ካፒቴን ተስፋይ ኣምባየ፡ ኣብ 45 ዓመታት፡ 27 ሽሕ ሰዓታት ተጓዒዙ

ኣብ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ን45 ዓመታት ፓይለት ኰይኑ ዝሰርሕ ዘሎ፡ ካፒቴን ተስፋይ ኣምባየ፡ ውልቀ ህይወቱ፣ ዓሚቝ ፍልጠቱ፣ ተጓንፎታቱን ሞያዊ ልምዱን ኣካፊሉና ኣሎ። ካፕቴን ተስፋይ ኣምባየ፡ ብተወሳኺ ሓላፊ መምርሒ ክፍሊ በረራ ኮይኑ እውን ንሓሙሽተ ዓመታት ኣገልጊሉ እዩ። ወላዲኡ ኣብ ዘበነ ሃይለስላሰ ኣብ ቦጅሩንድ (ሚኒስትሪ ገንዘብ) ሹም ኣታዊ ውሽጢ ዓዲ ስለ ዝነበሩ ካብ ቦታ ናብ ቦታ ብምዛዋር ይሰርሑ ነበሩ። ንሱ ድማ ኣብ ራያ ከተማ ማይጨው ተወሊዱ። ወላዲኡ ብስራሕ ስለ ዝዛወሩ፡ ኣብ ካልኣይ ክፍሊ ምስበፀሐ ድማ ናብ ተንብየን ዓብዪ ዓዲ ከይዱ። ኣብ ዓብዪ ዓዲ ክሳብ 4ይ ክፍሊ ተማሂሩ። ብድሕሪኡ ድማ ወላዲኡ ብዕብየት ስራሕ ናብ መቐለ ተዛዊሮም፤ ኣብ መቐለ ኣብ ቤት ትምህርቲ መሰረተ ትምህርቱ ቀፀለ። ካልኣይ ብርኪ፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ ሃፀይ ዮሃንስ ተማሂሩ ሃገራዊ ፈተና ብፅቡቕ ውፅኢት ሓሊፉ። ብ1966 ዓ.ም ናብ ኣዲስ ኣበባ ድማ ከደ። እቲ ግዜ ንጉስ ሃይለስላሰ ወዲቖም ግዚያዊ ወታሃደራዊ መንግስቲ ስልጣን ዝሓዘሉ ወቕቲ እዩ ነይሩ። ካብ ትምህርቲ ቦዅሩ ምስ ሓዉ ኣብ ገዛ ኮፍ በለ። ሓደ መዓልቲ፡ ወዲ ጎረቤቶም፡ ንፓይለት ስልጠና ዝሓትት ምልክታ ወፂኡ ኣሎ ዝብል ሓበሬታ ኣምፀአ። ተስፋይ ብዙሕ ባህ ኣየበሎን፡ ግን ካብ ኮፍ ምባል ዘይፍትን ኢሉ ተመዝገበ። ካብቶም ዝተመዝገቡ 600 መናእሰይ ተፃርዮም እንተሓደጉ፡ ኣብ መወዳእታ ብመንፊት ዝሓለፉ 8 ጥራይ ተቝፂሮም። ካብ ካልኣይ ኵናት ዓለም ዝተረፈት ዲሲ ስሪ (ዳኮታ) ዝዓይነታ ነፋሪት ምዝዋር ጀሚሩ። ኣብ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ንሓደ ዓመት ሓጋዚ ኮይንካ ኢዩ ዝፅናሕ፤ ፀኒሑ። ኣብዚ ሕዚ እዋን 'ትሪፕል ሰቨን' (ቦይንግ 777) ዝዓይነታ ነፋሪት የሐምብብ ኣሎ። ከም ወዮ ቅሙጥስያ ሰማይ ቀረባኡ ከምዝበሃል፡ ነፋሪት ሰማይ ምዝዋር ኣፀጋሚ ኣይኰነን፤ ሓደ ግዜ እንተተኣዚዛ ባዕላ ሸደድ ኢላ እያ ትዕዘር፤ ኣብ ምብጋስን ምዕላብን እዩ ፈታኒ እንትበሃል ንሰምዕ። እዚ ዘረባ'ዚ ሓቅነት ከምዘለዎ 'ካፒቴን' ተስፋይ ይምስክር። 'ኣውቶ ፓይለት' ዝበሃል ሜላ ኣሎ። ነዊሕ መገዲ ብኣእዳውካ ምዝዋር ስለዘድክም፡ ባዕላ ከምትኸይድ ምእዛዝ ይከኣል እዩ። ነገር ግን ንፀጋም ወይ ንየማን ዘውር ዝብል መልእኽቲ ኣብ ዝሰማዕኻሉ ብኣእዳውካ ምትንካፍ ኣይተርፍን። ኣብተን ዓበይቲ ነፈርቲ ግን ዳርጋ 90 ኢድ ሚኢታዊት ኣብ ባይታ እዩ ዝውዳእ፤ ኩሉ ትእዛዝ መሊእኻ ኢኻ ንሰማይ ትሕምበብ፡ ደሓር ምቁፅፃር እዩ እምበር ተማእዚዛ እያ ትኸይድ። እታ ዓባይ እንብላ ነፋሪት 400 ሰባት ኣሳፊራ እሞ ድማ መምስ ሻናጥኦም ተዳዕኒና ግን ድማ ኣብ ሰማይ ብዘይ መደገፊ ከመይ ኣቢላ ሰፈፍ ኢላ ክትከይድ ክኢላ? ዝብል የተሓታትት እዩ። ካፒቴን ተስፋይ ሓደ እዋን ኣብዱል ዝብሃል መሓዝኡ ዝነገሮ ተጓንፎ ይገልጽ። ኣብ ኣዲስ ኣበባ ቈልዑ ገዛውቲ፡ "ነፋሪት እባ ከመይ ኢላ እያ ትነፍር?" ኢሎም ብምሕታት ይካትዑ ነበሩ። ገሊኦም ብሳላ መንፈራ ኢያ ሰፈፍ ትብል ይብሉ፤ ገሊኦም ድማ ብሞተራ እባ ይብሉ። ኣብ መንጉኡ ንቶም ኣብ ጥቓኦም ዝነበሩ  ሽምግል ዝበሉ ዋርድያ ንሕተቶም ኢሎም ከዱ። እቶም ዋርድያ ኩሉ ነገር እፈልጥ እየ በሃሊ እዮም። እቶም ቈልዑ ቅርብ ኢሎም ሓተትዎም። ኩሎም ዘቕረብዎ መካትዒ ሓሳቦም እውን ነገርዎም። ሰብኣይ ትቕብል ኣቢሎም "ኩልኹም ኣይትፈልጥዎን፤ ክልተ ጋኔናት ኣለዉ፤ እቲ ሓደ ናይ መሬት እቲ ካልኣይ ድማ ናይ ሰማይ ጋኔን ይበሃሉ። እቲ ናይ መሬት ጋኔን ካብ መሬት ኣሐምቢቡ የበግሳ እሞ፡ ናዓ እንካ ተቐበል ኢሉ ነቲ ናይ ሰማይ የረክቦ። ጋኔን ሒዙዋ ሰማይ ንሰማይ ይዕዘር፤ ክትዓልብ እንከላ በል ንስኻ ድማ ተቐበለኒ ኢሉ ነቲ ናይ መሬት የቐብሎ፡ ኣብ ዘይትፈልጥዎ ነገር ኣይትካትዑ" ኢሎም መልሲ ሃቡ። ናብቲ ቅዉምነገር እንትንምለስ፡ ብመሰረት ሞያዊ መብርሂ ካፒቴን ተስፋይ ኣምባየ፡ እቲ ምሽጥር ኣብ ሞተርን ኣብ መንፈር እታ ኣውሮፕላን ዝህሉ ሕጊ 'ኤሮ ዳይናሚክስ' ምዃኑ ምፍላጥ ይከኣል። ኣብ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ሓደ ካፒቴን ቅድሚ ሎሚ፡ ኣብ 60 ዓመቱ ጥሮታ ይወፅእ ነይሩ። ደሓር ኣብ 65 ዓመታት ክኸውን ኣለዎ ተባሂሉ። ስለዝዀነ እምበኣር፡ ካፒቴን ተስፋይ ኣምኣየ ኣብዛ ሒዝናያ ዘለና ወርሒ ጥቅምቲ 65 ዓመቱ መሊኡ፡ ብጥሮታ ነፋሪት ካብ ምዝዋር ዕረፍቲ ክገብር እዩ። 45 ዓመታት ብዘይምቁራፅ ነፋሪት ኣብሪሩ። ኣብ ውሽጢ 45 ዓመታት፡ 27 ሽሕ ሰዓታት ተጓዒዙ ልዕሊ 100 ሃገራት ረጊፁ። "ኣነ ልዕሊ ዕድመይ እየ ዝነብር ዘለኹ፤ ዳርጋ ናይ ካልእ ሰብ ዕድመ እየ ዝነብር ዘለኹ ኢለ እሓስብ። ምኽንያቱ ሓደ ሰብ ኣብታ ዘላቶ ዕድመ፡ ዝተወሰኑ ነገራት ጥራይ እዩ ክገብር ዝኽእል። ኣነ ግን ካብቲ ዝተወስነ ነገራት ንላዕሊ ስለዝረኣኹ፡ ካብቲ ዝተፈቐደለይ ዕድመ ንላዕሊ ዝነበርኩ ይመስለኒ" ይብል ካፒቴን ተስፋይ። ሓደ ሓደ እዋን፡ እቲ ኢትዮጵያ ምስ ማዕበለት ድሕሪ 50 ዓመታት ክትበፅሖ ዝግመት ኣብ ካልእ ሃገር ስለዝርእዮ፡ እቶም ኣብ ሃገርና ዘለዉ ሰባት ክሳብ ዝርእይዎስ ኣነ ኣቐዲመ ርእየዮ ኣለኹ ዝብል ስምዒት ይሓድሮ። ወግሐ ፀብሐ ካብ ገዛ ናብ ስራሕ ኢልካ ወፂእኻ፡ ናብ ሰማይ ምድያብ ኣዝዩ ከቢድ እዩ። "ዝርደአካ ቤተሰብ ክህልው ኣለዎ፤ ካብታ ዘላትካ ግዜ ቆንጢርካ ድማ ምስ ቤተሰብ ከተሕልፍ ኣለካ። ከምቲ ናይ ካልእ ሰብ እውን ማሕበራዊ ህይወትካ ዝተረጋገአ ኣይኸውንን። ኩሉነገር ሕማቕን ፅቡቕን ጎንታት ኣለዎ ኢልካ ትሓስብ እሞ ትቕበሎ" ይብል። ኣብ ውሽጢ 45 ዓመታት ወላ ብጣዕሚ ብዙሕ ፀገማት እንተጓነፎ፡ እዚ እዩ ዝበሃል ዝኸፈአ ሓደጋ ግን ኣይበፀሖን፤ እኳ ደኣስ ንባዕሉ ሓደ ካብቶም ዕድለኛታት ገይሩ ይቘፅር። ሓደ ሞተር ምጥፋእ ዳርጋ ልሙድ እዩ። ሓደ መዓልቲ ካፒቴን ተስፋይ ኣምባየ ነፋሪት ኣሕምቢቡ ይለዓል። ሸውዓተ ደቓይቕ ምስተጓዓዙ ኣብ ዘይቲ ሞተር ዋዒ ይፍጠር እሞ ዘይቲ ይጐድል። እቲ ሓበሬታ ካብ ሓጋዚኡ እዩ ሰሚዒዎ። ብድሕሪኡ ምልክት መጠንቀቕታ ቀይሕ እንተይበርሀ ሞተር ኣጥፊኦምዎ። ካብ ክልተ ሞተር ሓንቲ እንተጠፊኣ ጉዕዞ ምቕፃል ዝበሃል ኣይሕሰብን። ቅልጥፍ ኢሎም ናብታ ዝነበርዋ ናብ ባይታ ተመሊሶም። ብኸምዚ ህይወት ብዙሓት ድሒኑ። "ኣብ ሰማይ እንተለኻ ሓንቲ ሞተር እንተጠፊኡ ቀሊል እዩ፤ ነፋሪት ካብ ባይታ ንኽትለዓል ኣብ ትገብሮ ናህሪ ሞተር እንተጠፊኡ ግን ከቢድ እዩ። ኣብ መወዳእታ 'ኪድ ኣይትኺድ' ትበሃል ፃት ኣላ። ኣብታ ቅፅበት እቲኣ ወላ ሞተር ይጥፋእ ደው ምባል ኣይሕሰብን፤ ብግድን ካብ ባይታ ክትለዓል ኣለካ። ምስተለዓልካ ግን ኣይትቕፅልን፤ ዘይርካ ብቕልጡፍ ናብ ባይታ ክትምለስ ኣለካ። እዚ ግን ሓልሓሊፉ ዘጓንፍ ፀገም እዩ። ከምቲ ኣብ መኪና ዘጓንፍ ኣብ ጉዕዞኻ ነዳዲ ናይ ምውዳእ ቀይሕ ምልክት ምርኣይ ብስሩ ኣየዛልቕን። ኩሉ ምድላው ኣብ ባይታ ስለዝውገን እኹል መሐለውታ ነዳዲ ሒዝካ ኢኻ ትጓዓዝ። ኣብዚ ሎሚ እዋን፡ ካብ መኪና ምዝዋር፡ ነፋሪት ምሕባብ ይቐልል፥ ካብ መኪና ዝያዳ ኣብ ነፋሪት ድሕንነትካ ዝተሓለወን ውሕሱን እዩ ይብል ካፒቴን ተስፋይ። ሕሉፍ ሓሊፉስ ኣብቲ ሎሚ በፂሕዎ ዘሎ ረቂቕ ቴክኖሎጂ መንገዲ ኣየር፡ ክልተ ነፈርቲ ከይላተማ፡ ኣቐዲሙ ዝሕብር ዘበናዊ ስርዓት ኣለወን። ክልቲኤን ተናቢበን እታ ሓንቲ ልዕል እታ ካልአይቲ ድማ ትሕት ኢለን ንኽመሓለፋ ዝነግር ቴክኖሎጂ ተግባራዊ ይኸውን ኣሎ። ኣብ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ተቘፂሩ ዝሰርሕ ኣብራሪ በብሽድሽተ ኣዋርሕ፡ ናብ ምስለ በረራ ብግድነት ይኣትው። ናብ'ታ ኣብ መሬት ዘላ ነፋሪት ትኣትዉ እሞ ኣብ ሰማይ ዘለኻ ክሳብ ዝመስሎ ይሕንበብ። እቶም ከጓንፉ ዝኽእሉ ሓደጋታትን መፍትሒኦምን ብዝምልከት ይፍተን። ካብ'ኡ ብተወሳኺ በብሽድሽተ ኣዋርሕ፡ ጥዑይ ምዃንካን ዘይምዃንካን ንምርግጋፅ ሕክምናዊ መርመራ ይግበረልካ። ከምታ መርከብ ኣብ ባሕሪ ዘጓንፋ ማዕበል እሞ እናተላገዐት ትጓዓዝ፤ ነፋሪት እውን ሓጐፅጐፅ የጓንፋ። ብሰንኪ ዋዕን ዛሕልን ንፋስ ዝፈጠር ሓጐፅጐፅ እዩ። መቸስ ፍርሒ ዘየምፅኦ የብሉን እሞ፡ ብዛዕባ ነፋሪትን ዘወርታን ብዙሕ እዩ ዝዝረብ። ክእለት ዘዋሪ ነፋሪት (ፓይለት) ኣብ ምልዓልን ምዕላብን እዩ ይበሃል። ብፍላይ ክትዓልብ እንከላ ሰተት ኣቢሉ ዘዕለበ ዘዋሪ፡ ንፉዕን ምኩርን ይበሃል። እንተደኣ ዱጭ ኣቢሉ ኣውዲቕዋ ግና ኣይመለኻን ማለት እዩ ዝበሃል ግምታዊ ዘረባ፡ ብዓይኒ በዓል ሞያ ከመይ ኰን ይረአ? "መግለፂ ክኢላን ዘይክኢላን ኣይኰነን፤ መፈተኒ እውን ክኸውን ኣይኽእልን" በለ ካፒቴን። ነፋሪት ብሃበተረኽበ ኣይኰነትን ትዓልብ፤ ኣበይ ክትዓልብ ከምዘለዋ ፍሉጥን ሕንፁፅን እዩ። ማቻ ዝህብ ኣተዓላልባ 'ስሙዝ ላንዲንግ' ክመርፅ ኢልካ ናብ ገደል ምእታው እውን ኣሎ። "መመዘኒና ማቻ ይሃሉ ኣይሃሉ ብዘየገድስ፡ ኣብታ ክዓልበሉ ዝግባእ ዝተወሰነ ቦታ ተንኪፋ ዶስ ኣይተንከፈትን እዩ። ከምቲ ብልምዲ ዝርከብ ፅቡቕ ኣተዓላልባ፤ ዝተጋነነ ሓፍ ኮፍ እንተዀይኑ ድማ ካብ ልምዲ ምንኣስ እውን ክኸውን ይኽእል እዩ" 'ብላክ ቦክስ' ነፋሪት ተሓምሺሻ እንትበሃል፡ ከም ቁራዕ ሓበሬታ ተወሲዳ፡ ጠንቂ ምሕምሻሽ እታ ነፋሪት መረዳእታ ዝርከበላ ማዕኸን ምዃና ንሰምዕ። ካፒቴን ተስፋይ ኣምባየ "ሰብ ቅድሚ ምሟቱ ተናዚዝዎ ዝኸይድ፤ ከምቲ እንታይ ኰን ሓዲጉ ከይዱ እንብሎ ዓይነት ገይርና ንውሰዶ። ብፍላይ ቅድሚ ምዕራፉ ኣብ ዝነበራ 30 ደቓይቕ እንታይ ኢሉ ይነብር ዝብል ሓበሬታ ዝህብ እዩ" ይብል። 'ብላክ ቦክስ' ቅድሚ 30 ደቕይቕ ዝነበረ ሓበሬታ እናሓዘ እናጥፍአ እዩ ዝከይድ። ኣብታ ናይ መወዳእታ 30 ደቓይቕ ንዝነበረ ኩነት ዝመዝገቦ ሓበሬታ ትርኽበሎ ማዕከን እዩ። ኣብታ ነፋሪት ቅድሚ ሓደጋ ምብፅሑ፡ እንታይ እዩ ኣጓኒፉ? ድምፅን ዳታን እዩ ዝምዝግብ። ኣብቲ ድምፂ እቶም ዘወርቲ ነፋሪት እንታይ ይዘራረቡ ነይሮም ዝብል ቀሪፁ የፅንሕ። ኣብቲ ዳታ ድማ ብጣዕሚ ብዙሓት መረዳእታ መዝጊቡ ዝሕዝ እዩ። እዚ ኣገዳሲ መረዳእታ ዘፅንሕ 'ቁራዕ' ምእንቲ ብቐሊሉ ከይበላሾ ተባሂሉ ኣብ ጭራ እታ ነፋሪት እዩ ዝቕመጥ። ምክንያቱ እቲ ኣብ ከባቢ ጭራኣ ዘሎ ኣካል ካብ ሓደጋ ናይ ምትራፍ ዕድል ስለዘለዎ። ስለ'ዚ ክኢላታት ነታ መረዳእታ ዝቛፀረት ቁራዕ ወሲዶም መርመራ ብምክያድ ጠንቂ እቲ ሓደጋ ንኽፈልጡ ይሕግዞም። ሓደ ካፒቴን ዝፀረየ ስነ ምግባር ክህልዎ ይግባእ። ካፒቴን ኮይንካ ኣብ ትሰርሐሉ እዋን መስተ፣ ጫት፣ መዐወኒ እፅ ምውሳድ፣ ሽጋራ ምስታይ ዝኣመሰሉ፡ 'ውጉዝ ከም ኣርዮስ' እዩ። ስርዓት ኣመጋግብኡ ዝተሓለወ፣ እኩል ድቃስ ዝወስድን ግቡእ ኣካልዊ ምውስዋስ ዝገብርን ክኸውን ይግባእ። ስነ ምግባር ፓይለት ብዝግባእ ክትግበር ኣለዎ። መንገዲ ኣየር ኢዮጵያ ድማ፡ ኣብ መትከል ሓለዋ ስነ ምግባር ፓይለት ኣይዋገን ይብል ካፕቴን ተስፋይ። ብፅፈት ዝሰረሐ ዝሽለመሉን ዝዓበየሉን፡ ዘጥፈአ ብዘይንሕስያ ስጉምቲ ዝውሰደሉን ዓብዪ ትካል እዩ ይብል። መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ሓደጋ ብዙሕ ዘየጓንፎ፣ ብዙሓት ዝመርፅዎ፣ ውሕሱን ዘተኣማምንን ምዃን ድማ ብዙሓት ይምስክሩ። ነዚ ድማ ብቐዳምነት ዝስራዕ ስነ ምግባር ሰብ ሞያ እቲ ትካል ምዃኑ ካፒቴን ተስፋይ ይገልፅ። ኣብ ዘበነ ህይወቱ ከምቲ ሕጉስ ኰይኑ ሃገራት ዘቋርፀሉ፡ ከብዱ ዝበልዕ ሓዘን እውን ኣጓኒፍዎ እዩ። ኣብ ደሴት ኮሞሮስ ተጨውያ ዝተሓምሸሸት፣ ኣብ ቤይሩት ዘጓነፈ ሓደጋ የሕዝንዎ። ልዕሊ ኹሉ ግን ይብል፡ "ኣብ ቀረባ ኣብ ደብረዘይት ዘጋጠመ ሓደጋ፡ እሞ ድማ እቶም ፓይለታት ወላ ሓንቲ ክገብሩ ብዘይምኽኣሎም ዘጓነፈ ምስ'ቲ ምዃኑ ካብ ከብድኻ ብቐሊሉ ዘይወፅእ ሓዘን እዩ ይብል። እቲ ዋና ፓይለት ምስ ካፒቴን ተስፋይ ተሓጋጋዚ ኰይኑ ይሰርሕ ምንባሩ ብምዝካር፡ ንመፃኢ ተስፋ ዝነበሮ ንፉዕን እርኑብን እዩ ነይሩ ብምባል ይገልፆ። ካፒቴን ተስፋይ መቸስ ኣብ ጉዕዞ 45 ዓመታት ምስ ክንደይ ፍሉጣት ሰባት ተራኺብካ ኢልካ ምሕታት ይኸብድ እዩ። ምስ ብዝሖም ዘይዝክሮም ስሙያትን ለባማትን ሰባት ተራኺቡን ኣብ ከይዲ ጉዕዝኡ ዘትዩን እዩ። ብፍላይ ምስ ነብስሄር ቀዳማይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ ሰለስተ ግዜ ዝኸውን ተራኺቦም። "ምስ መለስ ተራኺብካ ምውጋዕ እናደለኻ ኰይኑ ግና መለስ መጽሓፍ እናንበበ ስለዝኸይድ፡ ንወግዒ ዝኸውን ዕድል ኣይርከብን። ሓደ እዋን ግን መጽሓፍ ኣቕምጥ ኣብ ዘብለላ ሒደት ደቒቕ ኣዛሪበዮ ነይረ" ይብል። ካፒቴን ንመለስ እንትገልፆ፡ ወላ እውን ኣብ ጉዕዞ ኰይኑ ብዛዕባ ስራሕ ምሕታት ይመርፅ። ንኽተውግዖ ድማ ባህሪኡ ኣዝዩ ምቕሉል እዩ ይብል። ጅግና ሲኤን ኤን 2019 ፍረወይኒ መብራህቱ፡ ሓንቲ ካብቶም 10 ጀጋኑ ኰይና ኣብ ዝተሓረየትሉን ንናይ መወዳእታ ውፅኢት ናብ ኣመሪካ ኣብ ተምርሐሉን ግዜ ዋና ካፒቴን ኰይኑ ነፋሪት ሒዙ ጎፍንጎፍ ተራኺቦም። ካብ ኣዲስ ኣበባ ብዳብሊን ኣየርላንድ ኣቢላ ናብ ዋሽንግተን ኣብ ትጓዓዝ ነፋሪት፤ ክሳብ ዳብሊን ባዕሉ ሒዙ ካብ ዳብሊን ክሳብ ዋሽንግተን ድማ ከም ተጓዓዛይ ኰይኑ ስለዝኸደ ምስ ፍረወይኒ ተላልዮም፤ ብዙሕ ኣዋጊዖም። ብስም መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ንፍረወይንን ስድራኣን ልዑል ክብሪ ብምሃብ ፍረወይኒ ምሉእ ዓወት ንኽትረክብ ሰናይ ትምኒቱ ገሊፁላ። ኣብ መወዳእታ ድማ ቀዳመይቲ ኰይና ዓወት ምጽምባላ ሰሚዑ፡ ዝተኣማመነላ እኳ እንተነበረ ዝያዳ  ልዑል ሓበን ተሰሚዕዎ። ካፒቴን ተስፋይ ነፋሪት ካብ ቦሌ ኣዲስ ኣበባ ኣበጊሱ፡ ኣጋይሽ ኣሳፊሩ ናብ ቦምበይ ህንዲ ይሕምበቡ ኣለዉ። ካብ ምዕራብ ኣፍሪካ ዝተሳፈሩ ብዙሓት ገያሾ ነይሮም። ኣብ ወያ ነፋሪት ሓደ ህንዳዊ ምስ ናይጀራዊ ተባኢሶም፡ ሕልኮን ቅልስን ክጅምሩ እንትብሉ፡ ካፒቴን ገላገሎም። እቲ ናይጀራዊ "ደሓን ናብ ቦምበይ ንብፃሕ እሞ ከርእየካ እየ" ኢሉ ተሓነየ። ኣብ ውሽጢ ነፋሪት ሽንኩርሒት ዝገጥም ጥራይ እንተይኰነስ ሰኺሩ 'ላልምባየ ላሎ' ዝደርፍ መሊኡ። ኣብ መንጎ ብር ኣቢሉ ኣሕልፉኒ ክወርድ እየ ኢሉ ብሓዞ ትሰዶ ኮፍ ዝብል: ንእሽተ ተበላሽያ ኣላ ኣዐሪናያ ክንቅፅል ኢና እንተኢልካ፡ ኣነ ቀደሙ እውን ነብሰይ ነጊሩኒ እዩ ኣእጋረይ ይሰበራ ደጊመ ኣይሳፈርን ዝብል የጓንፍ። ካፒቴን ተስፋይ ኣምባየ፡ ኣብ 45 ዓመታት ዝረኣዮም ተጓንፎታት ኣብ ሓፂር ግዜ ተዛሪብካ ኣይውዳእን። ደጊም ብጥሮታ ተሰናቢቱ፡ ባይታ ሒዙ ልምዱ ንመናእሰይ ዘሕልፈሉ ግዜ ክህልዎ እዩ። ታሪኹ ንምስናድ እውን መዲቡ ኣሎ።


ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣብ ሌጎስ ካብ መሐንበቢ መስመር ወጺኣ ከምዝነበረት ተገሊፁ

ካብ መሐንበቢ መስመር ወጺኣ ዝነበረት ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ናብ ስራሕ ከም ዝተመለሰት ተገሊፁ። ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ቁፅሪ በረራ ኢቲ 3905 ኣብ ናይጄርያ መዓርፎ ነፈርቲ ሌጎስ ምስ በፅሐት፡ ናብ መዕረፊኣ እናኸደት እንከላ ካብ መሐንበቢ መስመር መንገዲ ወጺኣ ከም ዝነበረት ተገሊፁ። ናብ ካርጎ (ፅዕነት) ተቐይራ ዝነበረት ገዛፍ ነፋሪት ገየሽቲ ቦይንግ 777-300 እቲ ክስተት ምስ ኣጋጠማ  ናብ ስርሓ ከም ዝተመለሰት መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣረጋጊፁ። እቲ መገዲ ኣየር ከም ዝገለፆ፡ እታ ነፋሪት ካብ ኣዲስኣበባ ናብ ሌጎስ ፅዕነት ሒዛ ምስ ተጓዓዘት፡ ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ሌጎስ ብምዕላብ፡ ናብ መዕረፊ ክተምርሕ ከላ ብፀገማይ ክንፊ እታ ነፋሪት ዝርከብ ጎማ፡ ካብቲ ኣስፓልቲ ወጺኡ። እቲ ኣብ ማሕበራዊ መራኸብታት ዝተዘርገሐ ተንቀሳቓሲ ምስሊ ድማ ፀጋማይ ጎማ እታ ነፋሪት፡ ኣብ ጭቃ ተረግሪጉ የርእይ። በዚ ምኽንያት እቲ መገዲ ኣየር ዘውፅኦ መግለፂ፡ እታ ነፋሪት ዝኾነ ዓይነት ጉድኣት ከይበፅሓ፡ ናብ ኣዲስ ኣበባ ከም ዝተመለሰት ሓቢሩ። እቲ መገዲ ኣየር ሰራሕተኛታት መዓርፎ ነፈርቲ ሌጎስ ንዝገበርዎ ድጋፍ ኣመስጊኑ፤ እንተኾነ እታ ነፋሪት ካብቲ ኣስፓልቲ ክትወፅእ ዝገበራ ምኽንያት ኣይገለፀን። 'ፍላይት ግሎባል' ዝተብሃለ ድረ ገፅ ድማ፡ እዚ ክስተት ምስ ኣጋጠመ፡ ኣብቲ መዕርፎ ነፈርቲ ዝነበረ ሓበሬታ ሜትሮሎጂ፡ ዝኾነ ዓይነት ዘፀግም ኩነታት ኣየር ምንባሩ ኣየርኣየን ኢሉ። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ቁፅሪ ገየሽቲ ብምንካዩ፡ ብዙሓት ነፈርቲ ተጉዓዝቲ ፅዕነት ከግዕዛ ከም ዝቐየረን ክገልፅ ፀኒሑ እዩ።


ታይዋን፡ ብሓደጋ ባቡር ብውሕዱ 50 ሰባት ሞይቶም

ኣብ ሓንቲ ኣስታተ 500 ሰባት ጽዒና ዝነበረት ባቡር ተጋጭያ ካብ ሓዲድ ወጺኣ ናብ ሓደ ገለርያ ስለዝኣተወት ኣብታ ባቡር ካብ ዝነበሩ ብውሕዱ 50 ሰባት ከምዝሞቱ ተፈሊጡ። ነቶም በታ ባቡር ተጸቒጦም ዘለዉ ኣብ ምውጻእ ዝርከቡ ሰራሕተኛታት ህይወት ኣድሕን እታ ሃገር ዓሰርተታት ብኸቢድን ፎኵስን ዝተሃረሙ ሰባት ኣውጺኦም ምህላዎም ብምግላጽ ናብቲ ዝያዳ ተጨፋሊቑ ዘሎ ባጎኒ ናይታ ባቡር ንምእታው ፈተነታት የካይዱ ምህላዎም ተገሊጹ። እታ ሸሞንተ ተጎተትቲ ባጎንታት ዘለዋ ናይ ህዝቢ መጎዓዓዚት ባቡር፡ ካብ ሓዲዳ ወጺኣ ምስ ሓደ ህንጻ ድሕሪ ምግጫዋ እያ ናብ ገለርያ ኣትያ። እታ ካብ ርእሰ ከተማ ታይፐይ ናብ ራይቱንግ ትጓዓዝ ዝነበረት ባቡር ቀዳመ ሰንበትን ዓመታዊ በዓልን ከሕልፉ ዝገሹ ዝነበሩ ሰባት እያ ሒዛ ነይራ። እታ ባቡር መሊኣ ስለዝነበረት ብዙሓት ሰባት ደው ኢሎም ይኸዱ ምንባሮም'ውን ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ። እታ ዘመናዊት ባቡር ኣብ ስዓት ክሳብ 130 ኪሎሜተር ክትጉዓዝ ትኽእል ኮይና ሓንቲ ካብ ፈጣናትን ድሕነተን ዝተሓለወን ተሃቢለን ዝግለጻ ባቡራት ህዝባውያን መጓዓዝያ እያ። እቲ ናይ መወዳእታ ካብ ሃገራዊ ድሕነት ባርዕ ታይዋን ተዋሂቡ ዘሎ ጸብጻብ፡ ኣብታ ባቡር 490 ሰባት ከምዝነበሩን ካብኦም 48 ከምዝሞቱን 66 ከምዝተሃሰዩን ዝገልጽ እዩ። እቲ ጸብጻብ ብምስዓብ ካብተን ብዙሕ ዘይተሃሰያ ዝብሃላ ኣርባዕተ ተጎተትቲ ባጎኒታት 100 ሰባት ብህይወቶም ከምዝደሓኑን ኣብተን ዝያዳ ተሃስየንን ዘለዋ ባጎኒታት ግን 200 ዝኾኑ ሰባት ኣብ ውሽጢ ከምዘለዉን ንምድሓኖም ጻዕርታት ይግበር ከምዘሎን እዩ ዝገልጽ። እቲ ሓደጋ ብኣቖጻጽራ እቲ ኸባቢ ሎሚ ሰዓት 9 ናይ ንግሆ እዩ ኣጋጢሙ። ፕረዚደንት ታይዋን ትሳይ ኢንግ ወን ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ "ነቶም ኣብ ውሽጢ ተቓቒሮም ዘለዉ ምድሓንን ምውጻእን ቀዳምነት እንሰርዖ እዩ" ኢሉ። ማዕከናት ዜና እታ ሃገር መራሒ እታ ባቡር ካብቶም ዝሞቱ ምዃኑ ገሊጸን ኣለዋ። እታ ባቡር ካብ ሓዲዳ ንኽንትወጽእ ምኽንያት ዝኾነ ነገር እንታይ ምዃኑ ኣብ ምጽራይ እዩ ዘሎ። ሓንቲ ካብቶም ብህይወት ዝወጽኡ ጓል ኣንስተይቲ ንማዕከን ዜና ዩዲኤን ኣብ ዝሃበቶ ሓበሬታ "ሃንደበት ከምዚ ዓቢ ምፍንጃር ዘጋጠመ ኮይኑ ተሰሚዑኒ በቲ ገልጠምጠም ኸኣ ናብ ባይታ ናይታ ባቡር ወዲቐ፡ ብድሕሪ እዚ ነቲ ፊኒስተራ ናይታ ባቡር ሰይርና ናብ ልዕሊ እታ ባቡር ወጺእና" ኢላ። እዚ ሎሚ ኣብ ታይዋን ዘጋጠመ ሓደጋ ባቡር ኣብታ ሃገር እቲ ዝኸፈአ ሓደጋ ባቡር ኮይኑ ተመዝጊቡ ኣሎ። ኣብ ታይዋን ኣብ 2018 ብዘጋጠመ ሓደጋ ባቡር 18 ሰባት ምሟቶም ይዝከር። እታ ደሴታዊት ሃገር ዝኾነት ታይዋን ኣብ 1991 እውን ብሰንኪ ምግጫው ክልተ ባቡራት 30 ሰባት ክሞቱ እንከለዉ 112 ሰባት ቆሲሎም ነይሮም።


ተቖጻጻሪ ኣቭየሽን ኤውሮጳ፡ ነፈርቲ ቦይንግ 737 ማክስ ውሑሳት እየን ኢሉ

ሓላፊ ትካል ውሕስነት ኣቭየሽን ኤውሮጳ፡ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበሮ ቃለመሕተት፡ ነፈርቲ 'ቦይንግ 737 ማክስ' ሕጂ ንበረራ ውሑሳት ኮይነን ኣለዋ ኢሉ። ፓትሪክ ካይ ከምዝበሎ፡ ትካሉ ነተን ነፈርቲ ብዕምቆት ከምዝገምገመ እዩ ገሊጹ። ነፈርቲ 'ቦይንግ 737 ማክስ' ካብ መጋቢት 2019 ጀሚረን ካብ በረራ ተኣጊደን ምጽንሐን ዝዝከር እዩ። እዚ ድማ፡ በዘን ዓይነት ነፈርቲ ክልተ ሓደጋታት ብምግጣሙን፡ 346 ሰባት ድሕሪ ምሟቶምን እዩ ነይሩ። 'ቦይንግ 737 ማክስ' ነፈርቲ ኣብ ኣመሪካን ብራዚልን ዳግም ናብ በረራ ክምለሳ ከምዝተፈቐደለን ይፍለጥ። ሕጂ ድማ፡ ኣብ ኤውሮጳ ካብ መፋርቕ ጥሪ ጀሚሩ ዳግም በረራ ክጅምራ፡ እቲ ንድሕነት ኣቭየሽን ኤውሮጳ ዝቆጻጸር ትካል ከፍቅደለን ትጽቢት ኣሎ። በዘን ነፈርቲ ዘጋጠመ ፈላማይ ሓደጋ፡ ኣብ ጥቅምቲ 2018 ዘጋጠመ ኾይኑ፡ ብ 'ላየን ኤር' እትውነን ነፋሪት ኣብ ጥቓ ባሕሪ ኢንዶኒዥያ ምውዳቓ ይዝከር። ድሕሪ ኣርባዕተ ወርሒ ድማ፡ ናይ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ነፋሪት፡ ካብ ኣዲስ ኣበባ ምስተበገሰት ብዙሕ ከይጸንሐት ምውዳቓ ይፍለጥ። ክልቲኡ ሓደጋታት ድማ፡ ብምኽንያት ኣብ ናይ'ታ ነፋሪት ናይ በረራ መቆጻጸሪ ሶፍትዌር ብዘጋጠመ ጸገም ዝተፈጠረ ከምዝኾነ ተገሊጹ እዩ። እታ ናይ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ነፋሪት ድሕሪ ምውዳቓ፡ እቲ ንድሕነት ኣቭየሽን ኤውሮጳ ዝቆጻጸር ትካል፡ ነዘን ዓይነት ነፈርቲ ብዕምቆት ክግምግመንን ከጽነዐንን እዩ ጸኒሑ። ትካል ውሕስነት ኣቭየሽን ኣመሪካ'ውን ብወገኑ ናይ ባዕለ ተመሳሳሊ መስርሕ ከካየድ ጸኒሑ እዩ።


ኣብ ኢትዮጵያ ነፋሪት ፕሮግራም መግቢ ዓለም ወዲቓ

ነፋሪት ሕቡራት ሃገራት፡ ፕሮግራም መግቢ ዓለም፡ ኣብ ክልል ኦሮምያ ዞባ ምብራቕ ሃረርጌ ወረዳ ኮምቦልቻ ከም ዝወደቐት ተገሊጹ። ፕሮግራም መግቢ ዓለም እታ ነፋሪት ሰኑይ ድሕሪ ቐትሪ፡ ሰራሕተኛታት ወሃብቲ ረድኤት ጽዒና ካብ ጅጅጋ ናብ ድሬዳዋ እናበረረት እንከላ ከም ዝወደቐት ገሊጹ። እቲ ትካል ኣብታ ነፋሪት ክልተ ሰራሕተኛታት ውሃብቲ ረድኤትን ሓደ ኣብራርን ተሓጋጋዚኡን ብሓፈሻ ኣርባዕተ ሰባት ከም ዝነበሩን በቲ ሓደጋ ከቢድ ዝብሃል ኣካላዊ መጉዳእቲ ከም ዘይበጸሖምን ጠቂሱ። እቲ ትካል ብምስዓብ ኣርባዕቲኦም ኣብ ከተማ ድሬዳዋ ሕክምናዊ መርመራን ናብዮትን ይግበረሎም ከም ዘሎ ሓቢሩ። ቤት ጽሕፈት ህዝባዊ ርክባት ዞባ ምብራቕ ሃገርጌ ወረዳ ኮምቦልቻ፡ ብወገኑ እታ ነፋሪት ፕሮግራም መግቢ ዓለም ኣብ ቄረንሳ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ቀበሌ ከም ዝወደቐት ኣፍሊጡ። እቲ ቤት ጽሕፈት ኣብ ናይ ፌስ ቡክ ገጹ ምስሊ ናይታ ዝወደቐት ነፋሪት ኣሰንዩ ብምውጻእ፡ ኣብታ ነፋሪት ካብ ዝነበሩ ኣርባዕተ ሰባት ኣብቲ ሓደ መጠናዊ መጉዳእቲ ከጋጥም እንከሎ ኣብቶም ሰለስተ ግን ዝኾነ ዘጋጠመ መጉዳእቲ ከም ዘየለ ሓቢሩ። ፕሮግራም መግቢ ዓለም እታ ብኣገልግሎት በረራ ኣቢሲንያ እትውነን ነፋሪት ዝወቀደቐትሉ ምኽንያት የጻሪ ከም ዘሎ ትማሊ ኣማስይኡ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ሓቢሩ ኣሎ። እቲ ትካል ብምስዓብ እቲ መርመራ ብኣገልግሎት በረራ ኣቢሲንያ፣ ብፕሮግራም መግቢ ዓለም ብብዓል መዚ ኣቭየሽን ክካድ ምዃኑ'ውን ጠቂሱ።


ቅልውላው ትግራይ፡ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ናብ ትግራይ 'ኣጽዋር ውግእ ኣይጽዓንኩን' ኢሉ

መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ናብ'ታ ብኲናት ትሕመስ ዘላ ትግራይ ኣጽዋር ውግእን ወተሃደራት መንግስትን ኣመላሊሱ ዝብሉ ጸብጻባት 'ኣይወዓልኩዎምን' ክብል ነጺጉ። እቲ መገዲ ኣየር፡ ናብቲ ክልል ዝግበሩ ተቛሪጾም ዝነበሩ በረራታት ምስ ተኸፍቱ ሲቪል ሰባት ጥራይ ከም ዘመላለሰ ኣብ መግለጺኡ ኣብሪሁ። ኣብ ወርሒ ሕዳር 2020 [ኣቆጻጽራ ኣውሮጳ] ኣብ ትግራይ ኲናት ምጅማሩ ስዒቡ፡ ካብን ናብን'ቲ ክልል ዝግበሩ በረራታት ጠጠው ኢሎም ምንባሮም ዝዝከር እዩ። እቲ በረራ፡ ኣብ ወርሒ ታሕሳስ 2020 መሊሱ'ኳ እንተጀመረ፡ ቅድሚ ሓደ ወርሒ ድማ ሓይልታት ትግራይ ንመቐለን ካልኦት ከባቢታትን ትግራይን ምስ ተቖጻጸሩ ዳግም ጠጠው ኢሉ'ዩ። እቲ መንገዲ ኣየር ከም ዝብሎ፡ ኣብ ቀረባ እዋን ናብቲ ክልል ዝኾነ በረራ ኣካይዱ ከም ዘይፈልጥ ኣረዲኡ። ዓለም ለኸ ሕጊታት ሲቪል ኣቬሽን ብምጥሓስ ናብ'ቲ ኲናት ዝካየደሉ ከባቢ ኣጽዋርን ወተሃደራትን ኣመላሊሱ ዝብሉ ብኣሳእል ዝተደገፉ ክስታት ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ክቕርብሉ ምጽንሖም ይፍለጥ። እቲ መገዲ ኣየር ግን፡ እቶም ከምዚ ዓይነት ጸብጻባት ንስም እቲ መገዲ ኣየር ከጸልሙ ካብ ዝህቅኑ ሰባት ዝመጽኡ ዘለው'ዮም ብምባል  ጠቐነ እዩ ክብል ነጺጉዎ። እቶም ወተሃደራዊ ክዳን ኢትዮጵያ ገይሮም ምስ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ዝተልዓሉ ኣሳእል ድማ፡ ናይ ቀደም ከም ዝኾኑን ናብቲ ተጻብኦታት ዘለዎ ከባቢ፡ ወተሃዳራት ኣመላሊሱ ከም ዘይፈልጥን'ውን ሓቢሩ። ካብ 22 ግንቦት 2013 ዓ.ም [ኣቆጻጽራ ግእዝ] ጀሚሩ ናብ ትግራይ ዝኾነ ዓይነት በረራ ከይህሉ ዝተኸልከለ ኮይኑ፡ መንግስቲ ሰብኣዊ ረድኤት ከቕርቡ ንዝደልዩ ፍቓድ ከም ዝህብን በረራታት'ውን ካብ 28 ሰነ 2013 ጀሚሩ ከም ዝጀመሩን ገሊጹ ነይሩ። ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ኣብ ሰሙን ክልተ ግዜ ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ መቐለ በረራታት ሰብኣዊ ረድኤት ንክገብር'ኳ እንተተፈቐደሉ፡ እቲ ትካል ግን ድሕሪ እታ ናይ መጀመርታ በረራ ካልእ ፍቓድ ኣይረኸብኩን ይብል። መንግስቲ ብፍሉይ ሰብኣዊ በረራታት ቅድሚ ምክያዶም፡ ናይ በረራ ቑጽሪ፣ ዓይነት ነፋሪት፣ ዕላማ በረራ፣ ዝርዝር ተጉዓዝትን ጽዕነትን ዝገልጽ መረዳእታ ክቐርብ ከም ዘለዎ ምግላጹ ይዝከር። ብተወሳኺ ካብ መዓርፎ ነፈርቲ ቦሌ ዝለዓላን ዝመጽኣን ነፈርቲ፣ ብናይ ጽዕነት ነፈርቲ፣ ተጉዓዝቲ፣ ሰራሕተኛታትን ፍተሻን መርመራን ክግበረሎም ዝእዝዝ መምርሒ'ዩ ኣዳልዩ። ከምኡ'ውን ገዘፍቲ ናይ ጽዕነት ነፈርቲ ዝምልከት ክኽፈቱ ዝግብኦም እንተኾይኑ እዚ'ውን ተግባራዊ ክኸውንን ስሩዕን ደረጅኡ ዝሓለወን ተፍትሽ ክግበር እዩ ይብል። ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ ውድብ ሕቡራት ሃገራት 'ናብ መቐለ ኣገደስቲ ኣፋውስ ምውሳድ ተኸልኪለ' ምባሉ ይዝከር። ኣብዚ በረራ ሰራሕተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት፣ መንግስታዊ ዘይኮኑ ዓለምለኻዊ ትካላትን ሓዊሱ 34 ሰራሕተኛታት ረድኤት ከም ዝነበሩ እቲ መግለጺ ይሕብር። ኣብ ትግራይ እቲ ኲናት ካብ ዝጅምር ንነጀው ልዕሊ 2.1 ሚልዮን ነበርቲ እቲ ክልል ካብ ቤት ንብረቶም ተመዛቢሎም'ዮም። ኣብ ሱዳን ልዕሊ 67 ሽሕ ሰባት ዕቑባ ክሓቱ እንከለው፡ ልዕሊ 400 ሽሕ ሰባት ኣብ ኣፍ ዓጸቦ ኣለው ተባሂሉ ይስጋእ። ስለ ዝኾነ ድማ፡ መንግስቲ ኣብቲ ክልል ዝተቛረጹ መሰረታዊ ኣገልግሎታት ናብ ንቡር ክመልስን ኩሉ ዓይነት ኣገልግሎት መጓዓዝያ ክኽፈትን ጻውዒት ይቐርበሉ ኣሎ።


መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ 44 ሚልዮን ዶላር መኽሰብ ከምዝረኸበ ኣፍሊጡ

መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ቅልጡፍ ናይ ምትዕጽጻፍ ስጉምቲ ስለዝተወስደ ካብቲ ክወርዶ ዝኽእል ዝነበረ ሓደጋ ከምዝደሓነ ዋና ኣፈጻሚ ስራሕ ኣቶ ተወልደ ገብረማርያም ተዛሪቡ። ንሱ ንኣገልግሎት ዜና ኤ-ኤፍ-ፒ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ዋላ'ኳ እቲ መገዲ ኣየር ናይ ሓደ ቢልዮን ክሳራ እንተጋጠሞ፡ ሰራሕተኛታቱ ዓቂቡ ዘለዎ ዕዳ እናኸፈለ፡ 44 ሚልዮን ዶላር መኽሰብ ረኺቡ ኢሉ። እቲ ዝዓበየ መንገዲ ኣየር ኣፍሪቃ፡ ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ዓለምለኻዊ መገሻታት ብ90 ሚእታዊት ድሕሪ ምጉዳሉ፡ 45 ናይ መጓዓዝያ ነፈርቱ፡ ናብ ናይ ጽዕነት ብቕያር፡ ናይ ካርጎ ኣገልግሎታቱ ኣዕብይዎ። ኣብዚ ናይ ለበዳ እዋን ናውቲ ምክልኻል ኮቪድ-19 ኣዝዩ ዝድለየሉ ስለዝነበረ ነቲ ጠለብ ዕዳጋ ኣብ ረብሕኡ ብምውዓል፡ ናብ ኣውሮጳ፣ ደቡብ ኣሜሪካን ኣፍሪቃን ብዙሕ ንብረት ከበጻጽሕ ከምዝኸኣለ ኣይተ ተወልደ ገሊጹ። ጠለብ ዕዳጋ እናወሰኸ ብምምጽኡ ድማ እተን ዝነበርኦ ነፍርቲ ጽዕነት እኹላት ክኾና፡ ነተን ነፈርቲ መጓዓዝያ መንበረን ብምልዓል ብቕልጡፍ ናብ ናይ ካርጎ ክቕየራ ተገይሩ። ኣብዚ እዋን ብዙሓት መገዲ ኣየራት ዓለም ብሰንኪ ኮቪድ-19 በረራታተን ከቋርጻ ብምግዳደን ከቢድ ክሳራታት ኣጋጢምወን ይርከብ። ገለ ካብኣን ድማ ብኣሽሓት ዝቁጸሩ ሰራሕተኛታተን ከፋንዋ ተገዲደን ኣለዋ። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣብ 1945 ብጸሃይ ሃይለስላሰ ዝተመስረተ ኮይኑ፡ ዘመናውነት ንምትእትታውን ብድኽነት ዝልለ ሕማቕ ምስሊ እታ ሃገር ንምቕያርን ዝዓለመ ምንባሩ ይዝረብ። ናይ ፈለማ በረራ ድማ ኣብቲ ዓመት ብኣስመራ ገይሩ ናብ ካይሮ ኣብጺሑ። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ብቑጽርታት


ቦይንግ 737 ማክስ: ነፋሪት መገዲ እየር ካናዳ ሃንደበት ክትዓልብ ተገዲዳ

ነፋሪት መገዲ ኣየር ካናዳ ዝኾነት ቦይንግ 737 ማክስ ብሰንኪ ዘጋጠማ ናይ ሞተረ ብልሽት ሃንደበት ክትዓልብ ከም እተገደደት፡ እቲ መገዲ ኣየር ሓቢሩ። እታ ብዓርቢ ካብ ግዝኣት ኣሪዞና ኣሜሪካ ናብ ሞንትሪያል ካናዳ ትበርር ዝነበረት ነፋሪት ድሕሪ ምብጋሳ ከይጸንሐት ከም ዝዓለበት ኣየር ካናዳ ገሊጹ። ኣብታ ነፋሪት ሰለስተ ሰራሕተኛታት ዝነበሩ ኮይኖም ብሰላም ምዕላባ ተፈሊጡ። ነፈርቲ ቦይንግ 737 ማክስ፡ ድሕሪ ዘጋጠመን ክልተ ሓደጋታት: ኣብ 2019 ካብ በረራ ተኣጊደን ድሕሪ ምጽናሕ ኣብዚ ወርሒ እየን ክበርራ ፍቓድ ረኺበን። ኣብቲ ኣብ ውሽጢ ናይ ሓሙሽተ ኣዋርሕ ፍልልይ ኣብ ኢንዶኔዥያን ኢትዮጵያን ዘጋጠመ ምውዳቕ እተን ነፈርቲ 346 ሰባት ሞይቶም እዮም። እቲ ሓደጋታት፡ ኤምካስ ምስ ዝበሃል ሶፍትዌር እተን ነፈርቲ ዝተኣሳሰር ምዃኑ ተፈሊጡ እዩ። እቲ ንኣውቶማቲካዊ በረራ ዘገልግል ሶፍትዌር ነተን ነፈርቲ ብኣፍንጭአን ከንቆልቁላ ከም ዝገብር ይግለጽ። ኣየር ካናዳ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ እቶም ኣብረርቲ፡ ኣብ ሓደ ሞቶር ጸግም ከም ዘሎ መልእኽቲ ምስ በጽሖም፡ ነቲ ሞተር ብምጥፋእ መገዶም ናብ ታስከን ኣሪዞና ገጾም ከም ዝቐየሩ ሓቢሩ። እታ ገያሾ ዘይነበርዋ ነፋሪት ካብ ተዓሺጋትሉ ዝጸንሐት ስፍራ እያ ተበጊሳ ናብ ሞንትርያል ትበርር ነይራ። ድሕሪ እቲ ዘጋጠመ ክልተ ሓደጋታት፡ ቦይንግ ኣብ ልዕሊ ነፈርቲ 737 ማክስ ንምምሕያሽ እቲ ናይ በረራ መቆጻጸሪ ሶፍትዌር ዝርከቦም ብዙሕ ምምሕያሻት ከም ዝገበረ ይግለጽ። ነፋሪት ቦይንግ 737 ማክስ ቅድሚ ሰለስተ ሰሙን ኣብ ብራዚል እያ ገያሾ ጽዒና ዳግም ናብ በረራ ተመሊሳ።


ብኮቪድ-19 በረራታት ኣብ ዝነከየሉ 2020፡ ቁጽሪ ብሓደጋ ነፈርቲ ዝሞቱ ሰባት ወሲኹ

ብምኽንያት ለበዳኮሮናቫይረስ በረራታት ኣብ ዝነከየሉ 2020፡ ብዙሓት ሰባት ብሓደጋ ንግዳዊ ነፈርቲ ከምዝሞቱ ኣማኻሪ ትካል መገዲ ኣየር ገሊጹ። ኣብ 2019 በዝሒ ኣብ ዝወደቓ ንግዳዊ ነፈርቲ ዝሞቱ ሰባት 257 ዝነበረ እንትኾን፡ ኣብቲ ብምኽንያት ኮሮናቫይረስ በረራታት ኣዐርዩ ዝቐነሰሉ ዝተወደአ ዓመት 2020 ግና 299 ሰባት ኣብ ሓደጋ ንግዳዊ ነፈርቲ ከምዝሞቱ ደች ኣቬሽን ኮንሱልታንሲ ቱ70 ዝተብሃለ ትካል ኣፍሊጡ። በዝሒ በረራታት ዝምዝግብ ፍላይት ራዳር 24፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ንግዳዊ በረራታት ብ 42 ምኢታዊት ከምዝነከየ ይገልጽ። ቱ70 ተወቒዓ ኣብ ዝወደቐት ንግዳዊ ነፈሪት ሓዊሱ ዘጋጠመ ሞት ከምዝመዝገበ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ኣፍሊጡ። ብወታሃደራት ኢራን ተወቒዓ ኣብ ዝወደቐት ነፋሪት ዩክሬን 176 ሰባት ምሟቶም ይዝከር። ኢራን ንቤተሰብ ሕድሕድ ግዳይ፡ 150 ሽሕ ዶላር ክትከፍል ተሊማ ኣላ። ኣብቲ ዓመት ኣብ ፓኪስታን ከተማ ካራቺ፡ ኣብ ነፋሪት መገዲ ኣየር ፓኪስታን ብዘጋጠመ ሓደጋ 98 ሰባት ሞይቶም እዮም። ኣብ 2019 ዘጋጠመ በዝሒ ሓደጋታት ነፈርቲ 86 ዝነበረ ኮይኑ፡ ኣብ 2020 ግን እቲ በዝሒ ናብ  40 ከምዝወረደ ዝገልጽ ቱ70፡ እቶም ሓሙሽተ ትራሕ ከበድቲ ሓደጋታት ከምዝነበሩ ገሊጹ። ማእከላይ በዝሒ ከበድቲ ሓደጋታት 2020፡ ምስ ኣብ ዝሓለፉ ዓሰርተ ዓመታት ዝነበረ መጠን ተመሳሳሊ ከምዝኮነ ዝሓበረ እቲ ኣማኻሪ መገዲ ኣየራት፡ ምቁራጽ በረራታት ኣብ ዓቕሚ ኣብረርቲ ዓብዪ ጽልዋ ከምዘለዎ ብምሕባር ስሩዕ ብረራታት ምስተጀመሩ ዓቕሚ ኣብረርቲ ፈታኒ ጉዳይ ክኾን ከምዝኽእል ኣጠንቂቑ። ንመገዲ ኣየራት እቲ ካብ ሓደጋታት ውሑስ ዓመት 2017 እዩ ነይሩ። ኣብ ንግዳዊ ነፈርቲ ከቢድ ሓደጋ ዘየጓነፈ እንትኾን፡ ኣብ ክልተ ጄታትብዘጋጠመ ሓደጋ 13 ሰባት ሞይቶም እኦም።


ኤየርባስ፡ ብሃይድሮጅን ዝሰርሓ ትኪ ኣልቦ ነፈርቲ ከምዘፍሪ ገሊጹ

ዓርሞሸሽ መፍረ ነፈርቲ ኤየርባስ ናይ መጀመርታ ብሃይድሮጅን ዝሰርሓ ትኪ ኣልቦ ነፈርቲ መጓዓዝያ ነዲፉ ይሰርሕ ከም ዘሎ ኣፍሊጡ። እተን ነፈርቲ ኣብ 2035 ዓ.ም (ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ) ኣብ ስራሕ ክዋፈራ ውጥን ኣውጺኡ ይዓዪ ከም ዘሎን ሓቢሩ። ላዕለዋይ ሓላፊ ኤየርባስ ጉይላመ ፋውሪ እቲ ውጥን ኣብ ታሪኽ ነፈርቲ መጓዓዝያ 'ታሪኻዊ' እዩ ኢሉ። እቲ ሓላፊ ብምስዓብ እዘን ነፈርቲ ሃይድሮጅን ስለ ዝጥቀማ እቲ ካብ ነፈርቲ ዝስዕብ ዝነበረ ብከላ ኣየር ብዓብዪ ክጎድል ከም ዝኾነ እዩ ዝሕብር። ተመራመርቲ ግን ብሃይድሮጅን ዝሰርሓ ነፍርቲ ክትሰርሕ ምሕሳብ ሓዲሽ ሓሳብ ከም ዘይኮነ’ዮም ዝገልጹ። ኤየርባስ ግን እዘን ነፈርቲ ንምስራሕ ሰለስተ ዓይነት ንድፊ ኣዳልዩ ከም ዘሎ እዩ ዝሕብር። 200 ተሳፈርቲ ሒዛ ክሳብ 2000 ማይልስ ክትጉዓዝ ትኽእል‘ቱርቦፋን'፣ ፍርቂ ተሳፈርቲ ናይ ቱርቦፋን ክትሕዝ ትኽእል 'ቱርቦፕሮፕ’፣ እታ ሳልሰይቲ ድማ ‘ብለንድድ ዊንግ ቦዲ’ ኢሉ ሰምይወን ኣሎ። እዘን ሰለስተ ንድፍታት ነፈርቲ፡ ኩለን ፈሳሲ ሃይድሮጅን ዝወስዳ ኮይነን ካብቲ ሃይድሮጅ ዝፍጠሩ ዋህዮታት ድማ ነተን ነፈርቲ ኤሌክትሪካዊ ጽዓት ከመንጭዉ’ዮም። እንተኾነ እዘን ነፈርቲ ብቅልጡፍ ናብ መዓላ ንኽውዕላ፡ መዓርፎ ነፈርቲ መምልኢ ሃይድሮጅን ዝኸውን ትሕተ ቅርጺ ከተኣታትዋ ከም ዘድሊ ላዕለዋይ ሓላፊ ኤየርባስ ጉይላመ ፋውሪ ሓቢሩ። "ብሃይድሮጅን ዝሰርሓ ነፈርቲ ንምትእትታው ኩለን መንግዲ ኣየራትን መዓርፎ ነፈርትን ወሳኒ ዝኾነ ስጉምቲ ክወስዳ ከድልየን እዩ" ይብል።


ድሕሪ ሓደጋ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ተኣጊዳ ዝጸንሐት ቦይንግ 737 ማክስ ነፋሪት በረራ ጀሚራ

እታ ንኣስታት ክልተ ዓመት ካብ ስራሕ ደው ኢላ ዝጸንሐት ስራሓት ቦይን ዝኾነት 737 ማክስ ዝዓይነታ ናይ መጓዓዝያ ነፋሪት በረራ ጀሚራ። እታ ነፋሪት፡ ድሕሪ'ቲ ኣብ መጋቢት 2019 ዘጋጠመ ሓደጋ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ዓዲ ውዒል ኮይና'ያ ጸኒሓ። ብራዚላዊ መንገዲ ኣየር ጎል፡ ነታ ነፋሪት ናብ በረራ ዘዋፈረ ፈላሚ መንገዲ ኣየር ኮይኑ'ሎ። ብረቡዕ 9 ታሕሳስ 2020፡ ተጓዓዝቲ ዝሓዘት ቦይንግ 737 ማክስ ካብ ቀንዲ መደበር ናይቲ መንገዲ ኣየር ዝኾነት ንግዳዊት ከተማ ሳኦፓውሎ ናብ ፖርቶ ኣለግረ ብሰላም በሪራ። እቲ መንገዲ ኣየር ኣቐዲሙ ከምዝሓበሮ፡ 140 ኣብረርቱ፡ ምስታ ምምሕያሽ ክግበረላ ዝጸንሐ ነፋሪት ንምልላይ ኣድላዪ ስልጠና ወሲዶም ኣለዉ። ዛጊት፡ ኣመሪካን ብራዚልን ጥራይ'የን እታ ነፋሪት ናብ ሰማያት ክትምለስ ኣፍቂደን ዘለዋ። እቲ ኣብ ብራዚል ዝዓበየ ምዃኑ ዝንገረሉ ናይ ውሽጢ ዓዲ መንገዲ ኣየር ጎል፡ 5 ቦይንግ 737 ማክስ ዝዓይነተን ነፈርቲ ኣለወኦ። ካልኦት 95 ኣዚዙ ከምዘሎ'ውን ኣረጋጊጹ። ድሕሪ'ቲ ሂወት 346 ሰባት ዝቐዘፈ ኣብ ኢንዶነዥያን ኢትዮጵያን ዘጋጠመ ተመሳሳሊ ሓደጋታት፡ ኩባንያ ቦይንግ ናይታ ነፋሪት በረራታት ደው ከብል ተገዲዱ'ዩ። ኣብቲ ጠንቂ ናይቲ ሓደጋታት ምዃኑ ዝተነግረሉ፡ ስርዓተ ምቁጽጻርን ካልእን ኣገዳሲ ምምሕያሻትን ምዕራይን ክግበር ምጽንሑ ይፍለጥ። ሓላፊ ምውፋር፡ መንገዲ ኣየር ጎል፡ ሰልሶ ፈረር፡ ድሕሪ'ቲ ዝተገብረላ ምምሕያሻት፡ ኣብ ብቕዓት ናይታ ነፋሪት ምሉእ እምነት ከምዘለዎ ተዛሪቡ። ተጓዓዝቲ ዓማዊሉ በታ ነፋሪት ክጓዓዙ ምስ ዘይደልዩ፡ ብዘይ ዝኾነ ተወሳኺ ወጻኢ፡ ናብ ካልእ በረራታት ክሰጋገሩ ከምዝኽእሉ'ውን እቲ ትካል ንኣገልግሎት ዜና ኤ-ኤፍ-ፒ ሓቢሩ። እቲ ኣብ ኣፍሪቃ ዝዓበየ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ክሳብ ሕጂ ነታ ነፋሪት ካብ በረራ ደው ኣቢልዋ ይርከብ። ምጅማር በረራ ናይታ ነፋሪት፡ ነቲ ዓቢ ክሳራ ዘጋጠሞ ኩባንያ ቦይንግ ዓቢ ብስራት እዩ ተባሂሉ ኣሎ።


ሲያራ ብእተሰምየ ህቡቡላዊ ንፋስ በረራ ተሰናኺሉ

ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ሲያራ ብእተሰምየ ህቦቡላዊ ንፋስ ዝሰዓበ ሕማቕ ኩነታት ኣየር፡ ብዙሕ በረራ ውሽጢ ዓድን ወጻእን ተቛሪጹ። ኣብዚ ቐዳመ ሰናብቲ ብዝናብ ዝተሰነየ ኣስታት 80 ኪሎሜትር ኣብ ሰዓት ዝሕምበብ ንፋስ ከምዘጋጥመ፡ ክፍሊ ሜትሮልዮጂ ዓዲ እንግሊዝ ሓቢሮም። ስለዝኾነ ተጓዓዝቲ ንመገሽኦም ዳግመ ግምት ክገብሩሉን ኣብ ጉዕዞ ፍጥነት ክቕንሱን፡ ክፍሊ መጓዓዝያ እታ ሃገር ኣተሓሳሲቡ። ናይ ግድን ዘይተርፍ መገሻ እንተኾይኑ ከኣ ሓደጋ ንምንካይ፡ ብባቡራት ክንቀሳቐሱ ይመክር። ምምሕዳር ሂትሮ (ዝዓበየ መዓልቦ ነፈርቲ ዓባይ ብሪጣንያ) ናይ ሎም መዓልቲ በረራ ነፈርቲ ንኩነታት ኣየር ኣብ ግምት ብምእታው፡ ምስ መሻርኽቲ ተረዳዲኡ ከምዘመዓራርዮ ሓቢሩ። ብሪቲሽ ኤየር ወይስ ይኹን ቨርዢን ኤር ላይን፡ ድሮ ሓያሎ በረራታት ሰሪዞም ኣለው። ኣብ መላእ ዓባይ ብሪጣንያ ስኮትላንድ፡ ኣየርላንድ፡ ዌልሽን ኢንግላንድን ናይ ሃገራዊ መጠንቀቕታ ተዋሂቡ ኣሎ። ብፍላይ ኣብ ገለ ክፋል ስኮትላንድ፡ ኣባይትን ትካላት ንግድን ዕልቕልቕ ከጋጥሞም ከምዝኽእል ተፈሪሑ ኣሎ። ክፍሊ ሜትሬዮሎጂ ናይ ጉዕዞ ምስንኻልን ምቁራጽ ሓይሊ ኤለትሪክን ከጋጥም ከምዝኽእል ሓቢሮም። ክፍሊ ምምሕዳር ባቡራት ዓባይ ብሪጣንያ ከኣ ኩለን ባቡራቱ ኣብ ሰዓት ካብ 50 ኪሎ ሜትር ንላዕሊ ፍጥነት ከይከዳ ኣጠንቂቑ ኣሎ።


ኮሮናቫይረስ፡ መገዲ ኣየር ኣሜሪካ 12 ቢልዮን ዶላር ሓገዝ መንግስቲ ከምዘድልዮ ገሊጹ

መገዲ ኣየር ኣሜሪካ፡ ብምኽንያት ኮሮናቫይረስ ኣብ ዕዳግኡ ዘብጸሓሉ ሃስያ፡ ካብ መንግስቲ 12 ቢልዮን ዶላር ሓገዝ ክግበረሉ ከምዝደልይ ኣፍሊጡ። እቲ መገዲ ኣየር ንሰራሕተኛታቱ ብኢመይል ኣብ ዝለኣኾ መልእኽቲ "እዚ ሓገዝ፡ ኣብ መጻኢ ካብዚ ዝገደደ ሕሱም ኩነታት እንተጋጠመና'ውን በረራ ክንቕጽል ዝሕግዘና እዩ" ኢሉ። እዚ ማለት ከኣ "ኣብ ዝቕጽሉ  ሽድሽተ ኣዋርሕ ብዘይድልየት ዝፍጸም ምንካይ ሰራሕተኛን መጠን ክፍሊት ኮነ ጥቕማጥቕሚ ኣይክህሉን ማለት'ዩ" ክብል'ውን ኣብሪሁ። ሰራሕተኛታት "ብፍቓዶም ዕረፍቲ ክወስዱን ዕድሚኦም ከይመልአ ጥሮታ ክወጽኡን" ዕድል ከምዝወሃቦም እውን ገሊጹ'ሎ። እቲ መገዲ ኣየር ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 2.9 ቢልዮን ከስቢ ዝረኸበ ኮይኑ፡ 1.3 ቢልዮን ዶላር ድማ ንሰብ ብርኪ (ብጽሒት) ኣከፋፊሉ እዩ። ኮንግረስ ኣሜሪካ ኣብቲ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ነቲ ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ኣብ ቅልውላው ኣትዩ ዝርከብ ቁጠባ ኣመሪካ ንምድጋፍ፡ ናይ 2.2 ትሪልዮን ዶላር ድጋፍ ኣጽዲቑ እዩ። ካብዚ ድማ፡ እቲ 50 ቢልዮን ዶላር ንመገድታት ኣየር ዝወሃብ ኮይኑ ፍርቁ ብሓገዝ ፍርቁ ከኣ ብልቓሕ ዝወሃብ እዩ። እቲ ልቓሕ፡ እንተወሓደ ክሳብ 30 መስከረም ሰራሕተኛታት ዘይንክዩ እንተኾይኖም ዝወሃቦም እዩ። "እዚ ገንዘባዊ ሓገዝ ኣገልግሎት እቲ መገዲ ኣየር ንክቕጽልን ዕድላት ስራሕ ከይንክዩን ዝቐረበ እዩ። ስለዚ ካብዚ ሓገዝ ክንረባሕ ሕቶ ክነቕርብ ሓሳብ ኣለና።" ኢሉ ዋና ፈጻሚ ስራሕ ነናይቲ መገዲ ኣየር። ብዙሓት ሃገራት ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንምዐዕጋት፡ ካብ ወርሒ ለካቲት ጀሚረን በረራታት ደው ክብሉ ብምውሳነን፡ መገድታት ኣየር ብፋይናንሳዊ ቅልውላው ክህሰዩ ጀሚሮም እዮም።


መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ በረራታት መቐለ-ኣዲስ ኣበባ ሰሪዙ

ብሰንኪ ጣቓ (ሓያል ዶሮና) መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ትማልን ሎምን ካብን ናብን ኣዲስ ኣበባ-መቐለ ዝግበሩ በረራታት ሰሪዙ። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ 'ብሰንኪ ዘጸግም ኩነታት ኣየር' ካብን ናብን መቐለ፣ ላልይበላ፣ ጎንደር፣ ኣኽሱምን ሽረን ዝግበሩ በረራታት ከምዝሰረዘ ኣፍሊጡ'ሎ። ኣብ ትግራይ ኣብዞም ሰለስተ መዓልታት፡ ዘይልሙድ ሓያል ጣቓ ተራእዩ ከምዘሎ ኣብ መቐለ ዝርከብ ሪፖርተር ቢቢሲ ትግርኛ ተዓዚቡ። ብተመሳሳሊ ኣብ ሽረ፡ ኣኽሱምን ሑመራን እውን ካብ ዝሓለፈ ዓርቢ ኣትሒዙ በረራታት ተሰሪዙ ከምዘሎ ተጉዓዝቲ ንቢቢሲ ገሊጾም። ገለ ካብቶም ሎሚ መዓልቲ ናብ ኣዲስ ኣበባ ዝግበር በረራ ዝተሰረዞም ተጉዓዝቲ፡ ንህጹጽ ስራሕ ብመኪና ከምዝጓዓዙ ንቢቢሲ ገሊጾም። ካብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ሚቲዎሮሎጂ ዝርከብ ሓበሬታ መሰረት ብምግባር፡ እቲ ዝተቛረጸ በረራታት ክቕጽል ከምዝግበር እቲ መገዲ ኣየር ይገልጽ። እንተኾነ፡ እቲ በረራታት ዝዓንቀፈ ኣጸጋሚ ኩነታት ኣየር፡ ንክልተ መዓልታት ክቕጽል ከምዝኽእል ሃገራዊ ኣገልግሎት ሚቲዎሮሎጂ ሓቢሩ'ሎ።


ኮሮናቫይረስ፡ ኣገልግሎት ህዝባዊ መጓዓዝያ ኢትዯጵያ ዳግም ምጅማሩ እንታይ ሳዕቤን ይህልዎ?

ዝሓለፈ ሰሙን፡ ኢትዮጵያ ዝርግሐ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንምቁጽጻር፡ ንዝቕጽሉ ሓሙሽተ ኣዋርሕ ዝጸንሕ ኣዋጅ ህጹጽ ግዘ ኣዊጃ። ክልተን ልዕሊኡን ዝኾኑ ሃይማኖታዊ፣ ፖለቲካዊ ወይ ካልእ ዓይነት ምትእኽኻባት፣ ናይ ኢድ ሰላምታ፣ ብዶባት ምውጻእን ምእታውን ዝተኸልከለ ምዃኑ ዝገልጹ እዚ 22 ነጥብታት ዝሓዘ ዝርዝር ኣዋጅ ህጹጽ ግዘ፡ "ዝኾነ ናይ መጓዓዝያ ኣገልግሎት ዝህብ መኪና ልዕሊ ፍርቂ እቲ ዝሕዞ ወንበር ምጽዓን ክልኩል እዩ" ይብል። በዚ መሰረት እቲ ኣዋጅ ህጹጽ ግዘ፡ ኣብ ውሽጢ እታ ሃገር ካብን ናብን ኣገልግሎት መጓዓዝያ ከም ዝቋረጽ እኳ እንተዘይገበረ፡ ኣቐድም ኣቢሉ ግን ሚኒስቴር መጓዓዝያ ኢትዮጵያ ዝርግሐ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንምክልኻል ብዝብል ክቋረጽ ገይሩ ነይሩ። እንተኾነ፡ ትማሊ ነቲ ውሳንኡ ብምልዓል፡ ኣብ ውሽጢ ሃገር ተቛሪፁ ዝነበረ ናይ ህዝቢ መጓዓዝያ ዳግም ከም ዝጀመረ ኣፍሊጡ። ኣገልግሎት መጓዓዝያ ዝህቡ ተሽከርከርቲ ፅሬቶም ብምሕላው ቅድሚ ሕዚ ካብ ዝጽዕንዎ ብዝሒ ተሳፈርቲ 50 ሚኢታዊት ብምንካይ ኣገልግሎት ከም ዝህቡ'ውን ይገልጽ። ብኣንጻሩ፡ ካብ ካልኦት ክልላት እታ ሃገር ብዝተፈለየ ናይ ባዕሉ ኣዋጅ ህጹጽ ግዘ ኣዊጁ ዝንቀሳቐስ ዘሎ መንግስቲ ትግራይ፡ ንዝቕጽሉ ሰለስተ ኣዋርሕ ኣብ ዝጸንሕ ኣዋጅ ካብ ዝኾነ ይኹን ከባቢ ብመኪና ይኹን ነፋሪት ዝመጽኡ ተጓዓዝቲ ን14 መዓልታት ክውሸቡ፣ ኣብ ውሽጢ እቲ ክልል ድማ ካብን ናብን ከተማን ገጠርን ዝኾነ ዓይነት ምንቅስቓስ ከም ዘይህሉ ገይሩ እዩ። ንፍቓድ ኣገልግሎት መጓዓዝያ ፌደራል ዝቃወም ኣባል ሓይሊ ዕማም ምክልኻል ለበዳኮሮናቫይረስ ትግራይ ኣቶ ኣማኑኤል ኣሰፋ፡ እቲ ውሳነ ምውሳን እቲ እናወሰኸ ዝመጽእ ዘሎ ለበዳ ከየጋድዶ ከም ዝሰግእ ተዛሪቡ። ብዙሕ ሰብ ማሕበረ ቑጠባዊ ምንቅስቓሳቱ ንከሳልጥ ካብ ትግራይ ወጻኢ ዝርከብ እኳ እንተኾነ ናብቲ ክልል ኣትዩ ተወሺቡ ኣብ ዝጸንሐሎም መዓልታት ዘለው ወጻኢታቱ ዓርሱ ክሽፍን እዩ ዘገድድ። "ሕጂ፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብዝግበር ዘሎ መርመራ ኮሮናቫይረስ ይውሓድ ይብዛሕ መዓልታዊ በዚ ቫይረስ ዝተሓዙ ሰባት ይርከቡ ኣለው። ኣብቲ ሕብረሰተብ ዘሎ ደረጃ ምስፍሕፋሕ ንምፍላጥ'ውን እኹል ምርመራ ኣይተግበረን፤ እቲ ሕማም ድማ ኣብ ዝኾነ ሰብ ክህሉ ከም ዝኽእል ትግምት፤ ስለዚ ካብ ኣዲስ ኣበባ ዝብገስ ኣገልግሎት መጓዓዝያ ምፍቃድ እቲ ሕማም ናብ ካልኦት ክልላት ክመሓላለፍ ይኽእል'ዩ" ይብል። ኣብ ዝኾነ እዋን ከም መንግስቲ ማሕበረ ቑጠባዊ ምንቅስቓሳት ክትግድብን ክትዓጹን ዝኸብድ እኳ እንተኾነ፡ "ኣብዚ ሕጂ እዋን ግን ዝርግሐ እዚ ለበዳ ንምቁጽጻር ክተወስዶ ዝግብኣካ ኣማራጺ ሓላፍነት ዝተመልኦ ክኸውን ኣለዎ" ዝብል ኣቶ ኣማኑኤል፡ ግዝኡ ዝሓለወ ውሳነ ኣይኮነን ክብል ይነቕፎ "ኣብ ሞንጎ ምሕማምን ምጥማይን ህዝቢ ኣብ ኢድካ ክወድቕ ከሎ፡ ካብቶም ክልተ ዝኸፍኡ እቲ ሓደ ዝሐሸ ክትመርጽ ይግብኣካ። ህዝቢ ኣብ ሓደጋ ዘውድቕ ሕማም ተኸሲቱ ኣሎ፤ በዚ ምኽንያት ድማ ብደረጃ ፌደራል ኣገልግሎት መጓዓዝያ ደው ክብል ተወሲኑ ነይሩ። ነዚ ምኽንያት ዝኾነ ሕማም ድማ ሕጂ'ውን ስግኣት'ዩ። ዝተቐየረ ነገር የለን" ኢሉ። ዝተፈላለያ ሃገራት ዓለም ማእኸል ለበዳ ኮሮናቫይረስ እዮም ኣብ ዝበልኦም ከባብታተን፡ ካብን ናብን መገሻታት ብምዕፃው እቲ ቫይረስ ዝላብዐሉ ናህሪ ክንቆጻጸር የኽእለና'ዩ ዝበልኦም ስጉምትታት ይወስዳ ኣለዋ። ትማሊ ክሳብ ዝነበረ ሓበሬታ ሚኒስቴር ጥዕና ኣብ ኢትዮጵያ ብዝሒ ብኮቪድ-19 ዝተለኸፉ ሰባት 92 በጺሑ ኣሎ። መዓልታዊ ቑጽሪ ግዳያት ኣብ ዝውስኸሉን እዋን፡ ህዝቢ ካብ ሓደ ቦታ ናብ ካልእ ቦታ ክጓዓዝ ምፍቃድ፡ እቲ ቫይረስ ናብ ካልኦት ከባቢታት ክላባዕ፣ ብዝሒ በቲ ቫይረስ ዝተሓዙ ሰባት ንክውስኽ ምኽንያት ኣይኸውንን'ዶ ዝበልናዮ ንዳይሬክተር በዓልመዚ መጓዓዝያ ኢትዮጵያ ኣይተ ኣብዲሳ ያደታ፡ ከምኡ ዓይነት ገምጋም ከም ዘይብሎም ገሊጹ። "ህዝቢ ነዚ መጺኡ ዘሎ ሃገር ዘዕኑ ሓደጋ ምስ መንግስቲ ብሓባር ዝከላኸለሉ ኩነታት እዩ ክህሉ። ኣብ ካልኦት ሃገራት ዝተርኣየ'ውን ከምኡ'ዩ። ኣብ ሞንጎ ከተማታት ኣገልግሎት መጓዓዝያ ስለ ዝተፈቐደ ኮሮናቫይረስ ክላባዕ እዩ ኢልካ ምሕሳብ ድማ ምኽኑይ ኣይኮነን፤ ከም ቢሮ'ውን እምነትና እዚ እዩ" ዝብል መልሲ ሂቡ። ኣብ ክሊ እቲ ሃገራዊ ኣዋጅ ህጹጽ ግዘ፡ ተወሳኺ ናይ ባዕሉ ኣዋጅ ደንጊጉ ዝርግሐ እዚ ቫይረስ ንምቁጽጻር ዘፈጽም ዘሎ ሓይሊ ዕማም ትግራይ፡ ብሕጂ ህዝቢ ካብን ናብን ክንቀሳቐስ ክፈቅድ ድዩ? ኣቶ ኣማኑኤል ነዚ ምላሽ ኣለዎ። "ንሕና ካብ ዝኾነ ከባቢ ዝመጽአ ጋሻ ተቐቢልና ን14 መዓልታት ክንውሽቦ ኢና፤ እዚ ምስ ወድአ ንኣብነት ጉዕዝኡ ናብ ዓዲ ግራት እንተኾይኑ ድማ ሕጂ'ውን ኣይንሰዶን። ምኽንያቱ ኣብ ውሽጢ ክልል ብመሰረት እቲ ኣዋጅ ካብን ናብን ምንቅስቓስ ኣይፍቀድን" ኢሉ። ኣብ ትግራይ ብሓፈሻ ኣብ ዩኒቨርስታት መቐለ፣ ዓድግራትን ኣኽሱምን ናይ መወሸቢ ቦታታት ዝተዳለው ኮይኖም፡ ኢንስቲትዩት ጥዕና ሕብረሰተብ እቲ ክልል፡ በቲ ሕማም ዝተለኸፉ ሰባት ዝሕከሙሎም ማእከላት እውን ብምድላው እኹል ናይ ምምርማር ዓቕሚ ከም ዘለዎ ንቢቢሲ ገሊጹ ነይሩ። ክሳብ ሕጂ ቢሮ ሓለዋ ጥዕና ትግራይ ብመሰረት ዝህቦ ዘሎ ሓበሬታ ድማ ኣብ ትግራይ ዛጊድ ዋላ ሓደ ሰብ በቲ ቫይረስ ዝተለኸፈ ሰብ የለን።


ሱዳን ነፈርቲ እስራኤል ብክሊ ኣየራ ክበርራ ኣፍቂዳ

እስራኤል ምስ መንግስቲ ካርቱም ብዝተበጸሐ ስምምዕ ንግዳውያን ነፈርታ ብክሊ ኣየር ሱዳን ክበራ ከም ዝጀመራ ገሊጻ። ቀዳማይ ሚኒስተር እስራኤል፡ በንጃሚን ናታንያሁ፡ ንጉጅለ መራሕቲ ኣይሁድ ኣሜሪካውያን ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ እታ ቀዳመይቲ ነፋሪት እስራኤል ብቐዳም ብክሊ ኣየር ሱዳን ኣቢላ ናብ ደቡብ ኣመሪካ ከም ዝበረረት ተዛሪቡ። እቲ ተፈጢሩ ዘሎ ዕድል፡ ነቲ በረራ ብሰለስተ ሰዓት ከጉድሎ ምዃኑውን ገሊጹ። ሱዳን፡ ነፈርቲ እስራኤል ብክሊ ኣየራ ክበርራ ፍቓድ ከም ዝሃበት፡ ኣብ ፈለማ ናይዚ ወርሒ እዩ። እስራኤል ንዓመታት ጸላኢታ ምስ ዝነበረት ሱዳን ዝምድናኣ ብቕልጡፍ ንምምሕያሽ ዝርርባት ክተካይድ ከም ዝጸንሐት ናታንያሁ ሓቢሩ። ምስ ፍልስጤማውያን ጥብቕ ዝበለ ዝምድና ዘለዋ ሱዳን፡ ምስ እስራኤል ዝምድናኣ ክተመሓይሽ ትድሊ። ኣብ ፈለማ ናይዚ ወርሒ ቀዳማይ ሚኒስተር እስራኤል በንጃሚን ነታንያሁ፡ ምስ መራሒ ላዕለዋይ ቤት ምኽሪ ሱዳን ጀነራል ዓብደልፋታሕ ኣል-ቡርሃን ታሪኻዊ ርክብ ኣካይዶም እዮም። እቲ ድሕሪ ምውዳቕ ፕረዚደንት ሱዳን ነበር ዑመር ኣልበሽር ኣብ ኡጋንዳ ዝተኻየደ ፈላሚ ርክብ ክልቲኦም መራሕቲ ምልክት ምምሕያሽ ዝምድና ክልቲአን ሃገራት ምዃኑ ተንተንቲ ይገልጹ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ካብ ስልጠኑ ዝተዓልወ በሽር፡ ንእስራኤል ብትሪ ዝቃወም ዝነበረ ኮይኑ፡ መንግስቱ ንፍልስጤማውያን ዕጡቓት ጉጅለ ሓማስ፡ በምዕጣቕ ይድግፎም ነይሩ ተባሂሉ ይሕመ።


ኮሮና ቫይረስ፡ ትርኢተ ምጾታት፡ ዝሓመሙ ክትበጽሕ ዝሓዘኑ ክትድብስ ዘይትኽእለሉ ተካል እዋን

ንነዊሕ እዋን ብጻዕቂ ስራሕ ተታሒዘ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ናይ ብሓቂ ትርጉም ዘለዎ ዕረፍቲ ከሕልፍ ናይ ርሑቕ መገሻ ወጢነ። ቅድሚ ሽዑ በብግዚኡ ዝወስዶ ዝነበርኩ ናይ ስራሕ ዕረፍቲ፡ በቲ ግዜ ዘይህብ ባህሪ መደብ ዕዮይ ብስስዐ ስራሕ ተመሊሰ እጽመድ ብምንባረይ፡ ነዛ ናይ ሕጂ ዓመታዊ ዕርፍተይ ካብቲ ዝሰርሓሉን ካብቲ ብቀዋሚነት ዝነብረሉ ሃገራት፡ ኣብ ኣመሪካ ርሒቐ ከሕልፎ ንዓመታት ዘይርኣኹዎም ቤተሰብን መሓዙትን፡ ክርኢ ኣትላንቲክ ሰጊረ ኣመረካ ኣትየ። በዚ ሕጂ ንዓለም ዘንቀጥቅጣ ዘሎ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ጎቦ ልበይ'ኳ እንተ ነበርኩ፡ ኣንፈተይ ንምዕራብ ስለዝነበረስ፡ ካብቲ ኣብ ርሑቕ ምብራቕ ዝተበገሰ ሕቡእ ኣራዊት ዝረሓቕኩ ኮይኑ ተሰሚዑኒ ነይሩ። እንተኾነ እቲ ሰራም ቫይረስ ቀዲሙኒ ክሳድ ሒዙ ጸኒሑኑ። ኣይሓሰብኩሉን እምበር፡ ርሑቕ ምብራቕ ንምዕራባዊ ገማግም ኣመሪካ ዝቐረበ'ዩ። ናይ ራብዓይ ክፍሊ ካርታ ቤት ትምህርትና ኣብ ርእሰይ ተቐሪጹ ከምዝተረፈ ድሕሪ'ዩ ተረዲኡኒ። ዕጽዋ ኣብ መገሻ ናብታ ሃገር እትው ካብ ዝብል ኣትሒዙ፡ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘሻቐሎም መራሕትን ኣመሓደርትን፡ ኣብያተ ትምህርትን ትካላት ንግድን ዓጻጽዮም፤ ንቡር ማሕበራዊ ንጥፈታት ኣጊዶም፣ ምንቅስቓስ ሰባት ደሪቶም፣ ነብሲ ወከፍ ሰብ ክገብሮ ዝግባእ ጥንቃቐ ክሕብሩን ክመኽሩን ጸኒሖሙኒ። እቲ ሕማም ኣብ ሁቤይ ቻይና ካብ ዝኽሰት ኣትሒዘ ክከታተሎን፡ ምስ መሳርሕተይ ጋዜጠኛታት ንምኽርን ርእይቶን ሞያውያን ዓለም፡ ኣብ መደብ ቢቢሲ ትግርኛ ናብ ህዝቢ ከብጽሕ ክሰርሕ ጸኒሐ ክንሰይ ናህሪ ለበዳ እቲ ሕማምን ዝፈጠሮ ሻቕሎትን ግን ኣሰንቢዱኒ። ዳርጋ ኣብ ነብሲ ወከፍ ሰዓታት ኣብ ሚድያታት እታ ሃገር ብቐጻሊ ዝምዕብል ሓበሬታ ነይሩን ኣሎን። ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት መዓልታዊ ዝዓርግ ለበዳን ሞትን ምስ ዘሕዝንን ዘሻቕልን ሰብኣዊ ዛንታታት መስኮት ተሌቪዥን ዝፍኖ እንኮ ዛዕባ እናኾነ ከደ። ኣነ'ውን ከይተፈለጠኒ፡ ኣብ መገሻይ ተዓጽየ ንሸቐልቅል ዓለምን ነቲ በብእዋኑ ዝለዋወጥ ዝነበረ ኩነታት ናይቲ ለበዳ ንምክትታል ኣዒንተይ ኣብቲ ሃዲመሉ ዝብልኩ መሳኹቲ ተሌቪዥንን መርበባት ዜናን ተተኺለን ተረፋ። ኩነታት ባህ ኣይበለንን፡ ዝኸፍአ ከይመጽአ በረራታት ከይተዓጽወን ናብ ስድራይን ስርሐይን ክምለስ ክሻቐል ጀሚረ። ፕረዚደንት ትራምፕን መሳርሕቱን ኣብ ቅድሚ ተሌቪዥን ቀሪቦም ለበዳ ኮሮና ቫይረስ ንምግታእ ካብ ኤውሮጳ ዝግበር በረራታት ምስ ኣገዱ "እምበር'ዶ ንቦታይ ክምለስ እየ" ዝብል ሻቕሎት ወረረኒ። ካብታ ዝተወልድኩላን ዝዓበኹላን ዝተቓለስኩላን ሃገረይን፡ ካብታ ብስደት ዝነብረላ ካልኣይቲ ሃገረይን ወጺአ፡ ካብታ ዝሰርሓላ ሃገርን ርሒቐ፡ ኣብ ኣመሪካ ክዕገት ከምዝኽእል ምስ ሓሰብኩ፡ ድንጽዩኒ፡ 'ዳሕራዩ ይጥዓም' ኢለ። ሕልሚድ'ዩ ጋህዲ! ብመሰረት መደበይ ካብ ክፍለ-ሃገር ከንሳስ ናብ ዋሺንግተን ክኸይድ ስለ ዝነበረኒ በረራ ውሽጢ ሃገር እንተኣቋሪጹ፡ ካብ ዲሲን ከንሳስን ኣብ ፍርቂ መገዲ ብመኪና ዝቀባበሉለይ መቕርብ ኣሰላሲለ ነይረ። መዓልታዊ ነፋሪተይ ምህላዋን ዘይምህላዋን ከረጋግጽ ኢመይል መገዲ ኣየር ዩናይትድ ክከታተል ኣብ ወጥሪ ቀንየ። ዕድል ገይረ ግን ዩናይትድ ኤየር ኣየግድዐትንን። ኣብ ዕለተይን ሰዓተይን ካብ ከንሳስ-ሲቲ ናብ ዋሺንግተን ዲሲ በሪረ። ኩሉ'ቲ ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ዝግበር ንቡር መስርሕ መገሻ፡ ባልጃኻ ከተምዝን ኮነ ነብስኻን ኣቑሑትካን ክትፍተሽ ተፈናቲትካ'ዩ። እቲ ቅድሚ ክልተ ሰሙን ምውቕ ዝነበረ ዝኣተኹሉ መገዲ ኣየር፡ ዝበዝሕ ዱኳናት ተዓጽዩ፡ ምንቅስቓስ ተደሪቱ ጸም-ጸም ኢሉ መልኣኹ ሃዲሙ ነበረ። ኣብታ ኣስታት 120 ሰባት እትሕዝ ነፋሪት 20 ገያሾ ተረሓሒቕና ተረጋጊእና ንዋሺንግተን ዲሲ ኣቲና። ድሮ፡ ካብ ኤውሮጳ ዝግበር ኩሉ ዓይነት በረራታት ተቛሪጹ ስለ ዝነበረ፡ እቲ ኣህጉራዊ መዓርፎ ነፈርቲ ጸምዩ ነበረ። ኣይደንጎኹን ባልጃይ ጠራኒፈ ንግዳም ወጺአ፡ ወደ-ኣኮይ ምስ መሓዝኡ ተቐቢሎሙኒ። ካብ ንረአአ ዓሰርተ ዓመት ጌርና ከነብቅዕ ብኢድ ኣይተጨባበጥናን ኣይተሰዓዓምናን እውን። ኣራእስና ብምጥቃስ ሰላምታ ተለዋዊጥና ብመኪና ንገዛ ኬድና። ኣብኡ ንልዕሊ 20 ዓመት ዘይረኣኹዎም ስድራ ነይሮም። ግን ምሰኦም እውን ምጭብባጥ ኮነ ምስዕዓም ኣይነበረን። ንገዛ ምስ ኣተና ቅድሚ ዝኣገረ፡ ጫማና ኣውጸኢና፡ ሸበጥ ጌርና አእዳውና ክንሕጸብ ትኽ ኢልና ናብ ሽንቲ ቤት ኣምሪሕና። ብድሕሪኡ ተፈናቲትና "እንቋዕ ደሓን መጻእካ! እንቋዕ ደሓን ጸናሕኩም!" ተበሃሂልና ብቓለት ጥራሕ፡ ደሃይ ሓድሕድ ተለዋዊጥና። ኣኮይ ቁሩብ ዕድመ ስለዝደፍአ ከማይ ዲያበቲክ እውን ስለዝኾነ፡ ኣብቲ ገዛ ልዑል ጥንቃቐ'ዩ ጸኒሑኒ። ንቤተሰበይ ሓቚፈ ክስዕሞም፡ ኣእዳዎም ክጭብጥ ዝነበረኒ ሃረርታ ብኮቪድ-19 ተደረተ። ነቲ ንነዊሕ ዓመታት ዝጸንሐ ናይ ኣሽሓት ኪሎ ሜትራት ምርሕሓቕ፡ ጠቕሊለ ኣሕጺረዮ ኣብ ዝበልኩሉ፡ ክልተ ሜትሮ ምስ ተረፎ ተዓጊቱ። ኣብ ቅድሚ ዓይነይ እናሃለዉ፡ ሓኒቐ ክስዕሞም ዘይምኽኣለይ ሕማቕ ተሰመዓኒ። እቲ ዕድመ ዝደፍአ ኣኮይ " ዋእ ካን ድዩ ኣኺሉና - ነዚ ሕማም ክሳዕ ክንድዚ ፈሪሕኩ'ሞ፡ ኩሉ እኮ ካብ ሕሳብ ፈጣሪ ኣይወጽእን እዩ!" ብማለት ክንሰዓዓም እኳ እንተዓደመ፡ " እቲ ሕማም ብዝያዳ ንዓበይቲ ስለዘጥቅዕ ቀንዲ ምእንታኻ ክንብል ኢና ንርሕቕ ዘሎና" ኢልና ከነረድኦ ፈቲንና። ግን ኣይተዋሕጠሉን። " ሕማቕ ግዜ ኣርኪብና፡ ብሕማማሲ ክንድዚ ፍርሂ!" እናበለ ዝበልናዮ ክንቅበል ተገደደ። እቲ ኩነታት ክሳብ ሕጂ ሕልሚ 'ምበር ጋህዲ ኮይኑ ኣይስምዓኒን ዘሎ። ፈታዊኻ ዘይትስዕመሉ፡ ዝሓመመ ብጻይካን ሓውኻን ዘይትበጽሓሉ፡ ዝሓዘነ መቕርብ ዘይትድብሰሉ፡ ዝሞተ ዘይትቐብረሉ ፈታኒ እዋን!ኣብቲ ገዛ፡ ዝኾነ ነገር እንተሒዝካ፡ ተንሲእካ ኢድካ ክትሕጸብ ኣሎካ። ካብ ገዛ ንግዳም ምውጻእ የለን። ኣብቲ ከባቢ አእጋርና ከነንቀሳቕስ እንተወጺእና እውን ዝኾነ ነገር ኣይንትንክፍን ኢና። ንገዛ ምስተመለስካ ከኣ አእዳውካ ብሳምና ተሓጺብካ ተፈናቲትካ ምዕላል እዩ። እቲ ሕማም ብቕልጡፍ ይዓርግ ስለዝነበረ፡ ኩሉ ዕለታዊ ዜና ዘሰምብድ እዩ። እቶም ዓበይቲ ኣባላት እታ ስድራ "ኩሉ ካብ ኣምላኽ እዩ" ክብሉ እንከለው፡ እቶም ናእሽቱ ከኣ "ንኣምላኽ ብጽሬትን ጥንቃቐን ክሕገዝ ኣለዎ!" ብምባል ኣጥቢቖም ይከራኸሩ። ኣብቲ ገዛ ጽሬት ቀዳማይ ዛዕባ'ዩ - ምሒር ዝበዝሐ እኳ እንተመሰለኒ ግን ርእይቶ ኣይሃብኩን። ካብ ኣካይዳኦም ከይወጽእ ካብ ማንም እዋን ንላዕሊ እጥንቀቕ ነበርኩ። ዋላኳ ብዕረፍቲ እንተገሽኩ፡ ነቲ ኣጋጣሚ ክጥቀመሉ ስለ ዝሓሰብኩ ምስ ብዙሓት ሞያውያን፡ ምሁራት ስነ-ጥበባውያን ቃለ-መሕትት ከካይድ መቕረጺ ድምጺን ካሜራታተይን ኣዋዲደ እየ ከይደ። ምስ ገሊኦም እውን ቆጸራ ሒዘ ነይረ። ግን እትረፍ ንስራሕ ዝምልከት ርክብ፡ ንዝሓመመን ሓዘንተኛን ቤተሰብን መቕርብን እውን ብተሌፎን እንተዘይኮይኑ ብኣካል ክበጽሕ ኣይከኣልኩን። ንብዙሓት ክረኽቦም ዝደሊ ዝነበርኩ ገዳይም አዕሩኽን ፈተውትን ከይረኸብኩዎም ምስ ገሊኦም ብስልኪ ጥራሕ ደሃይ ሓድሕድ ተለዋዊጥና ክምለስ ተቐሲበ። እታ ዝምለሰላ ዕለት ክትቅልጥፈለይ'ሞ መዓልቦይ ክሕዝ ከም ሓራስ መዓልቲ ክጽብጽብ ተሸጊረ። ብድሮኡ፡ ኣብታ ዝበረላ መዓልቲ ዝነበራ ክልተ በረራ ተሰሪዘን ምስረኣኹወን ምናልባት ኣብታ ኣነ ዝኸደላ ናይ ምሸት በረራ ጠራኒፎም ክወስዱና ከምዝኽእሉ ገመትኩ። ተኣኻኺብካ ምኻድ፡ ንዝርገሐ ኮሮና ቫይረስ ዘጋድድ ብምዃኑ እቲ ዝከኣል ጥንቃቐ ንምግባር ዳርጋ ዝበዛሕና ማስኬራ ወዲና ጓንቲ ኣጥሊቕና ኢና ንወሳወስ ነይርና። ብቕንያቱ፡ 'ማኒላ ማዕጾ ኣይትሓዝ፡ እንተሒዝካ ቀልጢፍካ ተሓጸብ ብዝተኻእለ ንደገ ኣይትውጻእ፣ እንተወጺእካ ነገራት ኣይትተናኽፍ፡ ዝኾነ ነገር እንተተንኪፍካ ብሳኒታይዘር ኢድካ ወልውል' እናተበሃልኩ፡ ኮፍ ንኪብል ወላዊለ፡ ገጸይ ወይ ዓይነይ ክሕዝ ተሓጺበ፡ ዋላ እውን ሳሕቲ እንተነበረ ደገ ወጺአ ተወሳዊሰ ክምለስ እሕጸብ ስለዝነበርኩ ነቲ ህይወት ተለማሚደዮ እየ። ትርኢተ ምጾታት ኣብ ማዕርፎ ነፈርቲ ምስ ተኣኻኸብና ግን ዋላኳ ተፈናቲትና እንተተሰራዕና፡ ሕንጥሸው ንዘዝበለ ሰብ፡ ጥይት ከም ዝተኮሰልና ቁሊሕ ምሊሕ ክንብል ተሰቂቕና ነይርና። እቲ ዝሃንጠሰ ሰብ ከኣ "ይቕሬታ!" ክብል ከፊኡዎ ነይሩ። እቶም በረረኦም ዝተሰረዞም ናይ ንግሆ ገያሾ ድሮ ባልጃታቶም ኣመዛዚኖም ተፈታቲሾም ምሳና ክኽዱ ኣብቲ ገይት ተኣኻኺቦም ጸኒሖሙኒ። እቲ ብዝሖም ምስረአኹ እቲ ነፋሪት ቅጽጽ ኢላ ከምእትኸይድ ተረደኣኒ። ውሑዳት እንተዘይኮይኖም ዳርጋ ዝበዝሕ ሰብ ማስኬራን ጓንትን ወድዩ ተሸፋፊኑ እዩ ናብታ ነፋሪት ዝኣቱ ነይሩ። እተን ሆስቴስ ኣሳሰይቲ ናይታ ነፋሪት ግን ጓንቲ እምበር መሸፈኒ ኣፍ ማስኬራ ኣይወደያን። ንኹሉ ናብታ ነፋሪት ዘዝኣተወ ከኣ እንቋዕ ብደሓን መጻእኩም እናበላ የስተናግዳ ነበራ። ኣብ ሚድያታት ተፈናተቱ ዝብል ቀጻልን ጽዑቕን ጎስጓስ ስለዝቐነየ፡ በቲ ብዝሒ፡ ኩሉ ሰብ ስክፍታን ሻቕሎትን ነይሩዎ። ድሕሪ ቑሩብ፡ ናይ መጨረሻ ናይ በረራ ግዜ ኣኺሉ በብቑጽርና ናብ ሰሰፈርና ክንኣቱ ተነግረና። መቓምጦይ 46ቢ እዩ። ኣብ ጸጋማይ ሸነኽ እታ ነፋሪት ካብ 10 መናብር ቑጽሪ ኣርብዓን ሽዱሽተን ኣብ መበል ካልኣይቲ መንበር እዩ ቦታይ። ብጸጋመይ ኣብ 46ኤ ሓንቲ ማስኬራ ወድያ ክነሳ ገጻን ጸጉሪ ርእሳን ብሻርባ ዝተሸፋፈነት ማእከላይ ዝዕድመኣ ሰበይቲ ነቲ ክልተ መቓምጦ ቦርሳኣን ጃኬታን ኣቐሚጣትሉ ጸኒሓ፡ "ኣብዚ ካልአይቲ ወንበር እየ ሰፈረይ" ምስ በልኩዋ፡ "ኦ ማይ ጋድ!" ኢላ፡ ካልእ ሰድያ ክትደሊ ቑሊሕሊሕ በለት። ገና ሰብ ይኣቱ ስለ ዝነበረ ከኣ እቲ ጃኬታ ናብ 46ሲ ኣስገረቶ። ኣይደንጎየን ሓደ ኩፍየት ዝወደየ ግሩም ኣቦ መጺኡ፡ ኣብ 46ሲ እዩ ሰፈረይ ብምባል እቲ ጃኬት ክንኣልየሉ ሓተተ። ጃኬታ ብምንባሩ ከይፈተወት ኣብቲ ባልጃታት እንሰቕለሉ ተዓጻዊ ከብሒ ኣቐመጠቶ። በረራ ነፈርቲ ምስ ምእጋዱ፡ ነፈርትና ውሑዳት ሰባት ሒዘን ይኸዳ ይኾና እሞ ካብ ስግኣትን ሻቕሎትን ኮሮና ተረሓሒቕና ንቕመጥ ንኸውን ዝብል ትጽቢት ዘሕደርና ብዙሓት ዝነበርና ይመስለኒ። ነብሲ ወከፍ ሰብ ነንሓድሕዱ ብጥርጣረ ዝጠማመት ዘሎ ኮይኑ እዩ ዝስመዓካ። ዝበዛሕና፡ ይጥቀም ኣይጥቀም ማስኬራ ወዲና ጓንቲ ኣጥሊቕና ነይርና። ኣብ ዕዳጋ ሕጽረት ማስኬራን ጓንትን ብምንባሩ፡ ኣነ ነታ ካብ ካንሳስ ናብ ዲሲ ክመጽእ እንከለኹ ዝተጠቕምኩላ ካብ ስራሕ ዝተዋህበትኒ ማስኬራ ብኣልኮልን ዲቶልን ሓጺበ እየ ዳግማይ ተጠቒመላ። እንተኾነ ከስተንፍስ እንከለኹ፡ እቲ ሽታ ኣልኮልን ዲቶልን ዓቕለይ ስለ ዘጽበበለይ፡ እቲ ንውሽጢ ዝስሕቦ ናይ ዲቶልን ኣልኮልን ገለ ዓይነት ኬሚካል ይልክመኒ እኳ ብምባል ተሻቂለ ንሓጺር ግዜ ምስ ገበርኩዎ 'ክላ ፈጣሪ ባዕሉ ይሓሉወና እምበር ከምዚ ገይርካስ ኣይውጻእን እዩ' ኢለ ብውሽጠይ ከይደንጎኹ ካብ ኣፈይን ኣፍንጫይን ኣልየዮ። ግን ካብ ዝኾነ ኩርናዕ ዘሀንጥሱ ሰባት እናኽሰምዕ ከይተረደኣኒ ቑሊሕ ምባል ኣይገደፍኩን። ብዘይ ምግናን ኣብ ነፍሲ ወከፍ ምህንጣስ ብዙሓት ካባና ናብቲ ድምጺ ዝሰማዕናሉ መኣዝን ቁሊሕ ክንብል በዒንትና ንራኸብ ነበርና። እቶም ተሳፈርቲ ገሊኦም ማስኬራን ጓንትን ዝወደዩ፡ ገሊኦም ዘይነበሮም ገሊኦም ዝተሸፈኑ፡ ገሊኦም ዘይግድሶም ዓይነት ኮይኖም ተራእዮሙኒ። ኣብቲ ጽቕጥቅጥ'ቲ፡ ዝኾነ ብኮሮና ቫይረስ ዝተለኽፍና ወይ ተሰከምቲ እንተሊና፡ ብእንህንጥሶ ህንጣሰ ምልብባድና ዘይተርፍ እዩ። ከምቲ ብሊቃውንቲ ዝተነግረና እቲ ቫይረስ ንገሊኡ ኣብ ክዳኑ፡ ንገሊኡ ኣብ ጸጉሩ፡ ንገሊኡ እውን ምናልባት ኣብ ገጹ ክዓልቦ ይኽእል እኸውን። ስለዝስ ሓደ ሰብ ንበይኑ ዝገብሮ ጥንቃቐ ክሳዕ ክንድቲ ዘተኣማምን ኮይኑ ኣይተራእየንን። "ምስ ዘውጽአ የውጽኣና እኳ" እንተበልኩ፡ በታ ዓቕመይ ብዝገብሮ ዝነበርኩ ጥንቃቐ ግን ጨሪሰ ተስፋ ኣይቆረጽኩን። ነፋሪት ቅድሚ ምብራራ ልሙድ ናይ ድሕነት መምርሒ ክንገረና ጀመረ። 'መስመር ሰማይ ሓጎጽጎጽ እንተበለና ቁልፍና ክንዕጠቕ፡ ብቴክኒካዊ ጸገም ብሃንደት ክንዓልብ እንተተገደድና ከይንሽበር፡ ኣብ ባሕሪ ወይ ውቅያኖስ እንተዓለብና ላይፍ ጃኬትና ክንነፍሖ ከም ዘሎና፡ ሕጽረት ምስትንፋስ እንተጋጢሙና ብኸመይ ኦክሲጂን ከም እንረክብ፡ ጃንጥላ ክንጥቀም እንተተገደድና ከመይ ከምእንገብር' ንዝብል ልሙድ ዝርዝራት፡ ግዲ ዝገበረሉ ሰብ ዝነበረ ኣይመስለንን። ነቲ ብሰንኪ'ዚ ኣጋጢሙ ዘሎ ለበዳ ኮሮና ቫይረስ ክንገብሮ ዝግበኣና ጥንቃቐን ክንገር እንከሎ ግን ኩሉ ሰብ ጽን ክብል ኣስተውዓልኩ። እቲ ምኽሪ ድሕሪ ምዕላብና ዝኾነ ምልክታት እንተተሰሚዑና ኣብ በቤትና ምስ ኣተና ነብስና ክንንጽል ከም ዘለና ዝነግር እዩ - ኩላትና ጸጥ ኢልና ዝሰማዕናዮ ከኣ ይመስለኒ። ብውሑዱ ምስቲ ዝርእዮ ዝነበርኩ ናይ ምጽርራይ ሸበድበድን ምሽፍፋንን ንዓይ ከምኡ ተሰሚዑኒ። እታ ነፋሪት፡ ኣብቲ መሐምበቢ መስመር (ራን-ወይ) ከተኹድድ ጸኒሓ፡ ንሰማይ ከተንቃዕርር ፍጥነት ወሲኻ ክትሕምበብ ምስ ጀመረት እታ ብጸጋመይ ዝነበረት ኣደ፡ ሓንቲ ውዳሰ ማርያም እትመስል ንእሽቶ መጽሓፍ ጸሎት ኣውጺኣ ከተንብብ ጀመረት። እቶም ብየማነይ ዝነበሩ ኣቦ እውን 'with the heart in mind' ዘርእስታ ብሚካኤል ኣሕመድ ስሚዝ ዝተደርሰት መጽሓፍ እምነት ከንብቡ ጀመሩ። ንምርግጋጽ ዝኣክል ነታ ኣደ "እዚ ጽሕፈት ናይ ሂብሩ ድዩ?" ክብል ሓቲተያ። "እወ!" ክትብል ተቐላጢፋ መሊሻትለይ። ወይ ኣነ ወይ ንሳ ግን ዘረባ ኣይቀጸልናን። ኣፍና እውን ብማስኬራ እዩ ተሸፋፊኑ ነይሩ። እቶም ኣቦ ንዘንብቡዋ ዝነበሩ መጽሓፍ ብጎቦ ዓይነይ ምስረኣኹዋ ከኣ ብዛዕባ ነብይ መሓመድ ዝዛረብ ነገራት ርእየላ። ድሕሪ ቁሩብ እውን እታ ብጸጋመይ ዝነበረት ኣደ ኣብ ሞባይላ ብዛዕባ ሞትን ምጽንናዕን ዝምልከት ዓንቀጻት ተንብብ ነይራ። እቲ ብየማነይ ዝነበረ ሰብኣይ፡- "ንኣሜሪካ ድኣ ብደሓን መጺእካ?" ክብል ሓቲቱኒ "ስድራ ቤት ክበጽሕ እየ ተንቀሳቂሰ" "እሞ ኣብ መደብካ ዲኻ ትምለስ ዘለኻ ወይስ ትኬት ቀይርካ ኢኻ?" "ኣይፋል ኣይቀየርኩን?" " እሞ ዕድለኛ ኢኻ። ኣነ ሓደ ሚያዝያ እየ ክምለስ ነይሩኒ። ፍጹም ምቁራጽ በረራ ከይስዕብ ግን ትማል ምሸት እየ ሓዲሽ ትኬት ገዚአ። እንታይ እዩ'ኸ ሞያኻ?" "ጋዜጠኛ እየ። ኦ… ኣብ ምንታይ ዓውዲ ኢኻ'ኸ ትጽሕፍ?" "ዝበዝሕ ኣብ ፖለቲካ እየ?" "ናይ ኣየናይ ዞባ?" "ናይ ቀርኒ ኣፍሪቃ።  ኦ…  እሞ ቢዚይ ኢኻ!" "ዋእ ኩሉ ጋዜጠኛ ቢዚይ እዩ። እቲ ዓውዲ ከምኡ እዩ" "ካበይ ኢኻ'ኸ መበቆልካ?" "ኤርትራዊ - ብሪጣንያዊ እየ" "ኣነ ከኣ ፓኪስታንያዊ እየ" "ገሚተ ኣለኹ!" ተበሃሂልና፡ ብዛዕባ እቲ ወሪዱ ዘሎ ሕማም ኮሮና ቫይረስ ቁሩብ ኣዕሊልና ነናብ ዋኒንና ኣቲና። ንሱ ንባቡ ቀጺሉ ኣነ ኸኣ ሽዕኡ ዝተሰመዓንን ዝመሰለንን፦ "መልኣከ ሞት ከንጸላሉ እንከሎ ንፈጣሪ ክትልምን ንሰማይ ምንቅዕራር ልሙድ እዩ። ኣብ ሰማይ ግን ከምዚ ኸማይ ዘየምልኽ ሰብን፡ አዒንቱ ካብ መጽሓፍ ጸሎት ዘይፈሊ ኣማንን ዕጫና ሓደ እዩ። ዝኾነ እንተመጽአ ከኣ ብኽልተ ኣመንቲ ማሚቔ ስለዘዘለኹስ ጸሎቶም ይሕልወኒ ግዲ ይኸውን" ኢለ ፈሊመ፡ ኣብ ኖት ቡከይ ክሓናጥጥ ጀሚረ። ቁሩብ ሰዓታት ምስ በረርና መብዛሕትና ኣኣብ መናብርና ድቃስ ወሰደና። ክሸይን ምስተንሳእኩ ዳርጋ እቲ ዝበዝሕ ማስኬራ ወድዩ ዝነበረ፡ ኣነን እቶም ኣብ ጎድነይ ዝነበሩ ክልተ ደቂ ሰፈረይ ከይተረፍና ማስኬራና ካብ ገጽና ኣሊናዮ ነበርና። ዕድል ክንገብር ካብ ሰለስተና ብሰዓል ዘህንጥስ ኣይነበረናን። ኣብ ንቡር ኩነታት ምህንጣስ ንቡር እዩ። ኣብ ዘበነ ኮሮና ቫይረስ ግን ዘሰምብድ ድምጺ እዩ። ኩሉ እዩ ቑሊሕ ምሊሕ ዝብል። እቲ ዘሀንጥስ ይስከፍ እቲ ኣብ ከባቢኡ ዘሎ ይስከፍ - ሕማቕ እዋን። ሽዑ ዝበልኩዎ እዩ። ኣብ ቅድሜና ኣብ ዝነበረ መቓምጦ ዝነበረ ሓደ ተጓዓዛይ፡ ድምጹ ክብ ኣቢሉ ፡- "ኣብ ቅድሚት ቦታ እንከሎ ስለምንታይ ምስ ሻቕሎት እዚ ሕማም ኣብዚ ጸቃቒጥኩሙና? ኣነ ኣብቲ ቅድሚት ከይደ ኮፍ ክብል እደሊ ኣለኹ። እዚ ፍትሒ ኣይኮነን" ኢሉ ከዕገርግር ስለዝጀመረ ኩሉ ሰብ ናባና ይጥምት ነይሩ። ዳሕራይ ሓንቲ ካብተን ሆስቴስ መጺኣ፦ "ጸገም የሎን ዝያዳ ገንዘብ እንተኸፊልካ ክትከይድ ትኽእል ኢኻ። እቲ ቦታ ዝያዳ ገንዘብ ናይ ዝኸፈሉ እዩ። በቲ ዝኸፈልካዮ ገንዘብ ግን ኣብዛ ቦታ እዚኣ ጥራሕ ኢኻ ኮፍ ክትብል ትኽእል" ኢላ መለሰትሉ። ግን ኣይለዘበን "ፍትሒ ኣይኮነን - ፍትሒ ኣይኮነን ኢሉ ምጭዳሩ ቐጸለ። ካብቲ ተሳፋራይ ግን ተጋጊኻ ወይ ሓቅኻ ዝበሎ ኣይነበረን። "እቲ ኩነታት ሓደ ነገር አሕሲቡኒ። ሓቂ ይሓይሽ እቲ ቢዝነስ ክላስ ቅሩብ ርሁው ዝበለ እዩ ነይሩ። ግን ኣብኡ እውን ኮሮና ቫይረስ ክህሉ ይኽእል እዩ። እዚ ሕማም ሕብርን መልክዕን ዓድን ዓውድን ዓሌትን መበቆልን ቦታን ደረጃን እምነትን ሃይማኖትን ዝፈሊ ኣይኮነን። ወዲ ሰብ ዓቕሉ ምስ ኣጽበበ ግን ዘይገብሮ የብሉን" ኣብ ኖት ቡከይ ዘስፈርኩዎ እዩ። እቲ በረራ ናይ ለይቲ ስለዝነበረ ኩሉ እቲ ብማስክን ጓንትን ነብሱ ክከላኸል ዝፍትን ዝነበረ፡ ድቃስ ምስ መጽኦ መብዛሕቱ ማስኬራኡ ኣውጺኡ ትንፋስ ሓድሕዱ ክቀባበል እዩ ሓዲሩ። ሽዑ ሰብ እንተሀንጠሰ እንተሰዓለ ቁሊሕ ምሊሕ ዝብል ኣይነበረን። ኣብታ ነፋሪት ብኮሮና ዝተለኽፍና እንተነይርና እቲ ቫይረስ ኣብ እዋን ድቃስ ካብን ናብን ኣብ ኣየር ተዘሪኡ ኣሎ። ሊቃውንቲ እዚ ሕማም፡ ነብሲ ወከፍ ሰብ'ዚ ሕማም ኸይለግቦን ተቐቢሉ ከይዝርገሖን ብዝከኣሎ ክጥንቀቕ ይመኽሩ ኣለው። ኣጋጣሚ ኮይኑ እቲ ቫይረስ እንተስዒሩ ግን ሕማም ናይ ምጽዋር ዓቕምና እዩ ዝምክቶ። ድኹም ዝሰብነትናን ዕድመ ዝደፍኡ ሽማግለታትን ሕዱር ሕማም ዘለዎም እቶም ብዝያዳ ዝጥቅዑ እዮም። ግን ከኣ ንናእሽቱ እውን ስለዘይንሕፍ ኩሉ ኣካል ሕብረተሰብ ዓቢኡ ንእሽትኡ ንሓድሕዱ ከይለኻኸም ክጥንቀቕ ብቐጻሊ ዝወሃብ ምኽሪ እዩ። ብሓፈሽኡ እዚ ዓለማዊ ወራር ብዓለማዊ ምትሕግጋዝ ስለዝምከት ካብ ውልቀ ሰብ ጀሚሩ ስድራን ኮምን ሞያውያን ጥዕና ዝህቡዎ ምኽርን መንግስታት ዘመሓላልፉዎ ናይ ምክልኻል ኣዋጅን ክንትግብር ይግባእ። እዚ እውን ኣብ ኖት ቡከይ ዝበልኩዎ እዩ። ሰዓት ሸውዓተ ናይ ንግሆ ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ሂትሮ፡ ኣብ ተርሚናል -2 ኣብ ለንደን ዓሊብና። እቲ ካብቶም ኣብ ዓለም ዝበዝሐ ጻዕቂ በረራታት ዘአንግድን ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ገያሾ ዝመላለሱሉ ሂትሮ፡ ብጽምዋ ጽም-ጽም ክብል እዩ ጸኒሑና። ሂትሮ ከምዚ'ሉ ክጽሙ ዝኽእል ይመስለንን'ዩ ነይሩ። እቲ ናይ ምጾታት ትርኢት፡ ነተን ብዊል ስሚዝ ዝተሰርሐት ''ዘ ለጀንድ'፡ ከምኡ'ውን ደንዘል ዋሽንግተ ዝዋሳኣላ 'መጽሓፈ ኢላይ' ዝብላ ፊልምታት ድማ ኣዘኻኸረኒ። ከምዚ ኸማና ነናብ ቤቶም ዝምለሱ ውሑዳት ነበርቲ እንተዘይኮይኑ ካልእ በረራታት የአንግድ ኣይነበረን። ነፋሪትና ኣብ ምዕላባ ፓይሎት እታ ነፋሪት፡ "እሞ ክቡራት ተጓዓዝቲ፡ በዚ ኣጋጢሙ ዘሎ ኮሮናቫይረስ ዝግባእ ጥንቃቐ ክትገብሩ፡ ዝኾነ ምልክታት ሕማም እንተተራእይኩም ከኣ ኣኣብ ቤትኩም ነብስኹም ክትውሽቡ ኣጥቢቕና ንሕብር" ክብል መኺሩና። ኣብቲ መዓርፎ ነፈርቲ ዝኾነ ካልእ ዝመርመረና ኮነ ዝተዳህየና ኣይነበረን። ለንደን እውን ከም ከተማታት ኣመሪካ ኣብ ፍጹም ጸጥታ እያ ጸኒሓትኒ። ምንቅስቓስ መካይን ኣዝዩ ነክዩ እታ ኸተማ ኣብ ፍጹም ዕረፍቲ ዘላ ክሳብ ትመስል ሽዑን ሕጅን ሃዲኣ ነይራ። ታክሲ ወሲደ ገዛይ ኣትየ። ኣብ ኣመሪካ ብሞያውያን ሕክምና መቕርብ ብጽኑዕ ከምዝተመኸርኩዎ፡ ንስድራይ ብምልክት ሰላምታ ሂበ፡ ባልጃታተይ ባዕለይ አእትየ፡ ተኸዲነዮ ዝነበርኩ ብምሉኡ ክዳውንተይ ኣብ ፕላስቲክ ዓሺገ ነብሰይ ተሓጺበ ናብ መዳቕሶይ ሓሊፈ። ሕማቕ ኣጋጣሚ ኮይኑ ካብ መገሻይ ኮሮና ቫይረስ ሒዘ መጺአ እንተኾይነ፡ ኣብቲ ገዛ፡ ገሊኦም ኣዝማ ዘለዎም ዝፈትዎምን ዘፍቅሮም ደቀይን ስድራይን ኣለዉ። እተን ክልተ ናይ ውሸባ ሳምንታት ክሳብ ዝሓልፋ ክሳብ ሕጂ ኣብ ሻቅሎት እየ ዘለኹ። እቲ ሕማም፡ ዓለማዊ ወራር ስለዝኾነ ዳርጋ ኣብ ብዙሕ ቤት ተመሳሳሊ ሻቕሎትን ስክፍታን ከምዘሎ ይርድኣኒ እዩ - ባህሪያዊ ከኣ'ዩ። ብዘይካ ምኽርን መምርሕን ሞያውያን ምኽታልን ምስዓብን ካልእ ምርጫ የሎን። እዚ ቀዛፊ ሕማም ግዜኡ ኣብቂዑ ኩሉ ነገር ናብ ንቡር ክምለስን ስክፍታን ሻቕሎትን አህዛብ ዓለም ብተስፋ ክድበስ ተስፋ እገብር።


ነፋርቲ ቦይንግ 737 ማክስ፡ ናይ ፈተነ በረራ ከካይዳ እየን

ኩባንያ ቦይንግ፡ 737 ማክስ ነፈርቱ ብዝምልከት፡ ኣብ'ዚ ሰሙን ሓደ ኣገዳሲ ምዕራፍ እዩ ዝጽበዮ ዘሎ። እተን ነፈርቲ፡ ንበረራ ውሑሳት ድየን ኣይኮናን ዝብል ንምጽራይ፡ ተቖጻጸርቲ ፈተነታት ክገብሩለን እዮም። ውሕስነት መጓዓዝያ ኣየር ኣመሪካ ካብ ዝቆጻጸሩ ኣካላትን ካብቲ ኩባንያን ዝተውጻጽኡ ኣብረርትን ሰብሞያ ቴክኒክን ካብ ሰኑይ ጀሚሩ ንሰለስተ መዓልታት ፈተነታት ከካይዱ እዮም። ቦይንግ 737 ማክስ ነፈርቲ፡ ኣዝየን ተጠለብቲ እየን ነይረን። ዓሌት ናይዘን ነፈርቲ ዝኾና፡ ክልተ ነፈርቲ ድሕሪ ምውዳቐንን 346 ሰባት ድሕሪ ምሟቶምን ግን፡ በረራ ከይገብራ ተኣጊደን እየን። እቲ ሎሚ ዝጅምር ፈተነታት፡ ንኩባንያ ቦይንግ ኣዝዩ ኣገደሲ እዩ። እንተኾነ፡ ዋላ'ኳ እቲ ፈተነታት ጽቡቕ እንተኸይዱሎም ገና፡ ንኣዋርሕ ዝቕጽል ናይ ውሕስነት ምርመራታት ክግበር እዩ። እተን ነፈርቲ በረራ ከይገብራ ካብ ዝእገዳ 15 ኣዋርሕ ኮይንወን ኣሎ። ዋንነተን ናይ መገዲ ኣየር ላየን ከምኡ ድማ ናይ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ዝኾና ነፈርቲ ቦይንግ 737 ማክስ ነፈርቲ ኣብ 5 ወርሒ ኣፈላላይ ድሕሪ ምውዳቐን እዩ እዚ ስጉምቲ ተወሲዱ።


ቦይንግ 777X: ኣብ ዓለም ዝዓበየት በዓልቲ ክልተ ሞተር ነፋሪት ፈላማይ በረራ ኣካይዳ

ኩባንያ ቦይንግ ፈለማይ ፈተነ በረራ ናይታ ኣብ ዓለም ዝዓበየት በዓልቲ ክልተ ሞተር ነፋሪት መጓዓዝያ 777X ብዓወት ፈጺሙ። እዚ፡ ብሰንኪ'ቲ ኣብ ክልተ ነፈርቲ 737 ማክስ ዘጋጠመ ሓደጋ ዘኸተሎ ሞት 346 ሰባት፡ ኩባንያ ቦይንግ ንዝሰኣኖ ዝና ንምምላስ ዝገበሮ ፈተነ ከምዝኾነ ይግለጽ። ቦይንግ 777X ኣርባዕተ ሰዓታት ዝጸንሐ ፈተነ በረራ ዘካየደት ኮይና፡ ቅድሚኡ ዝተሓሰቡ ክልተ በረራታት ብሰንኪ ብርቱዕ ንፋስ ተሰሪዞም'ዮም። እዛ ኣብ ዝመጽእ ዓመት ኣብ መገዲ ኣየር ኢሚራትስ ስራሕ ክትጅምር ትጽቢት ዝግበረላ ነፋሪት፡ ቅድሚኡ ብዙሕ ናይ ፈተነ በረራታት ክተካይድ'ያ። 76.8 ሜትሮ ንውሓት ዘለዋ ቦይንግ 777X፡ ኣብዚ ዓመት ናብ ኣገልግሎት ክትኣትው ውጥን እንተነበረ'ኳ፡ ብሰንኪ እቶም ዘይተገለጹ ቴክኒካዊ ጸገማት ክጓተት ክኢሉ'ሎ። "ከም ኩባንያ ክንሰርሖም ንዝከኣሉና ነገራት ከም መርኣያ እትቑጸር'ያ" ኢሉ ዳይክሬተር ክፍሊ ዕዳጋ 777X ወንዲ ሰወርስ። ቦይንግ ብነብሲወከፍ ዋጋ 442 ሚልዮን ዶላር፡ ዛጊት 309 ነፈርቲ ከምዝሸጠ ኣፍሊጡ። ኩባንያ ቦይንግ ብድሕሪ'ቶም ኣብ 737 ማክስ ዓይነት ነፈርቲ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያን ኢንዶነዥያን ዘጋጠሙ ክልተ ሓደጋታት፡ ኣብ ቅልውላው'ዩ ጸኒሑ። ንዓይነት እተን ዝወደቓ ነፈርቲ፡ ናብ ዓማዊሉ ብቕልጡፍ ንምቕራብ ሃጺጹ፡ ንጉዳይ ድሕነት ኣይተገደሰን ብዝብል ኣብ ዝቐረበሉ ክስታት ምርመራታት እናተገበረሉ ይርከብ። እተን ብሉጽ ዕዳጋ ዝነበረን ነፈርቲ 737 ማክስ፡ ካብ በረራ ብምእጋደን ከኣ ልዕሊ 9 ቢልዮን ዶላር ክሳራ ከምዘስዓበሉ ይግለጽ።


ዛንታ ን68 መዓልታት ኣብ ክፍሊ ጽኑዕ ሕክምና ዝጸንሐ ኣብራሪ

“ኣብ ካልእ ሃገር እንትዝኸውን፤ ሞይተ ነይረ ማለት እዩ” ይብል ስኮትላንዳዊ ስቴፈን ካሜሮን ኣብ ዓራቱ ኾይኑ። እዚ ወዲ 43 ዓመት ኣብራሪ ነፋሪት፡ ብኮሮናቫይረስ ተታሐዙ ን68 መዓልታት መተንፈሲ መሳርሒ ተተኺልሉ እዩ ጸኒሑ። ኣብ ሞትን ሕውየትን ኮይኑ፡ ነፍሱ ክትወጽእ እናቐረበት ንልዕሊ ክልተ ወርሒ ብሓገዝ ሕክምና ህይወቱ ዝጸንሐት ግና ኣብ ዝተወለደሉ ዓዲ ኣይኮነን። ኣብ ርእሰ ከተማ ቬትናም ዝኾነት፡ ሆ ቺ ሚን  እዩ። እታ ከተማ፡ ውዕውዕቲ እያ። ሰብን ተሽከርከርትን እናተዳፍኡ ዝንቀሳቐሱላ ከተማ እያ። ረብሻ ድምጺ ኣይፍለያን። ቪዬትናም 95 ሚሊየን ህዝቢ ኣለዋ። ኮሮናቫይረስ ንዓለም እንተሸብር፡ እዛ ሃገር ግን፡ ካብ'ዚ ኹሉ ሚልየናት ህዝባ፡ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ጥራይ እዮም በቲ ሕማም ተለኺፎም። ዋላ ሓደ ዝሞተ ሰብ’ውን የብላን። ስቴፈን ብኸመይ ድሒኑ? ስቴፈን ብሰንኪ እዚ ለበዳ ናብ ክፍሊ ፅኑዕ ሕክምና ዝኣተወ ናይ መወዳእታ ሰብ እዩ። በተን ናይቲ ሃገር መራኸቢ ሓፋሽ፡  ‘ተሓካሚ 91’ ዝብል መጸውዒ እዩ ተዋሂብዎ። ኣብ ወርሒ መጋቢት ምስ ሓመመ ዝተውሃቦ ሕጋዊ መለለዪ ቁጽሩ እዩ። ብህይወት ናይ ምትራፍ ዕድሉ 10 ሚኢታዊ ጥራሕ እዩ ነይሩ።  መብዛሕትኡ እዋን፡ ውንኡ የጥፍእ ነይሩ። እቶም ሓካይም 'Ecmo' ዝበሃል ማሽን ተኺሎምሉ እዮም ቀንዮም። እቲ ማሽን፡ ደሙ መጢጡ ኣውጺኡ ኦክስጅን ሓዊሱ መሊሱ ናብ ሰውነቱ ዝመልእ እዩ። ኣብቲ እዋን ናይ ምትንፋስ ጸገም ጥራሕ ኣይኮነን ኣጋጢምዎ። ብርክት ዝበሉ ተዛመድቲ ሕማማት እዮም ኣጋጠዒሞምዎ። ደሙ ረጊኡ ነይሩ። ኩሊቱ ምስራሕ ጠጠው ኣቢለን፤ መዓልታዊ ዳያሊስስ ይግበረሉ ነይሩ። ናይ ሳንቡኡ ናይ ምትንፋስ ተኽእሎ ናብ 10 ሚኢታዊ ጥራሕ ወሪዱ ነይሩ። ስቴፈን ኣብ ወርሒ ታሕሳስ እዩ ናብ ቬትናም  ኣምሪሑ። ኣብ መንገዲ ኣየር ቬትናም ንምስራሕ፤ ዝሐሸ መሃያ ንምርካብ። ፈላማይ በረርኡ ከካይድ ክልተ መዓልቲ ምስተረፎ፡ ኣብ ከተማ ሆ ቺ ሚን ወጻእተኛታት ናብ ዝህደሱላ ሓንቲ እንዳ መስተ፡ ንዓርኩ ክረክብ ይኣቱ። ኣብቲ እዋን፡ ኣብታ ሃገር ብዝሒ በቲ ለበዳ ዝተጠቕዑ ሰባት 50 ጥራሕ እዮም ነይሮም። እንተኾነ፡ ኣብ ፅባሒትኡ ረስኒ ፈጢርሉ። ኣብታ እንዳመስተ ዝነበሩ ንዕኡ ሓዊሱ 13 ሰባት ኮቪድ-19 ከምዝተለኸፉ ተነጊርዎም። መንግስቲ ነታ እንደመስተ ዓጽዩ፡ ምስቶም ኣብታ እንዳ መሰት ዘምሸዩ ሰባት ዝኾነ ምትንኻፍ ዝነበሮም ተፈልዮም ክጸንሑ ገይሮም። ብሐፈሻ ምስኦም ርክብ ዝነበሮም  4 ሸሕ ሰባት ተወሺቦም። ስቴፈን ግን ጥዕንኡ እናተሸርሸረ መጺኡ። ቬንቲሌተር ክገጥምሉ ተገዲዶም። እቶም ካልኦት ድሒኖም እንትወጽኡ፡ ስቴፈን ግን ካብ መዓልቲ ናብ መዓልቲ እናገደዶ ይውዕል። ስቴፈን ብህይወት ክተርፍ ዝኸኣለ፡ ትኹረት ሰብ ሞያ ስለዝረኸበ እዩ ይብሉ። ኣብቲ እዋን ሃላዋቱ ኣጥፊኡ፡ መሳርሒ መተንፈሲ እንትትከልሉ ኣብ ዓለም በኮሮናቫይረስ ዝተትሓዘ ብዝሒ ሰብ 1 ሚልየን ጥራሕ ነይሩ። ስቴፈን ሰነ ሓሙሽተ እንትነቅሕ፡ ብዝሒ ብኮቪድ 19 ዝተትሐዙ ሰባት 7 ሚልዮን በፂሑ ጸኒሑ። ‘ዕድለኛ እየ’ ዝብል ስቴፈን፡ “ኣእጋረይ ግን ንሰብነተይ ምሽካም ኣብዩወን። መዓልታዊ ክልተ ግዜ ፊዝዮቴራ እሰርሕ ኣለኹ” ኢሉ። “ካብ ሓደ ክፍሊ ናብ ካልእ እንትውሰድ ከምኡ’ውን ማሺን እንትግጠመለይ፡ ትዝ ይብለኒ። ካብኡ ወጻኢ ዝዝክሮ ነገር የለን” ኢሉ። ስቴፈን፡ 20 ኪሎግራም ኣጉዲሉ። ምስቲ ዘሕለፎ ጽኑዕ ኩነታት ናይ ኣእምሮ ምህዋኽ ከጓንፎ ይኽእል እዩ’ውን ተባሂሉ። “ሕዚ ናብ ሃገረይ ክኸይድ እየ ዝደሊ። ጸጥ ዝበለ ቦታ ክርኢ ሃጺጸ። ኣብዚ ዓዲ እቲ ሙቐት ከቢድ እዩ። ዝሕል ዝበለ ቦታ ናፊቐ”።


መገዲ ኣየር ኬንያ ናብ ቻይና ዝግበሩ በረራታት ሰሪዙ

መገዲ ኣየር ኬንያ፡ ብምኽንያት ኮሮናቫይረስ ካብን ናብን ቻይና ዝግበሩ በረራታት ሰሪዙ። እቲ ቫይረስ ዛጊድ ኣብ ቻይና ልዕሊ 200 ሰባት ዝቐተለ ኮይኑ፡ ኣብ ካልኦት 18 ሃገራት  ድማ  98 ሰባት በቲ ቫይረስ ተለኺፎም እዮም። ኣብ ኣፍሪቃ ሽዱሽተ ሰባት በቲ ቫይረስ ተታሒዞም ከይኾኑ ስግኣት ዝነበረ ኮይኑ፡ ብዝተገበረ ምርመራ ግን ኩሎም ካብቲ ቫይረስ ነጻ ምዃኖም ተረጋጊጹ ኣሎ። ኣብ ኬንያ፡ ካብ ቻይናዊት ከተማ ዉሃን ዝመጸ ሓደ ተምሃራይ፡ ናይሮቢ ኣብ ዝርከብ ሓደ ሆስፒታል ክትትል ክግበረሉ ቀኒዩ እዩ። መገዲ ኣየር ኬንያ እቲ ክልከላ ንኽንደይ ግዘ ክጸንሕ እዩ ኣብ ዝብል ጉዳይ ምስ ሚኒስትሪታት ጥዕናን ጉዳያት ወጻእን ይመክር ከምዘሎ ሓቢሩ። እንተኾነ ናብ ርእሰ ከተማ ታይላንድ ዝኾነት ባንኮክ፡ ዝገብሮ በረራ ክቕጽል ምዃኑ ሓቢሩ። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ብወገኑ ናብ ቻይና ዝገብሮም በረራታት ከምዘየቋርጽ ትማሊ ሓሙስ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ኣፍሊጡ ኣሎ። ተጓዓዝቱን ሰራሕተኛታቱን በቲ ቫይረስ ከይልከፉ ንምክልኻል ድማ ምስ ሰብመዚ ቻይና ይሰርሕ ከምዘሎ እቲ መገዲ ኣየር ገሊጹ።


መገዲ ኣየር ኢሚሬትስ፡ ኣብ ጉዕዘኦም ኮቪድ-19 ንዝሕዞም ወጻእታት ሕክምናን ቀብርን ክሽፍን እዩ

መገዲ ኣየር ኢሚሬትስ፡ ተጓዓዝቲ ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ኣቋሪጾምዎ ናብ ዝነበሩ መገሻታት ንክምልሱ ንምትብባዕ፡ ናፃ ናይ ኮቪድ-19 መድሕን ብምሃብ ፈላማይ ኮይኑ። እዚ መገዲ ኣየር ኣቕሪብዎ ዘሎ መድሕን፡ ተጓዓዝቲ ኣብ ጉዕዘኦም በቲ ቫይረስ  እንተድኣ ተለኺፎም፡ ናይ ሕክምና፣ ኣብ ሆቴል ናይ ዝውሸብሉን ከምኡ'ውን  ድማ ናይ ቀብሪ ወፃእታት ዝሽፍን እዩ። መገዲ ኣየር ኢሚሬትስ፡ ኣብ መፈለምታ ናይ'ዚ ወርሒ፡ 9 ሽሕ ሰራሕተኛታቱ ከጉድል ምዃኑ ንቢቢሲ ገሊፁ ነይሩ። ኣቦወንበር  እቲ መገዲ ኣየር ሸኽ ኣሕመድ ቢን ኣል ማክቱም "ዋላ'ኳ ኣብ ዓለም ዘለዉ ዶባት መሊሶም እንተተኸፈቱ፡ ሰባት ዶባት ኣቋሪፆም ንክጓዓዙ ከምዝፈርሑ ንፈልጥ ኢና። ኣብ ጉዕዘኦም ዘይተሓሰበ ነገር ከየጋጥሞም ድማ ውሕስነት የድልዮም" ኢሉ። እዚ ህያብ ውሕስነት፡ ተጓዓዝቲ መገሻ ካብ ዝጀመርሉ ዕለት ን 31 መዓልታት ከምዘገልግል ዝሓበረ እቲ ትካል፡ ክሳብ መወዳእታ ወርሒ ጥቅምቲ ከምዝቕፅል ድማ ኣፍሊጡ። እዚ መድሕን ንኹሎም ተጓዓዝቲ ብነፃ ከምዝኾነ ዝገለፀ እቲ መገዲ ኣየር፡ ንሕክምና ክሳብ 176,500 ዶላር ከምዝሽፍን ኣፍሊጡ። ተጓዓዝቲ ኣብ ሆቴል ንዝውሸብሉ ድማ፡ ንክልተ ሰሙን ንመዓልቲ ክሳብ 100 ዩሮ ክኽፈለሎም እዩ። ኣጋጣሚ ኮይኑ ተጓዓዝቲ ብኮሮናቫይረስ ተለኺፎም እንተሞይቶም ድማ፡ ስርዓተ ቀብሮም ንምፍጻም ክሳብ 1500 ዩሮ ክኸፍል እየ ኢሉ።


ታሪኻዊ በረራ መንገዲ ኣየር እስራኤል ናብ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ

እስራኤልን ሕቡራት ኢማራት ዓረብን ንፈለማ እዋን ሎሚ ሰኑይ ብንግዳዊ በረራ ተራኺበን። ላዕለዎት ሰበስልጣን እስራኤልን ኣመሪካን ዝጸዓነት ነፋሪት መንገዲ ኣየር እስራኤል፡ 'ኤል ኣል'፡ ሎሚ ካብ እስራኤል ተበጊሳ ድሕሪ ናይ 3 ሰዓታት በረራ ኣብ ከተማ ኣቡ-ድሃቢ ዓሊባ። እቲ ፍጻመ ኣብ ዝምድና ክልቲአን ሃገራትን፡ ማእከላይ ምብራቕን "ታሪኻዊ" ተባሂሉ ይግለጽ ኣሎ። ብዘይካ'ዚ እታ ፈላሚ ንግዳዊ በረራ ዘካየደት ነፋሪት፡ ብክሊ ኣየር ሱዕዲ ክትሓለፍ ምኽኣላ'ውን፡ ነቲ ፍጻመ ዝያዳ ኣዕዚዝዎ ኣሎ። ሰማያት ስዑዲ ዓረብ ንዝኾነ ናይ እስራኤል በረራታት ክልኩል'ዩ ጸኒሑ። ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ እስራኤልን ኢማራት ዓረብን ዲፕሎማስያዊ ዝምድንአን ንምምሕያሽ ተሰማሚዐን ምንባረን ይዝከር። ሕቡራት ኢማራት ዓረብ፡ ንእስራኤል ኣፍልጦ ዝሃበት ሳልሰይቲ ዓረባዊት ሃገር ኮይና ኣላ። ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም፡ ኢማራት ዓረብ፡ ነቲ ካብ 1972 ኣንቢራቶ ዝጸንሐት ንእስራኤል ዝእግድ ኣብያ ኣልዒላቶ'ያ። ኣብ መጀመርታ ወርሒ ነሓሰ ድማ፡ ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ቀጥታዊ መስመራት ተሌፎን ተኸፊቶም ነይሮም። እቲ ብመንጎኝነት ኣመሪካ ክዉን ዝኾነ ምምሕያሽ ዲፕሎማስያዊ ዝምድና እተን ሃገራት፡ ብ13 ነሓሰ'ዩ ሃንደበት ብወግዒ ተገሊጹ። እታ ቁጽሪ በረራኣ ናይ ኢማራት ዓረብ ኮድ ቴለፎን (LY971) ዝተዋህባ ነፋሪት፡ ንፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ሰብኣይ ጓሉን ኣማኻሪኡን ዝኾነ ጃረድ ኩሽነርን፡ ኣማኻሪ ጸጥታዊ ጉዳያት እስራኤል ሜር በን-ሻባትን ሒዛ ከምዝተጓዕዘት ተፈሊጡ። እቲ ስምምዕ ብወግዒ ቅድሚ ምጅማሩ፡ ጃረድ ኩሽነር ምስ ሰበስልጣን ክልቲአን ሃገራት ብምስጢር ክዘራረብ ምጽንሑ ይግለጽ። ምስታ ነፋሪት ኣብ ኣቡ-ዳሃቢ ኣብ ዝኣተወሉ እዋን ንማዕከናት ዜና ኣብ ዝሃቦ ቃል ድማ፡ ነቲ ፍጻመ "ታሪኻዊ ዓወት" ክብል ገሊጽዎ። "እዚ ክኸውን ዝኻኣለ፡ ሰለስተ ዓበይቲ መራሕቲ ብሓባር ተራኺቦም፡ ናይ ማእከላይ ምብራቕ ኢደ-ጽሕፈት ብምቕያሮም'ዩ። መጻኢ ብሕሉፍ ክውሰን የብሉን ብምባል" ክብል ኩሽነር ዝተሰምዖ ሓጎስ ገሊጹ። እቶም ሰበስልጣን ምስ ናይ ኢማራት ዓረብ መዛንኦም ብምርኻብ፡ ኣብ መንጎ ክልቲን ሃገራት ምትሕግጋዝ ዝምዕብለሉ ኣብ ዘተኮሩ ጉዳያት ርክባት ከካይዱ መደብ ኣለዎም። እታ ነፋሪት ኣብ መልሳ፡ ቁጽሪ በረራኣ ናብ ናይ እስራኤል ኮድ ቴለፎን ክቕየር ምዃኑ'ውን ተፈሊጡ'ሎ። እስራኤል፡ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ፡ ንግስነት ሱዕዲ ዓረብን ኣመሪካን ኣብ ልዕሊ ኢራን ተሪር ተቓውሞ ዘለወን ሃገራት ምዃነን ይፍለጥ። እተን ካልኦት ክልተ ምስ እስራኤል ዲፕሎማስያዊ ዝምድና ዝጸንሐን ሃገራት ዓረብ ግብጽን ዮርዳኖስን እየን።


ፓኪስታን፡ ኣብ መንበሪ ገዛውቲ ዝወደቐት ነፋሪት ህይወት 97 ሰባት ቀዚፋ

ነፋሪት መገዲ-ኣየር ፓኪስታን፡ ካብ ላሆር ተበጊሳ ኣብ ከተማ ካራቺ ኣብ ልዕሊ መንበሪ ገዛውቲ ብምውዳቃ፡ በቲ ሓደጋ ብውሑዱ 97 ሰባት ከምዝሞቱ ተሓቢሩ። እታ PK8303 ኤየር ባስ A320 ዝብል ናይ በረራ መለለዪ ቁጽሪ ዝነበራ ነፋሪት፡ 91 ገያሾን 8 ሰራሕተኛታትን ሒዛ ምንባራ ተገሊጹ። እታ ነፋሪት፡ ቅድሚ ምውዳቃ ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ክትዓልብ ፈቲና ከምዘይሰለጣን፡ ካልኦይ ግዜ ኮሊላ ክተምለስ ከላ ሞቶረ እታ ነፋሪት ከምዝተበላሸወ ሰብመዚ እታ ሃገር ገሊጾም። ካብቲ ሓደጋ ክልተ ሰባት ከምዝደሓኑ ተረጋጊጹ'ሎ። ጠንቂ እቲ ሓደጋ እንታይ እዩ? ጠንቂ ናይቲ ሓደጋ እንታይ ምዃኑ ክሳብ ሕጂ ኣይተገልጸን። እታ ነፋሪት ክትዓልብ ቀዲሙ ፍቓድ ተዋሂብዋ እኳ እንተ ነበረ፡ እቲ ፓይሎት ከም ዝተደናጎየ ይግለጽ። ሰብመዙ ሲቪል ኣቨየሽን ንሮይተርስ ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ፡ መዕለቢ ጎማታት እታ ነፋሪት ምዝርጋሕ ኣብዩ ክኸውን ከም ዝኽእል ይዛረቡ። እታ ነፋሪት ብኸመይ ከምዝወደቐት ዝምርምር ኣካል ድሮ ተመስሪቱ'ሎ። እታ ነፋሪት ኣብ 2014 እያ ኣብ ስራሕ ኣቲያ። እዚ ሓደጋ ነፋሪት፡ ፓኪስታን ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ኣንቢራቶ ዝጸንሐት እገዳ በረራ ምስ ኣልዓለት'ዩ፡ ድሕሪ ክልተ መዓልቲ ዘጋጥም'ዘሎ። ፓኪስታናውያን፡ ብዓል ሮመዳን ንምብዓል ካብ ከተማታትን ዓድታት ብዙሕ መገሻታት ይገብሩ ኣለው። ብመሰረት ሰብመዚ እታ ከተማ፡ ክሳብ ሕጂ 97 ሰባት በዚ ሓደጋ ሞይቶም ከምዘለውን፡ እንተኾነ ግን፡ እቶም ዝሞቱ ኣብ ነፋሪት ዝነበሩ ድዮም ወላ ኣብ ኣብ ገዛውቶም ዝጸንሑ ጨቡጥ ሓበሬታ ከምዘየለ ተገሊጹ። ካብቶም ዝደሓኑ ሓደ: ኣካያዲ ባንኪ ፑንጃብ ከምዝኾነን፡ እቲ ካልኣዩ ድማ መሓመድ ዙቡርን ከምዝበሃሉ መዕከናት ዜና እታ ሃገር ኣቓሊሐን። ካልኦት ካብቲ ሓደጋ ዝደሓኑ ከምዘለው ወላ እንተተገልጸ፡ ዝተረጋገጸ ነገር ግን የለን። ቀዳማይ ሚኒስተር ፓኪስታን ኢምራን ከሃን፡ በቲ ዘጋጠመ ሓደጋ "ኣዝዩ ከምዝጎሃየ" ድሕሪ ምግላጽ፡ ቕልጡፍ መርመራ ከምዝካየድ ተመባጺዑ። ኣብ ፓኪስታን እዚ ሓደጋ ነፋሪት ናይ መጀመርታ ኣይኮነን። ኣብ ጥሪ 2010፡ ብሓደጋ ነፋሪት 152  ሰባት ከምዝሞቱ ጸብጻባት ይሕብሩ። ኣብ 2012'ውን፡ ቦዎንግ 737-200 ዝዓይነታ ነፋሪት ብምሕምሻሻ፡ 121 ሰባት ከምዝሞቱ ይፍለጥ።


ስግኣት ለበዳ ኮሮናቫይረስን መገዲ ኣየር ኢትዮጵያን

ለበዳ ኮሮናቫይረስ ሕጂ'ውን ብኣስጋኢ ኩነታት ይቕጽል ኣሎ። እቲ ቫይረስ ክላባዓሎም ልዑል ተኽእሎ ከም ዘለወን ካብ ዝግለጻ ሃገራት ሓንቲ ኢትዮጵያ ምዃና ውድብ ጥዕና ዓለም ቅድሚ ሒደት መዓልትታት ኣፍሊጡ እዩ። ኢትዮጵያ ምስ ቻይና ቀጥታውን ብብዝሕን ምንቅስቓስ ገያሾ ስለ ዘለዋ ነቲ ቫይረስ ዝያዳ ተቓላዒት ከም ዝገብራ እቲ ውድብ ሓቢሩ። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ናብ ቻይና ብዝገብሮ ነፍሲ ወከፍ በረራ፡ እቲ ቫይረስ ናብ ኢትዮጵያ ዝአትወሉ ተኽእሎ ከም ዝውስኽ ዝገልጹ ናይ ተቓውሞ ድምጽታት ይስምዑ ኣለው። ካብ መንጎ እቶም 'እቲ መገዲ ኣየር ናብ ቻይና ዝገብሮ በረራ ከቋርጽ ኣለዎ' ዝብሉ ሓደ ዝኾነ በዓል ሞያ ጥዕና ዶክተር የሺዋስ መኳንንት እዩ። ዶክተር የሺዋስ ንባህርያት እቲ ሕማምን ስርዓተ ጥዕና ኢትዮጵያን ኣብ ግምት ብምእታው፤ እቲ ሕማም ናብታ ሃገር ምስ ዝኣትው፡ ከስዕቦ ዝኽእል ክሳራ "ብቐሊሉ ዝግመት ኣይከውንን" ይብል። "ብዘሎና ስርዓተ ጥዕና፡ ኣይኮነን ኮሮናቫይረስ፡ ነቶም ቀለልቲ ዝበሃሉ ለበዳታት'ውን ክንቆጻጸር ኣይከኣልናን" ዝብል ዶክተር የሺዋስ ከም ኣብነት ኣብ ድሬዳዋ ንዝተርኣየ ቺኩንጉንያ ንምቁጽጻር ናይ መሰረታዊ መድሓኒት ሕጽረት ኣጋጢሙ ምንባሩ የረድእ። "ኣነ ኣብ ድሬዳዋ እየ ዝሰርሕ። ኣብ ዝሓለፈ ክረምቲ፡ ለበዳ ቺኩጊንያ ዝበሃል ቫይረስ ኣጋጢሙ፡ ፓራሴታሞል ተሳኢኑ፡ ኣብ ሆስፒታል ናይ ዝደቀሱ ሕሙማን ኣካላዊ ረስኒ ንምጉዳል፡ ጨርቂ ኣብ ማይ ብምእላኽ ኢና ንጥቀም ኔርና። እዚ ስርዓተ ጥዕና ንኮሮናቫይረስ ክከላኸል ይኽእል እዩ ምባል ከቢድ እዩ" ይብል። "ንኣካላዊ ረስኒ ብምዕቃን ንሕሙማት ምልላይ ኣይከኣልን'ዩ። ሓደ ሰብ ንምልክታት እቲ ሕማም ከየርኣየ 14 መዓልትታት ክጸንሕ ይኽእል እዩ። ናብዚ ዓዲ ዝኣትው ሰባት፡ ምስ ዝኾነ ሰብ ከይተራኸቡ ክጸንሑ ይግባእ። እዞም ሰባት ግና ምስቲ ሕብረተሰብ ተሓዋዊሶም እዮም ዘለው። "ሐደ እቲ ምልክታት ዝተርኣዮ ሰብ ኣብ ኣኽሱም ኣሎ ምስ ተባሃለ፡ ኣዝየ'የ ሓዚነ። እቲ ቫይረስ እኳ ኣብ 6 ጫማ [2 ሜትሮ] ርሕቀት ካብ ሰብ ናብ ሰብ ዝመሓላለፍ እዩ። እዚ ሰብ ኣክሱም ክሳብ ዝበጽሕ ምስ ክንደይ ሰባት ተራኺቡ ይኸውን?" ክብል እቲ ዶክተር ይሓትት። ኢንስቲትዩት ጥዕና ሕብረተሰብ ኢትዮጵያ ብሰኑይ ኣብ ዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ ክሳብ ጥሪ 24 2012 ኣ.ኢ ብመዓርፎ ነፈርቲ ቦሌ ዝሓለፉ 47,162 ገያሾ ናይ ኣካላዊ ረስኒ መርመራ ከም ዝተኻየደሎምን ካብኢኣቶም እቶም 1,695 ካብተን እቲ ቫይረስ ዝተርኣየለን ሃገራት ምዃኖም ሓቢሩ። ካብ ቻይና ዝመጹ ኩሎም ገያሾ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዝጸንሑሉ እዋን ኣድራሽኦም ተመዝጊቡ፤ ን 14 መዓልትታት ክትትል ከም ዝግበረሎም 'ውን ተገሊጹ። ክትትል ክግበረሎም ምዃኑ ዝተገለጹ ልዕሊ 1,600 ሰባት ናብቲ ማሕበረሰብ ተጸምቢሮም ኣለው። ካብዚኣቶም በጻብዕ ዝቑጸሩ'ውን በቲ ቫይረስ ዝተለኽፉ እንተኾይኖም፡ ክሳብ ሕጂ ምስ ክንደይ ሰባት ከም ዝራኸቡን፡ እቶም ንኣታቶም ዝረኸቡ ሰባት ምስ ክንደይ ሰባት ከም ዝራኸቡን ብምግማት፤ እቲ ቫይረስ ብቐሊሉ ክላበድ ከም ዝኽእል ዝገልጹ ብዙሓት እዮም። ኣብ ዝሓለፉ መዓልትታት ኣውስትራልያ ዜጋታታ ካብ ቻይና ምግዓዛ ዝዝከር እዩ። ግና፡ ኣውስትራልያ፡ ኣካላዊ ረስኒ ዜጋታታ ዓቂና ናብ ዓዶም ከም ዝኣትው ዘይኮነ፡ ን14 መዓልትታት ኣብ ዝተፈለየ ደሴት ከም ዝጸንሑ እያ ገይራ። መንግስቲ ብሪጣንያ፡ ካብ ቻይና ዝተመለሱ ዜጋታቱ ን14 መዓልትታት መጽንሒ ስፍራ ብምድላው ተመሳሳሊ ስጉምቲ እዩ ወሲዱ። ኢንስቲትዩት ጥዕና ሕብረተሰብ ኢትዮጵያ ግና እቲ ቫይረስ ምስ ዝኽሰት ኣርባዕተ ተሽከርከርትን ኣርባዕተ ትካላት ጥዕናን ዝርከብዎ ጉጅለ ነቲ ስራሕ ተፈልዩ ይንቀሳቐስ ምህላው ኣፍሊጡ። ስግኣት ሰራሕተኛታት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ናብ ቻይና ዝበሩ ሰራሕተኛታት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ነቲ ሕማም ክንቃላዕ ንኽእል ኢና ዝብል ስግኣት ከምዘለዎም ንቢቢሲ ተዛሪቦም። እቲ ቫይረስ ምስተርኣየ ናይ ቻይና ዝበረሩ ኣአንገድትን፡ ብኻሊእ መስመር ዝበረሩ ካፒቴንን፡ እቲ መገዲ ኣየር ናብ ቻይና ዝገብሮ በረራ ምቕጻሉ ነቲ ቫይረስ ከቃልዖም ከምዝኽእል ገሊጾም። ኣብ ቀረባ እዋን ካብ ኣዲስ ኣበባ - ባንኮክ - ሆንግ ኮንግ - ባንኮክ - ኣዲስ ኣበባ ዝተጉዓዘት ኣአንጋዲት በረራ፡ ንሳ ትኹን ካልኦት መሳርሕታ ናብ ቻይና ናይ ምብራር ድልየት ከምዘይብሎም ትዛረብ። "ኣብቲ ሕዚ ዘሎ ኩነታት፡ ዋላ ሓደ ናብ ቻይና ንምብራር ድልየት ዘለዎ የለን። ስራሕና ምትንኻፍ ዝበዘሖ እዩ። ሰባት ዝተገልገሉሉ ሶፍትን ማንካን ንነክእ ኢና። ተጠንቂቕኻ እትርሕቖ ነገር ኣይኮነን። በመንጽር እቲ ዘሎ ኩነታት ዝኾነ ሰብ ክኸይድ ኣይደልን። ነቲ ኩነታት ከቢድ ዝገብሮ ድማ ናብ ቻይና ኣብ እንገብሮም ዝተወሰኑ  በረራታት ጓንትን ናይ ኣፍንጫን ኣፍን መከላኸሊ ማስክን ክንገብር ኣይፍቀድን" ትብል። ካሊእቲ ቢቢሲ ዘዘራረባ ኣአንጋዲት ድማ፡ እቲ ቫይረስ "ኣስጋኢ ኣይኮነን" ኣብ ዝበሃለሉ ከባቢታት እንትበሩ ማስክ ክገብሩ ከምዘይፍቀደሎም ተዛሪባ። እተን ኣአንገድቲ በረራ ኣብ ዝተመረጹ በረረታት ጥራይ'ዩ ማስክ ክንገብር ዝፍቀደልና ካብ ዝብል ቅሬታ ብተወሳኺ እቲ መገዲ ኣየር ንሰረሕተኛታቱ እኹል ማስክታት ከምዘየቕርብ ይገልጻ። "ብዛዕባ እቲ ቫይረስ ዝገልጽ በዓል ሰለስተ ገጽ ሓበሬታ ተዋሂቡና እዩ። እኹል ማስክ ግን የለን" ብምባል ንሳን መሓዙታን ብሓደ ማስክ ጥራይ ሽዱሽተ በረራታት ክገብራ ከምዝተገደዳ ትገልጽ። ናብ ካሊእ መስመር ዝበርር ካፒቴን ድማ፡ መገዲ ኢትዮጵያ፡ ንቻይና ምስ ኩለን ሃገራት ኣፍሪካ ዘራኽብ ስለዝኾነ፡ " ዋላ'ኳ ኣነ ናብ ቻይና እንተዘይበረርኩ፡ ብዙሓት ካብ ቻይና ዝተበገሱ ተጓዓዝቲ ናብ ኣፍሪካ፣ ማእኸላይ ምብራቕንን ካልኦት ከባቢታትን ሒዝና ንበርር ኢና። እዚ ድማ ስግኣት ፈጢሩለይ እዩ" ይብል። ሰራሕተኛታት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ዘልዓሉዎም ስግኣታት ኣመልኪትና ካብቲ መገዲ ኣየር መልሲ ንምርካብ ብቴሌፎንን ኢሜይልን ብተደጋጋሚ ሓቲትና ነይርና። እቲ መገዲ ኣየር መልሲ ከምዝህበና እኳ እንተገለጸ፡ ዛጊድ ግን ዝሃበና መልሲ የለን። ብምኽንያት እቲ ቫይረስ ዘፈጠሮ ስግኣት ብዙሓት መገዲ ኣየራት ናብ ቻይና ዝገብርዎ በረራታት ደው ኣቢሎም እዮም። መበዛሕተኦም መገዲ ኣየራት ኣመሪካን ኣውሮጳን እንትኾኑ፡ ሓሙሽተ መገዲ ኣየራት ኣፍሪካ 'ውን ናብ ቻይና ምብራር ጠጠው ኣቢሎም እ በቲ ቫይረስ ዝሰግኡ ብዙሓት ኢትዮጵያውያን 'ውን፡ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ከምቶም ካልኦት፡ ናብ ቻይና ዝገብሮ በረራታት ደው ከብል ይሓቱ ኣለዉ። እቲ መገዲ ኣየር ግን ሕዚ'ውን በረርኡ ኣየቋረጸን። እቲ መገዲ ኣየር፡ ዋካ'ኳ ብዙሓት ሰባት ካብ ቻይና ዘጓዓዕዝ እንተኾነ፡ መብዛሕተኦም ዓማዊሉ ኣቋሪጾም ናብ ካልኦት ሃገራት ዝኸዱ እምበር ኣብታ ሃገር ዝጸንሑ ከምዘይኮኑ፡ እዩ ዝገልጽ። ብተወሳኺ፡ ተጓዓዝቲ ብኻልኦት መገዲ ኣየራት ናብታ ሃገር ከምዝኣትዉን፡ እቲ መገዲ ኣየር ኣባል 'ስታር ኣልያንስ' ብምዃኑ፡ ካብ ካልኦት መገዲ ኣየራት ቻይናውያን ተጓዓዝቲ ከምዘመላልስ ብምጥቃስ "እቲ መገዲ ኣየር ናብ ቻይና ዝገብሮ በረራ ኣቋረጸ ኣየቋረጸ ተጓዓዝቲ ምምጸኦም ስለዘይተርፍ፡ ስግኣት እቲ ቫይረስ ቀጻሊ ምዃኑ ኣይተርፍን" ይብል።ዮም።


መዓልቦኣ ስሒታ ናብ ጽርግያ ዝኣተወት ነፋሪት ኢራን

ሓንቲ ናይ መጓዓዝያ ነፋሪት ኢራን፡ ማዕልቦኣ ስሒታ ናብ ጽርግያ ኣትያ። ኣብቲ ኣብ ከተማ ማህሻህር ዘጋጠመ ሓደጋ፡ ክልተ ካብቶም 136 ተጓዓዝቲ ናይ እግሪ መቑሰልቲ ከም ዘጋጠሞም ሓካይም ሓቢሮም። እታ ዶግላስ MD-83 ዝዓይነታ ነፈሪት መንገዲ ኣየር ካስፒያን፡ ካብ ርእሰከተማ ጣህራን ዝተበገሰት'ያ። መግስታዊ ቴሌቭዥን እታ ሃገር፡ ንሓደ ዞባዊ ብዓልመዚ ኣቪየሽን ብምጥቃስ ኣብ ዘቃለሖ ሓበሬታ፡ ኣብራሪ ናይታ ነፋሪት "ደንጉዩ ስለዘውረዳ፡ ነቲ ማዕልቦ ክስሕቶ ኪኢሉ" ኢሉ። ከም ሳዕቤኑ ድማ "እታ ነፋሪት ንመወዳእታ ናይቲ ማዕልቦ ነፈርቲ ሓሊፋ፡ ናብ ዓቢ ጎደና ኣትያ ደው ኢላ" ክብል መሓመድ ረዛ ረዛይ ተዛሪቡ። ሓደ ኣብታ ነፋሪት ዝነበረ ጋዜጠኛ ብወገኑ፡ ናይ ድሕሪት ጎማ እግሪ ናይታ ነፋሪት ከም ዝሞለቆን፡ ብኸብዳ ከም ዘንሸራተትን ገሊጹ። ብዓል መዚ ኣቪየሽን ኢራን፡ ጠንቂ ናይቲ ሓደጋ ንምፍላጥ መርመራ ጀሚሩ ከም ዘሎ ኣፍሊጡ'ሎ። ኢራን፡ ብድኹም ናይ ኣቪየሽን ውስነት እትፍለጥ ሃገር'ያ። ኣብ ለካቲት 2019 ኣብ ዘጋጠመ ሓደጋ ነፋሪት 66 ሰባት ክሞቱ እንከለዉ፡ ብተመሳሳሊ፡ ኣብ 2011፡ ነፋሪት መንገዲ ኣየር ኢራንኤየር ክትዓልብ እንከላ ብምሕምሻሻ'ውን፡ ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ሰባት ተቐቲሎም። ሕብረት ኣውሮጳ፡ ንክልተ መንገዲ ኣየራት ኢራን፡ ብሰንኪ ናይ ውሕስነት ስግኣታት፡ ናብ ክሊ ኣየሩ ከይበራን ወይ ተሪር ቁጽጽር ክግበረለንን ወሰኒ'ዩ። ኢራን፡ ኣብ 2015  ስምምዕ ኑክሌር ድሕሪ ምፍራማ፡ ንዊሕ ዓመታት ዝጸንሐ ማዕቀባት ምስ ተላዕለላ፡ ነተን ዝኣረጋ ነፈርታ ንምጽጋንን ንምምሕያሽን ውጥን ነይሩዋ። ይኹን እምበር፡ ፕረዚደንት ኣመሪካ ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ስልጣን ምስ ደየበ፡ ኣብ 2018 ካብቲ ስምምዕ ብምስሓቡ፡ እቲ ዝነበረ ማዕቀባት ጥራይ ዘይኮነ፡ ኒፈርቲ ከይትገዝእ ዝገብር ተወሰኽቲ ካልኦት እገዳታት'ውን ኣንቢሩላ ይርከብ። እዚ ናይ ሎሚ ሰኑይ ሓደጋ፡ ክልተ ሳምንታት ድሕሪ'ታ ብሚሳይላት ኢራን ተሃሪማ ዝወደቐት መንገዲ ኣየር ዩክሬን'ዩ ዘጋጠም ዘሎ። ኣብታ ቦይንግ 737-800 ዝዓይነታ ነፋሪት፡ ተሳፊሮም ዝነበሩ 176 ኩሎም ከም ዝሞቱ ይዝከር።


ዝተፈላለዩ መገዲ ኣየራት - ካብን ናብን ቻይና ዝግበር በረራ ይስርዙ'ለዉ

ኣብ ቻይና ዝተወለዐ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ስኢቡ፡ መገዲ ኣየር ብሪቲሽን ካልኦትን ካብን ናብን ቻይና ዝግበር ቀጥታዊ በረራታት ሰሪዞም። ብሪቲሽ ኣየርወይስ ናብ ቻይና ዝግበር ቀጥጣዊ በረራ ዝሰረዘ፤ ብዘይካ ኣገደስቲ ርክባት ኩሎም ካብን ናብን ቻይና ዝግበሩ ጉዕዞታት ክተርፉ ድሕሪ ምውሳኑ እዩ። እቲ ሕማም ዛጊድ ንሞት ልዕሊ 100 ሰባት ምኽንያት ዝኾነ እንትኸውን፤ ኣብ መላእ ቻይናን ኣብ 16 ሃገራት ዓለምን ብቅልጡፍ እናስፋሕፈሐ ይርከብ። ብኣማኢቲ ዝቑጸሩ ኣብታ መንቀሊት እቲ ሕማም ዝኾነት ከተማ ዉሃን ዝነበሩ ወጻእተኛታት እቲ ከባቢ ለቒቖም ክወጽኡ ተገይሩ እዩ። መንግስቲ እንግሊዝ ድማ ኣብቲ ከባቢ ዝርከቡ ልዕሊ 300 እንግሊዛውያን ንምውጻእ ኣብ ምድላው ይርከብ። ጃፓን ኣመሪካን ሕብረት ኤውሮፓን'ውን ብተመሳሳሊ ዜጋታቶም ካብቲ ከባቢ ንምልጋስ ይንቀሳቐሱ ኣለዉ። ብዙሓት ሃገራት ዜጋታቶም ካብታ ከተማ እናውጽኡ ይርከቡ። 53 ደቂ ኒውዝላንድ፣ 200 ጃፓናውያን ካብ ከተማ ዉሃን ናብ ዓዶም ክውሰዱ እንከለው፤ 650 ጃፓናውያን ድማ ይጽበዩ ኣለዉ። ካብ መዕርፎ ነፈርቲ ሂትረው ተላዒሉ መዓልታዊ በረራ ዘካይድ መንገዲ ኣየር እንግሊዝ ክሳብ ጃንዋሪ 31 ዘለዉ በረራታት እዩ ሰሪዙ። ካብኡ ድማ፡ ነቲ ኩነታት መሊሱ ከምዘጽነዖ ኣብቲ ዘውጸኦ መግለጺ ኣብሪሁ። "ንዓማዊልና ይቕረታ ንሓትት፤ እንተኾነ ጥዕናን ደሕነትን ሰራሕተኛታትና ኮነ ዓማዊልና ኢና ነቕድም" ይብል እቲ ዝተውሃበ መገለጺ። ዩናይትደ ኣየርላይንስ፣ ኣየር ካናዳ፣ ናይ ኢንዶኒዥያ ላዮን ኣየር ናይ ሩስያ ኡራል ኣየርላይንስ ናብ ቻይና ዝግበር በረራ ሰሪዞም እዮም። ዩናይትድ ኣየርላይንስ ካብ ኣመሪካ ናብ ቤጂንግ፣ ሆንግኮንግን ሻንጋይን ዝግበሩ ብሓፈሻ 24 በረራታት ሰሪዙ። ዛጊድ ቁጽሪ በቲ ሕማም ዝሞቱ ቻይናውያን 132 በጺሑ ኣሎ። ካብ ፈረንሳ ቀጺላ ብቲ ሕማም ዝተለኸፉ ዜጋታት ዝረኸበት ጀርመን እንትትኸውን፤ ዛጊድ ኣርባዕተ ዜጋታታ በቲ ሕማም ከምዝተለኸፉ ኣረጋጊጻ። ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ድማ ኣባላት ካብ ከተማ ዉሃን ዝተመለሱ ሓደ ስድራ በቲ ሕማም ከምዝተለኸፉ ኣፍሊጣ። እዚ ብዘይሕጋዊ ናብ ንግዲ ካብ ዝወዓለ እንስሳ ዘገዳም [በረኻ] ከምዝመጽአ ዝዝረበሉ ቫይረስ ዛጊድ ፈውሲ ኮነ ክታበት ኣይተረኸበሉን። እንተኾነ፤ ብርክት ዝበሉ ሰባት'ውን በቲ ሕማም ተታሒዞም ከምዝሐሾም ተገሊጹ።


ጨኒኹም' ተባሂሎም ካብ ነፋሪት ክወርዱ ዝተገደዱ ስድራቤት ናብ ቤት ፍርዲ ከሲሶም

ኣብ ኣመሪካ፡ ናብ ቦትኦም ዝኸዱ ዝነበሩ ስድራቤት፡ 'ጨኒኹም' ተባሂሎም ካብ ነፋሪት ክወርዱ ብምግዳዶም፡ ነቲ መንገዲ ኣየር ከሲሶሞ። ዩሁዳ ዮሴፍ ኣድለ፣ ብዓልቲ ቤቱ ጀኒን ንእሽቶ ጓሎምን ናብቲ ዝነብርሉ ክፍለሃገር ሚሺጋን ንምብራር ኣብ ከተማ ማያሚ ኣብ ዝተበገሱሉ እዋን'ዮም እቲ ፍጻመ ኣጋጢምዎም። ኣባላት በረራ ናይታ ነፋሪት፡ ነቲ ዝኽተልዎ ኣይሁዳዊ እምነት ('ኦርቶዶክስ ጂዊሽ') ዘነኣእስ ርእይቶ ከም ዝገለጹ ይኸሱ። መንገዲ ኣየር ኣመሪካ (ኣመሪካን ኤየርላይንስ) ብወገኑ፡ እቶም ስድራቤት ብሰንኪ እምነቶም ካብታ ነፋሪት ክወርዱ ከም ዘይተገብሩ ገሊጹ። ካልኦት ተጓዓዝቲ፡ ኣቶ ኣልደር 'ጨንዩና' ኢሎም ስለዘማረሩ'ዮም ክውረዱ ተገይሮም ይብል። ይኹን እምበር፡ እቲ ስድራቤት፡ ኣብ ክፍለሃገር ቴክሳስ ኣብ ዘቕረቦ ክሲ፡ ጸለመ፡ ስሚዒታዊ ጸቕጥን ኣድልዎን ከም ዘጋጠሞም ከሲሶም ኣለዉ። ኣቶ ኣድለር ከም ዝበሎ፡ ስድራቤቱ ናብታ ነፋሪት ምስ ተሰቕሉ ድሕሪ ሓሙሽተ ደቒቕ ሓንቲ ካብ ኣባላት በረራ መጺኣ፡ ህጹጽ ('ኢመርጀንሲ') ነገር ከም ዘጋጠመ ብምሕባር፡ ካብታ ነፋሪት ክወርዱ ኣዚዛቶም። ካብታ ነፋሪት ምስ ወረዱ፡ እቶም ኣባላት፡ ኣብራሪ ናይታ ነፋሪት ብሰንኪ ጨና ኣካላት ክወርዱ ኣዚዙ ኢሎም ከም ዝሓበርዎም፡ ኣቶ ኣድለር ተዛሪቡ። እቲ ዘቕረብዎ ክሲ ከም ዝሕብሮ፡ ኣባላት በረራ "ተኸተልቲ 'ኦርቶዶክሳዊ' ኣይሁዳውነት ኣብ ሰሙን ሓደ ግዜ ኣካላቶም ከም ዝሕጸቡ ከም ዝፈልጥ ዝገልጽ ዘከሻምሽን ኣነዋሪን ዘረባ ተዛሪቡና" ይብሉ። ካብታ ነፋሪት ድሕሪ ምውራዶም፡ ነቶም ኣብ መእተዊ ኣፍደገ ዝነበሩ ሰባት፡ ሕማቕ ጨና እንተለዎም ንምርግጋጽ ክጨንውዎም ሓቲቶሞም። ን20 ዝኾኑ ሰባት ሓቲቶም፡ ዋላ ሓደ ሕማቕ ጨና ዝሸተቶ ከም ዘይረኸቡ እቶም ስድራቤት ይገልጹ። ሽዑ ንጉሆ ኣካሎም ከም ዝተሓጽቡ ድማ ኣድለር ጠቒሱ። እቲ ስድራቤት፡ ድሕሪ'ቲ ፍጻመ፡ ናይ ሆቴል ክፍልን መግብን ከም ዝተዋህቦምን፡ ንጽባሒቱ ንጉሆ ምስ እትበርር ዝነበረት ነፋሪት ክጓዓዙ ከም ዝብገሱ ተገይሩ'ዩ። ንብረቶም ምስታ ፈለማ ዝተበገሱላ ነፋሪት ስለዝኸዱ ግን፡ ሳንጣታቶም ምስኦም ኣይነበረን። እቲ መንገዲ ኣየር፡ ንማዕከን ዜና ፎክስ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ግን፡ "ስድራቤት ኣድለር ካብታ ነፋሪት ከወርዱ ዝተገብረሉ ምኽንያት፡ ሓያሎ ተጓዓዝቲን ኣባላት በረራን ብዛዕባ ጨና ኣቶ ኣድለር ብምምራሮም'ዮም። እቲ ዝተወስደ ውሳነ ንምቾት ተጓዓዝትና ኣብ ግምእ ብምእታዉ ዝተወስደ'ዩ" ይብል። "ነቲ ተነቃፊ ዝኾነ ኩነታት ኣብ ምእላይ፡ ኣባላትና ዝወሰድዎ ውሳነ ንሃይማኖት ኣድለር መሰረት ዝገበረ ኣይነበረን" ኢሉ።


ኣብ ሽረ እንዳስላሰ 'ተርሚናል' ንምህናጽ ዝነበረ ውጥን ናበይ ኣተወ?

ኣብ ትግራይ ሽረ እንዳስለሰ ተወሊዶም ዝዓበዩ ግራዝማች ሓዱሽ ንሩሑሴን፡ ሎሚ ወዲ 85 ዓመት ሽማግለ እዮም። ዝዓበዩላ ከተማ ኣብ ዘበነ ስርዓት ደርጊ ኣገልግሎት መዕርፎ ነፈርቲ ዘይሰኣነት፡ ሎሚ ብናቶም ኣገላልጻ "ስርዓት ኢህወዴግ ንክህነጽ ባይታ ዘንጸፈት ሽረ እንዳስላሴ" ኣብ ዘበነ ህወሓት/ኢህወዴግ ከመይ ኣገልግሎት ትስእን ኢሎም ምስ መራሕቲ ህወሓት ከምዝተማጎቱ ይዝክሩ። ዋላ'ኳ ህዝቢ እንዳስላሰ ኣገልግሎት ምዕራፍ ኣየር ይግበኣና እዩ እንተበለ፡ መንግስቲ ግን "ሽረ እንዳስላሰ ኣገልግሎት መዕርፎ ነፈርቲ ካብ ዘለዋ ከተማ ኣኽሱም 60 ኪሎ ሜትር ጥራይ ርሒቓ እትርከብ ከተማ ስለዝኾነት ኣይንኽፈትን" ዝብል ጽኑዕ መርገጺ ነይርዎ። "ደርጊ ዘይከልኣና ኣገልግሎት፡ ደቅና ከመይ ትኸልኡና?" ዝብል ሓሳብ ሒዞም፡ ኣብቲ ሽዑ እዋን ኣካቢ ቦርድ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ናብ ዝነበረ ኣምባሳደር ስዩም መስፍን ምስ ካልኦት ተወለድቲ ኮይኖም ከምዝኸዱ ዝገልጹ ግራዝማች ሓድሽ ኑርሑሴን፡ "ክንከስር ስለዘይንደሊ ፈለማ ዕዳጋ ከምዘለዎ ክነጽንዖ ንደሊ ኢና" ዝብል ኣወንታዊ ምላሽ ተዋሂብዎም ከምዝተመልሱ ሓቢሮም። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ብዘካየዶ ናይ ዕዳጋ መጽናዕቲ መሰረት ድማ ሰሙናዊ ክልተ ግዜ ካብ ኣዲስ ኣበባ በረራ ክጅመር ተወሲኑ ነፈርቲ ስራሕ ጀሚረን። እቲ ዕዳጋ ተራእዩ ድማ፡ ሓመድ ዝነበረ ናይ ነፈርቲ መጉየይ ጽርግያ ናብ ኣስፋልት ተቐይሩ ኣብ ሰሙን ክልተ ግዜ ጥራይ ዝነበረ በረራ ናብ መዓልታዊ ተቐይሩ። እንተኾነ ግን ተገልገልቲ ናይቲ መዕርፎ ነፈርቲ፡ በቲ ዛጊድ ዘሎ ኣገልግሎት ሕጉሳት ኣይኮኑን። ነባሪት ከተማ ሽረ እንዳስላሰ ዝኾነት መኣዛ ብንግዲ እትመሓደር ስለዝኾነት፡ ካብ ከተምኣ ተበጊሳ ናብ ኣዲስ ኣበባ፣ ዱባይን ቻይናን እትንቀሳቐስ ብመገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣቢላ እያ። መኣዛ ናይ ከተማ ሽረ እንዳስላሰ መዕርፎ ነፈርቲ መቐበሊ ኣጋይሽ ተርሚናል ስለዘይብሉ ካብ ወጻኢ ዘእተወቶም ሳናጡ ክሳብ ምቕዳድ ከምዘጋጥማን በቲ ኣገልግሎት ዕግበት ከምዘይብላን እያ ትገልጽ። መዕርፎ ነፈርቲ ጀነራል ሓየሎም ኣርኣያ፡ ናይ ድሕነት ዓንድታት ኮነ መብራህቲ ስለዘይብሉ፡ ነፈርቲ ምሸት ምሸት ኣገልግሎት ክህባ ከምዘይኽእላን ብፍላይ ካብ ነፈርቲ ወሪድካ ናብ መኪና ኣብ እትጓዓዘሉ እዋን እቲ መንገዲ ኮሮኮንች ስለዝኾነ ኣቑሑት ዝሓዙ ሰናጡኣ እናተቐደዱ ንኽሳራ ከምዝዳርጉዋ ትዛረብ። ነፈርቲ ክሳብ ዝመጽኣ እትዘናግዐሉ እንዳሻሂ ኮነ መዕረፊ ኣጋይሽ ስለዘይብሉ ይጨንቀካ እትብል መኣዛ፡ ይትረፍ ምስ ናይ ወጻኢ ዓድታት ክተነጻጽሮስ፡ ኣብ ትግራይ ምስ ዘለዋ ማዕርፎ ነፈርቲ እንትነጻጸር እኳስ ኣዝዩ ትሑት ከምዝኾነ ሓቢራ። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣብ ሽረ እንዳስላሰ ብዙሕ ዓሚል ከምዘለዎን ንዕኡ ዝምጥን መቐበሊ ኣጋይሽ [ተርሚናል] ክህነጽ እዩ ተባሂሉ ዲዛይን ቀሪቡ ኳ እንተነበረ "ሕልሚ ኮይኑ ምትራፉ" ከምዘጉሃያ ድሕሪ ምግላጽ፡ በቲ ዘሎ ትሑት ኣገልግሎት ምኽንያት "ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ከምዘለኹ ትዝ ዝብለኒ ኣብ ውሽጢ ነፋሪት ምስኣተኹ'ዩ" ብምባል ዕግበት ከምዘይብላ ገሊጻ። ህንጸት ተርሚናል መዕርፎ ነፈርቲ ሽረ እንዳስለሰ፡ ቅድሚ 4 ዓመት ተጀሚሩ ኣብ ዓመቱ ኣገልግሎት ምሃብ ክጅምር እዩ ተባሂሉ መግለጺ ተዋሂብሉ ኳ እንተነበረ፡ ዛጊድ ግን ዋላ ሓንቲ ጅማሮ የለን። ብመንግስቲ ፌደራል እትውነን ጋዜጣ ኣዲስ ዘመን፡ ኣብ መፈለምታ ኣዋርሕ 2012፡ ህንጸት ተርሚናል መዕርፎ ነፈርቲ ጀነራል ሓየሎም ኣርኣያ፡ ምስ ካልኦት 3 መዕርፎ ነፈርቲ ንኽጅመር ናይ ጨረታ መስርሕ ይሰላሰል ኣሎ ዝብል ሓበሬታ ምስኣቃልሐት፡ ተገልገልቲ ተስፋ ኣሕዲሮም። እንተኾነ፡ ዛጊድ ዝርአ ህንጸት ብዘይምህላዉ፡ ቅርትኦም ካብ ምግላጽ ዓዲ ኣይወዓሉን። ኣባል ባይቶ ተወከልቲ ህዝቢ ኢትዮጵያ ዝኾነት ወ/ሮ ጽወሃብ ታደሰ፡ ቅድሚ ሰለስተ ሰሙን ኣብ ዝነበረ ኣኼባ ናይቲ ባይቶ፡ ንቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ "ህዝቢ ትግራይ ኣብ ናትካ ናይ መሪሕነት ዘበን ታሪኽ ይቕረ ዘይብሎ በደል ይበጽሖ ኣሎ" ድሕሪ ምባል፡ ከም መርኣያ ካብ ዘቕረበቶም መርትዖታት እቲ ሓደ፡ ህንጸት ተርሚናል መዕርፎ ነፈርቲ ጀነራል ሓየሎም ኣርኣያ ኣይተሰርሐን ዝብል እዩ ነይሩ። ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ ግን፡ ህዝቢ ትግራይ ኣብ ናቱ ናይ መሪሕነት ዘበን፡ ብፍሉይ ተበዲሉ እዩ ዝብል ሓሳብ ልክዕ ከምዘይኮነ እኳ እንተገለጸ፡ ንህንጸት እቲ ተርሚናል ብዝምከልት ንዝቐረበሉ ሕቶ ግን ኣየብረሆን። ቢቢሲ፡ ብዛዕባ እቲ ንተገልገልቲ ዘማረረ ምጉታት ህንጸት መቐበሊ ኣጋይሽ [ተርሚናል] ኣብ ኢትዮጵያ ንመዕርፎ ነፈርቲ ክሃንጽን ከመሓድርን ስልጣን ንዘለዎ ኢንተርፕራይዝ መዕርፎ ነፈርቲ ኢትዮጵያ ሕቶ ኣቕሪብሉ፡ እዚ ዝስዕብ ምላሽ ሂቡ። "ህንጸት እቲ ተርሚናል: ሕጂ'ውን ኣብ መስርሕ ዘሎን፡ ትካል መዕፈፎ ነፈርቲ ኢትዮጵያ ንክሃንጾም ወጢንዎም ካብ ዘሎ ሸውዓተ ናይ ውሽጢ ዓዲ መዕርፎ ነፈርቲ ሓደ እዩ" እንተኾነ፡ ሕዚ እውን 'ክስራሕ እዩ' ካብ ዝብል ወጻኢ፡ መዓዝ ተጀሚሩ መዓዝ ከምዝውዳእ ዝሃቦ ምላሽ የለን።


ብሰንኪ ርጎድ ካብ 'ቢዝነስ ክላስ' ዝተሰጎጋ ኣዶን ክልተ ደቃን

ክብደት መጉደሊ መጥባሕቲ ንምግባር ኣብ ታይላንድ ዝነበራ ሬነልን ቴረን፡ ኦክላንድ ናብ ዝርከብ ገዝአን ዝመልሰን ናይ 11 ሰዓታት ናይ ኣየር በረራ፡ ኣብቲ ምቾት ዘለዎ 'ቢዝነስ ክላስ' ኮይነን ክጓዓዛ ተሃንጥየን ነይረን። ኮይኑ ግና፡ እዘን ክልተ ኣሕዋትን ኣዲአን ሁሃናን ኣብቲ መዕረፎ ነፈርቲ  ዘጓነፈን ኣዝዩ ስምዒተን ዝተንከፈ እዩ ነይሩ። ሰራሕተኛታት መገዲ ኣይር ታይላንድ መዐቀኒ ሜትሮ ሒዞም ብመምጻእ "ኣዝየን ገዘፍቲ'' ስለዝኾና ኣብ ቢዝነስ ክላስ ክኣትዋ ከምዘይክእላ ነጊሮምወን። እቲ "ዘናድድ" ኢላ እትገልጾ ተጓንፎ፡ ዋላ'ኳ ቅድሚ ሽዱሽተ ወርሒ ዘጋጠመ እንተኾነ፡ ጓል 59 ዓመት ሁሃና ሕዚ'ውን ብዝዘከረቶ ቑጽሪ ኣዝዩ ከምዘሕርቓ ትዛረብ። "እቶም ሰራሕተኛታት ደጋጊሞም ብዓውታ 'ገዘፍቲ እየን፡ ገዘፍቲ እየን' ይብሉ ነይሮም። ኣብቲ መእተዊ ተሰሊፎም ዝነበሩ ሰባት፡ እቶም ሰራሕተኛታት እንትዕቅኑና ይርእዩ ነይሮም። ዝተገበረልና ኣተሓሕዛ ኣዝዩ ዘሕፍር እዩ ነይሩ፤ በኽየ እየ 'ውን" ብምባል ትዝክር። ምስቶም ሰራሕተኛታት ዝነበረ ብቋንቋ ናይ ምርድዳእ ጸገም ተሓዊስዎ፡ ኣብ 'ኢኮኖሚ ክላስ' ኮይነን ክበራ ተገዲደን። ሁሃና፡ ከምቲ ብመገዲ ኣየር ታይላንድ ኣብ ባዕላን ደቃን ዝበጽሐ ስነ-ልቦናዊ ጉድኣት ከይበጽሓ ስለእትፈርሕ፡ ክብደት ክሳብ ምንካይ ብኣውሮፕላን ከምዘይትጓዓዝ ትዛረብ። መብዛሕተኦም መገዲ ኣየራት ንረጎድቲ ሰባት ዝኽውን ነዊሕ መዕጥቖ መንበር የቕርቡ እዮም። እቲ መገዲ ኣየር ግን ንገዘፍቲ ሰባት ዝኸውን መዕጥቖ ኣብ ክፍሊ ቢዝነስ ከምዘይብሉ ይገልጽ። እተን ስድራ ነቲ ዘይተጉዓዛሉ ክፍሊ ቢዝነስ፡ ዝኸፈለኦ ገንዘብ ክምለሰለን ነቲ መገዲ ኣየር ሓቲተን ዛጊድ ከምዘይሰለጠን 'ውን ይዛረባ። ነቲ ጉዕዞአን ዘሳለጠለን ወኪል ብወገኑ፡ ሰባት ብኽብደቶም ምኽንያት ካብ ክፍሊ ኢኮኖሚ ናብ ቢዝነስ ክኣትዉ ከምዝግዱ ኢና እንፈልጥ ብምባል ብመገዲ ኣይር ታይላንድ ዝተወሰደ ስጉምቲ ከምዘገረሞ ተዛሪቡ። መብዛሕተኦም መገዲ ኣየራት፡ ሓደ ሰብ እቲ ዝቕመጠሉ ወንበር ኣይኣኽለንን ኢሉ እንተሓሲቡ፡ ተወሳኺ ትኬት ክገዝእ ከምዘለዎ ይገልጹ።


ወታሃደራዊት ነፋሪት ኣመሪካ ኣብ ኣፍጋኒስታን ተሓምሺሻ

እታ ብሰኑይ ኣብ ኣፍኒስታን ወዲቓ ዝተሓምሸሸት ናቱ ምዃና ሰራዊት ኣመሪካ ተኣሚኑ። ብናይ ዕጡቓት መጥቃዕቲ ወዲቓ ኣንተኾይና ዝሃብዎ ገና ከም ዘይተነጸረ ሰብመዚ ክፍሊ ምክልኻል ኣመሪካ፡ ፔንታጎን ተዛሪቦም። ኣቐድም ኣቢሉ፡ ሰብመዚ'ቲ ዝወደቐትሉ ከባቢ፡ እታ ነፋሪት ናይቲ ብመንግስቲ ዝውነን መንገዲ ኣየር ኣርያና ምዃና'ኳ እንተ ተዛረቡ፡ እቲ መንገዲ ኣየር ግን፡ ዝወደቐት ነፋሪት ከም ዘይብሉ ብምግላጽ ነቲ ጸብጻብ ነጺግዎ'ዩ። ጉጅለ ጣሊባን፡ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታቶም ኣብ ዝለጠፍዎ ስእላዊ ሓበሬታ፡ እታ ወዲቓ ዝባህለት ነፋሪት፡ ቦምባርዴር E-11A ዝዓነታ ናይ ሓይሊ ኣየር ኣመሪካ ምልክት ዘርኢ'ዩ። ከምዚአን ዓይነት ነፈርቲ ኣብ ኣፍጋኒስታን ሰራዊት ኣመሪካ ንኤለክትሮኒካዊ ስለያ ከም ዝጥቀመለን ይግለጽ። እታ ነፋሪት፡ ኣብ ደቡባዊ-ምዕራብ ርእሰከተማ ካቡል ኣብ ዝርከብ ኣውራጃ ጋዝኒ፡ ድህ ያክ ኣብ ዝተባህለ ከባቢ'ያ ወዲቓ ክብል ኣፈኛ ዞባዊ ምምሕዳር ንማዕከናት ዜና'ታ ሃገር ሓቢሩ። ኣፈኛ ማእከላይ እዚ ሰራዊት ኣመሪካ ንኣገልግሎት ዜና ኣሶሴትድ ፕረስ ኣብ ዝሃበቶ መግለጺ፡ ኩነታትን ዋንነትን እታ ነፋሪት ንጹር ከም ዘይኮነ ተዛሪባ። እታ ነፋሪት፡ ናይ ኣርያና ዝተባህለ መንገዲ ኣየር ከም ዝኾነት ተገሊጹ'ዃ እንተነበረ፡ እቲ ኩባንያ ግን ሓቂ ኣይኮነን ክብል ገሊጹ'ሎ። "ኩለን ኣብ በረራ ዝነበራ ነፈርቲ መንገዲ ኣየር ኣርያና፡ ኣብ ማዕልቦአን በጺሕን'የን፡ ዝወደቐት የብልናን" ክብል ወኪል ናይቲ መንገዲ ኣየር ተዛሪቡ። "ስለዚ፡ እታ ዝወደቐት ነፋሪት ናይ መንገዲ ኣየር ኣርያና ኣይኮነትን" ኣፈኛ ጉጅለ ጣሊባን፡ ዛቢሁላህ ሙጃሂድ፡ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ እታ ነፋሪት ኣበይ ከም ዝወደቐት ከረጋግጹ ከም ዘይከኣሉ ተዛሪቡ። ዛጊት፡ ብዛዕባ ጠንቂ ናይቲ ሓደጋን ዝወረደ ጉድኣትን ዝተዋህበ ንጹር ሓበሬታ የለን።


መበል 23 ዓመት ዝኽሪ ኮሞሮስ፡ ካብ ነፋሪት ወዲቖም ዝደሓኑ ኤርትራዊ

ቅደሚ ዕስራን ሰለስተን ዓመት፡ ልክዕ ከምዛ ትማሊ 23 ሕዳር 1996፡ ብምኽንያት ስራሕ፡ ኣብ ናይሮቢ ኬንያ ካብ ዝነብራ በዓልቲ ቤቶምን ደቆምን ተፈልዮም ኣብ ኣስመራ ዝጸንሑ ኣቦይ ኣስመላሽ ስብሃቱ፡ ንቤቶም ክምለሱ ኣብ ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ቦይንግ 767 ቲኬት ዓደጉ። ቀዋሚ ዓሚል እቲ መገዲ ኣየር ስለዝነበሩ እምበር እታ ነፋሪት መሊኣ ስለዝነበረት ኣብ ኪዮስኪታት መሻይጦ ትኬት ቦታ ኣይነበረን። ዓሚልነቶም ጠቒሙዎም ግን፡ ኣብታ ዝደለዩዋ ዕለት ቦታ ስለዝረኸቡ ቅድሚ በረራ ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ቦሌ ተረኽቡ። ንቡር መስርሕ ምጽራይ መንነትን ጉዳይ ሚዛንን ዝወድኡ ገያሾ፡ ናብታ ነፋሪት ክድይቡ ምስተሰርዑ እቶም ኣቦ ንነዊሕ ግዝያት ዘይረኣዩዎ ኣብ ጎንደር ዝፈልጡዎ ዝፈትዉዎ ዓርኮም ረኸቡ። እቲ ኣጋጣሚ ኣዚዩ ስለዘሐጎሶም ከኣ ክሳብ ናይሮቢ ዝኣትዉ እናዕለሉ መታን ክኸዱ፡ ኣብ ዳሕረዋይ ሸነኽ እታ ነፋሪት ምስ ዓርኮም ስፍራ ሒዛ ምስ ዝነበረት ሰበይቲ ቦታ ተቐያይሮም፡ ብዝሓለፈ ህይወቶም ከዕልሉ ብሓንሳብ ኮፍ በሉ። እንተኾን ነዊሕ ከይከዱ፡ ኣስታት ናይ ድሕሪ 20 ደቓይቕ በረራ፡ ሽዑ 11 ሰባት ምዃኖምን ተተኳሲ ከምዝሓዙን ዘፈራርሑ ጨወይቲ፡ ንፓይሎት እታ ነፋሪት ናብ ኣውስትራልያ ከቕንዕ ኣዘዙዎ። ብመጉልሕ ድምጺ እታ ነፋሪት ገይሮም ከኣ ነብሲ ወከፍ ሰብ ካብ ኮፍ ዝበለሉ ከይንቀሳቐስ፤ ዝኾነ ሰብ ክጻብኦም እንተፈቲኑን መራሕ'ታ ነፋሪት ትእዛዞም እንተዘይኽቢሩን እቲ ከም ቦምባ ኣምሲሎም ዝሓዝዎ ነገር ክፍንጅሩዎ ምዃኖም ብምፍርራሕ ነቶም ገያሾ ኣጨነቑዎም። ኣብታ ነፋሪት ፓይለት፣ ተሓጋገዚኡን ኣሳሰይቲ በረራን ዝርከብዎም ደቂ 36 ሃገራት ብድምር 175 ሰባት እዮም ነይሮም። እቶም ዝተረበሹ ጨወይቲ፡ ነቲ ተሳፋሪ፡ ብመጉልሕ ደምጽን፡ ኣሎና ብዝበሉዎ ናይ ሐሶት ቦምባታትን ድሂሎም ነቲ ፓይለት፡ ነታ ነፋሪት ናብ ኣውስትራልያ ከቕንዓ ይጭቕጭቕዎ ነበሩ። እቲ ፓይለት፡ መገሽኡ ንናይሮቢ ስለዝኾነ እትረፍ ንአውስትራልያ፡ ለይትን መዓልትን ልዕሊ 10 ሰዓት ዘብርር ነዳዲ ከምዘይበሉ እኳ እንተሓበሮም ኣይሰምዕዎን። ይኹን እምበር ደቡባዊ ገማግም ኣፈሪቃ ሒዙ ብምስጢር ኣብ ኣህጉራዊ መዓርፎ ነፈርቲ ልዑል ስዒድ ኢብራሂም ኣብ ደሴት ግራንደ ኮሞሮ ክዓልብ እኳ እንተፈተነ እቶም ጨወይቲ ስለዝዓናቐፉዎ ዕምቆት ኣብ ዘይብሉ ገማግም ባሕሪ ክዓልብ ተገዲዱ። እታ ነፋሪት ጽፍሒ ባሕሪ ምስ ተንከፈት ከኣ ምስቲ ዝነበራ ፍጥነትን ክብደትን ኣብ ክልተ ተገሚዓ። እታ ነፋሪት ምስ ወደቐት፡ ነበርቲ እታ ደሴት፣ ኣብ ምዝንጋዕ ዝነበሩ ቱሪስትን ኣብቲ ቦታ ዝጸንሑ ሓካይምን ቀዳማይ ረድኤት ክገብሩ ናብቲ ቦታ ጎዮም። ሓደ ካብቶም ቱሪስተ እታ ነፋሪት ኣብ ዕረፍቲ ንዝነበሩ ገያሾ እታ ደሴት ንምሕጓስ ትሒታ ትበርር ዘላ ናይ ምርኢት ነፋሪት መሲሉዎ ኣብ ኣጋ ምዳቓ ንዝኽርን ታሪኽን ዝኸውን ዘደንቕ ስእላዊ ሰነድ ኣትሪፉ። ንናይሮቢ ክትኣቱ ዝነበራ ነፋሪት ምስ ደንጎየት፡ እታ ጋሻ እተጽበ ዝነበረት ስድራ፡ ብፍላይ ከኣ በዓልቲ ቤቶም ወይዘሮ ጸሃይቱ ሚኪኤል ክጭነቑ ጀሚሮም። ግዜ እናነውሐ ብዝኸደ መጠን እቲ ሻቐሎት እናወሰኸ ስለዝመጽአ ናብ ዝተፈላለየ ኩርናዕ ዓለም ናብ ዝርከቡ ደቆምን መቕርብን መገዲ ኣየር ኢትዮጵያን ክደዋውሉ ጀመሩ። ድሕሪ ቁሩብ፡ እታ ነፋሪት ከምዝተጨውየት ምስተሰምዐ፡ ኣብ ናይሮቢ ዝነበሩ ደቆም ወላዲቶም ከይሰምዓ ክከላኸሉ፡ ኣብ ኣመሪካ ዝነበሩ ሰለስተ ደቆም ከኣ ምስ ቤተሰብ ተኣኻኺቦም ካብ መስኮት ተለቪዥን ደሃይ ክሰምዑ ኣብ ተሌፎንን ሚድያን ተጸምዱ። ኣብቲ እዋን ኣብ ኣመሪካ ዝነበረት ጓሎም ኤደን ብዛዕባ እቲ ፍጻሜ ዘይትርስዖ ትዝታ ኣለዋ። " ሓወይ 'ነቦና ዝሓዘት ነፋሪት ደሃይ ኣጥፊኣ ኣላ' ኢሉ ምስ ደወለለይ፡ ተቐላጢፈ፡ ኣብ ጥቓይ ናብ ዝነበረት ሓፍተይ ከይደ ዳርጋ ብዙሓት መቕርብ ኣብ ፊላደልፊያ ኣመሪካ ኣብ ሓደ ኣከባቢ ንነብር ስለዝነበርና ተኣኻኺብና፡ ነንሓድሕድና እናተጸናናዕና፡ ምናልባት ሕማቕ ነገር እንተመጺኡ እንታይ ክንገብር ከምዘለና እናተዘራረብና ደሃይ ክንጽበ ጀሚርና" ትብል። ኣስዒባ ከኣ "ድሕሪ ብዙሕ ሸቐልቐል ኣብ ጀርመን ካብ ዝነብሩ ቀረባ ቤተ-ሰብ ኣቦና ኣብ ተሌቪዥን ቃለ መሕትት ክገብር ከምዝረኣዩዎን ከምዝደሓነን ምስተነግረና ኣስተንፊስና፤ ግን ከኣ በቶም ሽዑ መዓልቲ ብዘይሓሰቡዎ መገዲ ብሕማቐ ዝጠፍኡ መጋይሽቱ ቖልዓ፣ ሰበይትን ዓበይትን ብዙሕ ጉሂና" ብምባል ሕሉፋ ትዝክር። መስበርቲ መንኩብ ኣጋጢሙዎ ኣብ ሆስፒታል ዝኣተዉ ኣቦይ ኣስመላሽ ንሓካይም እቲ ሆስፒታል ስልኪ ከደዉሉዎም ብምሕታት፡ ነታ ዋላ'ኳ ደሃይ ጀርመን እንተሰምዐት ኣብ ከቢድ ሻቕሎት ዝነበረት ስድራ ብድምጾም ደሓን ምህላዎም ኣበሲሮሙዋ። ሽዑ ዝነበረ ሓጎስን ሓዘንን ዝተፈራረቖ ህሞት ኣብቲ ገዛ ክሳብ ሕጂ ኣይርሳዕን እዩ። ካብታ እዋንን እቲ ዕለትን ንደሓር እታ ዕለት ከም ዳግማይ ልደት ኣቦይ ኣስመላሽ ኮይና ትበዓል ኣላ። ኣብዛ ዕለት እምበኣር ኣቦይ ኣስመላሽ ካብቲ 83 ዓመት ዕድሜኦም፡ ዳግማዊ ልደቶም የብዕሉ። እዞም ካብ ሰማይ ናብ ባሕሪ ወዲቓ ካብ ዝተኸስከሰት ነፋሪት ዝደሓኑ በዓል ጸጋ ዕድመ ኣቦ፡ ነቲ ዘጋነፎም ፈጻሜ እትትርኽ ንእሽቶ መጽሓፍ ብምሕታም ነቲ ናይ ሰማያት ናይ ጨወይቲ ዕግርግርን ናይ ዓበይትን ሕጻናትን ሻቕሎትን ሰኒዶምዎ ኣለዉ። ካብቶም ኣብታ ነፋሪት ዝነበሩ 175 እቶም 125  ክሞቱ እንከለዉ ሓምሳ ሰባት ከኣ ከቢድን ፈኪስን ጉድኣት ወሪዱዎም ደሒኖም። ካብቶም ፓይለትን ተሓጋገዚኡን ዝርከቡዎም ዓሰርተ ክልተ ሰራሕተኛታት እታ ነፋሪት፡ ሽዱሽተ ድሒኖም እቶም ፍርቆም ግን ዕራርቦ ጸሓይ እታ ዕለት ክርእዩዋ ዕድል ኣይገበሩን። ካብ መንጎ እቶም ተጓዓዝቲ ዉሩይ ናይ ኲናት ጋዜጠኛን ኣሕታሚ ሰላምታ እተሰምየት መጽሄት መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያን መሓመድ ኣሚን ይርከቦም። ኣብታ ነፋሪት ሓያሎ ሰበስልጣናት ዝተፈላለያ ሃገራት ከምዝነበሩ እውን እቲ ድሒሩ ብማዕከናት ዜና ዝወጽአ ጸብጻብ የረጋግጽ። ነቲ ነፋሪት ዝመርሕ ዝነበረ ፓይለት  ሰሎሞን ኣባተን ተሓጋጋዚኡ ዮናስ መኩርያን ከኣ ብዘርኣዩዎ ብቕዓት ምምራሕ፡ ብትካል ብቕዓት ድሕነት በረራ ተሸሊሞም'ዮም።


ኣብ ኢራን ብዝወደቐት ነፋሪት መጓዓዝያ መገዲ ኣየር ዩክሬን 176 ሰባት ሞይቶም

ቦይንግ-737 ዝዓይነታ፡ 176 ሰባት ዘሳፈረት ናይ ዩክሬን ነፋሪት ኣብ ኢራን ከምዝወደቐት መራኸብቲ ብዙሓን እታ ሃገር ጸብጺበን። ብዓለምለኻዊ መገዲ ኣየር ዩክሬን እትውነን ነፋሪት፡ ኣብ ከተማ ቴህራን ካብ ዝርከብ መዕርፎ ነፈርቲ ኢማም ኮሜኒ ምስተበገሰት ብዙሕ ከይጸንሐት እያ ወዲቓ ኢሉ ሃገራዊ መደብር ዜና ፋርስ። እታ ነፋሪት ናብ ርእሰ ከተማ ዩክሬን ኬየቭ እያ ትጓዓዝ ነይራ። ዝበዝሑ ተሳፈርቲ ድማ ኢራናውያንን ካናዳውያንን ከምዝኾኑ ተፈሊጡ። ሚንስቴር ጉዳያት ወጻኢ ኡክሬን ከምዝሓበሮ፡ ግዳያት እቲ ሓደጋ 82 ኢራናውያን፣ 63 ካናዳውያን፣ 11 ዩክሬናውያንን [ትሸዓት ኣባላት ዝርከብዎም]፣ 11 ስዊድናውያን፣ 4 ኣፍጋኒስታውያን፣ 3 ብርጣናውያንን 3 ጀርመናውያንን እዮም። ምውዳቕ ናይታ ነፋሪት ምስ ጎንጺ ኢራንን ኣመሪካን ዝተሓሓዝ ድዩ ዝብል ንጹር ኣይኮነን። ሰራሕተኛታት ምድሓን ህይወት፡ እታ ነፋሪት ኣብ ዝወደቐትሉ ጥቓ እቲ መዕርፎ ነፈርቲ ተዋፊሮም ኣለዉ። ሓላፊ ቀይሕ ወርሒ ኢራን፡ ካብቲ ሓደጋ ዝድሕን ሰብ ክህሉ እዩ ዝብል ተስፋ ከምዘየለ ገሊጹ ነይሩ።


ኢራን ናይታ ዝወደቐት ነፋሪት መኽዝን ሓበሬታ ንኣሜሪካን ቦይንግን ኣሕሊፋ ከምዘይትህብ ኣፍሊጣ

ኢራን መኽዝን ሓበሬታ (ብላክ ቦክስ) ናይታ ትማሊ ዝወደቐትን ምኽንያት ሞት 176 ሰባት ዝኾነትን ነፋሪት መገዲ ኣየር ዩክሬን፡ ንኣሜሪካ ኮነ ንኩባንያ ቦይንግ ኣሕሊፋ ከምዘይትህብ ኣፍሊጣ። ዋንነታ ናይ መገዲ ኣየር ዩክሬን ዝኾነት ቦይንግ 737-800 ነፋሪት ካብ መዕርፎ ነፈርቲ ቴህራን ምስተበገሰት ድሕሪ ቁሩብ ደቓይቕ'ያ ወዲቓ። ሓላፊ ሲቪል ኣቪየሽን ኢራን ዓሊ ዓበድዛዲህ "እቲ መኽዝን ሓበሬታ ንኣፍራይ ኩባንያ [ቦይንግ] ኮነ ንኣሜሪካውያን ኣይንህብን" ምባሉ ወኪል ዜና ኢራን - መህር- ጸብጺባ። "እቲ ሓደጋ ብትካል ኣቪየሽን ኢራን ክምርመር'ዩ፤ ዩክሬን ግን ክትሳተፍ ትኽእል'ያ" ኢሉ። ብመሰረት ዓለምለኻዊ ሕግታት ኣቪየሽን፡ ኢራን ነቲ ዝካየድ ምጽራይ ክትመርሕ መሰል ኣለዋ። እንተኾነ ኣፍረይቲ ነፍረቲ'ውን ኢደን ይሓውሳ'የን፤ ክኢላታት ከምዝብልዎ ድማ ነቲ መኽዝን ሓበሬታ (ብላክ ቦክስ) ክትንትና ዝኽእላ ውሱናት ሃገራት እየን። እቲ ሓደጋ ኣብ ሞንጎ ኢራንን ኣሜሪካን ከቢድ ወጥሪ ኣብ ዝነገሰሉን ኢራን ኣብ ክልተ ወተሃደራዊ መዋፈርታት ኣሜሪካ መጥቃዕቲ ሚሳይላት ኣብ ዝፈነወትሉን ዘጋጠመ'ዩ። እዚ ኩነታት ምስ ምስ መውዳቕ ነፋሪት ዩክሬን ዝተሓሓዝ ምዃኑ ዘረድእ መረዳእታ የለን። ቦርድ ሃገራዊ ድሕንነት መጓዓዝያ ኣሜሪካ፡ ኣብ ልዕሊ ብሃገሩ ዝስርሓ ቦይንግ ነፈርቲ ዝበጽሑ ሓደጋታት ኣብ ዝካየዱ ዓለማዊ ምርመራታት ኢዱ ይሓውስ እዩ። እዚ ክኸውን ግን ፍቓድ ክረክብን ምስ ሕጊ እታ ዝምልከታ ሃገር ክሳነይን ትጽቢት ይግበር።


ቀዳማይ ሚኒስተር ካናዳ ነፋሪት መገዲ ኣየር ዩክረይን ብሚሳይል ምህራማ ከም ዘኣምን ተዛሪቡ

ብረቡዕ ካብ ቴህራን ድሕሪ ምብጋሳ ድሕሪ ሒደት ደቓይቕ ዝወደቐት ነፋሪት መጓዓዝያ ዩክረይን ብሚሳይል ኢራን ከም ዝተሃርመት መርትዖታት ከም ዘመላኽት መራሕቲ ሃገራት ምዕራብ ገሊጾም። መራሕቲ ካናዳን ብሪጣንያን ኣብ ጉዳይ ምውዳቕ ናይታ 176 ገያሾ ሒዛ ዝነበረት ነፋሪት ምሉእን ደቂቕን መርመራ ክካየድ ጸዊዖም። ኢራን ግን እታ ነፋሪት ብሓይልታት ምክልኻል እታ ሃገር ብዝተተኮሰ ሚሳይል ከም ዘይተሃረመት ትገልጽ። እቲ ኽስተት ድሕሪ ሒደታ ሰዓታት እቲ ኢራን ኣብ ልዕሊ ክልተ መዓስከራት ኣሜሪካ ኣብ ኢራቕ ዘካየደቶ ናይ ሚሳይል መጥቃዕቲ እዩ ኣጋጢሙ። ማዕከናት ዜና ኣሜሪካ፡ እቲ ክስተት ዘጋጠመሉ ሰዓታት ኣብ ግምት ብምእታው፡ ኣሜሪካ ንግብረ መልሲ ትሸባሸብ ብምንባራ፡ ሓይልታት ምክልኻል ኢራን ናይ ኣሜረካ ነፋሪት ውግእ መሲልዎም ሃሪሞምዋ ክኾኑ ከም ዝኽእሉ ጸብጺበን። ማዕከን ዜና ሲቢኤስ ሰብ-መዚ ስለያ ኣሜሪካ ብምጥቃስ ኣብ ናይ ራዳር ምስሊ፡ ናይ ክልተ ሚሳይል ሓጺር ድምጺ ድሕሪ ምስትብሃሉ ከይደንጎየ ናይ ምፍንጃር ድምጺ ከምዝተሰምዐ ይጠቅስ። ድሕሪ እዚ ኒውስዊክ እውን፡ ናይ ፔንታጎንን ላዕለዎት ሰብ-መዚ ስለያ ኣሜሪካን ዒራቕን ብምጥቃስ፡ ኣብ በረራ ፒኤስ752 ዝነበረት ነፋሪት ዓለምለኻዊ መገዲ ኣየር ዩክረይን ኣብ ሩስያ ብዝተሰርሐ ሚሳይል ከምዝተሃርመት ኣብ ጽሑፉ ኣስፊሩ። ፕረዚደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ፡ ብወገኑ ብዛዕባ እቲ ነታ ነፋሪት ዘጋጠማ "ጥርጠራታት" ከም ዘለዎ ብሓሙስ ተዛሪቡ። ኣሜሪካ ንላዕለዋይ ኢራናዊ ጀነራል ቃስም ሶሌማኒ ብ 3 ጥሪ ኣብ ኢራቕ ድሕሪ ምቕታላ ወጥሪ ተፈጢሩ ኣብ ዘለወሉ እዋን ኢራን ነቲ ብዛዕባ እታ ነፋሪት ሓበሬታታት ዝኽዝን 'ብላክ ቦክስ' ናብቲ ነታ ነፋሪት ዘፍረየ ቦይንግ ኮነ ንኣሜረካ ከም ዘይትህብ ኣፍሊጣ። እንተኸነ ግና ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኢራን፡ ትካል ቦይንግ ኣብቲ ወግዓዊ መርመራ ክሳተፍ ዕድመ ኣቕሪብሉ ኣሎ። ብመሰረት ግሎባዊ ሕጊ በረራ፡ ኢራን ነቲ መርመራ ናይ ምምራሕ መሰል ኣለዋ፤ ኣፍረይቲ ግና ብፍሉይ ይሳተፉ እዮም። ቀዳማይ ሚኒስተር ጀስቲን ትሩዶ፡ እታ ነፋሪት ካብ መሬታ ናብ ኣየር ብዝተተኮሰ ሚሳይል ከም ዝተሃረመት ዘመላክት መረዳእታታት ካብ ዝተፈላለዩ ኣካላት ከም ዝበጽሖን፡ ብጌጋ ዝተገብረ ክኸውን ከም ዝኽእልን ተዛሪቡ። "እዚ ደቂቕ መርምራ ክካየድ ዝድርኽ እዩ" ድሕሪ ምባል፡ ካናዳውያን መልሲ ዝጠልቡሉ ሕቶታት ከም ዘለዎም ሓቢሩ። እንተኾነ ግና ናብ ዝኾነ መደምደምታ ንምብጻሕ ጌና ከም ዝኾነ ገሊጹ። ኣብታ ነፋሪት ካብ ዝነበሩ 176 ገያሾ፡ እቶም 63 ካናዳውያን እዮም ነይሮም።


ፕረዚደንት ኢራን፡ ብዛዕባ ምውዳቕ ነፋሪት ዩክሬን መብርሂ ክወሃቦ ንሰራዊቱ ሓቲቱ

ፕረዚደንት ኢራን ሓሳን ሩሃኒ፡ እታ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ብዝተተኮሳ ሚሳይል ተሃሪማ ዝተሓምምሸት ነፋሪት ዩክሬን ዝምልከት ሰራዊት እታ ሃገር ዝያዳ መብርሂ ክህቦ ጠሊቡ። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኢራን ጃቫድ ዛሪፍ ብወገኑ፡ ድሕሪ ምውዳቕ እታ ነፋሪት ኢራናውያን ንመዓልታት ግጉይ ሓበሬታ ከም ዝተዋህቡ ተዛሪቡ። ንሱ ከምዝሓበሮ፡ ንሱን ፕረዚደንት እታ ሃገርን ብዛዕባ እቲ ጉዳያ ኣፍልጦ ከምዘይነበሮም ገሊጹ። ሓይልታት እስላማዊ ሰውራ ኢራን፡ ነታ 176 ተሳፈርቲ ሒዛ እትጎዓዝ ዝነበረት ነፋሪት ብጌጋ ብምህራሞም፡ እታ ነፋሪት ኣብ ሰማይ እንከላ ከም እተባረዐትን፡ እቶም ተሳፈርቲ ብምሉኦም ከምዝሞቱን ይፍለጥ። እታ ነፋሪት ዝወደቐትሉ እዋን፡ ኢራን ኣብ ዒራቕ ንዝነበረ መደበራት ኣመሪካ ብሚሳይላት ዘጥቀዓትሉ ሰዓታት እዩ ነይሩ። ፕረዚደንት ኢራን ሓሳን ሮሃኒ ኣብ ቴለቪዥን እታ ሃገር ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ሰራዊት እታ ሃገር ዝተወሃሃደን ዝተጻፈፈን መርመራ ክገብር ኣተሓሳሲቡ። ብተወሳኺ፡ ህዝቢ እንታይ ከምዘጋጠመ ሓላፍነት ወሲድና ብቕንዕና ክንገሮ ከምዘለዎ ተማሕጺኑ። ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢራን ጃቫድ ዛሪፍ፡ "ኣነን ፕረዚደንትን ብዛዕባ ምውዳቕ እታ ነፋሪት ንፈልጦ ኣይነበረናን። ምስ ፈለጥና ድማ ብቕልጡፍ ንህዝቢ ሓቢርና" ክብል ተዛሪቡ። ብምውዳቕ እዛ ነፋሪት፡ ኣብታ ሃገር ሓያል ተቓውሞ ኣለዓዒሉ ኣሎ። ምስ ምውዳቕ እታ ነፋሪት ብዝተኣሳሰር ድማ ሓያሎ ሰባት ኣብ ቀይዲ ከም ዝኣተው ኢራን ገሊጻ ኣላ።


ንጽቡቕ ፋል፡ ሳናቲም ናብ ሞተር ነፋሪት ዝደርበየ ናይ ፈለማ እዋን ተሳፋራይ

ሓደ ወዲ 28 ዓመት ቻይናዊ፡ ንፈለማ እዋን ብነፋሪት ንምብራር ክሳፈር እንከሎ፡ ሰናይ ጉዕዞ ክኾነሉ ብምምናይ ናብ ሞተር እታ ነፋሪት ሳናቲም ደርብዩ። በዚ ምኽንያት ድማ 17,200 ዶላር ነቲ መገዲ ኣየር ክኸፍል ተበይንዎ። እቲ ሳናቲም ኣብ ጥቓ ኢንጅን (ሞተር) ናይታ ነፋሪት ምስተረኸበ፡ እታ ነፋሪት ሽዑ ንሽዑ ደው ክትብል ተገይሩ። እቲ ሉ ቻኦ ዝበሃል ተሳፋሪ፡ ነቲ ተግባር ከምዝፈጸሞ ኣሚኑ። እቲ ፍጻመ፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ለካቲት ዘጋጠመ ኮይኑ ናብ ቤት ፍርዲ ድማ ኣብ ወርሒ ሓምለ እዩ ቐሪቡ። እንተኾነ፡ እቲ ዝሓለፈ ውሳነ ኣብ ቀረባ እዋን እዩ ንህዝቢ ተገሊጹ። እቲ ኩነታት ምስኣጋጠመ፡ መተካእታ በረራ ክሳብ ዝዳሎን ናይ ውሕስነት ፈተሻታት ክሳብ ዝካየድን ተሳፈርቲ ጉዕዘኦም ክቕጽሉ ኣይከኣሉን። ሉ ቻኦ ኣብ ፈለማ ን 10 መዓልታት አብ ቀይዲ ኣትዩ እንተነበረ'ኳ፡ ጸኒሑ ግን ካሕሳ ገንዘብ ክኸፍል ተገይሩ። እቲ 'ለኪ ኤይር' ዝበሃል መገዲ ኣየር፡ ብሰንኪ እቲ ዘጋጠመ ኩነታት ልዕሊ 17,600 ዶላር ከምዝኸሰረ ኣብ ቤት ፍርዲ ገሊጹ። ሉ ቻኦ፡ እቲ መገዲ ኣየር ንተሳፈርቱ 'ሳናቲም ናብ ነፈርቲ ከይትድርብዩ' ዝብል መጠንቀቕታ ክህብ ነይርዎ ክብል ተኻቲዑ። ተሳፈርቲ፡ ከም መግለጺ ጽቡቕ ፋልን ትምኒት ሰናይ ጉዕዞን፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ተግባራት ክፍጽሙ ንፈለማ እዋን ኣይኮነን።


ሓንቲ ተጓዓዚት፡ ኣብ ጋቢና ነፋሪት፡ ስእሊ ክትሰኣል ዘፍቀደ ኣብራሪ ካብ ስርሑ ተኣጊዱ

ሓንቲ ተሳፋሪት ኣብ ጋቢና ነፋሪት ኮይና ዝተሳእለቶ ስእሊ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ምስዘርጋሐት፡ እቲ ንኽትሰኣል ዘፍቀደላ ቻይናዊ ፓይለት ነፋሪት ከየብርር ተኣጊዱ። እቲ ስእሊ ኣብ ወርሒ ጥሪ ዝተወስደ ኮይኑ፡ እታ ነፋሪት፡ ካብ ከተማ ጋውሊን ናብ ያንገዛው ትጓዓዝ ከም ዝነበረት ማዕከናት ዜና ቻይና ገሊጸን። እታ ተሳፋሪት፡ ኣብ ጋቢና ነፋሪት ኮፍ ኢላ፡ ኣብ ቅድሚኣ ድማ መግብን መስተን ተቐሪቡ ይረኣ። መንገዲ ኣየር ጋውሊን ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ እቲ ፓይለት ውሕስነት ተሳፈርቲ ኣብ ሓደጋ ከም ዘእተወ ሓቢሩ። እቲ ስእሊ፡ 'ወቦ' ኣብ ዝታባህለ ማሕበራዊ ሚድያ ብብዝሒ ምስ ተዘረገሓ እዩ ኣቓልቦ እቲ መንገዲ ኣየር ክረክብ ክኢሉ። እታ ገያሺት፡ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ጋውሊን ከም ናይ ነፋሪት ኣሳሳይት (ሆስተስ) ስልጠና ከምእትወስድ ይዝረብ። ስእላ፡ ኣብ ግዜ በረራ'ዶ ተወሲዱ ይኸውን ንዝብል ሕቶ እቲ መንገዲ ኣየር ኣየነጸረን። እንተኾነ ግን፡ ቻይናውያን ፓይሎታትን ተንተንትን፡ እቲ ስእሊ ኣብ ግዜ በረራ ከም ዝተወስደ ይሕብሩ። ስሙ ዘይተጠቕሰ ፓይለት፡ ንምሉእ ህይወቱ'ዩ ነፋሪት ከይበርር ተኣጊዱ ዘሎ። ካልኦት ሰራሕተኛታት እታ ነፋሪት'ውን ክሳብ እቲ መርመራ ዝውዳእ፡ ንዘይተወሰ ግዜ ካብ ስራሕ ጠጠው ኢሎም ኣለው። ብመሰረት ምምሕዳር ስቪል ኣቪየሽን ቻይና፡ ተሳፋራይ ፍሉይ ፍቓድ ረኺቡ እንተዘይኮይኑ፡ ዝኾነ ሰብ ኣብ ጋቢና ናይ ነፋሪት ክኣቱ ኣይፍቀደሉን። ዝሓለፈ ዓመት፡ 'ዶንጋይ' ኣብ ዝተባህለት መንገዲ ኣየር፡ ሓደ ኣሰልጣኒ በረራ፡ ንሰበይቱ ኣብ ጋቢና ነፋሪት ክትኣቱ ብምፍቃዱ፡ ንሽዱሽተ ወርሒ ካብ ስራሕ ጠጠው ኢሉ ነይሩ።


ዋና ፈጻሚ ስራሕ ቦይንግ ካብ ሓላፍነቱ ተሰጒጉ

ዋና ስራሕ ፈጻሚ ቦይንግ ዴኒስ ሙይለንበርግ፤ ካብ ሓላፍነቱ ተሰጓጉ እቲ ስጉምቲ ድማ እቲ ኩባንያ ዝሐሸ ዓርሰ-እምነት ንክፈጥር ክሕግዞ እዩ ተባሂሉ። ግዚያዊ ኣቦ -መንበር እቲ ኩባንያ ኮይኑ ዝጸንሐ ዴቪድ ካልሁን፡ ብኣቆጻጽራ ፈረንጂ ካብ 13 ጥሪ ጀሚሩ ነቲ ሓላፍነት ከምዝርከቦ ተገሊጹ'ሎ። ብመንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ትውነን ነፋሪት ትርከበን ክልተ ቦይንግ 737 ማክስ ነፈርቲ ኣብዚ ዓመት ናይ ምውዳቕ ሓደጋ ምስኣጋጠመን፡ እቲ ዋና ፈጻሚ ስራሕ ካብ ሓላፍነቱ ክለዓል ሕቶታት ክቐርብሉ ጸኒሖም'ዮም። ብድሕሪ'ቶም ሓደጋታት ፤ እተን 737 ማክስ ዝዓይነተን ነፈርቲ ከይንቀሳቐሳ ተኣጊደን ይርከባ። ብትእዛዝ ዝተፈላለዩ መንገዲ ኣየራት ዓለም፤ ኣብ ህንጸት ዝነበራ ዓይነታት ቦይንግ ማክስ ድማ፤ ስራሕተን ክቋረጻ ከምዝገበረ እቲ ኩባንያ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣፍሊጡ ነይሩ። እቲ ሎሚ መዓልቲ ዝወጽአ መግለጺ ቦይንግ፤ እቲ ኩባንያ ምስ ዝተፈላለዩ ኣካላት ዝገብሮም ርክባት ከም ብሓድሽ ንምጅማር ናይ መሪሕነት ለውጢ ምግባር ከምዘድሊ ኣባላት ቦርድ እቲ ኩባንያ ከምዝወሰኑ የመልክት። ኣብ ሶፍትዌር እተን ነፈርቲ ጸገም ከምዝነበሮ ብትካላት መርመራ ኣመሪካ ዝተረጋገጸ እንትኸውን፤ እቲ ኩባንያ ኣብ መወዳእታ ዓመት ኤውሮጳውያን ነቲ ጸገም ብምምሕያሽ ተመሊሱ ናብ ስርሑ ክኣቱ እዩ ዝጽበ ነይሩ። ሰብ-ሞያ እቲ ዓውዲ፤ እቲ ሓደጋ ቅድሚ ምብጽሑ ይግመት ከምዝነበረ እዮም ገሊጾም። --- ኣብታ ዝተሓምሸሸት ነፋሪት መንገድ ኣየር ኢትዮጵያ ጓሉ ዝሰኣነ፡ ሚካኤል ስቱሞ፤ እዚ ናይ መጀመርታ ዝበሎ ስጉምቲ እቲ ኩባንያ ኣድኒቑ። ቐጺሉ፤ ካልኦት ብቕዓት ዝጎደሎም ዝበሎም ኣባላት እቲ ቦርድ ሓላፍነቶም ክለቁ ኣለዎም ኢሉ። እቲ ምጽራይ ዝከታተል ጉጅለ ዝመርሕ ኣባል ኮንግረስ፡ እቲ ዋና ፈጻሚ ስራሕ ዛጊድ ኣብ ሓላፍነቱ ምጽንሑ ነቲ ኩባንያ ወቒሱ ንኒውዮርክ ታይምስ ተዛሪቡ። "ኣነ እንተዝኾን፤ ነቲ ሓላፊ ቀደም ኣባሪረዮ ምሃለኹ" ኢሉ።


ዝተሰናኸለ ጻዕርታት ዘተ ሰላም ሕብረት ኣፍሪቃ

ኲናት ትግራይ ብሰላማዊ መገዲ ከብቅዕ ዝተፈላለዩ ጻዕርታት እኳ ክግበር እንተጸንሐ፡ ክልተ ዓመት ክመልኦ ቀሪቡ ኣሎ። መንግስቲ ፌደራል፡ ኣብ ወርሒ መጋቢት 'ሰብኣዊ ምቁራጽ ተጻብኦ' ድሕሪ ምእዋጁ፡ ሓይልታት ትግራይ'ውን በዚ ተሰማሚዖም ተኹሲ ጠጠው ምስ ኣበሉ፡ ንሰላማዊ ዝርርብ ዝኸውን መገዲ ክኽፈት'ዩ ዝብል ትጽቢት ብዙሓት እዩ ነይሩ። ነዚ ኣጋጣሚ ተጠቒሞም፡ ሕብረት ኣፍሪቃ፣ ኣሜሪካ፣ ሕብረት ኤውሮጳን ፕረዚደንት ኬንያ ነበር ኡሁሩ ኬንያታን እቲ ልዝብ ንክጅመርን እቲ ኲናት ንከብቅዕን ጻዕሪ ክገብሩ ጸኒሖም። ብፍላይ ሕብረት ኣፍሪቃን ኣሜሪካን፡ ምስ ሰብ መዚ ፌደራልን ትግራይን ኣብ ኣዲስ ኣበባን መቐለ ክዘራረቡ እኳ እንተጸንሑ፡ ፍረ ኣየፍረዩን። ኣብ ሕቡራት ሃገራት፡ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ንዘጋጥሙ ጐንጺታት ደው ንምባል ኣብ ዝግበሩ ጻዕርታት በዓል ሞያ ሕጊ ኰይኑ ዝሰርሐ ባይሳ ዋቅወያ፡ ኲናት ሰሜን ኢትዮጵያ ንከየብቅዕ ዝገብሩ ዝተሓላለኹ ኩነታት ከም ዘለው ይዛረብ። ይኹን'ምበር፡ ዝዀነ ዓይነት ኲናት ብፍላይ ድማ ኲናት ሓድሕድ ኣብ ሞንጐ ተራጸምቲ ወገናት ብዝግበር ዘተ ከም ዘብቅዕ ብምግላጽ፡ "በዳህቲ ነገራት እንተሃለው'ውን እቲ መፍትሒ ድርድር'ዩ" ይብል። ክልቲኦም ወገናት፡ እቲ ኲናት ብልዝብ ንከብቅዕ ድልየት ከም ዘለዎም ብተደጋጋሚ እኳ እንተገለጹ፡ ነቲ ልዝብ መን ይምርሓዮ ኣብ ዝብል ግን ፍልልይ ኔሩዎም። መንግስቲ ፌደራል፡ ንሕብረት ኣፍሪቃ እንኮ ምርጫኡ ክገብር እንከሎ፡ ሓይልታት ትግራይ፡ እቲ ዘተ ብመንጎኛነት ኡሁሩ ኬንያታ ክግበር እዮም ዝመርጹ ኔሮም። እዚ፡ ነቲ መስርሕ ልዝብ ክደናጐ ክገብሮ እንከሎ፡ ኣብ መጀመርታ ወርሒ መስከረም 2015 ዓ.ም መራሕቲ ትግራይ ነቲ ሕብረት ኣፍሪቃ ዝመርሖ ድርድር ከም ዝቕበሉ ኣፍሊጦም። ቅድም ኢሉ፡ ሓይልታት ትግራይ ኣብ ሞንጎ ክልቲኦም ወገናት ዘይተገለጹ ዝርርባት ይካየዱ ምንባሮም እኳ እንተገለጹ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብዛዕብኡ ዝበሎ ነገር የለን። ወኪል ሕብረት ኣውሮጳ ኣኔት ቬበር፡ ኣብ መጀመርታ ወርሒ መስከረም፡ ንኣባል ሃገራት እቲ ሕብረት ኣብ ዝልኣዀ ደብዳበ፡ ክልቲኦም ወገናት ኣሜሪካ ኣብ ዘመቻችአቶም መድረኻት ኣብ ጅቡትን ሲሸልስን ከም ዝተራኸቡ ገሊጹ። እንተዀነ፡ እዚ'ውን እቲ ኲናት ንከብቅዕ ዝሕግዝ ለውጢ ኣየምጽአን። ኲናት፡ ብድርድር እዩ ዝፍታሕ ዝብል ኣቶ ባይሳ፡ ክልቲኦም ወገናት ድርድር ንምጅማር ድልየት ምርኣዮም፡ ካብ ጸቕጢ ዝመጽአ እንተዀነ'ውን ኣሚኖም ዝኣተውሉ'ዩ ዝብል እወንታዊ ኣረኣእያ ከም ዘለዎ ይዛረብ። እንተዀነ፡ ትኹረት ምዕራባውያን ኣብ ኲናት ዩክረይን ብምህላው፡ ከምኡ'ውን ኣብ ዓለም ዘጋጠመ ቁጠባዊ ጸቕጢ ንነገራት ከም ዝለወጦም ይጠቅስ። እዚ፡ እቲ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘሎ ምዕባለታት ተደሚሩዎ እቶም ተራጸምቲ ሓይልታት ገጾም ናብ ልዝብ ከዙሩ ገይሩ'ዩ ይብል። "ኣብ መጀመርታ እቲ ኲናት ዝነበረ ናብ ሓደ ሸነኽ ዝዛዘወ ድጋፍ ምዕራባውያን ስለ ዝማህመነ፣ ኣብ ትግራይ ዘሎ ዕጽዋ፣ ኣብታ ሃገር እናብኣሰ ዝመጽአ ቁጠባዊ ቅልውላውን ምኽባር ናብራን፡ ክልቲኦም ናብ ድርድር ክመጽኡ ገይሩ'ዩ"። ኣብ ዝሓለፉ ክልተ ዓመታት፡ ብሰንኪ እቲ ኲናት ቁጽሮም ብወግዒ ዘይተፈልጠ ዓሰርታት ኣሽሓት ሰባት ሞይቶም'ዮም። ንዕኡ ስዒቡ ዝተፈጥረ ሰብኣዊ ቅልውላው ድማ፡ ካብ ትግራይ ብዝሰገረ ኣብ ክልላት ዓፋርን ኣምሓራን ኣማኢት ኣሽሓት ተጸበይቲ ረድኤት ኰይኖም። "እዚ ደማዊ ኲናት፡ ዋላ ሓደ ዝዕወተሉ ስለ ዘይኰነ፡ ክልቲኦም ወገናት እቲ ጸገም ብዘተ ክፈትሑዎ'ዮም" ዝብል ተስፋ ከም ዘለዎ ኣቶ ባይሳ ገሊጹ። እቲ ሕብረት፡ ንክልቲኦም ወገናት ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ንምርኻብ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ጻውዒት ከቕርብ እንከሎ፡ ንብዙሓት ሃንደበታዊ ነይሩ። እቲ ሕብረት ዝዘርግሖ ደብዳበ፡ እቲ ዘተ ኣብ ቀጻሊ ኣገደስቲ ዝዀኑ ጉዳያት ትኹረት ከም ዝግበረሉ የመልክት። እዚ ድማ፡ ብፍሉይ ልኡኽ ኦሊሰጎን ኦባሳንጆ ከም ዝምራሕን፡ ኡሁሩ ኬንያታን ምኽትል ፕረዚደንት ደቡብ ኣፍሪቃ ነበርን ከም ዝሳተፉን ይሕብር። መንግስቲ ፌደራልን መራሕቲ ትግራይን፡ ቅድሚ ሕጂ'ውን ምስዚ ዝቃዶ መርገጺ ከም ዝነበሮም ብምግላጽ ነቲ ጻውዒት ከም ዝተቐበሉዎ ኣፍሊጦም። ብፍላይ፡ ሓይልታት ትግራይ እቲ ጻውዒት ቅድሚ ምቕራቡ ምስቲ ሕብረት ዝርርብ ከም ዘይተገብረ ብምግላጽ፡ ተሳተፍቲ እቲ ዘተ፣ ተዓዘብትን ዋሕስ ዝህቡን፣ ጉዳያት ድሕነትን ጉዕዞን ዝምልከት መብርሂ ክወሃቦም ሓቲቶም። ክልቲኦም ወገናት፡ ንሰላማዊ ዝርርብ ፍቓደኛታት ምዃኖም ዝነኣደ ኣቦ መንበር ኮሚሽን እቲ ሕብረት ሙሳ ፋቂ መሃማት፡ ንሰላም ዕድል ክህቡ ጸዊዑ። ወሲኹ፡ እቲ ዘተ ብፍሉይ ልኡኽ ሕብረት ኣፍሪቃ ኦሊሰጎን ኦባሳንጆ፣ ፕረዚደንት ኬንያ ነበር ኡህሩ ኬንያታን ምኽትል ፕረዚደንት ደቡብ ኣፍሪቃ ነበር ዶክተር ፑምዚል ምላምበፐ-ናግኩካን ክምራሕ እዩ ኢሉ። እቲ ዘተ ንክጅመር ሓደ መዓልቲ ምስተረፎ ግን፡ ብዓርቢ ኣብ ሰዓታት ድሕሪ ቀትሪ ማዕከን ዜና ሮይተርስ፡ ንዲፕሎማስያዊ ምንጪታት ጠቒሱ፡ እቲ ልዝብ ብሎጅስቲካዊ ምኽንያታት ናብ ዘይተነጸረ ጊዜ ከም ዝተመሓላለፈ ሓቢሩ። ነዚ ስዒቡ፡ ካብቶም ኣሸማገልቲ ሓደ ዝዀነ ኡሁሩ ኬንያታ፡ እቲ ዘተ ክጅምር ዝተወጠነሉ መዓልቲ ምስቲ ኣቐዲሙ ዝነበሮ ካልእ መደብ ስለ ዝተደረበ ከም ዘይሳተፍ ዝገልጽ ደብዳበ ናብቲ ኣቦ መንበር ጽሒፉ። እዚ ጥራይ ዘይኰነ፡ ኣብ ካልእ ግዜ ኣብቲ ዘተ ንክሳተፍ፡ ኣወዳድባን ኣፈጻጽማን እቲ ድርድር፣ መምርሒ እቶም ዕድመ ዝተገብረሎም ኣሸማገልቲ ዝምልከት ዝርዝር መብርሂ ክወሃቦ ሓቲቱ። ብተወሳኺ፡ ብዘይ ቅድመ ኩነት ህጹጽ ምቁራጽ ተጻብኦ ምግባር፡ ቅድሚ ኣጀንዳታት እቲ ዝርርብ ቀዳምነት ክወሃቦ ከም ዝግባእ ብምግላጽ፡ እዚ ነቲ ዝርርብ ትኽክለኛ ኩነታት ዝፈጥር'ዩ ኢሉ። ዲፕሎማት ባይሳ፡ ኣብ ቀጻሊ ንድርድር ዘድሊ ምቁራጽ ተጻብኦ ክሰማምዑን እቲ ኲናት ጠጠው ንምባል ዝሕግዝ ፍኖተ ካርታ ምድላውን ምስምማዕን ቀዳምነት ክወሃቦ ዝግባእ እዩ ኢሉ ይኣምን። እንተዀነ፡ ኲናት ደው ንክብል ዝግበር ድርድር ቀሊል ኣይኰነን ዝብል ባይሳ፡ "ከምዚ ዓይነት ዝተሓላለኸ ፖለቲካዊ ኩነታት ዘለዎ ጐንጺ ሪኤ ኣይፈልጥን" ይብል። ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ክሳብ ሕጂ ብዛዕባ እቶም ኣብ ናይ መወዳእታ ሰዓት ኣጋጢሞም ዝተባህሉ ሎጅስቲካዊ ጸገማት ኰነ ኡሁሩ ኬንያታ ዘቕረቦም ሕቶታት ዝሃቦ መብርሂ የለን። ብተወሳኺ፡ ኣብ ቀጻሊ እቲ ዝርርብ መዓዝ ክካየድ ከም ዝኽእል ኣየነጸረን።


ኣብ ገማግም ግሪኽ ዘጋጠመ ዘሕዝን ፍጻመ ስደተኛታት

ትማሊ ረቡዕ ምሸት ኣብ ግሪኽ ኣብ እትርከብ ደሴት ሌስቦስ ናይ ስደተኛታት ጃልባ ድሕሪ ምጥሓላ ብውሕዱ 16 ሰባት ሞይቶም፡ ካልኦት 15 ሰባት ድማ ደሃዮም ጠፊኡ’ሎ። እታ ጃልባ ካብ ገማግም ባሕሪ ቱርኪ 40 ሰባት ሒዛ ኣብ ውሸዕጢ ኣዝዩ ብርቱዕ ንፋስ ትጓዓዝ ከምዝነበረት ሓለዋ ባሕሪ ግሪኽ ሓቢሩ። ብተመሳሳሊ፡ ኣብ ደሴት ኪቲራ ሓንቲ ጃልባ ምስ ኣኻውሕ ድሕሪ ምግጫዋ ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ስደተኛታት ንሓደጋ ተቓሊዖም ከምዝደሓኑ ተፈሊጡ። ናይ ሓለዋ ባሕሪ ቪድዮ፡ ሰራሕተኛታት ምድሓን ህይወት፡ ኣብ ትሕቲ ሓደ ገደል ኣትዮም ዝነበሩ ጉጅለ ሰባት ናብ ውሑስ ቦታ ክስሕብዎም የርኢ። ክልቲአን ጀላቡ ረቡዕ ምሸትን ሓሙስ ንግሆን ኣማኢት ኪሎሜተራት ተፈላልየን ኣብ ውሽጢ ሰዓታት ጥሒለን። ወለንተኛታት፡ ምስ ሰበስልጣን ምድሓን ህይወት ኣብቲ ኣብ ኪቲራ ዝተገበረ ጻዕሪ ተጸንቢሮም እዮም። እታ ስደተኛታት ዝጻዓነት ጃልባ፡ ኣብ ሰዓት ክሳብ 70 ኪ.ሜ ብዝነጉድ ንፋስ ከምዝተበታተነትን፡ ብመሰረት ጸብጻባት ግሪኽ ድማ ሓደ ካብቶም ኣብታ ጃልባ ዝነበሩ ሰባት መጠንቀቕታ ከምዝሃበን ተገሊጹ። ነባሪት እቲ ከባቢ ዝኾነት ማርታ ስታታኪ ንማዕከን ዜና ኣሶሴይትድ ፕረስ ኣብ ዝሃበቶ ሓበሬታ፡ "እታ ጃልባ ኣብቲ ኣኻውሕ ክትጋጨን ሰባት ናብቶም ኣኻውሕ ደይቦም ንነብሶም ከድሕኑን ክፍትኑን ርኢና" ኢላ። ካብቶም ኣብታ መርከብ ዝነበሩ 95 ሰባት እቶም 80 ከምዝደሓኑን ካብ ኢራን፡ ኣፍጋኒስታንን ዒራቕን ዝመጹ ምዃኖምን ጸብጻባት ይሕብሩ። ብኻልእ ወገን ኣብታ ኣብ ሌስቦስ ኣብ ጥቓ ተርሚ ዝጠሓለት ጀልባ ሬሳ 16 ኣፍሪቃውያን ደቂ ኣንስትዮ ከምዝተረኸበ ሰብመዚ ገሊጾም። ትሽዓተ ደቂ ኣንስትዮ ድማ ድሒነን ናብቲ ኣብቲ ከባቢ ዝርከብ ሆስፒታል ሚቲሊኒ ተወሲደን ኣለዋ። "ሎሚ ህይወት ብዙሓት ጠፊኡ፡ ሰባት ብሰንኪ ዘይረብሓ ጀላቡ ይጥሕሉ ኣለዉ። ሕብረት ኣውሮጳ ስጉምቲ ክወስድ ኣለዎ።" ሰበስልጣን እቲ ከባቢ እታ ጃልባ ካብ ወደብ ኣይቫሊ ቱርኪ ከምዝተበገሰት ይገልጹ። ሚኒስተር ስደት ግሪኽ ኖቲስ ሚታራቺ፡ ቱርኪ ኣብዚ እዋን ጽንኩር ኩነታት ኣየር፡ ዘይስሩዕ ምስጋር ስደተኛታት ደው ንክብል "ቅልጡፍ ስጉምቲ" ክትወስድ ጸዊዑ። ሌስቦስ ካብ ገማግም ባሕሪ ምዕራብ ቱርኪ ኣብ ሓጺር ርሕቀት ክትረክብ እንከላ፡ ኪቲራ ግን ኣስታት 400 ኪ.ሜ ርሒቓ ትርከብ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ብቐንዱ ካብ ኣፍጋኒስታን ዝመጹ ዳርጋ 100 ሰባት ዝጸዓና ክልተ ጀላቡ ስደተኛታት ኣብ ኪቲራ ዓሪፈን ነይረን። ብዙሓት ሰባት፡ ካብ ቱርኪ ብግሪኽ ኣቢሎም ናብ ገማግም ባሕሪ ጣልያን ከምዝሰግሩ ይዝረብ።


ነበርቲ ሓንቲ ቁሸት 143 ሚልዮን ዩሮ ለቶሪ ተዓዊቶም

ኣብ ቤልጅየም ኣብ ሓንቲ ቁሸት ዝነብሩ 165 ሰባት 143 ሚልዮን ዩሮ ሎተሪ ተዓዊቶም። እቶም  ኣብ ዓዲ ኦልምን ዝቕመጡ ሰባት፡ ነቲ ሎተሪ ማዕረ መጠን ገንዘብ ኣበርኪቶም እዮም ገዚኦም። ነፍሲወከፎም፡ ድማ  868 ሽሕ ዩሮ ካብቲ ሎተሪ ክካፈሉ እዮም። ብመሰረት ጸብጻብ ሃገራዊ ሎተሪ ቤልጅየም፡ ኣብቲ ሎተሪ ልዕሊ 27 ሚልዮን ዕጫታት ተሳቲፎም። ዩሮሚሊዮንስ፡ ኣብ መንጎ ትሽዓተ ሃገራት ኤውሮጳ ዝካየድ ዕጫ ሎተሪ ኮይኑ፡ ንተዓወቲ ሸውዓተ ቅኑዕ ቁጽሪ ብምግማት ዝለዓለ ክፍሊት ክህብ ዝኽእል እዩ። ንተዓወቲ ክሳብ 142 ሚልዮንን 897 ሽሕን 164 ዩሮ ክሽልም ይኽእል። ወሃቢት ቃል ሃገራዊ ሎተሪ ጆክ ቨርሞር፡ ኣብ ቤልጅየም ብጉጅለ ተዓወትቲ ምዃን ዝተለምደ ኣይኮነን ኢላ። ቅድሚ ሕጂ ክንድዚ ዝኣክል ሰብ ብሓባር ተወዳዲሩ ተዓዊቱ ኣይፈልጥን። ወሃቢት ቃል እታ ሃገር፡ እቶም 165 ነበርቲ እታ ቁሸት፡ ሎተሪ ከምዝተዓወቱ ምስ ሰምዑ፡ ካብ መጠን ንላዕሊ ከምዝተሓጎሱ ገሊጻ። ሓላፊ እቲ ኣብ ቤልጅየም ዕጫ ዘውጽእ ትካል፡ ሰባት ብጉጅለ ዕጫ ክወስዱ ካብ ዘተባብዕ ዓመታት ኣቑጺሩ ኣሎ። ነበርታ እታ ቁሸት፡ ብሓባር ተዓዊትና ኢሎም ክኣምኑ ስለ ዝኸበዶም ሽዱሽተ ግዜ ዜና ሰሚዖም። መንነት እቶም ተዓወትቲ ክሳብ ሕጂ ኣይተገለጸን። ኣቐዲሙሓደ ዜጋ ዓባይ ብሪጣንያ 195 ሚልዮን ፓውንድ ተዓዊቱ ነይሩ። እዚ ድማ ሓደ ሰብ ክረኸቦ ካብ ዝኽእል እቲ ዝበዝሐ ገንዘብ እዩ። ቅድሚ ኣዋርሕ ድማ ካልኦት እንግሊዛውን መጻምድቲ፡ 184 ሚልዮን ፓውንድ ተዓዊቶም ነይሮም። ዩሮሚልዮን ኣብ ቤልጅየም፣ ፈረንሳ፣ ዓባይ ብሪጣንያ፣ ስጳኛ፣ ፖርቱጋል፣ ኣየርላንድ፣ ኦስትርያ፣ ስዊዘርላንድን ሉክሰምበርግን'ዩ ይካየድ።


ናይ ገዛእ ርእሳ ንጉስ ዝኣወጀት 'ናጻ' ግዝኣት

ኣብ መዓሙቕ ገጠራት ምብራቓዊ ጀርመን፡ ሓደ ዘይርአ ዶብ ኣሎ። ህንጻታት ናይ ሓደ እጹብ ግምቢ ካብቲ ጫፍ ኣግራብ ንላዕሊ ወጺኦም ይረኣዩ። ኣብ ቅድሚት ማዕጾ ናይቲ ግምቢ ምልክት ኣሎ፤ እዚ ንዝመጸ ሰብ - ብሓቂ - ናብ ሓዳስ ሃገር ይኣቱ ከምዘሎ ብኽብሪ ዝሕብር’ዩ። "ኮኒግሬክ ዶችላንድ" (ንግስነት ጀርመን) ንገዛእ ርእሳ ንግስነት ዝኣወጀት ነጻ ሃገር እያ፤ ንገዛእ ርእሱ ዝሸመ ንጉስ እውን ኣለዋ። እቲ ንጉስ፡ ፒተር ቀዳማይ ብዝብል ክጽዋዕ ይመርጽ። ፒተር ቀዳማይ፡ ኣብ ሓደ ብዕንጸይቲ ዝተሸፈነ ቅሩብ ጽልምት ዝበለ ኣዳራሽ ተቐቢሉና። እቲ ንጉስ ዘውዲ ካብ ዝደፍእን እታ ናይ ገዛእ ርእሳ ገንዘብ እትሓትም፡ ናይ ገዛእ ርእሳ መንነት ወረቐት እተዳሉን ናይ ገዛእ ርእሳ ባንዴራ ዘለዋ እትበሃል ግዝኣት ካብ ትምስረት ዓሰርተ ዓመት ገይሩ’ሎ። ፒተር ቀዳማይ፡ እቲ ኣብ ጀርመን "ራይክስበርገር" (ዜጋ ራይክ) ተባሂሉ ዝፍለጥ እዩ። ንሱ፡ ሓደ ካብቶም ብማዕከናት ስለያ እታ ሃገር ንሕጋውነት ናይቲ ድሕሪ ኲናት ዝነበረት መንግስቲ ጀርመን ኣፍልጦ ዘይህቡ ውዲታዊ ክልሰ-ሓሳባውያን ተባሂሎም ዝግለጹ ኣስታት 21 ሽሕ ሰባት እዩ። እዞም ሰባት ኣብዚ ሰሙን ተፈላጥነት ረኺቦም ኣለዉ። እዚ ድማ፡ ነቲ ኣብ ልዕሊ ራይክስበርገር ብዝተኻየዱ ወፍሪታት ንህንጻ ባይቶ ጀርመን ራይክስታግ ንምውራርን ብዓመጽ መንግስቲ ንምዕላውን ውዲት ፈጢሮም ተባሂሎም ዝተጠርጠሩ 25 ሰባት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ምእታዎም ስዒቡ ዝመጸ እዩ። ንጉስ ፒተር ከምዚ ዓይነት ዕላማ ዓመጽ ከምዘይብሉ ይዛረብ። ይዅን እምበር፡ መንግስቲ ጀርመን "ኣዕናዊን ሕሙምን" ምዃኑ ይኣምን። "ኣነ ኣካል ናይዚ ፋሽሽታውን ሰይጣናዊን ስርዓት ክኸውን ድሌት የብለይን" ይብል። ንኽንዘራረብ ናብ ካልእ ክፍሊ ኣምሪሕና - እቲ ክፍሊ ግን ሳሎን ኣይኮነን። ብመብራህትን ካሜራን ተኸቢብና ኢና። እዚ ናይ ንጉስ ፒተር ናይ ገዛእ ርእሱ ቲቪ ስቱድዮ እዩ፤ ቻነል ቲቪ ክጅምር ተስፋ ኣለዎ። ሓደ ካብቶም ኣገልገልቱ ድማ፡ ነፍሲ ወከፍ ህሞት ርክብና (ዘተና) ክቐርጽ ከምዝዀነ ተረዲአ። ንሱ፡ ከም ከንቲባን ኣባል ባይቶ ጀርመንን ክኸውን ተወዳዲሩ ብዘይምዕዋቱ፡ ነቲ መንግስቱ ካብ ምምስራት ሓሊፉ ካልእ ኣማራጺ ዘይብሉ ኰይኑ ከም ዝተሰምዖ ይገልጽ። "ብልሹዋት፡ ገበነኛታት ወይ ካልኦት ክጥቀምሎም ፍቓደኛታት ዝዀኑ ሰባት ኣብ ስርዓት ጀርመን ይስስኑ፤ እቶም ቅኑዕ ልቢ ዘለዎምን ንዓለም ንሓባራዊ ረብሓ ብዝሓሸ ክቕይርዋ ዝደልዩ ግን ዕድል የብሎምን።" ናይ ብሓቂ ስሙ ፒተር ፊትዘክ ኰይኑ፡ ንጥፈታቱ ድማ ምስ ሕጊ ጀርመን ብተደጋጋሚ ናብ ጎነጽ ክኣቱ ገይርዎ ኣሎ። ጀርመን ነታ ግዝኣተ-ንጉስ ይዅን ነቲ ሰነዳታ ኣፍልጦ ኣይትህብን፤ ፒተር ፊትዘክ ብዘይ መምርሒ ፍቓድ መኪና ብምዝዋርን ናይ ገዛእ ርእሱ መደብ መድሕን ጥዕና ብምምራሕን ሓያሎ ግዜ ተፈሪዱ እዩ። ብተወሳኺ፡ ገንዘብ ዜጋታቱ ብምጥፍፋእ ንሓያሎ ዓመታት ናብ ቤት ማእሰርቲ ዝኣተወ ክኸውን እንከሎ፡ ድሒሩ ግን እቲ ፍርዲ ተሰሪዙ። ንኣስታት ክልተ ዓመት ንዕኡን ንግዝኣት-ንግስናኡን ክከታተል ዝጸንሐ ኣገልግሎት ስለያ እቲ ዞባ፡ ከም ስግኣት ከም ዝቘጽርዎ ሓቢሩና። ምስ ሓደ ንሰባት ንውዲታዊ ክልሰ-ሓሳባትን ኣኽረርቲ ስነ-ሓሳብን ዘቃልዕ ኣምልኾ የመሳስልዎ። ከምዚኦም ዝበሉ ክልሰ-ሓሳባትን ስነ-ሓሳባትን ኣብ ጀርመን ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ብሰንኪ ለበዳ ኮሮና እናተጋደዱ መጺኦም እዮም። ኮቪድ-19’ውን ደገፍን ኣባልነትን ናይቲ ግዝኣት-ንግስነት ክውስኽ ዝገበረ ይመስል። ፒተር ፊትዘክ፡ ኣስታት 5 ሽሕ ዜጋታት ከምዘለዎ ነጊሩና። ንሱ፡ ምእንቲ እቶም ሰባት ኣብ መወዳእታ ክነብሩሉ ዝኽእሉ ብርክት ዝበሉ ማሕበረሰባት ንምቛም ኣብ ጀርመን መሬት እናገዝአ ነቲ ንግስነቱ የስፍሖ ኣሎ። ካብ ግምቢ እቲ ንጉስ ኣስታት 240 ኪሎ ሜተር ርሒቝ ዝርከብ ሓደ ማሕበረሰባት ዝነብርሉ ቦታ በጺሕና። ካብ በርሊን ንደቡብ ብመኪና ሓደ ሰዓትን ፈረቓን ኣብ ዝወስድ ቦታ እትርከብ ቁሸት ባርዋልደ፡ ካልእ ብጥንታውያን ኣግራብ ዝተኸበበ ኣረጊት ግምቢ ይርከብ። ኣስታት 30 ሰባት ኣብቲ ቀንዲ ህንጻ ወይ ድማ ኣብቲ ቀንዲ መእተዊ መንገዲ ኣብ ዝርከቡ ቃፍላይ ይነብሩ። እቲ ግምቢ ዋላ'ኳ ዝሃሰሰ ጽባቐ እንተሃለዎ፡ ጽልምት ዝበለ ቦታ እዩ። ገና ነቶም ህንጻታት ኣብ ምሕዳስን ቀጽሪ ኣብ ምጽራይን ይርከቡ። እቶም ኣብዚ ዝነብሩ ሰባት ግን በቲ ከም ግዝኣት መንግስቲ ዝቘጽርዎ ገዛኦም ይሕበኑ እዮም። እቶም ዜጋታት ንጀርመን ግብሪ ኣይከፍሉን፡ ከምኡ’ውን ደቆም ናብ ቤት ትምህርቲ ኣይሰዱን። እዚ ድማ ኣብ ጀርመን ዘይሕጋዊ እዩ። ብንጉስ ፒተር ዝምራሕ ናይ ገዛእ ርእሶም ሕጋዊ ኣቃውማ ኣለዎም። ኣብ ግዜ ድማ ናይ ገዛእ ርእሶም ስርዓተ ክንክን ጥዕና ክህልዎም ይሓስቡ። "እታ ግዝኣት-ንግስነት ኣብ መዓልታዊ ህይወት ዘድልየካ ኵሉ ክተቕርበልካ ትኽእል እያ። መግቢ፡ ማሕበራዊ ድሕነት፡ እዚ ዅሉ ስርዓታት ኣሎ" ይብል ኣብ ቀረባ እዋን ምስ ስድራኡ ዝገዓዘን ሓላፍነት ርክብ ህዝቢ ዝተወሃቦ ቤንጃሚን። ዘመናዊ ቴክኖሎጂታት ብምጥቃም ዘላቒ ሓምላይ ማሕበረሰብ ንምህናጽ መደባት’ኳ እንተሃለዎም፡ ዜጋታት ኣብ ዘመናዊ ሕክምና ዘለዎም እምነት ግን ትሑት ይመስል። ኣብዚ ዝዀነ ሰብ ኣንጻር ኮቪድ-19 ዝተኸተበ ከምዘየለ ቤንጃሚን ነጊሩና። እዚ ኣብ ራይክስበርገር ናይ ሓባር መርገጺ'ዩ፣ ብዙሓት ድማ ኣብቶም ነቲ ለበዳ ንምቍጽጻር ዝውሰዱ ስጕምትታት ዝቃወሙ ሰልፊታት ተሳቲፎም እዮም። "ሎሚ ንነብሶም ዝሓስቡ ሰባት መብዛሕትኡ ግዜ ከም ናይ ውዲት ክልሰ-ሓሳባውያን ይዅነኑ እዮም" ይብል ቤንጃሚን። "እዞም ሰባት ግን፡ መብዛሕትኡ ግዜ ብዛዕባ ጸገማቶም ጥራይ ዘይኮነስ ብዛዕባ ጸገማት ሕብረተሰብን ፖለቲካን እናሓሰቡ ዝሓድሩ ምዃኖም ሓቂ'ዩ።" ካብቲ ከባቢ ወጺእና ብመኪና እናተመለስና ከለና፡ ሓደ ነባሪ ኣብ ሸኻኡ ደው ኢሉ ረኺብና። ብዛዕባ እቶም ነበርቲ እታ ግዝኣተ-ንግስነት እንታይ ከምዝሓስብ ምስ ሓተትኩዎ፡ ተጸዊጉ። ግብሪ ክኸፍሉ ኣለዎም ኢሉ። ስለምንታይ ሕጂ’ውን ካብ ጸጋታት ጀርመን ረብሓ ይረኽቡ እዮም። ኰይኑ ግን እቲ ኣዝዩ ዘጨነቖ ብዛዕባ ደቁ ምዃኑ ወሲኹ ሓቢሩ። "እዚ ነገር ኣብ ልዕሊኦም እንታይ ዓይነት ጽልዋ ክህልዎ'ዩ?" ይብል። ንብዙሕ ዓመታት ራይክስበርገር ቅሩብ ሃገራዊ ላግጺ እዩ ነይሩ። ሕጂ ግን ጀርመን ብዕቱብ ክትወስዶም ከምዘለዋ ትፈልጥ ኣላ።


ብዝጥሓለት ጃልባ 34 ስደተኛታት ሞይቶም

ኣብ ገምገም ባሕሪ ሶርያ፡ ስደተኛታት ሒዛ ትጓዓዝ ዝነበረት ጃልባ ድሕሪ ምጥሓላ ኣስታት 34 ስደተኛታት ሞይቶም። ካልኦት 20 ውጻእ መዓት ኣብ ታርተስ፡ ደቡባዊት ከተማ ሶርያ ሕክምናዊ ክንክን ከም ዝተገብረሎም ሚኒስትሪ ጥዕና እታ ሃገር ገሊጹ። ሰብ መዚ ነቶም ካብቲ ሓደጋ ንዝደሓኑ ስደተኛታት ተወኪሶም ከም ዝሓበርዎ፡ እታ ጃልባ ካብ 120 ክሳብ 150 ዝዀኑ ሰባት ጽዒና ኣብ ጥቓ ወደባዊት ከተማ ሊባኖስ ትሪፖሊ ካብ እትርከብ ሚንየህ ከም ዝተበገሰት ሓቢሮም። መስርሕ ምድሓን ህይወት ግዳያት ኣብ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ከም ዝነበረ’ውን ተዛሪቦም። ኣብ ገማግም ማእከላይ ባሕሪ ሶርያ እትርከብ ታርተስ ካብ ሰሜናዊ ሸነኽ ወደባዊት ከተማ ሊባኖስ ትሪፖሊ 50 ኪሎ ሜትሮ ርሒቓ ትርከብ። ሊባኖስ፡ ኣስታት 1.5 ሚልዮን ሶርያውያን ስደተኛታት፡ ከምኡ’ውን 14 ሽሕ ስደተኛታት ካልኦት ሃገራት ኣዕቝባ ከም እትርከብ ጸብጻባት ኮሚሽን ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት የመልክቱ። ይዅን’ምበር፡ እታ ሃገር ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስን እቲ ኣብ 2020 ዘጋጠመ ምፍንጃር ወደብ በይሩትን ዝስዓቦ ጽልዋ፡ ኣብ ኣዝዩ ከቢድ ቁጠባዊ ቅልውላው ከምእትርከብ ይፍለጥ። ኣብዚ ሕጂ እዋን፡ ልዕሊ 80 ሚእታዊት ህዝባ መግብን መድሃኒትን ንምግዛእ ይጽገም ኣሎ። እዚ ድማ፡ ነቶም ኣብታ ሃገር ዝርከቡ ስደተኛታት ከቢድ ጽልዋ የሕድረሎም ኣሎ፤ መብዛሕትኦም ናብ ኣውሮጳ ንምኻድ ሓደገኛ መገዲ ይመርጹ። ኣብ መጀመርታ እዚ ወርሒ፡ ስደተኛታት ሒዛ ካብ ሊባኖስ ናብ ኣውሮጳ ዝተበገሰት ጃልባ ኣብ ገማግም ቱርኪ ምስ ጠሓለት ህጻናት ዝርከብዎም ሽዱሽተ ሰባት ከም ዝሞቱ ይዝከር። ሓለውቲ ገምገም ባሕሪ፡ ካብታ ጃልባ 73 ስደተኛታት ከም ዝድሓኑ ገሊጾም።


ጀርመን ብዕልዋ መንግስቲ ዝተጠርጠሩ 25 ሰባት ኣብ ቀይዲ ኣእትያ

ኣብ መላእ ጀርመን ብዝተኻየደ ወፍሪ መንግስቲ ንምውዳቕ ውዲት ፈጺሞም ተባሂሎም ዝተጠርጠሩ 25 ሰባት ኣብ ቀይዲ ኣትዮም። እቲ ርሑቕ የማናውያንን ወተሃደራት ነበርን ዝሓቖፈ ጉጅለ፡ ንህንጻ ባይቶ፡ ራይክስታግ፡ ብምውራር ስልጣን ክሕዙ መደብ ከም ዝነበሮም ጸብጻባት እታ ሃገር ይሕብሩ። ሄይንሪክ መበል 13 መስፍን ተባሂሉ ዝጽዋዕ ወዲ 71 ዓመት ጀርመናዊ ሰብኣይ፡ ኣብቲ መደብ ቀንዲ ተራ ከም ዝነበሮ ይንገር። ብመሰረት ኣኽበርቲ ሕጊ ፌደራል፡ ኣብ መላእ 11 ግዝኣታት ጀርመን፡ መራሕቲ ጕጅለ ተባሂሎም ካብ ዝተኣሰሩ  ክልተ ሰባት፡ እቲ ሓደ እዩ። ወጠንቲ እቲ ዕልዋ፡ ኣባላት ፖሊስ ጀርመን ንነዊሕ እዋን ብጎነጻዊ መጥቃዕቲታትን ዓሌታዊ ውዲትን ክከታተሎ ዝጸንሐ፡ ሪችስበርግር ዝተባህለ ሕሉፍ ምንቅስቓስ ዝርከቡዎም ከምዝኾኑ እዩ ዝግለጽ። እቶም ጡርጡራት፡ ንዘመናዊት መንግስቲ ጀርመን እውን ኣፍልጦ ከምዘይህቡ ይግለጽ። ኣስታት 50 ዝግመቱ ደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን ኣካል ናይቲ ነታ ሪፓብሊክ ኣውዲቖም ብናይ 1871 ጀርመን ሞዴል ዝኾነ ሓዱሽ መንግስቲ - ካልኣይ ራይክ ዝበሃል ሃጸያዊ ግዝኣት - ንምትካእን ውዲት ከምዝኣለሙ ዝንገረሎም ጉጅለ ከምዝነበሩ ይንገር። ወሃቢት ቃል ቤት ፅሕፈት ዓቃቢ ሕጊ ፌደራል "ክሳብ ሕጂ ናይዚ ጉጅለ ስም የብልናን" ኢላ። ኣብ መብዛሕትኡ ክፋል እታ ሃገር ዘመተታት ከምዝተኻየደን ኣብ ኣውስትርያን ኢጣልያን ክልተ ሰባት ከምዝተኣሰሩን ማዕከን ዜና ጀርመን ዲፒኤ ሓቢሩ። እቶም ዝተኣስሩ ሰባት ሎሚ መዓልቲ ንሕቶታት መርመራ ክቐርቡ እዮም። ሚኒስተር ፍትሒ ማርኮ ቡሽማን ኣብ ትዊተር፡ ዓቢ ስርሒት ጸረ-ሽበራ ይካየድ ከምዘሎን፡ "ኣብ ልዕሊ ቅዋማዊ ኣካላት ዕጥቃዊ መጥቃዕቲ ክፍጸም ተሓሲቡ" ከምዝነበረን ዘለዎ ጥርጣረ ገሊጹ። ዓቃቢ ሕጊ ፌደራል እቲ ጉጅለ ካብ ሕዳር 2021 ጀሚሩ ዓመጽ ዝመልኦ ዕልዋ መንግስቲ ክኣልም ከምዝጸንሐ ገሊጹ። ካብ ፍሉያት ኣሃዱታት ዝመጹ ብሉጻት ወተሃደራት ነበር ዝሓቖፉ ኣባላት ሰራዊት ነበር እውን ርኡይ ኣካል ናይቲ ዕልዋ መንግስቲ ከምዝነበሩ ጸብጻባት ይሕብሩ። እቶም ውዲተኛታት ድሮ ንጀርመን ንምምሕዳር መደባት ከምዘውጽኡ ቤት ጽሕፈት ዓቃቢ ሕጊ ፌደራል ሓቢሩ። እቶም ኣባላት፡ ዕላማታቶም ብ"ወተሃደራዊ ኣገባብን ኣብ ልዕሊ ወከልቲ መንግስታት ብዝፍጸም ዓመጽን" ጥራይ ክጭብጡ ከምዝኽእሉን እዚ ድማ ቅትለት ምፍጻም ከምዘጠቓልልን ተረዲኦም እዮም። ሓደ ኣባል ታሕተዋይ ባይቶ ርሑቕ የማናዊ ዝነበረ ቡንደስታግ እውን ኣካል ናይቲ ውዲት ከምዝነበረን ኣብ መደብ ከምዝተሰርዐን ህዝባዊ ፈነወ ዚዲኤፍ ሓቢሩ።


ኣብ ሕብረት ኣውሮጳ 'ዝኸፍአ ዕንደራ ብልሽውና' ከም ዝተፈጸመ ተገሊጹ

ምክትል ፕረዚደንት ባይቶ ኣውሮጳ ካብ ሓንቲ ሃገር ወሽመጥ ዓረብ ጉቦ ወሲዳ ብዝብል ክሲ ኣብ ቀይዲ ምእታዋ ኣዝዩ ዘተሓሳስብ ምዃኑ ኡርሱላ ፎን ደር ሌየን ገሊጻ። እታ ፕረዚደንት ኮሚሽን ኣውሮጳ፡ ኣብ ልዕሊ ኣርባዕተ ሰባት ዝቐረበ ክሲ ብልሽውና፡ "ኣዝዩ ዘተሓሳስብ" ምዃኑ'ውን ወሲኻ ሓቢራ። ካብቶም ዝተኣሰሩ ምክትል ፕረዚደንት ባይቶ ኣውሮጳ ዝኾነት ኢቫ ካይሊ ኰይና፡ ከምዝተኸሰሰት ይእመን። ኣኽበርቲ ሕጊ፡ ሓንቲ ሃገር ወሽመጥ ዓረብ - ቐጠር ከምዝዀነት ይንገር - ገንዘብ ወይ ህያባት ብምልጋስ ንባይቶ ኣውሮጳ ክትጸሉ ከምዝፈተነት ይጥርጥሩ። ቐጠር ግን ነዚ ክሲ ነጺጋቶ። ፖሊስ ቤልጅየም ብዓርቢ ኣብ ብራስለስ ኣብ ዝገበሮ 16 ፍተሻታት ኣስታት 632 ሽሕ ዶላር ዝግመት ጥረ ገንዘብ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዩ። ኮምፒዩተራትን ሞባይላትን'ውን ትሕዝቶኦም ንምፍታሽ ከምዝተወስዱ ተፈሊጡ’ሎ። ኣርባዕተ ሰባት ክኽሰሱ እንከለዉ፡ ክልተ ድማ ከምዝተፈትሑ ኣኽበርቲ ሕጊ ትማሊ ሰንበት ገሊጾም። ስሞም ብግልጺ ዝተገልጸ ጥርጡራት የለዉን፣ እንተዀነ ኢቫ ካይሊ ካብቶም ተኸሲሶም ዘለዉ ምዃና ይእመን። ቤት ጽሕፈት ኣኽባሪ ሕጊ ፈደራል ቤልጅየም ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ "ኣብ ገበናዊ ትካል ብምስታፍ፡ ብዘይሕጋዊ ምስግጋር ገንዘብን ብልሽውናን እዮም ተኸሲሶም" ኢሉ። ንሸሞንተ ዓመታት ኣባል ባይቶ ኣውሮጳ ኰይና ዝጸንሐት ኢቫ ካይሊ፡ ብፕረዚደንት ባይቶ ኣውሮጳ ሮበርታ ሜትሶላ ካብ ስርሓ ተኣጊዳ’ላ። ኣኽበርቲ ሕጊ ግሪኽ ንዅሉ ንብረት ኢቫ ካይሊ ከይንቀሳቐስ ከምዝዓገቱ ይግለጽ። ተቘጻጸርቲን ተቓወምቲ ኣባላት ባይቶ ኣውሮጳን፡ እቲ መርመራ ጉቦ ኣብ ታሪኽ ባይቶ ኣውሮጳ ካብ ዝተፈጸሙ ዓበይቲ ዕንደራታት ብልሽውና ሓደ ክውክል ከምዝኽእል ይገልጹ። ፕረዚደንት ኮሚሽን ኣውሮጳ ፎን ደር ሌየን፡ ኣብ ትካላት ኣውሮጳ ምትእምማን ዝለዓለ ስነ-ምግባራዊ ደረጃታት ከምዝጠልብ ገሊጻ። "ኣብ ልዕሊ ምክትል ፕረዚደንት ባይቶ ኣውሮጳ ዝቐረበ ክስታት ኣዝዩ ዘተሓሳስብ፡ ኣዝዩ ከቢድ'ዩ" ኢላ። ኣቐዲሙ ሓላፊ ፖሊሲ ጉዳያት ወጻኢ ሕብረት ኣውሮጳ ጆሴፕ ቦረል፡ ኣብ ኣኼባ ሚኒስተራት ጉዳያት ወጻኢ ሕብረት ኣውሮጳ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ "ብርግጽ እቲ ዜና ኣዝዩ፡ ኣዝዩ ዘተሓሳስብ'ዩ" ኢሉ። "ገለ ፍጻመታት፡ ገለ ሓቅታት የጋጥሙና ኣለዉ፡ ብርግጽ ከም ፕረዚደንት ባይቶ ኣውሮጳ ነበር ዘጨንቐኒ'ዩ።" ኣኽበርቲ ሕጊ፡ ሓንቲ ሃገር ወሽመጥ ዓረብ፡ ንሓያሎ ኣዋርሕ ብፍላይ ድማ ንሓገዝቲ ዒላማ ብምግባር ንቝጠባውን ፖለቲካውን ውሳነታት እቲ ባይቶ ክትጸልዎ ምጽንሓ ጥርጣረ ከምዘሎ ገሊጾም። ማዕከናት ዜና ውሽጢ ዓዲ እታ ግዝኣት፡ ቐጠር ከምዝዀነት ይገልጹ። መንግስቲ ቐጠር ግን እቲ ክሲ ኣብ "ግጉይ ሓበሬታ" ዝተመስረተ እዩ ይብል። ከም ምክትል ፕረዚደንት፡ ሓላፍነት ኢቫ ካይሊ ማእከላይ ምብራቕ ዘጠቓልል ኰይኑ ቅድሚ ሕጂ ተኸላኻሊት ቐጠር ከምዝነበረት ይግልጽ። ወሃቢ ቃል፡ ባይቶ ኣውሮጳ "ኣንጻር ብልሽውና ብጽኑዕ ደው ይብል" ከምኡ'ውን ምስ መርመርቲ "ምሉእ ብምሉእ ይተሓባበር ኣሎ" ኢሉ። ባይቶ ኣውሮጳ እቲ እንኮ ብቐጥታ ዝምረጽ ትካል ሕብረት ኣውሮጳ እዩ። እቲ ባይቶ፡ ዝቐረቡ ሕጊታት መርሚሮም ብመሰረት ሕጊ ኣውሮጳ ድምጺ ዝህቡ ኣብ 27 ሃገራት ሕብረት ኣውሮጳ ዝምረጹ ኣስታት 705 ኣባላት ኣለዎ።


ሩስያን ክሪሚያን ዘራኽብ ብሕታዊ ድልድል ከቢድ ባርዕ ተላዒልዎ

ኣብ መንጎ እታ ዝተጎበጠት ሓውሲ ደሴት ክሪሚያን ሩስያን ኣብ እትርከብ እንኮ መሳገሪ ዘጋጠመ ዓብዪ ባርዕ ብሰንኪ ምፍንጃር ናይ ጽዕነት መኪና ከምዝኾነ ሰበስልጣን ሩስያ ገሊጾም። ኣብ ጽርግያ ዘጋጠመ ፍንጀራ፡ ናብቲ ኣብ ክፍሊ ባቡር ዝነበራ ፍስቶታት ነዳዲ ተላቢዑ። ሕጂ ድልድል ኬርች ተጠቒማ ወተሃደራዊ ናውቲ ናብ ዩክሬን ተግዕዝ ዘላ ክሪሚያ፡ ኣብ 2014 እያ ብሩስያ ተጎቢጣ። ወግዓዊ ትዊተር ኣካውንት መንግስቲ ዩክሬን ነቲ ባርዕ "ዘይተለምደ" ኢልዎ’ሎ። ኣማኻሪ ፕረዚደንት ዩክሬን ሚካይሎ ፖዶልያክ፡ ነቲ ዕንወት "ናይ መጀመርታ" ዝበሎ ዀይኑ፡ ብቐጥታ ግን ዩክሬን ሓላፍነት ከምትወስድ ኣይገለጸን። ንሱ፡ "ኩሉ ዘይሕጋዊ ነገር ክጠፍእ ኣለዎ፡ ዝተሰርቀ ኩሉ ናብ ዩክሬን ክምለስ ኣለዎ፡ ኩሉ ብሩስያ ዝተጎበጠ ክምለስ ኣለዎ" ክብል ኣብ ትዊተር ጽሒፉ። ሃገራዊ ኮሚቴ ጸረ-ሽበራ ሩስያ፡ "ሎሚ 03፡07፡ ኣብ ጎኒ ሓውሲ ደሴት ታማን ኣብ ዝርከብ መገዲ ድልድል ክሪሚያ፡ ኣብ ሓንቲ ናይ ጽዕነት መኪና ፍንጀራ ኣጋጢሙ ናብ ሓውሲ ደሴት ክሪሚያ እትኸይድ ዝነበረት ባቡር ዝጸዓነቶ ሸውዓተ ፊስቶ ነዳዲ ኣባሪዑ። ክልተ ክፍልታት ናይቲ ድልድል ብኽፋል ፈሪሶም" ኢሉ። ኣፈኛ ባይቶ ክሪሚያ ቭላድሚር ኮንታንቲኖቭ፡ ነቲ ምፍንጃር ኣመልኪቱ ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ፡ "ዩክሬናውያን ኣዕነውቲ፡ ኣብ መወዳእታ ደማዊ ኣእዳዎም ናብ ድልድል ክሪሚያ ዘርጊሖም" ክብል ወቒሱ። ንሱ ወሲኹ፡ እቲ ኣብ ልዕሊ እቲ ድልድል ዝወረደ ዕንወት "ከቢድ ስለዘይኮነ፡ ብቕልጡፍ ናብ ንቡር ክምለስ እዩ" ኢሉ። ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን፡ ብዛዕባ እቲ ኣብቲ ድልድል ዘጋጠመ፡ መንግስታዊ መርመራ ክካየድ ከምዝኣዘዘን ወሃቢ ቃል ክረምሊን ዲሚትሪ ፔስኮቭ ንማዕከን ዜና ኢንተርፋክስ ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ ሓቢሩ። እቲ 19 ኪሎ ሜትር ዝንውሓቱ ንመጻብቦ ኬርች ዝሰግር ድልድል፡ ሞስኮ ንክሪሚያ ብዘይሕጋዊ መንገዲ ድሕሪ ምጉባጣ ኣብ 2018 ብፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን ዝተኸፍተ እዩ። ነቶም ንሎጂስቲክ ሩስያ ከጥቅዑ ዝጸንሑ ሓይልታት ዩክሬን ቁልፊ ዒላማ ከምዝኾነ ይግለጽ። እቲ መሳገሪ ካብቲ ዩክሬን ትቆጻጸሮ መሬት ልዕሊ 160 ኪሎ ሜትር ርሒቑ ይርከብ። ሓደ ክኢላ ነታጒ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ እቲ ባርዕ ብሰንኪ ሚሳይል ዘይክኸውን ይኽእል'ዩ ኢሉ። "ኣብ ልዕሊ ጽርግያ ርኡይ ዝኾነ ናይ ምፍንጃር ዕንወት ዘይምህላዉ፡ ብኣየር ዝመጸ ኣጽዋር ኣብ ጥቕሚ ከምዘይወዓለ ዘመልክት'ዩ" ኢሉ። ንሱ፡ "ካብ ታሕቲ ብጽቡቕ ዝተወጠነ መጥቃዕቲ ክኸውን ይኽእል'ዩ" ይብል። እቲ ምፍንጃር፡ ኮድ ብዘለዎ ሬድዮ ብሓንሳብ ዝተኣዘዘ ከምዝኸውን ጥርጣረ ከምዘለዎ ወሲኹ ይገልጽ።


ላህጃ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ስለምንታይ ተቐይሩ?

ላህጃ ናይተን ንነዊሕ እዋን ዘገልገላ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት፡ ኣብ ነዊሕ ዘመነ ንግስነተን ዝማዕበለን ኣብቲ እዋን ዘጋጠሙ ዓበይቲ ማሕበራዊ ለውጢታት ዘንጸባርቕን እዩ። እዘን ን70 ዓመታት ኣብ ዝፋን ንግስነት ዝጸንሓ፡ ካብ ምክፋል ሾርባ ዓተር ክሳብ ማሕበራዊ መራኸቢታትን ዓለማዊ ለበዳ ሕማምን ብዙሕ ለውጥታት ርእየን እየን። ከም ዓለማዊት ምልክት ጽኑዕ መትከላትን ምርግጋእን ዝረኣያ እዘን ንግስቲ፡ ፍሉይን ክቡርን ውርሻ ሓዲገን እየን፡ ንሱ ድማ ንዝሓለፉ ዓሰርተታት ዓመታት ዝተቐድሐ ምስ ግዜ ዝቕየር ድምጸን እዩ። ኣብ ህዝባዊ መደረታት፡ ፈነወ ራድዮ፡ ተሌቪዥንን ኢንተርነትን ዝቐርብ ፍሉይ ላህጃ ግርማዊት ኤልሳቤጥ፡ ኣብ እዋን ንግስነተን ዓለም ብኸመይ ከም ዝተቐየረትን ንሰን እውን ብኸመይ ከምዝተቐየራ ዘመልክት እዩ። ብተወሳኺ፡ ቅዲ ኣዘራርባና ኣብ ምሉእ ዕድመ ወዲ ሰብ ከምቲ ኣቐዲሙ ዝሕሰብ ዝነበረ ንላዕሊ ተዓጻጻፊ ኰይኑ ከም ዝጸንሕን ንተመኵሮታትናን ዝኽርታትናን ከም ዘንጸባርቕን ዝሕብሩ መርትዖታት ዘጠናኽር እዩ። ከምቲ ናይተን ንግስቲ ዝበለ ሃብታምን ዝርዝርን ዝተቐድሐ ድምጺ ዝገድፉ ሰባት ውሑዳት እዮም። ኣብዘን ዝሓለፋ ሒደት መዓልታት፡ ኣብ መላእ ዓለም ብሚልዮናት ዝቝጸሩ ሰባት፡ ኣብ 1947 ኣብ መበል 21 ዓመት ልደተን ዝተፈነወ መደረ እዘን ንግስቲ ተኸታቲሎም እዮም። ኣብቲ እዋን፡ ገና ልእልቲ ዝነበራ እተን ንግስቲ፡ "ይንዋሕ ይሕጸር ብዘየገድስ ምሉእ ህይወተይ ንኣገልግሎትኩም ዝተወፈየ ከምዝዀነ ኣብ ቅድመኹም ይእውጅ" ብምባል ድሮ ንህዝበን ቈሪጸን ከምዝተላዓላ ቃል ኣትየን ነይረን። ንቕድሚት ናብዚ መበል 21 ክፍለዘመን ምስ እንመጽእ፡ ኣብቲ ናይ መወዳእታ በዓል ልደት ፈነወአን፡ ነፍስሄር በዓል ቤተን ብዘሕዝን መገዲ ዘኪረን፡ ነታ ብለበዳ ኮቪድ ሕሱም ዝተሃስየት ሃገረን ዘጸናንዕ ምዉቕ ቃላት ኣስሚዐን። "ዋላ'ኳ ንብዙሓት ዓብይን ጽቡቕ ታሕጓስን ዝረኣየሉ እዋን እንተዀነ፡ በዓል ልደት ግን ነቶም ዝፈትውዎም ዝሰኣኑ ሰባት ከቢድ ክኸውን ይኽእል'ዩ። ብፍላይ ኣብዚ ዓመት፡ ስለምንታይ ከምኡ ከምዝዀነ ይርድኣኒ'ዩ" ኢለን። ዋላ ንዘይሰልጠነ እዝኒ፡ ኣብ መንጐ እዘን ክልተ ቅዳሓት ዘሎ ፍልልይ ንጹር እዩ። ቀዳማይ ኣብ ድምጸን ባዕሉ ዝመጸ ለውጢ እዩ። ንመብዛሕትኡ ሰብ ከም ዘጋጥሞ፡ እተን ንግስቲ እናኣረጋ ምስ ከዳ ድምጸን እናዓሞቐን እናበሰለን ከይዱ። ካብዚ ብተወሳኺ ግን፡ ኣብቲ ንዓሰርተታት ዓመታት ዝተቐድሑ ድምጺታት ካልኦት ረቀቕቲ ለውጥታት ኣለዉ። እዚ ድማ ተመራመርቲ፡ ላህጃ ምስ ግዜ ብኸመይ ከም ዝምዕብል፡ ብማሕበራዊ፡ ባህላውን ቴክኖሎጂያውን ምዕባለታት ብኸመይ ክጽሎ ከም ዝኽእል ንክርድኡ ይሕግዞም ኣሎ። "ለውጢ ድምጺ ኣዝዩ ደንጉዩ ዝመጽእ እዩ፣ ስለዚ ኣብ ዕድመ ሓደ ዓቢይ ሰብ ከመይ ከም ዝቕየር ክንርኢ እንተደሊና፡ ንሓያሎ ዓሰርተታት ዓመታት ካብ ሓደ ሰብ ዝተቐድሐ ድምጺ ክህልወና ኣገዳሲ እዩ" ይብል ፕሮፌሰር ድምጽን ኣብ ሉድቪግ-ማክሲሚልያንስ ዩኒቨርሲቲ ዳይረክተር ኢንስቲትዩት ድምጽን ዘረባን ጆናታን ሃሪንግተን። "ብሰንኪ እቲ ኣብ 60ታትን 70ታትን ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ዝተራእየ ዓቢይ ማሕበራዊ ለውጥታትን እናወሰኸ ዝኸይድ ዝነበረ ምትሕውዋስ ማሕበራዊ ደርብታትን፡ እተን ንግስቲ ዝዛረባሉ ቅቡል ኣደማምጻ (Received Pronunciation) ብፍላይ ካብ 1950 ክሳብ 1980 ዘርኣዮ ለውጥታቱ መሳጢ'ዩ።" ዋላ እኳ ብኸመይ ከምዝግለጽን ክሳብ ክንደይ ከምዝተዘርገሐን ነዊሕ ዝጸንሐን ክትዕ እንተሃለወ፡ ቅቡል ኣደማምጻ (Received Pronunciation) ካብ መወዳእታ መበል 19 ክፍለ ዘመን ጀሚሩ ከም ምዱብ ላህጃ እንግሊዝኛ ብሪጣንያ እዩ ዝቝጸር። ምስ ኣሪስቶክራሲ፡ ንጉሳዊ ስድራቤት፡ ምስ ምምስራት እንግሊዝ፡ ዝተኣሳሰር ኣደማምጻ እዩ። ዋላ’ኳ ቢቢሲ እንተዘየገደደ፡ ቅድሚ ካልኣይ ኲናት ዓለም ብዙሓት ኣዋጃት ኲናት ዘቕርቡ ጋዜጠኛታቱ ቅቡል ኣደማምጻ ይጥቀሙ ነይሮም። "ተዛረብቲ እንግሊዝኛ ብሪጣንያ ዝዀኑ ክሳብ ሕጂ ነቲ ላህጃ (ቅቡል ኣደማምጻ) ይፈትውዎን ከም ክብሪ ዘለዎ ላህጃ ይቘጽርዎን እዮም" ትብል ኣብ ዩኒቨርሲቲ ሪዲንግ ዓባይ ብሪጣንያ ፕሮፌሰር ድምጺ ጄን ሴተር። እተን ንግስቲ ናይ ገዛእ ርእሰን ኣዘራርባ ገለ መለለዪ ቅቡል ኣደማምጻ ኰይኑ እዩ። በዚ ምኽንያት እንግሊዝኛ ንግስቲ ክበሃል ክኢሉ። በብዓመቱ ኣብ በዓል ልደት ዝፍነው መደረ እተን ንግስቲ፡ ብፍላይ ኣብ ታሪኽ ድምጸንን ላህጃአንን ንምክትታል ዘተኣማምን መገዲ ኰይኑ’ሎ። ሃሪንግተን ምስ መሳርሕቱ ኡልሪክ ሪቦልድ ብምዃን፡ ኣብ ዝተፈላለየ መድረኻት ህይወተን ላህጃአን ብኸመይን ስለምንታይን ከም ዝተቐየረ ንምርዳእ፡ እተን ንግስቲ ካብ ካብ 26 ክሳብ 91 ዓመተን ኣብ ዝነበራሉ እዋን ዘቕረባኦ 35 ፈነወታት ልደት ብዕምቈት ተንቲኖም። "ኣብተን ንግስቲ ለውጢ እንተረኺብና፡ ሽዑ ኣብ መብዛሕትኦም ዓበይቲ ሰባት ተመሳሳሊ ለውጢ ከጋጥም ተኽእሎ ኣሎ ኢልና ምድምዳም ርትዓዊ'ዩ" ይብል ሃሪንግተን። መጽናዕቶም፡ ላህጃና ወይ ኣደማምጻ ቓላትና ድሕሪ ምዕባይና ዘርእዮ ብዝሕ ለውጢ የለን ዝብል ሓሳብ ቅኑዕ ከምዘይኮነን ቀጻሊ ለውጢ ከርኢ ከምዝኽእልን ንምርዳእ ዝሕግዝ እዩ። ብሰፊሑ ክርአ ከሎ፡ ኣብ ውሽጢ ዕድመ ንድምጽን ላህጃን ወዲ ሰብ ዝቐርጹ ረቛሒታት ኣብ ክልተ ዓውድታት ይምቀሉ። ገለ ለውጢ ብሰንኪ ፊዚዮሎጂካዊ መስርሕ ጥራይ ዘጋጥሙ እዮም፤ እናኣረግና ክንከይድ እንከለና፡ ስርዓተ ድምጽና ቅርጹ ክቕየር እንከሎ፡ ኣውታር-ድምጽና ድማ እናረቐቐን እናተረረን ይኸይድ። እዚ ድማ ድምጺ "ቀጢንን" ድኹምን ዝዀነ ዝለዓለ ቅኒት ክህልዎ ይገብር። ኣብ ገለ ደቂ ኣንስትዮ ግን ኣውታር-ድምጺ ክረጉድ፡ ጸኒሑ’ውን ትሑት ቅኒት ከስዕብ ይኽእል። ትንተና ፈነወታት እተን ንግስቲ ከም ዘመልክቶ፡ ኣብተን ቀዳሞት ሒደት ዓሰርተታት ዓመታት ንግስነተን፡ ላህጃአን ናይ ፍሉይ ላዕለዋይ ደርቢ ምዃኑ ቀኒሱ ናብቲ ንቡር ወይ ልሙድ ዝዀነ ላህጃ ተጸጊዑ። ንኣብነት፡ " happy" ኣብ ዝብል ቃል ኣብ መወዳእታ ዘስምዕኦ ድምጺ፡ ከምቲ ኣብ "bit" ዘሎ "eh" ዝብል ድምጺ ዘይኮነስ ዝያዳ ከምቲ ኣብ "freeze" ዘሎ "ee" ዝብል ድምጺ ናብ ምዃን ተቐይሩ። ሃሪንግተንን ሮቦልድን ኣብ ቀረባ እዋን ዝገበርዎ ትንታነ ግን፡ ምናልባት ዝያዳ ዘገርም ነገር ይገልጽ። ኣብተን ናይ መወዳእታ ዓመታት ህይወተን፡ ላህጃአንናብቲ ኣብ እዋን ንእስነተን ዝነበረ ኣደማምጻ ተመሊሱ። እተን ንግስቲ ኣብ 1950ታት መንእሰይ ከለዋ ፍሉይ ላዕለዋይ ደርቢ ላህጃ ነይርወን። ንኣብነትኣብ "sat" ዘሎ "a" ዝያዳ ከም "set" "family" ድማ "famileh" የድምጽኦ ነይረን። ንግስነተን እናቐጸለ ምስከደ ግን ላህጃአን እናተቐየረ ከይዱ። እዚ ክሳብ 1990ታት ዝቐጸለ ለውጢ’ዚ ምናልባት ኣብ ሰፊሕ ህዝብን ሕብረተሰብን ዝተራእየ ሰፊሕ ለውጢ ዘንጸባርቕ ክኸውን ከምዝኽእል ትንታነ ሃሪንግተንን ሮቦልድን ይሕብር። "ድምጽታት ሓደ ማሕበረሰብ ዝመሓየሽ፡ ናይ ካልኦት ድምጻዊ ፍሉይነት ስለ ንቐድሕ እዩ" ይብል ሃሪንግተን። "ኣብ ዝሓለፉ 20 ዓመታት ዝተገብረ ፈተነታት መብዛሕትኡ ግዜ ብዘይፍላጥና ከምንቀዳዳሕ ኣረጋጊጹ'ዩ።" ሽዑ ገለ ካብቲ ኣብ ላህጃ ንግስቲ ዝመጸ ለውጢ ነጸብራቕ ናይቶም ዝረኸበቶም ሰባት ክኸውን ዝኽእል ይመስል። ብርግጽ ገለ መጽናዕትታት ከም ዝሕብርዎ፡ ላህጃና በቲ እንርእዮ ተሌቪዥን ብረቂቕ መንገዲ ክጽሎ ይኽእል እዩ። ስለዚ፡ እተን ንግስቲ፡ ሰባት ኣብአን ዘለዎም ኣረኣእያ ንምቐያር ኰነ ኢለን ናይ ገዛእ ርእሰን ቅዲ ኣዘራርባ ቀይረን ክዀና ይኽእል’ዶ? መጽናዕቲ ሃሪንግተን ከምዝሕብሮ ግን እቲ ዝተቐየረ ላህጃ ቀስ ብቐስ ዝመጸ ከም ዝነበረ ዝሕብር እዩ። ሓያል ነጸብራቕ ሰፊሕ ማሕበራዊ ለውጢ ካብ ምዃን ሓሊፉ፡ እቲ ኣብ ላህጃ ንግስቲ ዝተራእየ ለውጢ ናትና ኣገባብ ኣዘራርባናን ድምጽናን ባዕሉ ኣብ ምሉእ ህይወትና ከመይ ከምዝቐየር ዘመላኽት እዩ። ቅድሚ ሕጂ ኣብ ንእስነትን ጕርዝውናን ኣብ ድምጽና ዓበይቲ ለውጢ ከም ዘጋጥም ይግመት ነይሩ። ብድሕሪኡ ላህጃ ሓደ ሰብ ብመጠኑ ጽኑዕ እዩ ተባሂሉ ይሕሰብ ነይሩ። ሕጂ ግን፡ ድምጽና ካብቲ እንሓስቦ ንላዕሊ ተዓጻጻፊ ምዃኑን፡ ሕጂ’ውን ኣብ ምሉእ ህይወትና፡ ዋላ’ውን ኣብ እርጋንና ብዓቢኡ ክንቅይሮ ከም እንኽእል መጽናዕትታት ከርእዩ ጀሚሮም ኣለዉ። እዚ ተዓጻጻፍነት’ዚ ኣብ ድምጺ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣብ ድምጺ ካልኦት መላእ ዓለም ጽልዋ ዘለወን ደቂ ኣንስትዮን ኣብ ሰፊሕ ህዝቢን ተራእዩ’ዩ። ሓደ መግለጺ፡ ንናይተን ንግስቲ ናብ ኣደማምጻ ንእስነተን ምምላሰን፡ ምስቲ ምስ እርጋንናን ዝኽርታትና ዝሰርሓሉ ኣገባብ ዝተኣሳሰር ክኸውን ከም ዝኽእል ሃሪንግተን ይሕብር። ንጉስ ቻርለስ ሳልሳይ፡ ንጉስ ምዃኑ ኣብ ዝገበሮ ናይ መጀመርታ ህዝባዊ መደረ፡ ልክዕ ከምቲ እተን ንግስቲ ቅድሚ ዓሰርተታት ዓመታት ን"ፍቑር ኣቦአን" ዝዘከራኦ ንኣደኡ ኣመስጊኑ እዩ። እቲ ንጉሳዊ ላህጃ ብኸመይ ከም ዝቕጽሎ ድማ ኣብ ቀጻሊ ክርአ እዩ።


ጉጅለ 20 እንታይ’ዩ፡ መራሕቲከ ብዛዕባ እንታይ ይዘራረቡ?

መራሕቲ ኣባል ሃገራት ጉጅለ 20 [ጂ20] ዝመጽእ ሰኑይ ኣብ ኢንዶኔዥያ ከተማ ባሊ ተራኺቦም ዓመታዊ ጉባኤኦም ከሳልጡ እዮም። ቀንዲ ዕላማ እዚ ኣኼባ፡ ቁጠባ ዓለም ለበዳ ኮሮናቫይረስ ካብ ዘሕደሮ ጸቕጢ ክወጽእ ዝሕግዙ መገዲታት ምንዳይ እኳ እንተዀነ፡ እቲ ኣብ ዩክረይን ዝቕጽል ዘሎ ኲናት፡ ነዚ ዘተ ከተዓናቕፎ ይኽእል'ዩ። ጉጅለ 20 - ዝማዕበላን ብኢንዳስትሪ ዝበልጸጋን ሃገራት ብኣባልነት ዝሓቘፈ ጥርናፈ እዩ፥ እዚ ድሕሪ እቲ ኣብ ምብራቕ ኤዥኣ ብ1999 ዘጋጠመ ቁጠባዊ ቅልውላው ክምስረት እንከሎ፡ እቲ ዝዓበየ መድረኽ ዓለምለካዊ ቁጠባን ፋይናንሳዊ ምትሕብባርን ኰይኑ እዩ። እዚ ጉጅለ፡ 19 ሃገራትን ሕብረት ኤውሮጳን ዝሓቘፈ’ዩ። ስጳኛ፡ ወትሩ ዕድምቲ ጋሻ ኰይና ትሳተፍ። ናይዚ ካልእ መልክዕ ዝዀነ፡ ብኢንዳስትሪ ዝማዕበላ ሃገራት ዝርከባሉ ኣባል ሃገራት ጉጅለ ሸውዓተ [ጂ7] ቅልጡፍ ቁጠባዊ ዕብየት ዘመዝግባ ከም ቻይና፣ ብራዚልን ህንድን ዝበላ ዝሓቘፈ ጉጅለ’ውን ኣሎ። ኣብ ሞንጐኦም፡ ኣባል ሃገራት ጉጅለ-20፡ 85% ቁጠባዊ ውጽኢት ዓለምን 75% ንግዲ ዓለምን ዝሕዛ ኰይነን፡ ክልተ ሲሶ ህዝቢ ዓለም’ውን ዝሓዛ እየን። ኣብ መጀመርታ፡ ኣኼባ ጉጅለ 20 ኣብ ሞንጐ ሚኒስትራት ፋይናንስን ማእከላይ ባንክን እዩ ዝካየድ ነይሩ። ብ2008 [ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ] መራሕቲ እተን ሃገራት ንፈለማ እዋን ካብ ዝራኸቡ ንድሓር ግን ስሩዕ ፍጻመ ኰይኑ ቀጺሉ። ዋዕላታት መራሕቲ ሃገራት ጉጅለ 20 ዝዝትዩሎም ጉዳያት ካብ ቁጠባ ብዝሰገረ ክሊማዊ ለውጢ፣ ዘላቒ ጸዓት፣ ሕድገት ዓለምለኻዊ ልቓሕን ምትሕብባራት ንብዙሓት ሃገራት ዘሳትፍ ግብርን ዘጠቓለለ ኰይኑ እዩ። ዓመታዊ፡ ፕረዚደንትነት እቲ ጉጅለ ካብ ሓንቲ ሃገር ናብ ካልእ ዝሰጋገር ኰይኑ፡ ኣጀንዳ እቶም ዝካየዱ ኣኼባታት ይቐርጽ። ኣብዚ ዓመት፡ ኢንዶኔዥያ ፕረዚደንት እቲ ጉጅለ ኰይና፡ እቲ ኣብ ባሊ ዝካየድ ጉባኤ ድማ፡ ንለበዳ ኮሮናቫይረስ ስዒቡ ክህሉ ብዛዕባ ዝግብኦም ዓለማዊ ስጉምትታት ጥዕናን ምሕዋይ ቁጠባን ዘተኮረ ክኸውን ትደሊ። ብተወሳኺ፡ ሃገራት ዘላቒ ጸዓት ከስፋሕፍሓ ድልየት ኣለዋ። ይኹን’ምበር፡ ህልዊ ፖለቲካ ዓለም ነቲ ዋዕላ ከይዕብልሎ ይስጋእ። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ዩክረይን፡ ሩስያ ብሰንኪ እቲ ኣብ ልዕሊ ሃገሩ ዝፈጸመቶ ወራር ካብ ኣባልነት እቲ ጉጅለ ክትወጽእን ፕሬዝደንት ቭላድሚር ፑቲን ኣብቲ ዋዕላ ክሳተፍ ዝቐረበሉ ዕድመ ክስረዝን ሓቲቱ ኣሎ። ፕረዚደንት ፑቲን ብወገኑ፡ ኣብቲ ኣኼባ ክሳተፍ ወይ ልኡኻት ሰብ መዚ ሩስያ ክሰድድ ብዛዕባ ምዃኑ ጌና ከም ዘይወሰነ ገሊጹ። ፕረዚደንት ኣሜሪካ ጆ ባይደን’ውን ንወራሲ ዓራት ልኡል ስዑዲ ዓረብ መሓመድ ቢን ሳልማን ሰላምታ ክነጽጐ ከም ዝኽእል ይግመት። ፕረዚደንት ባይደን፡ ስዑዲ ዓረብ፡ ሩስያ ኣብ ዩክሬይን ንእተካይዶ ዘላ ኲናት ፋይናንስ ብምግባር ትሕግዛ ኣላ ብምባል ይኸስስ። ክልቲአን ሃገራት፡ ዋጋ ዘይተጻረየ ነዳዲ ክውስኽ ብሓባር ከም ዝሰርሓ’ውን ይገልጽ። መብዛሕትኡ ግዜ፡ መራሕቲ እተን ሃገራት ሓበራዊ ስእሊ ይለዓሉ’ዮም። እዚ፡ ስምምዓት እቶም መራሕቲ ንምሻጥ ከም ዕድል ይጥቀሙሉ’ዮም። ሓሓሊፉ ግን፡ እቶም ኣብቲ ዕለት ዝውሰዱ ስእልታት ዘሕልፉዎ መልእኽቲ ርእሰ ዜና ዓለም ክኸውን ይርኣይ እዩ። ንኣብነት፡ ብ2018 ኣብ ቆንስል ኢስታንቡል ብዝተፈጸመ ቅትለት ጋዜጠኛ ጀማል ካሾጊ፡ ልኡል መሓመድ ቢን ሳልማን ኣብቲ ኣኼባ በቶም መራሕቲ ጽቡቕ ኣቀባብላ ኣይጸንሖን፤ ኣብቲ ሓበራዊ ስእሊ ድማ ኣብ ጫፍ ኰይኑ ተሳኢሉ። ኣብ እዋን እቲ ዓብዪ ዓለምለካዊ ቁጠባዊ ቅልውላው፡ ብ2008ን 2009ን ኣብ ዝተኻየደ ዋዕላ፡ እቶም መራሕቲ ንዓለምለኻዊ ፋይናንሳዊ ስርዓት ንምድሓን ዝሕግዙ ብርክት ዝበሉ ስጉምትታት ክወስዱ ተሰማሚዖም። ድሕሪኡ ዝተኻየዱ ዋዕላታት ግን፡ ብዙሕ ሃናጺ ተራ ዝነበሮም ኣይኰኑን፤ እዚ በቲ ኣብ መንጎ ተቐናቐንቲ ሓይልታት ዓለም ዝተፈጥረ ወጥሪ ብምብልሻው ከም ዝዀነ ይግለጽ። ኣብዚ ናይ ሎሚ ዓመት ኣኼባ ሚኒስተራት ፋይናንስን ማእከላይ ባንክታትን ኣባል ሃገራት ጉጅለ 20፡ ብሰንኪ ወራር ዩክረይን፡ ኣብ መንጎ ሩስያን ምዕራባውያን ሓይልታትን ብዝተፈጥረ ክትዓት ብዙሕ ኣይተሰማምዑን። ይኹን እምበር፡ ሃገራት መብዛሕትኡ ግዜ ጐናዊ ርክባት እቲ ዋዕላ ብምክያድ ኣብ ስምምዕ ይበጽሓ እየን። ንኣብነት፡ ኣብ 2019 ኣብ ኦሳካ ኣብ ዝተካየደ ኣኼባ ፕረዚደንት ኣሜሪካ ነበር ዶናልድ ትራምፕን ፕረዚደንት ቻይና ዢ ጂንፒንግን፡ ነቲ ኣብ ሞንጐ እተን ሃገራት ዝነበረ ንግዳዊ ምስሕሓብ ንምፍታሕ ዳግማይ ዝርርብ ክጅምሩ ተሰማሚዖም። መብዛሕትኡ ግዜ ክኣ፡ መራሕቲ እዘን ሃገራት ኣብ ዝራኸብሉ ግዜ ዓበይቲ ሰልፍታት ተቓውሞ ይካየዱ’ዮም። ብ2018፡ ኣብ ቦነስ ኣይረስ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰልፈኛታት ኣንጻር ፖሊሲታት ቁጠባ ጉጅለ 20 ተቓውሞ ኣስሚዖም ነይሮም። ብ2017 ድማ፡ ጸረ-ካፒታሊስት ተቓወምቲ ኣብ ሃምቡርግ ናዕቢ ኣካይዶም። ብ2018 ኣብ ሪዮ ዲ ጄኔርዮ ከመኡ’ውን ብ2010 ኣብ ቶሮንቶ ኣብ ዝተኻየዱ ርክባት ጂ20 ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰልፈኛታት ሰልፊ ኣካይዶም ነይሮም። ኣብ 2009፡  ኢያን ቶምሊንሰን ዝተባህለ ሸያጢ ጋዜጣ፡ ካብ ስራሕ ናብ ገዝኡ ኣብ ዝኸደሉ ዝነበረ እዋን ኣብ ለንደን ኣብ ዝተኻየደ ኣንጻር ዋዕላ ጂ20 ኣብ ዝነበረ ተቓውሞ ከም ዝተቐትለ ይግለጽ። ኣባል ሃገራት ጉጅለ 20፡ ኣርጀንቲና፣ ኣውስትራሊያ፣ ብራዚል፣ ካናዳ፣ ፈረንሳ፣ ጀርመን፣ ህንዲ፣ ኢንዶኔዥያ፣ ጥልያን፣ ጃፓን፣ ሜክሲኮ፣ ሩስያ፣ ስዑዲ ዓረብ፣ ደቡብ ኣፍሪቃ፣ ደቡብ ኮርያ፣ ቱርኪ፣ ሕቡራት ኢመራት ዓረብ፣ ኣሜሪካን ሕብረት ኤውሮጳን እየን።


ፖርቱጋል: ብደገፍ ሕክምና ዝፍጸም ርእሰ-ቅትለት ዝፈቅድ ሕጊ ከተጽድቕ ትጽቢት ይግበር

ፓርላማ ፖርቱጋል ኣብ ውሱናት ኩነታት ብሕክምናዊ ሓገዝ ርእሰ-ቅትለት ዘፍቅድ ሕጊ ሎሚ ዓርቢ ከጽድቕ ትጽቢት ይግበር። እዚ ንዓበይቲ ሰባት ጥራይ ዝምልከት ኮይኑ እቲ ድሌት "እዋናውን ተደጋጋምን፡ ዕቱብ፡ ነጻን ፍቓድ ዝተገልጸሉን" ምስ ዝኸውን ጥራይ'ዩ ዝፍቀድ ። እቲ ሰብ "ኣብ ኣዝዩ ጽዑቕ ስቓይ፡ ሕሉፍ ሳዕቤን ዘለዎ ጉድኣት ምዃኑ ዝተረጋገጸሉ፡ ወይ ከቢድን ዘይፍወስን ሕማም ዘለዎ" ክኸውን ኣለዎ። እቲ ስጉምቲ ኣብ መላእ ዓለም ኣብ ዝርከባ ብኣጻብዕ ዝቑጸራ ሃገራት ጥራይ ምስ ዝተወሰነ ሕግታት ዝመሳሰል እዩ። እቲ ናይ መወዳእታ ቅዳሕ ትማሊ ረቡዕ ኣብ ኮሚቴ ጸዲቑ ኣሎ። እቲ ጉዳይ ኣብ ባይቶ እታ ሃገር ሓያል ክትዓት ዝተገብረሉ'ዩ ነይሩ። ብኣባላት ቀንዲ ተቓዋሚ ሰልፊ'ውን፡ ኣብቲ ጉዳይ ህዝበ-ውሳነ (ረፈረንደም) ክካየድ ናይ መወዳእታ ጻውዒት ቀሪቡ ነይሩ። ኣብታ ብብዝሒ ኣመንቲ ካቶሊክ ዝነብሩላ ሃገር ብግምት ፍርቂ ካብቶም መረጽቲ ብሕክምናዊ ሓገዝ ነብሰ ቅትለት ምፍቃድ ዝድግፉ ከምዝኾኑ ርእይቶታት መረጻ ይሕብሩ። ቤተክርስትያን ካቶሊክ ግን ኣትሪራ ከም ትቃወሞ ይንገር። ሰልፊ ማሕበርነታዊ ዲሞክራስያዊ፡ መስርሕ ሓጋጊ ኣካል ደው ክብልን ረፈረንደም ክካየድን ዝቐረቦ ጻውዒት ድሕሪ ምንጻጉ'ዩ ሎሚ ዓርቢ ንዝግበር ናይ መወዳእታ ውሳነ መንገዲ ጸሪጉ ዘሎ። ብሕክምናዊ ሓገዝ ዝፍቀድ ነብሰ ቅትለት (ዩተናዥያ) ንምፍቃድ ዝዓለመ እማመታት ንመጀመርያ ግዜ ኣብ 2020 ዝቐረበ ኮይኑ፡ ፖርቱጋል ነዚ ዝፈቐደት ራብዐይቲ ሃገር ኣውሮጳ ክትከውን ከምእትኽእል ብሰፊሑ ክግለጽ ጸኒሑ'ዩ። ይኹን እምበር ዓቃባዊ ፕረዚደንት ፖርቱጋል ማርሴሎ ረቤሎ ደ ሶሳ፡ ኣብ ሕጋውነት ገለ ክፋል ናይቲ ሕጊ ሕቶታት ብምልዓል ናብ ቅዋማዊ ቤት ፍርዲ ልኢኽዎ። ብድሕሪኡ እቲ ባይቶ ነቲ ተቓውሞታት ብዘማልእ መልክዕ ነቲ እማመ ዳግማይ ኣመሓይሽዎ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ሕዳር ክሕገግ ናብቲ ፕረዚደንት ምስ ተላእኸ ግን፡ እቶም ንዘይሓውዩ ኩነታት ዝገልጹ ዓንቀጻት ዝጋጨውን መብርሂ ዘድልዮምን እዮም ብዝብል ምኽንያት መሊሱ ዓጊትዎ።ኣብቲ እዋን'ቲ ግን ነቲ ቤት ፍርዲ ከየሳተፈ፡ ንዝሓለፈ ውሳነ ኣብ ግብሪ ከይውዕል ናይ ምቅዋም መሰሉ ተጠቒሙ እዩ ክዓግቶ ክኢሉ። እቲ መስርሕ ዝያዳ ተጓቲቱ፡ እቲ ፕረዚደንት ኣብ ልዕሊ’ቲ ዝተመሓየሸ እማመ እውን ዝሓለፈ ውሳነ ኣብ ግብሪ ከይውዕል ናይ ምቅዋም መሰሉ ተጠቒሙ፤ ድሕሪኡ ነቲ ባይቶ ኣፍሪሱ ብኣግኡ ሓፈሻዊ መረጻ ክካየድ ጸዊዑ። እዚ፡ እቲ መስርሕ ምሕጋግ ዩተናዥያ ዳግማይ ካብ ባዶ ክጅምር ኣለዎ ማለት'ኳ እንተኾነ፡ እቲ መረጻ ግን ንሶሻሊስት ቀዳማይ ሚኒስተር ኣንቶንዮ ኮስታ ንመጀመርታ ግዜ ዓብላሊ ድምጺ ክረክብ ኣኽኢልዎ እዩ። እቲ ንመትከል ብደገፍ ሕክምና ዝካየድ ነብሰ ቅትለት ብትሪ ዝድግፍ ሓድሽ መንግስቲ፡ ነዊሕ ከይጸንሐ ምስቲ ዝሓለፈ ኣዝዩ ዝመሳሰል ሓድሽ እማመ ከዳልው ጀሚሩ፣ ዋላ'ኳ ካብቲ ሕቶ ዝቐረበሉን ኣብቲ ሰብ ድማ ስነ-ኣእምሮኣዊ ገምጋም ዝተገብረሉን እዋን ጀሚሩ እንተወሓደ ናይ ኽልተ ኣዋርሕ ግዜ ዝጠልብ ረቓሒታት እንተተወሰኸ። ብዙሓት ኣባላት ተቓወምቲ እውን ነቲ ምምሕያሽ ስለ ዝድግፉ፡ ብቐሊሉ ክጸድቕ ተኽእሎ ኣሎ። ብክልሰ-ሓሳብ ደረጃ፡ እዚ ሓድሽ እማመ ስለዝኾነ፡ እቲ ፕረዚደንት መሊሱ ነቲ ዝሓለፈ ውሳነ ኣብ ግብሪ ከይውዕል ናይ ምቅዋም መሰሉ ክጥቀም ይኽእል'ዩ፡ እዚ ዝፍጠር ግን ኣይመስልን። ብመሰረት ሕጊ እንግሊዝ፡ ዩተናዥያ ዘይሕጋዊ ኮይኑ ከም ቅትለት ሰብ እዩ ዝቑጸር። ኣብ ሰለስተ ሃገራት ኣውሮጳ - ቤልጅየም፡ ሉክሰምበርግን ሆላንድን - ጥራይ ምሉእ ብምሉእ ሕጋዊ ኮይኑ ይርከብ። ዝተፈላለየ ዓይነት ብደገፍ ሕክምና ዝግበር ሞትን ኣብቶም ሃለዋቶም ዘይፈልጡ ዝካየድ ዩተናዥያ (ንኣብነት ዝወሃቦም ሕክምናዊ ደገፍ ብምስሓብ) ግን ኣብ ብዙሓት ካልኦት ሃገራት ኣውሮጳ ሕጋዊ ከምዝኾነ ይፍለጥ።


ልኡል ሃሪ ‘ረሳሕ ጸወታ’ ዝበሎ ምስጢር ንጉሳዊ ቤተሰብ ዝገልጽ ቃለመጠይቕ ክቐርብ’ዩ

ልኡል ሃሪ ኣብታ ብዛዕባኡን በዓልቲ ቤቱ ሜጋንን ኣብ ኔትፍሊክስ ክትቀርብ ንመወዓውዒ ተባሂሉ ኣብ ዝተዘርገሐ ሓጺር ቪድዮ፡ “ሞሊቘም ዝወጽኡ’ዮም እናበልካ ዛንታታት ምፍጣር ረሳሕ ጸወታ’ዩ” ኢሉ። ነቲ ዝበሎ ከብርህ እንከሎ፡ ንበዓልቲ ቤቱ ሜጋንን ንወላዲቱ ልእልቲ ድያናን ኣብቲ ንጉሳዊ ቤተሰብ ዘጓንፈን ዝነበረ፡ “ኣብ ከምዚ ዓይነት ኵነታት ሓዳር ዝገበረት ጓል ኣንስተይቲ እተሕልፎ ቃንዛን ስቅያትን” ንምግላጽ ምዃኑ የብርህ። ኣብቲ ብሕጂ ኣብ ኔትፍሊክስ ዝፍኖ ተኸታታሊ መደብ፡ ጉዳይ ንጉሳዊ ስድራቤትን ዓሌትነትን’ውን በቲ ኣዘንታዊ ተላዒሉ ኣሎ። እዚ ሽዱሽተ ክፋል ዘለዎ መደብ ካብ ሓሙስ ጀሚሩ’ዩ ክፍኖ። ልኡል ሃሪ ኣብ ቤተ መንግስቲ ባኪንግሃም ኰይኑ ኣብ ዝተዛረበሉ፡ “ኣብዚ ስድራ ደረጃታት ኣሎ፡ ልሒኹ ዝወጽእ ኣሎ ጐድኒ ጐድኒ ከኣ ምዓት ዛንታታት’ዩ ዝፍጠር” ክብል ይስማዕ። ልኡል ሃሪን ሜጋንን ካብቲ ንጉሳዊ ስድራ ባዕሎም ስለዘግለሉ፡ ኣብቲ ናይ ነፍስሄር ንግስቲ ኤልሳቤጥ በዓለ ‘ፕላቲንየም’ ምስ ኣባላት እቲ ንጉሳዊ ስድራ ኣብቲ ፍሉይ ገበላ ደው ክብሉ ኣይተፈቐደሎምን። እቲ ንልኡል ሃሪ፡ በዓልቲ ቤቱን ካልኦት ተዛመድቲ ነገራት ዘውግዕ መደብ፡ ሰሰለስተ ክፋል ዝሓዘ ክልተ ምዕራፋት’ዩ ክህልዎ፤ ቀዳማይ ምዕራፍ 8 ታሕሳስ ካልኣይ ምዕራፍ ከኣ 15 ታሕሳስ ክፍኖ’ዩ። ኣብዚ ንመወዓውዒ ተባሂሉ ተፈንዩ ዘሎ ሓጺር ቪድዮ፡ ልኡል ሃሪን በዓልቲ ቤቱን ምስ ካልኦት ኣባላት እቲ ንጉሳዊ ቤተሰብ ዝነበሮም ጸገማት ብምግላጽ ናብ ኣሜሪካ እናኣምርሑ እንከለዉ’ዩ ዝዛዘም። እቲ መደብ ክጅምር እንከሎ ሜጋን ልክዕ ከም ኣዝያ ህብብቲ ድምጻዊት ኣዝዩ ውዕውዕ ኣቐባብላ እናተገበረላ እንከሎ ይጅምር። ካብኡ “ሃንደበት ኵሉ ነገር ተቐያይሩ” ትብል’ሞ ልኡል ሃሪ ብዛዕባ እቲ ዛንታታት ምፍጣር ዝበሎ ይትርኽ። ብድሕሪ እዚ ክሪስቶፈር ቦውዚ ዝተበሃል ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝዝርጋሕ ስኑዕ ዜናታት ዝፈሊ ትካል ዘለዎ ክኢላ፡ “እቲ ዛዕባ ናይ ጽልኢ’ዩ፡ እዚ ዛዕባ ናይ ዓሌት’ዩ” ክብል ይስማዕ። ክሪስቶፈር ቦውዚ፡ ንልኡል ሃሪን ንሜጋንን ነቲ ብዛዕባኣ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝናፈስ ዘረባታት ንኽትጻወሮ ምኽሪ ዝህባ ዝነበረ ደጋፊኣ’ዩ። ኣብቲ ሓጺር ቪድዮ ነቲ ሜጋን ወሪዱኒ ትብሎ ምስቲ ኣብ ልዕሊ ድያና ክቱር ናይ ማዕከናት ዜና ኣተኵሮ ከምትርከብን ብምግባር ዝወርዳ ዝነበረ ጸቅጢ ብምንጽጻር ሜጋን “ሓደ ነገር ክርዳእ ክኢለ፡ ካብ ዝዀነ ነገር ዝከላኸሉ ኣይኰኑን” ሃሪ ብወገኒ፡ “ኵሉ እቲ ሓቂ ንፈልጦ ኢና” ብምባል ዘረባኡ ይዓጹ። እንተዀነ ኣብቲ ቪድዮ ምስቲ ዝለዓል ዘሎ ነገር ዋላ ሓንቲ ምትእስሳር ዘይብሎም ኣባላት ንጉሳዊ ቤተሰብ ስእሎም ስለዝርአ ድሮ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ኣዘራራቢ ኰይኑ ኣሎ። ቤተ መንግስቲ ባኪንግሃም ክሳብ ሕጂ ዝዀነ ዝሃቦ ርእይቶ የለን። ብልኡል ሃሪን ሜጋንን እንታይ ዓይነት ክስታት ቀሪቡ ክኸውን ከምዝኽል ግን ካብ ሕጂ ሻቕሎት ፈጢሩ ከምዘሎ ይግለጽ። ብዘይካ'ዚ ድሕሪ እቲ ኣብ ኔትፍሊክስ ዝቐርብ መደብ ልኡል ሃሪ’ውን ንውልቃዊ ታሪኹ እተዘንቱ መጽሓፍ ኣብ ሓዲሽ ዓመት ክዝርግሕ’ዩ። እቲ ኣብ ኔትፍሊክስ ዝፍኖ መደብ “behind closed doors" [ድሕሪ’ቲ ዕጹው ማዕጾ] ዝበላ ኣርእስቲ’ዩ፡ እቲ ዛንታ ከኣ ልኡል ሃሪን ሜጋንን ኣብ 2020 ንምንታይ ካብቲ ቤተ መንግስቲ ከምዝወጽኡ ዘዘንቱ እዩ። እንተዀነ ብዛዕባ እዚ ዛንታ'ዚ ምስ ውርይቲ ጋዜጠኛ ኦፕራ ዊንፍረይ ኣዕሊሎም ስለዝነበሩ እንታይ ሓድሽ ነገር ከይህልዎ’ዩ ዝብሉ’ውን ኣይተሳእኑን። ሜጋን ቅድሚ ሕጂ ኣብ ዝገበረቶ ቃለመጠይቕ፡ ኣብቲ ቤተ መንግስቲ ተነጽሎ የጋጥም ከምዝነበረ’ያ ኣትሪራ ተዛሪባ ነይራ። ብዘይካ'ዚ ሽሙ ዘይተገለጸ ኣባል እቲ ንጉሳዊ ስድራ፡ እቲ ዝወልድዎ “ክሳብ ክንደይ ክጽልም’ዩ?” ኢሉ ሓቲትዋ ምንባሩ ብምስቍርቋር ገሊጻ ነይራ።


ብናይ ብሕቲ ጀት ስደተኛታት ከምዘሰጋገሩ ዝተጠርጠሩ ሓሙሽተ ሰባት ኣብ ቀይዲ ውዒሎም

ስደተኛታት ከም ዲፕሎማት ኣምሲሎም፡ ብናይ ብሕቲ ጀት፡ ናብ ምዕራብ ኣውሮጳ ብምስግጋር ዝተጠርጠሩ 5 ሰባት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዝኣተዉ ፖሊስ ጣልያን ሓቢሩ። እቶም ጥርጡራት፡ ናይቶም ስደተኛታት ስኑዕ ዲፕሎማስያዊ ወረቐት ናይ ሃገራት ካሪብያን ሴንት ኪትስን ኔቪስን እዮም ኣቕሪቦም። እተን ናይ ብሕቲ ጀታት ነቶም ስደተኛታት ካብ ቱርኪ ጽዒነን ብወግዒ ናብ ካሪብያን ዘምርሓ ዝነበራ ኮይነን፡ ኣብ ሓደ መዕረፎ ነፈርቲ ኣውሮጳ ምስ በጽሓ፡ እቶም ስደተኛታት ሓቀኛ መንነቶም ብምግላጽ ዑቕባ ሓቲቶም። ፖሊስ፡ እቲ ጉጅለ ንሓደ ሰብ ኣስታት 10 ሽሕ ዩሮ ከም ዘኽፍል ይኣምን። እቶም ሓሙሽተ ጥርጡራት ኣብ ሮማን ብራስለስን ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዮም ኣለዉ። ካልኦት ክልተ ጥርጡራት ግና ጌና ኣብ ይድለዩ ኣለው። ሓደ ጣልያናዊ፡ ሰለስተ ግብጻውያን ደቂ ተባዕትዮን ሓንቲ ቱኒዝያዊትን ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዝኣተዉ ሓላፊ ፖሊስ ኮስታንቲኖ ስኩዲየሪ ንማዕከን ዜና ሮይተርስ ሓቢሩ። እቶም ጥርጡራት፡ ኣባላት ሓደ ዘይሕጋዊ ስደት ኣብ ምድጋፍ ዝነጥፍ ገበናዊ ትካል እዮም ብዝብል ከምዝተኸሰሱ’ውን ተፈሊጡ’ሎ። እቲ መርመራ፡ ፖሊስ ጣልያን ምስ ፖሊሰ ቤልጅየም፡ ጀርመን፡ ኦስትርያን ፈረንሳን፡ ከምኡ’ውን ትካላት ሕብረት ኣውሮጳን ኣሜሪካን ዝተሓባበሩሉ ኣህጉራዊ ስርሒት እዩ። እቶም መርመርቲ፡ ኣብ መንጎ ጥቅምትን ታሕሳስን 2020 ኣብ ጣልያን፡ ጀርመን፡ ፈረንሳ፡ ኦስትርያን ቤልጅየምን ሓሙሽተ ዝተፈላለየ ምርጋፍ ስደተኛታት ከምዝተገብረ ዝሕብር መረዳእታ ከምዝሰነዱ ይግለጽ። ፖሊስ ቤልጅየም ከም ኣካል ናይቲ መርመራ፡ 426 ሽሕ ዩሮ ዝዋግአን ክልተ ናይ ብሕቲ ጀት እውን ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ኣእትዩ ኣሎ።


ኣብ ፖላንድ ዝዓለበ ሚሳይል ካብ ዩክረይን ዝተተኮሰ ክኸውን ይኽእል'ዩ - ኔቶ

ብሰሉስ ኣብ ፖላንድ ክልተ ሰባት ዝቐተለ ሚሳይል ካብ ዩክረይን ዝተወንጨፈ ክኸውን ከምዝኽእል ዋና ጸሓፊ ኔቶ ጀንስ ስቶልተንበርግ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ሓቢሩ። መርመራታት እቲ ምስ ዩክረይን ኣብ ዘዋስን ዶብ ዝዓለበ ሚሳይል ኣብ ዝቕጽለሉ ዘሎ እዋን፡ "ብዓቢኡ እዚ ናይ ዩክረይን ናይ ምክልኻል ሚሳይል ክኸውን ይኽእል'ዩ" ኢሉ። ሩስያ ግን ኣብ መወዳእታ ብሰንኪ እቲ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን እትገብሮ ዘላ ቀጻሊ ወራር ክትውቀስ ምዃና ኣስሚሩሉ ኣሎ። መግለጺ ሓላፊ ኔቶ ጀንስ ስቶልተንበርግ ስዒቡ፡ ፕረዚደንት ቮሎድሚር ዘለንስኪ እቲ ኣብ ፖላንድ ዝዓለበ ሚሳይል ናይ ዩክረይን ከምዘይኰነ ካብ ላዕለዎት ኣዘዝቲ መረጋገጺ ከምዝረኸበ ገሊጹ። ፕረዚደንት ቮሎድሚር ዘለንስኪ ብተሌቪዥን ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ "እዚ ናትና ሚሳይል ከምዘይኰነ ኣይጠራጠርን" ኢሉ። "ብመሰረት ወተሃደራዊ ጸብጻባትና፡ እዚ ሚሳይል ናይ ሩስያ እዩ ዝብል እምነት ኣሎኒ።" ብተወሳኺ ሰበስልጣን ዩክረይን ናብቲ መጥቃዕቲ ዝተፈጸመሉ ቦታ ክኣትዉ ክፍቀደሎም፡ ከምኡ’ውን ኣካል ናይቲ መርመራ ክዀኑ ጸዊዑ። ሩስያ ኣብ ዝሓለፉ ትሽዓተ ኣዋርሕ ዝዓበየ ማዕበል መጥቃዕቲ ሚሳይላት ድሕሪ ምውንጫፋ፡ ስርዓታት ምክልኻል ኣየር ዩክረይን ብሰሉስ ተንቀሳቒሶም እዮም። ብዓሰርተታት ዝቝጸሩ ሚሳይላት ሩስያ ነታ ሃገር ዒላማ ገይሮም'ኳ እንተነበሩ፡ ዩክረይን ግን ንመብዛሕትኦም ከምዘፍሸለቶም ትገልጽ። ዋዕላ ጕጅለ 20 ኣብ ኢንዶነዥያ ኣብ ዝካየደሉ እዋን ዝተፈጸመ ጃምላዊ መጥቃዕቲ፡ ኣህጕራዊ ኣውያት ዘስዓበ ክኸውን ከሎ፡ ኣብ ውሽጢ መሬት ኣባል ኔቶ ፖላንድ ዝዓለበ ሚሳይል ዝገልጽ ዜና ድማ ነቲ ኲናት ብሓደገኛ መንገዲ ከየጋድዶ ስግኣት ኣለዓዒሉ። ሚስተር ስቶልተንበርግ፡ ኔቶ ነታ ኣባል ናይቲ ኪዳን ዘይኰነት ግን ከኣ ሰፊሕ ወተሃደራዊ ሓገዝ እትረክብ ዩክረይን "ዝያዳ ምዕቡል ስርዓተ ምክልኻል ኣየር" ንምቕራብ ቃል ከምዝኣተወ ገሊጹ። "ሎሚ ኣብ ኣኼባ ሓደ ንዩክረይን ዝድግፍን መሻርኽትን ኔቶ ተሳቲፈ ነይረ። ንሳቶም ንሚሳይላት ሩስያ ወቒዖም ዘውድቝ ዝያዳ ምዕቡል ስርዓታት ምክልኻል ኣየር ንምሃብ ሓድሽ መብጽዓታት ኣትዮም" ኢሉ እቲ ሓላፊ ኔቶ። "ኣብ መጻኢ ከምዚ ዝኣመሰለ ኣጋጣሚታት ንምክልኻል እቲ ዝበለጸ መገዲ ግን ሩስያ ኲናት ደው እንተበለት'ዩ።" "እዚ ሩስያ ኰነ ኢላ ዝፈጸመቶ መጥቃዕቲ ምዃኑ ዝሕብር ምልክት የብልናን" ክብል ወሲኹ ገሊጹ። ይዅን እምበር፡ "ሩስያ ተሓታቲት ምዃና ዘጠራጥር ኣይኰነን፤ ምኽንያቱ ሩስያ ከምቲ ቅድሚ ሕጂ ኣብዚ ኲናት ብዙሕ ግዜ ዝገበረቶ፡ ትማሊ ኣብ ልዕሊ ከተማታት ዩክረይን ዕስለ መጥቃዕቲ ሚሳይል እንተዘይትፍጽም ነይራ እዚ ኣይምተፈጸመን" ይብል። ፕረዚደንት ፖላንድ ኣንድሬ ዱዳ ኣቐዲሙ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ዋላ’ኳ እቲ ሚሳይል ኣብ ሩስያ ዝተሰርሐ ኤስ-300 ክኸውን ዝያዳ ተኽእሎ እንተሃለዎ፡ ብወገን ሩስያ ከምዝተተኮሰ ግን መርትዖ ከምዘየለ ገሊጹ ነይሩ። ሚስተር ስቶልተንበርግ ብዛዕባ ተኽእሎ ልዝብ ሰላም ኣብ መንጐ ሞስኮን ኪቭን ምስ ተሓተተ፡ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ዝተገብረ ፈተነታት፡ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን "ንኽዋገይን ክዛተን ድልውነት ከምዘይብሉ" ከምዘመልከተ ገሊጹ። "ክንርድኦ ዘለና፡ ፑቲንን ሩስያን ውግእ እንተ ኣቋሪጾም ሰላም ክንረክብ ኢና፤ ዘለንስኪን ዩክረይንን ውግእ እንተ ኣቋሪጾም ግን ሽዑ ዩክረይን ከም ናጻ ልኡላዊት ሃገር ህላወኣ ከተቋርጽ እያ" ኢሉ። እቲ ላዕለዋይ ጀነራል ኣሜሪካ እውን ትማሊ ረቡዕ ብዛዕባ እቲ ኲናት ርእይቶ ሂቡ ነይሩ፡ "ብፖለቲካዊ መዳይ ሩስያውያን ዝስሕቡሉ ፖለቲካዊ ፍታሕ" ካብ ዩክረይን ክህሉ ይኽእል እዩ ኢሉ። ኣቦ መንበር ሓባራዊ ሓለፍቲ ስታፍ ሰራዊት ጀነራል ማርክ ሚሊ ግን፡ ዩክረይን፡ ዋላ'ኳ  ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ ዓውደ ውግእ ዓወት እንተረኸበት፡ ብኣጋኡ ወተሃደራዊ ዓወት ክትረክብ ተኽእሎ ከምዘየለ ኣጠንቂቑ። ኣብ ፔንታጐን ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ "ብወተሃደራዊ መዳይ፡ ተኽእሎ ወተሃደራዊ ዓወት ዩክረይን - ንሩስያውያን ካብ መላእ ዩክረይን ኣውጽኢካ ንክረሚያ ንምሕዋስ - ኣብ ቀረባ እዋን ናይ ምፍጻም ተኽእሎኡ ትሑት እዩ" ኢሉ።