሽመይ ስምረት* እበሃል፤ ጋዜጠኛ እየ። ኣብ ምዕራብ ትግራይ ከተማ ሑመራ'የ ተወሊደ ዓብየ። ክሳብ እቲ ዝሓለፈ ወርሒ ሪፖርተር ሬድዮ ድምጺ ወያነ ትግራይ ኮይነ ንክልተ ዓመትን ሽዱሽተ ወርሕን ክሰርሕ ጸኒሐ። ስድራይ፡ ከምቲ ካልእ ክፋል ሕብረተሰብ ዝነብሮ ናብራ ስለዝነብሩ፡ ካብቲ ካልእ ዝተፈለየ ኣተዓባብያ ኣይብለይን። ሑመራ፡ ንህዝቢ ትግራይ ሓዊሱ፡ ካብ ኣምሓራን ኦሮሞን ዝመጽኡ ከምኡ'ውን ዜጋታት ሱዳንን ናይጄርያን ብሓባር ብሰላምን ፍቕርን ዝነብሩላ እያ። ክሳብ እዛ ቀረባ ወርሒ ኩላትና ፍሉይ ፍቕርን ሓድሕዳዊ ምክብባርን ነይሩና። ሑመራ፡ ናይ በረኻ ገነት ኢልና ኢና ንጽውዓ። ብርክት ዝበለ ሃብትን ናይ ሕርሻ መሬትን ኣለዋ። በዚ ምኽንያት፡ እዋን ክረምቲ ክኸውን እንከሎ ካብ ኣምሓራን ካልኦት ከባቢታትን እታ ሃገር ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰራሕተኛታት ናብ ሑመራ ይመጽኡ። ስለዚ ኩል ግዜ ምንቅስቓስ ዘይፍለያ ከተማ እያ። ብ18 ጥቅምቲ 2020፡ ዓመታዊ ናይ ስራሕ ዕረፍቲ ወሲደ ካብ መቐለ ናብ ሑመራ ክኸይድ እንከለኹ፡ ክሳብ 19 ሕዳር 2020 ምስ ስድራይን መሓዙተይን ጽቡቕ ናይ ዕረፍቲ እዋን ከሕልፍ እየ ዝብል ባህጊ ብምስናቕ'ዩ። ካብዚ ብዝብገስ፡ ስድራይ ብምርካበይ ተሓጒሰ ንሓደ ሰሙን ዝኸውን ጽቡቕ ናይ ዕረፍቲ ግዜ የሕልፍ ነይረ። ይኹን'ምበር፡ ኣብ ሞንጎ መንግስታት ፌደራልን መንግስቲ ትግራይን ዝነበረ ወጥሪ እናኸበደ ይመጽእ ስለ ዝነበረ፡ ዝኾነ ሕማቕ ነገር ከይመጽእ ክንሰግእ ጀሚርና። ሓደ መዓልቲ፡ ርእሰ ምምሕዳር ትግራይ [ዝነበረ] ደብረጽዮን ገብረሚካኤል (ዶ/ር) ዝሃቦ መግለጺ በተን ክልላዊ ጣብያታት ቴሌቪዥን ይቃላሕ ነይሩ። ይዝክር፤ 'ኩሉ ነገር ተወዲኡ'ዩ፤ ህዝቢ ትግራይ ድማ ኩለ መዳያዊ ምድላው ግበር' ይብል 'ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኲናት ተኣዊጁ'ዩ' ብምባል። ደብረጽዮን ኩል ግዜ መግለጺ ክህብ እንከሎ፡ 'ተዳለው' ይብል'ዩ። ናይታ ሽዓ መዓልቲ ግን ፍልይ ዝበለትን ከባድን ነይራ። በዚ ምኽንያት፡ ኣብ መቐለ ናብ ዘለው መሓዙተይ ቴሌፎን ብምድዋል ብዛዕባ እቲ ዝሃቦ መግለጺ ነውግዕ። 'ሕጅስ ኩሉ ነገር የስግእ'ዩ። እንታይ'ዩ ክፍጠር?' ንብል። ነዊሕ ኣይወሰደን። ብዝገርም ኩነታት 3 ሕዳር 2020 ድምጺ ተኩሲ ክስማዕ ጀሚሩ። መግለጺ ዶክተር ደብረጽዮን ክርብሸንን ከሻቕለንን ስለ ዘምሰየ፡ ብዝግባእ ኣይደቀስኩን። ሰዓት ሸሞንተ ናይ ለይቲ ድማ ተሲአ። ቴሌፎን ኣልዕል እንተበልኩዎ፡ መቐለ ካብ ዘለው መሓዙተይ ዝተላእኸ ናይ ጽሑፍ መልእኽታት ብብዝሒ እረክብ። ግራ ኣትዩኒ ክምልሰሎም እንተበልኩ፡ ኩሉ ነገር ተዓጽዩ፤ ኔትዎርክ ዝበሃል ጠፊኡ ይረኽቦ። ኢንተርነትን ኣገልግሎት ስልክን ተበቲኹ። ሽዓ ለይቲ ንዓብዪ ሓወይ እንታይ'ዩ ዝፍጠር ዘሎ? ኢለ ይሓቶ። "ኣይትጨነቒ። ወተሃደራዊ ልምምድ'ዩ ዝኸውን፤ ስቕ ኢልኪ ደቅሲ" ይብለኒ። ይኹን'ምበር፡ ምስ ወግሐ ዝሰማዕናዮ ወረ ናይዚ ተጻራሪ'ዩ። ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ሓይልታት ጸጥታ ህወሓት ኣብ ልዕሊ ወተሃደራዊ መዓስከር ሰሜን እዝ መጥቃዕቲ ፈጺሞም'ዮም ብምባል ናይ ሓይሊ ስጉምቲ ክውሰድ'ዩ ኣዚዙ። እቲ ጎንጺ ምስ ተጀመረ ድሕሪ ሓደ ሰሙን፡ ኣብ ሑመራ ሆስፒታል ካሕሳይ ኣበራ ክትትል ሕክምና ይግበረሉ ንዝነበረ ቤተሰብ ክሓትት ናብቲ ሆስፒታል ይኸይድ። ሃንደበት ብኣንፈት ኤርትራ ከበድቲ ብረት ክትኮስ ጀሚሩ። ኩሉ ሰብ ተሰናቢዱ እግረይ ኣውጽእኒ ናብ ገጠራት ክጎይዪ ጀሚሩ። ገዛ ወለደይ ካብ ከተማ ሑመራ ቁሩብ ርሕቕ ኢሉ ናብ ኤርትራ ዝቐረበ ስለ ዝኾነ፡ ኣነ'ውን እቲ ደብዳባት ምስ በርትዐ ናብ ኣደይ ክጎይዪ ጀሚረ። ነዚ ዝርኣዩ ሰባት 'ናበይ ናብቲ ዝትኮሰሉ ዘሎ ትሃድሚ፤ ናብዚ ንዒ እምበር" እናበሉ ክምልሱኒ እኳ እንተፈተኑ፡ ኣነ ግን ምስ ኣደይ ክኸውን ስለ ዝደለኹ ዓይኒ ዕሙተይ ይጎዪ። ከም ዘይብጻሕ የለን ገዛ ኣትየ፤ ሽዑ ምስ ኣንስቲ ዓበይቲ ኣሕዋተይን ደቀንን መግቢ ክንበልዕ እንጀራ ኣቐሪባትልና። ድሕሪኡ፡ "በላ ሕጂ ህደማ" ኢሎምና። ስለ ዝኾነ ድማ፡ ናብ ቐረባና ናብ ዝነበረ ቤተክርስቲያን ብምኻድ ተዓቚብና። እንተኾነ ተኹሲ ከበድቲ ብረት ይቕጽል ነበረ። ክትኩሱ ከለው፡ ንመዓስከር ፍሉይ ሓይሊ ትግራይ ዘጥቅዑ ዘለው መሲሉዎም ክኸውን ይኽእል'ዩ፤ እንተኾነ ነታ ከተማ'ዩ ዝወቕዓ ነይሩ። ነታ መዓልቲ ኣብቲ ቤተ ክርስቲያን ኮይንና ክሳብ ሰዓት 10፡00 ናይ ኣጋምሸት እናጸለና ኣሕሊፍናያ። ዓብዪ ሓወይ ድማ ኣብ በረኻ ጥሪትን ሕርሻ መሬትን ክሕሉ ውዒሉ ደቁን ሰበይቱን ክርኢ ናብቲ ቤተ ክርስቲያን ይመጽእ። "ተስኣ፤ ናብ ሱዳን ኪዳ" በለና። ስድራይ ድሓን ኩኑ'ውን ከይበልኩዎም ብሞተር ናብ መዋሰኒት ከተማ ዲማ ኣብጺሑና፤ ኣብኡ ከኣ ሓዲርና። ሑመራ፣ ኤርትራን ሱዳንን ብዙሕ ዝተፈላለያ ከባቢታት ኣይኮናን። ስለ ዝኾነ ድማ፡ ሑመራ ብከበድቲ ብረት ክትድብደብ ከላ ይስምዓና ነይሩ። ወለደይ፡ ንኤርትራ ቐረባ ኣብ ዝኾነ ከባቢ ስለ ዝነብሩ እቲ ደብዳባት ድሕነቶም ከጨንቐኒ ጀሚሩ። ብተወሳኺ፡ ዝተፈላለዩ ካምፕታት ፍሉይ ሓይሊ ትግራይ ብድሕሪ እቲ መንበሪ ገዛና ስለ ዝነበሩ፡ ሃለዋት ስድራይ እናጨነቐኒ ኣማራጺ ስለ ዘይነበረኒ ኹሉ ገዲፈ ናብ ሱዳን ተሰዲደ። መጀመርታ ሱዳን ሓምዳይት ዝኣተናሉ መዓልቲ ዝነበረ ብዝሒ ስደተኛታትን ሕጽረት ቐረባትን ብቐሊሉ ዝግለጽ ኣይኮነን። ከተማ ሓምዳይት ካብ ሑመራ ዝረሓቐት ስለ ዘይኮነት፡ ምስቲ ህዝቢ ዳርጋ ብዶብ ዝተፈላለና ኣሕዋት ኢና። ሕጂ'ውን ኣብ ሓምዳይት'የ ዘለኹ። ሓልሓሊፉ ሓገዝ ንዘድልዮም ጋዜጠኛታትን ካልኦት ሰባትን ይሕግዝ። መብዛሕትኦም ኣብዚ ቦታ ዘለው ሰባት በቲ ዝርኣዩዎ ኩነታት ዝተሰናበዱን ጉድኣት ዝበጽሖምን'ዮም። ኲናት ሕማቕ'ዩ። ኲናት ኢትዮ- ኤርትራ ክጅመር እንከሎ ቖልዓ ሓሙሽተ ዓመት ነይረ፤ ኩሉ ግን ብዝግባእ ይዝክሮ'የ። ወለደይ ህይወቶም ሙሉእ ኲናት ዝርኣዩ'ዮም፤ ደርጊ፣ ኲናት ኢትዮ-ኤርትራ - ሕጂ ኸኣ ካልእ ኲናት። እንተኾነ ካብ መሬት ዓዶም ወጺኦም ኣይፈልጡን። ኩል ግዜ፡ ኣብ መሬት ዓድና ኢና ንመውት'ዮም ዝብሉ። ሕጂ፡ ብምኽንያት እቲ ግጭት ሑመራ ናብ ካልእ ተቐይራ'ላ። መብዛሕትኡ ህዝባ ተመዛቢሉ፣ መንበሪ ኣባይቲ ዓንዮም፣ ንብረት'ውን ተዘሚቱ'ዩ። ንልዕሊ ሓደ ወርሒ ተዓጽዩ ዝጸንሐ መስመር ቴሌፎን ምስ ተመለሰ፡ ደዊለ ድሃይ ስድራይ ሓቲተ'የ። ድሓን ከም ዝኾኑ ነጊሮምኒ። ኩላትና ብዛዕባ ኲናትን ሳዕቤኑን ዘለና ዝኽሪ ሕማቕ'ዩ። ኣብ ትግራይ ዘየንኳሕኩሖ ገዛ የለን። ኲናት ጽቡቕ ኣይኮነን። 'ፓስፖርት'ውን የብለይን' ንርእሰይ ኣብ መዓስከር ስደተኛታት ክረኽቦ ፈጺመ ገሚተ ኣይፈልጥን። ብምኽንያት እዚ ኲናት ብዙሓት መሓዙተይ፣ መቕርባተይን ህዝበይን እናሞቱ ርእየ'የ። ካብ ዳንሻ ዝመጽኡ መሓዙት ኣለውኒ። ኣብ ጉዕዝኦም ብዙሕ ቕትለትን ግፍዕን ርእዮም ዝመጹ'ዮም። እዚ ኹሉ ሓሊፉ ዝርስዖ'ውን ኣይመስለንን። ንዓመታት፡ ኣብ ሶርያ ዘሎ ኲናት ክንደየናይ ህዝቢ ከም ዝሃሰየ እናሰማዕኹ'የ መጺአ። እዚ ኲናት ግን ኣብ ዓለም ዋላ ንሓደ ሰብ'ውን ዘይምነዮ'ዩ። ብጣዕሚ'የ ዝሓዝን። እዞም ኣብዚ ጊዝያዊ መጽንሒ ቦታ ዘለው ተመዛበልቲ፡ ናብ መረበቶም ዝምለስሉ መዓልቲ'ዮም ተስፋ ዝገብሩ። ከም ሓንቲ ተስፋ ዘለዋ ጋዜጠኛ፡ መቕድሒ ድምጽን መዘክርን ካብ ኢደይ ኣይፈልን ነይረ። ስእሊ ምስኣል'ውን ስለ ዝፈቱ ካብ ኢደይ ቴሌፎን ኣይፈልን። ግን ድማ፡ መጀመርታ ንነብስና ከነድሕን ናብቲ ቤተ ክርስቲያን ክንከይድ እንከለና፡ ናብ ገዛይ ክምለስ ይኸውን'የ ዝብል ግምት ስለ ዝነበረኒ ኣብ ገዛይ ገዲፈዮ'የ ወጺአ። ድሕሪ 10 መዓልቲ'ዩ ሓወይ ናብዚ መዓስከር ኣምጺኡ ቴሌፎን ሂቡኒ። እቲ ኹሉ ኣብቶም ናይ መጀመርታ መዓልታት ዝርእዮ ዝነበርኩ ፍጻሜታት ብቴሌፎነይ ዘይምሓዘይ የሕዝነኒ፤ ግን ድማ ኩሉ ኣብ ዝኽርታተይ ኣሎ'ዩ። ደብረጽዮን ደጋጊሙ፡ 'ኹለመዳያዊ ምድላው ግበሩ' ክብል እንከሎ ኣይተርድኣንን ነይሩ። ክንድዚ ዝኣክል ነገር ክመጽእ'ዩ ዝብል ግምት'ውን ኣይነበረንን። ካልእ ተሪፉ ኣብ ባንኪ ዝነበረኒ ገንዘብ'ውን ኣየውጻእኹን። ኣብ መቐለ እንከለኹ፡ ንጉሆ ሰዓት 11፡00 (ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ) ተላዒለ ንሓደ ሰዓት ዝኸውን ኣካላዊ ምንቅስቓስ ንምግባር ይጎዪ። ንሽዱሽተ ናይ ስራሕ መዓልታት ሰሪሐ ድማ ኩል ሻብ ሰንበት ምስ መሓዙተይ ናብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ትግራይ ይሓኩር። እዚ ጎንጺ ቅድሚ ምምጽኡ ህይወት መቐረት ነይሩዋ። ሕጂ፡ እቲ ዘለኹዎ ቦታ ብዝግባእ ስለ ዘይፈልጦን ሓመድ ዝበዝሖ ስለ ዝኾነን፡ ዝኾነ ዓይነት ኣካላዊ ምንቅስቓስ ክገብር ኣይኽእልን። መዓልታዊ ኾፍ ኢለ እየ ግዜይ ዘሕልፎ ዘለኹ፤ እዚ ድማ ጭንቀት ይፈጥረለይ። ካብ ትግራይ ክወጽእ'የ ኢለ ሓሲበ ኣይፈልጥን። ንዕኡ'ውን'ዩ ፓስፖርት ዘይብለይ። ሕጂ ናብ ዓደይ ተመሊሰ ንህዝበይ ክሕግዞ'የ ዝደሊ። ናብ ስርሐይ፣ ናብቲ ዝፈትዎ ሞያ ጋዜጠኝነት ክምለስ'የ ዝመርጽ። እዚ ጎንጺ ከይተላዕለ እንከሎ፡ ብዙሕ ሕልሚ ነይሩኒ፤ ናይ ካልኣይ ዲግሪ ትምህርቲ ክጅምር፣ ገዛ ክሰርሕ ይብል ነይረ። ሕጂ'ውን ጌና መንእሰይ'የ፤ ኣብ ቅድመይ ብሩህ ግዜ ከም ዝጽበየኒ'የ ዝኣምን። እዚ ዘለናዮ ሓሊፉ ጽባሕ ጸሓይ ክትበርቀልና የተስፉ። እዚ ኹሉ ዘጋጥመና ዘሎ፡ ንዝሓሸ ጽባሕ ዘሳግረና መደላድል ክኸውን ይምነ።


ኢትዮጵያ፡ ኣብ 2020 ኢንተርኔት ብምዕጻዋ ልዕሊ 110 ሚልዮን ዶላር ከሲራ

ኢትዮጵያ ኣብ 2020፡ ን1536 ሰዓታት ኢንተርነት ክቋረጽ ብምግባራ 111.3 ሚልዮን ዶላር ከምዝሰኣነት ሓደ መጽናዕቲ ኣመልኪቱ። እቲ መጽናዕቲ ፡ 'ኔት ብሎክስ' ዝተባህለ ፍሰት ኢንተርነት ዝተፈላለያ ሃገራት ዝከታተል ትካልን ንመሰል ተጠቃምነት ኢንተርነት ዝሕለቕ 'ዘ ኢንተርነት ሶሳይቲ'ን ብሓባር ዘካየድዎ እዩ። ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዝተፈጸመ ምዕጻው ኢንተርነትን ዘስዓቦ ቁጠባዊ ቅልውላውን ዝገምገመ ከምዝኾነ እዩ ተገሊጹ ዘሎ። ኢትዮጵያ ፖለቲካዊ ዘይምርግጋዕ ኣብ ዝሕይለሉ እዋን ኢንተርኔት ከምእትዓጹ ይሕብር። ቅትለት ፍሉጥ ደራፋይ ኦሮምኛ ሃጫሉ ሁንደሳ ስዒቡ ኣብ ዝተፈጠረ ህዝባዊ ተቓውሞ፡ ካብ ሰነ ክሳብ ሓምለ ኣብ ዝበረ እዋን ንልዕሊ ሰለስተ ሰሙን ኢንተርኔት ተቛሪጹ ከምዝነበረ እቲ ጸብጻብ ሓቢሩ። ውድብ ሕቡራት ሃገራት ከምዝጸብጸቦ፡ በቲ ጎንጺ 166 ሰባት እንትቕተሉ ፍሉጣት መራሕቲ ፖለቲካ ሓዊሱ ልዕሊ 2000 ሰባት ተኣሲሮም። መንግስቲ ክልል ኦሮምያ ድማ ልዕሊ 9000 ሽሕ ሰባት ከምዝኣሰረ ኣብቲ እዋን ኣፍሊጡ ነይሩ። 24 ጥቅምቲ 2013 ዓ/ም፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ መራሕቲ ህወሓት ኣብ ልዕሊ ወታሃደራዊ  እዚ ሰሜን መጥቃዕቲ ፈጺሞም ኢሉ ብምኽሳስ ኣብ ልዕሊ ትግራይ ወታሃደራዊ ወፍሪ ካብ ዝእውጅ ናብዚ እውን ኣገልግሎት ስልክን ኢንተርነትን ተቛሪጹ ምጽንሑ ዝፍለጥ እዩ። ኣብ ውሱናት ከባቢታት ኣገልግሎታ ስልኪ ዝተመለሰ እኳ እንተኾነ፡ ኣብ ብዙሓት ከተማታት ግን ኣገልግሎት ስልኪ ይኹን ኢንተርኔት ከምዘይተመለሰ ዋና ፈጻሚት ስራሕ ኢትዮ ቴሌኮም ንቢቢሲ ኣብ ቀረባ ተዛሪባ ነይራ። ምቁራጽ እቶም ግልጋሎታት ንነበርቲ ሰብኣዊ ሓገዝ ዝህቡ ትካላትን እኹል መረዳእታ ከይረኽቡ ከምዝገበሮም እንትሕብሩ፡ ሂዩማን ራይተስ ዎች ብተመሳሳሊ ምቁራጽ ስልክን ኢንተርነትን ኣብቲ ክልል ብዛዕባ ዘሎ ኩነታት ንዝከታተሉ ትካላት ሰብኣዊ መሰላትን ጋዜጠኛታትን ዕንቅፋት ከምዝኾነን ካብቲ ክልል ወጻኢ ዝነብሩ ተወለድቲ ምስ ስድራቤቶም ክራኸቡ ከምዘይከኣሉን ገሊጹ። ኣብ 2020 ኣቆጻጽራ ኣውሮጳ፡ ዓለምና ን 27,000 ሰዓታት ምቁራጽ ኢንተርነት ዘጋጠማ እንትኾን 4.01 ቢልዮን ዶላር ኽሳራ ከምዝበጸሓ እቲ ጽንዓት ኣረዲኡ። እቲ መጠን ኣብ 2019 ካብ ዝነበረ ናይ 8.05 ቢልየን ኪሳራ ብፍርቂ ዝነከየ እዩ። ኣብ ኣፍሪቃ ጥራሕ ኣብ 2020፡ ኢንተርኔት ን 6929 ሰዓታት ከምዝተቛረጸ ዝሓበረ እቲ መጽናዕቲ፡ በዚ ምኽንያት እታ ኣህጉር 237.4 ሚልዮን ዶላር ከሲራ ኢሉ። እዚ ቁጠባዊ ሃስያ ምስ ሳዕቤን ኮሮናቫይረስ ተደሚሩ፡ ኣብ ሃገራት ከቢድ ጉድኣት ከምዘብጸሐ እቲ መጽናዕቲ ገሊጹ። ኣብ 2020፡ ኣብ 21 ሃገራት 93 ምቁራጻት ኢንተርኔት ነይሮም ይብል እቲ ጸብጻብ። ብጠቕላላ ኣብ ዓለም ን 27,165 ሰዓታታት ምቁርራጽ ኢንተርነት ዘጋጠመ ኮይኑ፡ ምቁራጽ ኢንተርነት ን 10,693 ሰዓታት፣ ማሕበራዊ መራኸቢታት ምዕጻው ን 5,552 ሰዓታት፣ ፍጥነት ኢንተርነት አዐርዩ ክዝሕል ምግባር ን 10,920 ሰዓታት ዝተመዝገቡ እዮም። በዚ ምኽንያት 268 ሚልዮን ህዝቢ ዓለም ኣገልግሎት ኢንተርኔት ኣይረኸበን። ኣብ ዓለም ኢንተርነት ብምቁራጽ ዝያዳ ዝተጎደአት ሃገር ህንዲ ኮይና፡ ምስ ማንያማር ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ዓመታት ሽመን ብምቁራጽ ኢንተርነት ብብዝሒ ተላዒሉ እዩ። ጫድ ብወገና ካብ 2018/19 ጀሚራ ዋትስኣፕ ኣብ ግዝኣታ ከይሰርሕ ኣጊዳቶ እያ። ምኽንያታት እቶም ዝተገበሩ ምቁራጻት ኢንተርነት ብዝምልከት ድማ፡ መረጻ ምኽንያት ብምግባር 15 ምኢታዊት፣ ናይ ፕረስ ነጻነት ንምዕፋን 12 ምኢታዊት፣ 29 ምኢታዊት ድማ ኣኼባ ናይ ምክያድ ነጻነት ንምኽልካል ከምዝኾነ እቲ መጽናዕቲ ኣመልኪቱ። ምቁራጽ ኢንተርኔት፡ ኮነ ተባሂሉ ኣብ ሓደ ከባቢ ናይ ሓበሬታ ፍሰት ንምትእጉጓል ብምሕሳብ ኢንተርነት ወይ ርክብ ኢንተርነት ክቋረጽ ወይ ፍጥነቱ ክንኪ ምግባር ከምዝኾነ  'ኣክሰስ ናው' ዝተባህለ ትካል ይገልጽ። ምልካዊ መንግስታት ሰልፍታት ተቓውሞ ንምትዕንቓፍን ኣብ እዋን መረጻ ዝግበሩ ሰልፊታት ተቓውሞ ንምቁጽጻርን ኢንተርነት ከምዝዓጽዉ ይግለጽ። ምቁራጽ ኢንተርነት፡ ብከምዚኦም ዝኣመሰሉ መንግስታት ኣብ 2021 እውን ክቕጽል ከምዝኽእል እቲ መጽናዕቲ ኣተንቢሁ።


መደበር ቴሌቪዥን ኦኤምኤን ኣብ ኢትዮጵያ ሰራሕተኛታቱ ከምዝተኣሰሩ ገሊጹ

መደብር ቴሌቪዥን ኦሮሚያ ሚድያ ኔትዎርክ (ኦኤምኤን)፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዘለዉ ጋዜጠኛታቱ ብፖሊስ ፌደራል ከምዝተትሓዙ ኣፍሊጡ። እቲ መደብር ቴሌቪዥን፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝርከብ ቤት ጽሕፈቱ ዝነበሩ ኩሎም ጋዜጠኛታትን ሰራሕተኛታት ቴክኒክን ከምዝተኣሰሩ እዩ ገሊጹ። ብዛዕባ እዚ ተፈጺሙ ዝተባህለ ማእሰርቲ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዛጊት ዝሃቦ ርእይቶ የለን። ኦኤምኤን ሃለዋት ናይቶም ብፌደራል ፖሊስ ተቐይዶም ዝበሎም ሰራሕተኛታቱ ከምዘይፈልጥ'ውን ገሊጹ። እቲ መደብር ቴሌቪዥን፡ ሎሚ ንጉሆ ምስ ቅትለት ውሩይ ሙዚቀኛ ሃጫሉ ሁንዴሳ  ዝዛመዱ ትሕዝቶታት ከሕልፍ እዩ ውዒሉ። ነቲ ቅትለት ስዒቡ ንዝተልዓሉ ተቓውሞታት'ውን ይጽብጽብ ነይሩ። ድሕሪ ቅትለት ውሩይ ሙዚቀኛ ኦሮሞ ሃጫሉ ሁንዴሳ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ምቁራጽ ኣገልግሎት ኢንተርኔት ኣጋጢሙ ዝነበረ ኾይኑ፡ ኣብ ገለ ከባብታት ኦሮሚያ ድማ ድሮ ዕግርግርን ወጥርን ነጊሱ'ሎ። ኣብ ከተማ ጭሮ፡ ኣብ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ዝነበሩ ብውሕዱ ክልተ ሰባት ከምዝተቐተሉ ተገሊጹ። ኣብ ከተማ ኣዳማ ድማ፡ ዕግርግር ከምዝተልዓለ ቢቢሲ ኣረጋጊጹ። ኣብ'ታ ከተማ ገለ ህንጻታት መንግስታዊ ቤት ዕዮታት ከምዝተባርዑ፡ መሰኻኽር ዓይኒ ንቢቢሲ ተዛሪቦም። ብተመሳሳሊ፡ ኣብ ኣዳማ፡ ንተቓውሞ ናብ መደብር ቴሌቪዥን ኦቢኤን ዝኸዱ ዝነበሩ ሰልፈኛታት ፖሊስ ጥይት ብምትኳስ በቲንዎም። ኣብ መንጎ'ዚ፡ ሓደ ሰብ ከምዝቖሰለ ቢቢሲ ዘዘራረቦም ነበርቲ ገሊጾም። ትውልዲ ከባቢ ናይ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ኣብ ዝኾነት ጅማ'ውን ናይ ተቓውሞ ሰልፍታት ተኻይዱ። ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ፡ ሎሚ ንጉሆ ኣብትርቲ ዝሓዙ ብዙሓት መናእሰይ፡ ንሬሳ እቲ ውሩይ ድምጻዊ ዓጂቦም ኣብ ዝኸድሉ እዋን፡ ቁጠዐኦም ይገልጹ ነይሮም።


"ዝኾነ ሰብ ይቕረታ ናይ ምባል መሰል የብሉን"፡ ሕጽይቲ ጀማል ካሾጊ

ሕጽይቲ ብዘስካሕክሕ መገዲ ዝተቐትለ ስዑድ ዓረባዊ ጋዜጠኛ ጀማል ካሾጊ፡ ዝኾነ ሰብ ንቐተልቱ ይቕረ ናይ ምባል መሰል የብሉን ክትብል፡ ወዱ ንዝሃቦ ርኢይቶ ተቓዊማ። ወዱ፡ ንቐተልቲ ኣቡኡ ይቅረታ ከም ዝገበረ ተዛሪቡ ነይሩ። ጋዜጠኛ ጀማል ካሾጊ ፍሉጥ ነቓፊ ንግስነት ስዑዲ ዓረብ ዝነበረ ኮይኑ፡ ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ 2018 ኣብ ከተማ እስታንቡል ናብ ዝርከብ ኢምባሲ ስዑዲ-ዓረብ ክኣቱ ንመጠረሻ ግዜ ተራእዩ። ብድሕሪኡ ግን ካብቲ ህንጻ ክወጽእ ከም ዘይተራእየን ብኡ ኣቢሉ ሃለዋቱ ከም ዝጠፍአን ይግለጽ። መንግስቲ ንግስነት ስዑዲ-ዓረብ ግን ኣብቲ ጉዳይ ኢድ ከም ዘይብሉ ከም ዝገልጽን፡ ብዘይ ኣፍልጦ እቲ መንግስቲ ብካልኦት ኣካላት ስተወስደ ስጉምቲ ምዃኑ እዩ ዝገልጽ። እቲ ንሳቶም ዘቕርቡዎ መርትዖ ግን፡ ብውድብ ሕቡራት ሃገራት፣ ዓለምለኻዊ ትካላት ስለላን ካልኦትን ተኣማንነት ኣይረኸበን። ካሾጊ፡ ቅድሚ ምሟቱ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ኮይኑ ንዋሽንግተን ፖስት ይጽሕፍ ነይሩ። ንኩነታት ኣማውትኡ ዝምልከት ዝዋቓዕ ሓበሬታታት ይወጽእ'ኳ እንተነበረ፡ ጸኒሖም ግን ሰበ ስልጣን ስዑዲ፡ ሒዞም ናብ ሃገሩ ከምጽእዎ ብዝተልኣኸ ጉጅለ እዩ ተቐቲሉ ዝብል መግለጺ ኣውጺኦም። ኣብ ሪያድ ድሕሪ ዝተኻየደ ሕቡእ ምጽራይ ቤት ፍርዲ እታ ሃገር ድማ፡ ኣብዚ ተሳቲፎም ዝተበሎም ሓሙሽተ ሽሞም ዘይተጠቕሰ ጥርጡራት ብታሕሳስ 2019 ብሞት ፈሪዱ። ፍልይቲ ራፖርተር ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣግነስ ኮላማርድ፡ ነዚ ኣብ ስዑዲ ዝተኻየደ ፍርዲ "ተጻራሪ ፍርዲ" ክትብሎ እንከላ፡ ዘይሻራዊ ምጽራይ ክካየድ ትጠልብ። ሕጽይቲ ጋዜጠኛ ጀማል ካሾጊ ሃቲስ ሴንጊዝ፤  "ጀማል ካሾጊ ካብ ኩላትና ንላዕሊ ዝነኣድን ዝፍቶን ኣርማ ዓለም እዩ ነይሩ" ክትብል ኣብ ትዊተር ጽሒፋ። ሴንጊዝ ወሲኻ፡ "ጀማል ስነ ስርዓት መርዓና ንምፍጻም ዘድልዩ መረዳእታታት ከምጽእ ኣብ ዝኸደሉ እዋን ኣብ ውሽጢ ናይ ሃገሩ ቖንስላ እዩ ተቐቲሉ። ቐተልቱ'ውን ንዕኡ ንምጥፋእን ዝኾነ ዓይነት መረዳእታ ንምሕባእን እኹል ምድላው ገይሮም ካብ ስዑዲ ዝመጽኡ'ዮም" ኢላ። ስለ ዝኾነ ድማ፡ ነዚ ዘስካሕግሕ መቕተልቲ ዝፈጸሙ ሰባት ዝኾነ ሰብ ይቕረ ክገብረሎም መሰል የብሉን ኢላ። ፍትሒ ክሳብ ዝርከብ፡ ንሳን ካልኦትን ትም ከም ዘይብሉ ገሊጻ። ስድራ ካሾጊ እንታይ ኢሎም ነይሮም? እቲ መግለጺ ወዱ ንጀማል ካሾጊ ሳላሕ ኣብ ትዊተር ዝጠቅዖ ኾይኑ፡ ንሱ'ውን ጋዜጠኛ እዩ። "ኣብዚ ቅዱስ ወርሒ፡ ሓደ ሰብ ይቕረ ኢሉ ዕርቂ እንተኣውሪዱ ዓስቡ ካብ ኣላህ ይረክብ እዩ ዝብል። ስለ ዝኾነ ድማ ደቁ ንሰማእት ጀማል ሃሾጊ፡ ኣቦና ንዝቐተሉዎ ኩሎም ይቕረ ኢልናዮም ኣለና። ጻማና ድማ ካብ ፈጣሪ ንጽበ" ኢሉ። ሳላሕ፡ ኣብ ጅዳ እዩ ዝነብር። ብመሰረት ሕጊ እስላም፡ ሓደ ስድራ ይቕረ እንተይሉ ተፈሪዱ ዝነበረ ናይ ሞት ፍርዲ ክቕየር ይኽእል እዩ። እንተኾነ፡ እዚ ኣሰራርሓ ኣብ ጉዳይ ቐተልቲ ጀማል ካሾጊ ክትግበር ድዩ ዝብል ግልጺ ኣይኮነን። ሳላሕ ቅድም ኢሉ'ውን መንግስቲ እታ ሃገር ዘካይዶ ዘሎ ምጽራይ ከም ዝድግፍ ብምግላጽ፡ ሞት ኣቡኡ ስዒቡ "ጸላእትን ተቓወምትን" ስዑዲ ዓረብ ዝኾኑ ሞት ኣቡኡ ምኽንያት ገይሮም መሪሕነት እታ ሃገር ከግድዑ ፈቲኖም ንዝበሎም ነቒፉ ነይሩ። ዝሓለፈ ዓመት፡ ደቁ ንጀማል ካሾጊ ካሕሳ ሞት ኣቡኦም መንበሪ ገዛውትን ወርሓዊ ድጎማ ገንዘብን ረኺቦም ክብል ዋሽንግተን ፖስት ጸብጺቡ ነይሩ። ጀማል ጋሾጊ፡ ካብ 2017 ጀሚሩ ብስደት ኣብ ኣሜሪካ እዩ ዝነብር ነይሩ። ብኽልተ ጥቅምቲ 2018 ግን ንመርዓ ዘድልዩዎ ሰነዳት ንምርካብ ኣብ ኢስታንቡል ናብ ዝርከብ ቆንስል ስዑዲ ከይዱ ። ሕጽይቱ ኣብ ደገ ኮይና እናተጸበየቶ እንከላ፡ ወዲ 59 ዓመት ካሾጊ ኣብ ውሽጢ ተቐቲሉ፡ ኣካላቱ ተቖራሪጹ፡ ክሳብ ሕጂ ድማ ኣካላቱ ኣይተረኸበን።


ድሕሪ 43 ዓመታት ስልጣን ምጽጋብ ዝሰኣነ መላኺ፡ ሕጂ'ውን ‘ተዓዊቱ’

ኣብ ዓለም፡ እቲ ንነዊሕ ዓመታት ስልጣን ዝበሓተ ፕረዚደንት ኢኳቶርያል ጊኒ፡ ሕጂ’ውን ኣብ መረጻ ተዓዊቱ፡ ምልካዊ ስርዓቱ ምምራሕ ክቕጽል ምዃኑ ብወግዒ ተገሊጹ። እቲ 80 ዓመት ዝዕድመኡ ቴዎዶሮ ኦብያንግ ንጉማ ምባሶጎ፡ ዳርጋ 95% ድምጺ ከምዝረኸበ፡ ሰበስልጣን እታ ሃገር ድሕሪ ሽዱሽተ መዓልታት ድሕሪ መስርሕ ምሃብ ድምጺ ኣፍሊጦም። ምክትል ፕረዚደንት ‘ታ ሃገር ዝዀነ ወዱ ነቲ ፕረዚደንት፡ ቴዎዶሮ ንጉማ ኦብያንግ ማንጉ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ "እቲ ውጽኢት ኣካይዳና ቅኑዕ ከምዘሎ መመሊሱ ዘረጋግጽ እዩ” ኢሉ። "ዓቢ ውድብ ኴንና ክንቅጽል ድማ ኢና፡" ይውስኽ። ኣብቲ መረጻ፡ ገለ ሕጹያት ተወዳደርቲ ተቓወምቲ ውድባት ተሳቲፎም’ኳ እንተነበሩ፡ ዋላ ሓደ ካብኣቶም ግን ክዕወት ትጽቢት ዝገበረ ኣይነበረን። ፕረዚደንት ኦብያንግ፡ ኣብታ ብነዳዲ ሃብታም ዝዀነት ሃገር ማእከላይ ኣፍሪቃ፡ ኣባላት ስድራኡ ንቐንዲ መንግስታዊ ጽፍሕታት ከምዝሕዝዎ ብምግባር፡ ስልጣኑ ን 43 ዓመታት ኣጽኒዑ ዝሓዘ መላኺ እዩ። ንሱ፡ ኣብ 1979 ድሕሪ ዝተኻየደ ወተሃደራዊ ዕልዋ ስልጣን ዝሓዘ ኰይኑ፡ ኣንጻሩ ንዝተኻየዱ ሓያለ ፈተነታት ዕልዋ መንግስቲ ኣፍሺሉ እዩ። እቲ ፕረዚደንት፡ ካብቲ ቅድሚኡ ዝነበረን ሓውኣቦኡ ፍራንሲስኮ ማስያስ ንጉማ ስልጣን ድሕሪ ምምንዝዑ፡ ገለ ጽገናታት’ኳ እንተገበረ፡ ነቲ ዝነበረ ሃገር ናይ ምቝጽጻር ኣገባብ ግን ዓቂቡ ቀጺልዎ፣ ነታ ሃገር ፍጹም ኣብ ትሕቲ ምቍጽጻሩ ኣእትይዋ እዩ። ኣብታ ሃገር ብሰንኪ ዘሎ ስእነት ነጻ ፕረስ፡ ከምኡ’ውን ኵሉ ኣገባባት መራኸቢ ብዙሃን ብቐጥታ ብመንግስቲ ወይ ብመሻርኽቱ ዝዀና ትካላት ስለዝውነን፡ ፖለቲካዊ ተቓውሞ ኣይጽወርን እዩ። ኣቐዲሙ፡ ክቐርበሉ ንዝጸንሐ ክሲታት ግህሰት ሰብኣዊ መሰላትን ምትላል መረጻን ዝነጸገ ፕረዚደንት ኦብያንግ፡ እዚ ንሻድሻይ ግዜኡ ዘካየዶ መረጻ ነቲ ኣብ ዓለም ዘለዎ ገጽ ንምጽራይ ክጥቀመሉ ከም ዝዓለመ ይንገር። መንግስቲ ኦብያንግ፡ ኣብ ዝሓለፈ መስከረም መቕጻዕቲ/ፍርዲ ሞት ብምስራዙ፡ ብውድብ ሕቡራት ሃገራት ናእዳ ረኺቡ እዩ። ኢኳቶርያል ጊኒ መረጻ ብምትላል ፍሉጥ ታሪኽ ዘለዋ ሃገር እያ። እታ ሃገር፡ ኣብ 1968 ካብ ስጳኛ ናጽነታ ድሕሪ ምርካባ፡ ‘ሪፓብሊክ ኢኳቶርያል ጊኒ’ ተባሂላ፡ ፍራንሲስኮ ማስያስ ንጉማ ኸኣ ፕረዚደንታ ኰይኑ። እታ ድሕሪ ናጽነታ ክልተ መራሕቲ ጥራይ ዝረኣየት ሃገር፡ ክልቲኦም መራሕታ - ፍራንሲስኮ ማስያስ ንጉማን ቴዎዶሮ ኦብያንግ ንጉማን - ካብቶም ዝኸፍኡ ገሃስቲ መሰላት ኣፍሪቃ ተባሂሎም ብተጣበቕቲ ይኽሰሱ።


ኢሎን መስክ፡ ንኣባላት ቦርድ ዳይረክተራት ትዊተር ኣባሪሩ

ኢሎን መስክ ንዅሎም ኣባላት ቦርድ ዳይረክተራት ትዊተር ካብ ስራሕ ብምስጓግ ነቲ ብ44 ቢልዮን ዶላር ዝዓደጐ ትዊተር ንምቍጽጻርን ንምቕያርን ዘለዎ መደብ ኣርእዩ። ካብ ዓለም ዝሃብተመ ኢሎን መስክ፡ ንትዊተር ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ካብ ዝዕድጐ ኣብቲ ግዙፍ ማሕበራዊ ሚድያ ምስጓግ ላዕለዎት ሓለፍቲ ትዊተር ዝርከብዎ ብዙሓት ለውጥታት’ዩ ገይሩ ዘሎ። ኢሎን ብተወሳኺ ዘተኣታተዎ ነገር፡ ምጕዳል ሰራሕተኛታትን፡ ንሕሳባት ትዊተር ቅኑዕ ድዩ ስኑዕ ንምልላይ ዘኽእል ኣገባብን’ዩ። ዋሽንግተን ፖስት ኣብ ዘቕረቦ ጸብጻብ፡ ካብ ሰራሕተኛታት ትዊተር 25 ሚእታዊት ንምጕዳል ይዝተየሉ ከምዘሎ ምንጭታቱ ብምጥቃስ ኣቃሊሑ። ቢቢሲ ብዛዕባ'ዚ ምጕዳል ሰራሕተኛታትኣመልኪቱ ንትዊተር’ኳ እንተተወከሰ፡ መልሲ ክረክብ ግን ኣይክኣለን። ሓደ ካብ መስረትቲ ትዊተር ዝዀነ ጃክ ዶርሰይ፡ ኣብዚ ኢሎን መስክ ዝዓደጐ ትዊተር ናይ 978 ሚልዮን ዶላር ዝትመን ብርኪ ከምዘለዎ ክጸንሕ ምስ ኢሎን መስክ ከምዝተሰማምዐ’ውን ይግለጽ ኣሎ። ጃክ ዶርሰይ ኣብ ዝሓለፈ ግንቦት ካብ ኣባልነት ቦርድ ዳይረክተራት ትዊተር ብገዛእ ፍቓዱ ከምዝተኣለየ ዝዝከር ኰይኑ፡ ኢሎን መስክ ንትዊተር ምዕዳጕ ኣዝዩ ቅኑዕ ስጕምቲ ምዃኑ’ዩ ዝገልጽ። ኣብ ትዊተር ኣብ ጐድኒ እቲ ስም ብሰማያዊ ሕብሪ ምልክት ዝግበረሎም ሰባት፡ እቲ ሕሳብ ብሓቒ ናቶም ከምዝዀነ ዘመልክት ኰይኑ፡ ትዊተር ነቶም ብሰማያዊ ‘ቲክ’ ዘለዎም ሰባት ወርሓዊ  20 ዶላር ከኸፍሎም ከምዝኽእል’ዩ ግምታት ዘሎ። ወናኒ ትካል መካይን ኤለክትሪክ ተስላ ዝዀነ ኢሎን መስክ፡ ንትዊተር ድሕሪ ምዕዳጉ፡ ላዕለዋይ ዳይረክተር ትዊተር ምዃኑ ዝሕብር ኣብ ሕሳብ ትዊተሩ ለጢፉ ኣሎ። ካብቶም ካብ ስራሕ ኣባልነት ቦርድ ዳይረክተራት ትዊተር ዝተሰጐጉ ትሽዓተ ኣባላት፡ ብረይት ተይሎርን ፓራግ ኣግራዋልን ይርከብዎም።


ናፅነት ፕረስ፡ ጋዜጠኛ ተመስገን ደሳለኝ ኣብ ቀይዲ ከምዝኣተወ ተገሊፁ

ማኔጂንግ ዳይሬክተር መፅሔት 'ፍትህ' ጋዜጠኛ ተመስገን ደሳለኝ ኣብ ቀይዲ ከምዝኣተወ መሳርሕቱ ንቢቢሲ ኣረጋጊፆም። ተመስገን ሎሚ ሓሙስ [26/05/2022] ቅድሚ ቀትሪ ካብ ናይ ስራሕ ቦትኡ ከምዝተወሰደ'ውን እቶም ኣስማቶም ክግለፅ ዘይደለዩ መሳርሕቱ ሓቢሮም። እቶም ኣብ ቀይዲ ዘውዓልዎ ድማ ወተሃደራዊ ልብሲ ዘይገበሩ ዕጡቓት ከምዝኾኑ ኣረዲኦም። ቅድሚ መዓልታት "ተመስገን ተኣሲሩ" ዝብል ሓበሬታ ወጺኡ ብምንባሩ ቢቢሲ ነዚ ከፃርይ ናብቲ ጋዜጠኛ ደዊሉ ሓቲትዎ ነይሩ። ተመስገን ሽዑ ኣብ ዝሃቦ መልሲ፡ ኣብ ቀይዲ ክውዕል ምዃኑ ሓበሬታ ከምዘለዎ'ዩ ገሊፁ። "ክሳብ ሎሚ ሓበሬታ ብምሃብ ዝተሓባበሩኒ ዝነበሩ ኣባላት መሪሕነት ድሕንነት ሃገር ዝነበሩ ምንጪታተይ ኣብ ቀይዲ ክኣትው ከምዝኽእል ነጊሮምኒ'ዮም" ክብል ተዛሪቡ። ናብ ማእሰርቲ ከቃልዖ ዝኽእል ምኽንያት ክገልፅ ከሎ ድማ " መንግስቲ መሊኡ ናብ ውልቀ-መላኽነት ይቕየር ስለዘሎ ንተግባራቱ ከቃልዑ ዝኽእሉ ሚድያታት ናብ ምዕፋን ኣትዩ'ሎ" ክብል ኣረዲኡ። ንማእሰርቲ እቲ ጋዜጠኛ ብዝምልከት ካብ ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ ኮነ ፌደራል ፖሊስ ዛጊድ ዝሃብዎ መብርሂ የለን። ቢቢሲ ነዚ ጉዳይ ኣመልኪቱ ናብ ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ ሕቶ ንምቕራብ ዝገበሮ ፈተነ ኣይሰመረን። ተወከልቲ ኣብያተ ፅሕፈት ፖሊስ ፌደራልን ፖሊስ ኣዲስ ኣበባን ብሓሙስ 18 ግንቦት 2014 [ኣቆፃፅራ ግእዝ] ንመራኸቢ ብዙሃን ኣብ ዝሃብዎ መግለፂ፡ ኣብታ ከተማ ኣብ ዝሓለፉ ሰሙናት ልዕሊ 340 ሰባት ኣብ ቀይዲ ከምዝወዓሉ ሓቢሮም'ዮም። እቶም ሰባት ኣብ ቀይዲ ዝኣተዉሉ ምኽንያት ድማ ብግብረ-ራዕዲን ካልኦት ገበናትን ስለዝተጠርጠሩ ከምዝኾነ ጠቒሶም። ጋዜጠኛ ተመስገን ወናንን ዋና ኣሰናዳእን ጋዜጣን መፅሔትን ኮይኑ ኣብ ዝሰርሐሎም እዋናት ንመንግስቲ ዝነቕፉ ጽሑፋት ብምድላው ይፍለጥ። ብተደጋጋሚ ከኣ ናይ ሕትመት ውጽኢታቱ ክእገዱ ካብ ምግባር ሓሊፉ ንማእሰርቲ ከምዝተቓልዐ ይዝከር። ኣብዚ ቕነ ብዘይካ ተመስገን ብውሕድ 11 ጋዜጠኛታትን ሰራሕተኛታት ትካላት ሚድያን ኣብ ኣዲስ ኣበባን ክልል ኣምሓራ ከምዝተኣሰሩ ዝሕብሩ ፀብጻባት ይወጽኡ ኣለዉ። ሓሙሽተ ጋዜጠኛታት ናይቲ 'ኣሻራ' ብዝብል ዝፍለጥ ብዩቱዩብ ዝፍኖ ሚድያ፤ 4 ካብ ቻነል ንስር ኢንተርናሽናል ብሮድካስቲን፣ መስራቲትን ዋና ኣሰናዳኢትን ናይቲ 'ኢትዮ ንቃት' ዝተብሃለ ሚድያ መስከረም ኣበራ ከምኡ ድማ መስራትን ወናንን ገበያኑ ሚድያ ጋዜጠኛ ሰሎሞን ሹምዩ ካብ ሞንጎ እቶም ዝተኣሰሩ ይርከብዎም። ኣሜሪካ በቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝርከብ ኤምባሲኣ ኣቢላ ኣብ ዘውጽኣቶ ሓጺር መግለፂ፡ ማእሰርቲ ጋዜጠኛታትን ማሕበራዊ ነጠፍትን ከምዘሻቐላ ሓቢራ'ላ። 'ሲፒጄ'ን 'ኣርኤስኤፍ'ን ዝተብሃሉ ዓለምለኻውያን ተጣበቕቲ መሰላት ጋዜጠኛታት ኣብ ዘውፅእዎም መግለፂታት፡ እዞም ዝተኣሰሩ ጋዜጠኛታት ብቕልጡፍ ክፍትሑ ናብ መንግስቲ ኢትዮጵያ ፃውዒት ኣቕሪቦም ኣለዉ።


ውሩይ ፓኪስታናዊ ጋዜጠኛ ኣብ ኬንያ ተቐቲሉ

ውሩይ ፓኪስታናዊ ጋዜጠኛ ኣርሻድ ሸሪፍ፡ ብሰንበት ኣብ ኬንያ ብፖሊስ ብዝተተኮሰ ጥይት ድሕሪ ምቕታሉ፡ ነቲ ጉዳይ ንምጽራይ ምርመራ ተጀሚሩ። ብመሰረት ካብ ፖሊስ ዝተረኽበ ሓበሬታ፡ ብመኪና ይጓዓዝ ኣብ ዝነበረሉ እዋን ደው ክብል ብዘይምኽኣሉ፡ “ንሞት ብዘብፅሕ ኵነታት ተጐዲኡ” ከም ዝነበረ ተፈሊጡ። ጋዜጠኛ ሸሪፍ፡ ነቓፊ ሰራዊት ፓኪስታንን ደጋፊ እቲ ካብ ስልጣን ዝተዓለወ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢምራን ክሃን'ዩ ነይሩ። ወዲ 49 ዓመት ጋዜጠኛ ኣርሻድ፡ ዝሓለፈ ነሓሰ እዩ፡ "ይጋፋዕ ኣለኹ" ብዝብል ሃገሩ ሓዲጕ ዝወጽአ። ናብ ኬንያ ቅድሚ ምምፅኡ ድማ፡ ኣብ ብሪጣንያን ዱባይን ዝነበረ ኰይኑ፡ ኣብታ ምብራቕ ኣፍሪቃዊት ሃገር ኬንያ እንታይ ይሰርሕ ከም ዝነበረ ግን ብንፁር ዝተፈለጠ ነገር የለን። ምስዚ ቕትለት ተኣሳሲሩ፡ ትማሊ ሰኑይ ጋዜጠኛታት ኣብ ፓኪስታን ከተማ ካራቺ ሰልፊ ተቓውሞ ኣካይዶም። ዘይሻራዊ በዓልመዚ ተቘጻጻሪ ፖሊስ ኬንያ (Ipoa)፡ ናብቲ ብሰንበት ምሸት ተዅሲ ዝተፈጸመሉ ኣብ ጥቓ ርእሰ ከተማ ናይሮቢ ዝርከብ ካጅያዶ ዝተበሃለ ዞባ፡ ጕጅለ ቅልጡፍ ግብረመልሲ ከምዝለኣኸ ገሊጹ። ሓለቓ እቲ ዘይሻራዊ በዓልመዚ ተቘጻጻሪ ፖሊስ ኣን ማኮሪ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃበቶ ሓበሬታ፡ እዚ ጕጅለ “ንቕትለት እቲ ፓኪስታናዊ ጋዜጠኛ” ከም ዝምርምር ተዛሪባ። ፖሊስ ኬንያ፡ "በቲ ክስተት” ከም ዝሓዘነ ገሊፁ። መኮንናት መገዲ ዓጽዮም ዝተሰረቐት መኪና ይደልዩ ከምዝነበሩ ዝሓበረ እቲ መግለጺ፡ መኪና መዋቲ ናብቲ ብፖሊስ ዝተሓጽረ መገዲ መጺኣ። ኣብ ከምዚ ኣጋጣሚ’ዩ ተዅሲ ተኸፊቱ” ይብል ። ቀዳማይ ሚኒስተር ፓኪስታን ሻህባዝ ሸሪፍ፡ በቲ ዘሰንብድ ዜና ሞት ጋዜጠኛ ኣርሻድ ሸሪፍ ከምዝሓዘነ ብመገዲ ትዊተር ገሊጹ። ቀዳማይ ሚኒስተር ሻህባዝ፡ ንፕረዚደንት ኬንያ ዊልያም ሩቶ፡ “ፍትሓውን ግሉጽን ምርመራ ንኽካየድ” ከምዝሓተተ ዝሓበረ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር፡ ሬሳ እቲ ጋዜጠኛ  ብቕልጡፍ ናብ ሃገሩ ፓኪስታን ንኽምለስን ዘድሊ ሓገዝ  ንምግባርን ቃል ኣትዩለይ’ዩ” ኢሉ። ሚኒስተር ሓበሬታ ፓኪስታን ማርያም ኣውራንግዘብ፡ ሰባት ኣብ ጉዳይ ሞት እቲ ጋዜጠኛ ግምት ካብ ምሃብ ክቝጠቡ ኣጠንቂቓ። በዓልቲ ቤት ጋዜጠኛ ኣርሻድ ሸሪፍ ጃቬርያ ሲዲክ፡ “መሓዛይ፡ በዓል ቤተይን ዝፈትዎ ጋዜጠኛን እየ ስኢነ” ክትብል ብመገዲ ትዊተር ሓቢራ። ቀዳማይ ሚኒስተር ፓኪስታን ነበር ኢምራን ክሃን ብወገኑ፡ “ሓቀኛን ፍትሓዊ ምርመራ” ክካየድ ብምጽዋዕ፡ “ሓቂ ስለዝተዛረበ ኣብ  መወዳእታ እዚ ዋጋ ከፊሉ” ክብል ገሊጹ። ክሃን፡ ናይ መተኣማመኒ ድምጺ ድሕሪ ምስኣኑ፡ ኣብቲ ዝሓለፈ ሚያዝያ እዩ ካብ ስልጣኑ ተኣልዩ። ንዕኡ ዝድግፍ ዝነበረ ጋዜጠኛ ኣሽራድ ድማ፡ ኤጀንሲ ምርመራ ፌደራል ከጋፍዖ ምስ ጀመረ ኣማሪሩ ነታ ሃገር ራሕሪሑ ከም ዝወጽአ ይፍለጥ።


ኤርትራ፡ እቶም ንልዕሊ 21 ዓመታት ዝተሰወሩ ኣባላት ጉጅለ-15 መን'ዮም?

ብ18 መስከረም 2001፡ ላዕለዎት ሓለፍቲ ኤርትራ ዝነበሩ ፖለቲከኛታት፡ ሃገራዊ ባይቶ ኣብ ዝተመደበሉ እዋን ክእከብን ቅዋም ክትግበር፡ ንፕረዚደንት ኤርትራ ኣቶ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ድሕሪ ምሕታቶም ኣብ ቀይዲ ካብ ዝኣትው 21 ዓመት ኰይኑ'ሎ። ዝበዝሑ ካብቶም ብጉጅለ-15 ዝፍለጡ ላዕለዎት ሓለፍቲ ነበር፡ ኣብ እዋን ሰውራ ኤርትራ ኣባላት ማእከላይ ሽማግለን ኣባላት ፖለቲካዊ ቤት ጽሕፈትን ህዝባዊ ግንባር ዝነበሩ'ዮም። ካብቶም ሕቶ ዘቕረቡ፡ ኣባላት 'ጉጅለ 15' እቶም ዓሰርተ ሓደ፡ 18 መስከረም 2001 ኣብ ቀይዲ ክኣትዉ እንከለዉ፡ ካልኦት 4 ኣባላት እቲ ጕጅለ ግን ናብ ስደት ከምርሑ ዝተገደዱ እዮም። ሓደ ካብኦም፡ ኣምባሳደር ኣድሓኖም ገብረማርያም ግን ኣብ ለካቲት 2021 ብሞት ተፈልዩ። እቶም ኣብ ስደት ብሂወት ዝርከቡ ሰለስተ ድማ፡ ሚኒስተር ምክልኻልን ኣመሓዳሪ ዞባ ደቡብን ዝነበረ ኣቶ መስፍን ሓጎስ፡ ኣመሓዳሪ ከተማ ደቀምሓረ ዝነበረን ገዲም ተጋዳላይ ሰውራ ኤርትራን ኣቶ መሓመድ ቡርሃን ብላታን፡ ከምኡ'ውን ኣብቲ እዋን ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ሕቡራት ሃገራት ዝነበረን ንነዊሕ እዋን ላዕለዋይ በዓል ስልጣን ሕቡራት ሃገራት ኰይኑ ዘገልገለን ኣቶ ሃይለ መንቀርዮስን እዮም። ንምዃኑ፡ እቶም ክሳብ ሎሚ ኣብ ቀይዲ ዝርከቡ 11 ላዕለዎት ሓለፍትን ኣዘዝቲ ሰራዊትን ነበር በዓል መን እዮም? 1. ማሕሙድ ኣሕመድ ሸሪፎ፡ ኣባል ማእከላይ ሽማግለን ፖለቲካዊ ቤትጽሕፈትን ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ዝነበረ እዩ። ድሕሪ ናጽነት፡ ኣባል ማእከላይ ባይቶ ህዝባዊ ግንባር ንዲሞክራስን ፍትሕን፡ ኣባል ሃገራዊ ባይቶ ኤርትራን ዝነበረ ኰይኑ፡ ሚኒስተር ወጻኢ ጉዳይን ሚኒስተር ዞባዊ ምምሓዳርን ኰይኑ እውን ዝሰርሐ እዩ። 2. ሃይለ ወልደትንሳኤ (ድሩዕ)፡ ኣባል ማእከላይ ሽማግለን ፖለቲካዊ ቤትጽሕፈትን ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ነይሩ። ድሕሪ ናጽነት፡ ኣባል ማእከላይ ባይቶ ህዝባዊ ግንባር ንዲሞክራስን ፍትሕን፡ ኣባል ሃገራዊ ባይቶ ኤርትራ ከምኡ'ውን ኣባል ካቢነ መንግስቲ ኤርትራ ዝነበረ እዩ። ብደረጃ ሚኒስተርነት ከኣ፡ ሚኒስተር ፋይናንስ፡ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ከምኡ'ውን ሚኒስተር ንግድን ኢንዱስትሪን ኰይኑ ሰሪሑ። 3. ጴጥሮስ ሰሎሞን፡ ኣባል ማእከላይ ሽማግለን ፖለቲካዊ ቤትጽሕፈትን ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ነይሩ። ድሕሪ ናጽነት፡ ኣባል ማእከላይ ባይቶ ህዝባዊ ግንባር ንዲሞክራስን ፍትሕን፡ ኣባል ሃገራዊ ባይቶ ኤርትራን ኣባል ካቢነ መንግስቲ ኤርትራን ኮይኑ ኣገልጊሉ። ብደረጃ ሚኒስተርነት ከኣ ሚኒስተር ምክልኻል፡ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ከምኡ'ውን ሚኒስተር ሃብቲ ዓሳ ኮይኑ ሰሪሑ። 4. ሜጀር ጀነራል ብርሃነ ገብረእግዚኣብሄር፡ ኣባል ማእከላይ ሽማግለን ፖለቲካዊ ቤትጽሕፈትን ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ዝነበረ እዩ። ድሕሪ ናጽነት፡ ኣባል ማእከላይ ባይቶ ህዝባዊ ግንባር ንዲሞክራስን ፍትሕን፡ ኣባል ሃገራዊ ባይቶ ኤርትራ፡ ኣዛዚ ሓይሊ ምድሪ ምክልኻል ኤርትራ፡ ከምኡ ድማ ሚኒስተር ንግድን ኢንዱስትርን ኰይኑ ዝሰርሐ እዩ። 5. ጀነራል ዑቕበ ኣብርሃ፡ ኣባል ማእከላይ ሽማግለን ፖለቲካዊ ቤትጽሕፈትን ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ነይሩ። ድሕሪ ናጽነት፡ ኣባል ማእከላይ ባይቶ ህዝባዊ ግንባር ንዲሞክራስን ፍትሕን፡ ኣባል ሃገራዊ ባይቶ ኤርትራ፡ ሚኒስተር ንግድን ኢንዱስትርን ከምኡ እውን ሓለቓ ስታፍ ሓይልታት ምክልካል ኤርትራ ዝነበረ እዩ። 6. በራኺ ገብረስላሰ፡ ኣባል ማእከላይ ሽማግለ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ዝነበረ እዩ። ድሕሪ ናጽነት፡ ኣባል ማእከላይ ባይቶ ህዝባዊ ግንባር ንዲሞክራስን ፍትሕን፡ ኣባል ሃገራዊ ባይቶ ኤርትራን፡ ሚኒስተር ትምህርቲ፡ ሚኒስተር ዜና ከምኡ'ውን ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ሃገረ ጀርመን ኰይኑ ሰሪሑ። 7. ብርጋዴር ጀነራል እስቲፋኖስ ስዩም፡ ኣባል ማእከላይ ሽማግለን ፖለቲካዊ ቤትጽሕፈትን ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ነይሩ። ድሕሪ ናጽነት ኣባል ማእከላይ ባይቶ ህዝባዊ ግንባር ንዲሞክራስን ፍትሕን፡ ኣባል ሃገራዊ ባይቶ ኤርትራን ዳይረክተር ጀነራል ኣታዊታት ውሽጢ ሃገር፡ ከምኡ'ውን ሓላፊ ስታፍ ፋይናንስ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ዝነበረ እዩ። 8. ጀርማኖ ናቲ፡ ካብ ካልኣይ ውድባዊ ጉባኤ ጀሚሩ ኣባል ማእከላይ ሽማግለን ፖለቲካዊ ቤትጽሕፈትን ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ፡ ኣባል ማእከላይ ባይቶ ህዝባዊ ግንባር ንዲሞክራስን ፍትሕን፡ ኣባል ሃገራዊ ባይቶ ኤርትራን ከምኡ ድማ ኣመሓዳሪ ዞባ ጋሽ ባርካ ዝነበረ እዩ። 9. ሳልሕ እድሪስ ኬክያ፡ ካብ ካልኣይ ውድባዊ ጉባኤ ጀሚሩ ኣባል ማእከላይ ሽማግለን ፖለቲካዊ ቤትጽሕፈት ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ዝነበረ እዩ። ኣብ 1994 ኣባል ፈጻሚት ሽማግለ ህዝባዊ ግንባር ንዲሞክራስን ፍትሕን ኰይኑ ዝተመረጸ፡ ኣባል ሃገራዊ ባይቶ ኤርትራ፡ ዳይረክተር ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ከም እውን ሚኒስተር መጓዓዝያን መራኸቢታትን ነይሩ። 10. ሓምድ ሕምድ፡ ካብ ካልኣይ ውድባዊ ጉባኤ ጀሚሩ፡ ኣባል ማእከላይ ሽማግለ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ዝነበረ እዩ። ኣብ 1994 ኣባል ፈጻሚት ሽማግለ ህዝባዊ ግንባር ንዲሞክራስን ፍትሕን ኰይኑ ዝተመረጸ፡ ኣባል ሃገራዊ ባይቶ ኤርትራ፡ ኣመሓዳሪ ኣውራጃ ሰንሒት፡ ኣምባሳደር ሃገረ ኤርትራ ኣብ ሱዳን፡ ከምኡ'ውን ኣብ ሚኒስተሪ ጉዳያት ወጻኢ፡ ዳይረክተር ጀነራል ጠረጴዛ ማእከላይ ምብራቕ ኰይኑ ሰሪሑ። 11. ኣስቴር ፍስሃጽዮን፡ ካብ 1994 ክሳብ 2001 ኣባል ማእከላይ ሽማግለ ህዝባዊ ግንባር ንዲሞክራስን ፍትሕን ከምኡ'ውን ኣባል ሃገራዊ ባይቶ ኤርትራ ነይራ። ከምኡ ድማ ኣብ ሚኒስtሪ ማሕበራዊ ጉዳያት፡ ዳይረክተር ጀነራል ኰይና ዘገልገለት እያ። ብተወሳኺ፡ ተደናገጽቲ እቲ ምንቅስቓስ ዝተበሃሉን፡ ጋዜጠኛታት ብሕትን፡ ካልኦት ላዕለዎትን ታሕተዎትን ካድራት ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ተኣሲሮምን ሃለዋቶም ዘይፍለጥ ከምዘለዉ ይግለጽ። ካብ መስከረም 2001 ጀሚሮም ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዝርከቡ፡ ጋዜጠኛታትን ላዕለዎት ሓለፍቲ መንግስትን ነበር ዝርከብዎም እሱራት፡ ካብታ ዝተኣሰሩላ ዕለት ጀሚሮም ምስ ዝኾነ ሰብ ከይራኸቡ ተገሊሎም ዝተኣሰሩ ኮይኖም ይቕጽሉ ኣለዉ። ዝዀነ ሰብ ክበጽሖም፡ ጠበቃ ክግበረሎም ምስ ማሕበር ቀይሕ መስቀልን ቤተሰቦምን ከይራኸቡ ተኸልኪሎም ኣለዉ። መንግስቲ ኤርትራ ንዅነታት እዞም እሱራት ከም ምስጢር ሒዙ፡ ንዝዀነ ኣካል ርእይቶ ካብ ምሃብ ተቘጢቡ ይርከብ። ነዞም እሱራት ብዘይካ እቶም ብቐረባ ዝሕልውዎም ዋርድያታት ዝዀነ ካልእ ሰብ ክርእዮም ይዅን ክበጽሖም ዝፍቀድ ኣይኮነን። ብሂወት ይሃልዉ ኣይሃልዉ እውን ካብ መንግስቲ ዝተወሃበ ወግዓዊ ሓበሬታ ክሳብ ሕጂ የለን። ዝበዝሑ ካብኣቶም ግን ኣብ ቀይዲ እንከለው ሞይቶም እዮም ተባሂሉ ይእመን። እዞም ኣብ መስከረም 2001 ዝተኣሰሩ ላዕለዎት ሓለፍቲ ነበር፡ ኣብ መጀመርታ ኣብ እምባትካላ ተኣሲሮም ድሕሪ ምጽናሕ ኣብ ሰነ 2003 ናብ ዒራዒሮ ዝበሃል ቦታ ከምዝተሰጋገሩ ይንገር። ሃገራዊ ባይቶ፡ ኣብ መወዳእታ ጥሪ 2002 ኣብ ዝገበሮ ኣኼባ፡ ንጕጅለ 15 'ከዳዓትን ፈላለይትን' ክብል ገሊጽዎም ነይሩ። እቲ ባይቶ ብተወሳኺ፡ 'ንፕረዚደንት ካብ ስልጣኑ ንምእላይ ፈቲኖም' ክብል ጠቒስዎም እዩ። ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ንህሉው ኵነታት እሱራት ካብ ምግላጽ ተቘጢቡ እዩ ዘሎ። ኣብ 2010፡ ብናይ ቀጠር ጋዜጠኛ ንዅነታት ጕጅለ 15 ተሓቲቱ ኣብ ዝመለሰሉ፡ "ብዛዕባ እዚ ዝፈልጦ ነገር የብለይን፡ እዚ ጉዳይ እንተተረሰዐ ይሓይሽ" ኢሉ መሊሱ ነይሩ። ፕረዚደንት ኢሰይያስ ኣፈወርቂ፡ ኣብ ግንቦት 2008 ምስ ኣልጀዚራ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መጠይቕ'ውን ብዛዕባ ምስዞም ላዕለዎት ሓለፍቲ ተኣሲሮም ዝርከቡ ጋዜጠኛታት ኣብ ዝተሓተተሉ "ዝተኣሰሩ ኣይነበሩን፡ ዝተኣሰሩ የለዉን፡ ዝንቡዕ ሓበሬታ ኢኻ ሒዝካ ዘለኻ" ክብል መሊሱ ነይሩ።


ጋዜጠኛ ተመስገን ብፖሊስ ከምዝተወቕዐ ተገሊፁ

ጋዜጠኛ ተመስገን ደሳለኝ ብፖሊስ መውቃውቲ ከምዝተፈጸሞ ጠበቕኡን ሓዉን ተዛሪቦም። ንእሽቶ ሓዉ፡ ታሪኩ ደሳለኝ ኣብ ልዕሊ ተመስገን ማህረምቲ ዝተፈጸመ ኣብቲ ተኣሲሩ ዝርከበሉ 'ሶስተኛ' ዝተብሃለ መደበ ፖሊስ፡ ብሓሙስ 25 ግንቦት 2014 (ኣቆፃፅራ ግእዝ) ከምዝኾነ ሓቢሩ። ታሪኩ ንጋዜጠኛ ተመስገን ክበጽሖ ናብቲ መደበር ፖሊስ ኣብ ዝኸደሉ እዋን፡ ኣብ ሞንጎኦም ርሕቐት ብምንባሩ ክሰማምዑ ስለዘይከኣሉ፡ ተመስገን ክጽጋዕ ኣብ ዝፈተነሉ እዋን ምስ ኣባላት ፖሊስ ዘይምርድዳእ ስለዝተፈጠረ ማህረምቲ ከምዝተፈጸሞ ኣረዲኡ። "ኣብ ሞንጎ እሱርን በጻሕን ዘሎ ርሕቐት ሰፊሕ'ዩ። ኣብ ተመሳሳሊ ጊዜ ልዕሊ 10 ሰብ እዩ ዝዛረብ። ዓውዓውታ ኣሎ። ቅድሚ ሎሚ ተኣሲሩ ኣብ ዝነበረሉ እዋን ኣብ እዝኑ መጉዳእቲ ኣጋጢምዎ እዩ። በዚ ኩነታት ክሰምዕ የጸግሞ እዩ" ዝብል ታሪኩ፡ ፅግዕ ኢሉ ክዘራረብ ሕቶ ምስኣቕረበ ማሕረምቲ ከምዝተፈጸሞ ገሊፁ። "ኣብ ቅድሚ ዓይንና ብእግሮምን ብጉስጢትን ወቒዖምዎ። ብድሕሪኡ ናብቲ ናይ እሱራት ክፍሊ ዘይኮነስ ናብ ካልእ ወሲዶምዎ። 'ክንሪኦ' ኢልና ምስሃወኽናዮም ድሕሪ 40 ደቓይቕ ኣውፂኦም ንኽልተ ደቓይቕ ክንሪኦም ጌሮም። ኣብ ትሕቲ ፀጋማይ ዓይኑ ሓቢጡ ነይሩ። ተኸዲንዎ ዝነበረ ክዳን እውን ተቐዲዱ። ክንገብሮ ንኽእል ዋላ ሓደ ነገር ኣይነበረን። ንጠበቕኡ ነጊርናዮ ወፂእና" ይብል ነቲ ኹነታት ከብርህ ከሎ። ጠበቓ ጋዜጠኛ ተመስገን ዝኾነ ኣይተ ሄኖክ ኣክሊሉ እቲ ጋዜጠኛ ብሓይልታት ፀጥታ መንግስቲ ማህረምቲ ከምዝተፈጸሞ ካብ ኣባላት ቤተሰቡ ከምዝሰምዐ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ንእሽቶ ሓዉ ክሓቶ ከይዱ ግን ክደማመፁ ስለዘይከኣሉ ክፅጋዕ ኣብ ዝፈተነሉ እዋን እቲ ዘይምርድዳእ ከምዝተፈጠረ ብምሕባር "ኣብ ሓለዋ ዝነበሩ ኣባላት ፀጥታ ንተመስገን ጎቲቶም ናብ ውሽጢ ብምእታው ወቒዖምዎ። ብድሕሪኡ ቤተሰቡ ክርእይዎ ከለዉ ክዳኑ ተቐዳዲዱን ጉድኣት በጺሕዎን ነይሩ" ኢሉ። "ተመስገን ብኣካላት ፀጥታ ማህረምቲ እንተተፈጸሞ'ኳ፡ ናብ ቤት ፍርዲ ኮነ ናብ ካልእ ዝምልከቶ ኣካል ጥርዓን ከቕርብ ስለዘይደለየ ናይ ቅረታ መመልከቲ ኣየእተናን ዘለና" ክብል እቲ ጠበቓ ሓቢሩ። ቅድሚ ሰሙን ኣብ ቀይዲ ዝኣተወ ጋዜጠኛ ተመስገን ደሳለኝ፡ "ናዕቢን ዕግርግርን ብምጉህሃር" ተጠርጢሩ 19 ግንቦት 2014 ኣቆፃፅራ ግእዝ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቡ ነይሩ። ፖሊስ ኣብቲ እዋን ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ ተመስገን እናተኸፈሎ ኣብ ዝተፈላለያ ሚድያታት ብምቕራብ "ናዕብን ዕግርግርን ብምጉህሃር" ከምዝተጠርጠረ ኣረዲኡ። ጠበቓ ሄኖክ ኣክሊሉ፡ ጋዜጠኛ ተመስገን ምስ ኣብቲ ቅነ ዝተኣሰረት መስከረም ኣበራ ዝተብሃለት መስራቲት ሓደ ናይ ዩ ቱዩብ ቻነል፡ ነቲ ጉዳዮም ዝቐረበሉ ቤት ፍርዲ ሓደ ሕቶ ከምዘቕረቡ ይገልፅ። እቲ ሕቶ ድማ "ክስና ክረኣይ ዘለዎ ብኣዋጅ መራኸቢ ብዙሃን እምበር ብሕጊ መቕፅዒ ገበን ክኸውን የብሉን" ዝብል ኮይኑ፡ ቤት ፍረዲ ግን ንቕርትኦም ኣይተቐበሎን። በዚ ምኽንያት ከኣ ትማሊ ይግባይ ሓቲቶም ኣለዉ። ማኔጂንግ ዳይሬክተር መፅሄት ፍትህ ጋዜጠኛ ተመስገን ብ19 ግንቦት 2014 ኣቆፃፅራ ግእዝ ካብ ዝሰርሓሉ ቦታ ብኣካላት ፀጥታ ናብ ኮሚሽን ፖሊስ ኣዲስ አበባ ከምዝተወሰደ ይዝከር። ኣብ ቀይዲ ድሕሪ ምእታዉ ድማ ኣብ ቤት ፅሕፈቱን መንበሪ ገዝኡን ፈተሻ ዝተኻየደ ኮይኑ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ እዋናት ዝተሓተመት መፅሄት ፍትህ፣ 'ሃርድ ዲስክታት' ን ካልኦት ሰነዳትን ከምዝተወሰዱ እቲ ጠበቓ ተዛሪቡ።


ሜዳሊያ ኖቤል ሩስያዊ ጋዜጠኛ ሙራቶቭ ብ103.5 ሚሊዮን ዶላር ተጫሪቱ

ሩስያዊ ዋና ኤዲተር ናይ ብሕቲ ኖቫያ ዝተሰመየት ጋዜጣ፡ እቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዝተዋህቦ ሜዳልያ ሽልማት ኖቤል ሰላም ብ103.5 ሚሊዮን ዶላር ኣጫሪቱዎ። ዲመትሪ ሙራቶቭ፡ ኩሉ እቲ ካብ መሸጣ እዚ ሜዳልያ ዝርከብ ገንዘብ ኣብ ዩክሬይን ብዝካየድ ዘሎ ኲናት ንዝተሰደዱ ከም ዝውዕል ሓቢሩ። ጋዜጣ ኖቫያ፡ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ወራር ምስ ፈጸመት ኣብ ወርሒ መጋቢት ስርሓ ጠጠው ኣቢላ’ያ። መንግስቲ፡ ዝዀነ ነቲ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክሬይን ዝወሰደቶ ስጉምቲ “ኲናት” ኢሉ ዝገለጾ ከቢድ መቕጻዕቲ ከም ዝወርዶ ድሕሪ ምግላጹ’ያ እታ ጋዜጣ ስርሓ ጠጠው ኣቢላ። ክረምሊን፡ እቲ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ዝተወስደ ስጉምቲ “ፍሉይ ወተሃደራዊ ስርሒት” ክትብል እያ ትገልጾ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሚያዚያ ሙራቶቭ፡ ኣብ ባቡር ተሳፊሩ እናኸደ እንከሎ ቀይሕ ዝተበጽበጸ ፈሳሲ ናብ ዝባኑ ተደፊኡዎ። እቲ መጥቃዕቲ ዝፈጸመ ውልቀሰብ “ሙራቶቭ፡ እዚ ምእንቲ ኣሕዋትና”ዩ’ ክብሎ ተሰሚዑ። እታ ባቡር ካብ ሞስኮ ናብ ሳማራ'ያ ትኸይድ ነይራ። ሙራቶቭ፡ ብ1993 [ኣቆጻጸዕራ ኤውሮጳ] ሕብረት ሶቭየት ድሕሪ ምፍራሱ ንጋዜጣ ኖቫያ ካብ ሞንጎ ዝመስረቱ ጋዜጠኛታት እዩ። ካብ 2000 ኣትሒዙ ድማ፡ ሽዱሽተ ጋዜጠኛታትን ተሓባበርትን እታ ጋዜጣ ምስ ስርሖም ብዝተሓሓዝ ተቐቲሎም። መሸጣ ሜዳሊያ ሙራቶቭ ኣብ ኒውዮርክ ዝካየድ ዘሎ ኰይኑ፡ ዩኒሴፍ ካብ ዩክረይን ንዝተመዛበሉ ህጻናት ንምሕጋዝ ዝገብሮ ሰብኣዊ ምላሽ ዝሕግዝ ከም ዝዀነ ተገሊጹ። ሙራቶቭ ብ2021፡ ኣብ ሩስያ ንናጽነት ሓሳብካ ምግላጽ ብምቅላስ ምስ ፍሊፒናዊት ኣመሪካዊት ማሪያ ሪሳ ጋዜጠኛ ብምዃን ሽልማት ኖቤል ሰላም ከም ዝወሰደ ይዝከር። ሪሳን ሙራቶቭን፡ መራሕቲ ሃገሮም ዘቘጥዑ መርመራዊ ጸብጻባት ብምሕታም ዝፍለጡ ጋዜጠኛታት ኰይኖም፡ ምልክት ቃልጺ ናጽነት ፕረስ ተገይሮም ይውሰዱ።


ትዊተር፡ ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታት ኣንቢርዎ ዝነበረ እገዳ ከልዕል ተገዲዱ

ኤሎን ማስክ፡ ኣብ ልዕሊ፡ እቲ ቢልዮነር ዝምልከት ዝተፈላለዩ ሓበሬታ ኣቃሊሖም ዝበሎም ሓያሎ ጋዜጠኛታት ኣንቢርዎ ዝነበረ እገዳ ክለዓል ወሲኑ። ነዚ ውሳነ እቲ ቢልዮነር ስዒቡ፡ ሕቡራት ሃገራትን ሕብረት ኤውሮጳን ነቲ ተግባር ብትሪ ምስ ኮነኑ እዩ፡ እቲ ውሳነ ክግልበጥ ምዃኑ ዘፍለጠ። ኣብ'ቲ ማሕበራዊ መራኸቢ፡ ጸብጻብ ዘቕረቡ ጋዜጠኛታት ዘ ኒውዮርክ ታይምስ፡ ሲኤንኤንን ዘ ዋሽንግተን ፖስትን ካብቲ መርበብ ሓበሬታ ተኣጊዶም። ካብ ዝተፈላለዩ ወገናት ውግዘትን ተቓውሞን ስዒቡ ግን፡ ኤሎን ማስክ ንተጠቀምቲ ትዊተር ነቲ ውሳነ ኣመልኪቶም ድምጾም ክህቡ ሓቲቱ። ካብዚ ብምብጋስ ካብቶም ድምጾም ዝሃቡ 3.6 ሚልዮን ሰባት 59 ሚእታዊት ነቲ ኣብ ትዊተር ዝነበረ እገዳ ኣብ ዝሓጸረ ግዜ ከወግዶ ሓቲቶምዎ። ነዚ ስዒቡ እዩ ኤሎን፡ እቶም ተዓጽዮም ዝነበሩ ኣካውንታት ክኽፈቱ ምዃኖም ዘፍለጠ። ሕቡራት ሃገራት ምስ ሕብረት ኣውሮጳ ብምጽንባር፡ ትዊተር ነቶም ጋዜጠኛታት ንምእጋድ ዝወሰዶ ውሳነ ምኹናኑ ዝዝከር እዩ። ሪፖርተራት ኒውዮርክ ታይምስ፡ ሲኤንኤንን ዋሽንግተን ፖስትን ካብቶም ኣካውንቶም ተዓጽዩም ዝነበሩ እዮም። ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ትዊተር ነጻነት መራኸቢ ብዙሃን "መጻወቲ ኣይኮነን" ክብል እንከሎ፡ ሕብረት ኣውሮጳ ድማ ንትዊተር ከምዝእግድ ኣፈራሪሑ'ሎ። ወሃቢ ቃል ትዊተር ንሓደ መርበብ ሓበሬታ ኣሜሪካ፡ እቲ እገዳ ምስቲ ብቐጥታ ብሕታዊ ሓበሬታ ምዝርጋሕ ዝተኣሳሰር ምዃኑ ሓቢሩ። ምክትል ዋና ጸሓፊት ዓለማዊ ርክባት ሕቡራት ሃገራት ሜሊሳ ፍለሚንግ፡ ጋዜጠኛታት ካብ ትዊተር "ብዘየድሊ መንገዲ" ይእገዱ ከምዘለዉ ብዝገልጹ ጸብጻባት "ኣዝያ ከምዝተረበሸት" ገሊጻ። "ነጻነት ሚድያ መጻወቲ ኣይኮነን። ናጻ ፕረስ እምነ ኩርናዕ ዲሞክራስያውያን ሕብረተሰባትን ኣብ ቃልሲ ኣንጻር ጐዳኢ ግጉይ ሓበሬታ ቀንዲ መሳርሒን'ዩ" ኢላ። ኣቐዲማ ብዓርቢ፡ ኮሚሽነር ሕብረት ኣውሮጳ ቬራ ጆውሮቫ፡ ንትዊተር ብመሰረት ሓድሽ ሕጊ ዲጂታላዊ ኣገልግሎት ኣውሮጳ እገዳ ክግበር ምዃኑ ኣፈራሪሓ፡ እዚ ሕጊ እዚ "ምኽባር ነጻነት ሚድያን መሰረታዊ መሰላትን" ከምዘድልዮ ገሊጻ። "ኤሎን መስክ ነዚ ክፈልጥ ኣለዎ። ቀይሕ መስመራት ኣሎ። እገዳ ድማ፡ ኣብ ቀረባ እዋን" ክትብል ወሲኻ ገሊጻ። ኤሎን መስክ ብዛዕባ እቲ ምእጋድ ብቐጥታ ርእይቶ ኣይሃበን፤ እንተዀነ ኣብ ትዊተር "ምሉእ መዓልቲ ምንቃፈይ ጽቡቕ'ዩ፡ ብሓቂ ብዛዕባ ዘለኹሉ እዋናውን ብሕታዊ ሓበሬታ ምዝርጋሕን ንስድራይ ኣብ ሓደጋ ምእታውን ግን ጽቡቕ ኣይኮነን" ኢሉ። እቲ ናይ ቴክኖሎጂ ትካል ድሒሩ፡ ነቲ ሕሳባት "ሕጂ" ወይ "ድሕሪ 7 መዓልታት" ከቋርጾ ኣለዎ ዝብል ዳህሳስ ኣዳልዩ፡ እቲ ውሳነ ድሒሩ ዘይኮነስ ቀልጢፉ ክቕየር ከምዝኽእል ሓቢሩ። "ን'ጋዜጠኛታት' ከም ኵሉ ሰብ ብሕታዊ ወይ መለለዪ ሓበሬታ ምድላይን ምዝርጋሕን ዝምልከቱ ሕግታት ይምልከቶም’ዩ" ክብል ወሲኹ። ወሃቢ ቃል ኒውዮርክ ታይምስ ነቲ ምእጋድ "ዘሕዝን" ክብል ገሊጽዎ። እዚ ምእጋድ፡ ኤሎን መስክ ንዋና ናይቲ ውልቃዊት ጀቱ ዝከታተል ኣካውንት ክኸስስ ምዃኑ ድሕሪ ምግላጹ ዝመጸ እዩ። ሓደ "ዕቡድ ተኸታታሊ" ኣብ ሎስ ኣንጀለስ ደቁ ዝጸዓነት መኪና ንምርካብን ንምቕራብን ብቐጥታ ቦታ ዝሕብር መሳርሒ ከምዝተጠቕመ ገሊጹ። ድሕሪ እቲ ምእጋድ ግን፡ ቤት ጽሕፈት ጉዳያት ወጻኢ ጀርመን፡ "ነጻነት ፕረስ ብፍቓድካ ክውላዕን ክጠፍእን ኣይክእልን" ክብል ንትዊተር ኣጠንቂቑ። ጋዜጠኛ ማሻብልን ሓደ ካብቶም ዝተኣገዱን ማት ባይንደር፡ ንምንታይ ከምዝተኣገደ ከምዘይፈልጥ ገሊጹ። "ኣብ ጸብጻበይ ንመስክ ኣዝየ እየ ዝነቅፎ ነይረ" ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ኤሎን መስክ "ኵሎም ዝተኣገዱ ሰባት ብሕታዊ ሓበሬታ ይዝርግሑ ነይሮም" ዝበሎ ግን ሓቂ ከምዘይኮነ ገሊጹ። ንሱ፡ ናብቲ ኣሳሪ ናይታ ጀት ዝመርሕ መላገቢ ኣብ ትዊተር ኣስፊሩ ከምዘይፈልጥን፡ ድሕሪ ምቍራጹ ግን ነቲ ኣካውንት ከምዝጠቐሰን ገሊጹ። "እቶም ዝተኣገዱ ሰባት ዝተመርጹ ምዃኖም ንጹር'ዩ፡ ምኽንያቱ ቃል ብቓሉ ኣብ ደቒቕ ኣማኢት ኣካውንትታት ነቲ መላገቢ ኣብ ትዊተር ዘስፍሩ ኣለዉ።" ካብ 2008 ጀሚሩ ትዊተር ክጥቀም ዝጸንሐን ኣብቲ ማሕበራዊ መራኸቢታት ብዛዕባ እቲ ምዕባለታት ዝጽብጽብ ዝነበረን ማት ባይነደር፡ በቲ ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታት ዝተገብረ እገዳ ከምዝገረሞ ገሊጹ። ብዓርቢ፡ ኣካየድቲ ስራሕ ኤንቢሲ ኒውስ፡ ነቲ ናይ ሓሶት ሓበሬታ ሪፖርተሮም ቤን ኮሊንስ ካብ ፈነወታት ክስሕብዎ ዝወሰኑሉ ምኽንያት፡ ኣብ መጀመርታ ናይዚ ወርሒ ንኤሎን መስክ ዝነቅፍ ጽሑፍ ኣብ ትዊተር ብምዝርግሑ ምዃኑ ተገሊጹ።


ሽሪን ኣቡኣክላ፡ እታ ብእስራኤል ኣብ ምዕራባዊ ገማግም እተቐትለት ጋዜጠኛ ኣልጀዚራ መን እያ?

ፍልስጤማዊት-ኣመሪካዊት ጋዜጠኛ ሽሪን ኣቡዓቕለ፡ እስራኤል ኣብ ምዕራባዊ ገማግም ብዛዕባ ዝገበረቶ መጥቃዕቲ ትጽብጽበሉ ኣብ ዝነበረት እዋን እያ ተቐቲላ። ሚኒስትሪ ጥዕና ፍልስጤም፡ ኣቡኣክላ ረቡዕ ንግሆ ኣብ ከተማ ጀኒን ኣብ ዝርከብ መዓስከር ስደተኛታት ንዝወረደ መጥቃዕቲ ሸፈነ ኣብ እትህበሉ ዝነበረት እዋን፡ ኣብ ርእሳ ብዘጋጠማ ከቢድ ማህረምቲ ከምዝተቐትለት ገሊጹ። ኣልጀዚራ፡ ሽሪን ብሓይልታት እስራኤል፡ "ብፍላጥ" ከምኡ'ውን "ብጭካነ" ከም እተቐትለት ይሕብር። ብተወሳኺ፡ ጋዜጠኛ ምዃና ዝገልጽ መከላኸሊ ጥይት ተኸዲና'ኳ እንተነበረት፡ 'ጥይት ስናይፐር ግን ኣብ ርእሳ ከም ዝወቕዓ' መሰኻኽር ዓይኒ ጠቒሱ ገሊጹ። ቀዳማይ ሚኒስተር እስራኤል ግን፡ ኣብ ግዜ ምልውዋጥ ተዅሲ፡ ብረት ብዝዓጠቝ ፍልስጤማውያን ተቐቲላ 'ክትከውን ከም እትኽእል' ይገልጽ። ሽሪን ኣቡዓቕለ ኣብ ጥሪ 1971 ኣብ እየሩሳሌም ተወሊዳ፣ ኣብ ከባቢ ቤት-ሓኒና እየሩሳሌም፡ ኣብ ዝርከብ ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ ሮዛሪ ሲስተርስ ተመሪቓ። ፈለማ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ሳይንስን ቴክኖሎጂን ስነህንጻ ተማሂራ፤ ብድሕሪኡ ኣብ ጆርዳን ካብ ዝርከብ ዩኒቨርሲቲ ያርሙክ፡ ብመራኸቢ ብዙሃንን ጋዜጠኝነትን ብፍላይ ድማ ብፍሉይ ክእለት ጽሑፍ መራኸቢ ብዙሃን ብዲግሪ ተመሪቓ። ሽሪን ምስ ተመረቐት፡ ኣብ ውሽጢ ፍልስጤም ኣብ ዝርከቡ፡ መርበብ ራድዮ ፍልስጤም፡ ኣማን ቲቪን ዝኣመሰሉ ትካላት ሚድያ ሰሪሓ። ኣልጀዚራ ስራሕ ምስ ጀመረት ድማ፡ ድሕሪ ሓደ ዓመት፡ ብ1997 ኣብ ኣልጀዚራ ተቘጺራ ካብቶም ቀዳሞት ጋዜጠኛታት ኰይና። ሽሪን፡ ኣብ ፍልስጤምን እስራኤልን ዝተኻየዱ ተጻብኦታት ሸፈነ ብምሃብ፡ ኣብ ዝሓለፉ 25 ዓመታት ዝዓበየ ቦታ ረኺባ እያ። ንኣብነት ብ2000 ኣብ ፍልስጤም እተገብረ ናዕቢ 'ኢንቲፋዳ'፣ ከምኡ'ውን እቲ እስራኤላውያን ብ2002 ኣብ ከተማ ቶል-ካራም ኣብ ዝርከብ መዓስከር ስደተኛታት ጀኒንን ዘውረድዎ መጥቃዕቲ ብዝምልከት ጸብጺባ እያ። ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ነቲ እስራኤላውያን ኣብ ወሽመጥ ቓዛ ዝፈጸምዎ ንጥፈታትን መጥቃዕቲ ነፈርትን እውን ጸብጻብ ኣቕሪባ እያ። ሽሪን፡ ብ2005 ናብቲ ኣብ ጥቓ ቓዛ ዝርከብ ቤት ማእሰርቲ ኣሽኬሎን ክትኣቱ ዝተፈቐደላ ፈላመይቲ ዓረባዊት ጋዜጠኛ እያ ነይራ። ኣብኡ ከኣ ምስቶም ብቤት ፍርዲ እስራኤል ንነዊሕ እዋን ዝተኣስሩ ፍልስጤማውያን ተራኺባ። ሽሪን፡ ነቲ ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ እስራኤል ዝነበረ ኵነታት ፍልስጤማውያን ብዓይና ስለ ዝረኣየቶ ካብ ኣእምሮኣ ከም ዘይጠፍእ ተዛሪባ ነይራ። ንሳ ምስ ኣልጀዚራ ኣብ ዝገበረቶ ቃለመጠይቕ፡ ሓይልታት እስራኤል ካብ ወተሃደራዊ ዞባታት ሓበሬታ ብምቕራብ ኣዘውቲሮም ከም ዝኸስዋ ገሊጻ ነይራ። ወተሃደራት እስራኤልን ዕጡቓት ሰፋሮን [ፍልስጤማውያን] ኣብ ዝገብርዎ ቃልሲ፡ ወትሩ ዒላማ ከም ዝዀነት'ውን ተዛሪባ። ኣልጀዚራ፡ መበል 25 ዓመታ ንምኽባር ኣብ ዝተዳለወ ቪድዮ፡ "ምስ ሰባት ምእንቲ ክራኸብ ጋዜጠኝነት መሪጸ። ክውንነት ንምቕያር ቀሊል ዘይክኸውን ይኽእል እዩ፤ እንተ ወሓደ ግን ድምጾም ዓለም ከምዝሰምዖ ምግባር ክኢለ እየ፤ ... ኣነ ሽሪን ኣቡኣክላ እየ፡" ኢላ ነይራ።


ሲፒጄ፡ ሰብመዚ ኢትዮጵያ ኣብ ማእሰርቲ ንዘለዉ ጋዜጠኛታት ክፍትሑ ፃውዒት ኣቕሪቡ

ሰበስልጣን ኢትዮጵያ ነቶም ኣብ ማእሰርቲ ዝርከቡ ጋዜጠኛታትን ኣካላት ሚድያን ክፈትሕዎም 'ሲፒጄ' ዝተብሃለ ዓለምለኻዊ ተጣባቒ መሰል ጋዜጠኛታት ሓቲቱ። ኣብ ክልል ኣምሓራን ኣዲስ ኣበባን ካብ 11 ግንቦት 2014 [ኣቆፃፅራ ግእዝ] ጀሚሩ ብውሑድ 11 ጋዜጠኛታትን ሰራሕተኛታት ትካላት ሚድያን ከምኡ ድማ ልዕሊ 4500 ውልቀሰባት ኣብ ቀይዲ ከምዝወዓሉ ይግለፅ። እዞም ኣካላት ነቲ "ወፍሪ ምኽባር ሕጊ" ብዝብል ንዝተጀመረ ስጉምቲ ስዒቡ ኣብ ቀይዲ ከምዝወዓሉ እቲ ትካል ኣብ ዘውፅኦ መግለፂ ጠቒሱ። ሓሙሽተ ጋዜጠኛታት ናይቲ 'ኣሻራ' ብዝብል ዝፍለጥ ብዩቱዩብ ዝፍኖ ሚድያ፤ 4 ካብ ቻነል ንስር ኢንተርናሽናል ብሮድካስቲን፣ መስራቲትን ዋና ኣሰናዳኢትን ናይቲ 'ኢትዮ ንቃት' ዝተብሃለ ሚድያ መስከረም ኣበራ ከምኡ ድማ መስራትን ወናንን ገበያኑ ሚድያ ጋዜጠኛ ሰሎሞን ሹምዩ ካብ ሞንጎ እቶም ዝተኣሰሩ ይርከብዎም። "ማእሰርቲ እቶም ጋዜጠኛታት ንኢትዮጵያ ሓደ ስጉሚ ንቕድሚት ሰለስተ ስጉሚ ናብ ድሕሪት ዝመልስ'ዩ" ይብል ሲፒጄ። ኣብቲ ትካል ኣተሓባባሪት ፕሮግራም ኣፍሪቃ ኣንጀላ ኪውንታል "መንግስቲ እታ ሃገር ንናፅነት ፕረስን: ዜጋታት ሓበሬታ ናይ ምርካብ መሰል ከምዘለዎን ዘይግደስ ምዃኑ ዘመልክት'ዩ" ክትብል ነቲ ማእሰርቲ ነቒፋ። ሰበስልጣን ኢትዮጵያ ብቕልጡፍ ነቶም ጋዜጠኛታት ክፍትሕዎም ድማ ኣተሓሳሲባ። "ሰበስልጣን ነቶም ጋዜጠኛታት ብዘይክሲ ቀልጢፎም ክፈትሕዎም ኣለዎም" ዝበለት ኣንጀላ፡ መንግስቲ ዘይምኽንያታዊ ማእሰርቲ ጋዜጠኛታት ደው ከብሎን ወጽዓ ዘይብሉ ብዘይምምያ ክሰርሑ ክገብርን ፃውዒት ኣቕሪባ። ማሕበር ሰብሞያ መራኸቢ ብዙሃን ኢትዮጵያ ትማሊ [16 ግንቦት 2014 ኣቆፃፅራ ግእዝ] ናብ ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ዝጸሓፎ ደብዳበ፡ ኣካላት ሚድያ ካብ መንበሪ ገዝኦምን ናይ ስራሕ ቦትኦምን ብሓይልታት ፀጥታ እናተዓፈኑ ይውሰዱ ምህላዎም ከምዘሻቐሎ ኣፍሊጡ'ሎ። እቲ ቀዳማይ ሚንስትር "ነዚ ከቢድ ጥሕሰት ሕጊ ሰሚዑ ከምዘይሰምዐ ምሕላፉ ከምዘሕዘኖ፣ ጋዜጠኛታት ብመስርሕ ሕጊ ጥራሕ ክሕተቱ ከምዘለዎምን ንጋዜጠኛታት ዝዓፈኑ ኣካላት ናብ ቅድሚ ሕጊ ቀሪቦም ክሕተቱን" ኣብ ደብዳበ እቲ ማሕበር ሰፊሩ ይርከብ። ኣብ ዝሓለፉ ሒደት ኣዋርሕ ጋዜጠኛታት ብዘይሕጋዊ መስርሕ ተዓፊኖም ከምዝተወሰዱ፤ ኣብ ዘይፍለጥ ቦታ ከምዝዓገቱ፤ ተዓፊኖም ካብ ዝጸንሑሉ ስውር ቦታ ዝተለቐቑን ክሳብ ሎሚ ዘይተለቐቑን ብዙሓት ጋዜጠኛታት ከምዘለዉ ሓቢሩ። መንግስቲ ኣመሪካ'ውን ብኹነታት እቲ ሎሚ ቕነ ኣብ ኢትዮጵያ ከምዝፍፀም ዘሎ ዝግለፅ ጃምላዊ ማእሰርቲ ጋዜጠኛታትን ተጣበቕቲ መሰላትን ከምዝተሻቐለ ትማሊ ምግላፁ ይዝከር። ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝርከብ ኤምባሲ እታ ሃገር ብፌስቡክ ኣብ ዝዘርግሖ ሓፂር ሓበሬታ "በቶም ዝወጽኡ ዘለዉ ፀብፃባት ጃምላዊ ማእሰርቲ ኣሜሪካ ተሻቒላ" ኢሉ። "ፌደራል መንግስቲን ሓይልታት ፀጥታ ክልላትን ግቡእ መስርሕ ክኽተሉን ልዕልና ሕጊ ክኽበርን ብዝብል ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ንዘቕረቦ ፃውዒት ንድግፍ" ይብል ሓፂር መግለፂ ኤምባሲ አመሪካ ኣብ ኢትዮጵያ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን: ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ብዙሓት ጋዜጠኛታትን ነጠፍቲ ማሕበራዊ ሚድያን ብዘይትእዛዝ ቤት ፍርዲ ከምዝተኣሰሩ ኣፍሊጡ ምንባሩ ይዝከር። እቶም ተታሒዞም ዝበሎም ጋዜጠኛታትን ነጠፍቲን ናብ ቤት ፍርዲ ከምዘይቀረቡን ምስ ቤተሰቦም ክራኸቡ ዘይተፈቐደሎም ከምዘለዉን ኣብቲ ብቕድሚ ትማሊ [14 ጉንበት 2014 ዓ.ም] ዘውፅኦ መግለፂ ኣመልኪቱ። በቲ ሓይልታት ፌደራልን ናይ ክልል ፀጥታን "ዝተዋደደ ወፍሪ ምኽባር ልዕልና ሕጊ" ዝበልዎ ስጉምቲ፡ ጋዜጠኛታትን ነጠፍቲን ዝርከብዎም ብዙሓት ሰባት ከምዝተኣሰሩ ድማ ሓቢሩ። ኣሻራ ሚድያ ዝተብሃለ ናይ ዩ ቱዩብ ቻል፡ መንግስቲ ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ ክልል ኣምሓራ ኣብ ልዕሊ ዕጡቓት ፋኖ ዝወሰዶ ስጉምቲ፣ ናይቶም ንመንግስቲ ዝነቕፉ ኣካላትን ንጉዳይ መንበሪ ኣባይቲ ብዝምልከት ዝተኻየደ ህዝባዊ ሰልፊ ዝጥምቱን ጸብጻባት ሰሪሑ ምንባሩ መግለፂ ሲፒኤ የዘኻኽር። ብ11 ግንቦት 2014 [ኣቆፃፅራ ግእዝ] ሰለስተ ጋዜጠኛታትን ክልተ ሰብሞያ ካሜራን ኣብ ከተማ ባህርዳር ኣብ ቀይዲ እንተኣተዉ'ኳ፡ ደሓር ግን ካብታ ከተማ ኣስታት 185 ኪሎሜትር ርሕቐት ናብ እትርከብ ንፋስ ማውጫ ዝተብሃለት ከተማ ስለዝተወሰዱ ምስ ስድርኦም ኮነ ጠበቓታቶም ክራኸቡ ኣይከኣሉን ኢሉ። ኣርባዕተ ጋዜጠኛታት ንስር ሚድያ ድማ ብ12 ግንቦት 2014 ኣብ ቀይዲ ድሕሪ ምእታዎም ብተመሳሳሊ ናብ ንፋስ ማውጫ ከምዝተወሰዱ ኣመልኪቱ። ንስር ነቲ ኣብ ልዕሊ ፋኖ ዝውሰድ ዘሎ ዝበሎ ስጉምቲ ከምኡ ድማ ምስራዝ ፍቓድ ጋዜጠኛ ዘ-ኢኮኖሚስት ቶም ጋርድነር ዝምልከቱ ፀብጻባት ሰሪሑ ምንባሩ ሲፒጄ ኣዘኻኺሩ። ነቲ ኣብ ትግራይ ተወሊዑ ናብ ሰሜን ኢትዮጵያ ዝተላብዐ ኲናት ብምቅዋም ናብ ሰላምን ድርድር ዘእትዉ ዝበሎም ኣማራፅታት እናሓበረ ብምንቃፍ ዝፍለጥ ጋዜጠኛ ሰሎሞን ሹምዬ ብኮሚሽን ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ ዝተኣሰረ ኮይኑ ክሳብ ሎሚ ናብ ቤት ፍርዲ ኣይቀረበን። ሰሎሞን፡ "ህዝቢ ናብ ዓመፅ ክለዓዓል ብምፅዋዕን፡ ኣብ ሞንጎ መንግስታት ፌደራልን ክልል ኣምሓራን ዘይምስናይ ክፍጠርን ሰሪሑ" ዝብል ክሲ ቀሪቡሉ'ሎ። ካብ ባህርዳር ተበጊሳ ናብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝኣተወትሉ መዓልቲ ኣብ ዓለምለኸ መዕርፎ ነፈርቲ ቦሌ ዝተትሓዘት መስከረም ኣበራ'ውን ኣብ ኮሚሽን ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ ከምእትርከብን ምስ ናይ ሰሎሞን ዝመሳሰል ክሲ ከምዝቐረበላን ሲፒጄ ገሊፁ። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ሃዋሳ መምህር ዝነበረት መስከረም ህዝባዊ ዓመፅ ክነዓዓብ ኣለዓዒላ ብዝብል ገበን ናብ ቤት ፍርዲ ዝቐረበት ኮይና፡ ን29 ግንቦት 2014 ኣቆፃፅራ ግእዝ ቆፀራ ከምዝተወሃበ ተፈሊጡ። መስከረም ኣብቲ 'ኢትዮ ንቃት' ዝተብሃለ ሚድያኣ ሓደ ጀነራል ኢትዮጵያ ኣብ ጎኒ ዕጡቓት ፋኖን ህዝብን ክስለፍ ፃውዒት ካብ ምቕራብ ብተወሳኺ ንፋኖ ዝድግፍ መደብ ከምዝሰርሐት መግለፂ ሲፒጄ የዘኻኽር። ኣገልግሎት ኮሚዩኒኬሽን መንግስቲ ነቲ ኣብ ክልል ኣምሓራን ካልኦት ክፋላት እታ ሃገርን ዝውሰድ ዘሎ ስጉምቲ ብዝምልከት ኣብ ዘውፅኦ መግለፂ፡ "ምኽባር ልዕልና ሕጊ ሰላምን ድሕነትን ዜጋታት ንምውሓስ ኮነ ቀጻልነት ሃገር ንምርግጋጽ እንኮ መፍትሒ እዩ" ኢሉ ነይሩ። መንግስቲ ነቲ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ዝረኧ ጥሕሰታት ሕጊ ስእነት ሰላምን ንኽቆፃፀር ካብ ህዝቢ ብተደጋጋሚ ሕቶ ክቐርብ ምፅንሑ ዘመልከተ መግለፂ እቲ ቤት ጽሕፈት፡ ኣድላዪ ስጉምቲ ንኽውሰድ ድማ ብብሄራዊ ቤት ምኽሪ ፀጥታ ውሳነ ከምዝተመሓላለፈ ጠቒሱ።


ኢሎን መስክ ንትዊተር ብ44 ቢልዮን ዶላር ገዚእዎ

ኢሎን መስክ፡ ኣብ ዓለምና እቲ ዝሃብተመ ሰብ፡ ንትዊተር ብ44 ቢልዮን ዶላር ከምዝዓደጐ ማዕከናት ዜና ኣሜሪካ ኣቃሊሐን። ንሱ’ውን፡  “እታ ዑፍ ነጻ ኰይና [the bird is freed]” ዝብል ጽሑፍ ኣብ ትዊተር ብምልጣፍ እቲ ስምምዕ ከምዝተፈጸመ ኣንፈት ሂቡ። ላዕለዋይ ሓላፊ ትዊተር ፓራግ ኣግራዋል ዝርከቦም ብዙሓት ሓለፍቲ ትዊተር ካብ ስራሕ ከምዝተሰጐጕ’ውን ይሕበር ኣሎ። ኢሎን መስክ ኣብ መጀመርታ ንትዊተር ከምዝገዝኦ ድሕሪ ምሕባር፡ ጸኒሑ ግን ካብቲ ስምምዕ ከምዘንሳሓበ ድሕሪ ምግላጹ፡ ምስ ትዊተር ኣብ ከቢድ ምጕት ቤት ፍርዲ እዩ ተሸሚሙ ጸኒሑ። ኢሎን መስክ ንትዊተር ከምዝገዝኦ ብወገን ትዊተር’ኳ እንተዘይተሓበረ፡ ኣብቲ ትካል ወፍሪ ዝገበረ ሓደ ውልቀ ሰብ ግን ትዊተር ናብ ኢሎን መስክ ምሉእ ንምሉእ ከምዝተሸጠ ንቢቢሲ ኣረጋጊጹ። ላዕለዋይ ሓላፊ ትዊተር ኣግራዋል፡ ላዕለዋይ ሓላፊ ፋይናንስ ትዊተር ነድ ሳጋልን ሓላፊ ሕግን ፖሊስን ትዊተር ቪጃያ ጋደ፡ ኵሎም ካብቲ ትካል ከምዝተሰጐጕ’የን ማዕከናት ዜና ኣመሪካ ዝሕብራ ዘለዋ። መስራቲ ትዊተር ቢዝ ስቶን ብዛዕባ ምስጓጐም ዝዀነ ሓበሬታ ከይሃበ፡ ንሰለስቲኦም ኣምስጊንዎም። ኢሎን መስክ ነዚ ግዙፍ ማሕበራዊ ሚድያ ክገዝኦ ዝደረኾ ቀንዲ ምኽንያት፡ ትዊተር ንሰብኣውነትን ምዕባለን ቀዳምነታት ብምሃብ ሓደ ምእኩልን ንዅሉ ብማዕረ ዘገልግልን ማእከል ንምግባሩ ገሊጹ። ኣብ መጀመርታ እዚ ሰሙን ኢሎን መስክ ናብቲ ኣብ ሳን ፍራንሲስኮ ዝርከብ ቤት ጽሕፈት ትዊተር እናኣተወ ዘርኢ ምስሊ ድሕሪ ምዝርግሑ፡ ንብዙሓት ከዘራርብ ክኢሉ’ዩ። ብዙሓት ክኢላታት ስነቝጠባ፡ ኢሎን መስክ ንትዊተር ንምግዛእ ዘውጽኦ ዘሎ ሰልዲ ኣዝዩ ዝተጋነነ ከምዝዀነ’ዮም ዝገልጹ። ኢሎን መስክ ኣብ ጥሪ’ዩ ንመጀመርታ ግዜ ኣብ ትዊተር ብርኪ ክገዝእ ዝጀመረ፡ ኣብ መጋቢት ከኣ ብርኩ ናብ 5 ሚእታዊት ክብ ኣቢልዎ። ኣብ ሚያዝያ ከይዶንጐየ፡ ኣብ ትዊተር እቲ ዝበዝሐ ብርኪ ዘለዎ ሰብ ክኸውን ከኣለ፤ ኣብ መወዳእታ ሚያዝያ ኸኣ ንትዊተር ብ44 ቢልዮን ዶላር ምሉእ ብምሉእ ክዕድጐ ምዃኑ ዝሕበር ሓበሬታ ሂቡ። እንተዀነ ኣብ መፋርቕ ግንቦት፡ ምኽንያታት ብምምጻእ ንትዊተር ናይ ምግዛእ ሓሳቡ ከምዝሓደጐ ገሊጹ። ኣብ ሓምለ ኸኣ ጠቕሊሉ ንትዊተር ከምዘይገዝኦ ምስ ገለጸ፡ ትካል ትዊተር እቲ ቢልዮነር ዝኣተዎ ውዕል ኣሎ ብምባል ናብ ሕጋዊ መስርሕ ኣምሪሖም። ኣብ መጀመርታ ጥቅምቲ ኢሎን መስክ ንትዊተር ክገዝኦ ምዃኑ ብምእንፋት፡ ኵሉ መስርሓት ቤት ፍርዲ ደው ከምዝበለ ገሊጹ። ብዙሓት፡ ኣብቲ ምጕት ቤት ፍርዲ ተሳዒሩ ክኸውን ከምዝኽል’ዮም ዝገልጹ። ዋላ’ኳ ትዊተር ክሳብ ሕጂ ብዛዕባ እቲ መሸጣ ዝበሎ እንተዘይሃለወ፡ ኢሎን መስክ ንነብሱ ላዕለዋይ ሓላፊ ትዊተር ክገብራ ዘሎ ተኽእሎ ግን ኣዝዩ ውሑድ ምዃኑ’ዩ ዝግለጽ። እንተዀነ ኢሎን መስክ ዝለዓለ ወዳኢ እቲ ትካል ከምዝኸውን ዘጠራጥር ኣይኰነን። ኢሎም መስክን ላዕለዋይ ሓላፊ ትዊተር ኣግራዋልን ካብ ሚያዝያ ጀሚሮም’ዮም ክቀሓሓሩ ጀሚሮም፣ ኣብ ቤት ፍርዲ ከም መርትዖ ዝቐረበ ሰነድ፡ ኢሎን መስክ ንኣግራዋል ኣብ ዝሰደደሉ ውልቃዊ ጽሑፍ፡ ኣግራዋል ነቲ ትካል [ትዊተር] ብግቡእ ከመሓድሮ ዓቕሚ ከምዘይብሉ ዝገለጽ’ዩ። ኢሎን መስክ ኣብ ቀዳማይ መዓልቲ ንኣግራዋልን ካልኦት ላዕለዎት ሓለፍቲ እቲ ትካል ካብ ስራሕ ምስጓጕ ኸኣ ኣብ ትዊተር ለውጢ ከተኣታቱ ከምዝደለየ ዝእንፍት’ዩ። ብዙሓት ደገፍቲ ፕረዚደንት ኣሜሪካ ነበር ዶናልድ ትራምፕ ንምስጓግ ኣግራዋል ብሓጐስ ከምዝቕበልዎ ዘማትእ ኣይኮነን። ሕጂ ኢሎን መስክ ንትዊተር ስለዝወነነ፡ እቶም ብትዊተር ተኣጊዶም ዝጸንሑ ነቲ ማሕበራዊ ሚድያ ብናጽነት ክጥቀምሉ ከምዝኽእሉ ይሕበር ኣሎ፤ ሓደ ካብኦም ከኣ ዶናልድ ትራምፕ’ዩ። ኢሎን መስክ ኣቐድም ኣቢሎ፡ ዶናልድ ትራምፕ ካብ ትዊተር ምእጋዱ “ውሳነ ዓያሹ” ምዃኑ ብምግላጽ፡ ንትዊተር ምስ ወነነ ነቲ ሕጊ ክቕይሮ ምዃኑ ገሊጹ ነይሩ’ዩ። እንተዀነ ዶናልድ ትራምፕ ናብ ትዊተር ናይ ምምላስ ድሌት ከምዘይብሉ ብምግላጽ፡ ሓሳቡ ኣብቲ ንሱ ዝውንኖ ‘ትሩዝ ሶሻል’ ዝተበሃለ ማሕበራዊ ሚድያ ክዝርግሕ ምዃኑ’ዩ ገሊጹ። ገለ ኸኣ ኢሎን መስክ ንትዊተር ፍኑው ከይገብሮ’ሞ ካብ መኽሰቡ ክሳራኡ ከይበዝሕ ስግኣቶም ዝገልጹ ኣይተሳኣኑን። ኢሎን መስክ ኣብ ትዊተር ብዙሓት ሰራሕተኛታት ናይ ምጕዳል መደብ ከምዘለዎ’ዩ ዝግለጽ ዘሎ። እንተዀነ ብሉምበርግ ኣብ ዘውጽኦ ጸብጻብ፡ ኢሎን መስክ ካብ ሰራሕተኛታት ትዊተር ነቶም 75 ሚእታዊት ናይ ምስጓግ መደብ ኣለዎ ንዝብል ሓበሬታ ሓሶት’ዩ ከምዝበሎ ገሊጹ ኣሎ።


ኣመሪካ ንህዝቢ ኤርትራ ሰብኣዊ ረዲኤት ከይትህብ ከምዝተኸልከለት ገሊጻ

ኣመሪካ ሰብኣዊ ረዲኤት ንኤርትራ ከይትህብ ብመንግስቲ ኤርትራ ከምዝተኸልከልት ላዕለዋይ ሓላፊ ኤምባሲ ኣመሪካ ኣብ ኤርትራ ገሊጹ። ስቲቨን ዎከር፡ ኣብቲ ኣብ ወጻኢ ዝመደበሩ ኤርትራዊ ሳተላይት ተለቪዥን ኤሪሳት ዝተዳለወን ንተራ ናጻ ፕረስ ዝድህስስን ዋዕላ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ኣብ 2005 መንግስቲ ኤርትራ ንትካል ዓለምለኻዊ ልምዓት ኣመሪካ (USAID) ኣብ ኤርትራ ከይሰርሕ ድሕሪ ምእጋዱ፡ “ቀጥታዊ” ልምዓታውን ሰብኣውን ደገፍ ንህዝቢ ኤርትራ ክህቡ ከምዘይክኣሉ ተዛሪቡ። “ዘይቀጥታዊ ደገፍ” ብመንገዲ ትካላት ሕቡራት ሃገራት ንኤርትራ ከምዝህቡ ግን እቲ ዲፕሎማሰኛ ጠቒሱ። ንኤርትራውያን ስደተኛታት ብተመሳሳሊ ኣገባብ ብመንገዲ ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ደገፍ ከምዝህቡ’ውን ተዛሪቡ። “ርእሰ-ምርኮሳ” ዝብል መትከል ከምዝኽተሉ ዝምጉቱ መራሕቲ ኤርትራ ካብ 2001 ክሳብ 2006 ኣብ ዝነበረ እዋን፡ ሓያሎ ዘይመንግስታውያን ናይ ረዲኤት ትካላት ምስጓጎም ይዝከር። ሓደ ላዕለዋይ ዲፕሎማሰኛ ኣመሪካ፡ ምስ ኣብ ደገ ዝርከቡ ኤርትራውያን ትካላት ሜድያ ካብ ኣስመራ ቃለመሕትት ከካይድ እዚ ናይ ፈለማ ምዃኑ ተገሊጹ’ሎ። ኣብ ዋዕላ ኤሪሳት ምስታፉ ብዙሕ ነቐፌታ ከምዘስዓበሉ ዝገለጸ ስተቨን ዎከር፡ እቲ ዝወሰዶ ዘይልሙድ ስጉምቲ “ኣመሪካ ንኤርትራዊ ተቓውሞ ከምእትድግፎ ተገይሩ ክርአ የብሉን” ኢሉ። ኤሪሳት ናጻ ማዕከን ዜና ምዃኑን፡ መንግስቲ ዘይቅበሎ ርእይቶ ክህልዎ ጸገም ከምዘይብሉን ድማ ኣነጺሩ። ንሱ፡ ፖሊሲ ኣመሪካ ኣብ ጉዳይ ኤርትራ ንምብራህ ቅድሚ ሕጂ ምስ መንግስታዊ ማዕከናት ዜና ኤርትራ ቃለመሕትት ክገብር ሕቶታት’ኳ እንተቕረበ ከምዝተነጽገ ብምጥቃስ፡ ኣብ ዝኾነ እዋን ንመንግስታዊ ትካላት ሜድያ ሓሳቡ ክህብ ፍቓደኛ ምዃኑ ኣብሪሁ። ካብ 2001 ጀሚሩ፡ መንግስቲ ኤርትራ ናጻ ፕረስ ኣጊዱ ምህላዉን፡ ብዙሓት ጋዜጠኛታት፡ እንኮላይ ኣዳላውትን ጋዜጠኛታትን ናይተን ኣብ መስከረም 2001 ዝተዓጽዋ ናይ ብሕቲ ጋዜጠኛታት ኣብ ስዉር ኣብያተማእሰርቲ ቀይዱ ከምዘሎ ይፍለጥ። “ናጻ ፕረስ እምነ-ኩርናዕ ናይ ጥዕና ዘለዋ፡ ደሞክራስያዊትን ናጻን ሃገር’ዩ” ዝበለ ስቲቨን ዎከር፡ መሰረት ሰባዊ መሰላትን ቁጠባዊ ምዕባለን’ዩ ክብል መጒቱ። መንግስቲ ኤርትራ፡ ኣብ መዳይ ጥዕና፡ ብፍላይ ኣንጻር ዝተፈላለዩ ተመሓላለፍቲ ሕማማት ዘካየዶ ናይ ክታበት ወፍሪታት ዕውት ምንባሩ ብምእማን፡ ልምዓታዊ ምዕባለ ኤርትራ በቲ ዘሎ ዘይደሞክራስያዊ ምሕደራ ተደሪቱ ኣሎ ኢሉ። እቲ ገደብ-ኣልቦ መደብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ገደብ ክግበረሉን ናብ ንቡር (18 ኣዋርሕ) ክምለስን ጸዊዑ’ሎ። እቲ ብማንዛ ኣብቲ ዋዕላ ዝተሳተፈ ላዕለዋይ ኣመሪካዊ ዲፕሎማሰኛ፡ ሃገሩ ኣብ ኤርትራ “ናይ ስርዓት ለውጢ ንምምጻእ ዝዓለመ ፖሊሲ የብላን” ኢሉ። ንደምበ ተቓውሞ ኤርትራ ዝድግፉ እንተኾይኖም ኣብ ዝቐረበሉ ሕቶ ድማ “መጻኢ ኤርትራ ብህዝቢ ኤርትራ’ዩ ዝውሰን” ክብል ሓጺር መልሲ ሂብሉ። መራሕቲ ኤርትራ፡ ኣመሪካ ብመንገዲ ናይ ስለያ ትካላታ ይኹን ናይ ወጻኢ ፖሊሲታታ ነቲ ንልዕሊ 31 ዓመታት ብፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፍወርቂ ዝምራሕ ስርዓት ንምዕላው ፈተነታት ከተካይድ ምጽንሓን፡ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘይምርግጋእ ክትፈጥር ከምዝጸንሐት’ዮም ዝኸሱ። ብዛዕባ ሃለዋት ኣብ ጥቅምቲ 2001 ኣብ ቀይዲ ዝኣተዉ ክልተ ኤርትራውያን ሰራሕተኛታት ኤምባሲ ኣመሪካ ኣብ ኣስመራ ተሓቲቱ ክምልስ እንከሎ፡ እቲ ጉዳይ “ብሰላሕታዊ ዲፕሎማሲ” ምስ ሰብመዚ ኤርትራ ክዘራረብሉ ምጽንሖም ብምጥቃስ፡ ዝርዝር ሓበሬታ ክህብ ከምዘይደሊ ኣነጺሩ። እንተኾነ ግን ንሶም ኮነ፡ ብሰንኪ ፖለቲካዊ ርእይትኦምን ሃይማኖታዊ እምነቶምን ዝተኣስሩ ኩሎም ናይ ሕልና እሱራት ክፍትሑ ጸዊዑ። ብዛዕባ ምትእትታው ኤርትራ ኣብ ኲናት ትግራይ ብዝምልከት ንዝቐረበሉ ሕቶ፡ ሃገሩ ፍሉይ ልኡኽ ብምምዛዝ ነቲ ግጭት ብሰላማዊ ኣገባብ ፍታሕ ክረኽብሉ ይጽዕሩ ከምዘለዉ ተዛሪቡ። ኩሎም ኣብቲ ኲናት ዝተሳተፉ ወገናት እንኮላይ ሓይልታት ኤርትራ ምግሃስ ሰባዊ መሰላት ከምዝፈጸሙ’ውን ጠቒሱ። ኣመሪካ፡ ምስ ኲናት ትግራይ ብዝተኣሰር ኣብ ልዕሊ ትካላትን ላዕለዎት ሓለፍትን ጸጥታን ቁጠባዊ ትካላት ህግደፍን እገዳታት ኣንቢራ ይትርከብ። እቲ ፈጻሚ ጉዳያት ኤምባሲ ኣመሪካ ኣብ ኣስመራ፡ ኤርትራ ኣብ ጉዳይ ኲናት ዩክረይን፡ ምስታ ካብኣ ንዝደኸመት ጎረቤት ሃገር ዝወረረትሉ ሩስያ ምውጋና ብምንቃፍ “ዘደንጹ’ዩ” ክብል ገሊጽዎ። ትካል ኤሪ-ሳት፡ ብዝተፈላለዩ ቋንቋታት ብመንገዲ ሳተላይት ናብ ኤርትራ ናይ ተለለቪዢን ራድዮን ፈነወ ዘካይድ ኮይኑ፡ ንሓያሎ ናይ ዩቱብ ቻናላት ከም መድረኽ ኮይኑ ዘገልግል’ዩ።


ታምራት ነገራ፡ ብዛዕባ ማእሰርቱን ስደቱን እንታይ ይብል?

ኣብ ዝሓለፈ ዕስራ ዓመታት ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ካብ ዝተራእያ ናይ ሕትመት ሚድያታት፡ ብዙሕ ተነባብነትን ዝናን ካብ ዝነበረን ሓንቲ ጋዜጣ ‘ኣዲስ ነገር’ ኮይና፡ ሓደ  ካብቶም ነታ ጋዜጣ ዘዳለዉ ዝነበሩ ታምራት ነገራ ዳግማይ ናብ ስደት ከይዱ ኣሎ። ታምራት ነገራን ኣብ ‘ኣዲስ ነገር’ መሳርሕቱ ዝነበሩን፡ ነፍስሄር መለስ ዜናዊ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብ ዝነበረሉ፡ በቲ ስራዓት ብዝፍጠረሎም ዝነበረ ጸቕጢ ንዓመታት ኣብ ስደት ከምዝጸንሑ ይዝከር። እንተኾነ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ምስ መጽአ ብዘተኣታተዎ ለውጥታት ተተባቢዖም ናብ ኢትዮጵያ ካብ ዝተመለሱ ጋዜጠኛታት ሓደ ታምራት ነገራ’ዩ። ታምራት ነገራ፡ ካብ ኣሜሪካ ናብ ኢትዮጵያ ምስ ተመልሰ፡ ኣብ ዝሓለፈ ኣርባዕተ ዓመታት ኣብ ዝተፈላለየ ሚድያታት ወቕታዊ ፖለቲካዊ ኩነታት ብምትንታንን ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ተረርቲ ነቐፌታት ብምስማዕን ዝና ክረክብ ክኢሉ’ዩ። ጸኒሑ’ውን ‘ተራራ ኔትዎርክ’ ኢሉ ዝሰመዮ ናቱ ናይ ዩትዩብ ቻነል ብምክፋት፡ ዜናን ትንታነታትን ከቕርብ ጀሚሩ። እንተኾነ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ ታሕሳስ ብኣባላት ጸጥታ ካብ ቤቱ ተወሲዱ ንኣርባዕተ ኣዋርሕ ድሕሪ ምእሳሩ ብዋሕስ ወጺኡ። ታምራት፡ ኣብ መወዳእታ ወርሒ መጋቢት ካብ ቤት ማእሰርቲ ምስ ተፈተሐ ናብ ስርሑ ከይተመለሰ ድምጹ ኣጥፊኡ ድሕሪ ምጽናሕ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ምስ ብዓልቲ ቤቱ ናብ ስደት ተመሊሱ ኣሎ። ታምራት ነገራ ካብቲ ሕጂ ኣበይ ምህላዉ ክግለጸሉ ዘይደለዮ ቦታ ኮይኑ ብዛዕባ ማእሰርቱ፡ ንምንታይ ድሃዩ ከይተሰመዐ ከምዝጸነሐ፡ ብዛዕባ ናይ መጻኢ መደባቱን ካልእ ጉዳያትን ምስ ቢቢሲ ቃለ መሕተት ኣካይዱ ኣሎ።  ቢቢሲ፡ ብዛዕባ ዳግማይ ስደትካ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ሰሚዕና፡ ንምንታይ ኢኻ ስደት መሪጽካ? ታምራት ነገራ፡ እወ ብዛዕባ ናብ ስደት ምምረሐይ ዝተሰመዐ ዜና ሓቂ’ዩ። ንሰደት ዝመረጽክሉ ምኽንያት ብሩህ’ዩ። ዝተኣሰርክሉ ኩነታት፡ ድሕሪ ምእሳረይን ብዋሕስ ምውጸአይን ናብ ስራሕ ክምለሰሉ ዝኽእል ነገራትን ኣይተማልኡን። ካብኡ ሓሊፉ’ውን ሓደጋታት እናብኣሱ ከይዶም። ፖሊስ ኦሮምያ ክወስዱኒ እንከለዉ ዝወሰድዎ ልዕሊ 32 ኣቑሑት ናይ ስቱድዩ ኣይመለሱለይን። እዚ ናተይ ጥራይ ዘይኮነ ናይ ሰራሕተኛታት ‘ተራራ ኔትዎርክ’ እውን ነይርዎ’ዩ። ብዓልቲ ቤተይ ሰላም በላይ ናብ ኣኽባሪ ሕጊ፡ ቤት ፍርድን ኮምሽን ፖሊስን ብምኻድ “ኣብ ልዕሊ ታምራት ክሲ ትምስረቱ ዲኹም? መርመራ ወዲእና ኢና ኢልኩም ኢኹም፡ ንብረትና ኣይትመልሱልናን ዲኹም?” ብምባል ብወረቐት ሕቶ ኣቕሪባ ነይራ። እቲ ዝረኸበቶ መልሲ ግን “ኣይኣኽለኩምን ድዩ? ናብ ስራሕ ከኣ ክትምለሱ ትሓስቡ ኣለኹም?” ዝብል መፈራርሒ ካባይ ሓሊፉ ኣብ ልዕሊ ስድራይን ሰራሕተኛታትን ስለዝመጽአ ንክስደድ ምኽንያት ኮይኑ ኣሎ። እቲ ምፍርራሕ እናወሰኸ መጺኡ፡ ኣብ እንዳ ሓዘን፡ ኣብ መርዓን ኣብ ካልእ ህዝባዊ ቦታታትን ኣብ ዝኸደሉ “ክንርእየካ የብልናን” ዝብሉ ኣባላት ጸጥታን ፖሊስን ክርአዩ ስለዝጀመሩ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ምንባር ኣስጋኢ እናኾነ መጺኡ። ኣብ ልዕለይ ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ልዕሊ ካልኦት ጋዜጠኛታት ዝፍጸም ዘሎ ማእሰርትን ምክልባትን ኣብ ሚድያ ዝግበር ዘሎ ምዕፋንን  እናወሰኸ ስለዝመጽአ ኣብ ቀጻሊ ኣብ ኢትዮጵያ ኮይንካ ናይ ሚድያ ስራሕ ክስራሕ ይክኣል ድዩ? ኣብ ዝብል ንእምነተይ ምሉእ ንምሉእ ስለዝዓጸዎ፡ ናይ ሚድያ ስራሕ ምስራሕን ካብኡ ሓሊፉ ብሰላም ንምንባርን ካብ ሃገር ምውጻእ ግድን ኮይኑ ስለዝረኸብክዎ፡ ኣነን ብዓልቲ ቤተይን ወጺእና ኣለና። ኣብ ዝሓለፈ ኣዋርሕ፡ ተኣሲረ እንከለኹን ምስ ተፈታሕኩን ካብ ቤት ፍርዲ፡ ካብ ኣኽባሪ ሕጊ፡ ካብ ፖሊስን ብዓቢኡ ንተራራ ኔተዎርክ ንምምሕዳር ንዝተሓለፈ ህይወት ብዘይ ሓገዝ ብዓልቲ ቤተይ ሰላም በላይ ኣይምሓለፍክዎን ነይረ። ተራ ብዓልቲ ቤተይ ካብቲ ካልኦት ዝፈልጥዎ ንላዕሊ’ዩ ነይሩ። ተራራ ኔትዎርክ ንኽምስረትን ኣነ ደው ኢለ ንክኸይድን ኩሉ እያ ገይራ። ሓደ ካብቲ ንክስደድ ምኽንያት ዝኾነነኒ’ውን ንብዓልቲ ቤተይ ተመሊሰ ናብ ከምኡ ሃልኪ ክእትዋ ስለዘይደለኹ’የ። ምስ ብዙሕ ናይ ቤተሰብን ናይ ውልቕን ተጽዕኖታት፡ ብፖሊስ፡ ብፌደራል ከምኡ’ውን ብዓቓቢ ሕጊ ክልል፡ ብቤት ፍርዲ እንታይ ዓይነት ምክልባታት ከምዝበጽሓኒ ክዛረብ ኣይክእልን’የ። ስለዚ ንኽስደድ ዝደረኸኒ ኣብ ዝባና ዝነበረ ጾር እዩ። ብሓባር ክንስደድ ምኽንያት ዝኾነ’ውን ንሱ’ዩ። ቢቢሲ፡ ምስ ተኣሰርካ ዘለኻዮ ቦታ ንምፍላጥን ናብ ቤት ፍርዲ ክሳብ ትቐርብን 7 መዓልታት’ዩ ወሲዱ። ናበይ ኢኻ ተወሲድካ? እተን ሸውዓተ መዓልታተ እንታይ’የን ዝመስላ ነይረን? ታምራት ነገራ፡ ምስ ተኣሰርኩ ንሸውዓት መዓልታት ናብ ቤት ፍርዲ ኣይቐረብኩን። ስድራይ’ውን ኣበይ ከምዘለኹ ክፈልጡ ኣይክኣሉን። ኣብቲ እዋን ናብ ከተማ ገላን ተወሲደ፡ ኣብ መሰልጠኒ ማእከል ፍሉይ ሓይሊ ኦሮምያ’የ ጸኒሐ። ወተሃደራዊ መዓስከር ምዃኑ፡ ናይቶም ዝኣሰሩኒ ወተሃደራዊ ክዳን ብምርኣይ’የ ፈሊጠ። እዚ ወተሃደራዊ መዓስከር እዚ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያን ናይ ኦሮምያ ፍሉያት ሓይልታትን ናይ ቅትለትን ስቕያትን ገበናት ዝፍጽምሉ’ዩ። ንሸውዓት መዓልታት ኸኣ ንበይነይ ምስ ካልኦት እሱራት ኣብ ዘይራኸበሉ ቦታ’የ ተኣሲረ ነይረ። ኣብቲ እዋን ምእንታይ ኢሎም ድምጾም ንዘስምዑ ኩሎም ብሽም እግዝኣብሄር ከመስግኖም እፈቱ። እሶም ድምጾም ብምስማዕ ጸቅጢ እንተዘይፈጥሩ ነይሮም፡ ምናልባት ሎሚ ብህይወት ኣይምሃለኹን። ቢቢሲ፡ ምስ ተፈታሕካ ስቕታ ኢኻ መሪጽካ፡ ንምንታይ? ንምንታይ ኢኻኸ ናብ ስራሓት ሚድያ ዘይተመለስካ? ታምራት ነገራ፡ ስቅታ ንኽመርጽ ዘገደዱኒ ብዙሓት ምኽንያታት ነይሮም’ዮም። ቀዳማይ ምስ ተፈታሕኩ ክዛረቦም ዝሓሰብኩ ብዙሓት ነገራት ነይሮም’ዮም። ብፍላይ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኣብ ፖሊቲካ፡ ኣብ ሕገ መንግስቲ ኢትዮጵያን ናይ ፖሊቲካ ኣንፈትን ምሳይ ዘይሰማምዑ ዝረኸብክዎም ብዙሕት ሰባት ነይሮም’ዮም። እንተኾነ፡ እዞም ሰባት ኣትሪሮም ዝተዛረቡኒ፡ ኣብዚ ቤት ማእሰርቲ ዝርኣኻዮ ነገረት ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ኮይናካ ክትዛረቦ ብፍጹም ኣይክንፈቕደልካን ኢና ዝብል’ዩ ነይሩ። እዚ ስድራይ ቅድሚ ከምኡ ምባሎም’ዩ። ብፍላይ ጃል ኣብዲ ረጋሳ [ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝርከብ ላዕለወይ ሓላፊ ኦነግ] ብምምሕዳር ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ልዕሊኡን ኣብ ልዕሊ ቤተ-ሰቡን ብዙሕ መከራ፡ ስቓይን እዚ ኢልካ ክትገልጾ ዘይትክእል ግፍዕታት ካብ ዝርኣዩ ሓደ እዩ። ንሱ ኸኣ ኣትሪሩ ኣጠንቂቕኒ “ካብ ኢትዮጵያ ከይወጻእካ እዚ ዝነገርናካን ዝረኣኻዮን ነገር ከይትዛረብ” ኢሉኒ። ካልኣይ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብፍላይ ኣብ ከባቢ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝርከቡ ጸልማታት ኣብያተ ማእሰርቲ ዝፍጽሞ ዘሎ ብዓይነት ዝርኣኽዎ ከይተዛረብኩ ናብ ሚድያ ክምለስ ኣይክእልን’የ። ከም ጋዜጠኛን ከም ሓደ ኢትዮጵያውን ነዚ ከይተዛረብኩ ኣብ ሚድያ ክሰርሕ ኣይክእልን’የ። ነዚ ዝዛረበሉ መዓልቲ ክመጽእ’ዩ። ብዙሓት ዝሓዝክዎም መርትዖታት ኣለዉ። ነዚ ኸኣ ኣብ ቀረባ ክዝርግሖ’የ። ነዚ ከይገብር ናይ ብዓል ጃል ኣብዲ መጠንቐቕታን ናይ ቤተሰበይን ነይሩ’ዩ። እቲ ሳልሳይ ምኽንያት እቲ ሎሚ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ኩነታት ንሚድያ ዝኸውን ኣይኮነን። ስለዚ ክዛረብ እንተኾይነ፡ እቲ ዝዛረቦ ሓቂ ክኸውን ኣለዎ። ሓቂ ንምዝራብ ኸኣ ሓቂ ንክትዛረብ ኣብ ዘኽእለካ ቦታ ክትህሉ የድልየካ’ዩ። ኢትዮጵያ ኣብዚ እዋን ሓቂ ክትዛረበሉ ትክእል ቦታ’ዩ ኢለ ኣይኣምንን’የ። ነገራት ክቕየር እዩ ኢለ ንሸውዓተ ኣዋርሕ ተጸብየ። እንተኾነ እቲ ነገራት እናብኣሰ’ዩ ከይዱ። ቢቢሲ፡ ካብ ኣሜሪካ ተመሊስካ ኣብዛ ሃገር ንኽትሰርሕ ዝነበረካ ተስፋን ሕጂ ዳግማይ ናብ ስደት ንኽትምለስ ዘገደደካ ነገርን ኣወዳዲርካ ሕጂ ዘለካ ስምዒት ንገረኒ? ታምራት ነገራ፡ ቅድሚ ኣርባዕተ ዓመትን ሽዱሽተ ወርሕን ካብ ኣሜሪካ ተመሲሰ ክመጽእ እንከለኹ ኣነ ጥራይ ዘይኮነ ብዙሓት ተስፋ ነይርና’ዩ። ሕጂ ተስፋ ዘቑርጽ ነገር’ዩ ዘሎ። ኣነ በዚ ሕጂ ዘሎ መንግስቲ እምበር ብኢትዮጵያ ኣይኮንኩን ተስፋ ቆሪጸ። እቲ ስርዓት ተስፋኻ ዘጸንቅቕ’ዩ። እንተኾነ ብኢትዮጵያ ተስፋ ኣይቆርጽን’የ። ኣብዚ እዋን ኣብ ኢትዮጵያ ናይ ሚድያ ስራሕ ምስራሕ ኣጸጋሚ’ዩ። ሚድያ ሓደ ጎኑ ንግዲ’ዩ። እንተኾነ ኣብዚ እዋን ዘሎ ሕገ መንግስትን ዓሌታውንትን ዝኾነ ዓይነት ስራሕ ንኽትሰርሕ ዘክእል ኣይኮነን። ስለዚ ቅድሚ ኣርባዕተ ዓመት ምስ ዝነበረ ክነጻጸር እንከሎ ተስፋ ዘቁርጽ’ዩ። እንተኾነ በቶም ዝገዝኡ ዘለዉ’ምበር በኢትዮጵያ ኣይኮንኩን ተስፋ ቖሪጸ። ቢቢሲ፡ ብድሕሪ ሕጂ ናብ ስራሓት ሚድያ ክትምለስ ዲኻ? ታምራት ነገራ፡ ሰራሓት ሚድያ ኣብ ውሽጠይ ስለ ዘሎን ናብ ዝኸድኩ ከይደ ካብ ውሽጠይ ተፋሒቑ ዘይፍለ ስለዝኾነን ዝተዛረብኩ ቋንቋ ይዛረብ ዝተርፍ ኣይኮነን። ስለዚ ናብ ስራሕ መራኸቢ ብዙሃን ክምለስ’የ። ክምለስ’የ ጥራይ ዘይኮነ፡ ተራራ ኔትዎርክ ናይ ኢትዮጵያውነት ድምጺ ኮይኑ ክቅጽል’ዩ። ደልዲልና ካብ ዝሓለፈ ብዝበለጸ ነጻ ብዝኾነ ኣገባብ ክቅጽል’ዩ። ብዛዕባ ኢትዮጵያ ተስፋ ምሃብ፡ ምምሃርን ድምጺ ምዃንን ኣይክተርፍን’ዩ። ቢቢሲ፡ ኣብ ኢትዮጵያ እንከለኻ ካብ ዘካየድካዮ ስራሕ ክገብሮ ኣይነበረንን ወይ ክገብሮ ዝነበረኒ ትብሎ እንተሃልዩ? ታምራት ነገራ፡ ቅድሚ ምእሳረይ ሓደ መዓልቲ ሰለስተ ምሩቓት መንእሰያት ሰራሕ ቆጺርና ነይርና። ኩሉ ነገራት ወዲእና ነይርና ኢና። ስለዚ ካብቲ ዘጣዕሰኒ ነቶም መንእሰያት መጻኢ ትውልድን ኣብ ሃገረይ ኮይነ ካብታ ዘላትኒ ብዛዕባ ስራሕ ጋዜጠኛ ፍልጠት ከሰጋግረሎም ይደሊ ነይረ። ብዛዕባ ዲጂታላዊ ስራሕ ጋዜጠኛ ብሓዲሽ ኣገባብ ክሰርሕ ይደሊ ነይረ። ተራራ ኔትዎርክ ንምምስራት ብገንዘብ ናይ ስድራ ዝተገዝኡ ኣቑሑት ናይ ስትድዮ መንግስቲ ወሲድዎም ኣሎ። እንተኾነ እሱ ኣይኮነን ዘተሓሳስበኒ። እቲ ዘተሓሳስበኒ ንመንእሰያት ጋዜጠኛታት ሃገረይ ኣብ ሃገረይ ኮይነ ከርእዮም ዘይምክኣለይ’ዩ። ቢቢሲ፡ ናብ ኢትዮጵያ መዓስ ክምለስ’የ ኢልካ ትሓስብ? ኢትዮጵያ'ኸ ከመይ ኮይና ክትጸንሓካ ኢኻ ትደሊ? ታምራት ነገራ፡ ኩነታት ተተቐያይሩ ናብ ኢትዮጵያ ክምለስ ይኽእል’የ። እቲ ቀንዲ ዘተሓሳስበኒ ግን ምምላስን ዘይምምላስን ኣይኮነን። ንኢትዮጵያ፡ ነቲ ኣብ ኢትዮጵያን ኣብ ወጻእን ዘሎ ኢትዮጵያዊ ብኸመይ ክትከውን ትኽእል እዩ ዘተሓሳስበኒ። እዚ ኸኣ ናተይ ጥራይ ዘይኮነ ናይ ኩሉ ኢትዮጵያዊ ሕቶ’ዩ። ነዚ ንምግባር ዋላ ካብ ኢትዮጵያ ወጻኢ ኮይነ ከበርክት’የ ኢለ እኣምን። እዛ ሕጂ ዘላ ኢትዮጵያ ንዝኾነ ትኸውን ኣይኮነተን። ከምቲ ኩሉ ግዜ ዝብሎ፡ እስራኤላውያን እስራኤል ምስ ፈረሰት ድሕሪ ክልተ ሽሕ ዓመት ተመሊሶም ሃኒጾማ። ኢትዮጵያ’ውን ናይ ምፍራስ ሓደጋ ከምዘለዋ ኩልና ንፈልጥ ኢና። ኢትዮጵያ ደው ክትብል እንደሊ ሰባት እንተተኻኢሉ ኣብ ዘመንና ከነጽንሓ ኢና። እንተዘይተካኢሉ ብቃል ደው ኣቢልናያ እቲ ቃል ዋላ ድሕሪ ሓደ ሽሕ ዓመት ይኹን ንኢትዮጵያ ዳግማይ ዝሰርሕ ክኸውን ግዴታ ኣለና ባሃላይ እየ። ቢቢሲ፡ ኣብ ዝሓለፈ ምስ ምምስራት ኢሰፓ ተተሓሒዙ ስምካ ብተደጋጋሚ ይልዓል ነይሩ፡ ኣብዚ እንታይ ምልሲ ኣለካ? ታምራት ነገራ፡ ምስ ምምስራት ኢሰፓ ተተሓሒዙ ስመይ ምልዓሉ ንዓይ’ውን ዜና’ዩ። ዋላ ሓንቲ ዝፈልጦ ነገር የለን። ኣነ ኣባልን ደጋፍን ኢሰፓ ኣይኮንኩን። እንተኾነ ኣብ ግዚኡ ክምልሰሉ ኣይደለኹን። ካብዚ ብተወሳኺ ግን ምስ ዝኾነ ፖለቲካዊ ሰልፊ ርክብ ክህልወኒ ኣይደልይን’የ። ኣብ ግዜ ንእስነተይ ምስ ቅንጅት ተሳቲፈ’የ። ተመራጺ ነይረ። እቲ ፖለቲካዊ ሰልፊ ካብ ምምስራቱ ብቐረባ ይርእዮ ነይረ። ንቕነጅት ዘፍረስዎን ከቀጸልዎ ዝፈተኑን ኣመራርሓ ብቀረባ ምስኦም ሰሪሐ’የ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ኣሰራርሓ ፖለቲካውያን ሰልፍታት እንታይ ከምዝመስል ርእየዮ’የ። ኣነ ኢትዮጵያ ብፖለቲካውያን ሰልፍታት ክትድሕን ትኽእል’ያ ዝብል እምነት የብለየን። በዚ ምኽንያት ድማ’የ ኣብ ስራሕ ናይ ሚድያ ዘቶኵር።


ትዊተር ብዛዕባ ኤሎን መስክ ንዝሓበሩ ጋዜጠኛታት ኣጊዱ

ብዛዕባ ወናኒ ትዊትር ኤሎን መስክ ዝጸሓፉ ውሩያት ጋዜጠኛታት ትዊተር ‘ኣካውንታት’፡ ብሃንደበት ተኣጊዶም። ሪፖርተራት ኒውዮርክ ታይምስ፡ ሲኤንኤንን ዋሽንግተን ፖስትን፡ ካብ መንጐ እቶም ትማሊ ምሸት ናይ ትዊተር ኣካውንቶም ዝተዓጽወ  እዮም። ወሃቢት ቃል ትዊተር ንመርበብ ሓበሬታ ቨርጅ ኣብ ዝሃበቶ ቃል፡ እቲ እገዳ ንቦታ ዝምልከት ቀጥታዊ ሓበሬታ ምስ ምዝርጋሕ ዝዛመድ ከምዝኾነ ገሊጻ። እቲ ንትዊተር ብ 44 ቢልየን ዶላር ዝዓደገ ኤሎን መስክ፡ ንናይ ውልቍ ጀት ብምክትታል ብትዊተር ሓበሬታ ዝዝርግሕ ሰብ ምሕናዩ ስዒቡ’ዩ፡ ናይዞም ውሩያት ጋዜጠኛታት ‘ኣካውንታት’ ትዊተር ተኣጊዱ ዘሎ። ኣብ ዝርዝር እቶም ጋዜጠኛታት፡ ሚ ቻ ሊ ካብ ዘ ኢንተርሰፕት፡ ማት ቢንደር ካብ ማሻብል፡ ዘይሻራዊ ጋዜጠኛ ኣሮን ሩፓርን ቶኒ ዌብስተርን’ውን ይርከብዎም። ሓላፊት ድሕነትን እምነትን ትዊተር ዜላ ኤርድዊን፡ እዞም እገዳታት፡ ምስቲ ብረቡዕ ዝተኣታተወ ሓድሽ ሕጊ ትዊተር ዝዛመዱ ኰይኖም፡ “ቀጥታዊ ሓበሬታ ቦታ፡ እንኰላይ ኣብ ትዊተር ብቐጥታ ዝካፈል ፈለግ (መላግቦ) ወይ ድማ ምስ ዩአርኤል ሳልሳይ ወገን  (URL) መስመራት ጕዕዞ ዝራኸብን ዝርከቦም” ዝኽልክሉ እዮም ኢላ። ትዊተር ኣብዚ ፖሊሲ ንጋዜጠኛታት ፍሉይነት ከምዘይገብር ዝሓበረት እታ ወሃቢት ቃል፡ “ብዛዕባ ዝዀነ ፍሉይ ኣካውንት ርእይቶ እንከይሃብኩ፡ ዝዀነ ይዅን ንፖሊሲታት ውልቃውነት (privacy) ዝጥሕሱን ንኻልኦት ተጠቀምቲ ኣብ ሓደጋ ዘውድቝን ኣካውንታት ከም ነቋርጾም አረጋግጽ” ክትብል ተዛሪባ። ትዊተር፡ ትማሊ ረቡዕ፡ ነቲ ንበረራታት ውልቀ ነፋሪት ኤሎን መስክ እናተኸታተለ ኣብ ትዊተር ሓበሬታ ዝዝርግሕ ኣካውንት @ElonJet ዝርከቦም፡ ወግዓዊ ሓበሬታት ተጠቒሞም ንበረራታት እቲ ቢልየነር ዝከታተሉ ካልኦት ኣካውንታት’ውን ኣጊዱ ኣሎ። ውልቀ ኣካውንት ወዲ 20 ዓመት ጃክ ስዊኒ @ ElonJet፡ እውን ተኣጊዱ ኣሎ። ኤሎን መስክ ኣብ ልዕሊ ጃክ ስዊኒን ኣብ ልዕሊ ስድራይ ንዝወረደ ጉድኣት ዝድግፉ ካልኦት ትካላትን ሕጋዊ ስጕምቲ ክወስድ እየ ብምባል ተሓንዩ። ኤሎን መስክ ሓደ “ዕቡድ ሃዳናይ”፡ ኣብ ሎስ ኣንጀለስ ደቁ ንዝሓዘት መኪና ንምርካብን ንምጥቃዕን፡ ቀጥታዊ መከታተሊ ቦታታት ከም ዝተጠቐመ ገሊጹ።


ሽሪን ኣቡኣቕላ፡ እስራኤል እታ ውርይቲ ጋዜጠኛ ብወተሃደራታ ከም እተቐትለት ኣንፊታ

ሰራዊት እስራኤል፡ እታ ውርይቲ ጋዜጠኛ ኣልጀዚራ ዝነበረት ፍልጤማዊት-ኣሜሪካዊት፡ ብሓደ ወተሃደር እስራኤል ተቐቲላ ክትከውን ከም እትኽእል ደምዲሙ። እታ ጋዜጠኛ ኣልጀዚራ፡ ኣብ ዝሓለፈ ግንቦት ወተሃደራት እስራኤል ናብ ምዕራባዊ ገማግም ደፊኦም ድሕሪ ምእታዎም ንዝተፈጥረ ቅልውላው ኣብ እተቃልሓሉ ዝነበረት እዋን፡ ብዝተተኰሰላ ጥይት’ያ ኣብ ርእሳ ተወቒዓ ሞይታ። ነዚ ኸኣ ሕጂ ሰራዊት እስራኤል ሓላፍነት ክወስደሉ ዝደለየ ይመስል ኣሎ። ላዕለዋይ በዓል መዚ ሕጋዊ ጉዳያት ሰራዊት እስራኤል፡ ነቲ ጉዳይ ኣድማዒ መዛዘሚ ክኸውን ንዝነበሮ፡ ገበናዊ መርመራ ‘ቲ ውልቀ ቐታሊ ግን ነጺግዎ። ስድራቤት ሽሪን፡ ሰራዊት እስራኤል ካብ ሓላፍነት ክሃድምን ሓቂ ክዓብጥን ዝገበሮ ፈተነ ከምዘየገርሞም እዮም ዝገልጹ። ሽሪን ኣቡኣቕላ፡ ነቲ ኣብ መንጐ’ቶም ደፊኦም ዝኣተው ወተሃደራት እስራኤልን ዕጡቓት ፍልስጤማውያንን ዝተፈጥረ ጐንጺ ንዝሰዓበ ውግእ ንኽትጽብጽብ እያ፡ ብ 11 ግንቦት ናብ መዓስከር ስደተኛታት ጀኒን በጺሓ። ኣብቲ ቦታ ኸኣ ሀልመት ቈብዕን፡ “Press”  ዝብል ዝተጻሕፎ ሰመያዊ ጥይት ዝከላኸል ክዳን እያ ለቢሳ ነይራ። ወተሃደራዊ ሓይሊ እስራኤል ንኣቀታትላኣ ዝምልከት ዝህቦ ጸብጻብ ኣካል ናይቲ ጉዳይ ቅትለት ኰይኑ እዩ ጸኒሑ። መሰኻኽር ዓይኒን ሰበስልጣን ፍልስጤምን፡ ሓደ ወተሃደር እስራኤል ብዝተኰሶ ጥይት ከም እተቐትለት ክገልጹ ጸኒሖም እዮም። እዚ ድማ ጸኒሑ፡ ብውድብ ሕቡራት ሃገራትን ዝተፈላለዩ መርመርቲ ጋዜጠኝነትን ዝተረኽበ መረዳእታታት ተደጊፉ እዩ። ብኣሜሪካ ዝቐረበ ዳህሳስ’ውን፡ እታ ቀታሊት ጥይት ካብ ወተሃደራት እስራኤል ከም ዝተተኰሰት ልዑል ተኽእሎ ከም ዘሎ ይገልጽ። በዚ ኸኣ፡ ሰራዊት ምክልኻል እስራኤል፡ ነቲ ክገብሮ ዝጸንሐ ሓያለ ውሽጣዊ መርመራታት ከም ዘጠናቐቐ ገሊጹ'ሎ። ሓደ ላዕለዋይ በዓል ስልጣን እስራኤል ትማሊ ሰኑይ ከም ዝበሎ፡ “ብሓደ፡ ጋዜጠኛ ምዃና ፍልዩ ክርእያ ዘይከኣለ ወተሃደር ብጌጋ” ተቐቲላ ክትከውን ልዑል ተኽእሎ ኣሎ፡ ኢሉ። ብተወሳኺ፡ መርመርቲ ነቲ ወተሃደር ከም ዘዘራረብዎ’ውን ገሊጹ። “ንሱ -እቲ ወተሃደር - እንታይ ከም ዝገበረ ነጊሩና እዩ፤ እቲ ዝገበሮ ድማ ብጌጋ እዩ፡” ይብል። “ብዛዕባ’ቲ እቶም ወተሃደራት ዝዋግኡሉ ዝነበሩ ከባቢ ጸቒጠ ክዛረብ እደሊ። ንሳቶም፡ ብዅሉ ኣንፈታት ጠያይት እናዘነቦም፡ ከለላ ተገይሩላ ኣብ ዝነበረ ወተሃደራዊት መኪና እዮም ነይሮም፡” ይብል እቲ በዓል ስልጣን። እንተዀነ፡ ኣብታ ሽሪን ዝተሃርመትላን ጋዜጠኛታትን ሓልፍቲ መገድን ዝተኣከቡላ ህሞት ንዝነበረ ኵነታት እተርኢ ቪድዮ፡ ኣንጻር'ዚ ብሰበስልጣን እስራኤል ዝቐርብ ዘሎ ምጕት እዩ። ወተሃደራት እስራኤል ካብ 200 ሜትሮ ኣብ ዘይርሕቕ ቦታ ከም ዝነበሩ እዩ ዝግመት። እቲ ቪድዮ ድማ፡ ናብቲ እቶም ጋዜጠኛታት ዝነበርዎ ሸነኽ ዘቕንዐ፡ ንሓያለ ደቓይቕ ዝተተኰሰ ጠያይት ከም ዝነበረ የርኢ። ብዛዕባ’ዚ ሽዑ ዝተላዕለ ቪድዮ ኣመልኪቱ ነቲ ላዕለዋይ ወተሃደራዊ በዓል ስልጣን እስራኤል ብቢቢሲ ሕቶ ቀሪቡሉ እዩ፤ ንሱ፡ ወተሃደራት ኣብ ጽዑቕ ተዅሲ ከም ዝነበሩን፡ ካብ ውሽጢ’ታ ዝነበርዋ “ጂፕ” ዝዓይነታ ወተሃደራዊ መኪና ኰይኖም ከኣ ኣብ ደገ እንታይ ይኸውን ከም ዝነበረን ብዛዕባ’ቶም ጋዜጠኛታት ፈልዮም ክፈልጡን ኣብ ዘይክእሉሉ ኵነታት እዮም ነይሮም፡ ይብል። ገበናዊ መርመራ ብዘይምክያዱ፡ [ብውልቂ ተሓታትነት ዝስከም ገበነኛ ዘይምህላው] ንፍልስጤማውያን ኣቘጢዑ ኣብ ርእሲ ምህላው፡ ንቤተሰብ’ውን ደግሲ ኰይኑዎም ከም ዘሎ ተፈሊጡ’ሎ። ነቲ ብሓይልታት ምክልኻል እስራኤል ዝወጽአ መግለጺ ኣብ ዝሃብዎ ምላሽ፡ እቶም ስድራ፡ “ገበነኛታት ኲናት እስራኤል፡ ንናይ ገዛእ ርእሶም ገበናት ዝዀነ ምርመራ ከምዘይገብሩን ከም ዝሸፋፍኑን ንዅሉ ብሩህ እዩ። ንሕና ኸኣ ኣብ ዓሚቝ ጓህን ቅዛነትን ተሪፍና ኣለና፡” ኢሎም። ትካላት ሰባዊ መሰላት እስራኤልን ፍልስጤምን፡ ነቲ ብምክልኻል እስራኤል ዝግበር፡ “ውሽጣዊ  ምርመራ” ካብ ነዊሕ ኣትሒዞም ክነቕፉ ዝጸንሑ ክዀኑ እንከለው፡ እዚ ኣገባብ፡ ወተሃደራት እስራኤል ብፍላይ ኣብ ልዕሊ ፍስልጤማውያን ንዝገብርዎ ቅትለት፡ ዳርጋ ዘይተሓተትቲ ዝገብር እዩ፡ ብምባል ክነቕፍዎን ክምጕትዎን ጸኒሖም እዮም። ብፍልስጤማውያንን ኣዕራብ እስራኤላውያንን ኣብ ጐደናታት ብሰንኪ ዝተፈጸመ 18 ሰባት ዝቐተለ መጥቃዕቲ ስዒቡ፡ ሰራዊት እስራኤል ኣብ ምዕራባዊ ገማግም፡ ተፍትሽ፡ ማእሰርትን፡ ምፍራስ ኣባይትን ኣሐዪሎም። ገለ ካብዞም ፈጸምቲ እዚ ተግባራት ካብ ጀኒን ዝመጹ ምዃኖም እዮም ሰበስልጣን እስራኤል ዝኸሱ፤ ጸኒሑ ድማ ሓደ በዓል ስልጣን ኣብ መወዳእታ ግንቦት ተቐቲሉ። ሰበስልጣን እስራኤል፡ እንተላይ ቀዳማይ ሚኒስተር ናፍታሊ በነት፡ ፈለማ ሽሪን ኣቡኣቕላ ብዕጡቓት ፍልስጤማውያን ከም እተቐትለት እዮም ክምጕቱ ዝተሰምዑ። እንተዀነ ኣብዚ ጕዳይ ናጻን ግሉጽን ምርመራ ንኽግበር ኣህጕራዊ ጸቕጢ እናሓየለ ምስ ከደ፡ ጸኒሑ ሰራዊት እስራኤል፡ ብወተሃደራቱ ምቕታላ ሓደ ካብ ክልተ ተኽእሎታታት እዩ፤ እቲ ካልኣይ ብዕጡቓት ፍልስጤማውያን እዩ ክብል ተሰሚዑ። እታ ጓል 51 ዓመት ጋዜጠኛ ኣልጀዚራ፡ ንሰለስተ ዕቝድ ጉዳያት ዓረባዊ ዓለም ብስፍሓት ሸፈነ ክረክብ ብምግባራ፡ ኣብቲ ዞባ ሰፊሕ ክብርን ኣድናቘትን ዝነበራ እያ። ምቕታላ ብኡ ንብኡ ዓለምለኻዊ ኣቓልቦ ረኺቡ፤ ከም ሓደ ትእምርቲ ናይቲ ኣብ እዋን መጥቃዕቲታት እስራኤል ዝፍጸም ግን ከኣ ዳርጋ ዘይንገር ቅትለት ስቪላውያን ሰባት ተገይሩ ኸኣ ተወስደ። ስድራቤታ ምሉእ ተሓታትነት ክህሉን፡ ገበናዊ መርመራ ክካየድን እዮም ክሓቱ ጸኒሖም። ሓዋ ኣብ ሓምለ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበሮ ቃለመጠይቕ፡ “ንሳ ሕጋውነት ብዝጠሓሰ ኣገባብ እያ ተቐቲላ፣ ስለዚ ኣብዚ ጉዳይ ሓደ ሰብ ተሓታቲ ክህሉ ጥራይ ኢና ንደሊ፡” ኢሉ። ነዚ ስዒቡ ድማ፡ እቲ እስራኤል እትብሎ "ውሽጣዊ መርመራ” ሕቶታት ከልዕል ጀሚሩ። ሽሪን ኣቡኣቕላ ድሕሪ ምቕታላ ድሕሪ ሒደት ሰዓታት፡ ሰበስልጣን እስራኤል፡ ብዕጡቓት ፍስጤማውያን እያ ተቐቲላ ዝብል ወረን ቪድዮታትን ክዝርግሑ ጀሚሮም ነይሮም። ጐድኒ ጐድኒ እዚ ድማ፡ ሰበስልጣን ፍልስጤም ምርመራ ከይካየድ ይዓናቕፉ ከም ዘለው ብምኽሳስ፡ ነቲ ቀቲሉ ዝተባህለ ወተሃደር ንምውሳን ዘኽእል፡ ተቐቲላትሉ ዝተባህለ ጥይት ከረክቡን ሓቲቶ ነይሮም። ፍልስጤማውያን ግን፡ እስራኤላውያን ከምዘይእመኑ እዮም ዝገልጹ። ሓደ በዓልስልጣን ፍስልጤም ነቲ ባዕላቶም ዘካየድዎ መርመራን፡ ኣብታ ዝተረኽበት ጥይት ዘተኰረ ውጽኢት መርመራ ምርኩስ ብምግባር፡ “እቲ ሓደ ምንጪ ‘ቲ ተዅሲ ብሸነኽ እቲ ሓይልታት እስራኤል ሒዞምዎ ዝነበሩ ቦታ ጥራይ እዩ፤ ንቕትለት ዒላማ ገይሩ ዝተተኰሰ ድማ እዩ፡” ኢሉ። ምምሕዳር ኣሜሪካ ኣብዚ ጉዳይ ጣልቃ ክኣቱ ተደጋጋሚ ጻውዒት ቀሪቡ እዩ። ኣብ ግንቦት ሓያለ ኣባላት ባይቶ ኣሜሪካ፡ ብትካላት ኣኽበርቲ ሕጊ ኣሜሪካ መርመራ ክካየድ ዝጽውዕ፡ ፊርማኦም ዝተነብሮ ደብዳበ ናብ ኤፍቢኣይን ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካን ኣቕሪቦም። ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ፡ ፍልስጤማውያን ነታ ከም መርትዖ ዝሓዝዋ፡ ነታ ጋዜጠኛ ዝቐተለት ጥይት ንኸረክቡ ኣብ ሓምለ ጸቕጢ ኣካይዱ። እንተዀነ ኣሜሪካ፡ እቲ ብናጻ መርመርቲ ዝተኻየደ ፎረንሲካዊ ዳህሳስ፡ እታ ጥይት ኣመና ስለዝተበላሸወት ናብ ሓደ ንጹር መደምደምታ ክበጽሕ ከምዘይከኣለ እያ ገሊጻ። ብተወሳኺ፡ ብኣወሃሃዲ ጸጥታ ኣሜሪካ ዝተገብረ ገምጋም ናይቲ ብእስራኤልን ፍልስጤምን ተኻይዱ ዝተባህለ መርመራ፡ “እቲ ካብቲ ሓይልታት እስራኤል ዝነበርዎ ሸነኽ ዝተፈነወ ተዅሲ፡ ንሞት ሽሪን ኣቡኣቕላ ምኽንያት ምዃኑ ደምዲሙ።” ብዘይካ'ዚ፡ ሞት ሽሪን “ሓይልታት እስራኤል ብዘካየድዎ ስርሒት ብዝተኸስተ ዘሕዝን ኵነታት ዝሰዓበ እዩ፡” ድሕሪ ምባል፡ እቲ ቅትለት ኰነ ተባሂሉ ዝተፈጸመ እዩ ንዝብል “ዘእምን ምኽንያት” ከምዘይተረኽበ ኣሜሪካ ትገልጽ። ፕረዚደንት ጆ ባይደን ኣብ ዝሓለፈ ሓምለ ኣብቲ ዞባ ኣብ ዘካየዶ ዑደት፡ ሓው ሽሪን፡ “እቲ ስድራ ብኣሜሪካ ተጠሊሙ እዩ፡” ክብል ተዛሪቡ። መርማሪ ጕጅለ ኤፍቢኣይ ነቲ ኣብ ልዕሊ ሓብቱ ዝተፈጸመ ቕትለት ክምርምሩ ናብቲ ቦታ ክኸዱ ጸዊዑ ነይሩ። ብድሕሪ’ዚ ስድራቤት ኣቡኣቕላ፡ ንጸሓፊ ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ፡ ኣንቶኒ ብሊንከን ኣብ ዋሽንግተን ረኺቦም ከም ዘዘራረብዎ ብምግላጽ፡ ንጻውዒቶም “ትርጕም ዘለዎ ምላሽ” ኣይሃበን ኢሉ ነይሩ።


ንኤርትራውያን እሱራት ጋዜጠኛታትን ፖለቲከኛታትን ዝዝክር ኤግዚቢሽን ኣብ ፓርላማ ብሪጣንያ ይርአ ኣሎ

ብ 06 ታሕሳስ ኣብ ዌስት ምኒስተር ፓርላማ ብሪጣንያ ቅድሚ 21 ዓመታት ተኣሲሮም ናይ ዝተሸርቡ ኤርትራውያን ጋዜጠኛታትን ደሞክራሲያዊ ቅዋማዊ መንግስቲ ክትከል ብምሕታቶም ብዘይ ንቡር ፍርዳዊ መስርሕ ዝተሰወሩ ደለይቲ ሓርነትን ድሕረ ባይታ ዘንጸባርቕ ስእላዊ ምርኢት ብወግዒ ተኸፊቱ፡ ይርአ'ሎ። ዕላማ ናይቲ ምርኢት፡ ኵነታት ናይቶም ኣብ ኤርትራ ተቐይዶም ዝተሰወሩ ጋዜጠኛታትን ጸሓፍትን ከምኡ እውን ላዕለዎት ሓለፍቲ መንግስቲ፡ ኣፍልጦ ንኽረክብ ምዃኑ ኣባል ባይቶን ሓደ ካብ ወደብቲ እቲ ምርኢትን ፓትሪክ ግረዲ ገሊጹ። “ኣባላት ባይቶን ህዝቢ ብሪጣንያ ብሓፈሻኡን ኣስማት ናይዞም ተኣሲሮም ዝተሰወሩ ግዳያት ክፈልጥዎም ንደሊ ኢና። ንነዊሕ ዓመታት፡ እዞም ኣካል ናይ ብኤ-ኤ-ፒ-ጂ [ብኣባላት ፓርላማ ብሪጣንያ ዝቘመ ጕጅለ) ዝዀንና፡ ሰባት ዝንብዕ ምስክርነታት ሰሚዕና ኢና፤ ምስክርነት ናይቶም ኣደታቶም፡ ኣቦታቶም፡ ኣሓቶም ኣሕዋቶም፡ ደቆምን ኣዝማዶምን እሱራቶም ኣበይ ከምዘለዉ፡ ብሂወት ኣለዉ ድዮም የለዉን ዘይፈልጡ። “ክትኣምኖ ዘጸግም ዛንታታት ኵነታት መዳጐኒታት፡ኣብ ኮንተይነራት መጓዓዝያ ምዕጻው፡ ኣብ ሃሩር ምድረ በዳታት ኣብ ዝርከብ ጎዳጒዲ ምቕባር፣ ከምኡ’ውን ዛንታታት ናይቶም ኣብ ኲናት ጐረቤት ሃገር ኢትዮጵያ ንኽዋግኡ ከካብ ኣባይቶም ብሓይሊ ዝግፈፉ ንኣሽቱ መንእሰያት፡ ደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን ሰሚዕና ኢና” ክብል እቲ ኣባል ባይቶ ተዛሪቡ። ብድሕሪኡ ኣባል ባይቶን፡ ሓላፊት ጉዳያት ኣፍሪቃ ሰልፊ ዕዮን ሊን ብራውን ኣብ ኤርትራ ናጻ ብሕታዊ ፕረስ፡ ናጻ ፍርዳዊ ኣካል፡ ንተቓወምቲ ዝሓቁፍ ፖለቲካዊ ስርዓት ስለዘየሎን መንግስቲ ንዅሉ ሲቪካዊ ንጥፈታትን ቁጠባን ናይታ ሃገር ስለዝተቘጻጸሮ ብዛዕባ እታ ሃገር ዝተማልአ ሓበሬታ ክርከብ ኣጸጋሚ ምዃኑ ሓቢራ። “ንስኻትኩም ድምጺ ዕቡሳትን ልሳን ግዳያትን ኴንኩም ነዚ ምርኢት እዚ ስለዝወደብኩም ኣዝየ የመስግነኩም። ማሕበረሰብ ዓለም ነቲ ኣብ ኤርትራ ዝፍጸም ዘሎ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላትን ግፍዕን ክፈልጦ ትጽዕሩ ብምህላውኩም ንትብዓትኩም ኣድንቘ” ኢላ። ፓርላማ ዓባይ ብሪጣንያ፡ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ኤርትራ ዝፍጸሞ ዘሎ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ከይኣክል ኣብ ኵናት ኢትዮጵያ ኢዱ ብምእታው ግፍዒ ምፍጻሙ ኰኒኑ። እቲ ዕሽሽ ዝተባህለ ጉዳይ ሰፊሕ ኣቓልቦ ክረክብን ኣብቲ ዞባ ሰላምን ርግኣትን ንኽመጽእ ዝከኣላ ክጽዕሩ ምዃኖም ገሊጾም። ሎርድ ኣንቶን ብወገኑ እቲ ኣባላት ባይቶ ዓባይ ብሪጣንያ ኣብ ዝመሓለለፍሉ ላዕለዋይ ኮሪደር ቀሪቡ ዘሎ ስእላዊ ምርኢት ብዙሕ ክጸሉን እቲ ኣብ ኤርትራ ዝፍጸም ዘሎ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ኣቓልቦ ንኽረክብን ኣዝዩ ሓጋዚ ምዃኑ ገሊጹ። ኣብቲ ኣጋጣሚ ዝተረኽበ ብሕቡራት ሃገራት ዝተመዘዘ ፍሉይ ተኸታታሊ ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ መሓመድ ዓብዱ ሰላም ባቢከር ብወገኑ፡ ምስዋር ናይቶም ግዳያት ሓደ መርኣያ ናይቲ ኣብታ ሃገር ዘሎ ምግሃስ መሰላት ዘርኢ ምዃኑ ተዛሪቡ። ኣብ መስከረም 2001 ኣብ ቀይዲ ዝኣተዉ ሓያሎ ሚኒስተራት፡ ላዕለዎት ኣዘዝቲ ሰራዊት፡ ኣባላት ሃገራዊ ባይቶ፡ ከምኡ'ውን ሓያለ ጋዜጠኛታት ን21 ዓመታት ተሰዊሮም ኣለው። "እዞም ኣብ ዓለም ንዝነውሐ ግዜ ዝተኣስሩ፡ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲን መዳጒኒታትን ብስዉር ይሳቐዩ ኣለዉ" ክብል ‘ስፐሻል ራፖርተር’ ኣብ ዝሓለፈ ጥቅምቲ ንሓፈሻዊ ባይቶ ሕቡራት ሃገራት ገሊጹ ነይሩ። "መንግስቲ ኤርትራ፡ ንቈልዑ፡ እሱራት ፖለቲካ፡ብኣማኢት ዝቝጸሩ ብስዉር ዝተኣስሩ ሰባትን ብምኽንያት ሃማኖታዊ እምነቶም ዝተኣስሩን ክፈትሕ ኣለዎ. . .ኵሎም ኤርትራውያን ከኣ ሃይማኖታዊ እምነቶም ብናጽነት ከምልኹ ከፍቅደሎም ይግባእ" ይብል ዶ/ር ባቢከር ኣብ ዘቕረቦ ጸብጻብ። ባቢከር ኣብቲ ትማሊ ምሸት ዘቕረቦ ምስክርነት፡ መንግስቲ ኤርትራ ክሳብ ሎሚ ነቲ ኣብታ ሃገር ዘሎ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ክምርምር መርማሪ ናብ ኤርትራ ክኣቱ ዘቕረቦ ጠለብ ብሰብ መዚ መንግስቲ ኤርትራ ተቐባልነት ከምዘይረኸበ ሓቢሩ። ሓደ ላዕለዋይ ሓላፊ ጉዳያት ኣፍሪቃ ኣብ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ዓባይ ብሪጣንያ ከኣ መንግስቲ ኤርትራ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ንዘጻሪ ባቢከር ክተሓባበሮን እታ ሃገር ሰብኣዊ መሰላት ከተኽብርን ክርእን ክሰምዕን ትጽቢት መንግስቲ ብሪጣንያ ምዃኑ ተዛረቡ። ኣብቲ ስነ ስርዓት መኽፈቲ፡ ዳይረክተር ፐን ኤርትራ መንእሰይ ዓወት ፍስሃየ፡ ነቶም ናይ ደገፍ መልእኽቲ ዝሃቡ ኣባላት ፓርላማን፡ ነቶም ንልዕሊ 20 ዓመታት ብዘይ ደሃይ ዝተሰወሩ ኤርትራውያን እሱራት ዘሕልፉዎ ዘለው ቃንዛን ስቓይን ዘንጸባርቕ ኤግዚብሽን ክርእዩ ንዝመጽኡ ደለይቲ ለውጢ ተቓለስቲ ፍትሒ፡ ንስድራ ቤታቶም፡ ኣዕሩኾም ብምምስጋን ነቲ 'ግዜያዊ እገዳ' ብእትብል ሓረግ ብ18 መስከረም 2001 ንጋዜጣታት ብሕቲ ዝኣገደን ንኣዳለውተን ኣሲሩ ዝሰወረን ስርዓት ኮኒኑ። “ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ምልካዊ ስርዓት ኰይና ነቲ ጆርጅ ኦርወል ኣብታ '1984' እትብል መጽሓፉ ድራማዊ ሃዋሁ ስቓይን መከራን ዘንጸባርቕ ኵነት ምሉእ ብምሉእ ትለማመዶ ኣላ። ኣብ ኤርትራ፡ ነብሲ ወከፍ ሰብ ሰብኣዊ ክብረቱን ናጽነቱን ተሓዲጉ፡ እንታይ ጌርካ ዘይኮነስ እንታይ ሓሲብካ ተባሂሉ ዝሕተተሉ ኵነት እዩ ዘሎ” ክብል ንሃለዋት እታ ሃገር ምስ ዛንታ መጽሓፍ ጆርጅ ኦርወል ብምምስሳል ገሊጽዎ። ብተወሳኺ መንእሰይ ዓወት፡ ኢሳይያስ ኣፈወርቅን ካድራቱን ነቶም ናይ ፖለቲካ እሱራት ካብ ተዘክሮን ታሪኽን ንምድምሳስ ዝከኣሎም ዘበለ ከምዝገብሩ ብምሕባር፡ “ንኸምዚ ዝኣመሰለ ጨካን ዘይፍትሓዊ ተግባራት ክንቃወምን ክንብድህን ኣብዚ ኣደራሽ ተረኺብና ኣሎና” ክብል እቶም ናይ ሕልናን ፖለቲካን እሱራት ብዝቐልጠፈ ክፍትሑ ጸዊዑ። እቲ ብኤርትራ ፎካስ፡ ብፐንን ኣምነስት ኢንተርናሽናል ዝተዋደደ ካብ መስከረም 2001 ኣትሒዞም ክሳብ ሕጂ ብዘይ ወግዓዊ ሓበሬታን ሃለዋትን ኣብ ሸላታት ዒላዒሮን ፈቐዶ ጐዳጒድን ተሸሪቦም ናይ ዘለው ግዳያት ዘንጸባርቕ ኣብ ኮሮድዮ ቤተ መንግስቲ ዓባይ ብሪጣንያ ቀሪቡ ዘሎ ኤግዚቢሽን ድሮ ሓያሎ ኣባላት ባይቶ ይዕዘብዎ ኣለዉ። ኣብቲ ምርኢት ሓያሎ ደለይቲ ፍትሒ ተቓለስቲ ኤርትራውያን ነበርቲ ዓባይ ብሪጣንያ ተረኺቦም ነይሮም። ዳርጋ ኵሎም እቶም ተጣበቕቲ መሰላት ኣሳእልን ናይቶም ብዘይ ንቡር ተቐይዶም ብዘይ ደሃይ ዝተሸርቡ ጋዜጠኛታትን ደለይቲ ሓርነትን ብምሓዝ መንግስቲ ኤርትራ ብዘይ ዝዀነ ይዅን ቅድመ ኵነት ክፈትሖምን ንስድራቤቶም ሃለዋቶም ክነግርን ዝጽውዕ ሓያሎ ሰላማዊ ሰልፊ ዘካየዱ እዮም። እቲ ትማሊ ሰሉስ 06 ታሕሳስ 2022 ኣብ ፓርላማ ዓባይ ብሪጣንያ ዝተኸፍተ ስእላዊ ምርኢት ንዝቕጽል ሳልስቲ ንፖለቲከኛታት ኣባላት ፖርላማ ዓባይ ብሪጣንያን በጻሕትን ክፉት ኰይኑ ክቕኒ እዩ። እቶም ክሳብ ሕጂ ደሃዮም ኣብ ዘይስመዓሉ ሸላታትን ፈቐዶ ጐዳጕድን ተሸሪቦም ዘለው እሱራት፡ ኣብ ሓደ እዋን ንዝኸድናዮ ጕዕዞ ቃልሲ ገምጊምና፡ ጕደለታትና ኣሪምና፡ ንህዝብና ዝኣተናሉ መብጽዓ ብምኽባር ቅዋማዊ ደሞክራሲያዊ ስርዓት ክንተክል ኣሎና ብምባሎም ከምዝተኣስሩ ገዲም ተጋዳላይ ጴጥሮስ ተስፋገርግሽ ይገልጽ። መንግስቲ ኤርትራ ግን ነቶም ጋዜጠኛታትን እሱራት ፖለቲካን ብኽሕደት ሃገር እዩ ዝኸሶም።ብዛዕባኦም ንዝጣበቕ ዝዀነ ይዅን ወገን ከኣ ምስልን ስምን ኤርትራ ንምድዋን ብኣሜሪካን ሃገራት ምዕራብን ዝድገፉ ልኡኻት ዝነዝሕዎ ምስይጣን እዩ ክብል እዩ ዝነጽጐ።


ናይ ሓሶት ሓበሬታ ክዝርግሓ ዝጸንሓ ልዕሊ 100 ማዕከናት ዜና ፈሊና ኣለና' - ፖሊስ ኢትዮጵያ

ፖሊስ ፌደራል ኢትዮጵያ፡ ልዕሊ 100 ኣብ ኢንተርነት ዝነጥፋ ማዕከናት ዜና፡ ናይ ሓሶት ሓበሬታን ዘረባታት ጽልእን ይዝርግሓ እየን ብምባል ክኸስስ እንከሎ፡ ነተን ዓሰርተ ኣብ ትሕቲ ቍጽጽር ከም ዘውዓለ ገሊጹ። ኣብቲ ትማሊ ረቡዕ ዝወጽአ መግለጺ፡ "ሰላምን ጸጥታን ህዝቢ ዝህውኻ፡ ብብሄርን ሃይማኖትን ግጭት ዘለዓዕል ሓበሬታን ናይ ሓሶት ፕሮፖጋንዳን ዝዝርግሓ" ዝበለን 111 ናይ ኦንላይን ማዕከናት ዜና ከም ዘለለየ ኣፍሊጡ። እዘን ማዕከናት ዜና ኦንላይን፡ "ብሄር ምስ ብሄር፡ ሃይማኖት ምስ ሃይማኖት ብምግጫው ሰላምን ጸጥታን ሃገር ንምዝራግ ክንሰርሓ ዝጸንሓ እየን፡" ንዝበለን ዓሰርተ ጥርጡራት ኣብ ቀይዲ ብምእታው መርመራ ይገብር ምህላው'ውን ፖሊስ ብተወሳኺ ገሊጹ። ኣብ ዝሓለፉ ክልተ ሳምንታት 18 ዝዀኑ ጋዜጠኛታትን ሰራሕተኛታት መራኸቢ ብዙሃንን ከም ዝተኣሰሩ ይዝከር። እዚ ብኣካለት ጸጥታ ዝውሰድ ዘሎ ስጕምቲ ንትካላት ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን መሰል ጋዜጠኛታትን ስግኣት ፈጢሩ ኣሎ። እዘን ማዕከናት ዜና ዝዀነ ፍቓድ ከምዘይብለን'ውን እቲ መግለጺ ፖሊስ ይጠቅስ። እንተዀነ፡ ፖሊስ ኣብ ልዕሊ እዘን መራኸቢ ብዙሃን መርመራ ከም ዝጀመረ ብምግላጽ፡ መንነት እተን ማዕከናት ዜና ካብ ምግላጽ ከም ዝተቘጠበ ኣፈኛ ፖሊስ ኮማንደር ፋሲካ ፋንታ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ኣብ ክልል ኣምሓራ 'ወፍሪ ምኽባር ሕጊ' ብዝብል ቅድሚ ክልተ ሰሙን ዝጀመረ ስጕምቲ፡ ኣብ ባህር ዳር፡ ኣብ ክልተ ዝተፈላለያ ትካላት ዜና ኦንላይን ዝሰርሑ ትሽዓተ ሰባት ኣብ ቀይዲ ምእታዎም ዝዝከር እዩ። ብድሕሪኡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ማኔጂን ዳይሬክተር መጽሄት 'ፍትህ' ዝዀነ ተመስገን ደሳለኝ ዝርከቦም ብርክት ዝበሉ ኣብ ዝተፈላለየ ማእከናት ዜና ዝሰርሑ ጋዜጠኛታት ኣብ ቀይዲ ፖሊስ ይርከቡ። ብሓፈሻ ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ሰሙናት 18 ዝዀኑ ጋዜጠኛታትን ሰራሕተኛታት መራኸቢ ብዙሃንን ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም ተወሳኺ ቈጸራ ተዋሂብዎም ኣሎ። ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያን ተሓላቒ መሰል ጋዜጠኛታት ሲፒጄን እቲ ማእሰርቲ ከም ዘሻቐሎም ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ዘውጽእዎ መግለጺ ኣፍሊጦም።


ኢትዮጵያውያን: ኣብ ቀረባ እዋን ዝተኣስሩ ጋዜጠኛታትን ዝቐረበሎም ክስታትን

ኣብ ቀረባ እዋን፡ መንግስታት ፌዴራልን ክልል ኣምሓራን የካይድዎ ኣብ ዘለዎ 'ሕጊ ናይ ምኽባር' ዝበልዎ ወፍሪ፡ ልዕሊ 16 ጋዜጠኛታት ኣብ ቀይዲ ኣውዒሎም ኣለዉ። ካብ መንጎኦም፡ ብሞያ ጋዜጠኝነቶም ዝፍለጡ፡ ሰለሞን ሹምዬ፣ ተመስገን ደሳለኝ፣ ያየሰው ሽመልስ፣ መዓዛ መሐመድን በቃሉ አላምረውን ናዕቢ ምልዓል ዝብል ክሲ ተመስሪቱዎም ይርከብ። ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ፣ መንግስቲ ኣመሪካን ዓለም ለኸ ተጣበቕቲ መሰላት ጋዜጠኛታትን፡ ነቲ ማእሰርቲ ብምቅዋም ንዘለዎም ሻቕሎት ዝገልጽ መግለጺታት ኣውጺኦም ኣለዉ። መስራቲ ዩቲዩብ ሚዲያ ኢትዮ-ፎረም ዝኾነ ጋዜጠኛ ያየሰው ሽመልስ 18 ግንቦት 2014 ዓ.ም ኣብ ቀይዲ ውዒሉ። ኢትዮፎረም፡ ኲናት ትግራይ ብዝምልከት ካብቶም ሰፊሕ ሽፋን ዝህቡ ሒደት ሚድያት ኢትዮጵያ ኣብ ቅድሚት ዝስራዕ እዩ። ያየሰው ህውከትን ናዕብን ብምልዓል፣ ህዝቢ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ፌዴራል ንክዕምጽ ብምልዕዓልን ሃይማኖት ምስ ሃይማኖት ብምግጫውን ዝብል ክሲታት ተመስሪትዎ ኣሎ። ፖሊስ፡ ነቲ ዝተባህለ ተግባር ንምፍጻም ድማ 'ገንዘብ ተኸፊልዎ እዩ' ዝብል ክሲ መስሪትሉ ይርከብ። ቤት ፍርዲ 19 ግንቦት 2014 ዓ.ም ኣብ ዝወዓለ መጋባእያ፡ ንፖሊስ 10 ናይ ምርመራ መዓልታት ፈቒዱ ኣሎ። ኣብዚ መጋባእያ፡ ብሚዲያን ቁጠባን ውግእ ከምዝኸፍተን ነዚ ዝመርሕ ሕቡእ ጉጅለ ከምዘሎን ፖሊስ ተዛሪቡ። ጋዜጠኛ ያየሰው ቅድሚ ሕዚ'ውን ክልተ ግዜ ተኣሲሩ ዝነበረ ዀይኑ፡ ብገበን ራዕዲ ተተርጢሩ ነይሩ እዩ። መጋቢት 2012 ዓ.ም ተኣሲሩ ዝነበረ ያየሰው ሽመልስ፡ ኣብ ቴሌቪዥን ትግራይ ሳምንታዊ መደብ ኣሰናዳኢ ዝነበረ ዀይኑ ኣብ መጽሔት ፍትህ ድማ ስሩዕ ዓምዲ ነይሩዎ። ኣብቲ እዋን፡ ኮቪድ-19 ዝምልከት ሓሰት ኣቃሊሕካ ብዝብል ገበን ተኸሲሱ ዝነበረ ኸይኑ፡ ንኣስታት ሓደ ወርሒ ምስተኣስረ ተፈቲሑ ነይሩ። ንካልኣይ ግዜ ድማ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ ሰነ ተኣሲሩ፡ "ሕገ መንግስታዊ ስርዓት ብሓይሊ ንምዕላው" ብመንገዲ ማሕበራዊ ሚድያ ተንቀሳቒሱ ዝብል ገበን እዩ ተጠርጢሩ ነይሩ። ያሰው ኣብ ክልል ዓፋር ኣብ ከተማ ኣዋሽ-ሰባት ኪሎ ዝርከብ መሰልጠኒ ፖሊስ ን49 መዓልታት ምስተኣስረ፡ ብዋሕስ ተለቒቑ ነይሩ። ነቲ ኣብ ትግራይ ዝተወለዐ ደማዊ ኲናት ሕድሕድ ኢትዮጵያ ኣትሪሩ ብምቅዋም ዝፍለጥ ሰለሞን ሹምዬ፡ ወናኒን መስራትን 'ገበያኑ ሚዲያ' ኮይኑ፡ ብ12 ግንቦት 2014 ዓ.ም እዩ ኣብ ቀይዲ ውዒሉ። ሰለሞን ብተመሳሰሊ ህውከትን ናዕብን ብምልዕዓል ዝብል ገበን ክሲ ዝተመስረቶ ኮይኑ፡ 22 ግንቦት 2014 ዓ.ም ኣብ ዝወዓለ መጋባእያ፡ ፖሊስ ተወሳኺ መርመራ ከካይድ ሸውዓተ ተወሳኺ መዓልታት ተፈቒዱሉ ኣሎ። ሰለሞን፡ 'ሰላም ዝሳኣንና ብምንታይ ምኽንያት'፡ 'ገባሪ ሓዳጊነት' [ውልቀ መላኺነት]፡ 'ናይቲ ኲናት ዓላማ እንታይ እዩ' ፡ 'ክንደይ ሰብ ክመውት ኣለዎ' ዝብሉን ዝመሳሳሉን ተረርቲ መደባት ሰሪሑ ምንባሩ ይዝከር። ሰለሞን ሹምዬ ቅድም ክብል፡ 'ሻህን ቡን' ዝተሰምየ ኣብ ማሕበራዊ ጉዳያት ዘትኩር መደብ ቴሌቪዥን ብምቕራብ እዩ ዝፍለጥ ነይሩ። አልፋ ቴሌቪዥን ዝተብሃለ ዩቲዩብ ሚዲያ መስራትን ወናኒን እንትኸውን፡ 19 ግንቦት 2014 ዓ.ም ኣብ ቀይዲ ውዒሉ ብጽባሒትኡ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቡ። እቲ ጋዜጠኛ፡ ህውከትን ናዕብን ብምልዕዓል ዝብል ክሲ ዝተመስረቶ ኾይኑ፡ ፖሊስ መርመራ ከካይድሉ ናይ 12 መዓልታት ተፈቒዱሉ። መንግስቲ ክጽላእን፡ ሃይማኖታዊ ጎንጺ ክለዓልን ይሰርሕ ኣሎ ዝብል ገበን እዩ ብፖሊስ ቀሪብዎ። በቃሉ ቅድም ክብል' ውን ጥቅምቲ 2013 ዓ.ም ስኑዕ ሓበሬታ ብምቅላሕን ናይ መንግስቲ ስም ብምጽላምን ብዝብል ገበን ን16 መዓልታት ተኣሲሩ ነይሩ። ኣብቲ እዋን፡ አውሎ ሚዲያ ዝተብሃለ ዩቲዩብ ሚዲያ ዝሰርሕ ዝነበረ በቃሉ ደጊሙ ምስ ጋዜጠኛታት ኢትዮ ፎረም አውሎ ሚዲያ ተኣሲሩ ነይሩ። ንሱ'ውን፡ ኣብ ክልል ዓፋር ኣብ ከተማ ኣዋሽ-ሰባት ኪሎ ዝርከብ መሰልጠኒ ፖሊስ ን49 መዓልታት ምስተኣስረ፡ 12 ነሐሴ 2013 ዓ.ም ብዋሕስ ተለቒቑ ነይሩ። ካብ ማእሰርቲ ምስ ተፈትሐ፡ ኣልፋ ሚዲያ ዝብል ኣጣይሹ፡ 'ብልጽግና ተኸፋፊሉ እዩ'፣ 'ዘመን ብልጽግና ናይ ጸልማት ዘመን እዩ'፡ 'ስጉምቲ ሓይሊ ጠጠው ክብል ኣለዎ' ገለ ዝብሉ መደባት ሰሪሑ ምንባሩ ይዝከር። ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ ቀይዲ ምስ ዝወዓለ ሓላፊ ጸጥታ ክልል ኣምሓራ ዝነበረ፡ ብርጋዴር ጄኔራል ተፈራ ማሞ  'ምስጢራት'ቲ ጄኔራል' ብዝብል ቀለ መሕትት ኣካይዱ ነይሩ። 18 ግንቦት 2014 ዓ.ም ድማ ኣብ ቀይዲ ኣትዩ። ማኔጂንግ ዳይሬክተርን መስራትን መጽሔት 'ፍትህ' ዝኾነ ተመስገን፡ ገንዘብ ተኸፊልዎ ናዕቢ የለዓዕል ነይሩ ዝብል ክሲ ዝተመስረቶ ኾይኑ፡ 19 ግንቦት 2014 ዓ.ም ናብ መጋብእያ ቀሪቡ ነይሩ። እቲ ጋዜጠኛ፡ ምክልኻል ሃገር ብህዝቢ ክጽላእ ሰሪሑ ዝብል ክሲ'ውን ቀሪብሉ ይርከብ። ተመስገን ደሳለኝ 4 ጥቅምቲ 2013 ዓ.ም ስኑዕ ሓበሬታ ኣቃሊሑ ብዝብል ተኣሲሩ ዝነበረ ዀይኑ፡ ድሕሪ ሓደ መዓልቲ ተለቒቑ ነይሩ። ቅድሚኡ'ውን፡ ኣብ እዋን ስርዓት ኢህወዴግ፡ ንሰለስተ ዓመት ምስ ተኣስረ ጥቅምቲ 2010 ዓ.ም  ካብ ቤት ማእሰርቲ ዝዋይ ዝተፈትሐ እዩ። ተመስገን ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዀይኑ፡ "ጊዜ ለኩሉ" ዝብል መጽሓፍ ጽሒፉ ናብ ዕዳጋ ዘርጊሑ ነይሩ። መስከረም፡ መስራቲት 'ኢትዮ ንቃት' ናይ ዝተብሃለ ዩቲዩብ ሚዲያ ኮይና፡ 13 ግንቦት 2014 ዓ.ም ኣብ ኣዲስ ኣበባ እያ ኣብ ቀይዲ ውዒላ። ፖሊስ፡ ክልል ኣምሓራ ካብ ፌዴራል መንግስቲ ክንጸል ከምኡ'ውን ፋኖ ኣብ ልዕሊ ፌዴራል መንግስቲ ክዕምጽ ኣለዓዒላ ዝብል ክሲ እዩ ተመስሪትዋ። መስከረም፡ ኣብ ዩኒቨርስታት ሐዋሳን ዲላን ስነ-ዜጋ መምህር ዝነበረት ኮይና፡ ቅድም ሕዚ'ውን፡ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ፡ ብፍላይ "ኣባይ ሚዲያ" ን "የኔታ ቲዩብ"ን ብዝተብሃሉ ሚዲያታት እዋናውን ፖለቲካውን ትንታነ ብምቕራብ እያ ትፍለጥ። ------------------------ ሮሃ ሚዲያ ዝተሰምየ ዩቲዩብ ሚዲያ መስራቲት ዝኾነት መዓዛ መሓመድ 20  ግንቦት 2014 ዓ.ም ኣብ ቀይዲ ኣትያ። መዓዛ ህውከትን ናዕብን ብምልዕዓል ዝብል ክሲ ዝተመስረታ ዀይና፡ ሰኑይ 22 ግንቦት 2014 ዓ.ም ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪባ። ቤት ፍርዲ፡ ፖሊስ ሸውዓተ መዓልቲ መርመራ ከካይድ ፈቒድሉ ኣሎ። ቅድም ክብል፡ 2 ታሕሳስ 2014 ዓ.ም ኣብ ቀይዲ ውዒላ ዝነበረት ኮይና፡ ንሰሙናት ምስ ተኣስረት ተፈቲሓ። ንሳ፡ ቅድም ክብል ኣባይ ብዝተብሃለ ሚድያ ደሓር ድማ፡ ሮሃ ብዝብል ዝፍለጥ ኣጣይሻ፡ ኣብ እዋናውን ፖለቲካውን ጉዳያት ኣትኲራ ትሰርሕ ነይራ። ኣብ ቀረባ እዋን ከሳብ ዝሰርሐቶም መደባት "ልዕሊ ህወሓት፡ ንብልጽግና እየ ዝጽየፍ' ዝብል ነቐፌታ ይርከቦም። -- ካብዚኣቶም ብተወሳኺ፡ ካልኦት ብፍላይ ድማ ዓሻራን ነስርን ብዝብሉ ዝፍለጡ ናይ ዩቱብ ሚድያታት ወነንትን ጋዜጠኛታት ኣብ ክልል ኣምሓራ ኣብ ቀይዲ ከምዝወዓሉ ይዝረብ። ኣብ ሲፒጀይ፡ ወዳቢት ጉዳያት ኣፍሪቃ፡ ኣንጀላ ኪውንታል፡ "መንግስቲ ንነጻነት ፕሬስ ከምኡ'ውን ዜጋታት ካብ ዝተፈላለዩ ኣማራጺታት ሓበሬታ ናይ ምርካብ መሰሎም ከምዘየገድሶ እዩ ዘርኢ" ኢላ። ንሳ፡ እቶም ጋዜጠኛታት ክሲ ከይተመስረቶም፡ ብህጹጽ ክፍትሑ ሓቲታ ኣላ። መንግስቲ ብወገኑ፡ እቶም ዝተኣስሩ ጋዜጠኛታት ዘይኮኑስ ኣብ ዝተፈላለዩ ገበናት ክሳተፉ ዝተትሓዙ እዮም ዝብል መግለጺ ሂቡ ኣሎ። ብሞይኡ ዝተኣሰረ ጋዜጠኛ የለን ድማ ኢሉ።


ብሰብመዚ ትግራይ ተኣሲሮም ዘለዉ 5 ጋዜጠኛታት ብቕልጡፍ ክፍትሑ ሲፒጄ ሓቲቱ

ትካል ተሓለቕቲ መሰል ጋዜጠኛታት ዝዀነ ሲፒጄ፡ ትማሊ ሮቡዕ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ሰብ መዚ ትግራይ ሓሙሽተ ጋዜጠኛታት ቴለቪዥን ትግራይ ኣሲሮም ምህላዎም ብምግላጽ ብቕልጡፍ ክፍትሑ ሓቲቱ። ሓለፍቲ ክልል ትግራይ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሰነ ንሰራሕተኛታት ተለቬዥን ትግራይ ዝኾኑ ተሾመ ጠማለው፡ ምስግና ስዩም፡ ሓበን ሓለፎም፡ ሃይለሚካኤል ገሰሰ ከምኡ’ውን ዳዊት ሞኮነንን ንዝተባህሉ ጋዜጠኛታት ኣሲረሞም ከምዘለዉ እቲ ትካል ገሊጹ። ቢቢሲ ትግርኛ’ውን ንምእሳር እዞም ጋዜጠኛታት ዝምልከት ኣብ 14 ሰነ 2022 ዜና ሰሪሑ ምንባሩ ይዝከር። ሰብ መዚ ክልል ትግራይ ነቶም ጋዜጠኛታት “ምስ ጸላኢ ተሓባቢሮም” ብምባል ኣብ ከተማ መቐለ ከምዝኣሰርዎም ሲፒጄ ምንጭታቱ ብምጥቃስ ገሊጹ። ንሲፒጄ ምስክርነቶም ዝሃቡ፡ ኣብ ቴለቪዥን ትግራይ ላዕለዋይ ጋዜጤኛ ዝነበረ ኢሳቕ ወልዳይን ምስቶም ጋዜጠኛታት ቅርበት ዘለዎን፡ እቶም ጋዜጠኛታት ምስ መንግስቲ ፌዴራልን ምስ ሰልፊ ብልጽግናን ተሓባቢርኩም ብዝብል ምኽንያት ከምዝተኣሰሩ ይገልጹ። ካብቶም ኣብ ቀይዲ ዝኣተው፡ ምስግና ስዩምን ተሾመ ጠማለውን ምስ'ቲ ትካል ተሌቪዥን ክሰርሑ ዝጸንሑ ዀይኖም፡ ሓበን ሓለፎም፣ ሃይለሚካኤል ገሰሰን ዳዊት መኮነን ድማ፡ ቅድም ኢሉ ‘ብገምጋም’ ተኣጊዶም ከም ዝጸንሑ ጸብጻባት ይሕብሩ። ካብቶም ኣብ ቀይዲ ዝኣተዉ ጋዜጠኛታት ሓደ ዝዀነ ሓበን ሓለፎም፡ ኣብ ትግራይ ግዝያዊ ክልላዊ ምምሕዳር ኣብ ዝቖመሉ እዋን’ውን ንልዕሊ ሓደ ሰሙን ኣብ ቀይዲ ኣትዩ ከምዝነበረ ይፍለጥ። እቶም ኣብ ቀይዲ ዝርከቡ ጋዜጠኛታት ኣብ መጀመርታ ወርሒ ሓምለ’ኳ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም እንተነበሩ፡ እቲ መስርሕን ውሳነን ቤት ፍርዲ ግን ንጹር ከምዘይኮነ ሲፒጄ ገሊጹ። ላዕለወይቲ ሓላፊት ሲፒጄ ኣብ ሃገራት ትሕተ ሳህራ ዝኾነት ሙቶኪ ሙሞ “ኣብ ትግራይ ዝርከቡ ጋዜጠኛታት ብዝኾነ ፖለቲካዊ ድፍኢት ግዳያት ክንከውን ኢና ካብ ዝብል ፍርሒ ናጻ ኮይኖም፡ ብናጻ ክሰርሑን ክነብሩን ክፍቀደሎም ኣለዎ” ምባላ ኣብቲ ብሲፒጄ ዝወጽአ መግለጺ ተሓቢሩ። ንሳ ብምስዓብ “እዞም ሓሙሽተ ኣብ ቀይዲ ዝርከቡ ጋዜጠኛታት ክፍትሑ ኣለዎም፡ ሰብመዚ ትግራይ’ውን ንኣባላት ፕረስ ካብ ምስርጣይን ምእሳርን ደው ከብሉ ኣለዎም ጎኒ ጎኒ እዚ ሰብ መዚ ኢትዮጵያ’ውን ጋዜጠኛታት ከም ድላዮም ስርሖም ከይሰርሑ ዓጊትዎም ዘሎ ምዕጻው ቴሌኮሙኒኬሽን ናብ ንቡር ክመልስዎ ኣለዎም” ኢላ። ትግራይ ካብ ወርሒ ሕዳር 2020 ጀሚራ ንዝሓለፈ 20 ኣዋርሕ መራኸቢታት ዝርከቦ ህዝባዊ ኣግልግሎታት ተሓሪምዋ ምህላዉ ይፍለጥ። ብክልላዊ መንግስቲ ዝውነን ተለቬዠን ትግራይ፡ መንግስቲ ፌደራልን መሻርኽቲ ሓይልታት ኣብ መወዳእታ ወርሒ ሕዳር ናይ 2020 ንከተማ መቐለ ምስ ተቖጻጸርዋ ክሳብ ሰነ 2021 በቲ ብመንግስቲ ፌደራል ዝተመዘዘ ግዝያዊ ምምሕዳር ክልል ትግራይ’ዩ ዘመሓድራ ነይሩ። ኣብ መወዳእታ ወርሒ ሰነ ሓይልታት ትግራይ ዳግማይ ንከተማ መቐለ ምስ ተቖጻጸርዎ እቲ ተመስሪቱ ዝነበረ ግዝያዊ ምምሕዳር ኣፍሪሰሞ። ኣብ እዋን ግዝያዊ ምምሕዳር ክልል ትግራይ፡ ሓበን ሓለፎም ከም ኣቕራቢ መደባትን ላዕለዋይ ጋዜጠኛን፣ ሃይለሚካኤል ገሰሰ ናይ ኦንላይን ኤዲተር፡ ምስግና ስዩም ዳይረክተር ትምህርታዊ መደባት፣ ተሾመ ጠማለው ዳይረክተር ኣገልግሎትን ካልኦት ቋንቋታት ኢትዮጵያን ኮይኖም ይሰርሑ ምንባሮም ሲፒጄ ይጠቅስ። ሓበን፣ ዳዊትን ሃይለሚካኤልን ቅድሚ ምእሳሮም ካብ ስራሕ ደው ከምዝብሉ ተገይሮም ነይሮም’ዮም።


ናፅነት ሚድያ፡ ኣሜሪካ ኣብ ኢትዮጵያ ብዝፍፀም ዘሎ ማእሰርቲ ጋዜጠኛታት ከምዘሻቐላ ገሊፃ

መንግስቲ ኣመሪካ ብኹነታት እቲ ሎሚ ቕነ ኣብ ኢትዮጵያ ከምዝፍፀም ዘሎ ዝግለፅ ጃምላዊ ማእሰርቲ ጋዜጠኛታትን ተጣበቕቲ መሰላትን ከምዝተሻቐለ ሓቢሩ። ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝርከብ ኤምባሲ እታ ሃገር ብፌስቡክ ኣብ ዝዘርግሖ ሓፂር ሓበሬታ "በቶም ዝወጽኡ ዘለዉ ፀብፃባት ጃምላዊ ማእሰርቲ ኣሜሪካ ተሻቒላ" ኢሉ። ማእሰርቲ እቶም ጋዜጠኛታትን ተጣበቕቲ መሰላትን ብጃምላ ይፍጸም ምህላዉ ዘመልክቱ ሓበሬታታት ይዝርግሑ ምህላዎም ዘመልከተ እቲ ኤምባሲ ብኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ (ኢሰመኮ) ንዝቐረበ ፃውዒት ከምዝድግፍ ገሊፁ'ሎ። "ፌደራል መንግስቲን ሓይልታት ፀጥታ ክልላትን ግቡእ መስርሕ ክኽተሉን ልዕልና ሕጊ ክኽበርን ብዝብል ነቲ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ዘቕረቦ ፃውዒት ንድግፍ" ይብል ሓፂር መግለፂ ኤምባሲ አመሪካ ኣብ ኢትዮጵያ። መዓዝን ኣበይን ከምኡ ድማ በዓል መን ተኣሲሮም ዝብል ግን ኣብቲ ዘውፅኦ ሓበሬታ ኣየነፀረን። ኢሰመኮ እንታይ ኢሉ ነይሩ? ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ብዙሓት ጋዜጠኛታትን ነጠፍቲ ማሕበራዊ ሚድያን ብዘይትእዛዝ ቤት ፍርዲ ከምዝተኣሰሩ ኣፍሊጡ ምንባሩ ይዝከር። እቶም ተታሒዞም ዝበሎም ጋዜጠኛታትን ነጠፍቲን ናብ ቤት ፍርዲ ከምዘይቀረቡን ምስ ቤተሰቦም ክራኸቡ ዘይተፈቐደሎም ከምዘለዉን ኣብቲ ብቕድሚ ትማሊ [14 ጉንበት 2014 ዓ.ም] ዘውፅኦ መግለፂ ኣመልኪቱ። በቲ ሓይልታት ፌደራልን ናይ ክልል ፀጥታን "ዝተዋደደ ወፍሪ ምኽባር ልዕልና ሕጊ" ዝበልዎ ስጉምቲ፡ ጋዜጠኛታትን ነጠፍቲን ዝርከብዎም ብዙሓት ሰባት ከምዝተኣሰሩ ድማ ሓቢሩ። "ብፍላይ ኣብ ክልል ኣምሓራ ብዙሓት ሰባት ካብ ዝነብሩሉ ከባቢ ርሒቖምን ስሩዓት ኣብያተ ማእሰርቲ ኣብዘይኮኑ ቦታታትን ስለዝተኣሰሩን ቤት ፍርዲ ስለዘይቀረቡን ቤተሰቦም ኣይረኸብዎምን" ክብል'ውን ኣፍሊጡ። ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ብምቕራብ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ብምንቃፍ እትፍለጥ መስከረም ኣበራ ድማ ብ13 ግንቦት 2013 ኣቆፃፅራ ግእዝ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ቀይዲ ምውዓላ በዓልገዝኣ ንቢቢሲ ኣረጋጊፁ'ሎ። ነቲ ኣብ ትግራይ ዝተወለዐን ናብ ሰሜን ኢትዮጵያ ዝተላብዐን ኲናት ብምቅዋም፤ ሰላምን ድርድርን ዝሓሹ ኣማራፅታት ከምዝኾኑ ብተደጋጋሚ ብምሕባር ዝፍለጥ ጋዜጠኛ ሰሎሞን ሽሙዬ'ውን ከምዝተኣሰረ ይግለፅ። "ወፍሪ ምኽባር ሕጊ" ኣቶ ደሳለኝ "ነቲ ትኽክለኛ ፋኖ ዘይውክሉ ብስም ፋኖ ተወዲቦም ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዘይሕጋዊ ተግባራት ዝፍፅሙ ጉጅለታት መንግስቲ ኣይክዕገሶምን" ኢሉ። ብሰንኪ እቶም "ንዓቕሚ መንግስትን ሕገ-መንግስትን ብምፍትታን ስርዓት ኣልቦነት ክነገስ ጌሮም" ዝተብሃሉ ውልቀሰባት፡ መንግስቲ ንዜጋታት ናይ ምንባር መሰሎም ከምኡ ድማ ሰላምን ልምዓትን ከረጋግጽ ከምዝተፀገመ'ውን ተዛሪቡ'ሎ። መንግስቲ ክልል ኣምሓራ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ኢድ ውልቀሰባት ዝርከቡ ዓይነታት ኣፅዋር ምዝገባ ከካይድ ምዃኑ ብምሕባር "ወፍሪ ምኽባር ሕጊ" ከምዝጀመረ ኣፍሊጡ ምንባሩ ይዝከር። ብፍላይ ኣብ ብዙሕ ከባብታት ብስም እቲ "ፋኖ" ብዝብል ዝተወደበ ዘይስሩዕ ጉጅለ ዕጡቓት፡ ዘይሕጋዊ ምንቅስቓስ ኣብ ልዕሊ ዝገብሩ ውልቀሰባትን ጉጅለታትን ስጉምቲ ከምዝወስድ ኣጠንቂቑ ነይሩ። እቲ "ወፍሪ ምኽባር ሕጊ" ዝተብሃለ ስጉምቲ ምጅማሩ ስዒቡ ድማ ኣብ መዛዘሚ ዝሓለፈ ሰሙን ብዝተወልዑ ጎንፅታት ኣብ ልዕሊ ሰባት ጉድኣት ከምዝበጽሐ ነበርትን ምንጪታት ሆስፒታልን ንቢቢሲ ተዛሪቦም'ዮም።


ኢሎን መስክ፡ ንልሉያት ['ብሉ ቲክ' ዘለዎም] ዓማዊል  ትዊተር  ወርሓዊ 8 ዶላር ከኽፍሎም’ዩ

ኢሎን መስክ ኣብ ጥቃ ስሞም ሰመያዊ ዝሕብሩ ምልክት [‘ብሉ ቲክ’] ዝግበረሎም ተጠቀምቲ ትዊተር ንወርሒ 8 ዶላር ክኸፍሉ ምዃኖም ገሊጹ። ኣብ ጎኒ ስሞም ብሰማያዊ ሕብሪ ምልክት ዝግበረሎም ተጠቀምቲ ትዊተር፡ እቲ ገፅ ናይ ብሓቂ ናቶም ምዃኑ ካብ ትዊተር ዝውሃቦም ምስክርነት እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ንትዊተር ብ44 ቢልዮን ዶላር ዝዓደጎ ኢሎን መስክ፡ እዚ ውሳነ ኣካል እቲ ንሱ ዘተኣታትዎ ዘሎ ሓድሽ ለውጢ ከምዝኾነ  ብምሕባር “ኣብ ትዊተር ዝግበር ምድንጋራት በዚ ጥራይ ኢና ክንስዕሮ ንኽእል” ኢሉ። ትዊተር ኣብ ጥቃ ስሞም ብሰማያዊ ሕብሪ ምልክት ዝገብረሎም ሰባት፡ ኣዝዮም ፍሉጣት፡ ፖሎቲከኛታትን  ጋዜጠኛታትን ምዃኖም ይፍለጥ። ቅድሚ ሕጂ ነዚ ምልክት ብነጻ’ዩ ዝገብሮ ነይሩ። ካብ ዓለምና ዝሃብተመ ኢሎን መስክ፡ ኣብ ጎኒ ስሞም ሰማያዊ ሕብሪ ዝግበረሎም ሰባት፡ ኣብ ተጠቃምነትን መልሲ ኣብ ምርካብን ቀዳምነት ከምዝህልዎምን፡ ካብቲ ኣብ ትዊተር ዝግብር መወዓዊዒታት ፍርቂ ጥራይ ከምዝመጽኦም ገሊጹ። ኢሎን መስክ እቲ ቅድሚ ሕጂ ዝነበረ ኣሰራርሓ ናይ ትዊተር ‘ናይ ጊላን ጎይታን’ ከምዝነበረ ብምሕባር “ሓይሊ ንህዝቢ፡ ሰመያዊ ምልክት ንምርካብ 8 ዶላር ንወርሒ” ዝብል ጽሑፍ ኣብ ትዊተሩ ጽሒፉ። ትዊተር በቲ ቅድሚ ሕጂ ዝሰርሓሉ ዝነበረ ኣገባብ፡ ሓደ ሰብ ኣብ ጎኒ ስሙ ብሰማያዊ ሕብሪ ምልክት ክግበረሉ እንተኾይኑ፡ ‘ብኦንላይን’ የመልክት” ብድሕሪ እዚ ትዊተር ምጽራይ ብምግባር ኣብ ዝተፈላለየ ዓውዲ ፍሉጥ ንዝኾነ ሰብ፡ ፖሎቲከኛ ወይ ጋዜጠኛ ምስ ዝኸውን ኣብ ጎኒ ስሙ ብሰማያዊ ሕብሪ ምልክት ይግበረሉ ነይሩ። እዚ ኸኣ ካልእ ሰብ በቲ ናይ ፍሉጥ ሰብ ስም ናይ ትዊተር ‘ኣካውን’ ኣውጸኡ ነቲ ውልቀ ሰብ ዝጎድእ ሓበሬታታት ከየመሓላልፍ ንምግታእ ዝዓለመ’ዩ ነይሩ። ትዊተር ነዚ ኣገባብ ኣብ 2009 እዩ ኣተኣታትይዎ። እንተኾነ ኢሎን መስክ ሃንደበት ክፍሊት ምሕታቱ ካብ ብዙሓት ተቃውሞታት ኣስዒብሉ ኣሎ። ጀነራል ሞተርስ ዝርከቦም ሓያለ ትካላት’ውን ምስ ትዊተር ዝነበሮም ናይ ምውዕዋዕ ውዕል ደው ኣቢሎም ኣለዉ። ብሰኑይ፡ ኣብ ዓለምና ዓበይቲ ካብ ዝብሃሉ ናይ ምውዕዋዕ ትካላት ዝኾነ ኣይፒጂ፡ ዓማዊሉ ንዝመጽእ ሳምንታት ትካላቶም ኣብ ትዊተር ካብ ምውዕዋዕ ደው ከብሉ ማዕዳኡ ምልጋሱ ዝዝክር’ዩ። ቅድሚ ክልተ መዓልታት ኣቢሉ፡ እቶም ኣብ ጎኒ ስሞም ብሰማያዊ ሕብሪ ‘ምልክት’ ዝግበረሎም ዓማዊል ትዊተር፡ ንወርሒ 20 ዶላር ክኸፍሉ’ዮም ዝብል ሓበሬታ ተዘርጊሑ’ኳ እንተነበረ፡ እዚ 20 ዶላር ዝብል ሓበሬታ፡ ነቲ 8 ዶላር ቅቡል ንምግባሩ ተዓሊሙ ዝተዘርግሐ ከምዝኾነ ዝገልጹ’ውን ኣይተሳኣኑን። ፍሉጥ ደራሲ ስተፌን ኪንግ ትዊተር ንዝሰለዖ ወርሓዊ ክፍሊት ኣመልኪቱ “ትዊተር’ምበር ንዓይ ክኸፍለኒ ኣለዎ” ኢሉ ድሕሪ ምጽሓፉ፡ ብዙሓት ንሓሳብ ስተፌን ኪንግ ክቐባበልሉ ጀሚሮም። ኢሎም መስክ ብወገኑ ንስቴፈን ኪንግ “በዚ ኢልካ በቲ ምኽፋል ኣይክተርፍን’ዩ” ኢሉ መልሲ ሂብዎ ኣሎ።


መስከረም ኣበራ ኣብ ቀይዲ ፖሊስ ኣትያ

መስራቲትን ዋናን “ኢትዮ ንቃት” ዝተባህለ ሚድያ ዩትዩብ፡ ሰሉስ 4 ታሕሳስ 2015 [ግእዝ]፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ፖሊስ ፈደራል ከምዝኣተወት በዓል ቤታ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ንመንግስቲ ብምንቃፍን ብምቅዋምን እትፍለጥ መስከረም፡ ትማሊ ድሕሪ ቀትሪ '22' ተባሂሉ ኣብ ዝጽዋዕ ከባቢ፡ ብሓባር ኣብ ዝነበሩሉ ናይ ሲቪልን ፖሊስ ፈደራልን ዝተኸድኑ ሰባት ከምዝወሰድዋ በዓል ቤታ ኣቶ ፍጹም ገብረሚካኤል ገሊጹ። መስከረም መንነት እቶም ውልቀ ሰባት ምስ ሓተተት ኣባላት ፖሊስ ፈደራል ምዃኖም ከምዝገለጹላ ዝሕብር በዓል ቤታ፡ ሜክሲኮ ከባቢ ናብ ዝርከብ ቤት ጽሕፈት ምርመራ ገበን ፖሊስ ፈደራል፡ ብመኪና ከምዝወሰድዋ ኣፍሊጡ። ኣቶ ፍጹም፡ ናብቲ በዓልቲ ቤቱ ዝተኣሰረትሉ ኣብ ከባቢ ሜክሲኮ ዝርከብ ምርመራ ገበን ፈደራል ከይዱ ከምዝረኸባን ብምንታይ ገበን ተጠርጢራ ኣብ ቀይዲ ከምዝኣተወት ከምዘይትፈልጥ ከምዝነገረቶን እውን ወሲኹ ሓቢሩ። ቢቢሲ፡ መስከረም ንምንታይ ከምዝተኣሰረት ካብ ፖሊስ ፈደራል ሓበሬታ ንምርካብ ዝገበሮ ፈተነ ኣይሰመረን። ንመንግስታት ክልልን ፈደራልን ብምንቃፍ እትፍለጥ መስከረም፡ ኣብ ቀይዲ ክትኣቱ ንፈለማ ግዜ ኣይኮነን። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ግንቦት 2014 ዓ/ም ተኣሲራ ከም ዝነበረትን ብ 30 ሽሕ ብር ዋሕስ ከምዝተፈተሐትን ኣቶ ፍጹም ኣዘኻኺሩ። ቅድም ክብል ኣብ ዩኒቨርሲቲ ሃዋሳ መምህር ዝነበረት መስከረም ኣበራ፡ ኣብ መፋርቕ ዝሓለፈ ግንቦት ህዝባዊ ናዕቢ ብምልዕዓል ተኸሲሳ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪባ ነይራ። ንሳ ስራሕ መምህርነት ገዲፋ ምሉእ ብምሉእ ኣብ ስርሓት ሚድያ ከምዝተዋፈረት በዓል ቤታ ኣቶ ፍጹም ገብረሚካኤል ንቢቢሲ ተዛሪቡ።


ቲፒኤም፡ ኣብ ትግራይ ከቕርቦ ዝሕልን ዘሎ ኣገልግሎት ስልክን ኢንተርነትን እንታይ እዩ?

ኣብ ወጻኢ ሃገር ብዝነብሩ ተጋሩ ዝተመስረተ ትካል ሚዲያ፡ 'ህዝባዊ ሜድያ ትግራይ' (ትግራይ ፓብሊክ ሚድያ - ቲፒኤም)፡ ካብዚ ቀረባ ግዜ ኣትሒዙ  ነዚ ኣብ ትግራይ ዘሎ ምድስካል መራኸቢታት ንምፍታሕ ክንቀሳቐስ ጸኒሑ'ሎ። ፕረዚደንት ቦርድ እዚ ትካል ኣቶ ብሩኽ ረዳ፡ ብዛዕባ'ዚ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ቓል፡ እዚ ኣብ ቀዳማይ ገጽ ክትግበር ተወጢኑ ዘሎ ስርሓት፡ "ፓይለት (መርኣያ) ፕሮግራም" ምዃኑ ይገልጽ። ዝወሃብ ኣገልግሎት ናብ ሰፊሕ ህዝቢ ተበጻሒ ምእንቲ ክኸውን ድማ፡ "ኣብ ሓደ መዓልቲ 1000 ሰባት ንሓሙሽተ ደቓይቕ ጥራይ እዩ ከገልግል፡" ብምባል፡ ዝያዳ ብከም ዋትስኣፕ፡ ቴሌግራም፡ ሲግናል፡ ቫይበር፡ መሰንጀርን ካልኦት መደወሊ መተግበሪታትን ኣቢሉ ብድምጽን ጽሑፍን መልእኽቲ ምስግጋር ከኽእል እዩ ኢሉ። ኣብ ርእሲኡ፡ 'ጐግል ሞባይል ኦፍላይን' ዝበሃል ኣገልግሎት ንምሃብ'ውን፡ 10 ተሌፎናት ተዳልየን ምህላወን ኣቶ ብሩኽ ገሊጹ'ሎ። ብተወሳኺ፡ እዚ ኣገልግሎት ናብ ህዝቢ ምእንቲ ክበጽሕ ክሰርሑ ዝተዳለዉ፡ "200 ወለንታውያን ሰባት ኣለዉ" ክብል ተዛሪቡ። እዚ ኣገልግሎት ብዘይዝዀነ ክፍሊት ክወሃብ ዝኽእል ምዃኑን፡ ተገልገልቲ ናይቲ ክድውሉሉ ዝደለዩ ሰብ ተሌፎን ሒዞም ክቐርቡ ጥራይ ከም ዝድለ ኸኣ፡ ኣቶ ብሩኽ የብርህ። እዚ ክወሃብ ዝሕለን ዘሎ ኣገልግሎት ሸፈነኡ ክሳብ ክንደይ ዝዝርጋሕ እዩ? ነቲ ተገይሩ ዘሎ ምብታኽ ኣገልግሎት ርክባት ከ ጸላቒ ፍታሕ ከምጽኣሉ'ዶ ይኸውን? ዝብል መሰረታዊ ሕቶ እዩ። ብዛዕባ'ዚ ኣቶ ብሩኽ ክምልስ እንከሎ፡ እዚ መደብ ንግዚኡ ኣብ መቐለ ጥራይ ከም ዝጅምር እዩ ዝገልጽ። "ምኽንያቱ መቐለ ከተማ እዩ፡ ንዅሉ ነገር ከኣ ቀረባ እዩ፣ ስለዚ ኣብኡ ኢና ክንጅምሮ፡" ድሕሪ ምባል፡ እቲ ኣብኡ ዝግበር ስርሓትን ዝወሃብ ኣገልግሎታትን ዕዉት ምስ ዝኸውን፡ "ህዝብን መንግስትን ምስ ረኣይዎ፡" ናብ ካልኦት ከባቢታት ክዝርጋሕ ምዃኑ ኣብሪሁ። ብመሰረት ሓበሬታ ኣቶ ብሩኽ፡ እዚ ኣገልግሎት ኣብ ዝሓለፈ ግዜ በዓል ትንሳኤ ክጅምር መደብ'ኳ እንተነበረ፡ ብመንግስቲ ክልል ትግራይ ክወሃብ ዝግባኦ ዝነበረ ምላሽ ዛጊት ስለ ዘይተዋህበ፡ እቲ ስራሕ ተደናጕዩ'ሎ። "ዶክተር ደብረጽዮን 'ጽቡቕ ሓሳብ እዩ፣ ግን ክንክልሶ ኢና' ኢሉና ነይሩ። እንተዀነ ዳርጋ ወርሒ ኰይኑ ኣሎ። ስለዚ ብቕልጡፍ ሓደ መዕለቢ ክወሃቦ ይግባእ።" ትካል ቲፒኤም ነዚ ኣገልግሎት ንምሃብ ንወርሒ 12 ሽሕ ዶላር ወጻኢታት ከም ዝገብር ኣፍሊጡ ነይሩ። ኣቶ ብሩኽ ረዳ፡ "እዚ መደብ መርኣያ ስለዝዀነ፡ ጉዳይ ፋይናንስ ንግዚኡ ብኣባላት ቦርድ ቲፒኤምን ካልኦት ግዱሳት ተጋሩን፡" ብዘዋጽእዎ ገንዘብ ክሽፈን ምዃኑ የረድእ።  ኣቐዲምካ ዝከኣል ምዃኑ ከተርኢ ከም ዝግባእ ድማ ይምጕት። ንቐጻልነቱ ኣብ ዝምልከት ነጥቢ ግን፡ "ብጎ ፋንድ ሚን፡ ዶነር ቦክስን ዝዘርጋሕናዮ መተኣኻኸቢ እቶት ኣሎ፣ ስለዚ ኣብ ወጻኢ ብዘሎ ትግራዋይ ዝምወል እዩ ክኸውን፡" ይብል። ኣቶ ብሩኽ ብኣብነት እንከረድእ፡ 200 ሰባት ነፍስወከፎም 50 ዶላር ከዋጽኡ እንተኽኢሎም፡ ኣብ ወርሒ 10 ሽሕ ዶላር ምእካብ ይከኣል። "ስለዚ፡ ኣብዚ ፈለማ ብ 200 ሰባት ዝሽፈን መደብ ኢና ኣበጊስና ዘለና፡" ይብል። ኣብ ቀጻሊ እቲ ኣገልግሎት እናሰፍሐ ምስ ከደ ግን፡ ብማዕረኡ እቲ ዝዋጻእ ገንዘብ ክዓቢ ምዃኑ እምነቱ ይገልጽ። ኣተሓሒዙ ኣቶ ብሩኽ፡ "ኣብ ኣሜሪካ ዝርከብ ኣገልግሎት ሳትላይት ኢንተርነት ምስ ዝህብ ትካል ኢና ውዕል ኣቲና ዘለና" ይብል። እዚ ስሩዕ ኣገልግሎት ኢንተርነትን ተሌፎንን ኣብ ዘይብሉ ከባቢ ዝተለመደ ኣገልግሎት ምዃኑ፡ አቶ ብሩኽ ድሕሪ ምብራህ፡ "ኣብ ሶማሌ ብቪሳት እዮም ኣገልግሎት ተሌፎን ዝረኽቡ፣ ኣብ ትግራይ ኣገልግሎት ዝህብ ትካል ቀይሕ መስቀል'ውን ቪሳት እዩ ዝጥቀም፡" ብምባል "ይከኣል እዩ" ዝብል ምጕት ሒዙ፡ ኣቶ ብሩኽ ብኣብነት የረድእ። ስለዚ፡ ቲፒኤም ምስ 'ቪሳት' ዝበሃል ትካል ሳትላይት ውዕል ኣትዩ፡ "ኢንተርነት ኢና ንዕድግ ዘለና፡" ይብል። እንተዀነ፡ እዚ ንቴሌኮምኒኬሽን ዝትክእ ወይ ድማ ንመላእ ትግራይ ብኢንተርነት ዝሽፍን ኣይኰነን። እቲ ኣብዚ እዋን ብቐይሕ መስቀል ዝወሃብ ዘሎ ኣገልግሎት ሪጋ ዝበዝሖን፡ ክሳብ "ኣላማጣን ቆቦን እናመጽኡ ክድውሉ ዝበጽሖም ዘሎ ገልታዕታዕ፡ ክትራንን ካልኦት ብዙሕ ጸገማትን፡" ንምውጋድ፡ ካብ ዕላማታት እዚ ተበግሶ ምዃኑ፡ ኣቶ ብሩኽ የረድእ። ሕጋውነትን ድሕነት መጥቃዕቲታት ሳይበርን እዚ ኣገልግሎት፡ ሓደ ካብቲ ትዅረት ዝወሃቦ ዛዕባ እዩ። ኣቶ ብሩኽ፡ ብቐንዱ ንመንግስቲ ትግራይ ፍቓድ ዝሕተት ዘሎ፡ ነቲ ኣገልግሎት ሕጋውነት ንምልባስ ምዃኑ የነጽር። ምስ ድሕነት ሳይበር ዝተኣሳሰር ጕዳይ ከኣ እቲ ሓላፍነት ንመንግስቲ ትግራይ ከም ዝተዋህበ የረድእ። "እቲ ዝግበር ኮሚዩኒኬሽን ኵሉ መንግስቲ ባዕሉ ዝቈጻጸሮ እዩ፣ ዝዀነ ስግኣት እንተ ተፈጢሩ ድማ ከቋርጾ ይኽእል እዩ"  ድሕሪ ምባል፡ ከምዚ ዓይነት ስግኣት ክመጽእ እዩ ተባሂሉ፡ እቲ ስራሕ ገና ብግስ እንከይበለ፡  "ኣብ ናፍቘትን ስነልቦናዊ ማህሰይትን ዘሎ ህዝቢ፡ መራኸቢታት ክኽልከል ኣይግባእን" ኢሉ። ኣቶ ብሩኽ፡ ነቲ ዝቕሰም ተመኵሮ ምርኵስ ብምግባር፡ ትካላት ግብረ ሰናይ ይዅና መንግስቲ ትግራይ'ውን ንባዕሉ፡ ነቲ ኣገልግሎት ከዕብዮን ከስፍሖን ከም ዝኽእል የዘኻኽር። በዚ መሰረት፡ መንግስቲ ትግራይ ቀልጢፉ ከፍቅደሎምን፣ ህዝቢ ትግራይ'ውን ኣብ ጐድኖም ኰይኑ ብግብሪ ነቲ ውጥንን ዝወሃብ ኣገልግሎትን ክርእዮን ዕድል ክወሃቦምን ይላቦ።


ኵናት ዩክረይን፡ ቢቢሲ ኣብ ሩስያ ንዝሰርሑ ጋዜጠኛታቱ ብግዝያውነት ኣጊዱ

ቢቢሲ፡ ሩስያ፡ ኣብ ልዕሊ ሓይልታት ሩስያ ስኑዕ ዜና ንዘላብዕ ዝኾነ ኣካል ከምእትኣስር ሓድሽ ሕጊ ምውፅኣ ስዒቡ፡ ኣብ ሩስያ ንዝሰርሑ ጋዜጠኛታቱ ብግዝያውነት ከምዝኣገደ ኣፍሊጡ።። ዳይሬክተር ጀነራል ቢቢሲ ቲም ዴቪ፡ እዚ ሕጊ “መስርሕ ዘይሻራዊ ጋዜጠኝነት ንምውንጃል ዝወፅአ’ዩ” ኢሉ። እቲ ክሬምሊን ዝኸፈተቶ ጎንፂ ኣብ ክንዲ ‘ፍሉይ ወተሃደራዊ ስርሒት’ ኵናት ተባሂሉ’ዩ ዝፅዋዕ” ኢሉ እቲ ዳይሬክተር። ቢቢሲ ኒውስ ኣብ ሩስያ ካብታ ሃገር ወፃኢ ኮይኑ ምፅብፃቡ ከምዝቕፅል ድማ ሓቢሩ። ተበፃሕነት ዌብሳይት ቢቢሲ ኣብ ሩስያ ዝተገትአ እንትኾን፡ ከም ደቸወሌ፣ መዱዛን ራድዮ ሊበሪቲን ኣገልግሎተን ከምዝተደረተ መራኸቢ ሓፋሽ እታ ሃገር RIA ኣቃሊሑ። ኣብቲ ዝሓለፈ ዓርቢ ድሕሪ ሰዓት ድማ መራኸቢ ሓፋሽ ካናዳ CBSን ቡልምበርግን ካብ ሩስያ ከይፅብፅባ ብግዝያውነት ተኣጊደን’የን። ማዕኸን ዜና ሲኤንኤን’ውን  ካብ ሩስያ ምፅብፃብ ከምዘቋርፅ ኣፍሊጡ። ትማሊ ቀዳም ድማ መራኸብቲ ሓፋሽ ጀርመን ኤኣርዲን (ARD) ን ዜድዲኤፍን (ZDF) ከምኡ’ውን ማዕኸን ዜና Raiን ካብ ሩስያ ምፅብፃብ ከምዘቋረፃ ገሊፀን። ነቲ ብሰብመዚ ሩስያ ዝተደንገገ ሕጊ ምላሽ ዝሃበ ጀነራል ዳይሬተር ቢቢሲ ዴቪ፡ “ ብሰንኪ እዚ ሕማቕ ምዕባለ፡ ስራሕ ኣብ ሩስያ ናይ ዝነበሩ ኩሎም ጋዜጠኛታት ቢቢሲን ሓገዝቲ ሰራሕተኛታትን ብግዝያውነት ክነቋርፅ ተገዲድና” ኢሉ። “ቢቢሲ ኒውስ ሩስያ፡ ካብ ሩስያ ወፃኢ ኮይኑ ምስራሕ ክቕፅል እዩ። ድሕነት ኣባላትና ልዕሊ ኩሉ’ዩ። ስረሖም ስለዝሰርሑ ንገበናዊ ክሲ ክነቃልዖም ድሉዋት ኣይኮናን። ኩሎም ኣባላትና ንዘርአይዎ ትብዓት፣ ቆራፅነትን ሞያን ከሞግሶም እደሊ” ኢሉ፡ ቲም ዴቪ። ኣገልግሎት ዜናታትና ንዝጥቀሙ ሚልየናት ሩስያውያን ሓዊሱ ኣብ መላእ ዓለም ንዝርከቡ ተኸታተልቲ፡ ቅኑዕን ዘይሻራዊን ሓበሬታ ምቕራብና ክንቅፅል ኢና ዝበለ እቲ ዳይሬክተር፡ “ኣብ ዩክረይንን ኣብ መላእ ዓለምን ዝርከቡ ጋዜጠኛታትና ብዛዕባ እቲ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ዝተፈፀመ ወራር ምፅብፃቦም ክቕፅሉ’ዮም” ክብል ተዛሪቡ። ሓደ ሩስያዊ ዘይሻራዊ መራኸቢ ሓፋሽ ማዕኸን  ተሌቬዥን ረይን (TV Rain) ብዛዕባ እቲ ወራር ከይፅብፅብ ኣብ ፀቕጢ ምጥሓሉ ስዒቡ’ዩ፡ ማዕኸናት ዜና ዓለም ነዚ ስጉምቲ ዝወስዳ ዘለዋ።


ቅልውላው ኢትዮጵያ፡ ኣዋጅ ህጹጽ ጊዜ ኢትዮጵያ፡ ንናጽነት ሓሳብካ ምግላጽ ይጸልዎዶ ይህሉ?

ነቲ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ዝተወለዐ ኲናት ስዒቡ ዝተኣወጀ ኣዋጅ ህጹጽ ጊዜ፡ ንጸብጻባት ማዕከናት ዜና ዝምልከቱ ዓንቀጻት ብምሓዝ እዩ  ካብ 23 ጥቅምቲ 2014 ኣቆጻጽራ ግእዝ ጀሚሩ ግብራዊ ኮይኑ። ንሽድሽተ ኣዋርሕ ኣብ ምሉእ ኢትዮጵያ ዝጸንዕ ኣዋጅ ህጹጽ ጊዜ፡ ኣብ ዓንቀጽ 4 ንኡስ ቁጽሪ 10 ብዛዕባ መራኸቢ ብዙሃንን ጋዜጠኛታትን ኣስፊሩ’ሎ። ነቲ ኣዋጅ ዘፈጽም ኣካል “ብቐጥታ ኮነ ብተዘዋዋሪ ነቶም ‘ኣሸበርቲ’ ዝተባሃሉ ጉጅለታት ሞራላዊ ይገብር’ዩ ዝበሎ ማዕኸን ዜና ወይ ጋዜጠኛ ብዝምልከቶ በዓልመዚ ክእገድ ወይ ፍቓዱ ክስረዝ ትእዛዝ ክህብ ይኽእል” ክብል ይድንግግ። ብተወሳኺ ድማ ብመሰረት እቲ ኣዋጅ ዝተኸልከሉ ነገራት ኣብ ቁጽሪ ሽድሽተ ዘርዚርዎም ይርከብ። “ንምንቅስቓስ እዚ ኣዋጅ ህጹጽ ጊዜ ከምኡ’ውን ንዕላማ እቲ ኣዋጅ ዝቃወምን ንዕላማ 'ኣሸበርቲ' ጉጅለታት ኣበርክቶ ዝገብር፤ ንጉጅለታት ሽበራ ዘተባብዕ፤ ንሰላማውያን ዜጋታት ዘሸብር ዘረባ ብዝኾነ ይኹን ኣማራጺ ምዝራብ ኮነ ክፍኖ ምግባር ዝተኸልከለ እዩ” ይብል። እዚ ከኣ እቲ ተደንጊጉ ዘሎ ሓሳብካ ብናጽነት ናይ ምግላጽ ናጽነት ካብ ማዕኸናት ዜና ሓሊፉ ንዜጋታት እውን ከምዝምልከት የነጽር። ብርግጽ እዚ ናይ ዲጂታል እዋን ንተጠቀምቲ ማሕበራዊ ሚድያ ሓበሬታ ካብ ምቕባል ብዝሰገረ ሓበሬታ ናብ ምዝርጋሕ ከምዘሰጋገሮም ይፍለጥ። እሞ ደኣ ነዞም ብማሕበራዊ መራኸብታት ሓበሬታ ዝዝርግሑ ኣካላትከ ልክዕ ከም ማዕኸናት ዜና ብሕጊ ተሓተትቲ ምግባር ዝከኣል ስራሕ’ዶ ይኸውን? እዚ ሕቶ ንሙሁር ሕገ-መንግስቲ ኣደም ካሴ (ዶ/ር) ኣቕሪብናሉ። ንሱ፡ ካብ መጀምርትኡ’ውን ሕጊ ክወጽእ ከሎ ንኹሎም ተግባራት መሊእኻ ክትቆጻጸሮ ትኽእል ኢኻ ካብ ዝብል ሓሳብ ከምዘይኮነን ኣብዚ ናይ ዲጂታል እዋን ከኣ ሙሉእ ቁጽጽር ምክያድ ከምዘይከኣልን ይዛረብ። “ሓሳብካ ብናጽነት ናይ ምግላጽ መሰል ብደረጃ ዓለም’ውን ገደብ ክገብረሎም ካብ ሞንጎ ዝኽእሉ መሰላት እቲ ሓደ እዩ። ስለዚ ሕዚ [ኣብ ኢትዮጵያ] ገደብ ምውጽኡ ሓድሽ ነገር ኣይኮነን” ዝብል እቲ በዓል ሞያ ሕገ-መንግስቲ፡ እዚ ገደብ ተፈጻሚ ኣብ ዝኾነሉ እዋን ንዝፍጠሩ ቅርታታት ብግቡእ ዘተኣናግድ ስርዓተ-ሕጊ ምድላው ኣገዳሲ ከምዝኾነ የረድእ። ዝኾነ ይኹን ኣካል ዳኝነት፡ እቲ ኣዋጅ ህጹጽ ጊዜ ክሳብ ዝለዓል ኣብ ዘሎ እዋን ኣብቲ አዋጅ ኣብ ዝሰፈሩ ጉዳያት ስልጣን ከምዘይህልዎ ተነጺሩ’ሎ። ኣደም ከምዝብሎ ድማ እቶም ኣብ ልዕሊ መራኸቢ ብዙሃን ዝውሰዱ ስጉምቲታት ኣብ ልዕሊ ካልኦት ዘሕድርዎ ፍርሒ ብቐሊሉ ዝግለጽ ኣይኮነን። “ከምዚ ዝበለ ፍርሒ፡ ሰብ ሞያ ሚድያ ስርሖም ብግቡእ ከይፍጽሙ ከምኡ’ውን ‘እዚ ነገር ከቕጽዓኒ ይኸውን’ዶ?’ ብዝብል ስግኣት ናብ ሕብረተሰብ ክበጽሕ ዝግብኦ ሓበሬታ ከየብጽሑ ዝገብር’ዩ” ይብል። ኣዋጅን ኣፈጻጽምኡን ዝፈጠርዎም ስግኣታት ጸሓፊ ማሕበር መራኸቢ ብዙሃን ኢትዮጵያ ሲሳይ ሳህሉ ገለ ስግኣታት ይፍጠሩ ምህላዎምን እዚ ከኣ ብፍላይ በቶም ነቲ ኣዋጅ ዘፈጽሙ ኣካላት ምዕሩይ ዝኾነ ኣፈጻጽማ ካብ ዘይምህላዉ ዝነቅል ከምዝኾነ ይገልጽ። “ሃገር ኣብ ሓደጋ ከምዘላ ንግንዘብ ኢና። እንተኾነ ጋዜጠኛታት ንሕብረተሰብ ግቡእ ሓበሬታ ናይ ምቕራብ ስርሖም ከፈጽሙ ኣለዎም” ዝብል ሲሳይ፡ ብውልቁ ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ጸብጻብ ንምድላው ኣብ ዝወፈረሉ እዋን ንኽልተ ሰዓታት ዝኣክል ንሱን መሳርሕቱን ብኣካላት ጸጥታ ከምዝተትሓዙ ተዛሪቡ። “ባጅ [ፍሉይ ናይ ፍቓድ ወረቐት] ኣምጽኡ ይብሉና ነይሮም። መለለዪ ወረቐት ምስኣርኣናዮም ‘ኣብዚ እዋን ብዘይባጅ ክትሰርሑ ኣይትኽእሉን’ ኢሎምና። እዚ ከኣ እቲ ጋዜጠኛ ተስፋ ንክቖርጽ’ዩ ዝገብር” ዝብል ሲሳይ እዚ ድማ ኣብቲ ኣዋጅ ህጹጽ ጊዜ ዘይተቐመጡ ነገራት እውን ንኽሕተቱ ዝገብርን ጸገም ግንዛበ ከምዘሎ ዘመልክትን ከምዝኾነ የረድእ። ኣብ ሃገራት ትሕቲ ሳህራ ወኪል ተጣባቒት መሰላት ጋዜጠኛታት - ሲፒጄ - ዝኾነ ሙቱኪ ሙሞ፡ እቲ ኣዋጅን ንዕኡ ስዒቡ ብኣፈጻሚ እዚ ዝወጸአ መግለጺን መሰረታዊ ጸገማት ከምዘለዎም ትነቅፍ። ነቲ ኣዋጅ ህጹጽ ጊዜ መሰረት ብምግባር፡ ሰበስልጣን ብዘይገደብ ንሰባት ክኣስሩ ስልጣን ምሃቡን ብቐጥታ ኮነ ብተዘዋዋሪ ‘ንኣሸበርቲ ጉጅለታት’ ይድግፉ ናይ ዝባሃሉ ትካላት ሚድያ ፍቓድ ክሳብ ምስራዝ ዝበጽሕ ስጉምቲ ንኽውሰድ ዘፍቅድ ምዃኑን፡ ንሲፒጄ ብመንጽር ናጽነት መራኸቢ ብዙሃን ከምዘሻቕሎ’ያ ትገልጽ። ንኣፈጻጽማ ኣዋጅ ህጹጽ ጊዜ ዝከታተል እዚ ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ ዘውጽኦ መምርሒ፡ ነቲ ዝካየድ ዘሎ ኲናት ዝምልከቱ ጸብጻባት ካብ ዝምልከቶም ሰበስልጣን እንተዘይመጺኡ ክዝርግሑ ከምዘይብሎም ኣጊዱ’ዩ ኢሉ ከምዝኣምን እውን ወኪል ሲፒጄ ኣብ ሃገራት ትሕቲ ሳህራ ትዛረብ። እዞም ድንጋገታት ንዝተፈላለየ ትርጉም ዝተቓልዑን ንጹር ዘይምዃኖምን ዘተሓሳስብ’ዩ ዝበለት ሙቱኪ፡ “ንኣብነት ‘ብተዘዋዋሪ ናይ ሞራል ድጋፍ ምግባር’ ማለት እንታይ ማለት’ዩ? ‘ኣካላት ጸጥታ ስጉምቲ ውሰዱ’ ክበሃል ከሎ እንታይ ንምባል’ዩ? እሰሩ ማለት’ዶ ይኸውን? ወይስ ንብረት ውረሱ? ወይ ፍቓዶም ሰርዙ? እዚ ብንጹር ዝተቐመጠ ኣይኮነን። ስዒቡ ዝወጽኣ መግለጺ’ውን ዋላ’ኳ መንግስቲ ናይ ሚድያ እገዳ ኣይኮነን እንተበለ ጸብጻባት ምድላው ግን ዝእግድ እዩ” ክትብል ተረድእ። ጸሓፊ ማሕበር ጋዜጠኛታት ሲሳይ፡ ነቲ ኣዋጅ ህጹጽ ጊዜ ስዒቡ ኣብ ዋሕዚ ሓበሬታ ብድሆ ከምዘጋጠመ ብምሕባር “እዚ ከኣ ሓበሬታ ካብ ሓደ መንግስታዊ ኣካል ናብ ካልእ ናይ መንግስቲ ሚድያ ጥራሕ ንኽውሕዝ ጌሩሎ” ክብል ይዛረብ። እዚ ከኣ ብፍላይ ኣብ ናይ ብሕቲ (ውልቀ) ሚድያታት ጽዕንቶ ከምዘሕደረን ሹመኛታት መንግስቲ’ውን ሓበሬታ ንምሃብ ከድሐርሕሩ ከምዝገበረን ጠቒሱ። ድሕነት ጋዜጠኛታት ንምውሓስ ጸሓፊ ማሕበር ጋዜጣኛታት መራኸቢ ብዙሃን ኢትዮጵያ ሲሳይ፡ ማሕበሮም ሓድሽ ከም ምዃኑ መጠን ኣብዚ ፈታኒ እዋን ድሕነት ኣባላቱ ውሑስ ንምግባር ዝሰርሕዎም ዘለዉ ስራሕቲ ውሱናት ከምዝኾኑ ንቢቢሲ ገሊጹ። ብፍላይ ጋዜጠኛታት ናብ ማእሰርቲ ኣብ ዝቃልዑሉ እዋን፤ መግለጺታት ብምውጻእ ጽዕንቶ ንምፍጣር ከምዝፍትኑ ሓቢሩ። ጋዜጠኛታት ናብ ማእሰርቲ ከይቃልዑ ንምግባር ድማ በቢእዋኑ ከምዝዘራረቡ ኣረዲኡ። ኣብ ሃገራት ትሕቲ ሳህራ ወኪል ተጣባቒ መሰል ጋዜጠኛታት ዝኾነ ትካል - ሲፒጄ - ሙቶኪ፡ ድሕነት ጋዜጠኛታት ውሑስ ክኸውን ምግባር ናይ መንግስቲ ሓላፍነት ከምዝኾነ ብምግላጽ፡ ኣብ ከምዚኦም ዝበሉ ኩነታት ግን ትካላት ሚድያ ድሕነት ጋዜጠኛታቶም ናይ ምሕላው ሓላፍነት ከምዘለዎም ሓቢራ። ጋዜጠኛታት እውን ንድሕነቶም ሓላፍነት ክወስዱ ከምዘለዎም ብምዝኽኻር ብፍላይ ናብ ሓደጋ ዘእትውዎም ስራሕቲ ክቕበሉ ከምዘይክእሉ ናይ ምግላጽ ድፍረት ክህልዎም ከምዝግባእ ተዛሪባ። “ጋዜጠኛታት ካብ ሲፒጄ ኮነ ካልኦት ተመሳሰልቲ ትካላት ሓገዝ እንተደልዮም ከዘራርቡና ይኽእሉ እዮም” ክትብል ድማ ንቢቢሲ ገሊጻ።


ነቐፌታን ክስታትን ዝበዝሖ ጉዳይ ናጽነት ሚድያታት ኢትዮጵያ

ብመንግስቲ ኢትዮጵያ ዝውነኑን ምስ መንግስቲ ቅርበት ዘለዎምን መራኸቢ ብዙሃን ከምኡ ድማ ብኣንጻሩ ብብሕቲ (ብውልቀ) ዝውነኑ ሚድያታት፡ ነቲ ዝድግፍዎ ኣካል ጥራሕ ዘማእኽሉ ጸብጻባት ምስርሖም ነቲ ዓውዲን ሙያ ጋዜጠኝነትን ኣብ ፈተና ክወድቕ ከምዝገበሩ ሰብሞያ ይዛረቡ። ቀዳማይ ሚንስትር ኣብዪ ኣሕመድ ኣብ 2010 ኣቆጻጽራ ግእዝ ናብ ስልጣን ምምጽኡ ስዒቡ፡ ኣብ መራኸቢ ብዙሃን ተራእዩ ዝበሃል “ናይ ለውጢ ምንቕቓሕ” ተስፋ ዝህብ ከምዝነበረ ጋዜጠኛ ኤልያስ መሰረት ይገልጽ። ኣብቲ ሽዑ እዋን እተን ብመንግስቲ ዝውነና ማእኸናት ዜና ንድምጺ ተቓወምቲ ከተኣናግዳ ካብ ምኽኣለን ብተወሳኺ፡ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ንዝለዓሉ ተቓውሞታት’ውን ሽፋን ክህባ ጀሚረን ነይረን። ኣብ 2011 ኣ.ግ ወርሒ ግንቦት መዓልቲ ናጽነት ፕረስ ዓለም ኣብ ኣዲስ ኣበባ ክኽበር ከሎ ድማ “ኢትዮጵያ ዋላ ሓደ ጋዜጠኛ ዘይተኣሰረላ ሃገር” ብዝብል ከምዝተወደሰት ይዝከር። እዚ ኩነታት ግን ነዊሕ ክቕጽል ኣይከኣለን። ኣብዚ ሕዚ እዋን “እተን ብመንግስቲ ዝውነናን ምስ መንግስቲ ርክብ ዘለወንን ማዕኸናት ዜና ናይ ፕሮፓጋንዳ ማሽን ብምዃን መንግስቲ ዝበሎ ጥራሕ ከጋውሓ ብስፍሓት ይረኣያ ኣለዋ” ይብል ጋዜጠኛ ኤልያስ። ካብ መንግስቲ ዝመጽእ መረዳእታ/ሓበሬታ ዝኾነ ዓይነት ምጽራይ ከይገበርካ ናብ ህዝቢ ከምዘብጽሓ ብምሕባር ድማ እቲ ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ ልዕሊ ኣባ ገዳታት ዝተፈጸመ ቅትለት ብዝምልከት ዝቐረበ ጸብጻብ ብኣብነት የቐምጥ። ኤልያስ ነቲ ኣብ ታሕሳስ 2014 ኣ.ግ ኣብ ልዕሊ ኣባ ገዳታት ከረዩ - ኦሮሚያ ዝተፈጸመ ቅትለት ስዒቡ ቢሮ ህዝባዊ ርክባት ክልል ኦሮሚያ ኣብ ፌስቡኩ ዝዘርግሖ መግለጺ ይጠቅስ። ኣብቲ ሽዑ እዋን መንግስቲ “ኣሸባሪ” ክብል ዝሰመዮም “ዕጡቓት ሸኔ” (ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ) ነቲ ቕትለት ከምዝፈጸምዎ እተን መንግስታውን ብመንግስቲ ዝጽለዋን ማዕኸናት ዜና ጸብጺበን ምንባረን የዘኻኽር ኤልያስ። ብድሕሪ ክልተ ወርሒ ማለት ኣብ መዛዘሚ ወርሒ ጥሪ ግን ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ (ኢሰመኮ) ነቲ ቕትለት ዝፈጸሙ መንግስታዊ ኣካላት ፀጥታ ከምዝኾኑ ንዘካየዶ ምጽራይ ብምጥቃስ ከምዘፍለጠ ይዝከር። እተን መንግስታውያንን ብመንግስቲ ዝጽለዋን ሚድያታት ግን ነዚ ጸብጻብ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ሰሚዐን ከምዘይሰምዓ እየን ሓሊፈንኦ። ውድብ/ሰልፊ ፖለቲካ ኢዜማ ነዚ ጉዳይ ኣመልኪቱ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ መራኸቢ ብዙሃን ዝፈጸምኦ ተግባር ብምጥቃስ መእረምታ ክግበር ሓቲቱ ነይሩ። እተን ካብ ህዝቢ ብዝእከብ ግብሪ ዝመሓደራ ሚድያታት “ነቲ እከይ ተግባር ብዝተጋገየ መንገዲ ብምጽብጻበን ንህዝቢ ይቕሬታ ክሓታ፤ ከምኡ ድማ ነቲ ብኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ዝቐረበ ጸብጻብ ወይ ብናይ ብዓለን መንገዲ ነቲ ጉዳይ ኣጻርየን ነቲ ሓበሬታ ደጊመን ናብ ህዝቢ ከቕርብኦ ይግባእ” ኢሉ። ብኻልእ ወገን ከኣ ኣብቲ ብመንግስቲ ክልል ኦሮሚያ ዝመሓደር ማዕኸን ዜና - ኦቢኤን - ዝሰርሕ ጋዜጠኛ ሰይፉ ጉርሙ ንልዕሊ ሓደ ወርሒ ናብ ቤት ፍርዲ ከይቐረበ ኣብ ማእሰርቲ ምጽንሑ፤ በቲ ዝሰርሓሉ ትካል ሽፋን ዜና ዘይምርካቡ ንሰራሕተኛታት ኦቢኤን ቅርታ ዝፈጠረሎም ጉዳይ ነይሩ። ቢቢሲን ካልኦት ማዕኸናት ዜናን ብዛዕባ ማእሰርቲ ጋዜጠኛ ሰይፉ ጸብጻባት ምስርሐን ስዒቡ ድማ “ብስሕተት ከምዝተኣሰረ” ተነጊርዎ ልዕሊ ሓደ ወርሒ ምስጸንሐ ተፈቲሑ። ብተወሳኺ ድማ ነቲ ልዕሊ 16 ኣዋርሕ ኣቑጺሩ ዘሎ ኲናት ሰሜን ኢትዮጵያ ከምኡ’ውን ኣብ ዝተፈላለያ ዞባታት ክልል ኦሮሚያ ብዛዕባ ኣብ ዝፍጠሩ ጎንጽታት፡ ኣካላት ጸጥታ መንግስቲ ፈጺሞምዎ ብዛእባ ዝበሃል ጥሕሰታት ሰብኣዊ መሰላት በዘን ማዕኸናት ዜና ሽፋን ክረክብ ኣይረኣይን። እንተሃለዉ’ውን ብኣጻብዕቲ ዝቑጸሩ እዮም። ኣብዚ እዋን ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ኢትዮጵያ ዘሎ ድርቂን ዘኸተሎ ጉድኣትን ብዝምልክት በተን ሃገራዊ ሚድያታት ግቡእ ሽፋን ከምዘይተወሃቦ ዝገልጹ ቅርታታት እውን ይስምዑ ኣለዉ። እተን መንግስታውን ምስ መንግስቲ ቅርበት ዘለወንን ማዕኸናት ዜና ዘለወን ኢዲቶሪያል ናጽነት ክሳብ ክንደይ ይኸውን? ጋዜጠኛታትን'ከ ኣብ ናይ ብዓልቶም ውሳነ ተመስሪቶም ዜና ክሰርሑ’ዶ ይኽእሉ? ኣብተን መንግስታውን ምስ መንግስቲ ቅርበት ዘለወንን ሚድያታት ዝሰርሑ ጋዜጠኛታት መብዛሕቲኦም ብዓልቶም ዝሓሰብዎ ወይ ዝተለምዎ ዘይኮነስ “ካብ ላዕለዋይ ኣካል” ብዝመጽእ መምርሒ ወይ መንግስቲ “ይደልዮ እዩ” ብዝብል ኣብ ዝወሃብዎም ዛዕባታት ጥራሕ ቆላሕታ ብምሃብ ከምዝሰርሑ ሓደ ኣብ መንግስታዊ ማዕኸን ዜና ዝሰርሕ ጋዜጠኛ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ክበጽሖ ንዝኽእል ጸቕጥን ፍርሕን ብምስጋእ ስሙ ክግለጽ ዘይደለየ እቲ ጋዜጠኛ “ጋዜጠኛታት ብዓልቶም ዝሓሰብዎ ከይሰርሑ ምኽልካል፤ እንተሰሪሖም ከኣ ናብ ኣየር ፈነወ ከይበቅዕ ምግባር ኣሎ” ይብል። ብወድዓዊ ኩነታት ከምዝግደቡ፤ እቲ ዘሎ ኩነታት ዝደለይዎ ጸብጻብ ክሰርሑ ከምዘይፈቕደሎም ዝሕብር እቲ ጋዜጠኛ “ነገር ዘባኣእስ ክኸውን’ዩ፤ ምስ መንግስቲ ከቀያይመና እዩ” ዝብሉን ካልኦት ምኽንያታትን ከምዝቐርቡ የረድእ። “ናይ ሓደ ሹመኛ መንግስቲ ቅሬታ ወይ ቂም ንምትራፍ ብዝብል ኣብቲ ጋዜጠኛታት ክሰርሕዎ ዘለዎም ከምኡ ድማ ሓደ ጋዜጠኛ ክሰርሖ ዝወጠኖ ነገር ክቕየር ይግበር” ክብል ወሲኹ ገሊጹ። ጋዜጠኛታት፡ ካብ ኣባላት ኤዲቶሪያል ውሳነ ዘይኮኑ ሰባት ምናልባት እውን ካብ ሹመኛታት መንግስቲ “ከምዚ ዝበለ ጸብጻብ ስርሑ” ዝብል መምርሒ ከምዝወሃቦም፤ ኣርእስቲ ወይ ኣጀንዳ ከምዝወሃቦም፡ ዝተፈላለዩ መረዳእታት ከምዝበጽሕዎ ጋዜጠኛ ኤልያስ መሰረት ይዛረብ። “ጋዜጠኛታት ኣብ ሓደ ንዜና ዝሓሰብዎ ጉዳይ ምጽራይ ኣካይዶም ዘይኮኑስ ካብቲ ላዕለዋይ ኣካል ዝወሃቦም ነገር ከጋውሑ ጥራሕ እዮም ዝረኣዩ” ይብል ኤልያስ። ስለዝኾነ ድማ ኢድ ኣእታውነት ሹመኛታት መንግስቲ ንዓውዲ ሚድያ ይሃስዮ ምህላውን ህዝቢ ጽፁይ ሓበሬታ ይረክብ ከምዘየሎን ይገልጽ። እቲ ብሓደ ወገን ጥራሕ ንዘሎ ሓሳብ ጥራሕ ሒዝካ ምቅላሕ ካብ ካልኦት ወገን እውን ከምዝረኣይ ዝሓበረ ጋዜጠኛ ኤልያስ፡ ናይ ብሕቲ (ውልቀ) ሚድያታት ብፍላይ ምስ ተቓወምቲ ውድባት ርክብ ዘለዎም ነቲ ዝድግፍዎ ኣካል ጥራሕ ምውጋን ከምኡ’ውን ንመንግስቲ ብዓይኒ ዕሙተይ ምቅዋም ከምዘሎ የረድእ። ጋዜጠኛታት ንዝመጽኡሉ ብሄር፣ ንዝስዕብዎ ሃይማኖት ወይ ፖለቲካዊ ኣረኣእያ ብምውጋን ናይ ነጠፍቲ (‘ኣክቲቪዝም’) ስራሕቲ ክሰርሑ ይረኣዩ እዮም። “ነዚ እንተሰሪሕና መንግስቲ ክቑጣዕ እዩ” ብዝብል ነብሰ ምምያ ዝገብሩን ንገለ ዛዕባታት ሽፋን ካብ ምሃብ ዝዕቀቡን ጋዜጠኛታት ከምዘለዉ ዝገልጽ ኤልያስ፡ ከምዚ ክኸውን ዝኸኣለሉ ምኽንያት ድማ ብፍላይ እቲ ካብ ቀረባ እዋናት ጀሚሩ ዝረኣይ ዘሎ ማእሰርቲ ጋዜጠኛታት ከምዝኾነ ይጠቅስ። “ዝተኣሰሩ ጋዜጠኛታት ይትረፍ’ዶ ናብ ቤት ፍርዲ ክቐርቡ ኣበይ ከምዝተኣሰሩ’ውን ምፍላጥ ኣጸጋሚ ኣብ ዝኾነሉ ኩነታት ‘ኣባይ እውን ክበጽሕ እዩ’ ዝብል ፍርሒ ኣሎ” ይብል። መምህር ጋዜጠኝነትን ኮሚዩኒኬሽንን ዝኾነ ኣብዲሳ ዘርኣይ (ዶ/ር) ብወገኑ፡ እታ ሃገር ኣብ ኲናትን ጎንጽታትን ብምህላዋ ከምኡ ድማ ፖለቲካ ኢትዮጵያ መስመር ይስሕት ብምህላዉ ሓቂ ኣብ ሓደጋ ወዲቓላ” ክብል ንቢቢሲ ርእይትኡ ሂቡ። መንግስታዊ መራኸቢ ብዙሃን ነጻ ኮይነንን ንሞያዊ ስነምግባር ዓቂበንን ዘይኮናስ፡ ናይ ፕሮፓጋንዳ ማሽን ብምዃን ብወገን መንግስቲ ንዝዝረብ ነገራት ጥራሕ ከቃልሓ ከምዝረኣያ ይዛረብ። እተን ናይ ውልቀ (ብሕቲ) እንተኾና’ውን ንዝድግፍኦ ወይ ንዝጣበቓሉ ኣካል ብዓይኒ ዕሙተይ ደጊፈን ስለዝሰርሓ “ሓቂ ኣብ ሓደጋ ወዲቓላ” ይብል። እቶም ኣብ ማዕኸናት ዜና ዝረኣዩ ጸገማት ክፍትሑ እንተኾይኖም፡ ኣብ ፖለቲካ ዝረኣይ ዘሎ መስመር ምስሓት ናብ ማእኸላይ ምርድዳእ ክመጽእን ክስተኻኸልን ከምዝግባእ መምህር ጋዜጠኝነትን ኮሚዩኒኬሽንን ዝኾነ ኣብዲሳ ዘርኣይ (ዶ/ር) ይዛረብ። “ኣብዚ እዋን ኣብታ ሃገር ብሰንኪ ዘሎ ኩነታት እቲ ተዓዳሚ [ተመልካቲ፣ ኣንባቢ ወይ ኣድማጺ] ጫፍ ብዝረገጹ ፖለቲካታት ስለዝተጸለወ፤ ጋዜጠኛ’ውን ስነምግባር ዝሓለወ ስራሕ ክሰርሕ ኣይክእልን። በዚ ምኽንያት ከኣ ካብቲ ጋዜጠኛ ብዙሕ ንጽበዮ ነገር ከይህልው ይኽእል’ዩ” ብምባል እቲ ቀንዲ ምምሕያሽ ኣባ ፖለቲካ ክመጽእ ከምዘለዎ ይሕብር። በዓልሞያ ሚድያን ጋዜጠኛን ኤልያስ መሰረት ብወገኑ፡ እተን መንግስቲ ብዝምድበለን በጀት ዝንቀሳቐሳ ሚድያታት ኤዲቶሪያል ናጽነተን ተሓልዩ ስራሕተን ክሰርሓ ክፍቀደለን ከምዝግባእ ርእይትኡ የቐምጥ። “ማሕበራት መድያ ድማ ናጽነት ንኽህልዉ ጸቕጢ ክገብራ ኣለወን” ዝብል ኤልያስ ንብቕዓት ጋዜጠኛታት ዘጠናኽሩ ስልጠናታት ምሃብ እውን ኣገዳሲ ከምዝኾነ ሓቢሩ’ሎ። ኣብዚ ትሕዝቶና ንሓሳብ መንግስታውን ምስ መንግስቲ ቅርበት ዘለወንን ማዕኸናት ዜና ክነካትት ዝገበርናዮ ፈተነ ኣይሰመረን። ናብ ሰበስልጣን በዓልመዚ መራኸቢ ብዙሃን ኢትዮጵያ ብተደጋጋሚ ስልኪ ብምድዋል ሓሳቦም ንምትእንጋድ ዝገበርናዮ ጻዕሪ’ውን ኣይተሳኽዐን።


ኣማል ሳልሕ፡ እታ ቀዳመይቲ ኣብ ህያው ፈነወ ተሌቪዥን ኤርትራ ዝተዋስአት ጋዜጠኛ

ኣማል ሳልሕ ካብ'ቶም ቀዳሞት ጋዜጠኛታት ኤሪ-ቲቪን ንክፍሊ ዓረብኛ ኣብ ምምስራት ተራ ዝነበራን ሰብ'ያ። ንዓሰርተ ዓመታት ከም ጋዜጠኛን ኣሰናዳኢትን መደብ ዓረብኛ ኰይና ድሕሪ ምግልጋል፡ መንግስቲ ኣንጻር ናጻ-ፕረስ ንዘካይዶ ዝነበረ ወፈራታት ምስተዓዘበት ነቲ መደበር ገዲፋ ተሰደት። "እቲ ንምምስራቱ ብዙሕ ጻዕሪ ዝፈሰሶ መደበር" ትብል ኣማል፡ "ገዲፈዮ ክኸይድ ቀሊል ዉሳኔ ኣይነበረን። ሞራለይ  ቀስ ብቐስ ክስበር ይፍለጠኒ ነበረ ...  ዜሕርቑን ዜባሳጭውን ኣብ መጠረስትኡ ክጻወሮ ዘይክእል ኵነታት ይመጽእ ከም ዝነበረ ይርኣየኒ ነይሩ" ከኣ ትብል። "ሕጂ እቲ ዘሕለፍክዎ ንድሕሪት ተመሊሰ ክርእዮ ይገርመኒ። እቲ ንኤርትራ ንምግልጋል ዝነበረኒ ባህጊ፡ ዓቕመይ ንከማዕብል ዝነበረኒ ሕልሚ፡ ምስኡ ዘኻዕበትክዎ ፍልጠትን ጽቡቕ ምንዮትን፡ ዝነበረኒ ዘይውዳእ ጕልበት፡ ናበይ ኣበለ ኢለ ንነብሰይ ዝሓተሉ እዋን ኣሎ፣ ይዅን'ምበር ሕልናይ ንጹህ'ዩ፣ ከመይ ገይሮም ሕልምታት ከም ዝቕተሉ ብቐረባ ርእየ ክብል እኽእል" ብምባል ነቲ ዜሕለፈቶ ጕዕዞ ትገልጾ። ድሕረ-ባይታ ኣማል "ኣነ ኣብ ደማስቆ (ሶርያ) ኢየ ዓብየ። ጓል ሓሙሽተ ዓመት ከሎኹ'የ ምስ ስድራይ ናብ ሶራያ ግዒዘ። ቅድሚ ናብ ሶርያ ምግዓዘይ ኣብ ሱዳን እነብር'ኳ እንተነበርኩ ዝዝክሮ ነገር ዳርጋ የብለይን። እዚ ማለት እቲ ዝዓበየ ተዘክሮታት ንእስነተይ ኣብ ደማስቆስ'ዩ ዝጅምር" ብምባል ዕላላ ትጅምር። "ኣብ ደማስቆ ተማሂረ፡ ምስ ደቂ ደማስቆ ዓብየ፣ ልክዕ ከም'ቶም ደቀባት ከኣ ናብራን መግብን ባህልን ሶርያ እናስተማቐርቁ'የ ዓብየ። ርግጽ'ዩ፡ ብናፍቖት ዝዝክሮ ኣተዓባብያ'ዩ። ካልእ ይትረፍ፡ ክሳዕ ዝዓቢ ኣብ ሶርያ ዑቕበኛ ከም ዝነበርኩ'ውን ኣይርድኣንን ነይሩ ..." ብምባል ንዘሕለፈቶ ንእስነት ብናፍቖት ትዝክሮ። ዋላ'ኳ ኣዲኣ ንኣማል ኣብ ገዛ ብቋንቋ ትግረ እናተዛረባ የዕብይኣ፡ ህይወታን ህይወት ኣሕዋታን ብባህሊ ሶርያ ተዓብሊሉ ይዅስኰስ ስለ ዝነበረ ዓረብኛ ይስዕሮም ከም ዝነበረ ይዝከራ። ስለዚ ቀዳማይ ቋንቋኣ ዓረብኛ'ዩ ነይሩ ክበሃል ይከኣል። ኣቦኣ ንኣማል ተጋዳላይ ጀብሃ'ዩ ነይሩ። ንሳ ንእሽቶ ስለ ዝነበረት ግን ፍልልያት ጀብሃን ሻዕብያን ኣይርድኣን ነይሩ። እቲ ኤርትራዊ መንነት'ውን እንተዀነ ክንድቲ ዓቢ ኣይነበረን። ልክዕ ከም ቘልዑ ጐረቤታን መማህርታን ብግርህነት ተዋሒጣ ብዝያዳ ጸወታን ንእስነትን ይዓጅባ'ኳ እንተነበረ መንነታ ቀስ ኢሉ ይሰርጽ ከም ዝነበረ ተዘንቱ። ሶርያውያን ሕብሮም ብጻዕዳ ክግለጽ ይከኣል፣ ኣማል ግን ኣብ ሞንጎ መዘናታታ ጸሊም ቆርበት ከም ዝነበራ ዳርጋ ተስተብህለሉ ከም ዘይነበረት ትዛረብ። ኣብ ሶርያ ዋላ'ኳ ምስልምና እቲ ዝዓበየ ሃይማኖት ይዅን ኣብ ልዕሊ ካልኦት ሃይማኖታት እኹል ተጻዋርነት ከም ዝነበረ መጻሕፍቲ ታሪኽ ይምስክሩ'ዮም። እቲ ዜሕዝን ግን ሕጂ፡ ሶርያ ብሰንኪ ውግእ ናብ ዑና ተለዊጣ ትርከብ። ቅድሚ ውግእ፡ ሶርያ ካብ ሃገራት ማእከላይ ምብራቕ ፍሉይ መንነት ዝነበራ ኰይና ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቝጸሩ ቱሪስት እተአንግድ፡ ብመግቢ፡ ብባህሊ፡ ብሃብታም ታሪኽ፡ ብታሪኻዊ ዑናታት እትዝከር ሃገር'ያ ነይራ። ብዝሒ-ህዝቢ ሶርያ 18 ሚልዮን ገጹ ይቀራረብ'ዩ፣ ስእነተ-ሰላም ብዜስዓቦ ጠንቅታት፡ ሕጂ ዳርጋ ፍርቂ ህዝቢ ሶርያ ኣብ መላእ ዓለም ፋሕ ኢሉ ይርከብ። ተዘክሮታት ኣማል እምበኣር ኣብ ጥዑምን ሰላምን ዝነበረሉ እዋን'ዩ ዘተኵር። ፍሉይ ተዘክሮታት ፍቕሪ ሃገር "በቲ ናይ ሽዑ ዝነበረ ባህሊ መሰረት ብንእሽተይ እየ ተመርዕየ። ኣብቲ ዘመን'ቲ ብዛዕባ ኤርትራ ዝነበረኒ ተገዳስነት ክዓቢ ጀመረ። ኣብ ደማስቆ ኣባላትን ማሕበራትን ህዝባዊ ግንባር ግዙፍ ስለ ዝነበረ ኣብ ሓደ-ሓደ ኣኼባታት እካፈል ነይረ፣ ሓያሎ ሕቶታት'ውን እሓትት ነበርኩ" ትብል ኣማል። ጸኒሑ መንነታን ኵነታት ኤርትራን እናተፈልጠ ስለ ዝኸደ ኣብ ልዕሊ እቲ ዘይትፈልጦ ሃገር ክቱር ፍቕርን ናፍቖትን ሓደራ። "ኤርትራ ሓራ ወጺኣ ምስ ሰማዕኩ ክሕጐስን ክጽንብልን ይዝከረኒ። ከም በዓል ሓድሽ ድራር ዝኣመሰሉ መራሕቲ ማሕበረ-ሰብ ተገዳስነተይ ርእዮም ነታ ብወረ ጥራይ ዝፈልጣ ሃገር ብዓይነይ ከይደ ክርእያ ኣተባብዑኒ። 'ኬድኪ ርአይዮ'ሞ እንተ ፈተኺዮ ንዓመት ተገልግሊ፡ እንተዘይኰይኑ ትምለሲ' ኢሎምኒ" ብምባል ኣማል ዕላላ ትቕጽል። "ነቲ ዜቕረቡለይ ሓሳብ ጊዜ ወሲደ ምስ መመኽዎ ንኤርትራ ንክኸይድ ተሰማሚዕና። ሽዑ መሓዙተይን መቕርበይን እቲ ዝተለምኩዎ ሓሳብ - ናብ ዓደይ ንምምላስ - ምስ ሰምዑ ገረሞም። እዚ'ንድዩ ዓድኺ? ኢሎም ተኸራኸሩኒ። ኣነ ግን ወሲነ'የ ኢለ ኣቕበጽኩዎም። ኰይኑ ድማ እቶም ሓለፍቲ ማሕበረ-ሰብ ዘድልየኒ ኩሉ ባዕላቶም ኣዳላዮም ኣፋነዉኒ" ትብል ኣማል። ኣማል ኣብ ኣስመራ ኣማል ብ1992'ያ ንመጀመርታ ንኣስመራ ርእያታን በጺሓታን። ካብ ዝተጸበየቶ ንላዕሊ ከምዝጸንሓታን ከኣ ትዛረብ። "ኣስመራ ብእዋን ምሸት ስለ ዝኣተኹ ዳርጋ ተመሪሐ'የ ኣትየ። ኣብ ጥቓ ከረን ሆቴል፡ ኣብ እንዳ ሓንቲ መቕርበይ ኣትየ። ቅንይ ኢለ ንማእከል ከተማ ወሪደ ነቲ ወዛሕዛሕ ዝብል ዝነበረ ህዝቢ፡ እቶም ዕሙራት ዕዳጋታት፡ ኣብ ፈቐዶ ኵርናዕ ዝነበሩ ደዀክን፡ ነቲ ልስሉስ ክሊማ ምስ ኣስተማቐርኩ ብኡ-ንብኡ ምስ ኣስመራ ፍቕሪ ሓዘኒ" ትብል። "ትግርኛ'ኳ ኣይዛረብ ንዓይ እቲ ፍሕሽው ገጽ ደቂ-ኣስመራ እኹል'ዩ ነይሩ - ዓረብኛን እንግሊዘኛን ዝዛረቡ ብዙሓት ሰባት ስለ ዝረኸብኩ ብቋንቋ ኣይተሸገርኩን" እናበለት ነቲ ሽዑ ዝነበረ ሃዋህው ትገልጾ። ድሕሪ ቁሩብ ሓንቲ መሓዝኣ ኣብ ሚድያ ንኽትሰርሕ ብምትብባዕ ንከተላልያ ኣብ ጥቓ ሲነማ ካፒቶል ናብ ዝነበረ ቤት ጽሕፈት ምኒስትሩ ዜና ኣሰነየታ። እቲ ሓዲሽ ዝጣየስ ዝነበረ ምኒስትሪ ዓቕሚ ሰብ የድልዮም ስለዝነበረ ንእለቱ ከም ጋዜጠኛ ቋንቋ ዓረብ ተቘጽረት። ኣብ ክፍሊ ዓረብኛ መደብ ቴሌቪዥን ንዝነበረ ሃጓፋት ኣብ ምምላእ ክትዋሳእ ጀመረት። ኤሪ-ቲቪ ኣይጸንሐን ሓደስቲ ናይ ዩኒቨርሲቲ ተምሃሮ ክቘጽርን ክምልምልን ጀመረ። ምስኡ ኸኣ ኣሰልጠንቲ ካብ ካናዳ መጺኦም ንኣባላት ክፍሊ ዜና ክምልምሉ ጀመሩ፣ ከምኡ ኢሉ እቲ ጋንታ ክስልጥንን ክዓብን ጀመረ" እናበለት ተዘክሮታታ ትጽብጽብ። ተዘክሮታት ኤሪ-ቲቪ "እቲ ኣውራ ዝዝከረኒ እቲ ዝነበረኒ ድልየትን ጽቡቕ ፍቓድን'ዩ። ከምኡ'ውን ጻዕርታት ናይ'ቶም ኣብ ከባብየይ ዝነበሩ ሰባት ይዝከረኒ" ኢላ ብኣሕጽሮ ትምልስ። ሽዑ ኤሪ-ቲቪ ድሮ ተመስሪቱ ብዝተፈላለዩ ቋንቋታት መደባት ክሰርዕ ምስ ጀመረ ኣማል ከኣ ኣብ ሶርያ ብጋዜጠኛነት ዝቐሰመቶ ስልጠና ስለ ዝነበራ ኣብ ኤሪ-ቲቪ ተመዲባ ክትሰርሕ ጀመረት። ድሌታ ኣብ ረድዮን ጋዜጣን ንምግልጋል'ኳ እንተነበረ፡ እታ ቀዳመይቲ ኣብ ህያው ፈነወ ተሌቪዥን ኤርትራ ዝተዋስአት ጋዜጠኛ ብምዃን ታሪኽ ሰርሐት። መብዝሕትኦም ተጋደልቲ ናይ ሜዳ ተሞኵሮ ዝነበሮም ኰይኖም፡ ወሳኒ ተራ ዝነበሮም ንሳቶም'ዮም ነይሮም።  "ምስ በዓል ኣስመላሽ ኣብርሃ፡ ዓብዱ ሄጂ፡ ኣማኒኤል ሓድጉ፡ ኣለም ኪዳነ ከምኡ'ውን ካልኦት ተጋደልቲ-ነበር ኣበርቲዕና ክንሰርሕ ይዝከረኒ" ትብል ኣማል። ዓብዱ ሄጂ፡ ነባር ጋዜጠኛን ዲፕሎማትን፡  ካብ 2017 ክሳብ ሕጂ ኣብ ቀይዲ ኣትዩ ይርከብ። ገለ-ገለ ካብ ተዘክሮታት ኣማል እቲ ኣብ እዋን ዉግእ-ባድመ፡ ኣብ ዛላ-ኣንበሳ፡ ጸሮና፡ ሰንዓፈ እናኸደት ተመሓላልፎ ዝነበረት ፈነወታት'ዮም። 'ንምንታይ ስራሕኪ ንኽትገድፍዮ መረጽኪ?' ነቲ ኣብ ኤርትራ ዘሕለፈቶ ናብራ "ልዑል ተስፋ'ዩ ነይሩኒ፡ ግን ምስ ጊዜ በኒኑ" ክትብል ብክልተ ሓረጋት ትገልጾ። እቲ ስራሕ ንዓኣ ከም ዘይከውን ብምሕሳብ ብፍቓዳ ክትሰናበት እኳ እንተፈተነት ምቕባል ስለዝኣበዩዋ ስርሓ ንኽትቅጽል ከምእተገደደት ትሕብር። ንነዊሕ እዋን ኣብ መስርሕ ኩነታት ክተኻኸል እዩ ብምባል ብዙሕ እኳ እንተተጸመመት፡ እቲ ባህሪ ስራሕ ኰነ ባህሪ ሓለፍቲ ምስ ባህራ እናተረሓሓቐ ስለዝኸደ ጊዜ ምስ ነውሐን ከምዚ ግበሪ፡ ከምቲ ኣይትግበሪ ዝብሉ ትእዛዛት ምስ በዝሑን ክትገድፎ ወሲና። "ከም ኣሰናዳኢት መደብ መጠን ኣብ ኣኼባታትና በቲ ዝመሰለኒ 'ንህዝቢ ዜነቓቕሑን ዝምህሩን ዛዕባታት ነቕርብ፣ ኣብ ጽርግያ ወጺእና ንህዝቢ ብሓድሓደ ዜገድሶ ዛዕባታት ንወከሶ፡ ነሳትፎ' ኢለ ሓሳብ ደጋጊመ ከቕርብ ከሎኹ 'ህዝቢ ጌና'ዩ ዘሎ፣ ከምኡ ዝኣመሰለ ዛዕባ ምስ ሕብረተሰብና ኣይከይድን'ዩ፣ ንስኺ ኣይርድኣክን'ዩ፡ ህዝብና ከምዚ ኣይርድኦን'ዩ፣ ካብ ሕንጻጽ ትወጺ ኣሎኺ፣ ንስኺ ብናይ ግዳም ኣካይዳ ተደፊእኪ ኣብዚ ዘይሰርሕ ሓሳባት ተቕርቢ ኣሎኺ' ዝኣመሰሉ ሞራለይ ዝጎድኡ መልስታት ብምቕራብ፡ በቲ እቶም ሓለፍቲ ዝደለይዎ መዳያት ጥራይ ንኽንከይድ ጸቕጥታት ይገብሩለይ ነይሮም" ብማለት ነቲ ዝነበረ ኩነታት ትገልጾ። "ሕልመይ ምስ ህዝቢ ብቐረባ ንክሰርሕ፡ ንምዕባሌ ሃገር ከኣ ንከበርክት ካብ ዝብል ዕላማ ተበጊሰ'የ ኵሉ ገዲፈ ንኤርትራ ዝተጐዓዝኩ። ብዕድመ ንእሽቶ'ኳ እንተነበርኩ መንፈሰይ ግን ልዑል'ዩ ነይሩ ክብል በቲ ኣገባብ ክሕዙኒ ኣይተጸበኹን" ትብል ተዘክሮታታ ብምድህሳስ። ጸኒሐ ከኣ "እቲ ናጽነት-ፕረስ ድኣ ኣበይ ኣሎ? እቲ ንህዝቢ ዚሰርሕ ሚድያ ድኣ ኣበይ ኣሎ" ብዝብሉ ሓሳባት ተደሪኻ ብፍቓዳ ካብ ስርሓ ንኽትእለ ክልተ ሳዕ ፈቲና ምስ ተነጽገት ተስፋ ናብ ምቝራጽ ከደት። "መብዝሕትኡ መደብ በቶም 'እሙናት ጋዜጠኛታት/ካድራት' ተሓንጺጹ ብኣታቶም ይቐርቡ ነበሩ። ሕጂ ንድሕሪት ተመሊሰ ክርእዮ ከሎኹ እቲ ስርዓት ነቶም ናይ ሽዑ ጸሓፍትን ጋዜጠኛታትን - ከም በዓል ስዩም ጸሃየ ዀኑ ካልኦት ከም ዝኣሰረ፡ ጋዜጠኛነት ከኣ ንኣገልግሎት መንግስቲ'ምበር ንኣገልግሎት ህዝቢ ከም ዘይነበረ፡ ኰይኑ ድማ ሕልናይ ክጻወሮ ከም ዘይከኣለ ይዝከረኒ"። "ብተወሳኺ፡ ብደሞዝ ዘይኰነ ብሞቝሺሽ ኢየ ንዓመታት ሰሪሐ። ሕራይ ከም ሰበይ፣ ግን ህይወት ይፈታትነኒ ነይሩ'ዩ። እቲ መንግስቲ ይብለጽ ከም ዝነበረ ከይጠቐስክዎ ክሓልፍ ኣይደልን" ትብል። ኣብ መጠረስትኡ ብርክት ዝበሉ ሰባት ክእሰሩ ምስ ጀመሩ - ምናዳ ጋዜጠኛታት ኰኑ ሓለፍቲ መንግስቲ - እቲ ኵነታት ኣባይ ክበጽሕ'ዩ ኢለ በቲ ገይሸዮ ዝነበርኩ ኣቢለ ናብ ዓዲ ስደተይ ኣምራሕኩ። ኣማል ኣብ ዓዲ ስደት "ስደት ከይደለኹዎ'ዩ መጺኡ ... ኣነ ተገዲደ'የ ተሰዲደ። ይዅን'ምበር፡ እዚ ዘሕልፎ ዘለኹ ናብራ ክግምግሞ ከለኹ ብልጫታት ስደት ይረኣየኒ'ዩ። ኣብዚ ካብ ድንገትን ሓደጋን ናጻ ዀይነ፡ ድላየይ ተዛሪበ፡ ሰብኣዊ መሰለይ ተሓልዩ፡ ብሰላም ደቀይ ክዕብን ከምህርን፡ ኤርትራ ዝነፈገትኒ መሰላት ዓዲ እግሊዝ ትህበኒ ከም ዘላ ኣግሂደ ክምስክር ሕልናይ ይድርኸኒ" ትብል። "ብጽቡቕ ዓብያ ዝተማህረትን ስርሓ ዝሓዘትን ዕውትቲ ጓል ኣላትኒ። ሓደ መዓልቲ ዝበለትኒ ኩሉ ጊዜ ይዝከረኒ ... 'ዜግነት እንግሊዝ ኣሎኪ፡ መሰላትኪ ኸኣ ልክዕ ከም'ቶም ደቀባት'ዩ፣ ኣብዚ ድማ ኣብ ቤትኪ ንዕስራ ዓመት ነቢርኪ። ይዅን'ምበር፡ ልብኺ ኣብ ኤርትራ፡ መዓስ ኢኺ ንጸጋታትኪ ተቐቢልኪ እፎይ ኢልኪ ትነብሪ?' ኢላትኒ" ክትብል ነዚ ዝርርብ መደምደምታ ገበረትሉ።


ኢትዮጵያ: ኣክቲቪስት እያስፔድ ተስፋዬ ብሓይልታት ፀጥታ መንግስቲ ተኣሲሩ

ኢትዮጵያዊ ንጡፍ ፖለቲካ (ኣክቲቪስት) እያስፔድ ተስፋዬ ብፖሊስ ከምዝተኣሰረ ወላዲቱ ንቢቢሲ ኣረጋጊፀን። ወይዘሮ ተሻለች፡ ትማሊ ሰሉስ ኽዳን ፖሊስ ከተማ ኣዲስ ኣበባ  ዝተኸደኑ ኣካላት ፀጥታ ናብ መንበሪ ገዝአን ብምምፃእ ንወደን ኢያስፔድ ከምዝወስድዎ ንቢቢሲ ገሊፀን። እቶም ኣካላት ፀጥታ መንበሪ ገዝአን ንሰዓታት ከምዝፈተሽዎ’ውን ሓቢረን። እቶም ኣባላት  ፖሊስ ኢያስፔድ ዝነብረሉ ገዛ ካብ ሰዓት 3፡30 ናይ ንጉሆ ክሳብ ሰዓት 7፡00 ኣቆፃፅራ ግእዝ ፈቲሸሞ ኢለን። ምኽንያት ምእሳር ወደን ከምዘይተነገረንን፡ ሕቶ ኣብ ዘቕረባሉ እዋን ድማ እቶም ፖሊስ ከምዝተቖጥዕወን ንቢቢሲ ገሊፀን። ወይዘሮ ተሻለች፡ “ክሓቶም ከለኹ ንድር ንድር ይብሉ ኔሮም።  ናህተይን ናይቶም ፖሊስን ምጭቕጫቕ ንወደይ ከሻቕሎ’ዩ ኢለ ሱቕ ኢለ” ብምባል፡  እቶም ኣካላት ፀጥታ ንወደን ንምንታይ ይወስድዎ ከምዘለዉ ኣጥቢቐን ካብ ምሕታት ከምዝተቖጠባ ተዛሪበን። ቢቢሲ ዘዘራረቦም ካልእ ስሞም ከይፅራሕ ዝሓተቱ ስድራ እያስፔድ ድማ፡ ካብ ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ ዝመፅኡ ሓይልታት ፀጥታ ኣብ መንበሪ ገዝኡ ተፍትሽ ከምዘካየዱን ኣብ መወዳእታ ንሕቶ ትድለ ኢኻ ብምባል ንእያስፔድ ሒዘሞ ከምዝኸዱ ገሊፆም። እዞም ኣባል ስድራ ከምዝብልዎ: እቶም ኣባላት ሓይልታት ፀጥታ ቅድሚ ምፍታሾም ንነዊሕ ሰዓታት ትእዛዝ ይፅበዩ ከምዘለዉ ብምዝራብ ክፅበዩ ከምዝፀንሑ ሓቢሮም። ቢቢሲ፡ እያስፔድ ብምንታይ ምኽንያት ከምዝተኣሰረ ካብ ኮምሽን ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ ምላሽ ንምርካብ ዝገበሮ ፃዕሪ ኣይሰመረን። ወሃቢቃል ፖሊስ ፌደራል ጄይላን ኣብዲ ብወገኑ፡ ኣብዚ ጉዳይ ሓበሬታ ከምዘይብሉ ተዛሪቡ። ኣደ እያስፔድ ወይዘሮ ተሻለች፡ ብሰንኪ እቲ ተግባራዊ ኮይኑ ዘሎ ኣዋጅ ህፁፅ ግዘ፡ እቶም ኣካላት ፀጥታ መንበሪ ገዝአን እንክፍትሹ ትእዛዝ ቤት ፍርዲ ንከርእይወን ምሕታት ከምዘይከኣላ ገሊፀን። እቶም ኣካላት ፀጥታ ድሕርቲ ነዊሕ ተፍትሽ እያስፔድ ዝጥቀመሎም ላፕቶፕን ሞባይልን ከምዝወሰዱ ሓቢረን። “ኣነ እግረይ ተሰይረ ይሕክመኒ’ዩ ኔሩ። ናብ ገዛ ኣትዮም ንዝሓተትዎ ሕቶታት ይምልሰሎም ኔሩ። ኣብ መደቀሲ ክፍሊ ስለዝነበርኩ ብትኽክል ዝተዛረብዎ ነገር ኣይሰማዕኹን” ኢለን። ናብ ኮምሽን ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ ሒዘሞ ከምዝኸዱ ምስተዛረቡ ድማ፡ ሓፍቱ ነቶም ኣባላት ፖሊስ ብምስዓብ ኣበይ ከምዝኣሰርዎ ከምዘረጋገፀት ተዛሪበን። እያስፔድ መን እዩ? እያስፔድ ንብዙሕ ዓመታት ብፖለቲካዊ ተቓውሞን ብመገዲ ማሕበራዊ ሚድያ ማሕበረሰብ ብምንቃሕን ይፍለጥ። ኣብዚ ቀረባ ግዘ ኣብ ዝተጣየሸ ብዩቲዩብ ኣብ ዝመሓለለፍ ሚድያ ‘ኡበንቱ’ ዝሰርሕ እያስፔድ ተስፋዬ፡ ቅድሚ ሕዚ ብሰንኪ ፖለቲካዊ መርገፂኡ ብተደጋጋሚ ከምዝተኣሰረ ናይ ቀረባ መሓዙቱ ይገልፁ። ቅድሚ ሸሞንተ ዓመት ኣባል ሰማያዊ ፓርቲ ኣብ ዝነበረሉ እዋን ምስ ካልኦት ኣመራርሓን ኣባላትን እቲ ውድብ ተኣሲሩ ኔሩ። ኣብ 2009 ኣቆፃፅራ ግእዝ ዝተኣወጀ ኣዋጅ ህፁፅ ግዘ ስዒቡ’ውን ተኣሲሩ ኔሩ። ነቲ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ተወሊዑ ዘሎ ኲናት ስዒቡ ዝተኣወጀ ኣዋጅ ህጹጽ ጊዜ፡ ንጸብጻባት ማዕከናት ዜና ዝምልከቱ ዓንቀጻት ብምሓዝ እዩ ካብ 23 ጥቅምቲ 2014 ኣቆጻጽራ ግእዝ ጀሚሩ ግብራዊ ኮይኑ።


ፕረስ: ጋዜጠኛ ታምራት ነገራ ድሕሪ ናይ ሰለስተ ኣዋርሕ ማእሰርቲ ብዋሕስ ተፈቲሑ

መስራትን ዋና ኣሰናዳእን ተራራ ኔት ወርክ ታምራት ነገራ ብኣቆጻጽራ ግእዝ ሎሚ 28 መጋቢት 2014 ዓ/ም ብናይ 50 ሽሕ ብር ዋሕስ ካብ ቤት ማእሰርቲ ከምዝተፈትሐ ተገሊጹ፡፡ እቲ ጋዜጠኛ ትማሊ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ኦሮምያ ብዋሕስ ክፍታሕ ምስወሰነ እዩ ሎሚ ድሕሪ ናይ 118 መዓልቲታት ማእሰርቲ ተፈቲሑ ዘሎ፡፡ እቲ ቤት ፍርዲ ካብ 2 መጋቢት ጀሚሩ ሕቶ መሰል ዋሕስ እቲ ጋዜጠኛ እናመርመረ ከምዝጸንሐ ተራራ ኔትወርክ ኣብ ማሕራዊ ገጹ ኣፍሊጡ፡፡ ጋዜጠኛ ታምራት ክሳብ ሕዚ ክሲ ዘይተመስረቶ ኮይኑ፡ 1 መጋቢት 2014 ዓ/ም ኣብ ቤት ፍርዲ ወረዳ ገላን ኣብ ዝቐረበሉ እዋን ዓቃቢ ሕጊ ኣብ 15 መዓልቲ ክሲ ክምስርት ትእዛዝ ተዋሂብዎ ነይሩ፡፡ ጠበቓ ተኣምራት ብወገኑ 2 መጋቢት ብዋሕስ ክፍታሕ ናይ ዋሕስ መዝገብ ዝኸፈተ ኮይኑ፡ ድሕሪ ክልተ ቆጸሮታት ትማሊ እቲ ጋዜጠኛ ብዋሕስ ክፍታሕ ወሲኑ፡፡ ቅድም ክብል ንጋዜጣ ኣዲስ ነገር ዝሰርሕ ዝነበረን ካብ ስደት ተመሊሱ ኣብ ዘጣየሾ ተራራ ኔትወርክ ዝተባህለ ናይ ኦንላይን መደብ ክሰርሕ ዝጸንሐን ጋዜጠኛ ታምራት ነገራ:  ብ1 ታሕሳስ 2014 ዓ/ም ካብ ገዝኡ ብሓይልታት ጸጥታ ተወሲዱ ተኣሲሩ፡፡ ኣብቲ እዋን ናብ ጣብያ ፖሊስ ‘ሶስተኛ’ ንሕቶ ትድለ ኢኻ ተባሂሉ ዝተወሰደ ኮይኑ፡ ኣብ ጣብያ ፖሊስ ገላንን ዳለቲን ንልዕሊ ሰለስተ ወርሒ ተኣሲሩ፡፡ ቅድሚ ዓሰርተ ዓመት ፍልጥቲ ኣብ ዝነበረት ጋዜጣ ኣዲስ ነገር ፖለቲካዊ ትንታነታት ብምጽሓፍ ዝፍለጥ ዝነበረ ጋዜጠኛ ታምራት ፡ እታ ጋዜጣ ብመንግስታዊ ጸቕጢ ምስተዓጸወት ንሱን ዝበዝሑ መሳርሕቱን ካብ ሃገሮም ተሰዲዶም፡፡ ድሕሪ ናይ ኣመሪካ ናይ ዓመታት ጻንሒት ናብ ኢትዮጵያ ተመሊሱ ተራራ ኔትወርክ ዝተባህለ ናይ ዩትዩብ ቻነል ብምጅማር ዝተፈላለዩ መደባት እናቕረበ እውን ጸኒሑ፡፡


ቅልውላው ሰሜን ኢትዮጵያ፡ ኲናት ሓድሕድ ኢትዮጵያ ኣብ ናጽነት ሓሳብካ ምግላጽ ዘሕደሮ ጽልዋ

ኣህጉራዊ መዓልቲ ናጽነት ፕረስ ሎሚ ኣብ መላእ ዓለም ይኽበር ኣሎ። ኣብዚ መዓልቲ፡ ኢትዮጵያ፡ ንነዊሕ እዋን ብዝቐጸለ፡ ንሚልዮናት ብዘይ ሰብኣዊ ረድኤትን ሓበሬታን ክነብሩ ኣብ ዝገበረ ኲናት ሓድሕድ ኣብ እትርከበሉ ኩነታት ኣቓልቦ ካብ ዝሰሓቡ ሃገራት ሓንቲ ኮይና ኣላ። ኣብታ ብኲናት ዝተጎድአት ክልል ትግራይ ንኣዋርሕ ኣገልግሎት ስልክን ኢንተርነትን የለን። ምስቲ ኲናት ብዝተሓሓዝ መንግስቲ ደንጊጉዎ ዝነበረ ኣዋጅ ህጹጽ ግዜ ድማ፡ ነቐፍቲ ንምዕፋን ተጠቒሙሉ'ዩ ብዝብል ትካላት ተሓላቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ይኸሱ። መንግስቲ ግን ነዚ ኣይቕበሎን። ኣብቲ እዋን፡ ክሲ ካብ ዘቕረቡ ትካላት ተሓለቕቲ መሰል ጋዜጠኛታት ሓደ ዝዀነ ሲፒጀይ፡ ኢትዮጲያ ነቲ ኣዋጅ ህጹጽ ግዜ ጋዜጠኛታት ንምእሳር ትጥቀመሉ ኣላ ኢሉ ነይሩ። ብሰንኪ እቲ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ዝተኻየደ ደማዊ ውግእ ብዙሓት ኣብ ጸልማት እዮም ዝርከቡ። ቅድሚ ሓደ ዓመትን መንፈቕን፡ ኣብ ትግራይ ኲናት ኣብ ዝጀመረሉ እዋን፡ ኵሎም መስመራት ርክብ፡ ተሌፎንን ኢንተርነትን ተቛሪጾም። መብዛሕትኦም እቲ ኲናት ዝተኻየደሎም ቦታታት እቲ ኲናት ካብ ዝጅመር ኣትሒዙ ኣገልግሎት ስልክን ኢንተርነትን ዘይብሎም ኮይኖም፡ ኣብዚ እዋን ትግራይ ካብ ዓለም ተቖራሪጻ ትርከብ። እዚ ኩነታት ብፍላይ ተሳተፍቲ እቲ ኲናት ዝኾኑ ኣካላት ጃምላዊ ቅትለት፣ ጾታዊ ዓመጽን ካልኦት ከበድቲ ገበናትን ብምፍጻም ኣብ ዝኽሰስሉ እዋን ትኽክለኛ ሓበሬታ ንምርካብ ኣጸጋሚ ገይሩዎ'ዩ። ጋዜጠኛታት ናብ ግንባር ከይዶም ከየጻርዩ ስለ ዝተኸልከሉ ብዛዕባ እቲ ኲናት ኮነ ሳዕቤናቱ ዝምልከቱ ጸብጻባት ብዝግባእ ኣይተሰርሑን። ካብኡ ሓሊፉ እቲ ኲናት ኣብ ጋዜጠኝነትን ሓሳብካ ብናጽነት ናይ ምግላጽ መሰልን ናይ ባዕሉ ጽልዋ ኣሕዲሩ'ዩ። "ቅድሚ እቲ ኲናት ከም ሲፒጄ: ገለ ዘተሓሳስቡ ዝንባለታት ክንርኢ ጀሚርና ነይርና። ፖለቲካዊ ዘይምርግጋእ ኣብ ዝህልወሉ ግዜ ኢንተርነት ይዕጾ ነይሩ፤ እቲ ኲናት ካብ ዝጅመር ንድሓር ግን ቅድም ኢሎም ዝርኣዩ ዝነበሩ ኩነታት ጎሊሖም ክርኣዩ ጀሚሮም። ካብ ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ ሕዳር ጀሚሩ ብዙሓት ጋዜጠኛታት ክሲ ከይተመስረቶም ንኣዋርሕ ተኣሲሮም'ዮም" ክትብል ወኪል ሃገራት ትሕቲ ሰሃራ ሲፒጄ ሙቶኪ ሙሞ ተረድእ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ ሕዳር፡ ኢትዮጵያ፡ እቲ ኩነታት ኣብ ግዝኣታዊ ሓድነትን ልኡላውነትን እታ ሃገር ከቢድ ሓደጋ ዘምጽአ ስለ ዝኾነ "ብስሩዕ ሕጊ ምቁጽጻር ስለ ዘይተኽኣለ" ብዝብል ኣዋጅ ህጹጽ ግዜ ምእዋጃ ዝዝከር ኮይኑ፡ ነዚ ስዒቡ ብውሑድ 14 ጋዜጠኛታት ተኣሲሮም'ዮም። እዚኦም፡ ኣብ መንግስታዊ ኮርፖሬት ብሮስካቲንግ ኢትዮጵያ [ኢቢሲ] ጋዜጠኛታት ሬድዮ ክፍሊ ቋንቋ ትግርኛ ዝነበሩ ክልተ ጋዜጠኛታት፣ ኣዳላዊ ቴሌቪዥን ዩትዩብ ኡቡንቱ፣ ኣዳላዊ ተራራ ኔትዎርክ ይርከቡዎም። ብተወሳኺ፡ ወኪል ኣሶሽየትድ ፕሬስ፣ በዓል ሞያ ካሜራን ጋዜጠኛታት ፋና ብሮድካቲን ኮርፖሬትን ኣብ ማእሰርቲ ዝነበሩ ኮይኖም፡ ካብዚኦም መብዛሕትኦም ከም ዝተፈትሑ ይዝከር። ንኣርባዕተ ኣዋርሕ ተኣሲሩ ዝተፈትሐ ጋዜጠኛ ኤፒ ኣሚር ኣማን፡ ኣባላት መንግስቲ ብግብረ ሽበራ ዝፈረጆ ጉጅለ ቃለ መጠይቕ ገይርካ ተባሂሉ ኣብ ቀይዲ ከም ዝውዓለ ይዝከር። "ሓሳባት ከይወጽኡ ክትእግዶም ኣይትኽእልን። ሕጂ እቲ ግዜ ዝተፈለየ'ዩ፤ ዜናን ታሪኻትን ናብ ህዝቢ ከይበጽሕ ክትኽልክል ኣይትኽእልን። ንሕና ስግኣት ሃገር ኣይኮናን፤ ስራሕና ኢና ንሰርሕ ዘለና። ሓሳብ ዝዕፍን ስርዓት ክህሉ የብሉን" ክብል ኣሚር ይዛረብ። ሲፒጄ፡ ኣብ ቀረባ ኣብ ትሕቲ ሰሃራ ካብ ዘለዋ ሃገራት ኣፍሪቃ ኢትዮጵያ ጋዜጠኛታት ብምእሳር ካልአይቲ'ያ ዝብል ጸብጻብ ኣውጺኡ'ዩ። ሎሚ'ውን ኣብ ማእሰርቲ ዝርከቡ ደሱ ዱላን ቢቂላ ኣመኑን ዝተባህሉ ጋዜጠኛታት ክፍትሑን ክሶም ክቋረጽን ሓቲቱ። እዚኦም ንኦሮሚያ ኒውስ ኔትዎርክ ዝሰርሑ ጋዜጠኛታት ኮይኖም፡ ምስቲ ኣዋጅ ህጹጽ ግዜ ብዝተሓሓዝ ዝተኣሰሩ እኳ እንተኾነ፡ እቲ ኣዋጅ ድሕሪ ምልዓሉ ጋዜጠኛታት ደሱን ቢቂላን ኣብ ቤት ማእሰርቲ ከም ዝርከቡን ሕገ መንግስቲ ብምጽባእ ዝብል ክሲ ቀሪቡሎም ናይ ሞት ፍርዲ ይጽበዮም ከም ዘሎ ሲፒጄ ገሊጹ።