ኢትዮጵያ፡ ተቐባልነት ዘለዎ ዘይሻራዊ መርማሪ ኣካል ብኸመይ ምርካብ ይከኣል?

ኣብታ ጐንፅን ኲናት ሕድሕድ ብዝሓሰመ ደረጃ ዝረኣየላ ኢትዮጵያ፣ ፍትሒ ንምምፃእ ካብ ዝሕግዙ ኣገደስቲ ነገራት እቲ ሓደ ኣብቶም ዝተፈፀሙ ገበናት ተሓታትነት ምርግጋፅ ምዃኑ ዝተፈላለዩ ወገናት ይገልፁ። ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ኣብ ልዕሊ ሰባትን ንብረትን ኣብ ዝተፈፀሙ ገበናት ብዝተፈላለየ መንገዲ ዝተሳተፉ ኣካላት ነቲ ዝቐርበሎም ክሲ ኣይቅበልዎን። ብተወሳኺ እዞም ኣካላት ኣብቶም ዝተፈጸሙ ገበናትን ግፍዕታትን ምፅራይ ይካየድ ክበሃል ከሎ ሓደ ዓይነት መርገጺ የብሎምን። ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ኣንፃር ሓይልታት መንግስቲ ፌደራል ዝዋግኡ ዘለዉ ሓይልታት ትግራይ፣ ኣብ ኦሮሚያ ዝንቀሳቐሱ ዕጡቓትን ተቓወምትን ኣብቶም ዝተፈጸሙ በደላት ብዘይሻራዊ ኣካል ምርመራ ክግበር ብተደጋጋሚ ፃውዒት ከቕርቡ ይስማዕ። ብኣንጻሩ መንግስቲ ነዚ ጻውዒታት ብወግዒ ክቕበሎ ኣይረኣይን። ኣብ ዝሓለፉ ሒደት ዓመታት ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ክልላት ትግራይ፣ ኣምሓራ፣ ዓፋር ከምኡ ድማ ደቡብን ምዕራብን ኦሮሚያን ቤንሻንጉል ጉሙዝን ኣብ ዝተወልዑ ጎንፅታት ብዝተፈጸሙ መጥቃዕትታት ግን ብዙሕ ጉድኣት በፂሑ እዩ። ህወሓት ንፖለቲካዊ ሃዋህው ኢትዮጵያ ምስ ዓብለለ፡ ኣብታ ሃገር ሰፊሕ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ከም ዝተፈጸመ ክስታት ይቐርቡ። ግን ድማ ናጻ መርመርቲ ናብታ ሃገር ኣትዮም ክምርምሩ ፍቓድ ሂቡ ኣይፈልጥን። ኣብዚ እዋን ኣንፃር ሰራዊት መንግስቲ ዝዋጋእ ዘሎ ብህወሓት ዝምራሕ ሓይሊ ካብ መጀመርያ ኣትሒዙ ብኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያን ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት መንግስታትን ንዘካየድዎ ሓበራዊ ምርመራ ብምንቃፍ ከም ዘይቅበሎ ወግዓዊ ገይሩ’ሎ። ቀንዲ ሕቶ ህወሓት፡ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ 'ናጻ ኣይኮነን' ዝብል'ኳ እንተዀነ፡ እቲ ኮሚሽን ግን ነዚ ኣይቅበሎን። ምስ ህወሓት ምሕዝነት ዘለዎ ኣብ ኦሮሚያ ዝርከብ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ ብወገኑ ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ሰባት ብዝተፈፀሙ መጥቃዕቲታት ዝኽሰስ ኰይኑ ነቲ ዝተባህለ መጥቃዕቲ ዝምርምር ዘይሻራዊ መርማሪ ኣካል ክኣቱ ይጠልብ። እዚ ብባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ኢትዮጵያ ከም ግብረሽበራዊ ዝፅዋእ ጉጅለ፡ ኣብ ልዕሊ ውሑዳት ዝዀኑ ኣብቲ ክልል ዝነብሩ ሰባት መንነት መሰረት ዝገበረ መጥቃዕቲ ፈጺሙ ብዝብል ንዝቐርበሉ ክሲ ኣይቅበሎን። ብዘይካ እዚ ዕጡቕ ጉጅለ ድማ ግንባር ሓርነት ኦሮሞ (ኦነግ)ን ፌደራሊስት ኮንግረስ ኦሮሞ (ኦፌኮ)ን እውን ተመሳሳሊ ሕቶ ከቕርቡ ይስምዑ። ክልቲኦም ውድባት ኣብ መንግስቲ እምነት ከም ዘይብሎም ብምግላጽ እዮም ነዚ ሕቶ ዘልዕሉ። "ዲሞክራስያዊ ስርዓት ብዝጠልቦ ኩነታት ዝተመስረተ መንግስቲ የለን" ይብል ኣባል መሪሕነት ኦፌኮ ኣይተ ጥሩኔት ገምታ። ብኸምዚ ዝበለ መንግስቲ ዝተመስረተ ትካል ከኣ "ነፃ ኮይኑ መርሚሩ ፍትሓዊ ጸብጻብ ከቕርብ'ዩ ኢልና ምሉእ ብምሉእ ስለ ዘይንኣምን ኢና ከምዚ ዝበለ ሕቶ ኣቕሪብና" ክብል ሓሳቡ ንቢቢሲ ሂቡ። እዞም ትካላት ነቲ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ዘቕርቦ ውፅኢት መርመራታት ምሉእ ብምሉእ ኣይቕበልዎን ማለት ግን ኣይኮነን። ገለ ወሃብቲ ርእይቶ ብኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ዝግበር መርመራታት "ንፖለቲካዊ ድሌታቶም ኣብ ዘገልግልሉ እዋን ይቕበልዎ፤ እንተዘይኰይኑ ድማ ይነፅግዎ" ክብሉ ነቶም ተቓወምቲ ይነቕፍዎም። እቶም ፖለቲካዊ ውድባት ግን ነቲ ነቐፌታ ኣይቕበልዎን። መንግስቲ ብተደጋጋሚ ብዘይሻራዊ ኣካል ምርመራ ክግበር ንዝቐርቡ ሕቶታት ካብ ዝነፅገሉ ምኽንያታት እቲ ሓደ ምርመራ ዘካይድ ትካል ኣለኒ ዝብል’ዩ። ወሃቢት ቃል እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ቢልለኔ ስዩም ብዛዕባ እቲ ኣብ ጊምቢ ዝተፈጸመ ቅትለትን ድሕሪኡ ዝመጽአ ሳዕቤናትን ብዘይሻራዊ ኣካል መርመራ ክግበረሉ ምስ ተሓተተ፡ "እዚ ማለት [ናጻ መርመራ ክግበር ምሕታት] ኢትዮጵያ ብቑዕ ትካል ከም ዘይብላ ምእማን'ዩ" ክትብል ንማዕኸናት ዜና ተዛሪባ ነይራ። ሙሁር ሕግን ተንታኒ ፖለቲካን ኣዳም ካሴ (ዶክተር) "መንግስቲ ንነብሱ ከም ናጻን ብቑዕን እዩ ዝሪኣ። ካብዚ ወፃኢ ካሊእ ኣካል ዝኣትው እንተዀይኑ መንግስቲ ናፃ ከም ዘይኮነ ክእመን ኣለዎ ማለት’ዩ” ይብል። ተሞክሮ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ዓለም ዝርከቡ መንግስታት እንተጠቒስና’ውን ኣብ ሃገሮም ንዝፍጸሙ ግህሰታት ሰብኣዊ መሰላት ናጻ መርማሪ ጉጅለ ክምስረት ክሕተቱ ከለዉ ዘይምቕባል ልሙድ እዩ። ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ክህነፅ እንተዀይኑ ዘይሻራውያንን ንኹሉ ውድባት ብማዕረ ዝርእዩ ትካላትን  ክህልዉ ኣለዎም። ስእነት እዞም ነጻ ኣካላት ግን ኣብ ኢትዮጵያ ሓያሎ ዓመታት ኣቑጺሩ ኣሎ። ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ካብ ዝመፅእ ኣትሒዙ፣ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ (ኢስመኮ) ሓደ ካብቶም ነፃ ስራሕቲ ንምክያድ ዝፅዕሩ ትካላት ከም ዝኾነ ይእመን። እቲ ኮሚሽን ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት እታ ሃገር ዝተፈፀሙ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላትን ካብ ፍርዲ ወፃኢ ዝፍፀሙ ቅትለታትን መርሚሩ ፀብፃባት ከምዝዘርግሐ ይፍለጥ። ካብ ሞንጎ እቶም ፀብፃባት ድማ እቲ ሓይልታት ፀጥታ ክልል ኦሮሚያ ኣብ ልዕሊ ኣባላት ገዳ ብዘይሕጋዊ መንገዲ ቅትለት ከምዝፈጸሙ ዝወጽአ ሓበሬታ ዘካየዶ ምርመራ እዩ። ብተወሳኺ ኣብ ክልል ቤንሻንጉል ኣብ ዝርከብ ዞባ መተከል ወረዳ ጉባ ቀበሌ ኣይሲድ ብ24 ለካቲት 2014 ኣቆፃፅራ ግእዝ ብሓይልታት ፀጥታ መንግስቲ ዝተፈፀመ ቅትለት ሰላማውያን ሰባት ዝምልከት ፀብፃብ እውን ይጥቀስ። ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ዝተፈፀሙ ግህሰታት ሰብኣዊ መሰላት እውን ተኸታቲሉን መርሚሩን ፀብፃባት ከምዝዘርግሐ ዝዝከር እዩ። ይኹን እምበር ሎሚ’ውን ነቲ ኮሚሽን ዝነቕፉ ኣለው። ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ክሳብ ሕዚ ብዝገበሮ ንጥፈታት ካብ ዝተፈላለዩ ዓለምለኻውን ውሽጢ ዓድን ትካላት ኣፍልጦ ከምዝረኸበ ይፍለጥ። ኮሚሽነር ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ቅድሚ ሕዚ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዘካየዶ ቃለ መሕትት "መንግስታዊ ፀቕጢ የብልናን። እንተ መጺኡ’ውን ኣይንቕበሎን ኢና" ኢሉ ነይሩ። ንፖለቲካ ኢትዮጵያ ብቐረባ ዝከታተሉ ኣካላት ከም ዝበልዎ፡ ኣብ ፖለቲካዊ ሓይልታት እታ ሃገር ካብ ዘጋጥሙ ዓበይቲ ጸገማት እቲ ሓደ ዘይምትእምማን እዩ። "ከበድቲ ግፍዕታት እዮም ዝፍፀሙ ዘለዉ። እዞም ግፍዕታት ኣብ ማእከል ግጭት ዝፍፀሙ ስለዝኾኑ ከኣ መንግስቲ ባዕሉ ጥርጡር'ዩ" ይብል ዶክተር ኣደም። "ስለዚ ሓደ ካብቶም ጥርጡራት ንዝኾነ ኣካል ንበይኑ ጥራይ መርማሪ እዩ ኢልካ ምሕሳብ ቅኑዕ ክኸውን ኣይክእልን" ክብል ወሲኹ ይገልፅ። ተንታኒ ፖለቲካ ኣደም ካሴ (ዶክተር)፡ እቲ ነፃ መርማሪ ኣካል ዝብል ጉዳይ "ብዘተ ዝፍታሕ" ምዃኑ ይሕብር። እዚ ‘ዘይሻራዊ መርማሪ ኣካል መን ይኹን?’ ዝብል ዝውስን ናይ ዘተ መድረኽ እቶም ኣብ ኲናት ዘለዉ ኣካላት እውን ዝሰማምዑሉ ከም ዝኸውን እቲ ተንታኒ ይኣምን። “እዚ ዘይሻራዊ ኣካል ካብ ደገ ክኸውን ይኽእል እዩ፤ ካብ ውሽጢን ደገን ዝተወሃሃደ ክኸውን ይኽእል እዩ። ካብ ውሽጢ ጥራይ እውን ክኸውን ይኽእል። እቲ ኣገዳሲ ነገር እቲ ኣካል እንተወሓደ ብመብዛሕትኦም ውድባት ተቐባልነት ዘለዎን ብቑዕን ክኸውን ይግባእ። ካብ ህዝቢ ድማ ተኣማንነት ክህልዎ ይግባእ" ይብል። ነጻ መርመርቲ ትካላት ብናይ ደገ ኣካላት፣ ሲቪላዊ ማሕበራትን ህዝባዊ ጸቕጢን ዝፍጠሩ እዮም። ሓደ ካብቲ ንናጻ መርመራ ዘድልዩ ረቛሒታት ድማ ሰላም እዩ። “ሰላም እንተዘይሃልዩ መርመራታት ክካየድ ኣይኽእልን። ግርጭታት ክሳብ ዝሃለዉ ፍትሒ ክሰፍን እዩ ኢልካ ምሕሳብ ዝከኣል ኣይኮነን። . . . እንተወሓደ ሃዋሁ ሰላም ክህሉ ኣለዎ። ፍትሒ ንሰላም ቅድመ ኩነት ዘይኮነስ ኣካል መስርሕ ሰላም እዩ" ይብል ዶክተር ኣዳም።


ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ: ኣብ ኦሮሚያ ብዕጡቓት ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ከምዘሻቕሎ ገሊጹ

ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ [ኢሰመኮ]፡ ኣብ ክልል ኦሮሚያ ዞባ ሆሮ ጉዱሩ ወለጋ ብዕጡቓት ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ኣዝዩ ከምዘሻቕሎ ገሊጹ። እቲ ኮሚሽን፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ዞባ ሆሮ ጉዱሩ ወለጋ ወረዳ ኡሙሩ ብርክት ዝበሉ ነበርቲ ሞትን ምምዝባልን ዘስዓበ ብዕጡቓት ዝተፈፀሙ መጥቃዕቲ ዓብይ ስክፍታ ከምዘሕደረሉ ኣፍሊጡ። ካብ 23 ነሓሰ ክሳብ 25 ነሓሰ 2014 ዓ.ም ብዕጡቓት ዝተፈፀሙ መጥቃዕቲ ብዝምልከት ኣብ ዝሃቦ መግለፂ ልዕሊ 60 ሰባት ሞይቶም፤ ልዕሊ 70 ሰባት ከምዝቖሰሉን ልዕሊ 20 ሽሕ ሰባት ካብ መረበቶም ከምዝተመዛበሉን እውን ሓቢሩ። እቲ ትካል ተጣባቒ ሰብኣዊ መሰላት፡ ካብ ነበርትን ኣካላት መንግስትን ብዝተኣከበ ሓበሬታ መሰረት፡ እቲ መጥቃዕቲ "ኣብቲ ከባቢ ዝዓስከሩ ሓይልታት ጸጥታ መንግስቲ ናብ ካልእ ከባቢ ድሕሪ ምግዓዞም" ዝተፈጸመ ምዃኑ ኣረዲኡ። ዋና ኮሚሽነር ትካል ሰብኣዊ መሰላት ዶክተር ዳንኤል በቀለ እቲ መጥቃዕቲ ዘሻቕል ምዃኑ ገሊጹ። መንግስቲ ግብረሽበራዊ ኢሉ ዝሰመዮ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ [ሸኔ]፡ ኣብ ወረዳ ኣሙሩ ዞባ ወለጋ ሆሮ ጉዱሩ ሰለስተ ተወለድቲ ኣምሓራ ድሕሪ ምቕታሉ እቲ መጥቃዕቲ ከምዝተጋደደ እቲ ኮሚሽን ገሊፁ። ከም ውጽኢቱ ድማ፡ ኣብ ዝቐጸለ መዓልታት ካብ ወረዳ ኡሙሩ፣ ቀበሌ ሃሮ ኣዲስ ኣለም ካብ ጎረቤት ክልል ኣምሓራ፣ ወረዳ ቡሬን ዝመጹ ዕጡቓት፡ ኣብ ወረዳ ኡሙሩ ኣብ ሓያሎ ቀበሌታት ኣብ ልዕሊ ዝርከቡ ተወለድቲ ኦሮሞ መጥቃዕቲ ከምዝፈጸሙ ኢሳመኮ ሓቢሩ'ሎ። ኣብቲ ዝተፈፀመ መጥቃዕቲ ንብረትን ከብትን እቶም ነበርቲ ከምዝዘመቱን  ነበርትን ሰበስልጣን መንግስትን ሓቢሮም። ነቲ መጥቃዕቲ ስዒቡ ዝተመዛበሉ ነበርቲ ኦቦራ እትብሃል ከተማ ኣብ ከቢድ ኩነታት ከምዘለዉ እውን ኣመልኪቶም። እቲ መጥቃዕቲ ዘስዕቦ ስግኣት ሐዚ እውን ከቢድ ምዃኑን ኣብ ካልኦት ወረዳታት እቲ ዞባ እውን ተመሳሳሊ መጥቃዕቲ ከይፍፀም ስግኣት ከምዘሎን እቲ ኮሚሽን ሻቕሎቱ ኣፍሊጡ። እቲ መጥቃዕቲ ኣብ ዝተፈፀመሎም ከባቢታት ሓይልታት ፀጥታ መንግስቲ ብቕልጡፍ ክውፈሩን፡ ሰላምን ድሕንነትን ከረጋገጹን፣ ነበርቲ ናብ ርጉእ ናብራ ክምለሱን ተሓታትነት ናይ ምርግጋፅ ስራሕ ብግቡእ ምርመራ ክፍፅምን እቲ ኮሚሽን ይላቦ። ኣብ ምዕራብ ኢትዮጵያ፡ ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ብሰንኪ ተደጋጋሚ መጥቃዕቲ ዕጡቓት ብርክት ዝበሉ ሰላማውያን ሰባት ከምዝሞቱ ጸብጻባት ይሕብሩ። ዓለም ለኸ ትካላት ተጣበቕቲ መሰላት፡ እዞም መጥቃዕትታት ኣብ ዓሌት ዝተመርኮሱ ምዃኖም ስክፍታኦም ክገልጹ ጸኒሖም እዮም። መንግስቲ እቲ ክልል፡ ብዛዕባ'ቲ ኣብ ዞባ ሆሮ ጉዱሩ ወለጋ ዝተፈፀመ መጥቃዕቲ ዛጊድ ዝበሎ የለን።


ኣብ ምዕራብ ኦሮሚያ ብዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ኣየር ሰላማውያን ሰባት ከምዝሞቱ ነበርቲ ሓቢሮም

ኣብ ምዕራብ ኦሮሚያ ከተማ መንዲ ብዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ነፈርቲ ሰላማውያን ሰባት ከምዝተቐትሉ ነበርቲ ንቢቢሲ ሓቢሮም። እቲ መጥቃዕቲ ነፈርቲ፡ ብረቡዕ 30 ጥቅምቲ 2015 (ብኣቆጻጽራ ግእዝ) ካብ ሰዓት 7 ክሳብ ሰዓት 8 ድሕሪ ቀትሪ እዩ ተፈጺሙ። እቶም ቢቢሲ ዘዘራረቦም ነበርቲ፡ እቲ መጥቃዕቲ፡ ናይ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ መኪና ዒላማ ዝገበረ እኳ እንተኾነ፡ መብዛሕትኦም በቲ መጥቃዕቲ ዝሞቱ ሰባት ግን ሰላማውያን ምዃኖም ሓቢሮም። ከተማ መንዲ፡ ንዝሓለፉ ሒደት መዓልታት ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ ከምዝነበረት ክንገር ጸኒሑ እዩ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ግን ሓይልታት መንግስቲ ናብታ ከተማ ከምዝኣተዉ ዝሕብር ዜናታት ኣሎ። ኮይኑ ግን፡ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ፡ እቲ ደብዳብ ነፈርቲ ኣብ ዝተፈጸመሉ እዋን ኣብታ ከተማ ከምዝነበሩ ይግለጽ። ቢቢሲ ዘዘራረቦም ነበርቲ፡ በቲ መጥቃዕቲ ኣስታት 20 ሰላማውያን ሰባት ክሞቱ ከምዝኽእሉ ሓቢሮም። ሰልፊ ግንባር ሓርነት ኦሮሞ ግና ዝያዳ ሰባት ከምዝሞቱ ይገልጽ። ወሃቢ ቃል ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ ኦዳ ተርቢ፡ ኣብ መንዲ ብዝተፈጸመ ደብዳብ ነፈርቲ 30 ሰባት ከምዝሞቱን ሓያሎ ሰባት ከምዝቖሰሉን ዝገለጸ እኳ እንተኾነ፡ ብዛዕባ ኣብ ልዕሊ ኣባላት እቲ ሰራዊት ዝበጽሐ መጉዳእቲ ግን ሓበሬታ ኣይሃበን። በዚ መጥቃዕቲ ህይወቶም ካብ ዝሰኣኑ ሓደ ታሪኩ ዋና ዝተባህለ ወንጌላዊ ምንባሩ ሓደ ዓርኪ እቲ መዋቲ ንቢቢሲ ሓቢሩ። ንሱ፡ “እቶም ዕጡቓት ሒዞማ ዝነበሩ መኪና ኣብ ጽርግያ ደው ኢላ ነይራ። እታ ሰብ ኣልቦ ነፋሪት ነታ መኪና ምስ ወቕዓታ፡ ተፈንጂራ ኣብ ትሕቲ ሓደ ገዛ ኮፍ ኢሎም ዝነበሩ ሰላማውያን ሰባት ሞይቶም። ገሊኦም እግሮም ተቖሪጾም ኣለዉ" ይብል። “ዝተቐተሉ ኣባላት እቲ ዕጡቕ ጉጅለ ብዙሓት ኣይኮኑን። መብዛሕትኦም እቶም ግዳያት ሲቪላት እዮም።" ካልእ ንቢቢሲ ርእይቶኡ ዝሃበ ነባሪ ብወገኑ፡ “ኣብታ መኪና ዝነበሩ ኣባላት እቲ ዕጡቕ ጉጅለ ብዙሓት ኣይኮኑን። እንተበዝሐ ሓሙሽተ ወይ ሽዱሽተ። ... እታ መኪና ኣብኡ ተባሪዓ። እቲ ዝተጎድአ ክፋል ሕብረተሰብ ግን ብዙሕ እዩ" ክብል ሓቢሩ። "እቲ መጥቃዕቲ ምስ ተፈጸመ ብኡንብኡ ዝሞቱ ሰላማውያን ሰባት 7 ወይ 8 እዮም። 13 ሰባት ናብ ሆስፒታል ኣትዮም ኣለዉ" ክብል እዚ ነባሪ ወሲኹ ገሊጹ። ኣብ ዝሓለፉ ሒደት ሰሙናት ኣብ ምዕራብ ኦሮምያ መጥቃዕቲ ኣየር ክካየድ ከምዝጸንሐ ይፍለጥ። ዞባ ምዕራብ ሽዋን ዞባታት ወለጋን ካብቶም ብደብዳብ ነፈርቲ ዝተሃስዩ ከባቢታት እዮም።


ኣብ ኣዲስ አበባ፡ መጥቃዕቲ ክፍጽሙ ዝሃቀኑ ኣባላት ጉጅለታት ራዕዲ ኣብ ቀይዲ ኣትዮም ተባሂሉ

ናብ ኣዲስ ኣበባ ሸሊኾም ብምእታው ራዕዳዊ መጥቃዕቲ ክፍጽሙ ሃቂኖም ነይሮም ዝተብሃሉ 454 ኣባላት ዝተፈላለዩ ጉጅለታት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ሓይልታት ጸጥታ መንግስቲ ከምዝኣተዉ ተገሊጹ። እዚ ዝተገለጸ ሓበራዊ ግብረ ሓይሊ ጸጥታን ድሕነትን መንግስቲ ፌደራል ሎሚ ቀዳም ኣብ እዋናዊ ጸጥታዊ ኩነታት ኣድሂቡ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ’ዩ። እቶም ኣብ ኣዲስ ኣበባ ሸሊኾም ብምእታው “ራዕዳዊ ተግባራት ክፍጽሙ ተታሒዞም” ዝተብሃሉን ፖሊስ ኣብ ቀይዲ ዘእተዎምን ሰባት “ኣባላት ፋኖ፣ ህወሓት፣ ሸኔ፣ ኣልሸባብን ኣይኤስን ከምኡ’ውን ህውከትን ዕግርግርን ከለዓዕሉ ፈተናታት እንዳገበሩ ተታሒዞም” ዝተብሃሉ 454 ጥርጡራት ከምዝኾኑ ኣብቲ መግለጺ ተሓቢሩ። እቶም ዝበዝሑ 174 ኣባላት ህወሓት ዝተብሃሉ ዀይኖም፡ 100 ኣብ ኣዲስ ኣበባ ህውከትን ዕግርግርን ከለዓዕሉ ፈተና ገይሮም ዝተብሃሉ፣ 98 ሸኔ፣ 51 ድማ ጥሩፍ ዝተብሃሉ ኣባላት ፋኖ ከምዝኾኑ ተገሊጹ። ካብዚ ብተወሳኺ 31 ኣባላት እስላማዊ ጉጅለ ኣልሸባብን ኣይኤስን ኣብ ኣዲስ ኣበባ ራዕዳዊ መጥቃዕቲ ንምፍጻምን ውሽጣዊ ጎነጻት ንምልዕዓልን ክንቀሳቐሱ ክብሉ ተታሒዞም ዝተብሃሉ ይርከብዎም። እቲ መግለጺ፡ነቲ ቅድሚ ሓደ ወርሒ ኣብ ጋምቤላ፣ ጊምቢን ደምቢ ደሎን ዝተፈጸሙ መጥቃዕትታት ህወሓት፣ ግንባር ናጽነት ጋምቤላ፣ ኦነግ ሸኔን ዴሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ህዝብታት ጉሙዝን ተሓተትቲ ገይርዎም’ሎ። ድሕሪ እዞም መጥቃዕታት ሓበራዊ ግብረ ሓይሊ ጸጥታን ድሕነትን መንግስቲ ፌደራል፡ ወሲደዮ ብዝበሎ ወተሃደራዊ ስጉምቲ 137 ኣባላት ናይቶም ዝተጠቐሱ ጉጅለታት ከምዝተደምሰሱን ካልኦት ብዙሓት ከምዝተማረኹን ብምግላጽ ካብ ወርሒ ሰነ 07 ክሳብ 07 ሓምለ 2014 ኣቆጻጽራ ግእዝ ብዘካየዶ ወፍሪ 153 ኣበላት ምድምሳሱን ልዕሊ 900 ከኣ ኣብ ቀይዲ ኣእትዩ ጉዳዮም ብሕጊ ይርአ ከምዘሎ ኣብቲ መግለጺ ተጠቒሱ። ብሽም ፋኖ ተኸዊሎም ሕቡእ ውዳበ ፈጢሮም ዘይሕጋዊ መሳርሒ ኵናት ተዓጢቖም ዝበሎም “ህይወት ሰለማውያን ሰባት እንዳቐጠፉን፣ ንሰባት ካብ መረበቶም ኣመዛቢሎም ይሰርቁ ነይሮም” ን ብዝተፈላለዩ ገበናት ክድለዩ ዝጸንሑ ዘበሎምን 5804 ጥርጡራት ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ፖሊስ ኣትዮም ምርመራ ይግበረሎም ከምዘሎ ተሓቢሩ። እቲ ግብረ ሓይሊ ኣብ ልዕሊ ላዕለዎት ሰበ ስልጣን መንግስቲ ፌደራልን ክልል ኣምሓራን ስጉምቲ ንምውሳድን መንግስቲ ብሓይለ መልጢ ኣልዮም መሰጋገሪ መንግስቲ ንምምስራት ዘኽእሎም ሕቡእ ውዳበ ፈጢሮም ተንኮል ክኣልሙ ረኺበዮም ዝበሎም “14 ኣባላት ጥሩፍ ፋኖ” ምስ ሚስጢራዊ ሰነዳቶም ኣብ ቁጽጽር ከምዘእተዎም ኣብቲ መግለጺ ተሓቢሩ። ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዝሓለፉ ሒደት ዓመታት ዝተዓጠቑ ጉጅለታት ብዝወሰደዎም መጥቃዕትታት ብዙሓት ሰለማውያን ሰባት ከምዝተቐተሉን ካብ መረበቶም ከምዝተመዛበሉን ዝፍለጥ ኮይኑ መንግስቲ ሕጊ ናይ ምኽባር ወፍሪ ዝበሎ ስጉምቲ የካይድ ከምዘሎ ምግላጹ ይዝከር። ኣብ ክልል ኣምሓራ ፋኖ ተባሂሉ ምስዝጽዋዕ ጉጅለ ተዛሚዱ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰባት ኣብ ቀይዲ ኣትዮም ምርመራ ይግበረሎም ከምዘሎን ኣብቲ ክልል ድማ ምዝገባ መሳርሒ ኵናት ተኻይዱ’ዩ። ኣብ ዝሐላፈ ሓደ ወርሒ ጥራይ ኣብ ጋምቤላን ወለጋን ዕጡቛት ብዝፈጸምዎም መጥቃዕትታት ደቂ ኣንስትዮን ህጻናትን ብብዝሒ ዝርከብዎም ብኣማኢት ዝቑጸሩ ሰለማዉያን ሰባት ከምዝተቐተሉ ይፍለጥ። ከም ሳዕቤኑ ድማ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፣ ፖለቲከኛታትን ውድባት ፖለቲካን መንግስቲ ድሕነት ዜጋታት ናይ ምውሓስ ሓላፍነቱ ብዝግባእ ክትግብር ከምዘለዎ ከቢድ ነቔፌታ በጺሕዎ’ዩ።


ኣብ ኢትዮጵያ ሰብኣይን ሰበይትን ብነብሪ ተቐቲሎም

ኣብ ኢትዮጲያ፡ ክልል ኦሮሚያ፡ ዞን ጅማ ወረዳ ሶምቦ ከተማ ሸቤ፡ ዝሓለፈ 1 ጳጉሜን 2014 [ግእዝ] ነብሪ ብዘውረዶ ጉድኣት፡ ሰብኣይን ሰበይትን ሂወቶም ከም ዝሓለፈን፡ ካልኦት ክልተ ኣባላት ሚሊሻ 'ቲ ከባቢ ድማ ጉድኣት ከም ዝወረዶም ፖሊስ እቲ ወረዳ ንቢቢሲ ኣፍሊጡ። ኣብቲ ወረዳ፡ ምምሕዳር ምርመራ ቴክኒክ ሓደጋ ዝዀነ ምክትል ኢንስፔክተር ተረፈ ሁንዴሳ፡ እቲ ሓደጋ ከባቢ ሰዓት 6፡00 ቀትሪ ከም ዘጋጠመ ሓቢሩ። እቶም በዚ እንስሳ ዘገዳም ተነኺሶም ዝሞቱ ሰብሓዳር፡ ወዲ 65 ዓመት ኣይተ ምቺሎ ማሞን ጓል 50 ዓመት በዓልቲ ቤቶም ወይዘሮ ኣበበች ወልደማርያምን እዮም። ክልቲኦም፡ ኣብ ወረዳ ሶምቦ ከተማ ሸቤ ፍሉይ ቦታ ሰበቃ ኣብ ዝበሃል ቦታ ካብ ሕርሻኦም ናብ ገዛኦም እናተመለሱ እዩ፡ ሓደጋ መጥቃዕቲ ነብሪ ኣጓኒፍዎም። እቲ ነብሪ ካብ ካንሸሎ እንዳ ሰብ ብምውፃእ፡ ኣብ መገዲ ንዝነበሩ ሰብኣይን ሰበይትን ነኺሱ ከም ዝቐተሎም እቲ ምክትል ኢንስፔክተር ኣብሪሁ። “ፉኣድ ዝበሃል ወዲ እቲ ከባቢ፡ ምንባሕ ከልቢ ሰሚዑ ካብ ገዛኡ እንተወጸ፡ ኣብ መረባኦም ነብሪ ኣብ ገረብ ተሰቒሉ ርእዩ” ዝብል ምክትል ኢንስፔክተር፡ እቲ ቈልዓ ፈሪሑ ማዕፆ ገዛኡ ኣብ ዝዓፀወሉ፡ እቶም ሰብኣይን ሰበይትን ብኡ ይሓልፉ ከም ዝነበሩ ተዛሪቡ። “እቶም ሰብኣይን ሰበይትን ጥቓ እቲ ካንሸሎ ኣብ ዝበጽሑሉ፡ እቲ ነብሪ ዘሊሉ ጉድኣት ስለ ዘውረደሎም ብኡ ንብኡ ሞይቶም” ብምባል፡ እቲ ኵነታት ንቢቢሲ ኣረዲኡ። ነዚ ፍፃመ ስዒቡ፡ መሓውር ጸጥታ እቲ ከባቢ ምስ ማሕበረሰብ ብምትሕብባር፡ ኣብቲ እንስሳ ዘ ገዳም ክትትል ገይሮም ከምዝነበሩ’ውን ሓቢሩ። ኣብቲ ግዜ፡ እቲ ነብሪ ኣብ ካልኦት ክልተ ኣባላት ሚሊሻ 'ቲ ቀበሌ ጉድኣት ከም ዘውረደ'ውን ተዛሪቡ። ሓደ ካብ ኣባላት ሚሊሻ ምስ ተኮሰሉ፡ እቲ ነብሪ ጉድኣት ከምዘውረደሉ ዝተዛረበ እቲ ኢንስፔክተር፡ ክልቲኦም ሚሊሻታት ኣብዚ እዋን ኣብ ሆስፒታል ሕክምና ይግበረሎም ከምዘሎ ገሊጹ። ኣብቲ ከባቢ ከምዚ ዓይነት መጥቃዕቲ እንስሳ ዘ ገዳም ልሙድ ኣይኰነን፤ ካብ ሕጂ ንደሓር ተመሳሳሊ ጉድኣት ንኸይወርድ ግን መሓውር ፀጥታ ክትትል የካይድ ምህላዉ ኣረዲኡ። ወረዳ ሸቤ ካብ ከተማ ጅማ ብኣንፈት ደቡብ 50 ኪሎሜትር ርሒቓ ትርከብ ኰይና፡ ንወረዳ ጅማ ‘በለጠ ጌታ’ ምስ ዝበሃል ዱር ካብ ዘዳውባ ወረዳታት ሓንቲ እያ። ኣብዚ ዱር ካብ ግዜ ናብ ግዜ ዘይሕጋዊ ሰፈራ እናወሰኸ ይመፅእ ብምህላዉ፡ እንስሳት ዘ ገዳም ካብቲ ዱር እናወጽኡ ኣብ እንስሳት ጉድኣት ከም ዘውርዱ እቲ ምክትል ኢንስፔክተር ኣረዲኡ። እቲ ዱር ብዙሓት ዓሌታት ገረብ ዝርከበሉን መንበሪ እንስሳ ዘ ገዳምን ስለዝዀነ፡ “እንተዝሕፀርን ነቶም እንስሳት ዘ ገዳም ሓለዋ እንተዝግበረሎምን ጽቡቕ’ዩ” ኢሉ።


ኣባል ማእኸላይ ኮሚቴ ኦነግ ብዘይተፈልጡ ሰባት ብጥይት ተቐቲሉ

ኣባል ማእኸላይ ኮሚቴ ግንባር ሓርነት ኦሮሞ (ኦነግ) ኣቶ ሞኢቦን በቀለ ኣብ ከባቢ ኣዲስ ኣበባ፡ ቡራዩ ዝተብሃለ ቦታ ዘይተፈለጡ ሰባት ብዝተኮስዎ ጥይት ተቐቲሉ። ኣቶ ሞኢቦን ትማሊ ረቡዕ 02 ጥቅምቲ 2015 (ግእዝ) ኣጋ ምሸት ኣብ ቡራዩ ሳንሱሲ ኣብ ዝበሃል ከባቢ ኣብ መንበሪ ከባቢኡ እዩ መጥቃዕቲ ተፈጺምዎ። እቲ ኣባል ማእኸላይ ኮሚቴ ኦነግ፡ በቶም መጥቃዕቲ ዝፈጸሙ ሰባት ክልተ ግዜ ብጥይት ተሃሪሙ፡ ኣብ ሆስፒታል ኣቤት ሓገዝ ሕክምና እናተገብረሉ ከሎ'ዩ ሞይቱ። ካብቲ ደገፍ ሕክምና ዝግብረሉ ዝነበረ ሆስፒታል ኣቤት ዝረኸብናዮ ሓበሬታ፡ ሞኢቦን  ብውሑዱ ብክልተ ጥይት ከምዝተሓርመ የመልክት። እታ ቀዳመይቲ ጥይት ብከባቢ ሳንቡኡ ክትሓልፍ ከላ እታ ካልኣይቲ ኣብ ከባቢ ኩሊቱ ተሪፋ ዓበዪ ጉድኣት ከምዘስዓበት ተገሊጹ ኣሎ። ብቕድሚ ትማሊ ረቡዕ ምሸት ከባቢ ሰዓት 1 [07፡00] ናብቲ ሆስፒታል ዝተወስደ ኣቶ ሞኢቦን፡ ሓገዝ ሕክምና እናተገበረሉ ጸኒሑ ምሸት ከባቢ ሰዓት 5 [11፡00] ከምዝዓረፈ ስድርኡ ሓቢሮም። ቢቢሲ ካብ ስድራቤቱ ዝረኸቦ ሓበሬታ፡ ኣብታ መጥቃዕቲ ዝተፈጸመላ ምሸት፡ ሞኢቦን ኣብ መንበሪ ገዝኡ እናተመገበ  እንከሎ፡ ቴሌፎን ተደዊሉሉ ብታህዋኽ ምስ ወጸ ብጥይት ከምዝተሃረመ የመልክት። ሞኢቦን ብጥይት ምስ ተሃርመ፡ ንሓደ ናይ ቀረባ ኣባል ስድራቤት ቴሌፎን ብምድዋል፡ “ጸላኢ የብለይን፤ ዝጥርጥሮ ሰብ የለን" ከምዝበለ ሓደ ኣባል ስድራቤት ተዛሪቡ። ሞኢቦን ኣባል ማእኸላይ ኮሚቴ ኦነግ ካብ ምዃን ብተወሳኺ ክሳብ ዕለተ ሞቱ ኣብ ኢትዮ-ቴሌኮም ይሰርሕ ነይሩ። ንዝሓለፉ ሓሙሽተ ዓመታት ኣባል ማእኸላይ ኮሚቴ እቲ ሰልፊ ኮይኑ ክሰርሕ ከምዝፀንሐ፡ ወሃቢ ቃል ኦነግ ኣቶ ለሚ ገመቹ ንቢቢሲ ገሊጹ። ብተደጋጋሚ ብፖለቲካዊ ምኽንያት ተኣሲሩ ከምዝነበረ’ውን ሓቢሩ። ንነዊሕ ዓመታት መሓዛ ሞኢቦን ከምዝነበረ ዝገልጽ ላሊሳ እድሪስ'ውን እቲ መዋቲ ብፖለቲካዊ መርገጺኡ ብተደጋጋሚ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዝነበረን ካብ ዩኒቨርስቲ ጂማ ከምዝተባረረን ኣዘኻኺሩ። "ሞኢቦን ብፖለቲካዊ መርገፂኡ ምኽንያት ካብ ዩኒቨርሲቲ ጅማ ምስ ተባረረ፡ ናብ ነቅምቴ ተመሊሱ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ሪፍት ቫሊ እናተማሃረ ከሎ ኣብኡ’ውን ተታሒዙ ኣብ ቂሊንጦ ተኣሲሩ" ኢሉ። ቅድሚ ሕጂ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ከተማ ጅማ፡ ኣብ ማእከላዊ፡ ቂሊንጦን ሽዋ ሮቢትን ተኣሲሩ ከምዝነበረ ዓርኩ ይሕብር። እቲ ኣባል ማእኸላይ ኮሚቴ ኦነግ ዝኾነ መንእሰይ ሞኢቦን በቀለ ብጥይት ከምዝተቐትለ ምስ ተሰምዐ እቲ ሰልፊ መግለፂ ኣውፂኡ። ግንባር ሓርነት ኦሮሞ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ "ኣብታ ሃገር ዝፍጸም ዘሎ ቅትለት ሰባት ኣብ ዘሰክፍ ደረጃ በጺሑ'ሎ" ይብል። መንእሰይን ቆራፅን ዝኾነ ኣባልን ፖለቲካዊ መራሕን ብምስኣኑ ዓብዪ ሓዘን ከምዝተሰምዖ ዝገለጸ ኦነግ፡ "ኣባላት እቲ ሰልፊን ኦሮሞን ዝኸፈልዎ መስዋእቲ ነቲ ቃልሲ ጠጠው ዘብልን ተስፋ ዘቑርጽን ኣይኮነን" ኢሉ። ሬሳ ሞኢቦን በቀለ ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ ነቀምቴ ዝተወሰደ ክኸውን ከሎ፡ ስነ-ስርዓት ቀብሩ ሎሚ ዓርቢ 4 ጥቅምቲ 2015 ከምዝካየድ ስድርኡ ገሊጾም ኣለዉ።


ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣባላት ባልደራስ: መምህራንን ተምሃሮን ኣብ ቀይዲ ከምዝኣተዉ ተገሊጹ

ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ፡ ምስቲ ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ኣዲስ ኣበባ ዝተፈጠሩ ናዕቢታት ብዝተኣሳሰር ገለ ኣባላት ሰልፊ ባልደራስ ንሓቀኛ ዲሞክራሲ፡ ተመሃሮን መምህራንን ዝርከብዎም 72 ውልቀሰባት ኣብ ቀይዲ ከምዘእተዉ ኣፍሊጡ። ኣብቲ ብዕለት 04 ታሕሳሽ 2015 ኣቆጻጽራ ግእዝ ዘውጽኦ መግለጺ፡ እቶም ኣብ ቀይዲ ዝኣተዉ ውልቀሰባት፡ ምስቲ ምስ ባንዴራን መዝሙርን ክልል ኦሮምያ ተተሓሒዙ ዝተወልዐ ተቓውሞታት "ብቀጥታ ኣብ ተግባር ጥፍኣት ዝተሳተፉ" ምዃኖም ገሊጹ። ሓላፊት ቤት ፅሕፈት ቢሮ ሰላምን ጸጥታን ኣዲስ ኣበባ ሊድያ ግርማ ብዕለት 03 ታሕሳስ 2015 ንሃገራዊ ቴሌቪዥን ኣብ ዝሃበቶ ሓበሬታ፡ መብዛሕትኦም እቶም ዝተኣሰሩ ሰባት ምስ ማሕበረሰብ ቤት ትምህርቲ ዝኾነ ርክብ ከምዘይብሎም ገሊጻ። ወሲኻ’ውን፡ እቶም ውልቀሰባት ዝተፈለየ ኣጀንዳ ከም ዘለዎምን ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ምልዕዓል ንምፍጣር ዝሰርሑ ከምዝነበሩ ጭቡጥ ሓበሬታ ከምዘሎ ሓቢራ። ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ፡ ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ኣዲስ ኣበባ ዘጋጠመ ፍጻመ "እዘን ትካላት ንምዝራግን ናይ ዕንወት መድረኽ ንምግባርን ዝተወጠነ እዩ" ኢሉ። ኣብ ሓንቲ ስማ ዘይተጠቕሰት ቤት ትምህርቲ ብዙሕ ዕንወት ከም ዘጋጠመን እዞም ናይ ጥፍኣት ኣጀንዳ ኣለዎም ዝበሎም ውልቀሰባት ኣብ ቀይዲ ኣትዮም ጉዳዮም ይምርመር ከምዘሎን ድማ ሓቢሩ። ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር ከተማ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝርከባ ዝተፈላለያ መንግስታዊ ኣብያተ ትምህርቲ፡ ምስ ባንዴራን መዝሙርን ክልል ኦሮምያ ተተሓሒዙ ብተደጋጋሚ ናዕቢ ድሕሪ ምልዓሉ ዝተፈላለየ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ከምዝተፈጸሙ ጉባኤ ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ (ኢሰመጉ) ብ3 ታሕሳስ 2015 ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ኣፍሊጡ ነይሩ። ኢሰመጉ፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ እንጦጦ ኣምባ ዳግማይ ዓመጽ ምልዓሉ ኣብ ልዕሊ ተመሃሮን መምህራንን መጉዳእቲ ከምዘስዓበን ነቲ ጸገም ንምቁጽጻር ንግዚኡ ፖሊስ ናብቲ ቀጽሪ ከምዝኣተዉን ገሊጹ። ብዕለት 26 ሕዳር ኣብ ክፍለ ከተማ የካ ኣብ ዝርከብ ቤት ትምህርቲ ከፍተኛ 12 ዓመጽ ከምዝነበረን ኣብቲ ከባቢ ድምጺ ቶኽሲ እውን ከምዝተሰምዐን ከምኡ’ውን ብሰንኪ እቲ ዓመጽ ልዕሊ ዓሰርተ ተመሃሮን ሓደ መምህርን ቆሲሎም ናብ ሆስፒታል ከምዝኣተዉን ሓቢሩ። ኣብ ተመሳሳሊ መግለጺ ኢሰመጉ፡ ኣብ ክፍለ ከተማ ቂርቆስ ኣብ ዝርከብ ቤት ትምህርቲ ኣብ 29ን 30ን ሕዳር ኣብ ዝተለዓሉ ዓመጻት ሓያሎ ተመሃሮን ሓደ ኣባል ፖሊስን ከምዝተሃረሙ፡ ንብረት ቤት ትምህርቲ ከምዝዓነወን ቁጽሮም ዘይተፈልጠ ተማሃሮን ነበርቲ እቲ ከባብን ከምዝተኣሰሩን ሓቢሩ። ካብ ዝሓለፈ ዓመት ጀሚሩ ኣብ ክፍለ ከተማታት ለሚ ኩራ፡ የካ፡ ቂርቆስን ኮልፈ ካራንዮ ኣብ ዝርከባ ዝተወሰና መንግስታዊ ኣብያተ ትምህርቲ ምስ ባንዴራን መዝሙርን ክልል ኦሮሚያ ዝተተሓሓዘ ምስሕሓብ ሎሚ ዓመት እውን ከምዝቐፀለ ወሲኹ ገሊጹ። "መንግስቲ ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር ከተማ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝርከባ መንግስታዊ ኣብያተ ትምህርቲ ዝካየድ ዘሎ ናዕቢ እኹል ቆላሕታ ሂቡ፡ እቲ ጉዳይ ካብ ቁጽጽር ወጻኢ ቅድሚ ምውጽኡ ህጹጽን ነባሪን ፍታሕ ክህብ ይግባእ" ክብል ድማ ኣተሓሳሲቡ። ነዚ ፍፃመ ብዝምልከት ፖለቲካዊ ውድባት መግለፂታት ኣውፂኦም ኣለዉ። ካብዚኦም ዜጋታት ኢትዮጵያ ንማሕበራዊ ፍትሒ (ኢዜማ)፡ ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ኣዲስ ኣበባ መዝሙር ክልል ኦሮምያ ንኽዝመርን ባንዴራ ንክዝርጋሕን ዝግበር ዘይሕጋዊ ተግባር ደው ክብል ፀዊዑ። ብሄራዊ ምንቅስቓስ ኣምሓራ (ኣብን) ብወገኑ፡ ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ኣዲስ ኣበባ ዝርአ ዘሎ ባንዴራ ክልል ኦሮምያ ናይ ምስቃልን ክልላዊ መዝሙር ናይ ምዝማርን ኩነታት ደው ክብል ዝጽውዕ መግለጺ ኣውጺኡ። እዚ ኩነታት ነታ ከተማ ማእኸል ጎንፅን ዓመፅን ከምዝገብራ ገዝገለጸ ኣብን፡ ሃገራዊ ባይቶን ቤት ምኽሪ ከተማ ኣዲስ ኣበባን ነዚ ጉዳይ ንምፍታሕ ስጉምቲ ክወስዱ ፀዊዑ። ምስዚ ጉዳይ ተተሓሒዙ ዝተኣሰሩ ሰባት ክፍትሑ እውን እቲ ውድብ ሓቲቱ'ሎ።


ብሰንኪ ቁመቱ ህይወት ከቢድዎ ዘሎ ኢትዮጵያዊ ነጋዎ ጂማ

ኣብ ክልል ኦሮሚያ ዞባ ምብራቕ ሸዋ ከተማ መቂ ዝነብር ነጋዎ ጂማ ወዲ 24 ዓመት መንእሰይ ኮይኑ፡ እቲ ልዕሊ ዝተለመደ ቁመቱ ንህይወቱ ከምዘኽበዶ ይዛረብ። ነዚ ብኣብነት ከረድእ ከሎ ድማ ዓቐኑ ጫማን ክዳውንትን ክረክብ ከምዝተጸገመን ህዝባዊ መጓዓዝያ ክጥቀም ከምዝኸበዶን ይገልጽ። ቁጽሪ ጫምኡ 54 እዩ። “ንባዕለይ ኣብ ዝኽእለሉ ዕድመ’ኳ እንተሃለኹ ብሰንኪ ቁመተይ ስራሕ ብምስኣነይ ግን ካብ ኢድ ሰብ እናተጸበኹ ክነብር ተገዲደ” ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ብ 1998 ኣ.ግ ትምህርቲ ዝጀመረ ነጋዎ “ሽዑ ትምህርቲ ኣብ ዝጀመርኩሉ እዋን ቁመተይ ክንድዚ ዘለወኽዎ ነዊሕ ኣይነበረን” ክብል ይዝክር። ኣስዒቡ ድማ “ቁመተይ ካብ 2005 [ኣቆጻጽራ ግእዝ] ንደሓር’ዩ ክውስኽ ዝጀመረ። ካብቲ ዓመት ንደሓር ኣብ ዝነበሩ ሰለስተ ዓመታት ብዝለዓለ ናህሪ ክውስኽ ጀሚሩ” ይብል። ኣብዚ እዋን 2.25 ሜትሮ ዝበጽሐ ኮይኑ ዕድሚኡ ብዝወሰኸ ቁጽሪ ድማ ቁመቱ ይብርኽ። “ቁመተይ ካብ ናይ መሓዙተይ ከምዝነውሕ ምስተገንዘብኩ መዓልታዊ ክልካዕ ጀሚረ። ቁመተይ ሕዚ’ውን እናወሰኸ’ዩ” ክብል ድማ የረድእ። ሰባት እንታይ ይብሉ? “ቁመተይ ዝተፈለየ እናኾነ ምስከደ ሰባት ክጥምቱኒ ጀሚሮም። በዚ ምኽንያት ንዝተወሰነ ዓመታት ይሓፍር ነይረ። ሰባት ብዛዕባይ ዝዛረብዎ ዘረባ ከኣ ናብ ደገ ወጺኤ ምስ መሓዙተይ ከይጻወት ገይሩኒ” ብምባል ካብ ሰባት ርሒቑ ጊዚኡ ከሕልፍ ይመርጽ ምንባሩ ይዛረብ። ኣብ ቤት ትምህርቲ ዘሕለፎ እዋን ተመሳሳሊ ከምዝነበረን ብሰንኪ ሕማም ትምህርቱ ካብ 8ይ ክፍሊ ንደሓር ከቋርጾ ከምዝተገደደን ይገልጽ። ተመሃሪ ኮይኑ ኣብ ርእሱ ጽኪ ስለዝወጽኦ ብሰንኪ’ቲ ሕማም ክስድር እውን ተጸጊሙ ነይሩ። ኣብ ሆስፒታል ጥቁር ኣንበሳ ዝተገበረሉ ሕክምና ዛዚሙ ምስወጸአ ግን ነፍሰ-ምትእምማኑ እናወሰኸ ምምጽኡን ዝስምዖ ዝነበረ ሕፍረት ከምዝተወገደን ይዛረብ። ነጋዎ “ሰባት ካብ ዝተኣከቡሉ ቦታታት ንነብሰይ ምርሓቕን ምሕፋርን ገዲፈዮ ኣለኹ። ሓራቕነተይን ቁጡዕነተይን ተሪፉ ኣብዚ እዋን ህዱእ ኮይነ'ለኹ” ክብል ንኹነታቱ የረድእ። ኣብዚ ሕዚ እዋን ክሰርሕ ብዘይምኽኣሉ ብሓገዝ ቤተሰቡ እዩ ዝናበር። “ክዳን ብልክዐይ ከስፍይ እንተኸኣልኩ’ኳ ጫማ ግን ብዓቐነይ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ክረክብ ኣይከኣልኩን” ይብል። ክዳን ከስፍይ ኮነ ህዝባዊ መጓዓዝያ ክጥቀም ብሰንኪ ግዝፊ ሰብነቱ ዕጽፊ ክኸፍል ከምዝግደድ’ዩ ዝዛረብ። “ክዳን ከስፍይ ከለኹ ዕጽፊ እየ ዝኸፍል። ጫማ ክረክብ ስለዘይክእል ብዙሕ ገንዘብ እናኸፈልኩ ካብ ደገ ዘምጽእ። ናብ መኪና ክድይብ ከለኹ ድማ ናይ ክልተ ሰብ ቦታ ስለዝሕዝ ዕጽፊ ክኸፍል እሕተት” ክብል ንቢቢሲ ኣረዲኡ። ጫማን ክዳንን ዝህብዎ ሰባት ከምዘለዉ’ውን ሓቢሩ። ነጋዎ - ነዊሕ ኢትዮጵያዊ? “ነዊሕ ቁመት ዘለዎም ሰባት ርእየ እየ። ካባይ ዝበልጽ ግን ክሳብ ሕዚ ኣይረኣኹን። ኣብ ኢትዮጵያ ነዊሕ ዝበሃል ሰብ ኣስራት ይበሃል ከምዝነበረ ሰሚዐ ኣለኹ። ዝገበሮ ቃለ-መሕትት’ውን ሪኤዮ እየ። ሽዑ ቁመቱ 2.22 ከምዝኾነ እዩ ተዛሪቡ። ናተይ ግን 2.25 እዩ” ዝብል ነጋዎ ሕዚ’ውን ብራኸ ቁመቱ ይውስኽ ከምዘሎ ይገልጽ። ቀንዲ ዕላምኡ ብትምህርቱ ክቕጽል ከምዝኾነ ብምሕባር፡ ኣብዚ እዋን ከኣ ካብቲ ኣቋሪጽዎ ዝጸንሐ 8ይ ክፍሊ ብምሸታዊ መርሃ-ግብሪ ከምዝቐጸለሉ ተዛሪቡ። “ጎናጎኒ ትምህርተይ ተፈላጥነት ረኺበ ምስ ባህልን ቱሪዝምን ክሰርሕ ድልየት ኣለኒ። ሰባት ቁመተይ ተጠቒመ መወዓውዒታት (መላለዪታት) ክሰርሕ የተባብዑኒ’ዮም። ክሳብ ሎሚ ዘዘራረበኒ’ኳ እንተዘይሃለወ ነቲ ዕድል እንተዝረኽብ ግን ምተሓጎስኩ” ይብል። ሓሙሽተ ኣሓትን ኣርባዕተ ኣሕዋትን ከምዘለውዎ ብምሕባር ድማ ናታቶም ቁመት ግን ነዊሕ ከምዘይኮነ ገሊጹ። “. . . ኣብ ቤተሰብና ነዊሕ ዝበሃል ሰብ የለን” ይብል።


ኢትዮጵያ፡ ኣብ ኣዳማ ልዕሊ 200 ኣብ ደገ ዝተደርበዩ ኣፍራስ ኣብ ቁጽጽር ውዒሎም

ቤት ማዘጋጃ ከተማ ኣዳማ መዓልታዊ ቑጽሪ ኣፍራስ ይውስኽ ምህላው ከም ዘስግኦ ገሊጹ። ኣብ ዋና ጎደናታት እታ ከተማ ብምውሓዞም ኣብ ምንቅስቓስ ትራፊክ ጸገም ይፈጥሩ ኣለው ከምኡ'ውን ቑጠባዊ ጉድኣት ኣስዒቦም ዝበሎም ልዕሊ 230 ኣፍራስ ከም ዝኣከበ ሓቢሩ። እዞም ምምሕዳር እታ ከተማ ዝሓዞም እንስሳት ኣእዱግ እውን ዝርከቡዎም ኮይኑ ዋናታቶም ክሳብ ዝወስዱዎም ንግዚኡ ኣብ ዝተዳለወ መጽንሒ ቦታ ክጸንሑ ምዃኖም ገሊጹ። ምኽትል ሓላፊ ቤት ማዘጋጃን ሓላፊ ኣገልግሎትን ኣዳማ ኣቶ ኮከብ ኣክሊሉ ኣብታ ከተማ ዝርከቡ ምስ ሰብ ዋናታት ተደጋጋሚ ዘተ ተገይሩ እዩ ይብል። ይኹን እምበር ቑጽሪ ብፍንው ኣብታ ከተማ ዝርኣዩ ኣፍራስ ካብ ቑጽጽር ወጻኢ ኮይኑ ኢሉ። ጉድኣት ዝበጽሖምን ኣገልግሎት ክህቡ ዘይኽእሉን ኣፍራስ ናብ ደገ ኣውጺእኻ ምድር ባይ ብልዑል ቑጽሪ ይልመድ ዘሎ ጸገም ከም ዝኾነ ኣቶ ኮከብ ኣረዲኡ። "ኣብታ ከተማ ዝፍነው ዘለው ኣፍራስን ኣእዱግን ኣብ ልዕሊ ማሕበረ ቑጠባዊ መነባብሮ እቲ ሕብረተሰብን ትሕተ ቕርጽን ጉድኣት የብጽሑ ኣለው" ይብል እቲ ምኽትል ሓላፊ። ወሲኹ "እዞም ኣፍራስ ኣብ ዋና መገዲ ወጺኦም ጠጠው ብምባል መኪና ንከይሓልፍ መገዲ ይዓጽው፤ ለይቲ ድማ ኣብ ማእከል መገዲ ጠጠው ብምባሎም ዝበጽሕ ዘሎ ሓደጋ ትራፊክ ቀሊል ኣይኮነን" ኢሉ። ብኻልእ ወገን ምምሕዳር እታ ከተማ ብዝሓዞ ባጀት ናይ ሓምለዋይ ልምዓት ስራሕቲ ይሰርሕ ከም ዘሎ ብምጥቃስ በዞም እንስሳት ምኽንያት ግን እቶም ዝትከሉ ጉድኣት ይበጽሖም ኣሎ ይብል። "ዝተፈላለየ ዓሌት ዘለዎም ሳዕርታትን ተኽልን ኣለው፤ ለይቲ ነቶም ኣፍራስ ፈንዮም ግን የብሉዑዎም፤ ይስበሩ። በዚ ምኽንያት ኣብ ልዕሊ ሃብትን ንብረትን ህዝቢ ጉድኣት ይበጽሕ ኣሎ" ብምባል እቶም ሕሙማት ኣፍራስ ሕማማት የመሓላልፉ ምህላዎም'ውን ተዛሪቡ። እቲ በዞም ኣፍራስን ኣእዱግን ዝበጽሕ ዘሎ ሳዕቤን ኣመልኪቱ ምስ ዋናታት ዝርርብ እኳ እንተተኻየደ ክንድ'ቲ ዝድለ ግን ለውጢ ክመጽእ ኣይክኣለን። ኣብዚ ሕጂ እዋን ልዕሊ 230 ኣፍራስ ክትሓዙ እንከለው፡ ገሊኦም ሰብ ዋና ኣፍራሶም ንምውሳድ ንቤት ማዘጋጃ እታ ከተማ ሓደ ሽሕ ብር መቕጻዕቲ ከፊሎም ይወስዱ ምህላዎም ኣቶ ኮከብ ተዛሪቡ። ካልኦት'ውን ገንዘብ ከፊሎም እንተዘይወሲዶምዎም ስጉምቲ ክውሰዶም'ዩ ኢሉ። "ዋና ዘይብሎም ኣፍራስ ኣብ ቢሾፍቱ ምስ ዝርከብ ስፓና (SPANA) ምስ ዝተባህለ ትካል ንዘራረብ ኣለና"። እዚ ትካል ኣገልግሎት ዘይህቡ፣ ዝሓመሙን ዝቐሰሉን ኣፍራስ ጉድኣት ከይስምዖም ብምግባር ብቐሊሉ ክውገዱ ዝገብር'ዩ። ጥዕና ዘለዎም ኮይኖም ግን ድማ ኣገልግሎት ክህቡ ዘይኽእሉ ድማ ኣብ ከተማ ኣርባ ምንጭ ዝርከብ ትካል ምርባሕ ሓርገጽ ንምግብነት ክውዕሉ ንምግባር ይስራሕ ከም ዘሎ ሓቢሩ። እቶም ጥዑያት ግን ድማ ብተደጋጋሚ ተነጊሩዎም ዋናታቶም ክወስዱዎም ዘይኽኣሉ ኣፍራስ መንግስቲ ሸይጡ ናብ ረብሓ ክውዕሉ ከም ዝገብር ኣቶ ኮከብ ገሊጹ።


ኢትዮጵያ፡ ኣብ ክልል ኦሮምያ ልዕሊ 200 ሰባት ተቐቲሎም

ኣብ ኢትዮጵያ፡ ምዕራብ ኦሮምያ ብዝተወለዐ ግጭት ልዕሊ 200 ሰባት ተቐቲሎም። ብመንግስቲ ዝምወል ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ኣብ ዝሃቦ ጸብጻብ፡ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ [OLA] 150 ሰባት ከምዝቐተሉ ገሊጹ። ሰብ መዚ እቲ ከባቢ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃብዎ ሓበሬታ ኸኣ፡ ኣብ ዘሓለፈ ሰሙን ኣብ ክልል ኦሮምያ ዞባ ምብራቅ ወለጋ ተወለድቲ ኦሮሞን ኣምሓራን ንኽልተ መዓልቲ ንሓድሕዶም ጥይት ከምዝተኳኾሱ ገሊጾም። ናይ ዓይኒ ምስክር ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ሬሳ ናይ ሰባት ኣብ ጥቃ ሩባ ዛሕ ኢሉ ከምዝርኣየን እቲ ሬሳታት ጸኒሑ ከምዝተቐበረን ሓቢሩ። ምብራቕ ወለጋ ኣዘዩ ልሙዕ መሬት ኮይኑ ብብዝሒ ካብ ተወለድቲ ብሄረ ኣምሓራ ዝነብርዎ ቦታ እዩ፡ ልሙዕ ብምዃኑ ኸኣ ጠንቁ ምስሕሓብ ክልቲኦም ብሄራት ኮይኑ ይርከብ። ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ፡ እቲ መጥቃዕቲ ብሄር ዕላማ ዝገበረ ምንባሩን ቀንዲ ፈጸምቲ  እቲ መጥቃዕቲ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ ምዃኖም እዩ ዝገልጽ። እቲ ኮምሽን ብምስዓብ፡ ተወለድቲ ኣምሓራ'ውን ሕነ ንምፍዳይ ኣስታት 60 ተወለድቲ ኦሮሞ ምቅታሎም ኣብ ጸብጻቡ ኣስፊሩ። ናይቲ ከባቢ ሰብ መዚ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃብዎ ሓበሬታ ብወገኖም፡  ምልሻታት ናይ ኣምሓራን ኦሮሞን ነቲ መጥቃዕቲ ከምዝፈጸምዎ ገሊጾም። ብሰንኪ እቲ መጥቃዕቲ፡ ኣሽሓት ሰባት ካብ ቤት ንብረቶም ከምዝተፈናቐሉን ብዓሰርተታት ዝቁጸር መንበሪ ኣባይቲ ከምዝዓነወን እዩ ተገሊጹ ዘሎ። ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ፡ ሰለማውያን ሰባት ከምዘይቐተለ ብምግላጽ፡ ንሓርነት ህዝቢ ኦሮሞ ይቃለስ ከምዝሎን ንነበርቲ እቲ ኸባቢ ካብ ምልሻታት ይከላኸለሎም ምህላዉ ገሊጹ። ኣብ ምብራቕ ወለጋ፡ ኣብ ሞንጎ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ ሰራዊት መንግስትን ኵናት ከምዘሎ'ዩ ዝግለጽ። ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ፡ ኣብ ምዕራብ ኦሮምያ ኣብ ልዕሊ ሰለማውያን ሰባት ተደጋጋሚ መጥቃዕቲ ከምዝፍጸም ተጣበቅቲ ሰብኣዊ መሰላት ይገልጹ። ኣብ መጀመርታ እዚ ወርሒ ኣብ ሞንጎ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞን ህዝባዊ ወያን ሓርነት ትግራይን ስምምዕ ወተሃደራዊ ሽርክነት ከምዝተበጸሐ ይዝከር። ኣብ ኢትዮጵያ ድሕሪ 2018 ብዘጋጥም ዘሎ ግጭት ሓድሕድ ልዕሊ ክልተ ሚልዮን ሰባት ካብ ቤቶም ከምዝሃደሙ ጸብጻባት ይገልጹ።


ኣዛዚ ሰራዊት ኦነግ ዝነበረ ጎሊቻ ደንጌ ስለምንታይ ናብ ኣዲስ ኣበባ ተመሊሱ?

ኣብዚ ሰሙን ኣዛዚ ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ ደቡባዊ ግንባር ዝነበረ ጎሊቻ ደንጌ ካብቲ ጉጅለ ተነጺሉ ናብ ሰላማዊ ህይወቱ ንምምላስ ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ቦሌ እንትበጽሕ ሰብ መዚ ኦሮሚያ ተቐቢሎምዎ ተባሂሉ፡፡ ጎሊቻ ንዓመታት ናይቲ ንባዕሉ ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ ኢሉ ዝጽውዕን መንግስቲ ግብረ ሽበራዊ  ሸኔ ዝብሎን ሓደ ክንፊ እናመርሐ እዩ ጸኒሑ፡፡ ንሱ ኣብ እዋን መሪሕነት ኢህወዴግ፡ ኣንጻር እቲ ሽዑ ዝነበረ ምምሕዳር ን 27 ዓመታት ዕጥቃዊ ቃልሲ ከካይድ ከም ዝጸንሐ ይገልጽ፡፡ ሕጂ ድማ እዚ ኣዛዚ ንሰላሳ ዓመታት ከካይዶ ዝጸንሐ ዕጥቃዊ ቃልሲ ገዲፉ፡ ኣብ ሰላማዊ ናይ ፖለቲካ ቃልሲ ንምስታፍ ናብ ኣዲስ ኣበባ ከም ዝኣተወ መራኸብቲ ሓፋሽ ኢትዮጵያ ገሊጸን ኣለዋ፡፡ ጎሊቻ ዕጥቃዊ ቃልሲ ገዲፉ ናብ ሰላማዊ ህይወት ዝተመለሰ ኣብ ኣመራርሓ እቲ ውድብ ኣፈላላኣት ስነ ምግባን መተሓዳደሪ ደንብን ስለ ዝተፈጠሩን እቶም ፍልልያት ሰፊሖም ክሳብ ፈተነ ቅትለት ዝበጽሕ ጸቕጢ ስለ ዝተገበረሉን ከም ዝኾነ እዩ ዝገልጽ፡፡ ነቲ ኣብ መንጎ ሰራዊት ነጻነት ኦሮሞን ሓይልታት ምክልኻል ትግራይን ኣንጻር መንግስቲ ፌደራል ሓቢርካ ንምቅላስ ዝተበጸሐ ስምምዕ እውን ኣይቕበሎን፡፡ ካብ መሪሕነት ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ ግንባር ደቡብ ካብ ዝእለ ሰለስተ ዓመታት ከም ዝገበረ ዝገልጽ ጎሊቻ፡ ካብቲ ዝመርሖ ሰራዊት ጸቕጢ ይበጽሖ ከም ዝነበረ ይዛረብ፡፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ምስ መጽአ ሰራዊት ኦነግ ናብ ኢትዮጵያ እንትኣቱ እውን "ናይ ገዛ መሓዩር እየ ነይረ" ብምባል ተገዲዱ ንመራኸብቲ ሓፋሽ ይዛረብ ከም ዝነበረ ንቢቢሲ ገሊጹ፡፡ እቲ ዝተገበረሉ ጸቕጢ ን27 ዓመታት ካብ ዝጸንሐሉ ናይ ዕጥቃዊ ቃልሲ ክወጽእ ገይሩኒ እዩ ይብል። "ኣብ ኣካይዳ ኣይተሰማማዕናን፡፡ ኣብ ልዕለይ ከቢድ ጸቕጢ የሕድሩ ነይሮም፡፡ ፈተነ ቅትለት እውን ገይሮምለይ እዮም፡፡ ኣብዚ እዋን ዝካየድ ዘሎ ቃልስን ኣመራርሓን ትኽክል ኣይኮነን፡፡ ንዝሓለፉ ሰለስተ ዓመታት እዚ ክዕረ ኣለዎ ኢለ እናተዛረብኩ ጸኒሐ እየ’’ ኢሉ፡፡ ምስቲ ዝመርሖ ሰራዊት ዝተፈጠረ ዘይምርድዳእ ንምፍታሕ ሽማግለታት ቦረና ዘካየድዎ ጻዕሪ እውን ከም ዘይሰመረ ወሲኹ ተዛሪቡ፡፡ ንባዕሉ ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ ኢሉ ዝጽውዕ ጉጅለ፡ ጎሊቻ ደንጌ ብምኽንያት ጸገም ጥዕና ካብ ሰራዊት ኣዛዚነት ካብ ዝለዓል ልዕሊ ሓደ ዓመት ከም ዝገበረን፡ ምኽትሉ ዝነበረ ውልቀ ሰብ ደቡባዊ ክንፊ እቲ ጉጅለ ክመርሕ ከም ዝተተከአን ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ኣፍሊጡ፡፡ ብተወሳኺ ጎልቻ ናይ ጥዕና ምምሕያሽ ምስ ኣርኣየ ብተደጋጋሚ ናብ ስርሑ ክምለስ ዝቐረበሉ ሕቶ ኣይተቐበለን ኢሉ፡፡ ‘‘ኣብ ወርሒ ሓምለ ኣብ ዝተኻየደ ናይ ግንባር ሓርነት ኦሮሞ- ናይ ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ ሓፈሻዊ ጉባኤ ምስ ካልኦት መራሕቲ ሰራዊት ዝነበሮ ዘይምቅድዳው ምኽንያት ብምግባር ከይተሳተፈ ተሪፉ’’ ይብል እቲ መግለጺ፡፡ ጎሊቻ ናብ ኢትዮጵያ ምስ ተመለሰ መራኸብቲ ሓፋሽ እታ ሃገር ግን ላዕለዋይ ኣመራርሓ ሰራዊት ኦነግ ዝነበረ ውልቀ ሰብ ሰላማዊ ቃልሲ ንምክያድ ከም ዝወሰነ ኣቃሊሐን፡፡ ንሱ እውን "ሰልፊ ኦነግ ብሰላማዊ ቃልሲ ኣሚኑ ብሰላም ናብ ውሽጢ ሃገር ተመሊሱ እዩ፡፡ ዓበይቲ ተቓለስቲ ኦሮሞ እውን ብሰላማዊ ቃልሲ ኣሚኖም ናብ ሃገር ተመሊሶም እዮም፡፡ ጎሊቻ እውን ብሰላማዊ ቃልሲ ኣሚኑ ናብ ሃገር እንተኣተወ እንታይ ክፋእ ኣለዎ?’’ ክብል ይሓትት፡፡ ኣብ ዝሓለፉ ኣዋርሕ ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ኢትዮጵያ "ውድባት ግብረ ሽበራ" ኢሉ ዝበየኖም ህወሓትን ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞን ወተሃደራዊ ምትሕብባር ንክገብሩ ከም ዝተሰማምዑ ገሊጾም እዮም፡፡ ብህወሓት ዝዕብለል ኢህወደግ ንኢትዮጵያ ኣብ ዘመሓደረሉ እዋን ኦነግ ግብረሽበራዊ ተባሂሉ ነይሩ፡፡ በዚ ድማ ምስቲ ውድብን ምንቅስቓስ እቲ ሰራዊትን ብዝተሓሓዝ ብዙሕ ጉድኣት ከም ዝበጸሖም ኣባላት እቲ ጉጅለ ይዛረቡ፡፡ ጎሊቻ ደንጌ ‘‘ዋላ'ኳ ኣብ ናይ መሪሕነት ቦታ እንተዘይነበርኩ እቲ ሰራዊት ምስ ህወሓት ሓቢሩ ንምስራሕ ምስምምዑ ብትሪ ይቃወም ነይረ’’ ኢሉ፡፡ ‘‘ነቲ ሰራዊትን ነቲ ህዝብን ኣየዘራረቡን፤ እዚ ኣብ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ተቐባልነት የብሉን’’ ኢሉ። ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ ኣብዚ እዋን ብሰፊሑ ኣብ ምዕራብን ደቡብን ኦሮምያ እዩ ዝንቀሳቐስ፡፡ እቲ ጉጅለ ኣብ ዝንቀሳቐሰሎም ከባቢታት ሰበ ስልጣን ሓዊሱ ሰላማውያን ሰባት ብምቕታል ሽሙ ብተዳጋጋሚ ይለዓል፡፡ ኣብ ቀረባ ድማ ናይ ጉጂን ቦረናን ኣባገዳታት ‘‘ሸኔ ናይ ኦሮሞ ጸላኢ እዩ’’ ኢሎም ኣዊጆም፡፡ እቲ ውድብ ቅድም ክብል ኣብ ዘካየዶ ጉባኤ ብናይ ቃልሲ ሽሙ ጃል መሮ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ኩምሳ ድሪባ ዋና ኣዛዚ ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ ገይሩ ከም ዝሸሞ ገሊጹ ነይሩ፡፡


ቅትለት ከረዩ ኣባ ገዳ፡ ኣብ ምብራቕ ሸዋ ክልል ኦሮምያ እንታይ እዩ ኣጋጢሙ?

ቅድሚ ሒደት መዓልታት ኣብ ክልል ኦሮምያ ምብራቕ ሽዋ ንወረዳታት ቦሰትን ፈንታሌን ዘዋስን ካራ ወይ ከኣ ሞቶማ ተባሂሉ ኣብ ዝጽዋዕ ከባቢ 14 ሰባት ከምዝተቐትሉ ጸብጻባት ይሕብሩ። ካብ መንጎ እቶም ዝተቐትሉ ሓደ ኣባ ገዳ ከረዩ ዝኾነ  ከድር ሃዋስ ቦሩ ይርከቦም። መንግስቲ እቲ ክልል፡ ንኣባ ገዳ  ከድር ሃዋስ ዝቐተሎ 'ሸኔ' ዝተብሃለ ብግብረ ሽበራ ዝተበየነ ጉጅለ እዩ ኢሉ ይኸስስ። ቢቢሲ ዘዘራረቦም ኣባላት ስድራ እቶም ዝተቐትሉን ነበርቲ እቲ ከባብን ግን፡ ነቲ ኣባ ገዳ ሓዊሱ ኣብ ዝሓለፈ ረቡዕ 14 ሰባት ብሓይልታት ጸጥታ መንግስቲ ከም ዝተቐትሉ እዮም ዝገልጹ። ወሃቢ ቃል ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ ብወገኑ ነቲ ኣባ ገዳ ሓዊሱ ብሓይልታት መንግስቲ ዝተቐትሉ ሰባት 23 ምዃኖም ይገልጽ። እቲ ቅትለት ዝተፈጸመ ከረዩ ኦሮሞ ስነ ስርዓት ገዳ ኣብ ዘካይድሉ አዋን ኮይኑ፡ ስልጣን ገዳ ዘለዎም ሰባት ሰፊሮምሉ ኣብ ዝርከብ ቦታ ከምዝኾነ በቲ መጥቃዕቲ ሓዉ ዝተቐትሎ ናባሪ ወረዳ ፈንታሌ ይዛረብ። ንሱ ከምዝብሎ፡ 22 ሕዳር 22/2014 ዓ.ም [ብኣቆጻጽራ ግእዝ] ሓይልታት ጸጥታ ኣባ ገዳታት ተኣኮቦም ዝነበርሉ ቦታ ከቢቦም ብምሓዝ 41 ሰባት ሒዞም ከይዶም። እቲ ሓዉ ዝተቐትሎ ነባሪ ከምዝብሎ፡ ካብቶም ብሓይልታት ጸጥታ ዝተወስዱ 14 ሬሰኦም ተደርብዩ ዝተረኸበ ኾይኑ፡ ክልተ ሰባት ድማ ኣምሊጦም መጺኦም፤ ዝተረፉ ግና ናበይ ከምዝኣተዉ ዛጊድ ሃለዋቶም ኣይተፈልጠን። መንግስቲ ክልል ኦሮምያ ብወገኑ ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ "ኣባ ገዳ ከረዩ ዝተቐትሉ ብኣሸባሪ ጉጅለ ሸኔ እዩ" ኢሉ። እቲ መግለጺ፡ ካብቶም መራሕቲ ኣባ ገዳ ወጻኢ ብዛዕባ ቅትለት እቶም ካልኦት ሰባት ዝበሎ የለን። "ህዝቢ ከረዩ ንመንግስቲ ድጋፍ እንትወጽእ ዝተኸታተለ ሸኔ፤ 'ህዝቢ ተላዕለለይ ዘለኻ ንስኻ ኢኻ' ኢሉ ንኣባ ገዳ ከረዩ ከድር ሃዋስ ብዘስካሕኽሕ ኩነታት ቀቲሉዎም" ይብል መግለጺ እቲ መንግስቲ። ንባዕሉ ሰራዊት ናጽነት ኦሮም እናበለ ዝጽውዕ እቲ ጉጅለ፡ መንግስቲ ሸኔ እናበለ ዝጽወዖ ኾይኑ፡ ቅድሚ ኣዋርሕ ባይቶ ቤት ምኽሪ ምስ ህወሓት ሓዊሱ 'ጉጅለ ራዕዲ' ኢሉ ከምዝበየኖ ዝዝከር እዩ። ሰራዊት ናጽነት ኦሮም ብወገኑ፡ ነቲ ቅትለት ኣመልኪቱ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ "ሰላማውያን ሰባት ብሓይልታት መንግስቲ ምቕታሎም ኣዝዩ ዘሰንብድ እዩ" ኢሉ። "ሓይልታት መንግስትን ውድብ ብልጽግናን፡ ሰላማውያን ሰባት ጸጥ ንምባል ዓሊሞም ዝፈጸምዎ ቅትለት እዩ" ኢሉ። ሓይልታት ጸጥታ ካብቶም ኣኪቦም ዝወሰዱዎም 41 ሰባት ነቶም ኣወዳት ፈልዮም ከምዝገረፍዎም እቲ መእንተ ድሕነቱ ስሙ ክጥቀስ ዘይደሊ ሓው እቲ ግዳይ ይዛረብ። ካብቶም ብሓይልታት መንግስቲ ሚጤ ናብ ዝተብሃለ ከባቢ ዝተወስዱ ሰባት እቶም ክልተ ኣምሊጦም ምምጸኦም ድማ ይዛረብ። ንሱ፡ እቶም 14 ሰባት ብኸመይ ከምዝተቐትሉ ካብቶም ዘምለጡ ከምዝሰምዐን ምስ ካልኦት ኮይኑ ሬሰኦም ኣብ ምልዓል ከምዝተሳተፈን ወሲኹ ይዛረብ። ቢቢሲ ዘዘራረቦ ካልእ ነባሪ እቲ ከባቢ ድማ፡ 40 ሰባት ከምዝተወስዱን ንኣባ ገዳ ከድር ሃውስ ሓዊሱ፡ ረቡዕ ምሸት 14 ከምዝተረሸኑ ተዛሪቡ። እዚ ነባሪ፡ ስነ ስርዓት ቀብሪ ኣባ ገዳ ከድር ሃዋስ ኣብ ወረዳ ቦሰት፡ ቃዋ ተባሂሉ ኣብ ዝፍለጥ ከባቢ ከምዝተፈጸመ ወሲኹ ይዛረብ። ረቡዕ ምሸት ምስተቐትሉ ሬሰኦም ክሳብ ሓሙስ ምሸት ከይተልዓለ ከምዝጸንሐ ክልቲኦም ነበርቲ ይዛረቡ። ናይቶም ሰባት ስነ ስርዓት ቀብሪ ድማ ዓርቢ ከምዝተፈጸመ እዮም ዝዛረቡ። ክልቲኦም ነበርቲ ከምዝብልዎ፡ እቶም 41 ሰባት ተትሒዞም ዝተወስዱ ብናይ ፍሉይ ሓይሊ ኦሮምያ ክዳን ዝተኸድኑ ሰባት እዩ። ቅድሚ እቲ ዝተፈጸመ ቅትለት፡ ሓይልታት ጸጥታ መንነቶም ምስ ዘይተፈልጡ ሰባት ውግእ ኣካይዶም ምንባሮም እቲ ሓው ዝተቐትሎ ነባሪ ይዛረብ። ቅድሚ ሓደ ሰሙን ቀዲሙ ወረዳ ፈንታሌ ምስ ዓፋርን ክልላት ዓፋርን ኣምሓራን ኣብ እትዋሰነሉ ከባቢ ኣብ ዝነበረ ውግእ ኣብ ልዕሊ ሓይልታት ጸጥታ ከቢድ ጉድእት ከምዝበጽሐ ሰሚዐ ነይረ። እቲ ዝተፈጸመ ቅትለት ምስዚ ብዝተኣሰሰር ክኸውን ከምዝኽእል እዩ ዝግምት። እንተኾነ፡ እቲ ነባሪ ከምዝብሎ "ኣባ ገዳታት ጎንጺ እንትህሉ የተዓርቑ ምበር ኣብ ኲናት ኣይሳተፉን" ኢሉ።


ኢትዮጵያ፡ ኣብ ታሪኻ ርእያቶ ዘይትፈልጥ ህልቂት ኣትያ 'ላ'- ፕሮፌሰር መረራ ጉዲና

እቲ ኣብ ቀረባ እዋን፡ ጠቕላላ ጉባኤ ዘካየደ፡ ፌደራሊስት ኮንግረስ ኦሮሞ (ኦፌኮ)፡ ፕሮፌሰር መረራ ጉዲና፡ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበሮ ጻንሒት፡ እታ ሃገር ርእይቶ ናብ ዘይትፈልጥ ቅልውላው ከምዝኣተወት ተዛሪቡ። እታ ሃገር ካብዚ ደልሃመት ክትወጽእ እትኽእል ብ'ሓቀኛ እንካን ሃባን' ጥራይ ከምዝኾነ ድማ ሓቢሩ። ፕሮፌሰር መረራ: "ኢትዮጵያ ክትቅጽል ኣለዋ ዝብሉን ብሓድነት ኢትዮጵያ ዝኣመኑን ሓይልታት ምእንቲ ሃለዋት እታ ሃገርን ምእንተ ህዝባን፡  ከፍ ኢሎም ብእንካን ሃባን፡ ክዘራረቡ ኣለዎም" ኢሉ። እታ ሃገር ካብቲ ኣትያቶ ዘላ ኲናት፣ ህልቂትን ጥሜትን ከምኡ'ውን ናይ ሚልዮናት ምዝባልን ምውጻእ ዝከኣል ብሓቀኛ ሃገራዊ ዕርቂ ጥራይ ምዃኑ ወሲኹ ተዛሪቡ። "ኢትዮጵያ ይኣኽላ፤ ኣብ ታሪኻ ርእያቶ ናብ ዘይትፈልጥ ህልቂት ኣትያ ኣላ። ካብ ምቅትታልን ምጥፍፋእን ክትወጽእ ኣለዋ። ዝሰልጠነ ዓለም ካብዚ ዝወጽአ፡ ብዕውት ሃገራዊ ዕርቂ፣ ዝርርብ፣ ናጻን ፍትሓውን መረጻ ብምክያድን ስርዓት ዲሞክራስን ብምስፋንን እዩ " ኢሉ። ኣብ ኣዲስ ኣበባ፡ ንኽልተ መዓልታት ጉባኤ ዘካየደ ውድብ ፖለቲካ ፌደራሊስት ኮንግረስ ኦሮሞ (ኦፌኮ)፡ ኣብ ሓፈሻዊ ኩነታት ኢትዮጵያ ዘድሃበ መግለጺ ቅዋም ኣውጺኡ ነይሩ። እቲ ሰልፊ ኣብታ ሃገር ንዘለዉ ዘሻቕሉ ጉዳያት፣ ጉዕዞ ቃልሲ ህዝቢ ኦሮሞን ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ኣብ ኢትዮጵያ ንዝተገበረ ፖለቲካዊ ለውጥን ብዝምልከት ከም ዝዘተየ ገሊጹ እዩ። ኦፌኮ ኣብ መግለጺኡ፡ ኲናት ትግራይ ሰላማዊ ፍታሕ ክረክብን ዘይተገደበ ረድኤት ክሓልፍን ዝጸወዐ ዀይኑ፡ ኣብቲ ኣብ ኢትዮጵያ ክካየድ ትጽቢት ዝግበረሉ፡ ሃገራዊ ዘተ፡ ከምዘይሳተፍ ኣፍሊጡ ኣሎ። ፕሮፌሰር መረራ፡ ኦፌኮ ኣብቲ ሃገራዊ ምኽክር ዘይሳተፈሉ መኽንያት ካብ ኣበጋግስኡ ጀሚሩ መሰራተዊ ጉድለት ዘለዎን፡ ነጻን ዘይሻራውን ብዘይምዃኑን እዩ- ኢሉ። "ነጻን ዘይሻራዊን ዘይኮኑ ትካላት፡ ክፈርዱን ከሸማግሉን ከምዝይክእሉ ኩሉ፡ ብተመሳሳሊ መገዲ ኩሎም ተጻባእቲ ኣካለት ዘየሳትገፍ መድረኽ ትርጉም የብሉን" ኢሉ። ፕሮፌሰር መረራ፡ ብቐንዱ ዘልዕሎ፡ ኣብታ ሃገር ዘለዉ ዝተፈላለዩ ዕጡቓት ሓይልታት ዘይምክታቶም ምዃኑ ተዛሪቡ። እቲ ተጣይሱ ዘሎ ኮሚሽን፡ ነቶም ኣብ ጫካታተት ኦሮምያ ዘለዉ ዕጡቓት ከዛረብ ይኽእል ዶ፡" ክብል ይሓትት። ኣብ ትግራይ ልዕሊ 200 ሽሕ ሰራዊት ከምዘሎ ብምጥቃስ፡ ከምኡ፤'ውን ዕጡቓት ኦሮሞ፡ ቤንሻንጉል ጉሙዝ፣ ዕጡቓት ጋምቤላ ብምጥቃስ፡ "ነዚኦም እንታይ ኢሉ እዩ ዕጥቂ ኣውርዱ ክብሎም፡ ንሳቶምከ ይሰምዕዎ ዶ" ክብል ወሲኹ ይሓትት እቲ ፕሮፌሰር። ብተወሳኺ፡ "መሳራታዊ ጉዳያት ዘየማለአን፡ ካብ ገዛኢ ውድብ ካብ ባዕሉ 98 ሚኢታዊነት ዝተቖጻጸሮ ፓርላማ መልሚሉን 'ሃገራዊ ሰነያ ፍጠሩ' እንተበለ፡ ሃገራዊ ዕርቂ ዶ ይፈጥር ? እንታይ እዮም ዝገብሩ ዘለዉ? ተቓወምቲ ውድባት ዘይተስማምዕሉ" ኢሉ ፕሮፌሰር መረራ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበሮ ጻንሒት። መንግስቲ፡ እዞም ኮሚሽነራት ብህዝቢ ዝተመርጹ እዮም እዩ ዝብል ሕቶ ዝቐረበሉ ፕሮፌሰር መረራ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዝካየድ መረጻ ኩሉ ግዜ 'መስሐቒ' ምዃኑ ተዛሪቡ። ስርዓት ሃይለስላሴ፣ ደርግን ኢህወዴግን በብገኖም ኩሎም 'መረጻ ኣካይድና' ይብሉ ከምዝነበሩ ታሪክ ኣዘኻኺሩ። "እቲ ሓቂ ግን፡ ህዝቢ ከምዘይመረጾም ኢና ንፈልጥ። እዚ ኩነታት እዩ ኢትዮጵያ ናብዚ ኣብጺሕዋ ዘሎ" ኢሉ። እቲ ኣብ ቀረባ ዝተኻየደ መረጻ፡ ድማ ሰለስተ ነገራት ኣይፈትሐን ኢሉ ይኣመን።፥ ሰላምን ምርግጋእን፣ ዲሞክራስያዊ ስርዓት፡ ከመኡ'ውን ቁጠባዊ ልምዓት ኣየረጋገጸን ኢሉ። "ኣብ ታሪክ ኢትዮጵያ ተራእዩ ዘይፈልጥ ጥሜት ተፈጢሩ ኣሎ። ንኣሸሓት ዓመታት ሓቢሮም ዝነበሩ ህዝብታት ኣመሓራን ቅማንትን ናብ ህልቂት ኣትዮም። ንዘመናት ሓቢሮም ዝነበሩ ኣገው፣ ኣምሓራን ትግራይን ዝተፈጠረ ህልቂት ምጥቃስ የከኣል እዩ።  'ካብዚ ምጥፍፋእን ምቅትታልን ንውጻእ' ኢና ንብል ዘለና" ክብል ኣረዲኡ። ኦፌኮ ደጋጊሙ ሃገራዊ ልዝነብ አዝዩ ዝሃትት፡ ስልጣን ብዘይ መረጻ ክሕዝ ይደሊ ድዩ ብዝብል ንዝቐረበሉ ሕቶ እንትምልስ፡ "ስልጣን ናይ ህዝቢ እዩ፤ መብዛሕትና ካብ'ቲ መረጻ ተደፊእና ኢና ወጺእና። ኣብዝሓ ኢትዮጵያዊ ኣብ'ዚ መረጻ ኣይተደሳተፈን። እቲ መረጻ ነጻን ቅቡልነት ዘለዎን ኣይኮነን" ኢሉ። ኣብቲ ናይ ዝሓለፈ ዓመት መረጻ፡ ኣብ ኣብዝሓ ከባብታት ከምዘይተኻየደ እዩ ዝገልጽ። "ኣብ ኢትዮጵያ እቲ ዝዓበየ ክልል ኦሮምያ እዩ፤ ኣብዚ ክልል ዳርጋ መረጻ ኣይነበረን። መረጻ ኣሎ ማለት ተነሓናሒ ኣሎ ማለት እዩ። ኣብቲ ክልል፡ ገዛኢ ውድብ ምስ ባዕሉ እዩ ተወዳዲሩ። ምስ ባዕልኻ ንምውድዳር ስለ ምንታይ ናይ ህዘቢ ሃብቲ ይፈስስ" ኢሉ። ከምኡ'ውን ኣብ ኣብ ክልል ሶማሊ፡ ሓርነት ግንባር ኦጋዴን  [ኦብነግ] ካብቲ መረጻ ተደፊኡ ምውጽኡ ብምዝኽካር፡ "መረጻ ዝምስል ዝነበረ ኣብ ኣዲስ ኣበባን ክልል ኣምሓራን ጥራይ እዩ" ኢሉ። ኣብ ኣብዝሓ ከባብታት ክልል ቤንሻንጉል ጉመዝ፡ ከምኡ'ውን ኣብ መላእ ትግራይ መረጻ ከምዘይተኻየደ ብምጥቃስ፡ መረጻ ኢልካ ንምጽዋዕ ዝምጥን ከምዘይኮነ ኣረዲኡ። ከምኡ'ውን ብዘይሻራዊ ኮሚሽን ዝካየድ መረጻ ተቐባልነት ከምዘይብሉ ሓቢሩ። ኮሚሽንን ኮሚሽነራትን ሃገራዊ ዕርቂ ዝጽውዕ ዝነበረ ኦፌኮ ዶ ኣይኮነን፡ እቲ ኮሚሽን ነጻ ኣይኮነን ንምባል እንታይ መረዳእታ ኣለኩም ተባሂሉ ንዝቐረበሉ ሕቶ፡ ፕሮፌሰር ነቶም ሽድሽተ ከሚሽነራት ከምዝፈልጦም፡ እንተኾነ፡ ነዐኦም ምፍላጥ ዘይምፍላጥ ዘገድስ ከምዘይኮነ ተዛሪቡ። "እቲ መስርሕ ዝተበላሸየ እዩ፤ ከይተወልደ ዝሞተ ኮሚሽን እዩ" ኢልዎ። "ገዛኢ ውድብን፡ ደገፍቱን ኣብ ዝደልዩዎ ግዜ ኣብ ፓርላማ ተቐሚጦም ክዘራረቡ ይኽእሉ እዮም። እዚ ኮሚሽን ግን ንተቓወምቲ ውድባት ይውክለናዶ፡ የዛርበናዶ ዝብል እዩ። እዚ ከሸማግለና ኣይኽእልን። እዚ ኮሚሽን ንኢትዮጵያ ዕርቂ ክፈጥረላ ወይ ድማ ከሰጋግራ ይኽእሉ እዩ ዝብል እምነት የብለይን" ኢሉ። ዝተፈላለዩ ኣካለት ንምሽምጋል፡ ኣብ ወጻኢ ኮነ ኣብ ኢትዮጵያ፡ ናይ ባዕሉ ኣከያይዳ ከምዘለዎ ብምሕባር፡ ሳልሳይ ወገን ዝኣትወሉ፡ ወይ ድማ ተሸማገልቲ ነናይ ባዕሎም ሰባት ዘቕርብሉ ኣገባብ ኣዘኻኺሩ። ቀዳማይ ሚኒሰተር ኣብዪ፡ ናብ ስልጣን ምስ መጽአ ምስ ህወሓት ናብ ኲናት ምእታው ከምዘየድልን እቲ መረጻ ብኮቪድ-ኣመኽኒኻ ምመንዋሕ ኣድላይ ከምዘይበረን መኺረዮ ነይረ ይብል።


ኣብ ኦሮሚያ ምብራቕ ወለጋ 15 ሰባት ከምዝተቐተሉ መንግስቲ እቲ ክልል ኣፍሊጡ

ኣብ ክልል ኦሮሚያ ዞባ ምብራቕ ወለጋ፤ ወረዳ ኪረሙ ኣብ ዝሓለፈ ሰንበት [30 ጥቅምቲ 2014 ኣ.] ብዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ህይወት ሰባት ከምዝጠፍአን ንብረት ከምዝዓነወን መሰኻኸር ዓይኒ ንቢቢሲ ተዛሪቦም። በቲ ሃሮ ኣብ ዝተበሃለ ከባቢ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ 15 ሰባት ከምዝተቐተሉ ሓላፊ ህዝባዊ ርክባት ክልል ኦሮሚያ ኣይተ ሃይሉ ኣዱኛ ገሊጾምልና። ቢቢሲ ዘዘራረቦም መሰኻኽር ዓይኒ በቲ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ካብ ሞንጎ ዝሞቱ ኣባላት ሓደ ስድራ ከምዝርከብዎም ሓቢሮም። ብወገን ኣምሓራን ኦሮሞን ዘለዉ ማሕበረሰብ በቲ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ነሓድሕዶም ይካሰሱ። ብሓደ ገጽ እቲ ጎንጺ ኣብ ሞንጎ ነበርቲ ከምዝተወለዐ ክግለጽ ከሎ፤ ብኻልእ ወገን ድማ እቲ ንባዕሉ ‘ሰራዊት ነጻነት ኦሮሞ’ ክብል ዝጸውዕን መንግስቲ ‘ኦነግ ሸኔ’ ዝብሎን ጉጅለ ከምኡ’ውን ሓይልታት ኣምሓራ ኣብቲ ጎንጺ ኢዶም ከምዝሓወሱ ይዝረብ። ኣብ ወርሒ ነሓሰን ዝሓለፈ መስከረምን እውን ኣብቲ ከባቢ ተመሳሰልቲ መጥቃዕትታት ተፈጺሞም ህይወት ሰባት ከምዝጠፍአ ይዝከር። ኣይተ ሃይሉ “ሸኔን ‘ኣኽረርቲ’ ሓይልታትን እዮም ኣብቲ ከባቢ ጸገም ፈጢሮም” ክብል ነቲ ብሰንበት ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ይገልጽ። ኣብዚ እዋን ሓይልታት ጸጥታ ናብቲ ከባቢ ስለዝተዋፈሩ እቲ ኩነታት ከምዝሃድአ ዝሓበረ እቲ ሓላፊ፡ ነቲ “ካብ ካልእ ከባቢ ዝመጽኡ ዕጡቓት እዮም ፈጺሞምዎ” ዝብል ክሲ ይነጽጎ። “ኣጀንድኦም ንኣምሓራን ኦሮሞን ናብ ግጭት ምእታው ስለዝኾነ ተዋዲዶም ኣብ ምንቅስቓስ ይርከቡ። ኣብቲ ቦታ ካብ ካልእ ካባቢ መጺኡ ዝንቀሳቐስ ሓይሊ የለን” ኢሉ። ነቲ ጉዳይ ኣመልኪቱ ትማሊ ረቡዕ መግለጺ ዘውጽአ ጉባኤ ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ፤ “ዕጡቓት ሸኔ ካብ 30 መስከረም ጀሚሮም ኣብ ቀበሌ ሃሮ ብዝፈጸምዎ መጥቃዕቲ” ብዙሓት ሰባት ከምዝተቐተሉ፣ ኣካላዊ መጉዳእቲ ከምዝበጽሐን ንብረት ከምዝዓነወን ሓቢሩ። እቶም ዕጡቓት ኣብቲ ከባቢ ብምህላዎም ድማ “ኣስከሬናት ግዳያት ምልዓልን ጉድኣት ዝበጽሖም ናብ ሕክምና ምውሳድን ከምዘይተኽኣለ ከምኡ’ውን ህጻናትን ደቂኣንስትዮን ኣብ ጫካ ከምዝርከቡን” ገሊጹ። ነበርቲ ድማ ኣብ ከቢድ ስግኣት ከምዝወደቑ ኣዘኻኺሩ። ውድብ ፖለቲካ ኢዜማ ብወገኑ፡ ኣብ ምብራቕ ወለጋን ከባቢኡን ኣብ ልዕሊ ንጹሃን ዜጋታት ዝፍጸም መጥቃዕቲ ብቕልጡፍ ደው ክብል ብሰሉስ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ኣተሓሳሲቡ። “ድሕነት ንጹሃን ዜጋታት ንምሕላው ኣብቲ ከባቢ ዘለዉ ዘለዉ ኣካላት ጸጥታ ፌደራል ቁጽሮም ውሑድ ብምዃኑ ነቲ ህዝቢ ከድሕንዎ ካብ ዘይምኽኣሎም ብተወሳኺ ንባዓሎም እውን ግዳያት መጥቃዕቲ ይኾኑ ኣለዉ” ኢሉ። ኣብ 12 ነሓሰ 2013 ኣ.ግ “ዕጡቓት ሸኔ” ብዝተበሃሉ ኣካላት “ንብሄር መሰረት ዝገበረ” መጥቃዕቲ ብምፍጻሞም ልዕሊ 150 ሰባት ከምዝተቐተሉን ብዙሓት ካብ መረበቶም ከምዝተፈናቐሉን ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ሓቢሩ ነይሩ። ብ7ን 8ን መስከረም 2014 ኣ.ግ ድማ ኣብ ቀበሌ ኪራሙ ብዝተፈጸመ መጥቃዕቲ 29 ሰባት ከምዝተቐተሉን ልዕሊ 40 ሽሕ ነበርቲ ከምዝተፈናቐሉን ሽዑ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ከምዘፍለጠ ይዝከር።


ኣብ ምዕራብ ኦሮሚያ ተዓጊቶም ዝነበሩ ሰራሕተኛታት ኩባንያ ዕደና ወርቂ ናጻ ተለቒቆም

ኣብ ምዕራብ ኦሮሚያ ዝርከብ ቱሉ ኬፒ ንዝተብሃለ ዕደና ወርቂ ዝተዋፈረ ኩባንያ ዝሰርሑ ኣርባዕተ ውልቀ ሰባት ንሰሙናት ተዓጊቶም ድሕሪ ምጽናሕ ነጻ ከምዝተለቐቑ ንቢቢሲ ገሊጾም። ቢቢሲ ካብቶም ኣርባዕተ ተዓጊቶም ዝነበሩ ወጻዕተኛታት ዝርከብዎም ከምዝኾነ ሓበሬታ'ኳ እንተረኸበ፡ እቲ ኩባንያ "ንሰራሕተኛታቱ ብማዕረ ዝርኢ" ብምዃኑ ብዛዕባ እዚ ፈልዩ ሓበሬታ ንምሃብ ፍቓደኛ ከምዘይኮነ ገሊጹ። ሰራሕተኛታት እቲ ኩባንያ ኣብ መፋርቕ ወርሒ መስከረም ዝተዓግቱ ኮይኖም፡ መንነት እቶም ፈጸምቲ'ቲ ተግባር ዛጊድ ኣይተፈልጠን። ኣብ ምዕራብ ኦሮምያ፡ መንግስቲ ኦነግ-ሸኔ እናበለ ዝጽወዖን ብግብረ ሽበራዊ ዝበየኖን፡ ንሱ ንባዕሉ ግንባር ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ እናበለ ዝጽውዕ ውድብ ግን፡ ብዛዕባ እቲ ፍጻመ ዝፈልጦ ነገር ከምዘየለ ቅድም ክብል ሓቢሩ እዩ። እቲ ኩባንያ ብዝኮነ ምክንያት ኣብ ቀይዲ ዘውዐሎም ዜጋታት እንትህልዉ፡ 'ንዝምልከቶም ኢምባሲታት ከምዘፍልጥን ድሕነቶም ተሓልዩ ናብ ኣዶም ከምዘርክብን' ወሃቢ ቃል እቲ ጉጅለ ንቢቢሲ ብጽሑፍ ዝሃቦ ምላሽ የመልክት። እቲ ኩባንያ በዚ ፍጻመ ምክንያት ስርሑ ጠጠው ኣቢሉ ምጽንሑ ይዝከር። ገለ ምንጭታት ቢቢሲ ከምዝገለጽዎ፤ ሓደ ካብቶም ጅሆ ዝተትሓዙ ኣብቲ ወርቂ ዝወጽአሉ ስፍራ እዩ ተታሒዙ። እቲ ኩባንያ ሕዚ  ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ከምዝሓበሮ ድማ፡ እቶም ሰራሕተኛታት ጅሆ ዝተትሓዙ ንምዕዳን እቲ ወርቂ ዘገልግሉ መገድታት ኣብ ምሕንጻጽ እንከለዉ እዩ። ብዛዕባ እቶም ዝተዓግቱ ውልቀሰባት መንነትን ኩነታት ኣተሓሕዘኦምን፡ ዘይተገልጸ ኾይኑ፡ ብሰላም ምስ ስድረኦም ምርኻቦም ኣብቲ መግለጺ ተሓቢሩ። ቅድም ኢሉ፤ ዋና ሓላፊ እቲ ኩባንያ፡ ሃሪ ኣናግኖስታራስ-አዳምስን፡ ብዛዕባ እቲ ኩነታት ካብ ቢቢሲ ተሓቲቱ፡ 'ናይ ጸጥታ ስግኣት' ካብ ምባል ወጻኢ ዝርዝር ሓበሬታ ካብ ምሃብ ተቖጢቡ ነይሩ። እቲ ኩባንያ ካብ 19 መስከረም 2014 ዓ.ም [ብኣቆጻጽራ ግእዝ] ጀሚሩ፡ 'እቲ ኩነታት ጸጥታ ክሳብ ዝመሓየሽ' ብዝብል በቲ ዕገታ ምኽንያት ስርሑ ጠጠው ኣቢሉ ምጽንሑ እቲ ሓላፊ ሓቢሩ ነይሩ። እንተኾነ፡ ሚኒስተር መዓድን ኢትዮጵያ፡ ናይ ቱሉ ኬፒ ላዕለዋይ ኩባንያ ንዝኾነ  ኩባንያ ዕደና ኬፊ ፍቓድ ኣይነሐድስን ከምዝበሎ ሓደ ናይ ውሽጢ ዓዲ መራኸቢ ብዙሃን ጸብጺቡ። እቲ ጸብጻብ ከምዝበሎ፤ እቲ ኩነታት ጸጥታ ተማሒሹ እናሃለወ ስርሑ ኣቋሪጹ ምጽንሑን ፍቃዱ ክናወሓሉ ምሕታቱን ተቐባልነት ከምዘይረኸበ እዩ ዘመልክት። እቲ ፕሮጀክት ስራሕ ንክጅምር 350 ሚልዮን ዶላር ወጻኢ ከምዝገበረን፤ ኩነታት ተዓርዮም ንክጅምር ድልው ምዃኑን፡ ድሕሪ ክልተ ዓመታት ኣታዊ ክረክብ ከምዝጅምር ምዃኑ ወሲኹ ተዛሪቡ። ኣብ ውሽጢ 30 መዓልታት እቲ ኩባንያ ናብ ስራሕ ዝምለሰሉ ጸብጻብ ከቕርብ ምዃኑ'ውን ገሊጹ። እቲ ዕድና ወርቂ ብዝምልከት፡ ቅድሚ ሓሙሽተ ዓመት ዝተፈረመ ስምምዕ መሰረት፡ ንዝቕጽል 20 ዓመታት ናይ ስራሕ ውዕል ይርከቦ። እቲ ኩባንያ ከምዝብሎ ሕዚ ኣብ ከባቢ እቲ ናይ ዕደና ቦታ፡ ገዚፍ ናይ ወርቂን ካልእ ማዕድንን ውህሉል ሃብቲ ይርክበ። ቅድሚ ሕዚ ዕጡቓት ኦነግ -ሸኔ፤ ክልተ ኣብ ሓደ ኩባንያ ዕደና ዝሰርሑ ዜጋታት ኣፍጋኒስታን ኣብ ቀይዲ ኣውዒሎም ምንባሮም ምግላጾም ይዝከር። ብተመሳሳሊ ኣብ ምዕራብ ኦሮምያ፡ እቲ ጉጅለ ኣብ ቀይዲ ኣውዒሉዎም ዝነበረ፡ ኣብቲ ዓውዲ ንዝተዋፈረ ኩባንያ ዝሰርሑ ቻይናውያን፡ ነቲ ዓለም ለኸ ኩባንያ ዕደና ከምዘረከቡ ምጽብጻብና ዝዝከር እዩ።


ኣብ ኢትዮጵያ ልዕሊ 20 ሰባት ብዓሌታዊ መጥቃዕቲ ተቐቲሎም ተባሂሉ

ኣብ ዝሓለፉ ቀዳመ ሰናብቲ ካብ ርእሰ ከተማ እታ ሃገር ኣዲስ ኣበባ ንኣንፈት ምዕራብ ኣብ ዝርከብ ከባቢ ብዝተፈፀመ ዓሌታዊ መጥቃዕቲ ልዕሊ 20 ሰባት ከም ዝተቐተሉ ተገሊፁ። እቲ ቅትለት ካብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ 300 ኪሎ ሜትር ርሒቓ ኣብ ትርከብ ወረዳ ኖኖ እዩ ተፈፂሙ። በዓል መዚ እቲ ከባቢ ኣይተ ወርቂና ፉርጌሳ፡ በቲ መጥቃዕቲ “ልዕሊ 20 ሰባት ተቐቲሎም ኣርባዕተ ድማ ቆሲሎም” ኢሉ። እቲ በዓል ስልጣንን ነበርቲ እቲ ከባብን፡ እቲ መጥቃዕቲ ብግንባር ብሰራዊት ናፅነት ኦሮሞ (ኦነግ) ከም ዝተፈፀመ ከሲሶም። ተወለድቲ ኣምሓራ፡ ኣብቲ ከባቢ ኣብ ልዕሊ ዝነብሩ ኦሮሞ ናይ ሕነ-ምፍዳይ ስጉምቲ ብምውሳዶም ድማ ተወሳኺ ሞት፣ ዕንወት ንብረትን ምምዝባልን ከም ዘስዓበ ተገሊፁ። ፖሊስ፡ ነቲ ኩነታት ንምግታእ ሓይልታት ፌደራልን ክልልን ናብቲ ከባቢ ከም ዝተዋፈሩ ሓቢሩ። ብኻልእ ዜና ኣብቲ ዝሓለፈ ቀዳመ ሰንበት፡ ኣብ ተመሳሳሊ ቦታ ሰለስተ ሰብመዚ ተቐቲሎም። ውድብ ብልፅግና ንቅትለት እቶም ሰበ ስልጣን ንግንባር ብሰራዊት ናፅነት ኦሮሞ (ኦነግ) ከሲሱ። ኣብዚ እዋን ምስ ሓይልታት ትግራይ ተጣሚሩ ኣንፃር ሰራዊት ኢትዮጵያ ዝቃለስ ዘሎ ግንባር ብሰራዊት ናፅነት ኦሮሞ (ኦነግ)፡ ነቶም መጥቃዕትታት ከም ዘይፈፀመ ኣፍሊጡ። ሓይልታት ትግራይ ኣብቲ ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ ሕዳር ኣብ ትግራይ ብዝተወልዐ ኵናት ኣንፃር ሰራዊት ኢትዮጵያ፣ ሰራዊት ኤርትራን ፍሉይ ሓይልን ምልሻን ኣምሓራ ዝዋግኡ ዘለዉ ኮይኖም፡ ኣብዚ እዋን እቲ ኵናት ናብ ጎረባብቲ ክልላት ዓፋርን ኣምሓራን ልሒኹ፤ ነታ ሃገር ናብ ሕድሕድ ኵናት ከየእትዋ ድማ ይስጋእ።


ባንኪ ዓለም ብጎንጽን ኲናትን ንዝተጎድኡ ኢትዮጵያውያን 300 ሚልዮን ዶላር ድጋፍ ኣጽዲቑ

ባንኪ ዓለም ኣብ ኢትዮጵያ ብኲናትን ጎንጽን ንዝተጎድኡ ልዕሊ ሓሙሽተ ሚልዮን ኢትዮጵያውያን መሐገዝን መጣየሽን ዝውዕል ልዕሊ 300 ሚልዮን ዶላር ሓገዝ ከምዝመደበ ኣፍሊጡ፡፡ ባንኪ ዓለም፡ ኣብ መርበብ ሓበሬታ ኣብ ዝዘርገሖ መግለጺ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዝተወልዐ ኲናትን ጎንጽታትን ህይወት ክጠፍእ፣ ሰብኣዊ ቅልውላው ክፍጠር ከምኡ ድማ ናይ ውልቀን ህዝብን ትካላት ክዓንዉ ገይሮም ዝበለ ኮይኑ እቲ ኩነታት ብዙሓት ሓገዝ ክደልዩ ከምዝገበረ ሓቢሩ፡፡ ብተወሳኺ ኣብ መላእ እታ ሃገር ብኣሻሓት ዝቑጸሩ ነበርቲ ክፈናቐሉን ጾታዊ መጥቃዕቲ ክጋደድን ምኽንያት ከምዝኾነ ብምሕባር፡ ብሰንኪ እቲ ኲናት ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮን ኣዋልድን ኣካላውን ጾታውን መጥቃዕቲታት ከምዝተፈጸሙ ዝገልጹ ብዙሓት ጸብጻባት ከምዝወጹ ኣዘኻኺሩ፡፡ እቲ ሓገዝ ዓለምለኻዊ ማሕበር ልምዓት(ኣይዲኤ) ብዝበሃል መደብ ዝቐረበ ኮይኑ በቲ ጎንጺ ንዝተጎድኡ ክፋላት ማሕበረሰብ መሐገዝን መጣየሽን ዝውዕል ፕሮጀክት እዩ፡፡ ዕላማታት እቲ መደብ ህጹጽ ጠለባት ማሕበረሰብ ብቕልጡፍ ምፍታሕ፣ ብጎንጺ ዝዓነዉ ትሕቲ ቅርጺታት ዳግም ምጥያሽን እቲ ማህበረሰብ ብኲናት ከይጉዳእ ብዘላቕነት ንምጥያሽ ዝግበሩ ጻዕርታት ምሕጋዝን ከምዝኾነ ካብ ዓለም ዝተረኸበ ሓበሬታ የረድእ፡፡ ብፍላይ ነቲ ማሕበረሰብ ብህጹጽ ዘድልይዎ መሰረታዊ ኣገልግሎታት ከቕርብን ጸቕጢ ክሊማዊ ለውጢ ክጻወሩ ዝኽእሉ ትሕቲ ቅርጺታት መሊሱ ክሃንጽን እዩ ኢሉ፡፡ በዚ መሰረት ድሌት ናይቶም ብኲናት ዝተሃሰዩ ማሕበረሰባት ንምምላእ መሰረታዊ ኣገልግሎታት ትምህርቲ፣ ጥዕና፣ ማይን ጽርየትን  ዝህቡ ተንቀሳቐስቲ ትካላት ክህነጹ እዮም፡፡ ብተወሳኺ ጾታዊ መጥቃዕቲ ዝተፈጸመን ኣካላት ካብ ዝበጸሐን ኣካላውን ስነልቦናውን ጉድኣት ክሓውያ ዝሓሸ ኣገልግሎትን ሓፈሻዊ ክንክንን ክረኽባን ከምዝግበር ባንኪ ዓለም ኣፍሊጡ፡፡ እቲ ፕሮጀክት ሃገራዊ እኳ እንተኾነ ኣብ ፈለማ ግና ነቶም ኣብ ቀረባ ከቢድ ኲናትን ጎንጽን ዘተኣናገዱ ክልላት ትግራይ፣ ኣምሓራ፣ዓፋር፣ ቤንሻንጉልን ኦሮምያን ቀዳምነት ክህብ እዩ፡፡ ትልምታት እቲ ፕሮጀክት ብቕልጡፍ ንምፍጻም ብፌደራል፣ ክልልን ማሕበረሰብ ተኮር ትካላትን ከምዝትግበር ዝተገለጸ ኮይኑ፡ ኲናት ይካየደሎም ኣብ ዘሎ ከባቢታት ድማ ብዘይሻራዊ ሳልሳይ ወገን ክስራሕ እዩ፡፡ ኣብ 1960 ዝተጣየሸ ዓለምለኻዊ ማሕበር ልምዓት ባንኪ ዓለም(ኣይዲኤ)፡ ኣብ ድኻ ሃገራት ቁጠባ ዘመሓይሽ፣ ድኽነት ዝቕንስን ህይወት ማሕበረሰብ ንዘመሓይሹ ኣናእሽቱ ፕሮጀክትታት ብቁሩብ ወለድ ዝሕግዝን ከምዝኾነ ኣብ ድህረ ገጹ ይገልጽ፡፡ እቲ ማሕበር ኣብ መላእ ዓለም ንዝርከባ 74 ድኻ ሃገራት ሓገዝ ዝገብር ኮይኑ፡ እተን 39 ኣብ ኣፍሪቃ ዝርከባ ሃገራት ከምዝኾና ይሕብር፡፡


ፖለቲካዊ ጕዕዞ ኣርባዕተ ዓመት ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ኣሕመድ እንትፍተሽ

ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጲያ ኣቢይ ኣሕመድ፡ ካብቲ ናብ ስልጣን ዝመጽኣሉ 24 መጋቢት 2010 ኣትሒዝካ ዝሓለፈ ኣርባዕተ ዓመት እንክድህሰስ፡ ኣብታ ሃገር ብዙሕ ልውጥታት ተራእዩ እዩ። መንግስቲ ኣብ ዝተፈላለየ መዳያት ለውጢ ከም ዘምጽአ'ኳ እንተገለጸ፡ ብፖለቲካዊ መዳይ ክርአ እንከሎ ግን ኢትዮጵይያ ኣብ ሽግራት ኣትያ እያ። ልዕሊ ዅሉ ጐሊሑ ዝተራእየ ግን እቲ ኣብ መንጐ መንግስት ፌዴራልን ሓይልታት ትግራይ ዝተላዕለ ነታ ሃገር ኣብ ዓዘቕቲ ሸሚምዋ ዘሎ ኲናት እዩ። ቅድሚ ኣርባዕተ ዓመታት ኣቢሉ ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ኢትዮጲያ ድሕሪ ዝተጓሃሃረ ምንቅስቓስ ለውጢ፡ ኣብዪ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ክመጽእ ምኽንያት ኰይኑ እዩ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ  ኣብ በዓል-ስይመቱ ፡ ኣብ ዘስመዖ መደረ፡ ኣብታ ሃገር ኣብ ሰብን ንብረት ዝወረድ ኵሉ መዳያዊ ዕንወት ይቕረታ ሓቲቱ። ኣብቲ ኣጋጣሚ፡ "እዚ ሓድሽ ደሞክራሲያዊ ምዕራፍ ክውን ንክኸውን ኣሽሓት ተሰዊኦምሉ'ዩም፡" ብምባል፡ "እዚ ጭልግቁ ዘሎ ዲሞክራሲ ንምትራሩ ግን፡ ካብዚ ንንየው ኣካላዊ ይዅን ናይ ህይወት መስዋእቲ ኣየድልን፡" ኢሉ። ኣቢይ ኣሕመድ፡ ንመራሕቲ ተቓወምቲ ሰልፍታት፡ ኣብ ዘመሓላለፎ መልእኽቲ'ውን መንግስቲ፡ "ብናጽነት ክንቀሳቐሱ" ከም ዝደሊ ኣገንዚቡ። "ምቹእን ፍትሓዊ ዝዀነ መወዳደሪ ባይታን ምእንቲ ክህሉ፡ ብወገን መንግስቲ ጽኑዕ ድሌት ኣሎ፡" ክብል ከኣ ኣነጺሩ። ኣብ ርእሲኡ፡ ንሞት ተፈሪዶም ዝነበሩ እሱራት ከይተረፈ ናጻ ክፋነዉን፤ "ኣሸበርቲ" ተባሂሎም ዝነበሩ'ውን፡ "ኣሸበርትስ ባዕላትና ደኣ" ብምባል፡ ንመብዛሕትኦም ካብ ኣብያተ ማእሰርቲ ክወጽኡን ገይሩ። ካብ ሃገር ወጺኦም ዝነበሩ ኣባላት ተቓወምቲ ሰልፍታትን ጋዜጠኛታትን'ውን ናብ ሃገሮም ከም ዝምለሱ ገይሩ። ኣብ መንጐ ኤርትራን ኢትዮጲያን ን20 ዓመታት ዝቐጸለ ወጥሪ ንኽፍታሕ ብዝገበሮ ኣስተዋጽኦ ኸኣ ሽልማት ኖቤል ተቐቢሉ። ኣቢይ ኣሕመድ ሽልማት ኖቤል ዝተሸለመሉ ቀንዲ ምኽንያት፡ ነቲ ምስ ኤርትራ ዝነበረ ጕዳይ ዶብ ከም ዝዓርፍ ብምግባሩ ክኸውን እንከሎ፡ ኣብ ርእሲኡ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጲያ ዲሞክራስያዊ ለውጢ ንምትእትታው ብዝገበሮ ጻዕሪ'ውን እዩ። ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ናብ ስልጣን ድሕሪ ምምጻኡ፡ ጽላት ቁጠባ ነጻ ንምግባር፡ ኣብ ትሕቲ መንግስቲ ንዝነበራ ትካላት፡ ቴሌኮሙኒኬሽን፡ መገዲ ኣየር ብኸፊል ናብ ብሕቲ ንምስግጋር ተወሲኑ። ነዚ ውሳነ ካብ ዝደፍአ ቀንዲ ምኽንያታት፡ ቁጠባዊ ዕብየት 'ታ ሀገር ቀጻልነቱ ንምርግጋጽ፣ ዝነበረ ሕጽረት ሸርፊ ወጻኢን ናህሪ ዋጋታትን ንምቁጽጻርን፣ ዓቕሚ ምምንጫው ኣታዊ ንምሕያልን ንግዲ ወጻኢ ንምቅልጣፍ ዝብል እዩ ነይሩ። ነዚ ውሳነ ዝደረኸ ካልእ ምኽንያት'ውን፡ ኢትዮጲያ ዝነበራ ገዚፍ መጠን ልቓሕ እዩ። በዚ ውሳነ መሰረት፡ ኣብ ኢትዮ-ቴሌኮም ንልዕሊ 120 ዓመታት ተባሒቱ ዝነበረ ዓውደ-ቝጠባ፡ እቲ ብዝተፈላለየ ትካላት ዝቘመ ኣገልግሎት ቴሌኮም ፍቓድ ከም ዝወሃብ ተገይሩ። ዋላ'ኳ ክሳብ ሕጂ ክጥቀስ ዝኽእል ዕብየት እንተዘየርኣየ፡ ፓርክታት ኢንዱስትሪ፣ ፋብሪካ ሽኮር፣ ሆቴላትን ካልኦት ኣፍረይቲ ትካላትን ናብ ብሕታዊ ክፋል ክሰጋገራ ተወሲኑ። ኣብ ሓፈሻዊ ኵነታት ኢትዮጲያ፡ ዓቢይ ለውጢ ካብ ዘምጽኡ ኣጋጣሚታት ሓደ ቅትለት ፍሉጥ ድምጻዊ ሃጫሉ ሁንዴሳ ብቐዳምነት ይጥቀስ። ሰኑይ፡ 22 ሰነ 2012 ዓ.ም. ምሸት፡ ሞት ድምጻዊ ሃጫሉ ምስ ተሰምዐ፡ ሽዑ ንሽዑ ኣብ ኣዲስ ኣበባን ገለ ከባቢታት ኦሮሚያን ዕግርግርን ተቓውሞን ዝተላዕለ። ካብቲ ሞት ብተወሳኺ፡ ፈነዋ ሬሳን ስነስርዓት ቀብሪ ኣብ ዝፍጸመሉ ቦታን ዝተፈጥረ ቁሩቁስ፡ ነቲ ወጥሪ ኣኽሪርዎ። ብሰንኪ ቕትለት ሃጫሉ ሁንዴሳ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ቦታታት ዝተፈጸሙ መጥቃዕቲታት፡ ልዕሊ 150 ሰባት ብዘካሕክሕ ኣገባብ ተቐቲሎም። ኣብ ሓደ-ሓደ ከተማታት ድማ፡ ሆቴላት፣ ትካላት ንግዲ፣ ኣብያተ ጽሕፈት መንግስቲን መንበሪ ኣባይቲ ወልቀሰባትን ብናዕበኛታት ዓንዮም። ድሕሪ 23 ሰነ ኣጋ ምሸት ድማ፡ ሓያለ ፖለቲከኛታትን ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ኣብቲ ህውከት ተሳቲፎም እዮም ዝተባህሉ ሰባትን ብሓይልታት ጸጥታ ተዳጕኖም። ኣብዪ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ድሕሪ ምምጻኡ ተኸሲሶምሉ ዝነበሩ መዝገብን እግደን ተላዒሎም ናብ ሃገር ዝኣተው፡ ፖለቲካውያን ሓይልታትን መራሕትን ጸለውቲ ውልቀሰባትን ካብ ዝዀነ ጀዋር መሓመድ፣ በቀለ ገርባ፡ እስክንድር ነጋን ካልኦትን ተኣስሩ። እዚ ጥራይ ከይኮነ፡ ነቲ ህውከት ኣብ ምስዋር ግደ ነይርዎም ዝተባህሉ መደበራት ተሌቪዥን፡ ከም ዝዕጸው ክግበር እንከሎ፡ ጋዜጠኛታት'ውን ተኣስሩ። ቀዳማይ ሚኒስትር ኣቢይ፡ ቦርድ ምርጫ፡ ናጻን ገለልተኛን ኰይኑ ከም ዝመዓራረ ክግበር፡ እቲ ኣብ 2012 ዓ.ም ከካይዶ ተባሂሉ ዝነበረ ምርጫ'ውን፡ ቅድመኡ ካብ ዝተኻየዱ ምርጫታት ዝተፈልየ ክኸውን ከም ዝደሊ ይገልጽ ነይሩ። በዚ መሰረት፡ ፖለቲከኛ ዝነበረት ወ/ት ብርቱካን ሚደቅሳ ሓላፊት 'ቲ ቦርድ ተሸይማ፣ እቲ ዝነበረ ሕግታትን ኣወዳድባን ከም ዝመሐየሽ ብምግባር፡ ሻድሻይ ሃገራውን ክልላውን ምርጫ ዝካየደሉ ግዜ ሰሌዳ ወጺኡ፣ ፈለማ፡ ን10 ነሓሰ ድሒሩ ድማ ገለ ምምሕያሽ ተገይሩ ን 23 ነሓሰ 2012 ምርጫ ክካየድ ተወሲኑ ነይሩ። ድሕሪ ምልባዕ ኮሮና ኣብ ኢትዮጲያ ግን፡ እቲ ቦርድ፡ ኣብቲ ዝሓንጸጾ ዕለት ምርጫ ክግበር ከም ዘይከኣል ብምግላጽ፡ እቶም ምርጫ ንምክያድ ዘኽእሉ ምድላዋት ንግዚኡ ደው ክብሉ ከም ዝወሰነ ብ 22 መጋቢት 2012 ኣፍሊጡ። በዚ መሰረት፡ ስግኣት ኮሮና ተኣልዩ፡ ዝህሉ ጭቡጥ ኵነታት እንደገና ተገምጊሙ፡ ሓድሽ ምድላውን መስርሕ ምውሳን ግዜ ምርጫን ዘኽእል ስራሕ ክጅምር ምዃኑ ኣፍሊጡ። ነዚ ኣመልኪቱ፡ ሃገራዊ ቦርድ ምርጫ ኢትዮጲያ፡ ነቲ ዝነበረ ጭቡጥ ኵነታት ጠቒሱ ምርጫ ክካየድ ከምዘይከኣል ንቤት ምኽሪ ወከልቲ ህዝቢ ብምቕራብ፡ እቲ ቤት ምኽሪ'ውን ውሳነ ሓሳብ 'ቲ ቦርድ ተቐቢሉ፡ ነቲ ጕዳይ ኣተረጓጕማ ሕገ-መንግስቲ ክግበረሉ ከም ዝሓተተ ይፍለጥ። ቤት ምኽሪ ፈደረሽን፡ ጉባኤ ምጽራይ ጉዳያት ሕገ-መንግስቲ ብሰንኪ ኮሮና ክካየድ ስለ ዘይከኣለ፡ ከምኡ'ውን ኣብያተ ምኽርን፡ ፈጸምቲ ኣካላትን ኣመልኪቱ ብዝቐረበሉ ትርጕም ሕገ-መንግስቲ መሰረት፡ ስግኣት እቲ ሕማም ክሳብ ዝሃለወ፡ ኣብያተ ምኽሪ ፈደራልን ክልላትን ስርሐን ክቕጽላ ወሲኑ። እቲ ምርጫ'ውን፡ ብመሰረት'ቲ ኣህጉራዊ ትካላት ምስቲ ሕማም ኣዛሚደን ንዝሃበኦ ሓበሬታታት ምርኩስ ጌርካ፡ ሚኒስትሪ ጥዕናን፡ ትካላት ጥዕና ሕብረተሰብን፡ እቲ ሕማም ስግኣት ጥዕና ህዝቢ ከም ዘይከውን ምስ ረጋገጹ፡ እቲ ምርጫ ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት ክግበር ተወሲኑ። ብኣንጻር'ዚ ግን፡ ነቲ ምርጫ ከናውሕ ዝኽእል ዝዀነ ጭቡጥ ነገር ኣብ ባይታ ከም ዘየለ ዝተኸራኸረ ምምሕዳር ክልል ትግራይ፡ ምርጫ ንምክያድ በይነ-ውሳነ ብምሕላፍን ምድላዋት ብምግባርን፡ ኣብ ጳጕሜን 4 ምርጫ ከም ዝካየድ ገበረ። ቤት ምኽሪ ፈደሬሽን ብወገኑ፡ እቲ ምርጫ ሕጊ ዝጠሓሰ ምዃኑ ብምጥቃስ፡ ተቐባልነት ዘይብሉን ከም ዘይተኻየደ ከም ዝሕሰብን ኣፍልጦ ከምዘይህቦን ገለጸ። ድሕሪ'ዚ፡ ኣብ መንጐ መንግስትን ክልል ትግራይን ዘይምርድዳእ እናኸረረ ከይዱ፡ ብ24 ጥቅምቲ፡ ቅሉዕ ኲናት ተወልዐ። ኲናት ሕድሕድ ሰሜን ኢትዮጲያ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ኣሕመድ፡ ሽልማት ኖቤል ድሕሪ ምውሳዱ፡ ኣብ ዘስምዖ መደረ፡ ኲናት ማዕረ ክንደይ ኣዕናዊ ምዃኑን ከም ዘጨኻኽን ገሊጹ ነይሩ። እንተዀነ፡ ኣብ ዝሓለፉ 16 ኣዋርሕ፡ ሰራዊት ፌደራል ኣብ ሰሜን ኢትዮጲያ ንመራሕቲ ሕወሓት ብገበናት ብምኽሳስ ውግእ ከካይድ ጸኒሑ። መራሕቲ ትግራይን መንግስቲ ኣብዪ ኣሕመድን ፍልልይ እናገፍሐ፡ ናብ ውግእ ካብ ዝሰግር 17 ኣዋርሕ ተቘጺሩ'ሎ። እዚ ኲናት ካብ ክልል ትግራይ ሓሊፉ ናብ ክልላት ኣምሓራን ዓፋርን ልሒሙ፡ ጠንቂ ሞት፡ ጥሜትን ምፍንቓልን ኣሽሓት ሰባት ኰይኑ'ሎ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ፡ ጥቅምቲ 24/2013 ሓይልታት ትግራይ፡ ኣብቲ ክልል ዕስኪሩ ዝነበረ፡  'ሰሜን እዝ' ምጥቅዖም ኢሉ ድሕሪ ምኽሳሱ'ዩ፡ ወተሃደራዊ ስጉምቲ ክውሰድ ትእዛዝ ዝሃበ። ኣብ ውሽጢ ኣርባዕተ ዓመት ዘመነ ስልጣን ኣቢይ ኣሕመድ፡ ብ 28 ሚያዝያ 2013፡ ክልተ ጕጅለታት፡ "ኣሸበርቲ" ተባሂሎም ተበይኑሎም። ህወሓትን ሸኔን 'ኣሸበርቲ' ተባሂሎም ዝተበየኑሉ ግዜ፡ እቲ ኣብ ሰሜን ኢትዮጲያ ዝካየድ ዝነበረ ኲናት እናጸንከረ ኣብ ዝኸደሉ ዝነበረ እዋን እዩ። ኣብ መወዳእታ ዝሓለፈ ጥቅምቲ፡ ድሕሪ ዝጀመረ ኲናት፡ ኣብ ትግራይ ኵሎም መሰረታዊ ኣገልግሎታት ተቛሪጾም። ኣብዚ እዋን ናብቲ ክልል ዝኣቱ ሰብኣዊ ረዲአት ውሑድ ኣብ ርእሲ ምዃኑ፡ ብሰንኪ ዝቐጸለ ውግእ'ውን ስለ ዝተሰናኸለ፡ ዝኸፍአ ሰብኣዊ ቅልውላው ከም ዝተፈጥረ፡ ኣህጉራዊ ትካላት ረዲኤት ይገልጻ ኣለዋ። ትካል ፕሮግራም መግቢ ዓለም፡ ኣብ ትግራይ ጥራይ፡ 4.6 ሚልዮን ሰባት ተጸበይቲ ረዲአት ኰይኖም ከም ዘለው ገሊጹ። እቲ ትካል ኣብ መወዳእታ ጥሪ ኣብ ዘውጽኦ ጸብጻብ፡ 40 ሚእታዊት ካብ ህዝቢ ትግራይ ንኸቢድ ሓደጋ ጥሜት ከም ዝተቓልዐ ኣፍሊጡ። ካብ መፋርቕ ታሕሳስ 2014 ጀሚሩ፡ ናብ ትግራይ ዝዀነ ረዲአት መግቢ ከም ዘይተላእከ፡  ዳይሬክተር ውድብ ጥዕና ዓለም ዶ/ር ቴድሮስ ኣድሓኖም ገሊጹ። ንሱ፡ 83 ሚእታዊት ካብቲ ህዝቢ ውሕስነት መግቢ የብሉን ኢሉ። ዶ/ር ቴድሮስ፡ 'ኣብዚ እዋን ካብ ዝዀነ ይኵን ክፍሊ ዓለም ጥዕና ሰባት ኣሻቓሊ ዝዀነሉ ቦታ ኣብ ትግራይ እዩ፡' ክብል ገሊጹ። ምስዚ ኣተሓሒዙ ዶ/ር ቴድሮስ፡ ንመንግስታት ኢትዮጲያን ኤርትራን፡ ነቲ ኣብ ውሽጢ ክልል ትግራይ ዘሎ 6 ሚልዮን ህዝቢ፡ ኣብ ዘይእውጅ ማዕቀብ ክወድቕ ብምግባሮም ከሲሱ። ኢትዮጲያ ሻድሻይ ሃገራዊ ምርጫኣ ዝሓለፈ ሰነ ኣካይዳ። እዚ ብ14 ሰነ ዝተኻየደ ሃገራዊ ምርጫ፡ ሰልፊ ብልጽግና ብዓብላሊ ድምጺ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ። ቦርድ ምርጫ ኣብቲ እዋን ከም ዘፍለጦ፡ ሰልፊ ብልጽግና ካብ 436 መናብር ነተን 410 ክዕወተለን እንከሎ፡ ንዝስዕብ ሓሙሽተ ዓመት መንግስቲ ክምስርት ዘኽእሎ መናብር ረኺቡ። እተን ኣብ ክልል ኦሮሚያ ዝነጥፋን ሓያላት ተወዳደርቲ ክዀና ግምት ተነቢሩለን ዝነበረ ሰልፍታት ግንባር ሓርነት ኦሮሞ [ኦነግ] ከምኡ'ውን ፌደራሊስት ኮንግረስ ኦሮሞ [ኦፌኮ]፡ 'ተገፊዕና ኢና' ብምባል ካብቲ ምርጫ ስሒበን። ኣብ ክልል ትግራይ'ውን፡ ብሰንኪ'ቲ ዝካየድ ዘሎ ኲናት መረጻ ኣይተገብረን። ኣብዚ ሻድሻይ ምርጫ፡ ተቓወምቲ ሰልፊታት ኣብ ቤት ምኽሪ ተወከልቲ ህዝቢ 11 መናብር ክረኽቡ እንከለው፡ ብውልቂ ዝተወዳደሩ ድማ ኣርባዕተ መናብር ረኺቦም። ኣብ ክልል ኣምሓራ፡ 'ኣብን' ሓሙሽተ መናብር ክረክብ እንከሎ፡ ኣብ ክልል ደቡብ 'ኢዜማ' ኣርባዕተ መናብር፣ ዲሞክራሲያዊ ሰልፊ ህዝቢ ጌድዮ ድማ ክልተ መናብር ረኺቦም። ውልቀ ተወዳደርቲ፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ሓደ፣ ኣብ ክልል ኦሮሚያ ድማ ሰለስተ ተዓዊቶም። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ናብ ስልጣን ካብ ዝመጽኣሉ ግዜ ጀሚሩ፡ ጐሊሑ ዝተራእየ ሽግር፡ ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት እታ ሃገር ዘሎ ሕድሕድ ግጭትን ምፍንቓልን እዩ። ብፍላይ ኣብ ክልል ኦሮሚያ፡ ዞባታት ምብራቕን ምዕራብ ወለጋ፣ ቤንሻንጕል፡ ዶባት ክልል ኣምሓራ ዝረኣዩ ግጭታትን ብሰንኩ ዝስዕቡ ምፍንቓላትን እናበኣሱ ይመጽኡ ኣለው። እዞም መጥቃዕቲታትን ምፍንቓላትን፡ ኣብ ሰሜን ኢትዮጲያ ድሕሪ ዝተወልዐ ኲናት መመሊሶም እናተሓላለኹ ምምጻኦም ይፍለጥ፤ እዚ ድማ መንግስቲ ኣብዪ ኣሕመድ፡ ሰላምን ድሕነትን ዜጋታት ከረጋገጽ ኣይከኣለን እናተባህለ ካብ ዝውቀሰሉ ጕዳያት ኰይኑ'ሎ። ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ፡ ኣብ መንጐ ልሂቃን ኣብ ሃገራዊ ጕዳያት ዘይምርድዳእ ኣብ ርእሲ ምህላው፡ እቲ ኣብ መንጐኦም ዘሎ ዘይምትእምማን ምጥርጣርን፡ ንመስርሕ ህንጸት ዲሞክራሲ በዳሂ ይገብሮ። ነዚ ንምፍዋስ ድማ ኮሚሽን ሃገራዊ ምምኽኻር ኢትዮጲያ ቈይሙ ድሮ ስርሑ ከም ዝጅመር ተገይሩ'ሎ። እዚ ኮምሽን፡ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጲያ ዘለው መሰረታዊ ሃገራዊ ጕዳያት ንምምኽኻር፡ ሃገራዊ ምርድዳእ ንምፍጣር ዘኽእል መስርሕ ዝመርሕን ዘወሃህድን ኣካል ክኸውን እምነት ተነቢሩሉ'ሎ። እንተኾነ፡ እቲ ሃገራዊ ምኽክር ነቶም ቀንዲ ኣብ ጎንጺ ዘለዉ ኣካላት ኣይከሳትፍን፡ ኣቃውማ'ቲ ኮሚሽን መንጎኛ ኣይኮነን ተባሂሉ'እዩ ዝውቀስ። ኣብ ክልላት ዓፋር፡ ኦሮሚያ፡ ደቡብን ሶማልን ብሰንኪ ድርቂ፡ ሚልዮናት ሰባት ኣብ ሽግር ወዲቘም ከም ዘለው፡ ዝተፈላለዩ ትካላት ይገልጹ ኣለው። ኣብዘን ክልላት፡ ሸውዓተ ሚልዮን ዝዀኑ ሰባት ንሓደጋ ተቓሊዖም ብምህላዎምን ተጸበይቲ ህጹጽ ረዲአት ምዃኖምን እዘን ትካላት ብተወሳኺ ይገልጻ ኣለዋ። ኣብዘን ኣርባዕተ ክልላት፡ ብሰንኪ ኣብ ዘጋጠመ ሰለስተ ክራማት ዋሕዲ ዝናብ፡ ዘስዓቦ ድርቂ'ውን፡ ሓያለ ከብቲ ክሞታ እንከልዋል፡ ኣዝርእቲ ሃጕጉ፡ ሕጽረት ማይን መግብን ከኣ ንብዙሓት የፈናቕል ከም ዘሎ፡ ኣብ ኢትዮጲያ ወኪንል ዩኒሰፍ ጂያንፍራንኮ ሮቲግሊያኖ ንቢቢሲ ገሊጹ። ሓደሽቲ ክልተ ክልላት ኢትዮጲያ ኣብዪ ናብ ስልጣን ድሕሪ ምምጻኡ፡ ክልተ ሓደስቲ ክልላት ክትረክብ ክኢላ እያ። ሲዳማ፡ ካብታ ንነዊሕ ዓመታት ማእከል ብሄርን ብሄረሰባትን ህዝብታትን ዝዀነት ደቡብ ክልል ወጺኣ ናይ ገዛእ ርእሳ ክልል ክትምስርት ሕቶ ተቕርብ ዝነበረት ዞባ እያ ነይራ። ኣቐዲሙ፡ ጠንቂ ህወከትን ምፍሳስ ደምን ኰይኑ ዝነበረ ሕቶ ክልልነት ሲዳማ፡ ብ 10 ሕዳር 2012 ዓ.ም ብዝተገብረ ህዝበ ውሳነ መዕለቢ ረኺቡ። ሻድሻይ ሃገራዊ ምርጫ ድሕሪ ምክያዱ፡ ሓሙሽተ ዞናትን፡ ሓደ ፍሉይ ወረዳን፡ ካብ ክልል ደቡብ ወጺአን ብሓባር ሓንቲ ክልል ንምምስራት ህዝበ ውሳነ -ረፈረንደም ኣካይደን። ብመሰረት ዝተገብረ ረፈረንደም ከኣ፡ ፍሉይ ወረዳ ኮንታ፣ ከምኡ'ውን ዞናት ምዕራብ ኦሞ፡ ቤንች-ሸኮ፡ ከፋ፡ ዳውሮን ሸካን ብሓባር መበል 11 ክልል መስረታ። ካብ ካልኦት ክልላት'ታ ሃገር ብዝተፈልየ፡ ልዕሊ 50 ብሄራት፡ ብሄረሰባትን ህዝብታት ዝሓዘት ደቡብ ክልል፡ ነዘን ክልተ ክልላት መልሲ'ኳ እንተሃበት፡ ካልኦት ኣስታት 10 ዝዀና ዞባታት'ውን ገና ሕቶ ክልል ምዃን ኣልዒለን ኣለዋ። ካብዚ ብዝተፈልየ፡ ተወከልቲ ዞባ ወላይታ፡ ካብ ቤት ምኽሪ ክልል ደቡብ ምውጽኦም እታ ዞን ዘቕረበቶ ሕቶ ብኣጋ መልሲ ንምርካብ ጸቕጢ ብምፍጣር ወጥሪ ኣስዒቡ ነይሩ። ምስዚ ተተሓሒዙ፡ መራሕቲ ካልኦት ከባቢታት'ውን ኣብ ኣኼባ እንከለው ብሓይልታት ጸጥታ ኣብ ትሕቲ ቍጽጽር ከም ዝውዕሉ ብምግባር፡ ዘይምርግጋእ ተፈጢሩ፡ ልዕሊ 20 ዝዀኑ ሰባት ህይወቶም ስኢኖም።


ኣብ ክልል ኣምሓራ ዝንቀሳቐስ፡ ፋኖ መን እዩ? ብመንከ እዩ ዝምወል?

ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢዪ ናብ ስልጣን ቅድሚ ምምጽኡ ሽም ፋኖ ብሕቡእ እዩ ዝለዓል ነይሩ። ኣብቲ እዋን ከም ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ዝረአ ዝነበረ ህዝባዊ ተቓውሞ "ፋኖ" ከኣ ኣብ ኣምሓራ ብፍላይ ከኣ ኣብ ከባቢ ጎንደር ናይ መንእሰያት ሕቡእ ውዳበ ከምዝነበረ እዩ ዝንገር። ካብኡ ንደሓር ግን ኣብታ ሃገር ብዝተፈጥረ ዘይምርግጋእ ብተደጋጋሚ ሽሙ ዝለዓል ናይ ዕጡቓት ጉጅለ ኮይኑ። ሓይልታት ትግራይ ምስ መንግስቲ ፈደራል፡ ኣብ ዝገበርዎ ውግእ፡ ብፍላይ ከኣ ኣብ ክልል ኣምሓራ ዝተፈላለየ ቦታታት ኣብ ዝተቖጻጸረሉ እዋን ምስ ሓይልታት መንግስቲ ከምዝተሰለፉ ቢቢሲ ዘዛረቦም ሓለፍቱ ይዛረቡ። ብዛዕባ ፋኖ ዝዛረቡ ዝተፈላለዩ ሰባት፡ ዝኾነ ሰብ ተበዲሉ ንበረኻ ዝወጽአ ጭቆና ጸሊኡ ወይ መሪሩዎ ጠበንጃ ዘልዓለ " ፋኖ" ከምዝበሃል ይገልጹ። ብኣገላልጻ እዞም ሰባት "ፋኖ" ግፍዒ ዝፈጠሮ ናይ ለውጢ ሓይሊ እዩ። እቲ ጉጅለ ኣብ ህዝቢ ኣምሓራ ከም ናይ ህዝቢ ደጀን ክቑጸር እንከሎ፡ ክልላዊ መንግስቲ ኦሮሞ ገን፡ ጥሩፍ [ኣኽራሪ] ዕጡቕ ጉጅለ ኣምሓራ ክብል የውግዞ። ዓለም ለኸ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ከኣ፡ እቲ ጉጅለ ብፍላይ ኣብ ምዕራብ ትግራይ ብዙሕ ሰብኣዊ ግህሰት ፈጺሙ'ዩ ክብሉ ይውንጅልዎ። ኣብ ክልል ኣምሓራ ዝንቀሳቐስ ፋኖ እንታይ ይመስል? ኣብ ክልል ኣምሓራ ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ናይ ፋኖ ውዳበ ይርከብ። ኣብ ሸዋን ወሎን ኣብ ጎንደርን ጎጃምን ንገዛእ ርእሱ ዝወደበሉ ግዜን ባህርያትን ኣሎ። አቶ ዘመነ ካሴ ንዝሓለፈ ሸሞንተ ወርሒ ነቲ ኣብ ጎጃም ዝተወደበ ጉጅለ "ፋኖ" ይመርሖ ኣሎ። ንሱ ኣብ ክልል ኣምሓራ ኣብ እትርከብ ቀስታ ኣብ እትበሃል ቦታ ኣንጻር ሓይልታት ትግራይ ከምዝተዋግአ'ውን ንቢቢሲ ሓቢሩ። ስለምንታይ ፋኖ ክውድብ ከምዝደለዩ ተሓቲቱ ክምልስ እንከሎ፡ "ህዝባዊ ኵናት ስለዝተኣወጀና፡ ህዝባዊ ምላሽ ክንህብ ግዴታ ኣሎና" ይብል። አቶ ዘመነ እቲ ህዝባዊ ውዳበ ኣብ ኩሉ ክፋል ክልል ኣምሓራ ከምዘሎ ይኹን እምበር እቲ ኣብ ጎጃም ዘሎ ኣወዳድባ ቁሩብ ሕይል ከምዝብል ንቢቢሲ ይዛረብ። መንእሰያት ወሎን ሸዋን 'ፋኖ ምብራቕ ኣምሓራ' ዝብል ህዝባዊ ውዳበ ከምዝፈጠሩ ናይቲ ጉጅለ ናይ ትምህርትን ስልጠናን ህዝባዊ ርክባት ሓላፊ ኣቶ አበበ ፈንታው ንቢቢሲ ሓቢሩ። ኣብ 2008 ብሃገር ደረጃ ኣብ ዝነበረ ህዝባዊ ናዕቢ መንእሰያት ራያ ብሕቡእ ከምዝተወደቡ፡ ኣብ ወርሒ ነሓሰ ሓይልታት ትግራይ ደሴ ምስ በጽሑ ከኣ ናይ ፋኖ ሓይሊ ከምዝወደቡ፡ ክሳብ 2011 ግን ዕጥቂ ከምዘይነበሮም አቶ አበበ የረድእ። እቲ ታዕሊም እውን እንተኾነ ኣብ 2014 ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ ምስ ሓይልታት ትግራይ ኣብ ዝካየድ ዝነበረ ውግእ ናይ መንግስቲ ጻውዒት ተቐቢሉ ዝተጀመረ እምበር ቀደም ከምዘይነበረ ሓቢሩ። ሓይልታት ትግራይ ንደቡብን ሰሜንን ወሎ ምስ ኣተው፡ ፋኖ ኣብ ዝተፈላለየ ግንባራት ምስ ሰራዊት መንግስቲ ተሰሊፉ ከምዝተዋግአ ኣረዲኡ። ኣቶ ዘመነ፡ ካልኦት ሓይልታት ንህዝቢ ኣምሓራ ከም ጸላኢ ክርእዩዎን ኣንጻሩ ክዕጠቑን ክወዳደቡን ምስ ጀመሩን፡ ከምኡ እውን ሓይልታት ትግራይ ናብ ክልል ኣምሓራ ክግስግሱ ምስ ጀመሩ ኣብ ነሓሰ 2013 "ፋኖ" ከዕጥቑን ክውድቡን ከምዝጀመሩ ይዛረብ። እዚ እቲ ሓጺር ዕላማ ኮይኑ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዝእለም ፖለቲካ ኣብ ጽልኢ ዝተመስረተ ብምዃኑ፡ እቲ ናይ ነዊሕ እዋን ሸቶ ነዚ ጽልኢ'ዚ ንምምካት ከምዝኾነ ይኣምን። ብሰንኪ'ቲ ኲናት፡ ብዙሓት ሰባት ካብ ቤት ንብረቶም ከምዝተመዛቡሉ፣ ከምዝሞቱን ከምዝተሰዱን ብምሕባር፡ ህዝቢ ኣምሓራ ርእሱ ኣቕኒዑ ክሳብ ዝኸይድ፡ ምንቃሕን ምዕጣቕን፡ ምትእኽኻብ 'ህዝባዊ ሓይሊ ኣምሓራን' ኣገዳሲ ምዃኑ የረድእ። ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ስሙ ዝለዓል 'ፋኖ' ጉጅለ "ፋኖ" ኣብ ኣርባዕቲኦም ዞባታት ወለጋ፣ ኣብ ዞባ ምዕራብ ሽዋን ሰላማውያን ሰባት ብምቕታል፣ ንብረትን ገዛውትን ብምቅጻልን ብምዕናውን ብተደጋጋሚ ይኽሰስ። ኣብ ቀረባ ድማ፡ ኣብ ኣብ ዞባ ሰሜን ሸዋ አካባቢ ንዘጋጠመ ክስተት ብክልላዊ መንግስቲ ኦሮምያን ነበርትን ክሲ ቀሪብሉ እዩ። ኣብዚ ቐረባ ግዜ ከኣ ኣብ ክልል ኦሮሚያ፡ ምዕራብን ምብራቕን ሸዋ ኣብ ዝነበረ ህዝቢ፡ ሓለፍትን ኣባላትን ፋኖ ብተመሳሳሊ ተግባር ይኽሰሱ እዮም። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ፡ ዞባ ሰሜን ሸዋ ክልል ኣምሓራን ምብራቕ ሸዋ ክልል  ኦሮሞ ኣብ ዝዳወብሉ ብዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ኣብ ልዕሊ ኣባለት ፌደራል ፖሊስን ናይቲ ኣካባቢ ሚሊሻን ነበርትን ሞትን ጉድኣትን ኣጋጢሙ። እቲ መጥቃዕቲ ብመን ከምዝተፈጸመ እኳ እንተዘይተፈልጠ ኣብ ክልቲኡ ከባቢ ዘለው ኣባላት ምምሕዳር ግን ካብ ጎዶቦ ዝመጽኡ ዕጡቓት ከምዝፈጸምዎ እዮም ዝገልጹ። ናይ ኦሮሚያን ኣምሓራን ክልላት ሓለፍቲ ኣብ ዘውጽእዎ መግለጺ እቲ መጥቃዕቲ "ጥሩፋት ሓይልታት" ኣብቲ ሕብረተሰብ ዕግርግር ንምፍጣር ብመደብ ከምዝፈጸምዎ ገሊጾም። ብምቕጻል ከኣ፡ መንግስቲ ክልል ኦሮምያ ኣብቲ ክልል ንዝንቀሳቐሱ ሕሉፋት ጥሩፋት ዕጡቓት ፋኖ ኮኒኑ። ኣብ ክልል ኦሮምያ መጥቃዕቲ ይፍጽም ኣሎ ብዛዕባ ዝበሃል ዘሎ "ፋኖ" ዝበሃል ጉጅለ፡ ንቢቢሲ ምላሽ ዝህብ ኣካል ኣይተረኽበን። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ክልል ኣምሓራ ኣብ ዞባ ሰሜን ሸዋ ኤፍራታና ግድም ወረዳታት ኣብ ዝርከብ ኣከባቢ ዝተቐትሉ 20 ዝኾኑ ውልቀሰባት ተሓተትቲ ምዃኖም፡ ኣብቲ ኣከባቢ ዝርከቡ ሰበስልጣን ንቢቢሲ ገሊጾም። ናይ ኤፍራታን ግድምን ወረዳ ሓለፊ እቲ ኣብቲ ከባቢ ዘጋጠመ ቅትለትን ዕንወትን ዕጡቓት ሸኔ እዮም ዝሕተቱ ክብሉ እንከለው፡ እቶም ናይ ወረዳ ጅሌ ጥሙጋ ሓለፍቲ ግን እቶም ተሓተትቲ ሓይልታት "ፋኖ" እዩ ይብል። እቲ ኣብ ልዕሊ ፋኖ ዝቐርብ ክሲ ካብ ኦሮምያ ሓሊፉ ኣብ ቤንሻንጉልን ዞባ መተከልን እውን ይስማዕ እዩ። ቢቢሲ ዘዘራረቦም ነባሪ ድባጤ እተባህለት ዓዲ ኣብቲ ከባቢ ክንቀሳቐሱ ዝፈልጡዎም ዕጡቓት ፋኖ 15 ሰባት ከምዝጨወዩን ሓደ ካብኦም ኣውቲስታ ምንባሩን ክልተ ሰባት ድማ ከምዝተቐትሉን ተዛሪቡ። ናይቲ ከባቢ ሓለፍቲ ብዛዕባ እቲ ጭውያ ክውን ከምዝነበረ ንቢቢሲ ኣረጋጊጾም እዮም፤ እቶም ዝጨወዩ ግን ኣባላት ፋኖ ምንባሮም ካብ ምዝራብ ተቖጢቦም ኣለው። ኣብ ምዕራብ ትግራይ ብግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ይኽሰስ ኣብዚ ቐረባ ግዜ ዓለምለኻዊ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፡ አምነስቲ ኢንተርናሽናልን ሂዩማን ራይትስ ዎችን፡ ኣብ ምዕራብ ትግራይ ኣብ ልዕሊ ተወላድቲ ትግራይ ንዝተፈጸመ ኢሰብኣዊ ተግባራት ዕጡቓት ፋኖ ከምዝፈጸምዎ፡ ኣብ ጸብጻቦም ኣስፊሮም። ነቲ ጉጅለን ሓለፍቲ ክልል ኣምሓራን ብገበን ክሐተት ዝጠልቡ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቲ ዘይሕጋዊ ኣወዳድባ ንከፍርሶን ካብቲ ከባቢ ከውጸኦን ሓቲቱ ኣሎ። ነቲ ኲናት ስዒቡ፡ ንምዕራብ ትግራይ ተቖጻጺሮም ዝርከቡ፡ ሓይልታት ጸጥታ ኣምሓራን እዞም ዘይስሩዓት ጉጅለታት ፋኖን፡ ብዝፈጸምዎ ግፍዒ፡ ልዕሊ 1.8 ሚልዮን ህዝቢ ክመዛበልን ኣሸሓት ህይወቶም ክስእኑን ምኽንያት ከምዝኾኑ ይኽሰሱ። እቲ ሪፖርት ድሕሪ ምውጽኡ ኣብ ኣምኒስት ኢንተርናሺናል ናይ ምብራቕ ኣፍሪቃ ተመራማሪ ኣቶ ፍስሃ ተኽለ፡ "ከም ፋኖ ዝኣመሰሉ ዕጡቓት ምሊሻ ብዝፈጸሙዎ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ምዕራብ ትግራይ ዝርከቡ ብፍላይ ከኣ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ንዘለው ተወላዶ ትግራይ ሓደገኛ እዩ። ስለዚ እቶም ሓይልታት ካብቲ ከባቢ ክወጽኡ ኣለዎም።  ኣብ ካልእ ኣከባቢ ዝፈጸምዎ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ስለእንፈልጥ ዕጥቆም ፈቲሖም ይበተኑ ዝበልና ብዘይ ምኽንያት ኣይኮነን" ክብል ንቢቢሲ ቃል ሂቡ። ዕጡቓት ፋኖ ኣብ ካልእ ክልላት ብዝፈጸምዎ መጥቃዕቲ ስሞም ከምዝርቋሕ ዝተሓተቱ ሓላፊ ውዳበታት እቲ ጉጅለ ኣቶ ዘመነ፡ " ንሕና ንፈልጦ ነገር የብልናን፡ ከምኡ ይግበር እዩ ኢልና ከኣ ኣይንኣምንን" ክብሉ ምላሽ ሂቦም። ህዝቢ ኣምሓራ ንነብሱ ብፋኖነት ወዲቡን ኣዕጢቑን ኣብ ኩሉ ዝነብረሉ ኣከባቢ ምስቲ ህዝቢ ተኸኣኢሉ ብስኒት ዝነብር እምበር ኣንጻር ታሪኻዊ ክብርታቱ ዝናቖርን ዝርብሽን ኣይኮነን ክብል ይምጕት። 'ሕዚ እውን ስልጠና ፋኖ ይቕጽል ኣሎ' ሓይልታት ትግራይ ካብ ክልል ኣምሓራ ምስ ወጽኡ እውን እንተኾነ ሕዚ እውን ፋኖ ይዕለሙን ይስልጥኑን ኣለው። ስለምንታይ እዩ ከምኡ ዝኸውን ዘሎ ተባሂሎም ዝተሓተቱ መራሕቲ ፋኖ፡ ሕጂ እውን ሓይልታት ትግራይ ካብ ገለ ክፋል ራያን ዋግን ግዝኣት ክልል ኣምሓራ ምሉእ ብምሉእ ኣይወጹን ክብሉ እዮም ዝምልሱ። ኣቶ ዘመነ፡ ሓይልታት ትግራይ ኣብ ወልቃይትን ሑመራን ድፍዓት ይኹዕቱን ይዳለውን ስለዘለው ናይ ወራር ስግኣት ምህላው ይጠቅስ። ኣቐዲምካ ምድላው ንስግኣት የወግድ እዩ ዝብል ኣቶ ዘመነ 'ንፋኖ ምምልማልን ምዕጣቕን ሕዚ እውን ክቕጽል እዩ" ክብል የረድእ። ኣብ ርእሲኡ ከም ህዝበ ኣምሓራ ንነብስና ተኸቢርና ምስ ካልኦት ሕብረተሰብ ተኸባቢርና እንኸደሉ ግዜ ክሳብ ዝመጽእ ንገዛእ ነብሳኻ ምቕራብን ምዕጣቕን ኣገዳሲ እዩ ኢልና ኢና ንኣምን" ይብል። እቶም መራሕቲ ፋኖ ዝሓስቡዎ ሰላም ኣብ ክልል ኣምሓራ ምስ ምስ ተረጋገጸ፡ 'እንታይ ኢኹም ክትኮኑ?' ዝብል ካብ ቢቢሲ ንዝቐረበሎም ሕቶ ክልቲኦም፡ " ነናብ ሞያና ንምለስ" ክብሉ መሊሶም። አቶ አበበ ከኣ ፍሉይ ሓይሊ ይኹን ሓይልታት ምክልኻል፡ ፋኖ ንኸየሰልጡኑ ከምዘይከልከሉዎም እቲ ስልጠና ይቕጽል ከምዘሎ ገሊጹ'ሎ። አቶ አበበ፡ ካብ ወለጋን መተከልን ከምኡ እውን ካብ ዝተፈላለየ ናይ ደቡብ ክልል ኣከባቢ ናብኦም ብምምጻእ ስልጠና ዝወሰዱ ተወለድቲ ኣምሓራ ከምዘለዉ ይዛረብ። አቶ ዘመነ ግን ካብ ክልል ኣምሓራ ወጻኢ መጺኦም ወተሃደራዊ ስልጠና ዝወሰዱ ከምዘየለው ይገልጽ። ክልቲኦም እቶም ሓለፍቲ ፋኖ ኣብ ቀረባ እዋን ኩሉ ኣብ ትሕቲ ሓደ ጽላልን ምምሕዳርን ክጥርነፉ "ብሓደ እዚ" ክመሓደሩን ይሰርሑ ከምዘለው ሓቢሮም። ጉጅለ ፋኖ ብመን እዩ ዝሕገዝ? ሓለፍቲ ፋኖ ምብራቕ ኣምሓራ፡ ምክልኻል ፈደራል ኣብ ዝተፈላለየ እዋን ናይ ኣጽዋር ደገፍ ከምዝገበረሎም ይዛረብ። ኣቶ ኣበበ ሓይልታት ትግራይ ናብ ክልል ኣምሓራ  ምስ ኣተው ምክልኻል ፈደራል  30 ከላሺን፡ ኣርባዕተ ላውንቸር፣ ብሬንን ስናይፐር ከምዝሃቡዎ ይዛረብ። መንግስቲ ክልል ኣምሓራ ከኣ ሓደ ዶሽካ ከምዝሸለሞምን ናይ ስንቂ ደገፍ ከምዝገብረሎምን የረድእ። አቶ አበበ ሳሕቲ ካብ ፍሉይ ሓይሊ ትእዛዝ ዝቕበሉ እኳ እንተኾኑ ነቲ ግንባር ዝመርሕ ሰራዊት ምክልኻል ብምዃኑ ኩሉ ትእዛዝ ካብ ምክልኻል ፈደራል ከምዝቕበሉ ይዛረብ። ኣቶ ዘመነ ብወገኑ ካብ ህዝብና ኢና ንድገፍ ብማለት ካብ ክልል ኣምሓራ ይኹን ምክልኻል ናይ ዕጥቂ ኮነ ስንቂ ደገፍ ረኺቦም ከምዘይፈልጡ የብርህ። መንግስቲ ክልል ኣምሓራ ኣብ ዝተፈላለየ ግዜ ፋኖ ዕጥቁ ኣይፈትሕን እዩ ንዝበሎ፡ "እቲ ዘረባ ንፋኖ ከነዕጥቖ ኢና" ማለት ከምዘይኮነ ብምሕባር ካብቲ ክልል ኮነ ካብ ምክልኻል ዝግበረሎም ምንም ዓይነት ደገፍ ከምዘየሎ ይዛረብ። አቶ ዘመነ እንታይ ዓይነት ኣጽዋር ከምዝተዓጠቑ ምስተሓተቱ " እኹል ምስትውዓል ስለዘና 'ኣብ  ገዛና ደው ኢልካ ሓልወና' ዝዓይነቱ ምሓዝ ንባዕሉ ቁም ነገር'ዩ" ብምባል ዝርዝር መልሲ ካብ ምሃብ ተቖጢቡ። ናይ ምብራቕ ኣምሓራ ፋኖ ኣወዳድባ ብዝምልከት ኣቶ ኣበበ ሓይልታቶም ብስም ጄነራል አሳምነው ጽጌ ኣብ ዝተሰየመ ሓደ ብርጌድ ከምዝወደቡዎ ይገልጹ። እዚ ዝተጠቕሰ ብርጌድ ኣብ ድፋዕ ዘሎ ምዃኑ ኣብ ድሕሪት ዝተወደበ ሓይሊ ፋኖ ግን ብኣሽሓት ዝቑጸርን ሓያሎ ብርጌዳት ከምዝኾኑን የረድእ። አቶ ዘመነ ክንደይ ዝኾኑ ፋኖ ከምዝሰልጠኑ ተሓቲቱ ክምልስ እንከሎ፡ "ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ጽባሕ ከኣ ሚልዮናት ክንከውን ኢና" ብምባል መሊሱ። ንኣወዳድበኦም ብዝምልከት ከኣ ፍልይ ዝበለ ናይ ገዛእ ርእሶም ኣወዳድባ ኣለዎም ካብ ምባል ወጻኢ ዝርዝር ሓበሬታ ክህብ ኣይደለየን። ኣቶ ኣበበ እውን "መላእ ወሎን ሸዋን ሰልጢኑ ኣሎ ክብል እኽእል" ብምባል ኣብ ወሎ ጥራሕ ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ከምዝሰልጠኑ ንቢቢሲ ሓቢሩ። መንግስቲ'ኸ ብዛዕባ ፋኖ እንታይ ይብል? ኣብዚ ቐረባ ግዜ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ፡ ንላዕለዎት ወተሃደራዊ መኮንናት መግለጽን ናይ ስራሕ መምርሕን ኣብ ዝሃቡሉ እዋን ኣብታ ሃገር ዝርከቡ ዘይስሩዕ ዕጡቓት ሓይልታት ዕጥቆም ከውርዱ ከምዝግባእ ተዛሪቡ ነይሩ። እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር፡ ፊት ንፊት ዝቖሙ ሓይልታት (Parallel Forces) ኣብ ዝብል፡ ን"ሸኔ" ጥራይ ሽሙ ክረቑሖ እንከሎ፡ እዞም ዕጡቓት ሓይልታት ነቲ ትካል ብዝጻረር መገዲ ክቖሙ ከምዘይበሎም ኣብሪሁ። ኣብ ዝቐረባ ግዜ ቢቢሲ ዘዘራረቦም ተንተንቲ ፖለቲካ ምስ ርእይቶ ቀዳማይ ምኒስተር ዝሰማማዕ ሓሳብ ኣልዒሎም። እቶም ምሁራት፡ እዚ ሕጂ ኣብ ፈቐድኡ ዝረአ ዘሎ ብዝሒ ናይ ዕጡቓት ሓይልታት ብምንቃፍ፡  ኣብ ሓደ ሃገር ናይ ኣጽዋር ልዕልና ክህልዎ [monopoly of legitimate violence] ዝግበኦ መንግስቲ ጥራሕ'ዩ ይብሉ። ርእሰ ምምሕዳር መንግስቲ ክልል ኣምሓራ ዶክተር  ይልቃል ከፋለ፡ ምስ ህዝቢ ባህርዳር ኣብ ዝገበሮ ዝርርብ በቲ ክልል ብዛዕባ ዝንቀሳቐስ ንዝቐረበሉ ሕቶ መልሲ ሂቡ ነይሩ። ኣብቲ መግለጺ፡ ሓይልታት ትግራይ ናብ ደሴ ምስቀረቡ መንእሰያት ክልል ኣምሓራ ክዓጥቁን ክኸቱን ጻውዒት ከምዘቕረቡ ብምዝካር ሽዑ ብዙሓት መንእሰያት ነቲ ጻውዒት ተቐቢሎም ኣብቲ ውግን ከምዝሞቱን ከምዝቐሰሉን ተዛሪቡ። ብምቕጻል "ንኣበርክተኦምን ተወፋይነቶምን ዓቢ ክብሪ ኣሎና። ኣፍልጦን ሽልማትን እውን ነዳሉ ኣለና" ኢሉ። "በዚ መሰረት ከኣ እቶም ንሃገሮም መስዋእቲ ዝኸፈሉ ፋኖ ብርቅን ድንቅን እዮም " ብማለት ዕጥቆም ክፈትሑ ኮነ ክከላበቱ ከምዘይግባእ ብወግዒ ተዛሪቡ። ዶ/ር ይልቃል፡ ሓይልታት ትግራይ ካብ'ቲ ክልል ድሕሪ ምውጽኦም ብዙሓት መንእሰያት ካብ ከተማታት ጎንደር፣ ባህርዳር፣ ደሴን ፋኖ ኢና ኢሎም ከምዝተላዕሉ ጠቒሱ። ብምቕጻል "ፋኖ ኢና ኢልካ ምቛም ጽቡቕ እዩ፤ ይቑሙ። ጽባሕ ሽግር እንተጋጢሙና ክዋጋእን ክምክትን ይኽእሉ እዮም" ድሕሪ ምባሉ፡ "ግን ከኣ ኣብ ዝተፈላለየ ኣከባቢ ብስም ፋኖ በደል ዘብጽሑ ዘለው ኣካላት ክኹነኑ ይግባእ" ብምባል ኮኒንዎም። እቲ ርእሰ ምምሕዳር ኣስዒቡ፡ "ልዕልና ሕጊ፣ ናይቲ ክልል ህዝቢ ሰላምን ድሕነትን ከረጋግጽ" ከምዘለዎ ኣተሓሳሲቡ " ኣብ ዝኾነ መንግስቲ ዘለዎ ሃገር ካብ መንግስቲ ወጻኢ ወተሃደራዊ ሞያ የለን፡ ክነብር ከኣ ኣይክእልን" ኢሉ። ከምኡ እንተቐጺሉ ክስዕብ ዝኽእል ሓደጋ ከአንፍት እንከሎ፡ ንሶማልያ፡ የመንና ሊብያን ብምጥቃስ፡ ሃገር ኣብ ትሕቲ ዝተፈላለዩ  'ዕጡቓት' ክትወድቕ ትኽእል እያ ክብል ኣጠንቂቑ።


ኣቦ መንበር ኦነግ ዳውድ ኢብሳ ድሕሪ ሓደ ዓመት ካብ ገዛ ወጻኢ ተራእዩ

ኣቦ መንበር ግንባር ሓርነት ኦሮሞ ኣቶ ዳውድ ኢብሳ ድሕሪ ሓደ ዓመት ካብ ገዝኡ ወጺኡ ከምዝተርኣየ ምንጪታት ንቢቢሲ ገሊጾም፡፡ ኣቶ ዳውድ ኢብሳ ሎሚ ምስ ቦርድ መረጻ ኢትዮጵያ ኣኼባ ንምግባር ናብ ሃገራዊ ቦርድ መረጻ ኣምሪሑ ከምዝነበረ ቢቢሲ ዝረኸቦ ሓበሬታ የመላኽት፡፡ ቅድሚ መዓልቲታት ቦርድ መረጻ ኢትዮጵያ፡ ናይ ነዊሕ ግዘ ኣቦ መንበር ኦነግ ኣቶ ዳውድ፡ ንኣስታት ሓደ ዓመት ካብ ገዝኡ ከይወጽእ ተኸልኪሉ ኣብ ናይ ገዛ ማሕዩር ከምዘሎ ኣጻርየ ረኺበ ኢሉ ነይሩ፡፡ በዚ መሰረት እቲ ተግባር ካብ ሕጊ ወጻኢ ምዃኑ ብምግላጽ ኣብ ልዕሊ እቲ ኣቦ መንበር ዝተገበረ ናይ ምንቅስቓስ ክልከላ ክለዓል እቲ ቦርድ ናብ ኮምሽን ፖሊስ ፌደራልን ናብ ኣገልግሎት ሃገራዊ መረዳእታን ድሕነትን ኣብ ዝጸሓፎ ደብዳበ ምሕታቱ ዝዝከር እዩ፡፡ ካብ ናይ ገዛ ማሕዩር ኣቶ ዳዉድ ብተወሳኺ ብዙሓት ላዕለዎት ኣመራርሓ እቲ ውድብ ኣብ ቤት ማእሰርቲ እዮም ዝርከቡ፡፡ ኣባላት ፈጻሚ ስራሕ እቲ ውድብ ዝኾኑ ሚካኤል ቦረንን ኬነሳ ኣያናን ሓዊሱ ከም ዳዊት ኣብደታን ለሚ ቤኛን ዝበሉ ላዕለዎት ኣመራርሓ እቲ ውድብ ሐዚ እውን ኣብ ቤት ማእሰርቲ እዮም ዝርከቡ፡፡ ወሃቢ ቃል ኦነግ በቴ ኡርጌሳ እውን ዋላኳ ኣብ ቀረባ እዋን ካብ ቤት ማእሰርተ እንተተፈተሐ፡ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ብዘጋጠሞ ጸገም ጥዕና ሕክምናዊ ክትትል ይገብር ኣሎ፡፡ ጠበቓታት ናይቶም ፖለቲከኛታት፡  ቤት ፍርዲ ነቶም ዓማዊሎም ነጻ እንተበሎም'ኳ፡ ፖሊስ ክፈትሖም ፍቓደኛ ከምዘይኮነ ቅድሚ ሕዚ ንቢቢሲ ተዛሪቦም ነይሮም፡፡ ብዛዕባ ናይ ዳውድ ኢብሳ ካብ ናይ ገዛ ማሕዩር ምፍታሕ፡ ዛጊድ እቲ ውድብ  ዝበሎ ነገር የለን፡፡


ኢትዮጵያ: 5 ምኽንያታት ኣብ ምዕራብ ኦሮሚያ ንዘሎ ስእነት ሰላም

ምዕራብ ኦሮሚያ ኣብ ውሽጢ ዝሓለፉ ሰለስተ ዓመታት ሰባት ብግፍዒ ዝቕተሉሉ፣ ዝፈናቐሉሉን ንብረት ዝዓንወሉን ከባቢ ኮይኑ ቀጺሉ’ሎ። ኣብ ወርሒ ሰነ 2013 ኣቆጻጽራ ግእዝ ብተኸታተልቲ መዓልታት ኣብ ዝተፈጸሙ መጥቃዕትታት ብኣማኢት ዝቑጸሩ ሰላማውያን ሰባት ብዘስካሕክሕ ኩነታት ብዕጡቓት ከምዝተቐተሉ ጸብጻብ ኣመልኪቶም ነይሮም። ኣመሓደርቲ፣ ሰራሕተኛታት መንግስትን ካልኦትን’ውን ግዳያት እቶም መጥቃዕቲታት ኮይኖም’ዮም። ቅድሚ ኲናት ትግራይ ዝጀመረ ስእነት ሰላም እቲ ከባቢ ሎሚ’ውን ዝቐጸለ ኮይኑ ኣብ ሞንጎ ማሕበረሰብ ምጥርጣራት ክፍጠር ጌሩ’ሎ። ንምዃኑ እታ ብሰላማዊ ናብራ ህዝባ ትልለ ዝነበረት ወለጋ-ምዕራብ ኦሮሚያ ህድኣት ክትስእንን ብዙሓት ሰባት ግዳያት መጥቃዕቲ ክኾኑን ዝገብሩ ዘለዉ ምኽንያታት እንታይ እዮም? ካብ ሞንጎ እቶም ምኽንያታት ነቶም 5 ክነቕርብ። ምንቅስቓስ ዕጡቓት እቲ መንግስቲ ‘ሸኔ’ ዝብሎ፡ ንብዓሉ ‘ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ’ ዝብል ጉጅለ ዕጡቓት ኣብ ምዕራብን ደቡብን ኦሮሚያ ዝገብሮ ምንቅስቓስ ንመንግስታት እቲ ክልልን ፌደራልን ፈተና ኮይኑ ጸኒሑ’ሎ። ቅድሚ ሰለስተ ዓመታት እዚ ጉጅለ ተሓታቲ ዝኾነሉ ኣብ ልዕሊ ኣመሓደርቲ ዞባ ካማሺ [ክልል ቤኒሻንጉል] ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ስዒቡ ልዕሊ 100 ሽሕ ሰባት ካብ መንበሪኦም ክፈናቐሉን ብዙሓት ክቕተሉን ምኽንያት ከምዝኾነ ይዝከር። ሸኔ ወይ ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ ብጃምላዊ ቅትለት፣ ዘመተ፣ ቅትለት ሰላማውያን ሰባትን ሹመኛታት መንግስትን፣ መንገዲ ብምዕጻው፣ ንብረት ህዝብን መንግስትን ብምዕናው፣ ሰባት ብምጭዋይን ካልኦት ገበናትን ብመንግስቲ ይኽሰስ። ኣብ ወርሒ ሰነ 2013 ኣቆጻጽራ ግእዝ ኣብ ወረዳ ኪራሙ ካብ ዝተፈጸመን ልዕሊ 100 ሰባት ዝሞቱሉን መጥቃዕቲ ብህይወት ከምዝተረፈ ንቢቢሲ ዝተዛረበ ሓደ ሓረስታይ ኣብዚ እዋን ሃዲሙ ኣብ ክልል ኣምሓራ ይርከብ። ንድሕነቱ ብዝብል ስሙ ዘይንጠቕሶ እዚ ሓረስታይ፡ ኣብ ወለጋ ተወሊዱ ከምዝዓበየ ይዛረብ። በቲ ኣብ ከባቢኦም ዝተፈጠረ ስእነት ሰላም ድማ ንዕጡቓት ‘ሸኔ’ ተሓተትቲ ይገብር። “ነዚ ጸገም ዘምጽእ ዘሎ ኦነግ ሸኔ እዩ። ንሕና ደኣ ተዋሊድናን ተዛሚድናን እንዲና ንነብር ኔርና” ይብል። ሎሚ ዓመት ከይተሓረሰ ዝተረፈ ሰፊሕ መሬት ከምዘሎ ብምሕባር ድማ ብዙሕ ቁጽሪ ዘለዎም ተወለድቲ ኣምሓራ ካብቲ ከባቢ ከምዝተመዛሉ ተዛሪቡ። መብዛሕቲኦም ኣብ ምዕራብ ኦሮሚያ ዝፍጸሙ መጥቃዕትታት ንተወለድቲ ኣምሓራ ዒላማ ከምዝገብሩ’ኳ እንተተገለጸ፡ ነበርቲ እቲ ከባቢ’ውን ግዳያት ካብ ምዃን ኣይተረፉን። እዞም መጥቃዕቲታት ከኣ ሕነ ናይ ምፍዳይ ስጉምትታት ንኽውሰዱ ምኽንያት ይኾኑ ኣለዉ። ዕጡቓት ኣምሓራ ኣብ ዞባታት ምብራቕ ወለጋን ሆሮ ጉድሩን መጥቃዕትታት ክፍጸሙ ምስጀመሩ፡ ዕጡቓት ኣምሓራ’ውን ሕነ ናይ ምፍዳይ ሰጉምቲታት ክወስዱ ምጅማሮም ይክሰሱ። ኣብ እዋን ደርግ ናብቶም ከባቢታት ክሰፍሩ ዝተገበሩ ተወለድቲ ኣምሓራ ብዙሓት ከምዝኾኑ ይግለጽ። ንነዊሕ ዓመታት ድማ ተወለድቲ ኦሮሞን ኣምሓራን ብሰላምን ምትሕግጋዝን ይነብሩ ነይሮም። ኣብቲ ከባቢ ብፍላይ ዕጡቓት ክንቀሳቐሱ ካብ ዝጅምሩ ንደሓር ግን ኣብ ሞንጎ ክልቲኦም ብሄራት ጎንጺ ከጋጥም ጀሚሩ። “ቅድሚ ሎሚ እቶም ዕጡቓት ብዙሕ ሰብ ቀቲሎም’ዮም። ኣብዚ እዋን ከኣ ሕኒኦም ክፈድዩ ንዝረኸብዎ ኦሮሞ ይቐትሉ ኣለዉ። መዓልታዊ ሰብ ይቕተል ኣሎ” ይብል እቲ ንኩነታት ምዕራብ ኦሮሚያ ዝከታተል ተንታኒ። ኣብ ታሕሳስ 2014 ዓ.ም.ግ ኣብ ዞባታት ምብራቕ ወለጋን ሆሩ ጉድሩን ዕጡቓት ኣምሓራ ከምዝፈነውዎ ብዝተገለጸ መጥቃዕቲ ብዙሓት ሰባት ክቕተሉ ከለዉ፡ ካልኦት ብዙሓት ተፈናቒሎምን ንብረት ዓንዩን። ኣብ ዞባ ሆሮ ጉድሮ ወረዳ ጀርዳጋ ጃርቴ ነባሪ ዝኾኑ ውልቀሰብ በቲ መጥቃዕቲ ንብረቶም ስለዝዓነወ ካብቲ ከባቢ ከምዝተፈናቐሉ ይዛረቡ። “ትሸዓተ ሰባት ተቐቲሎም። እቶም ዝተቐተሉ ሰባት ክሃድሙ ዓቕሚ ዘይነበሮም’ዮም። ወዲ 90 ዓመት በዓል ጸጋ ዕድመ ካብ ሞንጎኦም ይርከብዎም ነይሮም” ክብሉ ድማ ሓቢሮም። ኣብ ሞንጎ ክልቲኦም ብሄራት ዕርቂ ንምውራድ ክዝትዩ ኮፍ ኣብ ዝበሉሉ እዋን፡ ተወለድቲ ኣምሓራ “ንድሕነትና ስለዝሰጋእና ፋኖ [ዘይስሩዕ ጉጅለ ዕጡቓት ኣምሓራ] ክመጽእ ጌርና'ለና” ክብሉ ምዝራቦም ካልእ ቢቢሲ ዘዘራረቦም ሓረስታይ ገሊጾም። ካልእ ተወላዲ ኦሮሞ ዝኾነ ሓረስታይ ድማ፡ ተወለድቲ ኣምሓራ ኣብቲ መንግስቲ ‘ሸኔ’ ክብል ዝጽውዖ ጉጅለ ክንቀሳቐሰሉ ዝጸንሐ ከባቢ መጥቃዕቲ ከምዝፈጸሙ ይዛረብ። “ኣብዚ እዋን ንሳቶም [ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ] ኣብቲ ቦታ የለዉን። እዚ ናይ ብሄር ጎንጺ ዘይኮነስ ፖለቲካዊ ትሕዝቶ ዝሓዘ እዩ። ሕነ ዝፈድዩ ዘለዉ እዩ ዝመስል” ክብል’ውን ወሲኹ ሓቢሩ። ኣመሓዳሪ ዞባ ምብራቕ ወለጋ ነበር ኣይተ ኣለማየሁ ተስፋ፡ ሓደ እዋን ንመራኸቢ ብዙሓት ውሽጢ ዓዲ ኣብ ዝሃቦ መብርሂ “ብዕጡቓት ኣምሓራ መጥቃዕቲ ተፈጺሙ” ክብል ተዛሪቡ ነይሩ። ኣብዚ ጉዳይ ነቶም “ዕጡቓት ኣምሓራ” ብዝብል ዝኽሰሱ ኣካላት ረኺብና ርእይቶኦም ክነካትት ዝገበርናዮ ፈተነ ኣይሰመረልናን። ሓለፊ ቢሮ ምምሕዳርን ጸጥታን ክልል ኦሮሚያ ኣይተ ሻፊ ሑሴን ብወገኑ፡ ኣብቲ ንተወለድቲ ኦሮሞ ዘነጻጸረ መጥቃቲ ዝሳተፉ ኣካላት ኣብቲ ክልል ከምዝነብሩ ይገልጽ። መንግስቲ መንግስቲ ድሕነት ዜጋታት ናይ ምሕላው ሓላፍነት እንተሃለዎ’ኳ እቶም ኣብ ምዕራብ ኦሮሚያ ዝነብሩ ተወለድቲ ኦሮሞን ኣምሓራን ግን “ሓላፍነቱ ክፍጽም ኣይከኣለን” ክብሉ ይነቕፍዎ። “ኣካላት መንግስቲ ነቲ ኩነታት ክቆጻጸርዎ ኣይከኣሉን። መንግስቲ ብዝጠፍአ ህይወትን ብዝዓነወ ንብረትን ተሓታቲ ክኸውን ኣለዎ” ይብል ነባሪ ወረዳ ጃርዳጋ ጃርቴ ዝኸነ ሓረስታይ። ካልእ ነባሪ ብወገኑ ጎንጽታት እናወሰኸ ኣብ ዝኸደሉ ዘሎ እዋን “መንግስቲ ግን ስቕታ መሪጹ” ክብል ይዛረብ። ነዞም ክስታት ዘይቕበል ሓለፊ ቢሮ ምምሕዳርን ጸጥታን ክልል ኦሮሚያ ኣይተ ሻፊ ሑሴን “እኳ ደኣስ ዘለና ሓይሊ ኣብ ምዕራብ’ዩ ተዋፊሩ ዘሎ። መንግስቲ ዝተፈላለዩ ተግባራት ይፍጽም ኣሎ” ይብል። ካልእ ዝለዓል ክሲ ድማ “ሓረስታይ ንነብሱ ካብ መጥቃዕቲ ዝከላኸለሉ ዕጥቂ ብመንግስቲ ክፈትሕ ይግበር ኣሎ” ዝብል’ዩ። መንግስቲ ንሓደ ወገን ፈልዩ ዕጥቂ ከምዘየፍትሕ ዝገልጽ ኣይተ ሻፊ ብወገኑ፡ ብሰንኪ ኣብ ኢድ ሰባት ዘሎ ዕጥቂ ግን ጉድኣት ይበጽሕ ምህላዉ ተዛሪቡ። እቲ ካልእ ነቐፌታ ድማ ‘መንግስቲ ብወተሃደራዊ ወፍርታት ውጽኢት ከምጽእ ብዘይምኽኣሉ ናይ ዕርቂ ኣማራጺ ክጥቀም ኣለዎ” ዝብል ክኸውን ከሎ፡ ኣቶ ሻፊ ነዚ ብዝምልክት ኣብ ዝሃቦ መልሲ፡ መንግስቲ ነዚ ኣማራጺ ድልው ከምዝኾነ ብምሕባር “እቲ ጉጅለ ዕጡቓት ካብ ዘረባ ብዝሰገረ ንሰላም ድልዋት ኣይኮኑን” ይብል። ፖለቲካዊ ድልየታት ክልል ኦሮሚያ ካብቶም ኣብ ኢትዮጵያ ዝርከቡ ክልላት ብስፍሓትን ብዝሒ ህዝብን ብቐዳምነት ይስራዕ። ስለዝኾነ ድማ እቶም ንፖለቲካ እታ ሃገር ክቆጻጸሩ ዝደልዩ ኣካላት ነቲ ክልል ዒላማ ከምዝገብሩ መንግስቲ ኦሮሚያ ስግኣቱ የቐምጥ። ሓለፊ ቢሮ ምምሕዳርን ጸጥታን ክልል ኦሮሚያ ኣይተ ሻፊ ሑሴን “ፖለቲካዊ ድልየት እዩ” ክብል ነቲ ኩነታት ይገልጾ። እቶም ኣብ ክልል ኦሮሚያ ዝንቀሳቐሱ ዕጡቓት ድልየታቶም ብዘየገድስ ሸቶኦም ግን ተመሳሳይ ከምዝኾነ ብምሕባር “ሃገር ምፍራስ፣ ህዝቢ ክፈናቐል ምግባር፣ ንብረት ምዕናው፣ ናዕቢ ምፍጣር፤ እንተኺኢሎም ድማ ነዚ መንግስቲ ኣፍሪሶም ናይ ስግግር መንግስቲ ምምስራት’ዩ” ይብል። ኣብቲ ክልል ዝርከቡ ተቓወምቲ ፖለቲካ ነቶም ዕጡቓት ክነቕፉ ከምዘይረኣዩ ብምግላጽ ከኣ፡ ከምኡ ብምዃኑ’ውን እቶም ዕጡቓት ከም ልቦም ከምዝኾኑ ኣረዲኡ። ቀዳማይ ሚንስትር ኣብዪ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ካብ ዝመጽእ ንደሓር ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ዝውልዑ ብሄር ተኮር ጎንጽታት ይውስኹ ምህላዎም ይፍለጥ። ንዘመናት ብሰላም ይነብሩ ዝነበሩ ማሕበረሰባት ካብ ቀረባ ዓመታት ንደሓር ግን ናብ ሓድሕዳዊ ጎንጺን ምጥርጣርን ክኣትዉ ከምኡ ድማ ርክባቶም ክሕርፍፍ ይረኣዩ ኣለዉ። ፖለቲካዊ ውድባት፣ መራኸቢ ብዙሃንን ነጠፍቲ ማሕበራዊ ሚድያን ኣብዚ ኣሉታዊ ጽልዋ ዝዓዘዘ ብጽሒት ከምዝወስዱ ወሃብቲ ርእይቶ ይገልጹ። ኣብታ ሃገር ዝተስፋሕፍሐ ስእነት ስራሕ መናእሰይን ጽበት ናይ ሕርሻ መሬትን እውን መንቀሊ ቁጠባዊ ጸገማት ይኮኑ ብምህላዎም ንስእነት ሰላም ከም ምኽንያት ይቐርቡ።


ኢሰመኮ እቲ ብቪድዮ ዝረኣይ ጃምላዊ ቅትለት ኣብ ልዕሊ ‘ኦነግ ሸኔ’ ዝተብሃሉ ሰባት ብሓይልታት ፀጥታ መንግስቲ ከምዝተፈጸመ ከሲሱ

ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ነቲ ኣብዚ ቕነ ብማሕበራዊ ሚድያ ዝተዘርግሐ ብዙሓት ሰባት ካብ መኪና ክወርዱ ብምግባር ብጃምላ ክቕተሉ ዘርእይ ቪድዮ ከምዝመርመረን እቲ ቅትለት ኣብ ልዕሊ "ኦነግ ሸኔ" ዝተብሃሉ ሰባት ከምዝተፈጸመን ኣፍሊጡ። እቲ ቅትለት ኣብ ክልል ኣምሓራ ፍሉይ ዞባ ምምሕዳር ብሄረሰብ ኦሮሞ ወረዳ ደዋ ጨፋ ፍሉይ ቦታ ኣንቶሊ ከምዝተፈጸመ ትማሊ ኣብ ዝዘርግሖ መግለጺ ሓቢሩ። እቲ ጃምላዊ ቅትለት "ብሓይልታት ፀጥታ መንግስቲ’’ መንግስቲ ከምዝተፈጸመ ኣፍሊጡ። መንግስቲ ኢትዮጵያን ግን ብዛዕባ እቲ ቅትለት ዝሃቦ ርእይቶ የለን። እዚ ቅትለት ምስተፈጸመ ቢቢሲ ናብ ምምሕዳር እቲ ዞባ ብምድዋል ከፃርይ ዝተፈነ ኮይኑ፡ ሽዑ ዝተወሃቦ መልሲ "ሓበሬታ የብልናን ክነፃርዮ ኢና" ዝብል ነይሩ። ኣብቲ ተጠቀምቲ ማሕበራዊ ሚድያ ዝቀባበልዎ ዘለዉ ቪድዮ ብመኪና ተፃዒኖም ዝመፅኡ ሰባት ብሓይሊ እናተደፍኡ ክወርዱን ኣብ መሬት ብዝጸንሑ ዕጡቓት ብጠያይቲ ክቕተሉን ይረኣይ። ኣብ ርእሶም ፀሊም ጨርቂ ዝኣሰሩ ዕጡቓት ኣብ ልዕሊ እቶም ካብ መኪና ዝወርዱ ሰባት ኣብ ዝትኩሱሉ እዋን "ጥይት ኣይተባኽን ብዓሉ ይሙት"፤ "ናብ መኪና ኣይትተኩሱ"፤ "ብጌጋ ናብ መኪና ተኲስካ ነዓይ ቀቲልካኒ ኔርካ" ክብሉ ይስምዑ። ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ፡ እቲ "ካብ ሕጊ ወጻኢ ዝተፈጸመ ቕትለት" ክብል ዝገለፆ ጃምላዊ ቅትለት ምስቲ ኣብ ወርሒ መጋቢት 2014 ኣቆፃፅራ ግእዝ ኣውፂእዎ ዝነበረ ፀባፃብ ካብ ሞንጎ ዝተዘርዘሩ ክስተታት ሓደ ከምዝነበረ እቲ ኮሚሽን ኣዘኻኺሩ'ሎ። ኣብቲ እዋን "ኣብ ክልላት ዓፋርን ኣምሓራን ኣብ ዝተፈጸሙ ጥሕሰታት ሰብኣዊ መሰላትን ዓለምለኻዊ ሕጊ ሰብኣውነትን ዝተኻየደ ምርመራ" ዝብል ርእሲ ዝሃቦ ፀብፃብ ዘርጊሑ ነይሩ። ምስቲ ሰባት ካብ መኪና ክወርዱ ብምግባር ብዕጡቓት ክቕተሉ ዘርእይ ፍጻመ ብዝተሓሓዝ ድማ "ካብ መሰኻኽርን ናብቲ ቦታ ከይዱ መረዳእታ ብምእካብን" ረኺበዮ ዝበሎ ውጽኢት ዕላዊ ገይሩ። እቲ ተግባር ኣብ ክልል ኣምሓራ ፍሉይ ዞባ ምምሕዳር ብሄረሰብ ኦሮሞ ወረዳ ደዋ ጨፋ ፍሉይ ቦታ ኣንቶሊ ከምዝተፈጸመ ብምሕባር እዋኑ ድማ ብኣቆፃፅራ ግእዝ ኣብ ፈላማይ ሰሙን ወርሒ ታሕሳስ 2014 ከምዝነበረ ጠቒሱ። ረኺበዮ ዝበሎ መረዳእታ መሰረት ብምግባር "ሓይልታት ፀጥታ መንግስቲ ብኽልተ ናይ ፅዕነት መኻይን ዘምፅእዎም ኣስታት 30 'ኣባላት ኦነግ ሸኔ' ዝበልዎም ሰባት ብጃምላ ብጥይት ከምዝቐተልዎም" ኣብ ፀብፃቡ ሓቢሩ'ሎ። ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ነቲ ቪድዮ ድሕሪ ምርኣይ ተወሳኺ ምፅራይ፣ ምርመራ ቴክኒክን ተወሰኽቲ ምርመራታትን ከምዘካየደ ኣዘኻኺሩ። በዚ መሰረት "እቲ ቪድዮ ነቲ በቲ ኮሚሽን ቅድሚ ሒደት ኣዋርሕ ወግዓዊ ዝተገበረ ብዘይፍርዲ ዝተፈጸመ ዘይሕጋዊ ቅትለት ዘመላኽት ተወሳኺ መረዳእታ ከምዝኾነ ኣረጋጊፁ" ይብል። ዝተማልአ ምፅራይ ገበን ተኻይዱ ተሓታትነት ክረጋገፅ ድማ ኣተሓሳሲቡ። ኦነግ ሸነ ብመንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ መዝገብ ግብረ ሽበራዊ ዝኣተወ ጉጅለ እዩ፡፡ መንግስትን ኣካላት ጸጥታን ኣብ ምዕራብ ኦሮሚያ ንዝፍጸሙ መጥቃዕታት ተሓታቲ ዝገብሩዎ ኦነግ ሸኔ፡ ንርእሱ ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ ኢሉ ዝጽውዕ ኮይኑ ኣብቲ ከባቢ ብተደጋጋሚ ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ሰባት ብዝበጽሕ መጥቃዕታት ሽሙ ብተደጋጋሚ ይለዓል። 'ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ' ንብዙሕ ዓመታት፡ ወታሃደራዊ ክንፊ ግንባር ሓርነት ኦሮሞ(ኦነግ) ኮይኑ ጸኒሑ፡፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ድሕሪ ምምጽኡ፡ መራሕቲ ኦነግ ናብ ኢትዮጵያ ምስኣተዉ፡ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ (መንግስቲ ኦነግ ሸኔ ኢሉ ዝጽወዖ ዘሎ ሓይሊ) ካብቲ ውድብ ተፈልዩ፡ ዕጥቃዊ ቃልሲ ከምዝቕጽል ኣፍሊጡ፡፡ ኣቦ መንበር ግንባር ሓርነት ኦሮሞ ኣቶ ዳውድ ኢብሳ 'ውን ፡ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ (ኦነግ ሸኔ) ንሱ ከምዘይእዝዞ ዕላዊ ገይሩ ነይሩ፡፡


ኦሮምያ፡ ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ ብዙሓት ቀበሌታት ዞባ ጉጂ ከምዝተቖጻጸሩ ነበርቲ ገሊጾም

ኣብ ክልል ኦሮሚያ ዞባ ጉጂ ወረዳታት ኤልዳሎን ሊበንን ዕጡቓት ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ ብዙሓት ቀበሌታት ከምዝተቖጻጸሩን ምስ ማሕበረሰብ ዘተ ከምዘካየዱን ነበርቲ ንቢቢሲ ተዛሪቦም። ብሰንኪ'ቲ ዘሎ ጸገም ጸትታ ሰብሞያ'ኳ ስሩዕ ኣገልግሎት ጥዕና ክህቡ ከምዘይከኣሉ ሓቢሮም። እቶም ዕጡቓት ምስ ሕብረተሰብ ካብ ሞንጎ ዘተ ዘካየዱለን ቀበሌታት ሓንቲ ቡልቡል ዝተበሃለት ኮይና ሓደ ስሙ ክጽራሕ ዘይደለየ በዓልሞያ ሕክምና ነቲ ኩነታት ብኸምዚ ገሊጹልና። "ንሕና ሕዚ ኣብቲ ቦታ ኣይኮንናን ዘለና። ብሰንኪ እቲ ዘሎ ጸገም ጸጥታ ሃዲምና ወጺእና ኢና። ኣብቲ ከባቢ ዝነበሩ ሓይልታት ጸጥታ እውን ወጺኦም'ዮም"። 'ዝበዝሓ ከተማታት ኣብ ትሕቲ ቑጽጽር እቶም ዕጡቓት ይርከባ' እቲ ንውሕስንኡ ክንብል ስሙ ዘይንጸርሖ በዓል ሞያ ሕክምና፡ "ኣስታት 60 ኪሎ ሜትር ተጓዒዝና ኢና ናብ ካልእ ከተማ በጺሕና። እቶም ዕጡቓት ንነበርቲ ኣኪቦም የዘራርቡ ነይሮም። ንሕና ግን ሰራሕተኛታት መንግስቲ ስለዝኾንና ምናልባት ከጥቅዑና ይኽእሉ'ዮም ብዝብል ስለዝሰጋእና ኢና ወጺእና" ኢሉ። ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ጥዕና ወረዳ ኤልደሎ ዝነበረ ውልቀሰብ ብወገኑ፤ ኣብቲ ከባቢ መንግስታዊ ኣገልግሎታት ይወሃብ ከምዘየሎ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። መንግስታዊ ኣካላት ጸጥታ ንኹለን ቀበሌታት ገዲፎም ከምዝወጽኡ'ውን ወሲኹ ሓቢሩ። "ብዘይካ ናይ ወረዳ ኤልደሎ ዋና ከተማ ዝበዝሓ ከተማታት ኣብ ትሕቲ ቑጽጽር እቶም ዕጡቓት ይርከባ። በዚ ምኽንያት ኣብቲ ከባቢ ዝኾነ ዓይነት መንግስታዊ ኣገልግሎታት ኣይወሃብን ዘሎ። ኣብ ወረዳ ሊበን ድማ ብዘይካ ነገሌ ቦረና ካልኦት ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር መንግስቲ ኣይኮናን ዘለዋ" ኢሉ። 'ዝተቖጻጸርዋ ቀበሌ የላን' ኣመሓዳሪ ዞባ ጉጂ ኣይተ ታደለ ኡዶ ግና፤ እቶም ዕጡቓት ኣብቲ ከባቢ ምንቅስቓስ ከምዝገብሩ ብምርግጋጽ፤ ዝኾነት ትኹን ቀበሌ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽሮም ከምዘይትርከብ ገሊጺምልና። "ልክዕ'ዩ ሸፋቱ ሸኔ ኣብዚ ከባቢ ይንቀሳቐሱ እዮም። ብፍላይ ምስ ህወሓት ኣብ ስምምዕ ካብ ዝበጽሑ ንደሓር ብስፍሓት ክንቀሳቐሱ ጀሚሮም ኣለዉ። ናትና ሓይልታት ጸጥታ ዘይህልዉሉ ጊዜ ብምጽንጻን ድማ ነቲ ህዝቢ ይእክብዎ። ምናልባት ዝንቀሳቐሱሎም ቀበሌታት ክህልዉ ይኽእሉ እዮም፤ ዋላ ሓንቲ ቀበሌ ግን ኣይተቖጻጸሩን" ሓይልታት ጸጥታ ኣብ ዘይህልዉሉ እዋን ብምእታው ነቲ ህዝቢ ኣኪቦም ስእልታት እናተሰኣሉ ብማሕበራዊ መራኸብታት 'ነዚ ከባቢ ተቖጻጺርና' እናበሉ ሓበሬታ ይዘርግሑ እምበር ዋላ ሓደ ዝተቖጻጸርዎ ቀበሌ ከምዘየለ ወሲኹ ተዛሪቡ። ብተዛማዲ ዜና ኣብቲ ዞባ ኣስታት 250 ነበርቲ ብሰንኪ ደርቂ ሓገዝ መግቢ ተጸበይቲ ከምዝኾኑ ተገሊጹ'ሎ። ካብዚኦም እቶም ኣስታት 50 ሽሕ ብሰንኪ ጸገም ጸጥታ ኣብ ጸገም ዝወደቑ ምዃኖም ምኽትል ኣመሓዳሪ ዞባ ጉጂ ኣይተ ተሾመ ከበደ ኣረዲኡ። "እቲ ደርቂ ኣብ ትሸዓተ ወረዳታት'ዩ ኣጋጢሙ ነይሩ። ኣብዚ እዋን ምስ ክልል ኦሮሚያ ከምኡ'ውን ምክልኻል ሓደጋን ቅድመ ድልውነትን መንግስቲ ፌደራል ብምዝርራብ ረድኤት መግቢ ይቐረብ ኣሎ። ንሓደ መራሒ ስድራ 25 ኪሎ እኽሊ'ዩ ዝወሃብ። ዘለዎም ብዝሒ ኣባል ስድራ ኣብ ግምት ብምእታው ዝውሰኸሎም እውን ኣለዉ። ሕዚ ንሽድሽተ ወርሒ እዩ ረድኤት ዝወሃበ። ሓድሽ እኽሊ ምስመጽአ ድማ እቲ ረድኤት ክቕጽል'ዩ" ኢሉ። ኣቶ ተሾመ ረድኤት ይቐርብ ከምዘሎ'ኳ እንተገለጸ ቢቢሲ ዘዘራረቦም ኣብ ዞባ ጉጂ ወረዳ ኣዶላሬዴ ቀበሌ ቆላ ነባሪ ዝኾኑ ሓደ ኣቦ ሸውዓተ ቆልዑ ወላዲ ግን ዝበጽሖም ረድኤት ከምዘየለ ተዛሪቦም። "እቲ ቀደም ደቅና ናብ ቤት ትምህርቲ ንልእኾም ዝነበርና ዘፍረናዮ ብምሻጥ ነይሩ። ሎሚ ግን ዘፍረናዮ ስለዘየለ መንግስቲ እንተዘይሓጊዙና ካብ ትምህርቲ ክተኣጓጎሉ እዮም" ኢሎም እቶም ወላዲ። መንግስቲ ኢትዮጵያ 'ጉጅለታት ግብረ-ራዕዲ' ኢሉ ዝበየኖም፡ 'ኦነግ ሸኔ' ወይ ከኣ ሰራዊት ነጻነት ኦሮሞን ህወሓትን በወተሃደራዊ መስርሕ ንምትሕግጋዝ ከምዝተሰማምዑ ይዝከር።


ኢትዮጵያ፡ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞን ሓይልታት ትግራይን ዘራኽቦም መስመር ከፊቶም፡ ጌታቸው ረዳ

ወሃቢ ቃል ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ኣቶ ጌታቸው ረዳ፡ ሓይልታቶም ምስቶም ኣብ ክልል ኦሮምያ ኮይኖም ኣንጻር መንግስቲ ዕጥቃዊ ቃልሲ ዘካይዱ ዘለዉ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ (OLA) ከም ዝተራኸቡ ንቢቢሲ ገሊጹ። ኣቶ ጌታቸው ረዳ፡ ምርኻብ እዞም ክልተ ሓይልታት እኳ እንተገለጸ፡ ብሓባር ኮይኖም ኣንጻር መንግስቲ ይቃለሱ ኣለዉ ድዮም ግን ኣይነጸረን። ብሰኑይ፡ ኣዛዚ ሰራዊት ሓርነት ኦሮም (OLA) ኩምሳ ዲሪባ [ጃል ማሮ] ክልቲኦም ሓይልታት [ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይን ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞን]፡ ብርሕቀት ተቐራሪቦም ስለ ዘለዉ ኣብ ቀረባ መዓልታት ሓደ ግንባር ፈጢሮም ብሓባር ኮይኖም ከም ዝቃለሱ ኣፍሊጡ ነይሩ። ክልቲኦም እዞም ኣንጻር መንግስቲ ዝቃለሱ ዘለዉ ሓይልታት: ካብቲ 'ግብረሽበራውያን እዮም' ኢሉ ዝገልጾም መንግስቲ ኣብይ ኣሕመድ ኣዲስ ኣበባ ንምምንዛዕ ዓላማ ከም ዘለዎም ክገልጹ ጸኒሖም'ዮም። ኣዛዚ ሰራዊት ሓርነት ኩምሳ ድሪባ ሓይልታቱ ኣብ ምዕራብ፣ ማእከላይን ደቡብን ኦሮምያ ብዙሓት ከተማታት ከም ዝተቆጻጸሩ ንቢቢሲ ገሊጹ። ወሲኹ፡ ሓይልታቱ ነተን ከተማታት ኣብ ዝተቖጻጸርሉ እዋን ካብ ሓይልታት መንግስቲ ብዙሕ ብድሆ ከም ዘይገጠሞምን ሰራዊት መንግስቲ ቀልጢፎም ከም ዝሃደሙን ይገልጽ። ወሃቢት ቃል መንግስቲ ኢትዮጵያ ብዛዕባ እዚ ብሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ ዝብሃል ዘሎ ርእይቶ ክትህብ ዝገበርናዮ ፈተነ ኣይሰለጠን። እቲ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ ዝብልዎ ዘለዉ ኸኣ ብቴሌፎንን ብኢንተርኔትን ስለ ዝኾነ ብዘይሻራዊ ኣካል ክረጋገጽ ኣይክኣለን። ኩምሳ ድሪባ፡ ሓይልታቱ ምስቶም ኣብ ቀረባ መዓልታት ስትራቴጂካዊ ከተማታት ዝተቖጻጸሩ ሓይልታት ትግራይ ሓደ ግንባር ፈጢሮም ብስምረት ክቃለሱ ምዃኖም ሓቢሩ። ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ፡ ቅድሚ ክልተ ኣዋርሕ ነቲ ብሓይልታት ትግራይ ዝካየድ ቃልሲ ከም ዝድግፉ ገሊጾም ነይሮም። ኣብቲ እዋን በብዘለውዎ ግንባራት ንመንግስቲ ጸቕጢ ናይ ምፍጣር እንዘይኮይኑ፡ ኣብ ሞንጎኦም ዘሎ ራሕቂ ቦታ ኣብ ግምት ብምእታው ንኽልቲኦም ዘራኽቦም መስመር ኣብ ሓጺር እዋን ክፈጥሩ ብዙሕ ትጽቢት ዝግበረሉ ነገር ኣይነበረን። ሓይልታት ትግራይ፡ ነታ ኣብ 28 ሕዳር 2020 ብሰራዊት መንግስቲ ተደፊኦም ዝገደፍዋ ርእሰ ከተማ ክልል ትግራይ ከተማ መቐለ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ሰነ ዳግማይ ምስ ተቖጻጸርዋ ላዕለዋይ ኢድ ሒዞም ነቲ ኵናት ይቕልሱዎ ኣለው። ኣብ ዝሓለፈ መዓልታት ከኣ፡ ንዓበይቲ ከተማታት ክልል ኣምሓራ ዝኾና ደሴን ኮምቦልሻን ክቆጻጸርወን ክኢሎም። ሓይልታት ትግራይ፡ ጸላእቶም ንክልሎምን ንህዝቦምን ስግኣት ናብ ዘይኮነሉ ደረጃ ንምውራድን ንዘቕረብሉ ቅድመ ኩነት ክሳብ ዝቕበል መጥቃዕታቶም ከም ዝቅጽሉ ይገልጹ። እቲ ብመንግስቲ ኦነግ ሸኔ እናተባህለ ዝጽዋዕ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኦሮሞ ኣደራዕ፣ ኣድሉዎ፣ ጭቆናን ቅትለትን ይፍጸም ኣሎ ብምባል ንህዝቢ ኦሮሞ 'ነጻ' ከውጽእ ይቃለስ ከም ዘሎ ገሊጹ። ሓይልታት ትግራይ ካብ ክልሎም ናብ ደቡብ ብምድፋእ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ ኸኣ ካብ ደጀኖም ንሰሜን ብምድፋእ ዘራኽቦም መስመር ከም ዝፈጠሩ'ዩ ዝግለጽ ዘሎ። እቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ ሕዳር ኣብ ትግራይ ዝጀመረ ኵናት ትግራይ ኣብዚ እዋን ናብ ክልላት ዓፋርን ኣምሓራን ልሒሙ ዝበዝሐ ክፋሉ ኣብ ክልል ኣምሓራ እዩ ዝካየድ ዘሎ። መንግስቲ ክልል ኣምሓራ ብወገኑ ኣብ ኩለን ከተማታቱ ሰዓታት እቶ እቶ ብምእዋጅ ድሕሪ ምሸት ስዓት ሸሞንተ [2፡00 ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ] ዝኾነ ዓይነት ምንቅስቓስ ከልኪሉ ኣሎ። ብዘይካ እዚ ቤት ምኽሪ ክልል ኣምሓራ፡ ኩሉ መንግስታዊ ትካላት ክዕጾን ኣብ ዝተፈላለየ ጸፍሕታት ዝርከቡ ሓለፍቲ ንህዝቢ ወዲቦምን መሪሖምን ናብ ግምባር ከምርሑ፡ እዚ ምስ ዘይገብሩ ምምሕዳራዊ ስጉምቲ ክውሰዶም ምዃኑ ኣዊጁ ኣሎ።


ቅልውላው ኢትዮጵያ፡ ካብ ኲናት ሃዲሞም ናብ ኣዲስ ኣበባ ዝተጉዓዙ ሰባት ካብ ሸኖ ከይሓልፉ ተኸልኪሎም

ብሰንኪ እቲ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ዝካየድ ዘሎ ውግእ ናብ ኣዲስ ኣበባ ክኣትው ዝፈተኑ ሰባት ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር ክልል ኦሮሚያ ኣብ እትርከብ ከተማ ሸኖ ምሕላፍ ከም ዝተኸልኡ ተመዛበልትን ኣመሓደርቲ እቲ ከባብን ገሊጾም። እዞም ካብ ከተማታት ደቡብ ወሎ ተመዛቢሎም ናብ ኣዲስ ኣበባ ክኣትው ጻዕሪ ዝገበሩ ሰባት መለለዪ መንነቶም [ታሴራ] ተራእዩ ናብ ዝመጽእሉ ከባቢ ክምለሱ ከም ዝተገብረ ተዛሪቦም። ኣመሓዳሪ ወረዳ ቂምቢቢ ኣቶ ሞገስ ነጋሽ ካብ መወዳእታ እቲ ዝሓለፈ ሰሙን ጀሚሩ ብዙሓት ሲቪላትን ኣባላት ሰራዊት ምክልኻልን ካብቶም ኲናት ዝካየደሎም ዘለው ቦታታት ብምውጻእ በታ ወረዳ ኣቢሎም ንምሕላፍ ጻዕሪ ክገብሩ ምጽንሖም ገሊጹ። እንተኾነ መብዛሕትኦም ናብ ዝመጽእሉ ከባቢ ክምለሱ ከም ዝተገብረ ኣረጋጊጹ። ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ህዝባዊ ርከባት ክልል ኦሮሚያ ሃይሉ ኣዱኛ ብወገኑ እቶም ተመዛበልቲ ካብ ከተማ ሸኖ ከይሓልፉን ናብ ኣዲስ ኣበባ ከይኣትውን ከም ዝተገብረ ሓቢሩ። ወረዳ ቂምቢቢ ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር ክልል ኦሮሚያ ዞባ ሰሜን ሸዋ እትርከብ ኮይና ምስ ዞባ ሰሜን ሸዋ ክልል ኣምሓራ ትዋሰን። ሸኖ ድማ ዋና ከተማ እታ ወረዳ እያ። ንድሕነቱ ብዝብል ሽሙ ዘይንረቑሖ ነባሪ ኮምቦልቻ ዝኾነ ውልቀሰብ ኣብ ዝሓለፈ ቐዳም ካብታ ከተማ ወጺኡ ብሰንበት ሸኖ ከም ዝኣተወ ይዛረብ። "ኣብ ሸኖ ዝነበሩ ፖሊስ ትራፊክ፣ ፖሊስን ፍሉይ ሓይልን ናይ ኩላትና መለለዪ መንነት እናርኣዩ 'ናይ ወሎ ዝኾንኩም ናብ ዝመጻእኹምሉ ተመለሱ፤ ናብ ኣዲስ ኣበባ ኣይትኣትውን' ኢሎምና" ይብል። እዚ ውልቀሰብ ብሸኖ ኣቢሉ ናብ ኣዲስ ኣበባ ክኣቱ ብዘይምኽኣሉ ብምንጃር ሽንኮራ ንምእታው ዝገበሮ ጻዕሪ'ውን ከም ዘይሰመረሉ ይዛረብ። "70 ወይ 80 ዝኾና መካይን ናብ ደብረብርሃን ተመሊሰን። ሕጂ ኣብ ደብረብርሃን ኣለና" ኢሉ። ካልእ ነባሪ ከተማ ደሴ ዝኾነ ውልቀሰብ'ውን ንከተማ ሸኖ ሓሊፉ ኣብ ለገጣፎ ምስ በጽሐ ብሓይልታት ጸጥታ ከም ዝተመልሰ ገሊጹ። "ከም ሓደ ኢትዮጵያዊ እቲ ዘሎ ጸገም ንምሕላፍ ናብ ዝኾነ ክንኸይድ ንኽእል ኢና ኢልና ንኣምን። ግን ነበርቲ ኣዲስ ኣበባ ዘይኾንኩም 'ተመለሱ' ኢሎምና። ደብረብርሃን ኣለኹ" ኢሉ። ኣመሓዳሪ ወረዳ ቂም  ኣቶ ሞገስ ነጋሽ፡ ካብቲ ጎንጺ ዝሃድሙ ዘለው ሰባት ወተሃደራት'ውን ከም ዝርከቡዎም ይገልጽ። ወተሃደራት ዝኾኑ ዕጥቀም ብሰራዊት ምክልኻል ክፈትሑ ብምግባር ሕክምና ዘድልዮም ናብ ሕክምና ክኸዱ፤ እቶም ዝተረፉ ድማ ናብ ክልል ኣምሓራ ክምለሱ ከም ዝተገብረ ኣረዲኡ። ሲቪላት ዝምልከት ድማ " ልዑል ቑጽሪ ዘለዎም ሰባት'ዮም መጺኦም። ሓሙሽተ ኣባላት ዘለዉዋ ስድራቤት ተመዛቢላ መጺኣ ኣላ። ካብቲ ከባቢ ዝመጽኣ ተሽከርከርቲ'ውን ብዙሓት'የን" ኢሉ። ኣብቲ ከባቢ ጽኑዕ ተፍትሽ ምህላው ዝጠቅስ እቲ ኣመሓዳሩ "ናብ ኣዲስ ኣበባ ዝሓልፍ መለለዪ መንነት እታ ከተማ ዘለዎ ጥራይ'ዩ። ካብዚ ወጻእ ኹሉ ናብ ዝመጽአሉ ክምለስ'ዩ" ኢሉ። እቶም ብምኽንያት እቲ ዝቕጽል ዘሎ ኲናት ዝተመዛበሉ ሰባት ብምትሕብባር ሓይልታት ጸጥታ ኦሮሚያን ፌደራልን ክምለሱ ከም ዝተገብረ እቲ ኣመሓዳሪ ሓቢሩ። ሓላፊ ቢሮ ኮምዩኒኬሽን ክልል ኦሮሚያ ሃይሉ ኣዱኛ እቶም ተመዛበልቲ ናብ ኣዲስ ኣበባ ክኣትው እንተኾይኖም ነበርቲ ኣዲስ ኣበባ ምዃኖም እንተተረጋጊጹን ኣድላዪ ፍቓድ ንግዲ እንተሃልዩዎምን እዩ ኢሉ። "ተመዛበልቲ መሲሎም ክሓልፉ ዝጽዕሩ ኣለው።  . . . ዘጠራጥሩ ናይ ድሕነት ጉዳያት እንተርኢና ናብ ዝመጽኡሉ ክንመልሶም ኢና" ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ።


ኣብ ገጠራት ኢትዮጵያ መነባብሮ ህዝቢ ንምምሕያሽ ዝፅዕር ህንዳዊ መምህር

ካናን ኣምባላም (ዶ/ር ) ይበሃል። ኣብ ዩኒቨርስቲ ወለጋ ኣብ ክፍሊ ምሕደራ ህዝቢ መምህር ኮይኑ ኣብ ዞባታት ወለጋ ከምኡውን ኣብ ምዕራብ ጉጂ ኣብ ዝርከቡ ከባብታት ገጠር  ምስ ዝነብር ህዝቢ ብምዃን፡ ልዕሊ 70 ድልድላትን ልዕሊ 40 ፕሮጀክት ፅሩይ ዝስተ ማይን ሰሪሑ'ዩ። ኣብ ህንዲ ማንዱራይ ካብ ትብሃል ንእሽተይ ቁሸት ዝተወለደ ካናን፡ ቅድሚ 13 ዓመታት  እዩ ናብ ኢትዮጵያ መጺኡ፤ ማሕበረሰብ እቲ ከባቢ ከም ኣባል ሓደ ስድራ እዩ ዝርእየኒ ክብል ድማ በቒዑ። ካናን፡ ኣብ ርእሰከተማ ህንዲ ኒው ዴልሂ ኣብ ዝርከብ ዩኒቨርሲቲ ጃዋሀርላል ኔህሩ፡ ብምምሕዳር ህዝቢ ሳልሳይ ዲግሪ ዝረኸበ እንትኾን፡ ኣብ ህንዲ ንኣስታት ሓደ ዓመት  ስራሕ ክደልይ ፀኒሑ። ናብ ኣብያተ ፅሕፈት መንግስቲ ንምፅንባር ዝገበሮ ፃዕሪ፡ ብብርኪ ሃገር ንዝወሃብ መመዘኒ ብዘይምሕላፉ፡ ስራሕ ኣብ ዝደልየሉ እዋን ኣብ ክልል ኦሮምያ ምስ ዝርከብ ዩኒቨርሲቲ ወለጋ ተራኺቡ። ኣብዚ ዩኒቨርሲቲ ስራሕ ረኺቡ ናብ ኢትዮጵያ ንምኻድ ከምዝሓሰበ ንስድርኡ እንትነግሮም ግና፡  ዝበዝሕ ሰብ፡ 'ብኸመይ ኵናት ናብ ዘይጠፍኣሉ ኣፍሪቃ ትኸድ?' ብምባል ናብ ዘይፈልጦ ሃገር ከይኸድ ምዒደሞ፤ ግና ኣይተቐበሎምን። "ምስ በፃሕኩ ኣብቲ ዩኒቨርሲቲ ዝርከቡ መምህራንን ካልኦትን ፅቡቕ ኣቀባብላ ጌሮምለይ። ኩሉ ሰብ ዝደልዮ ነገር እንተልዩ ይሓተኒ። ማሕበረሰብ እቲ ከባቢ'ውን ቀልጢፉ'ዩ ተቐቢሉኒ" ይብል። ካናን ዘምረሐሉ ከባቢ ዋላ'ኳ ብተፈጥሮ ዝተዓደለ እንተኾነ፡ ሕፅረት ፅሩይ ዝስተ ማይን መሰረታዊ ዝበሃሉ ድልድላት  ስለዘይነበሮ፡ እዚኦም ንሂወት እቲ ማሕበረሰብ ይብድሁ ዘለዉ ፀገማት ምዃኖም ንምስትብሃል ግዘ ኣይወሰደሉን። "ዩኒቨርሲቲ ወለጋ ብምምሕዳር ህዝብን ክፍሊ ኣመራርሓ ልምዓትን ብካልኣይ ዲግሪ ትምህርቲ ንምሃብ ምስተለመ፡ ተምሃሮ ተንቀሳቒሶም ናይቲ ህዝቢ ፀገም ንከፅንዑ ጌርና። ምስቶም ተምሃሮ ተጓዒዝና እቲ ማሕበረሰብ ብጣዕሚ ዘድልይዎ ነገራት እንታይ'ዮም ኣብ ዝብል ሓበሬታ ኣኪብና" ይብል። ሓደ መዓልቲ ምስ ተምሃርኡ ናብ ከባቢ ገጠር ኣብ ዝኸደሉ እዋን፡ ኣብ ጥቃ ንእሽተይ ሩባ ዝነብራ ሓንቲ ኣደ፡ ኣቕሓ ተሸኪመን ንምስጋር እንክፍትና ተዓዚቡ። እቲ ማይ እናደፍአንን ጭቃ ሸተት እናበለንን ብጣዕሚ ተፀጊመን ነቲ ሩባ ይሰግርኦ። "ሻቡ ንተምሃሮይ እዚ ፀገም እኮ ብቐሊሉ ክፍታሕ ዝኽእል'ዩ ኢለዮም። ንሳቶም ግና ኣብ ፈለማ ብጣዕሚ ከቢድ ክኸውን ከምዝኽእልን ብዙሕ ገንዘብ ከምዘድልን ነጊሮምኒ" ይብል። እንተኾነ ተምሃርኡ ንተወሳኺ ግዘ ኣብቲ ከባቢ ክፀንሑን ክንዲ ዝኸኣልዎ ዕንፀይቲ ክእክቡን ነጊርዎም፤ ሻቡ ንሻቡ ድማ በቲ ዝተኣከበ ዕንፀይቲ ንእሽተይ ድልድል ሃኒፁ። ህዝቢ እቲ ከባቢ'ውን ኣብ ህንፀት እቲ ድልድል ሓጊዝዎ። ኣብቲ ከባቢ ዝነበሮም ፃንሒት ምስ ወድኡ ከኣ፡ ነቲ ድልድል ብኸመይ ምምሕያሽ ከምዝከኣል፣ ኣብቲ ከባቢ ካልኦት ተመሳሳሊ ድልድል ዘድልዮም ከባብታት ከምዘለዉን እቲ ማሕበረሰብ ብኸመይ ምስታፍ ከምዝከኣልን ምስተምሃርኡ ዘትዩ። ካናን፡ ድሕሪ እዚ ምስ ተምሃርኡ ኣብ ዞባታት ወለጋን ምዕራብ ጉጂን ብምብፃሕ 76 ድልድላት ሃኒፁ። ከም ኣጋጣሚ ሓንቲ ኣደ ሩባ ንምስጋር ዘጋጠመን ፈተና ብምርኣይ ዝተጀመረ እዚ ስራሕ፡ ብዙሓት ንምርኻብ ኣኽኢሉ። ካብዚ ብተወሳኺ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ዝርከቡ ነበርቲ፡ ብኸመይ ድልድላት  ምስራሕ ከምዝከኣልን እንክበላሸዉ ብኸመይ ምፅጋን ከምዝከኣልን ኣምሂሩ'ዩ። ኣብ መፈለምታ ከባቢ ድማ ረብሓ እቶም ድልድላት ዝረኣዩ ነበርቲ ካልኦት ከባብታት፡ ናብቲ ዩኒቨርሲቲ ብምምፃእ፡ ካናን ድልድላት ክሃንፀሎምን ኣሰራርሕኡ ከርእዮምን ይሓቱ ኔሮም። እቶም ዝስርሑ ድልድላት 34 ሜትር ንውሓትን 4 ሜትር ስፍሓትን ዘለዎም እንትኾኑ፡ ኣገልግሎት ምሃብ ምስጀመሩ፡ ነበርቲ እተን ከባብታት፡ ደቆም ብእዋኑ ናብ ቤት ትምህርቲ ንምብፃሕን ናብ ጣብያ ጥዕና ንምኻድን፡ ካብ ካልእ እዋን ዝቐለለ ከምዝኾነ ኣስተውዒሎም። እቶም ፈለማ ዝተሰርሑ ድልድላት  ካብ ዕንፀይቲ ጥራሕ ዝተሰርሑ ብምንባሮም፡ ኣብ ከይዲ ብዝናብን ንፋስን ምብልሻው እንክጅምሩ፡ ነቶም ድልድላት ዝሐሸ ድጋፍን ምንፃፍን ክሃንፅ ጀሚሩ። ነዚ ድማ ስሚንቶ ብምጥቃም ፅኑዕ ድጋፍ ክህልዎም ብምግባር፡ ንነዊሕ እዋን ከገልግሉ ኣኽኢሉ። ነቶም ድልድላት ንምህናፅ፡ ሲሚንቶ፣ መደገፊ ዝኾን ሓፂን ወይ ጣውላ ካብ ዕዳጋ'ዮም ዝዕደጉ፤ ከም ሑጻ፣ ዕንፀይትን ገመድን ብቐንዱ ድማ ሓይሊ ሰብ፡ ካብቲ ነባሪ ዝርከብ ምዃኑ ወፃኢ ነክይሉ'ዩ። ካናን፡ "ኣብ ፕሮጀክትና ሰለስተ ቀንዲ ነገራት ከምዘሳኻዕና ንከታተል። እቲ ፈላማይ ኣብቲ ከባቢ ዘሎ ዝኾነ ዓይነት ሃፍቲ ብግቡእ ምጥቃምና፣ ካልኣይ ብጣዕሚ ቀሊል ምህዞ ምዃኑን እቲ ሕብረተሰብ ብቐሊሉ ክሰርሖ ዝኽእልን መናእሰይ ዘሳትፍ ምዃኑን፣  ሳልሳይ ድማ ትሑት ወፃኢ ዝጠልብ ምዃኑ ንከታተል" ይብል። ካናን ኣብቲ ከባቢ እንትንቀሳቐስ  ፀገም ድልድል ጥራሕ ኣይኮነን ተዓዚቡ፤ እቲ ህዝቢ ፅሩይ ዝስተ ማይ ዝረኽበሉ ዕድል ከምዘይብሉ ምስዝርዳእ፡ ነዚ ፀገም ዝፈትሐሉ መገዲ ከናድይ ጀሚሩ። "ናብቲ ዩኒቨርሲቲ ኣብ ዝኸደሉ መገዲ ሰባት ብየማንን ፀጋምን ዝፈስስ ማይ ክቀድሑ፡ ከምኡ'ውን ረሳሕ ማይ ዝሰትዩ ሰባት ተዓዚበ። ቀሪበ ንምንታይ ኢኹም ረሳሕ ማይ ትሰትዩ ኢለ እንትሓቶም፡ ካልእ ምንጪ ፅሩይ ዝስተ ማይ ከምዘይብሎም ነጊሮምኒ። እዚ ምስ ረኣኹ ድማ ሕዚ'ውን ምስ ተምሃሮይ ብምዃን ንምንታይ ቀሊል መፃረይ ማይ ዘይንሰርሐሎም ኢለ ሓሲበ" ይብል። ተፈጥርኣዊ ብዝኾነ መገዲ፡  ማይ ዘፃርይሉ መገዲ መነባብሮ ሕብረተሰብ እቲ ከባቢ ከቕልሎ ምስጀመረ፡ ነበርቲ ካልኦት ከባብታት'ውን መፃረይ ማይ ክሰርሐሎምን መሃረና ኢሎም ክሓቱ ጀሚሮም። ሑጻ፣ ፀፀር፣ ፈሓምን ካልኦት ነገራትን ብቐሊሉ ብምጥቃም ዝሰርሖ ቁፅሪ መፃረይ ማይ ሕዚ 43 በፂሑ ኣሎ። ነዚ ንምስራሕ ህዝቢ እቲ ከባቢ'ውን ዝተሳተፈ እንትኾን፡ "እዚ ትኽክለኛ መርኣያ ምምሕዳር ልምዓትን ህዝብን እዩ" ይብል ካናን። ካናን ኣምባላም (ዶ/ር) ኣብ ዞባታት ወለጋን ምዕራብ ጉጂን ናይ ዝነብር ህዝቢ ህይወት ንምቕያር ብዝገበሮ ፃዕሪ፡ ካብ ሚኒስትር ሳይንስን ላዕለዋይ ትካላት ትምህርትን ኢትዮጵያ ሽልማት ሜዳልያ ወርቅን ናይ ኣፍልጦ ምስክር ወረቐትን ተበርኪትሉ'ዩ። እቲ ሚኒስትር፡ ካናንን ተምሃርኡን ከምኡ'ውን ማሕበረሰብ እቲ ከባቢ ተዋዲዶም ንዝዓመምዎ ስራሕ ኣፍልጦ ብምሃብ፡ ንካልኦት ፕሮጀክታት ንምድጋፍ ዝውዕል 25 ሽሕ ብር ብመልክዕ ሽልማት ሂቡ እዩ። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ወለጋ መምህር ምምሕዳር ህዝብን ኣመራርሓ ልምዓትን ዝኾነ ካናን፡ ምናልባት ቅድሚ ሕዚ ፍልጠት ምህንድስና ወይ ህንፀት ይነብሮ'ዶ ይኸውን ዝብል ሕቶ ምልዓሉ ኣይተርፍን። ንሱ ግና ቅድሚ ሕዚ ዝኾነ ዓይነት ልምዲ ከምዘይነበሮን ኣብ ከይዲ ዝተምሃሮን ከምዝኾነ እዩ ዝገልፅ። "ኣብ ህንዲ ከለኹ ኣብ ከምዚ ዝበለ ስራሕቲ ብቐጥታ እኳ እንተዘይተሳተፍኩ፡ ኣብ በብከባቢኡ ስራሕቲ ልምዓት ክሰርሑ ተዓዚበ እየ። ናብ ወለጋ ምስመፃእኹ ድማ፡ ድልድል ብኸመይ ብቀሊሉ ምስራሕ ከምዝከኣል ናይ ባዕለይ ምርምር ጌረ። ብዙሓት ተንቀሳቐስቲ ምስልታት ብምርኣይ ድማ ነዚ ሓሳብ እዚ ኣምፂአ" ይብል።


ኢትዮጵያ፡ ምስ ቅትለት ኣባላት ኣባገዳ ከረዩ - ኦሮሚያ ብዝተሓሓዝ ክልተ ሰባት ኣብ ቀይዲ ኣትዮም ተባሂሉ

ፖሊስ ክልል ኦሮሚያ ምስ ቅትለት ኣባላት ኣባገዳ ብዝተሓሓዝ ክልተ ተጠርጠርቲ ኣብ ቀይዲ ከምዘእተወ ኣፍሊጡ። ኣብ ኮሚሽን ፖሊስ እቲ ክልል ምኽትል ኮሚሽነር ግርማ ገላን ትማሊ ሓሙስ [02/03/2022] ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ምስቲ ዝተፈጸመ ቅትለት ኣባገዳን ካልኦትን ብዝተሓሓዝ ክልተ ተጠርጠርቲ ኣብ ቀይዲ ምውዓሎም ሓቢሩ። ኣብ መዛዘሚ ወርሒ ሕዳር ኣባ ገዳ ከረዩ ዝርከብዎም 14 ኣባላት ገዳ ብኣካላት ጸጥታ ከምዝተቐተሉ ነበርቲ እቲ ከባቢ ተዛሪቦም ምንባሮም ይዝከር። ኣብቲ ጉዳይ ምጽራይ ከካይድ ዝጸንሐ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ኣብዚ ሰሙን ንውጽኢት ምርመርኡ ወግዓዊ ክገብር ከሎ፡ እቶም ኣባላት ኣባገዳ ከረዩ ብኣካላት ጸጥታ መንግስቲ ከምዝተቐተሉ ኣቃሊዑ’ሎ። እቲ ኮሚሽን ኣብ ዘቕረቦ ምኽረ-ሓሳብ፡ ኣብቲ ካብ ሕጊ ወጻኢ ዝተፈጸመ ቅትለት ዝተሳተፉ ኣካላት ብሕጊ ክሕተቱ ከምዝግባእ ኣተሓሳሲቡ። ምክትል ኮሚሽነር ግራማ ገላን ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ እቶም በቲ ቕትለት ተጠርጢሮም ኣብ ቀይዲ ዝወዓሉ ሰባት ኣባላት ፖሊስ እቲ ክልል ድዮም ወይስ ካልኦት ኣካላት ኣብ ዝብል ዘነጸሮ ነገር የለን። ኮሚሽን ፖሊስ እቲ ክልል ንጸብጻብ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ተቐቢልዎ’ዶ ኣይተቐበሎን? ኣብ ዝብል ከምኡ’ውን እቶም ኣብ ቀይዲ ዝወዓሉ ጠርጠርቲ ነቲ ጸብጻብ ስዒቡ ድዩ? ኣብ ዝብሉ ዝገለጾ ነገር ኣይነበረን። ኣብቲ ገበን ቅትለት ተሳትፎ ዝገበረ “ዝኾነ ይኹን ኣካል ናብ ፍርዲ ክቐርብ እዩ” ብምባል፡ መስርሕ ምጽራይ ገበን ምስተዛዘመ ድማ ውጽኢቱ ናብ ህዝቢ ወግዓዊ ከምዝግበር ገሊጹ። ጸብጻብ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ? ኣባላት ኣባ ገዳ ከረዩ ካብ ሕጊ ወጻኢ ብሓይልታት ጸጥታ ክልል ኦሮምያ ከምዝተቐተሉ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ (ኢሰመኮ) ድሕሪ ዘካየዶ ምርመራ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ኣፍሊጡ ነይሩ፡፡ እቲ ኮምሽን ነቲ ቅድሚ ክልተ ኣዋርሕ ዝተፈጸመ ቅትለት ኣመልኪቱ ኣብ ዘካየዶ ምርመራ፡ ቅድሚ ቅትለት እቶም ባህላዊ መራሕቲ ኣብቲ ከባቢ ብዙሓት አባላት ፍሉይ ሓይልን መደበኛ ፖሊስን ብዕጡቓት ከምዝቐተሉ ኣመልኪቱ፡፡ እቶም ሰባት ኣመልኪቱ ኣብ ዝኣከቦ ሓበሬታን ዝረኸቦ መረዳእታን ተመርኲሱ፡ እቶም 14 ኣባላት ገዳ ከረዩ ሚችሌ፡ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ሓይልታት መንግስቲ ምስወዓሉ ብሓይሊ ናብ ጫካ ተወሲዶም ኣመሓደርቲ እቲ ከባቢ ኣብ ዝተረኸቡሉ ብጭካነ ተቐቲሎም ኢሉ፡፡ በዚ መሰረት እቲ ቅትለት ካብ ሕጊ ወጻኢ ዝተፈጸመን ዘይምኽንያታውን ምዃኑ እቲ ኮምሽን ኣብ ጸብጻቡ ሓቢሩ፡፡ ቅትለት ኣባላት ሓይልታት ጸጥታ እቶም ኣባላት ገዳ ቅድሚ ምሟቶም ሓደ መዓልቲ፡ ማለት እውን ብኣቆጻጽራ ግእዝ 21 ሕዳር 2014 ዓ/ም ካብ ክልል፣ ዞባን ወረዳ ፈንታሌን ዝተዋጽኡ ሓይልታት ጸጥታ ኣብ ዝፈላለየ ቀበሌታት ወረዳ ፈንታሌ ምብጻሕን ዘተን ገይሮም ነይሮም፡፡ ድሕሪ እቲ ዋዕላ እቶም ሓይልታት ጸጥታ ናብ ዝመጽዎ እንትምለሱ፡ ኣብ መንገዲ መንነቶም ካብ ዘይተፈለጠ ዕጡቓት ብዝተፈጸመ መጥቃዕቲ 11 ኣባላት ፍሉይ ሓይሊ ኦሮምያ ክቅተሉ እንከለዉ ኣብ ካልኦት 9 ኣባላት ጉድኣት ከምዝበጸሐ ጸብጻብ እቲ ኮምሽን የመልክት፡፡ ድሕሪኡእንታይተፈጢሩ? እቶም 11 ኣባላት ፖሊስ ኦሮምያ ምስተቐተሉ ድሕሪ ሓደ መዓልቲ፡ 22 ሕዳር 2014 ዓ/ም ቀትሪ፡ ካብ 100 ዘይውሕዱ ናይ ፍሉይ ሓይልን መደበኛ ፖሊስን ክዳን ዝተኸደኑ ኣባላት ጸጥታ ናብቲ ኣባላት ኣባገዳ ዝሰፈሩሉ ከባቢ ከምዝመጽኡ ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ነቲ ኮምሽን ገሊጾም፡፡ እቶም ኣባላት ፖሊስ ኣብቲ ከባቢ ምስበጽሑ ገዛ ገዛ እናዘሩ ኣብቲ ከባቢ ንዝነበሩ 39 ደቂ ተባዕትዮ ኣባላት ገዳ ዕጥቆም ኣፍቲሖም ናብ ሓደ ቦታ ከምዝኣከቡዎም እቶም ነበርቲ ነቲ መርማሪ ጉጅለ ተዛሪቦም፡፡ ድሕሪ እዚ ኣባ ገዳ ከድር ሓዊሱ ብስም ዝተጠቐሱ 14 ሰባት ብከብዶም ምስደቀሱ ከምዝተቐተሉን ክልተ ሰባት ግና ተሲኦም ናብቲ ጫካ ብምእታው ሃዲሞም ከምዘምለጡን ምግላጾም ኢሰመኮ ይሕብር፡፡ እቶም ኣባ ገዳታት ከምዝተቐተሉ ዝሰምዑ ኣባላት ስድረኦም ኣብቲ ዝቕጽል መዓልቲ 23 ሕዳር፡ ወጋሕታ ኣስከሬን ከልዕሉ ናብቲ ቦታ ዝኸዱ ኮይኖም ‘ሬሳ ኣይተልዕሉን’ ተባሂሎም ከምዝተኸልከሉን ድሕሪ ብዙሕ ጻዕሪ 24 ሕዳር ክቕበሩ ከምዝተገበረን ስድራ እቶም ግዳያት ንኢሰመኮ ገሊጾም፡፡ እቶም ኣብ ካልእ ጉጅለ ዝነበሩ 23 ሰባት ንኽልተ ሰሙን ሃለዋቶም ተሳኢኑ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ካብኣቶም ሓደ ዝነበረ ጅሎ ቦሬ ዝተባህለ ኣባል ጅላ ህይወቱ ሓሊፉ፡ ኣስከሬኑ ኣብ ከተማ ሞጆ ካብ ዝርከብ ቀጽሪ ፍሉይ ሓይሊ ኦሮምያ ንቤተሰቡ ከምዝተውሃበን ኣብ ርእሱ መድመይትን ኣብ ሰብነቱ ናይ መውቃዕቲ በሰላታትን ከምዝተረኸቦ ኢሰመኮ ኣብ ጸብጻቡ ጠቒሱ፡፡ ምላሽ መንግስቲ መንግስቲ እቲ ክልልን ነቲ ክልል ዝመርሕ ውድብ ብልጽግናን ብቕትለት እቶም ኣባላት ገዳ ዝሕተት ኦነግ ሸነ ከምዝኾነ እዮም ክገልጹ ጸኒሖም፡፡ ኢሰመኮ እቲ ቕትለት ተፈጺሙሉ ኣብ ዝተባህለ ወረዳ ቦሰት ካብ ዝርከብ ቤት ጽሕፈት ፖሊስ ምላሽ ንምርካብ ዝገበሮ ጻዕሪ ኣይሰመረን፡፡ ብተወሳኺ ኮምሽን ፖሊስ እቲ ክልልን ጠቕላሊ ዓቃቢ ሕጊ እቲ ክልልን ብዛዕባ እቲ ቅትለት ምላሽ ክህቡ ካብ ኢሰመኮ ንዝቐረበሎም ደብዳበ መልሲ ኣይሃቡን፡፡


ኦሮሚያ፡ ኩምሳ ድሪባ ብዛዕባ ምስ ሓይልታት ትግራይ ዝተበጽሐ ስምምዕ እንታይ ይብል?

መንግስቲ ኢትዮጵያ ግብረ-ሽበራውያን ኢሉ ዝጽውዖም ህወሓትን ንርእሱ ግንባር ናጽነት ኦሮሞ ኢሉ ዝጽውዕ ዕጡቕ ሓይልን ኣንጻር መንግስቲ ወተሃደራዊ ምትሕብባር ንምግባር ከም ዝተሰማምዑ ወግዓዊ ገይሮም'ዮም። ክልቲኦም ወገናት ቅድም ኢሉ ምስ ዝነበሮም ቅርሕንቲ ሕጂ ዝህልዎም ምትእምማን "ግዜ ዝፈትሖን ዘብርሆን'ዩ" ክብል ኣዛዚ ሰራዊት እቲ ግንባር ኩምሳ ድሪባ ምላሽ ሂቡሉ። ንሱ፡ ጃል መሮ ብዝብል ሳጓ ዝፍለጥ ኮይኑ ቅድም ኢሉ ኣዛዚ ሓይሊ ምዕራብ ዝነበረን ኣብ ቀረባ ድማ መራሒ ሰራዊት ግንባር ናጽነት ኦሮሞ ዝኾነን'ዩ። መንግስቲ ነዚ ግንባር 'ኦነግ ሸኔ' ኢሉ'ዩ ዝጽውዖ። ኩምሳ ድሪባ፡ "ክልቲአና ሓበራዊ ጸላኢ ስለ ዘለና ኣብ ወተሃደራዊ ጉዳያት ንምትሕግጋዝ ተሰማሚዕና ኣለና" ኢሉ። ብፍላይ ኣብ ምዕራብ ኦሮሚያ ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ሰባትን ሓለፍቲ ስራሕ መንግስትን ብዝፍጸም ቕትለት መንግስቲ ነዚ ጉጅለ ተሓታቲ ክገብሮ ጸኒሑ'ዩ። ምስ ህወሓት'ውን ብሓባር ይሰርሕ'ዩ እናተባህለ ብተደጋጋሚ ክኽሰስ ጸኒሑ። እንተኾነ፡ ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ እቶም ዝቐርብሉ ክስታት ክነጽጎም'ዩ ጸኒሑ፤ ምስ ህወሓት'ውን ዝኾነ ዓይነት ርክብ ከም ዘይነበሮ ይገልጽ። ስርዓት ደርጊ ምስ ወደቐ ናይ ስግግር መንግስቲ ካብ ሞንጎ ዘጣየሱ ሓይልታት ሓደ ዝነበረ ኦነግ፡ ልፍንቲ ኢህወደግ ብዘሕድረሉ ዝነበረ ጸቕጢ ካብ ፖለቲካዊ መድረኽ ተደፊኡ ብምውጻእ መራሕቱ ንነዊሕ ዓመታት ኣብ ስደት ኮይኖም ዕጥቃዊ ቃልሲ ከካይዱ ከም ዝጸንሑ ይፍለጥ። ኩምሳ ድሪባ፡ ቅድም ክብል ብዛዕባ ምስ ህወሓት ዝነበሮ ርክብ ክገልጽ እንከሎ "ህዝቢ ኦሮሞ ምስ ህወሓት ዝነበሮ ርክብ ግልጺ'ዩ፤ ህወሓት ኣብ ስልጣን እናሃለወ ህዝቢ ከቢድ መስዋእቲ ከፊሉ'ዩ" ክብል ንቢቢሲ ኣብሪሁ። "ይኹን'ምበር በቲ ዝተኸፍለ መስዋእቲ ህወሓት ካብ ስልጣን ምስ ተኣለየ ተራእዩ ብዘይፈልጥ መልክዑ ካልእ መስዋእትነት ዘኽፍል ንመንነቱ ዘትሕት ኩነታት ገጢሙዎ" ኢሉ። በዚ ምኽንያት እቲ ዝመርሖ ሰራዊት ምስ ህወሓት ወተሃደራዊ ምትሕብባር ብምግባር ክቃለስ ከም ዝተሰማምዐ ኣመልኪቱ። ቅድሚ ሓደ ዓመት እቲ ዝመርሖ ሓይሊ ምስ ህወሓት ብምትሕብባር መጥቃዕታት ከም ዝፍኑን ዝተፈላለዩ ድጋፋት ከም ዝግበረሉን ዝምልከት ቢቢሲ ኣብ ዘቕረበሉ ሕቶ ነጺጉዎ ነይሩ። ኣብቲ ግዜ "ቃልሲ ህዝቢ ኦሮሞ ምስ ዝድግፉ ኣካላት ብሓባር ክንሰርሕ ንኽእል ኢና፤ መሰልና እዩ። ዋላ'ውን ሰይጣን - ንህዝቢ ኦሮሞ ናጻ ዘውጽኦ እንተኾነ ብሓባር ክንሰርሕ ንኽእል ኢና። ምስ ህወሓት ግን ሓቢርና ክንሰርሕ ኣይንኽእልን። ብዙሕ ቑስሊ ስለ ዘለና ፈጺሙ ሓቢርና ክንሰርሕ ኣይንኽእልን" ኢሉ ነይሩ። ሕጂ እቲ ሰራዊት ዘርኣዮ ናይ መርገጺ ለውጢ ኣመልኪትና ሓቲትናዮ። "ኣብዚ ውሳነ ምብጻሕ ቀሊል ኣይነበረን፤ ህዝቢ ኦሮሞ በሰላ ኣለዎ፤ ስለዚ ግዜ ወሲድና ዘቲናሉ። ጸገምና ክፈትሕ ብዝኽእል መልክዑን ረብሓ ህዝቢ ኦሮሞ ብዘየጉድልን ኩነታት ምስ ህወሓት ዘለና ሓበራዊ ጸላኢ ንምውዳቕ ኣብ ወተሃደራዊ ጉዳያት ብሓባር ንክንሰርሕ ተሰማሚዕና ኣለና" ኢሉ። ቅድሚ ሕጂ ዝኾነ ዓይነት ርክብ ከም ዘይነበሮም ብምግላጽ "ሕጂ ይኹን ጽባሕን ካብኦም እንደልዮ ድጋፍ የለን። ይኹን'ምበር ኣብ ውሽጢ ፖለቲካ ጸወታ ኣሎ። ኣብ ፖለቲካ ቂምታ ዘይትሕዘሉ ግዜ ኣሎ። ቐዋሚ ጸላእን ፈታውን የለን፤ እቲ ግዜ ምርኣይን ምስቲ ግዜ ሓቢርካ ምጉዓዝን የድሊ" ኢሉ። ካብዚ ብምብጋስ ኣብ ሞንጎ ክልቲኦም ወገናት ምትእምማን ክህሉ ድዩ ዝብል ሕቶ ቢቢሲ ኣቕሪብሉ። "እዚ ግዜ ዝፈትሖን ዘብርሆን'ዩ" ክብል ምላሽ ሂቡሉ። ብተወሳኺ፡ ሕጂ ኣብ ሞንጎ ህወሓትን ኦነግን ዘሎ ምትፍናን ከምቲ ኣብ 1980ታት ዝነበረ ዝመሳሰል ዘይክኸውን ይኽእል'ዩ ብምባል "ሕጂ ዘሎ ፖለቲካዊ ንቕሓት ኦሮሞ ኣብቲ እዋን ካብ ዝነበረ ዝተፈለየ'ዩ። ህወሓት ዝገብሮ ዘሎ ቓልሲ'ውን ካብቲ ግዜ ዝተፈለየ'ዩ" ኢሉ። ስለዚ ምትሕብባር ክልቲኦም ወገናት "ግዜ ዝፈትሖ ነገር'ኳ እንተኾነ እቲ ሕጂ ዘሎ ፖለቲካዊ ኩነታት ግን ኣብ ክንዲ ብማዕዶ ቐሪብካ ምስራሕ ይሓይሽ ኢልና ኢና ወሲንና" ክብል ኣብሪሁ። ኣብዚ ስምምዕ ንምብጻሕ ንሓደ ወርሒ ዝኣክል ክዘራረቡ ከም ዝጸንሑ ዝገልጽ ኩምሳ፡ እቲ ወተሃደራዊ ምትሕብባር ንቕድሚ ናብ ፖለቲካዊ ምሕዝነት ንክዓቢ ይዝተየሉ ምህላው ኣመልኪቱ። እቲ ዝበሃል ዘሎ ወተሃደራዊ ስምምዕ ዝምልከት ዝርዝር ሓበሬታ'ኳ እንተዘይሃለወ፡ መንግስቲ ህወሓት ንኦነግ ሸኔ ብስልጠናን ኣጽዋርን ሓገዝ ይገብረሉ እዩ ዝብሎ ኣመልኪቱ ግን "እዚ ሓሶት'ዩ፤ ሎሚ'ኳ ኣብ ደረጃ እቲ ዝብሃል ዘሎ ኣይበጻሕናን" ኢሉ። ኣብታ ሃገር ዘለው ጸገማት ብሰላማዊ መድረኽ ዘተ ንክፍታሕ ዝቐርቡ ዘለው ጻውዒታት ዝምልከት እንታይ ርኢይቶ ኣለካ ተባሂሉ ዝተሓተተ ኩምሳ ድሪባ፡ "ረብሓ ህዝቢ ኦሮሞ ብዝሕሉ ኣገባብ ዝካየድ ሰላማዊ ዘተ ንቕበል ኢና፤ እንተኾነ እዚ ግዝኡ ዝሓለፎ ይመስል። መንግስቲ'ውን ድልየት ዘለዎ ኣይመስለንን" ኢሉ። ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ኦሮሚያ ዝገብሩዎ ዘለው ወተሃደራዊ ምንቅስቓስ ድማ ህዝቢ ኦሮሞ ካብ ጭቆና ተናጊፉ መሰል ርእሰ-ውሳንኡ ንከረጋግጽ ዝዓለመ'ዩ ክብል ገሊጹ። ምስ ሮይተርስ ብስልኪ ቃለ-መሕተት ዝገበረ ዶ/ር ደብረጽዮን ብወገኑ ምስቲ ጉጅለ ዝርርብ ይካየድ ከም ዘሎ'ኳ እንተረጋገጸ ተወሳኺ መብርሂ ግን ኣይሃበን፡፡ ወሃቢ ቃል ህወሓት ጌታቸው ረዳ'ውን ብወገኑ ''ኣብ ዝኾነ ሓደ ስምምዕ'' ንምብጻሕ ስራሓት እናተሰርሑ ነይሮም ክብል ንሮይተርስ ገሊጹ፡፡ ብተወሳኺ ''ኣብ ቀጻሊ ዕጫ ኢትዮጵያ ብጽሒት ምስዘለዎም ኣካላት ሓቢርካ ምስራሕ ምንም ሓድሽ ነገር የብሉን'' ክብል ተዛሪቡ፡፡ ኣፈኛ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ቢለኔ ስዮም ብኢሜይል ኣብ ዝሃበቶ ምላሽ ህወሓትን ሰራዊት ነጻነት ኦሮሞን ብፓርላማ እታ ሃገር ግብረ ሽበራውያን ተባሎም ከም ዝተበየኑ ካብ ምግላጽ ወጻኢ ዝርዝር መብርሂ ከም ዘይሃበት ሮይተርስ ጸብጺቡ፡፡


ኦሮሞ ፌደራሊስት ኮንግረስ ኣብ ምርጫ ንምስታፍ መራሕቱ ክፍትሑ ሓቲቱ

ኣብ ኢትዮጵያ ቀንዲ ካብ ዝበሃሉ ፖለቲካዊ ውድባት ሓደ ዝኾነ ኦሮሞ ፌደራሊስት ኮንግረስ (ኦፌኮ) ንኣዋርሕ ኣብ ማእሰርቲ ዝርከቡ መራሕቱ ንኽፍትሑ ናብ መንግስቲ ጻውዒት ኣቕሪቡ። እቲ ፓርቲ፡ ኣብቲ ድሕሪ ኣዋርሕ ክካየድ ትጽቢት ዝግበረሉ ሃገራዊ ምርጫ ዝህልዎ ተሳትፎ፡ እቶም ዝተኣሰሩ መራሕቱ እንተዘይሃልዮም ከም ዘጸግመሉ ብምግላጽ’ዩ ነዚ ጻውዒት ዘቕረበ። ብተወሳኺ’ውን ብመንግስቲ ዝተዓጸዉ ኣብያተ ጽሕፈቱ ክኽፈቱሉ ኣብቲ ትማሊ ዘውጽኦ መግለጺ ዝሓተተ ኦፌኮ፡ ቅድሚ መረጻ ንዝግበር ጎስጓስ ኣብ ምሉእ ሃገር ብናጽነት ናይ ምንቅስቓስ መሰሉ ክሕለወሉ ተማሕጺኑ። ሃገራዊ መረጻ ኢትዮጵያ ኣብ ዝሓለፈ ወርሑ ነሓሰ ንኽካየድ ተወሲኑ እንተነበረ’ኳ ስግኣት ኮሮናቫይረስ ከም ምኽንያት ብምቕራብ ኣብዚ ዓመት ግን ድማ መዓልቱ ናብ ዘይተነጸረ ጊዜ ተሰጋጊሩ። ምኽትል ኣቦ መንበር እቲ ፓርቲ ኣይተ በቀለ ገርባን ፍሉጥ ፖለቲከኛን ኣባልን ኣይተ ጃዋር መሓመድን ዝርከብዎም መሪሕነት ንኣዋርሕ ኣብ ማእሰርቲ ይርከቡ። ኣብ ወርሒ ሓምለ ዝተኣሰሩሉን ብተደጋጋሚ ናብ ቤት ፍርዲ ዝመላለሱሉን ምኽንያት ከኣ ምስቲ ብድሕሪ ቅትለት ተወላዲ ኦሮሞ ዝኾነ ድምጻዊ ሃጫሉ ሁንዴሳ ብዝተሓሓዝ ብዝተወለዐ ናዕቢ ምዃኑ ይፍለጥ። ክስታቶም ከኣ ምስ ሽበራ ዝተሓሓዙ ኮይኖም ኣለዉ። ቀዳማይ ሚንስትር ኣብዪ ኣሕመድ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ምስ ተቓወምቲ ውድባትን መራሕቲ ሲቪካዊ ማሕበራትን ብምርኻብ ኣብ ውጥናት እቲ መረጻ ዘትዩ ነይሩ። መንግስቱ ነጻን ፍትሓውን ምርጫ ንኽካየድ ድሉው ከም ዝኾነ ድማ ተመባጺዑ።


ምርጫ ኢትዮጵያ፡ ምንዋሕ መዓልቲ ምርጫ ፈጢርዎ ዘሎ ስግኣት

ኣብ ኢትዮጵያ እቲ ክካየድ ዝተሓሰበ  ሃገራዊ ምርጫ ምንውሑ ኣብታ ሃገር ተወሳኺ ፖሎቲካዊ ምጉህሃር ከይፈጥር ኣስጊኡ ኣሎ። ኣካቢት ቦርድ ኮምሽን ምርጫ ኢትዮጵያ ብርቱኳን ሚደቅሳ ብቀዳም ምስ ላዕለዎት ሓለፍቲ ፖለቲካውያን ሰልፍታት ብምርኻብ ኣብ ምምዝጋብ መርጽቲ፡ ምልመላ ኣፈጸምቲ እቲ ምርጫን ምሕታም መድመጺ ወረቐትን ኣጋጢምዎም ዘሎ ብድሆታት ገሊጻ። ንሳ ኣብቲ ኣጋጣሚ እቲ ምርጫ ከምቲ ዝተወጠኖ ኣብ 5 ሰነ ክጅምር ከምዘይክእልን ምናልባት ንኽልተ ክሳብ ሰለስተ ሰምንታት ክናዋሕ ከምዝኽእልን እያ ገሊጻ። እቲ ምርጫ ከምቲ ግቡእ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ ነሓሰ ክካየድ እኳ እንተነበሮ ብሰንኪ ስግኣት ለበዳ ኮሮናቫይረስ እዩ ንኣስታት ሓደ ዓመት ተናዊሑ ጸኒሑ። ኣብቲ ብቦርድ ምርጫ እታ ሃገር ዝተጸወዐ ኣኼባ፡ እቶም ሰብ መዚ እቲ ቦርድ ምርጫ፡ ኣብ ምምዝጋብ መረጽትን ምክፋፍል ናውቲ ምርጫን ሎጂስቲካዊ ጸገማት የጋጥሞም ከምዘሎ እዮም ንወከልቲ ፖለቲካውያን ሰልፍታት ገሊጸምሎም። ገለ ካብቶም ኣብቲ ኣኼባ ዝተሳተፉ ወከልቲ ፖለቲካውያን ሰልፍታት'ውን መንግስቲ ኣብ መላእ እታ ሃገር ብዝተፈላለየ ወተሃደራዊ ረጽምታት ተወጢሩ ስለዘሎ ነቲ ጸጥታ እቲ ምርጫ ኣብ ምርግጋጽ ከጸግሞ ከምዝኽእል ሓሳቦም ኣካፊሎም። ኣብ መላእ ኣታ ሃገር ዘሎ ግጭታት'ውን ናውቲ መርጫ ካብን ናብን ኣብ ምንቅስቃስ ኣጸጋሚ ገይርዎ ከምዘሎ ይግለጽ። ኣብ ዝበዝሐ ክፋል ኢትዮጵያ ክረምቲ ኣብ ወርሒ ሰነ ብምጅማር ክሳብ ወርሒ ሓምለን ነሓሰን ስለዝቅጽል ኣብ መስርሕ ድምጺ ምሃብ ዓቢ ዕንቅፋት ክፈጥር ክምዝክል ብምጥቃስ እቲ ምርጫ እንተተናዊሑ ብፍላይ ኣብ ገጠራት ድምጺ ምሃብ ኣዝዩ ከሸግር ከምዝክእል'ውን ርእይቶ ዝሃቡ ነይሮም'ዮም። እቲ ምርጫ ናብ ወርሒ መስከረም ይናዋሕ ዝበሉ'ውን ነይሮም እዮም። እንተኾነ ኣብ ወርሒ መስከረም እቲ ሓዲሽ ዝምረጽ መንግስቲ ቤት ጽሕፈት ክርከብ ስለዘለዎ ናብ ወርሒ መስከረም ምንውሑ ኣብ እትዮጵያ ተወሳኺ ፖለቲካዊ ነውጺ ክፈጥር ከምዝክእል ከይተሓለመ ፍቱሕ እዩ ዝበሉ ነይሮም። እቲ ቦርድ ምርጫ ንክልተ ክሳብ ሰለስተ ሳምንታት እቲ ምርጫ ክናዋሕ ከምዝኽእል ምስ ገለጸ ብዙሕ ግብረ መልስታት እዩ ዝውሃብ ዘሎ፡ ገለ ኸኣ እቲ ቦርድ ምርጫ ኣብ ውሽጡ ክልተ ሰለስተ ሳምንታት እንታይ 'ተኣምር' ክፈጥር ስለዝክእል እዩ ዘናውሖ ዘሎ ዝበሉ'ውን ኣይተሳኣኑን። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ብትዊተር ኣብ ዝጽሓፈ መልእክቲ ነቲ ዘሎ ስግኣታት ኣቅሊሉ ብምርኣይ፡ እንተኾነ እቲ ምንዋሕ ናይ መዓልቲ ምርጫ ከምዝድግፎ ገሊጹ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ፡ እቲ ኮምሽን ምርጫ ነጻ ኮይኑ ነቲ ምርጫ ከምዘካየዱ ኸኣ ኣትሪሩ ገሊጹ። "ንኹሎም ኢትዮጵያውን ካብ ዝሓለፈ ዓመታት ዝተኻየዱ ምርጫታት ኣዝዩ ነጻን ቅኑዑን ምርጫ ከምእነካይድ ከረጋግጸልኩም እፈቱ" ድሕሪ ምባል "እቲ ምርጫ ኣብ ቀረባ ሳምንታት ክካየድ እዩ፡ ዘይከምቲ ዝብሃሎ ዘሎ ምዝገባ ኣድመጽቲ'ውን ጽቡቕ'ዩ ተኻይዱ" ኢሉ። ገለ ኣብ ደገ ዝርከቡ ጉጅለታት ግን መንግስቲ ክንዲ ንምርጫ ነዘተን ሃገራዊ ዕርቅን ቀዳምነት ክህብ ከምዘለዎ ብምጽዋዕ እቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ ግጭትን ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ኢትዮጵያ ዘሎ ዘይምርግጋእን ንኽፍታሕ ቀዳምነት ክውሃቦ ከምዘለዎ ይገልጹ። እቲም ጉጅለ፡ መንግስቲ ተኣሲሮም ዘለዉ ፖሎቲካውያን መራሕቲ ክፈትሕን ንስኒት እታ ኣተኵሮ ክህቦን ይጽውዑ። እቲ ምርጫ ካብቲ ክካየዶ ዝነበሮ ዝሓለፈ ወርሒ ነሓሰ ምስ ተናወሐ፡ ሓደ ካብ ቀንዲ ጠንቂ ነቲ ሕጂ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ግጭት እዩ ኮይኑ። ኣብ 2018 ናብ ስልጣን ዝመጽእ ቀዳማይ ሚኒስተረ ኣብይ ኣሕመድ፡ እቲ ምርጫ ምንውሑ ምስቲ ዝተኸሰተ ዓለማዊ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ተተሓሒዙ ቅኑዕ ስጉምቲ ምዃኑ እዩ ገሊጹ። እቲ ምርጫ ምስ ተናወሐ፡ እቶም ኣብ እዋን መሪሕነት ኢህወደግ ዓብላሊ ስልጣን ዝነበሮም መራሕቲ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ህወሓት)፡ ኣብይ ኣሕመድ ስልጣኑ ብዘይሕጋዊ መንግዲ የናውሕ ኣሎ ብምባል 'ሕጋዊ ስልጣን ዘይብሉ መራሒ እዩ" ኢለሞ። ህወሓት ኣብ ክልል ትግራይ ኣብ ወርሒ መስከረም እኳ በይንኣዊ መርጫ እንተኣካየዱ መንግስቲ ፈደራል ግን ነቲ ምርጫ ኣፍልጦ ኣይሃቦን። ድሕሪ ክልተ ኣዋርሕ ኸኣ ኣብ መጀመርታ ሰሙን ናይ ወርሒ ሕዳር፡ መንግስቲ ኢትዩጵያ ዕጡቓት ህወሓት ኣብ ልዕሊ ኣብቲ ክልል ዓሪዱ ዝነበረ ሰሜናዊ እዚ ሰራዊት ፈደራል መጥቃዕቲ ፈጺሞም ብምባል ወተሃደራዊ ስርሒት ጀሚሩ። እቲ ሻውዓይ ወርሒ ሒዙ ዘሎ ኵናት ጠንቂ ሞት ኣሻሓት ሰባት ኮይኑ ይርከብ። ብዘይካ እዚ ብሚልዮናት ዝቁጸሩ ሰባት ተጸበይቲ ህጹጽ ረድኤት ክኾኑ እንከለዉ ዓሰርተታት ኣሽሓት ኸኣ ናብ ሱዳን ተሰዲዶም ኣለዉ። ትካላት ተጣበቅቲ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ልዕሊ ሰለማውያን ሰባት 'ዘባህርር' ክፍዕታት ከምዝተፈጸመ ብምግላጽ ብኽልቲኦም ወገናት ቅትለትን ጾታዊ ዓመጽን ተፈጺሙ ይብላ፡ እቲ ንመንግስቲ ፌደራል ብምድጋፍ ኣብቲ ኵናት ከምዝተሳተፈ ዝግለጽ ሰራዊት ኤርትራ'ውን ኣብቲ ገበናት ኢድ ከምዘለዎ እተን ትካላት ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ይገልጻ። ኣብቲ ክልል ኣብ ብዙሕ ቦታታት ነቶም ረድኤት ዘድልዮም ሰባት ረድኤት ንኽበጽሖም ኣዝዩ ኣጸጋሚ ኮይኑ ምህላዉ እዩ ዝሕበር። ምዝገባ መረጽቲ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን እዩ ተወዲኡ፡ ክሳብ ዝሓለፈ ሰሙን ኸኣ ኣብታ ኣስታት  110 ሚልዮን ብዝሒ ህዝቢ ዘለዋ ኢትዮጵያ ብውሕዱ 36 ሚልዮን ሰባት ንኸድምጹ ከምዝተመዝገቡ ተገሊጹ። ኣብ 2015 ኣብ ዝተኻየደ ምርጫ'ውን ብተመሳሳሊ 36 ሚልዮን እዮም ድምጾም ንኽህቡ ተመዝጊቦም ነይሮም ኣብዚ ናይ ሎሚ ዓመት ምርጫ ግን እቲ ተመዝጊቡ ዘሎ ሰብ ካብቲ ሰብ መዚ ኣቐዲሞም ገሚተሞ ዝነበሩ ብ10 ሚልዮን ጎዲሉ ምህላዉ እዩ ዝፍለጥ። በብኽልሉ ከድምጺ ዝተመዝገቡ ብዝሒ ሰባት ምስ ተሓበረ ገለ ሰባት ኣብቲ ዝተውሃበ ኣሃዝ ምጥርጣራት ፈጢሮም ይርከቡ። ኣብታ ከም ብዓል ጀዋር መሓመፍ ዝኣመሰሉ ላዕለዎት ሓለፍቲ ተኣሲሮማ ዘለዉ ክልል ኦሮምያ እተን ቀንዲ ጸለውቲ ሰልፍታት እቲ ክልል ካብቲ ምርጫ ኣብ ዘግለላሉ ኣብታ ክልል 15 ሚልዮን ሰብ ንኸድምጽ ተመዝጊቡ ዝብል መግለጺ ብዙሓት ሰባት ምኽንያታት ብምዝርዛር ነቲ ኣሃዝ ብዓይኒ ጥርጣር ይርእይዎ ኣለዉ። እቲ ብቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ዝምራሕ መንግስቲ ነቲ ምርጫ እኹል ምድላዋት ኣይገበረን ተባሂሉ ንዝቐረበሉ ነቀፌታታት ይነጽጎ እዩ።


ኢትዮጵያ፡ ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ፡ ህወሓትን ሸኔን ግብረ ሽበራውያን ክበሃሉ ዝቐረበ ውሳነ ሓሳብ ኣጽዲቑ

ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ኢትዮጵያ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይን ሸኔን ግብረ ሽበራውያን ተባሂሎም ክስየሙ ዝቐረበ ሓሳብ ብሙሉእ ድምጺ ኣጽዲቑ። እቲ ባይቶ ሎሚ ኣብ ዘካየዶ ኣኼባ ካብ ቤት ምኽሪ ሚኒስተራት እታ ሃገር ህወሓትን ሸኔን ግብረ ሽበራውያን ተባሂሎም ክብየኑ ዝቐረበሉ ምኽረ ሓሳብ ኣጽዲቑ ዘሎ። ኣብ መጀመርታ እዚ ሰሙን ቤት ምኽሪ ሚኒስተራት፡ ዓንቀጽ 77 ሕገ መንግስቲ እታ ሃገር ጠቒሱ፡ ህወሓትን ሸኔን ግብረ ሸበራውያን ተባሂሎም ክስየሙ ዝሓትት ሓሳብ ናብቲ ባይቶ ልኢኹ ምንባሩ ይዝከር። ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ኢትዮጵያ ድማ ብመሰረት ኣዋጅ ጸረ ሽብር እታ ሃገር ወከልቲ ክልቲኦም ጉጅለታት ናብቲ ባይቶ ቐሪቦም ንነብሶም ክከላኸሉ ብመራኸቢ ማዕከናት እታ ሃገር ጻውዒት ኣቐሪቡ ነይሩ። ሎሚ ኣብ ዘካየዶ ኣኼባ ድማ ነቲ ክልቲኦም ጉጅለታት ግብረሽበራውያን ተባሂሎም ክብየኑ ዝቐረበ ሓሳብ ብሙሉእ ድምጺ ከም ዘጽደቖ መራኸቢ ማዕከናት እታ ሃገር ጸብጺበን። ብዛዕባ እቲ ኣብዚ እዋን ብሰፊሑ ኣብ ምዕራብ ኦሮምያን ኣብ ካልኦት ከባቢታት እቲ ክልልን ዝንቀሳቐስን ሰበ ስልጣን መንግስቲ 'ኦነግ ሸኔ' ኢሎም ዝጽውዕዎን ዕጡቕ ጉጅለ ነዚ ዝስዕብ ኢና እንፈልጥ። እዚ ብፍላይ ሰበስልጣን ክልል ኦሮምያ 'ኦነግ ሸኔ' ኢሎም ዝጽውዕዎ ሓይሊ፡ ንባዕሉ ''ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ'' ኢሉ እዩ ዝጽውዕ። 'ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ' ንብዙሕ ዓመታት፡ ወታሃደራዊ ክንፊ ግንባር ሓርነት ኦሮሞ(ኦነግ) ኮይኑ ጸኒሑ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ምምጽኡ ስዒቡ፡ ኣመራርሓ ኦነግ ናብ ኢትዮጵያ ምስኣተዉ፡ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ (መንግስቲ ኦነግ ሸኔ ኢሉ ዝጽወዖ ዘሎ ሓይሊ) ካብቲ ውድብ ተፈልዩ፡ ዕጥቃዊ ቃልሲ ከምዝቕጽል ኣፍሊጡ። ኣቦ መንበር ግንባር ሓርነት ኦሮሞ ኣቶ ዳውድ ኢብሳ 'ውን ፡ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ (ኦነግ ሸኔ) ንሱ ከምዘይእዝዞ ዕላዊ ገይሩ ነይሩ። ሸኔ ዝብል መጸውዒ ካበይ ዝመጸ እዩ? ሸኔ ማለት 'ሸን' ካብ ዝብል ናይ ኦሮምኛ ቃል ዝመጸ እዩ፤ 'ሸን' ማለት ሓሙሽተ ማለት እዩ፡፡ 'ሸኔ' ማለት ድማ እቶም ሓሙሽተ ከም ማለት እዩ። ኣብ ውሽጢ ኣወዳድባ ግንባር ሓርነት ኦሮሞ፡ ሓሙሽተ ኣባላት ዘለዉዎ ኮሚቴ ፈጻሚ ስራሕ 'ጉሚ ሸኔ' ተባሂሉ እዩ ዝጽዋዕ።ጉሚ ሸኔ ማለት 'ሓሙሽተ ኣባላት ዘለዎ ጉባኤ' ከም ምባል እዩ። ሰበስልጣን መንግስቲ፡ ነቲ ንባዕሉ 'ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ' ኢሉ ዝጽውዕ ሓይሊ ንምንታይ 'ኦነግ ሸኔ' ከምዝብልዎ ግልጺ ኣይኮነን። መራሒ 'ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ' ከምዝኾነ ዝእመን፡ ጃል (ብጻይ) መሮ ብዝብል ናይ ቃልሲ ሽም ዝፍለጥ ኩምሳ ድሪባ፡ ንናጽነት ኦሮሞ ኢና እንቃለስ ይብል። ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት መንግስቲ ኣብ ልዕሊ እቲ ጉጅለ 'ስጉምቲ' ክወስድ እየ ዝበለ እኳ እንተገበለ፡ ኣባላት እቲ ጉጅለ ፈጺሞምዎ ብዝተባህለ መጥቃዕቲ ብኣማኢት ሰባት ሞይቶምን ኣሻሓት ተፈናቒሎምን እዮም። መንግስቲ ኦነግ ሸኔ ኢሉ ብዝጽወዖ ጉጅለ፡ ብዙሐት ሰበስልጣናት መንግስትን ፖሊስን ከምዝተቐተሉን ባንኪታት ከምዝተዘረፉን ገሊጹ እዩ። እቲ ጉጅለ ብህወሓት ከምዝሕገዝን፡ ኣብቲ ናይ ትግራይ ኲናት እውን ኣብ ጎኒ ህወሓት ኮይኖም እናተዋግኡ ነይሮም ዝበሎም ዕጡቓት 'ኦነግ ሸኔ' ከምዝማረኸን መንግስቲ ኣፍሊጡ ነይሩ። ህወሓት ህወሓት ካብ ናይ ደባይ ቃልሲ ናብ ሃገር መራሕነት፡ ቀጺሉ ናብ ክልል ኣመሓዳርነትን ኣብ መወዳእታ ድማ ናብ ናይ ደባይ ቃልሲ ዝተመለሰ ውድብ እዩ። ንኣስታት 30 ዓመታት ኣብ መድረኽ ፖለቲካ እታ ሃገር ቀንዲ ተዋሳኢ ኮይኑ ዝጸንሐ ህወሓት፡ ምስቲ ኣብ ዝሓለፈ ጥቅምቲ ዝተወለዐ ኲናት ብዝተሓሓዝ፡ ብብሄራዊ ቦርድ መረጻ እታ ሃገር ካብ ዝርዝር ፖለቲካዊ ውድባት ክስረዝ ተገይሩ እዩ። ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ፡ ዘውዳዊ ስርዓት ሃጸይ ሃይለስላሰ ወዲቑ፡ ኣብታ ሃገር ወተሃደራዊ መንግስቲ በትረ ስልጣን ምሓዙ ስዒቡ እዩ 11 ለካቲት 1967 ዓ/ም ብኣቆጻጸራ ግእዝ ፡ ዕጥቃዊ ቃልሲ ምጅማሩ ይፍለጥ። ንቃልሲ ህወሓት መበገሲ ዝነበረ፡ ተምሃሮ ዩኒቨርሲቲ ኣዲስ ኣበባ ዘጣየሽዎ ማሕበር ገስገስቲ ብሄረ ትግራይ (ማገብት) ዝተባህለ መደበኛ ዘይኮነ ውዳበ እዩ። ምስ ደርጊ ዝግበር ዝነበረ ኲናት እናሰፈሐን ናብ ካልኦት ከባቢታት እታ ሃገር እናተሳገረ ምስከደን፡ በቢኸባቢኡ ዘለዉ ህዝቢታት ይውክሉ እዮም ዝተባህሉ ውድባት ኣብ ምሕቋፍን ኣብ ምጥያስን ህወሓት ዓብዪ ተራ ነይሩዎ። ነዚ ስዒቡ ድማ ምስ ናይ ህዝቢታት ኢትዮጵያ ዴሞክራስያዊ ምንቅስቓስ (ኢህዴን)፣ ናይ ህዝቢ ኦሮሞ ዴሞክራስያዊ ድርጅት (ኦህዴድ)ን ናይ ህዝቢታት ኢትዮጵያ ዴሞክራስያዊ ምንቅስቓስ (ደኢህዴን)ን ግንባር ብምፍጣር ንኢህወዴግ መስሪቶም፡፡ ብህወሓት ዝዕብለል ዝነበረ ኢህወዴግ ንስርዓት ደርግ ካብ ስልጣን ብምእላይ ን 27 ዓመታት ነታ ሃገር መሪሑ እዩ፡፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ምስመጸአ ግና ኣፈላላያት እንሰፈሐን እናጎለሐን መጺኡ፡፡ ኣብ መወዳእታ ኢህወዴግ ናብ ብልጽግና ምስተቐየረ፡ 'ህወሓት ናብቲ ሓድሽ ውህደት ኣይጽንበርን' ካብ ምባል ብተወሳኺ "እቲ ውህደት ሕጋዊ ኣይኮነን" ብምባል ተቓዊምዎ። ህወሓት ኣመራርሕኡ ሒዙ ናብ ትግራይ ምስኣተወ ምስ መንግስቲ ፌደራል ዝነበሮ ርክብ ካብ ምሕርፋፍ ሓሊፉ ናብ ጎንጺ ኣምሪሑ።


ኣብ ትሽዓተ ወረዳታት ቄለም ወለጋ ማይን መብራህትን ካብ ዝቋረፅ ሓደ ወርሒ ሓሊፉ

ኣብ ቄለም ወለጋ ደምቢደሎ ሓዊሱ፡ ኣብ ትሽዓተ ወረዳታት እቲ ዞባ ኣግልግሎት መብራህትን ማይን ካብ ዝቋረፅ፡ ልዕሊ ሓደ ወርሒ ከምዘቑፀረ፡ ምምሕዳር እቲ ዞባ ንቢቢሲ ኣፍሊጡ። ሓላፊ ኮምዩኒኬሽን እቲ ዞባ ኣይተ ሃምባ ረጋ፡ ካብ ደምቢደሎ ናብ ጋምቤላ ዝተዘርገሐ መስመር፡ ኣንፊሎ ኣብ ዝበሃል ቦታ ብምቁራፁ፡ ከምኡ’ውን ናይ ኤሌክትሪክ ተሸካሚ ዓንዲታት ጉድኣት ስለዝወረዶን፡ ኣብቲ ዞባ ኣገልግሎት መብራህቲ ከምዝተቛረፀ ገሊፁ። ዋና ከተማ እቲ ዞባ ኣብ ዝኾነት ደምቢደሎ ሓዊሱ፣ ሰዩ፣ ጅማ ሆሮ፣ ጋዎ ቄቤን ያማ ሎጊ ወለልን ኣገልግሎት ኤሌክትሪክ ካብ ሞንጎ ዝተቛረፀን ወረዳታት እየን። ካብዚ ብተወሳኺ፡ መብዛሕትኡ ቀረብ ማይ እቲ ዞባ ምስ ሓይሊ መብራህቲ ዝተትሓሓዘ ስለዝኾነ፡ ደምቢደሎ ሓዊሱ ኣብ ትሽዓተ ወረዳታት፡ ማይ ካብ ዝቋረፅ ልዕሊ ወርሑ ከምዘቑፀረ፡ ኣይተ ሃምባ ገሊፁ። ነበርቲ ደምቢደሎን ከባቢኡን፡ ኣብቲ ዝሓለፈ ሓደ ወርሒ ካብ ከባቢኦም ርሑቕ ተጓዒዞም፡ ካብ ሩባ ማይ ቀዲሖም  ከምዝጥቀሙ፣ ካልኦቶም ከኣ ማይ ዝናብ ብምዕቛር ከምዝጥቀሙ ንቢቢሲ ገሊፆም። እኽሊ ንምጥሓን፡ ካብ ዘለውዎ ርሒቑ ናብ ዝርከብ ብነዳዲ ዝሰርሕ መጥሓን ብምኻድ ከምዘጥሕኑ ዝገለፁ እቶም ነበርቲ፡ “ኣብ ከቢድ ፀገም ኢና ዘለና፤ ንበልዖ ክንስእን ንኽእል ኢና” ክብሉ፡ ስግኣቶም ተዛሪቦም። መንቀሊ እቲ ፀገም እንታይ እዩ? ካብ ደምቢደሎ ናብ ጋምቤላ ኤሌክትሪክ ንምምሕልላፍ ዝተዘርግሐ መስመር፡ “ብዕጡቓት ኦነግ ሸኔ ከምዝተቛረፀ”  ሓላፊ ኮምዩኒኬሽን እቲ ዞባ ይገልፅ። “መንግስቲ ነቲ ዝተቛረፀ መስመር ንምፅጋን፡ ናብቲ ቦታ ሸውዓተ ሰብሞያ ልኢኹ ኔሩ። ግና እቶም ዕጡቓት ዋንነተን ናይቲ ዞባ ጨንፈር ቤትፅሕፈት ዝኾና፡ ዝጓዓዙለን  ዝነበሩ ክልተ መኻይን፡  ሓንቲ ፒክኣፕን ሓንቲ ኣይስዙን ብምቅፃል፡ ንዕኦም’ውን ንሰለስተ መዓልቲ ዓጊቶም ወቒዐሞም፤ ኣብ ራብዓይ መዓልቲ እዮም ሰዲደሞም” ይብል፡ እቲ ሓላፊ። እዚ ተግባር ኣብቲ ዝሓለፈ ሰሙን ከምዝተፈፀመ ዝገልፅ እቲ ሓላፊ፡ እቶም ሰብሞያ ኣብ ኣንፊሎ ወረዳ፡ ኣብ ሞንጎ ዳዎ ቶፒን ያሬድን ዝበሃል ከባቢ ከምዝተጠቕዑ ሓቢሩ። “ሕዚ እቶም ሰብሞያ ተሓቢኦም እዮም ዘለዉ፤ ንዕኦም ረኺብና ስራሕቲ እቲ ፅገና ክነቐፅል ኣይከኣልናን” ዝብል እቲ ሓላፊ፡ ብወገን ምምሕዳር እቲ ዞባ፡ ነቲ ዝተቛረፀ መስመር ንምፅጋን ድሉውነት ከምዘሎ ሓቢሩ። ሕዚ’ውን፡ ኣብ ከም ጊዳሚን ኣንፊሎን ዝበሉ ወረዳታት እቲ ዞባ፡ ስግኣት ፀጥታ ከምዘሎ ገሊፁ።


“ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ፖለቲካዊ ቅልውላው ንጥሕሰታት ሰብኣዊ መሰል የጋድድ ኣሎ” ዳንኤል በቀለ (ዶ/ር)

ኣብ ኢትዮጵያ ዘጋጥሙ ጥሕሰታት ሰብኣዊ መሰላት እታ ሃገር ካብ ዘላትሉ ፖለቲካዊ ቅልውላው ዝምንጩ ከምዝኾነ ኮሚሽነር ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ዶክተር ዳንኤል በቀለ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ንሱ ከምዝበሎ ኣብታ ሃገር ንዘጋጠመ ጸገም ፍታሕ ምድላይ ስለዘይተኽኣለ ሰፊሕ ግህሰታት ሰብኣዊ መሰላት ክፍጽም ምኽንያት ኮይኑ ይርከብ። ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ነቶም ኣብ ትግራይ ዝተፈጸሙ ጥሕሰታት ሰብኣዊ መሰላት ምስ ሕቡራት ሃገራት ብምዃን የጻርይ ምህላዉ ይፍለጥ። ብሓፈሻ ኣብታ ሃገር ኣብ ውሽጢ ዝሓለፉ ሰለስተ ዓመታት ብሄር መሰረት ዝገበሩ ጎንጽታት፣ ምፍንቓል ዜጋታትን ቅትለታትን ዘጋጠሙ ኮይኖም ብዙሓት ፖለቲከኛታትን ውልቀሰባትን ድማ ኣብ ማእሰርቲ ይርከቡ። ኮሚሽነር ዳንኤል ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበሮ ቃለ-መሕትት ከምዝሓበሮ እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ፖለቲካዊ ወጥሪ መንቀሊ ግህሰታት ሰብኣዊ መሰላት ኮይኑ'ሎ። እቲ ወጥሪ እናኸረረ ብምምጽኡ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ዘጋጠሙ ጎንጽታት ሞት፣ ምፍንቓልን ዕንወት ንብረትን ስለዘኸተሉ ነቲ ጸገም ከምዘተሓላለኽዎ ድማ ኣረዲኡ። ኣብ ዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ብሰንኪ ዝተፈጠሩ ጎንጽታት ህይወት ብዙሓት ሰባት ከምዝጠፍአ፣ ምፍንቓል ከምዘጋጠመን ንብረት ከምዝዓነወን ዘዘኻኸረ እቲ ኮሚሽነር፤ እቲ ወጥሪ ሎሚ’ውን ብዘይምህድኡ ‘ኢትዮጵያ ኣብ ከቢድ ቅልውላው ሰብኣዊ መሰላት ከምእትርከብ” ገሊጹ። ብድሆታት እቲ ኮሚሽን ዶክተር ዳንኤል ከምዝበሎ ካብ ሞንጎ ብድሆታት እቲ ኮሚሽን እቲ ብቐዳምነት ዝስራዕ ምስ ሕሉፍ ታሪኹ ዝተኣሳሰር’ዩ። ቅድሚ ሎሚ ብናጽነትን ብብቕዓትን ይሰርሕ ብዘይምንባሩ ትካላዊ ብቕዓት ከምዘይብሉ ይዛረብ። እዚ ከኣ ብውሱን ዓቕሚ ሓይሊ ሰብ፤ ቴክኖሎጂን ስልትታት ስራሕን ብኣግባቡ ብዘይምጥቃም ዝግለጽ ምዃኑ ኣረዲኡ። ብዘይካ’ዚ ድሩትነት ሓይሊ ሰብን ገንዘብን ተወሰኽቲ ጸገማት እቲ ኮሚሽን ከምዝኾኑ ብምሕባር ውሱንነት በጀት ብምህላዉ ክንድቲ ዝድለ ንኸይሰርሑ ማሕለኻ ከምዝኾኖም ይገልጽ። ኣብታ ሃገር ዘሎ ፖለቲካዊ ጸገም ግህሰታት ሰብኣዊ ጥሕሰታት ንኽሰፍሕ ስለዝገበረ ከኣ ካልእ ተደራቢ ፈተና ከምዝኾኖም ድማ ሓቢሩ’ሎ። ዝተፈላለዩ ጫፋት ሒዙ ዝካረር ዘሎ ፖለቲካዊ ኣተሓሳስባ ብመንነት ብሄተር ዝተቓነየ ብምዃኑ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝስራሕ ኩሉ ስራሕን ዝግበር ምንቅስቓስን በዚ መነጽር ከምዝረኣዩ እቲ ኮሚሽነር ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ንሱ ከምዝበሎ ስራሕቲ ሰብኣዊ መሰላት እውን በዚ መንጽር ዝቃነዩሉ ተርእዮታት ኣሎ። ኣብ ታሪኽ ምምሕዳር መንግስቲ ኢትዮጵያ ድማ ሹመኛታትን ሓለፍቲ ጸጥታን ብነጻን ዘይሻራውን ትካል ተሓተትቲ ዝኾኑሉ ተሞክሮ ኣይነበረን ይብል። ኣብዚ እዋን ንስራሕቲ መንግስቲ ብነጻን ዘይሻራውን ትካል ብምምርማር ዝተፈጸሙ ጥሕሰታት ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ዝቃልዑሉ እዋን ከምኡ’ውን ተሓታትነት ንኽረጋገጽ ጸቕጢ ክገብር ከሎ ወይ ምኽረ ሓሳብ ከቕርብ ከሎ፤ ካብ ገለ ሹመኛታት መንግስቲ ቅኑዕ ዘይኮነ ምላሽ ከምዝቐርበሎም የረድእ። ስጉምቲ ምኽባር ሕጊ ኣብ ኦሮሚያ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ እቲ ኣብ ክልል ኦሮሚያ ዘሎ ጉዳይ ሰብኣዊ መሰላት እሱራት ከምዘሻቐሎ ገሊጹ ነይሩ። እቲ ኮሚሽን ዑደት ኣብ ዘካየደሎም ጣብያታት ፖሊስ ዝርከቡ እሱራት ሰብኣዊ መሰላቶም ዝሕለወሉ ኩነታት ብቕልጡፍ ምምሕያሽ ክግበረሉ ዝሕትት መግለጺ ኣውጺኡ ምንባሩ ይዝከር። ኣብቲ ክልል ብዘይ ትእዛዝ ቤት ፍርዲ ዝተኣሰሩ ሰባት ከምዘለዉ ከምኡ’ውን ብመሰረት ውሳነ ቤት ፍርዲ ክፍትሑ ዝነበሮም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝርከቡ ከምዘለዉ ድማ ምሕባሩ ይዝከር። “ኣብ ክልል ኦሮሚያ ምስ ኣተሓሕዛ እሱራት ዝተሓሓዙ ዘሻቕሉ ተርእዮታት ኣለዉ” ዝብል ኮሚሽነር ዳንኤል፤ ዕጡቓት ሓይልታት ኣብ ልዕሊ ንጹሃን ነበርቲ እቲ ክልል ዝፈጥርዎ ስግኣት ድሕነትን ኣብ ልዕሊ ኣካላት ጸጥታ መንግስቲ ዘብጽሕዎ ጉድኣትን ኮሚሽኖም ከምዝግንዘብ ይዛረብ። ካብ ትእዛዝ ቤት ፍርዲ ብዝኾነ መገዲ ዝተኣሰሩ፣ ኣብ ማእሰርቲ ከቢድ መግረፍቲ ዝተፈጸሞምን ተመጣጣኒ ብዘይኮነ ኣጠቓቕማ ሓይሊ ህይወቶም ዝጠፍአን ሰባት ከምዘለዉ ድማ ገሊጹ። ንሱ ከምዝበሎ ዕጡቓት ብዝወሰድዎም ስጉምትታት ዝተቐተሉ ብዙሓት ሰባት ሰባት ኣለዉ። ትእዛዝ ቤት ፍርዲ ናይ ዘይምኽባር ተርእዮታት ኣብ ካልኦት ከባብታት እታ ሃገር ዝረኣይ’ኳ እንተኾነ ኣብ ክልል ኦሮሚያ ግን ሰፊሕ ብምዃኑን ቅሬታታት ስለዝቐረቡን ፍሉይ ትኹረት ብምሃብ ዳህሲሶምዎ’ዮም። ምስ ሰበስልጣን እቲ ክልል ተቐራሪቦም ንምስራሕ ኣብ ዝፈተኑሉ እዋን ሓሓሊፉ ካብ ዝተወሰኑ ሹመኛታት ቅኑዕ ዘይኮነ ምላሽ ከምዝተወሃቦም ኮሚሽነት ዳንኤል ይዛረብ። ካብዚ ብዝነቅል ምኽንያት ከኣ ውጽኢት መጽናዕቶም ብገለ ሰብመዚ እቲ ክልል ተቐባልነት ክረክብ ኣይከኣለን። ተቐባልነት ምኽረ-ሓሳባት እቲ ኮሚሽን ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ኣብ ዝተፈላለዩ እዋናት ኣብ ዘውጽኦም መግለጺታት ዘቕመጦም መመሓየሺ ምኽረ-ሓሳባት ሓሓሊፉ ተቐባልነት ከምዝረኸቡ ዝዛረብ ዶክተር ዳንኤል “ስጉምቲ ክውሰድ ከሎን ምምሕያሽ ክግበርን ንርእይ ኢና፤ እንተኾነ ዘይተመሓየሹ ነገራት እውን ንዕዘብ ኢና” ይብል። እቲ ኮሚሽን ምጽራይ ገይሩ፤ ብቤት ፍርዲ’ውን መሰል ውሕስና ተፈቒዱሎም ካብ ማእሰርቲ ክፍትሑ ኣለዎም ዝተበሃሉ ሰባት ክሳብ ሎሚ ኣብ ማእሰርቲ ዝርከቡሉ ኩነታት ኣሎ። ብዘይትእዛዝ ቤት ፍርዲ ዝተኣሰሩ፣ ህይወት ብምጥፋእ ተሓተትቲ ክኾኑ ዘለዎም ጉጅለታት ከምኡ ድማ ምጽራይ ተኻይዱ ስጉምቲ ዘይተወሰዶም ከምዘለዉ ይሕብር። ትእዛዝ ቤት ፍርዲ ዘይምኽባር ብተደጋጋሚ ዝተረኣየ ጸገም ከምዝኾነ ዝገልጽ ኮሚሽነር ዳንኤል “ብዝኾነ ይኹን መገዲ ተቐባልነት ዘይብሉ ኣሰራርሓ እዩ” ክብል ነቲ ተግባር ኮኒኑ። ነጻነት እቲ ኮሚሽን ዶክተር ዳንኤል ብኮሚሽነርነት ተመዚዙ ናብ ስራሕ ካብ ዝኣተወሉ እዋን ጀሚሩ ካብ መንግስቲ ዝኾነ ዓይነት ጽዕንቶ በጺሕዎ ከምዘይፈልጥ’ዩ ዝዛረብ። ኣብ ኢትዮጵያ ሰፊሕን ዝተሓላለኸን ጸገማት ሰብኣዊ መሰላት ከምዘሎ ብምሕባር ድማ እቲ ኮሚሽን ብዘይ ገለ ጸቕጢ ዝኾነ ይኹን ኣካል ብዘለዎ ዓቕሚ ይሰርሕ ምህላዉ ይገልጽ። “እቲ ኮሚሽን ለውጢ ንኸምጽእ ዝገበሮ እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ሓድሽ ምዕራፍ ፖለቲካ እዩ” ይብል። ግህሰታት ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ትግራይ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ነቲ ኣብ ትግራይ ዝተፈጸመ ጥሕሰታት ሰብኣዊ መሰላት ምስ ሕቡራት መንግስታት ብምዃን ምጽራይ ይገብር ከምዘሎ ዶክተር ዳንኤል ይዛረብ። ካብ ሕቡራት መንግስታት ንዝተወከሉ ሰብሞያ ዝጠርነፋ ጉጅለታት እውን ናብ ዝተፈላለዩ ከባብታት እቲ ክልል ብምንቅስቓስ ይሰርሓ ኣለዋ ይብል። ጉድኣት ካብ ዝበጽሖም ውልቀሰባት፣ ስድራ፣ መንግስታዊ ኣመሓደርቲን ካልኦት ምንጪታት ሓበሬታን ዝተፈላለዩ መረዳእታታት ኣብ ምእካብ ይርከባ። እቲ ናይ ምጽራይ ስራሕቲ ኣብ ውሽጢ ሰለስተ ወርሒ ንምዝዛም ውጥን ከምዝነበረ ዝገልጽ እቲ ኮሚሽነር ገለ ስራሕቲ ብዝተሓሰበሉ ክፍጸሙ ብምዘይምኽኣሎም ግን ክደናጎይ ከምዝኸኣለ ኣረዲኡ። ነቲ ምስ ካልኦት ብምትሕብባር ዝገብሮ ዘሎ ምጽራይ ከኣ ገለ ዘተኣጓጉሉ ምኽንያታት እንተዘይኣጓኒፎም ብመሰረት ዝተትሓዘ ውጥን ኣብ ነሓሰን መስከረምን ንምፍጻም ንሰርሕ ኣለና ክብል ተዛሪቡ። ኣብ ትግራይ ንዘሎ ሓደጋ ጥምየት ብዝምልከት ካብ ሕቡራት ሃገራት ንዝቐረበ መጠንቀቕታ ኩሎም ዝምልከቶም ኣካላት ቆላሕታ ክገብሩሉ ብምግላጽ፤ ኣብቲ ክልል ካብ ዝተዓዘብዎም ነገራት እቲ ሓደ ኣብ ሆስፒታላት ብሰንኪ ሕጽረት መግቢ ዝተጎድኡ ህጻናት ቁጽሮም እናወሰኸ ምምጽኡ ከምዝኾነ ኮሚሽነት ዳንኤል ኣዘኻኺሩ።


ኣብ ክልል ኦሮሚያ ዞባ ጅማ ብዝተፈጸመ መጥቃዕቲ '20 ሰባት ከምዝተቐተሉ' ተገሊጹ

ኣብ ክልል ኦሮሚያ ዞባ ጅማ ኣብ ዝርከባ ክልተ ቀበሌታት ዕጡቓት ብዝፈጸምዎ መጥቃዕቲ ብዙሓት ሰባት ከምዝቐተሉ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ኣፍሊጡ። እቲ መጥቃዕቲ ብ15 ሚያዝያ 2013 ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ ኣብ ወረዳ ሊሙ ኮሳ፡ ቀበሌታት ቀጮ ክርክራን ጋሌን ዝተፈጸመ ኮይኑ ብውሑድ 20 ሰባት ከምዝተቐተሉ እቲ ኮሚሽን ንቢቢሲ ሓቢሩ። ብተመሳሳሊ ኣብ 14 ሚያዝያ 2013 ኣብ ክልል ደቡብ ፍሉይ ወረዳ ኣማሮ ቀበሌ ዳኖ ዕጡቓት ሓይልታት ብዝፈጸምዎ መጥቃዕቲ ሓደ ሰብ ከምዝተቐተለ ወሲኹ ገሊጹ። ላዕለዋይ ኣማኻሪ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ኣይተ ኢማድ ቱኔ፤ ዕጡቓት ኣብ ወረዳ ሊሙ ኮሳ መጥቃዕቲ ፈጺሞም ንጹሃን ሰባት ብድሕሪ ምቕታሎም ሓይልታት ጸጥታ ከምዝበጽሑ ተዛሪቡ። ናብቲ ቦታ ምስበጽሑ ከኣ ኣብ ልዕሊ ነበርቲ ተወሳኺ ጥቕዓት ንኸይፍጸም ኽከላኸሉ ምኽኣሎም ብምሕባር ኣብ ዝሓለፉ መዓልታት ሓይልታት ጸጥታ ናብ ዞባ ጅማ ክዋፈሩ ስለዝተገበረ ነቲ መጥቃዕቲ ምቁጽጻር ከምዝተኽኣለ ኣረዲኡ። እንተኾነ ናብቲ ከባቢ ሰብሞያ ብምልኣኽ ነቲ ዝበጽሐ ጉድኣት ብትኽክል ምጽራይ ከምዘይተኽኣለ ኣይተ ኢማድ ገሊጹ። ዛጊድ ዝተኣኻኸበ መረዳእታ ግን እቲ ኣብ ዞባ ጅማ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ንተወለድቲ ብሄረ ኣምሓራ ዒላማ ዝገበረ ምንባሩ የመልክት ኢሉ። ቢቢሲ ካብ ነበርቲ እቲ ጥቕዓት ዝተፈጸመሉ ከባቢ፣ ካብቲ ዞባን ኣመሓደርቲ ወረዳን ተወሳኺ ሓበሬታ ንምርካብ ዝገበሮ ፈተነ ኣይሰመረሉን። ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ሰላምን ድሕነትን ፍሉይ ወረዳ ኣማሮ ኣይተ ኤልያስ ይልማ ብወገኑ መጥቃዕቲ ከምዝተፈጸመ ዝምታ ከምዝተኻየደን ኣረጋጊጹልና። ኣብ ሓለዋ ጥሪት ዝነበረ ሓደ ሰብ ከምዝተቐተለን ልዕሊ 70 ጥሪት በቶም ዕጡቓት ከምዝተወሰዳን ዝሓበረ እቲ ሓላፊ፡ ካብ መዋስንቲ ቀበሌ ዝተበገሱ ሸፋቱ ነቲ መጥቃዕቲ ከምዝፈጸሙ ተዛሪቡ። ኣብቲ ከባቢ ዘሎ ጸገም ጸጥታ ኣርባዕተ ዓመታት ከምዘቑጸረ ብምዝኽኻር ቅድም መሪሕነት ክልቲኤን ወረዳታት ተዛትዮም ዕርቀ-ሰለም ከምዝፈጸሙ ሓቢሩ። ኣብቶም ዝሓለፉ ኣርባዕተ ዓመታት ድማ ልዕሊ 150 ንጹሃን ሰባት ከምዝተቐተሉን 158 ከምዝቖሰሉን ገሊጹ። ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ፡ ነቲ ኣብ ዞባ ጅማ ወረዳ ሊሙ ኮሳ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ዝምልከት ዝርዝር ሓበሬታ ንምርካብ ይሰርሕ ኣሎ ዝበለ ላዕለዋይ ኣማኻሪ እቲ ኮሚሽን ዛጊድ ግን ነቲ መጥቃዕቲ ዝፈጸመ ኣካል ምፍላጥ ከምዘይተኸኣለ ሓቢሩ። መንግስቲ ንዕጡቓት ኦንግ ሸኔ ተሓተትቲ እንተገበረ’ውን እቲ ኮሚሽን ብዘይሻራዊ ኣካል ዝተጻረየ መረዳእታ ከምዘይብሉ የመልክት። “ነቲ መጥቃዕቲ ዝፈጸመ ይፈጽሞ ንጹሃን ሰባት ግን ክቕተሉ የብሎምን” ኢሉ ላዕለዋይ ኣማኻሪ እቲ ኮሚሽን ኣይተ ኢማድ።


ኢትዮጵያ፡ ኣብ ምዕራብ ክልል ኦሮሚያ ተጨውዮም ዝጸንሑ ቻይናውያን ዓደንቲ ንኤምባሲ ሃገሮም ተረኪቦም

ኣብ ምዕራብ ኦሮሚያ ብዕጡቓት ተጨውዮም ዝጸንሑ ቻይናውያን ከምዝተለቁ ዓለምለኻዊ ማሕበር ቀይሕ መስቀል ኣፍሊጡ። ሓላፊ ህዝባዊ ርክባት ናይቲ ማሕበር ኣልዮና ሳይኔንኮ ንቢቢሲ ከምዝሓበሮ፡ እቶም ሰለስተ ቻይናውያን ንኤምባሲ ሃገሮም ኣብ ኢትዮጵያ ከምዘረከብዎም ሓቢሩ። ንርእሱ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ ብምባል ዝጽውዕ፡ ብ"ሸኔ" ዝፍለጥ ዕጡቕ ጉጅለ ቅድሚ ሒደት ሳምንታት ነቶም ወጻእተኛታት ከምዝሓዞም ኣፍሊጡ ነይሩ'ዩ። "እቲ ማሕበር ብዘለዎ ዘይሻራዊ ሓላፍነት፡ ነቶም ሰለስተ ቻይናውያን ካብ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ ተረኪቡ ናብ ኤምባሲ ቻይና ክሰጋገሩ ኣወሃሂዱ" ክብል እቲ ኣፈኛ ዓለምለኻዊ ማሕበር ቀይሕ መስቀል ኣረጋጊጹ። እቲ ጉጅለ ብፓርላማ ኢትዮጵያ "ኣሸባሪ" ተባሂሉ ክምዝገብ ዝተወሰነሉ ምዃኑ ይፍለጥ። ሰለስቲኦም ኣብ መነ ሲቡ ዝተባህለ ከባቢ ከምዝተታሕዙ፡ እቲ ዕጡቕ ጉጅለ  ስእሎም ኣሰኒዩ ኣውጺእዎ ዝነበረ መግለጺ የነጽር። ኣብቲ እዋን፡ ብወገን መንግስቲ ኢትዮጵያ ይኹን፡ ኤምባሲ ቻይና ኣብ ኢትዮጵያ ብዛዕባ መጭወይቲ ናይቶም ቻይናውያን ዝሃብዎ መግለጺ ኣይነበረን። ቢቢሲ ንማሕበር ቀይሕ መስቀል ብምውካስ ኣብ ዘካየዶ ምጽራይ ግን፡ እቶም ናይ ዕደና ሰራሕተኛታት ምዃኖም ዝተነግረሎም ሰለስተ ቻይናውያን፡ ነቲ ማሕበር ከምዝተረከቡ ከረጋግጽ ኪኢሉ። እቲ ዕጡቕ ጉጅለ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ እቲ ኣብ ከባቢ ከተማ መንዲ ዝካየድ ዘሎ ዕደና "ሕጋዊ ኣይኮነን" ብምባል ተቓውምኡ ንምግላጽ ነቶም ሰለስተ ዓደንቲ ክጨዊ ከምዝተገደደ ይምጉት። "ኣብ መንጎ መንግስትን ኣውጻእቲ ዕደናን ዝተበጽሐ ስምም ሕጋዊ ኣይኮነን" ብምባል "ጨውየዮም ኣለኹ" ኢሉ ነይሩ። እንተኾነ ግን፡ ሓላፊ ምምሕዳር ንኡስ ዞባ ምዕራብ ወለጋ ዝኾነ ኣቶ ኤልያስ ኡመታ ኣብቲ እዋን ንቢቢሲ ከምዝበሎ፡ "ኣብቲ ንኡስ ዞባ ዝተጨውየ ናይ ወጻኢ ዜጋ የለን" ብምባል ነቲ በቶም ዕጡቓት ዝወጸ መግለጺ ነጺግዎ ምንባሩ ይዝከር። "ኣብ ወረዳናን ቀበሌናን ከምዚ ዓይነት ነገር ከምዘይተኸሰተ ኣረጋጊጽና ኢና" ክብል ኣብቲ እዋን ተዛሪቡ። ሰብመዚ'ቲ ክልል ብወገኖም፡ ብዛዕባ'ቲ ጉዳይ ኣፍልጦ ከምዘይነበሮም ሓቢሮም ነይሮም። ኣብዚ ዝሓለፈ ቀረባ ዓመታት፡ ኣብ ምዕራብ ክልል ኦሮሚያ ዕጡቓት ብዝፍጽምዎ መጥቃዕትታት ሓያሎ ሰበስልጣን መንግስትን ሰላማውያን ዜጋታትን ክቕተሉ ምጽንሖም ይፍለጥ። ኣብ ዝሓለፉ 8 ኣዋርሕ ጥራይ ኣብ ክልል ኦሮሚያ 18 ሰበስልጣን መንግስቲ፡ 112 ኣባላት ፖሊስን 42 ኣባላት ሚሊሻን ብዕጡቓት ምቕታሎም ዋና ኣኽባሪ ሕጊ ፈደራል ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ጠቒሱ ነይሩ።


ስድራ ድምጻዊ ሃጫሉ ሁንዴሳ ኣብ ጉዳይ ፍርዲ ቅሬታ ከምዘለዎም ገሊጸም

ስድራ ውሩይ ድምጻዊ ሃጫሉ ሁንዴሳ፡ በቲ ንቕትለት ሃጫሉ ኣመልኪቱ ዝግብር ዘሎ መርመራን ናይ ቤት ፍርዲ ኣካይዳን ዘለዎም ርኢቶ ኣካፊሎሙና ኣለዉ። ንእሽተይ ሓዉ ንድምጻዊ ሃጫሉ ሁንዴሳ፡ ሲሳይ ሁንዴሳ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕተት "ንትሽዓተ ወርሒ ከይተዛረብና ስቅ ኢልና ዝጸናሕናሉ፡ ዝኾነ ኣካል ካብ ሞት ሃጫሉ ፖሎቲካዊ መኽሰብ ንኸይረክብ ኢልና ኢና" ኢሉ። ምስ ሞት ድምጻዊ ሃጫሉ ሁንዴሳ ተተሓሒዙ ዝግበር ዘሎ መርመራን ኣካይዳ ናይቲ ቤት ፍርድን ኣመልኪቱ ኸኣ "ፖሎቲካዊ ጸወታ'ዮም ዝጻወቱ ዘለዉ: እዚ ኩልና ስድራ ንፈልጦ ኢና" ኢሉ። ኣብዚ ትሽዓተ ኣዋርሕ ወሲዱ ዘሎ መስርሕ ፍርዲ "ናብ መጋባእያ ከይኣትዉ ምኽልካልን ካልእ ስጉምትታትን" ኣብ ልዕሊ እቲ ስድራ ክውሰዱ ምጽንሖም ሲሳይ ይሕብር። ንመስርሕ ፍርድን ክስን ዝካታተልዎ ዘለዉ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ፌዴራልን ኣኽባሪ ሕግን ብወገኖም እቲ መስርሕ ፍርዲ ንሕገ መንግስቲ እታ ሃገር ተኸቲሉ ይካየድ ምህላዉ'ዮም ዝገልጹ። ድምጻዊ ሃጫሉ ሁንዴሳ ብኣቆጻጽራ ግእዝ 22 ሰነ 2012 ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ መኪንኡ እዩ ተቐቲሉ። በቲ ቕትለት ዝተጠርጠሩ ኣርባዕተ ሰባት ክሲ ተመስሪትዎም ጉዳዮም ብቤት ፍርዲ ይረአ ኣሎ። ካብቶም ተኸሲሶም ዝነበሩ ራብዓይቲ ተኸሳሲት ላምሮት ከማል ኮይና፡ ብነጻ ክትፍኖ: ሳልሳይ ተኸሳሲ ኣብዲ ኣለማየሁ ከኣ ብ10 ሽሕ ብር ዋሕስ ክፍታሕ ቤትፍርዲ ወሲኑ እዩ። ቀዳማይ ተኸሳሲ ጥላሁን ያሚ ብቐጥታ ቅትለት ሃጫሉ ሁንዴሳ ምፍጻሙ ዘረጋግጽ ብቑዕ ናይ ሰብ ኮነ ናይ ሰነድ መርትዖ ስለዘይተረኽበ ክሱስ ነቲ ክሲ ክኸላኸል ቤትፍርዲ ምውሳኑ ይዝከር። ኣብቲ መዝገብ ካልኣይ ተኸሳሲ ዝኾነ ከበደ ገመቹ ምስ ቀዳማይ ተኸሳሲ ጥላሁን ያሚ ብምዃን ነቲ መቕተልቲ ብምፍጻሙ ክከላኸል ተወሲኑ እዩ። እንተኾነ ግና ከበደ ገመቹ ምስ ቀዳማይ ተኸሳሲ ጥላሁን ያሚ "ጉድኣት ኣውሪድና ንስረቆ" ብምባል፤ ዝምታ ንምፍጻም ብምስምማዕ ሓቢሩ ምኻዱ ከም ዝተረጋገጸ ተሓቢሩ እዩ። ስለዚ ነቲ ተግባር ተዳልዩ ከምዘይፈጸሞ ብምግላጽ እቲ ጉዳይ ብገበናዊ ሕጊ 1996 ዓንቀጽ 540 ክረአ ብይን ተዋሂቡ። ሳልሳይ ተኸሳሲ ኣብዲ ኣለማየሁ ኣብ ቅትለት ሃጫሉ ብቐጥታ ከም ዝተሳተፈ ዘረጋግጽ መርትዖ ኣይተረኸቦን፤ እንተኸነ ግና: ነቲ ቕትለት ርእይዎ ክንሱ ንፖሊስ ዘይምሕባሩ ናይ ዋሕስ መሰሉ ተሓልዩ ካብ ደገ ጉዳዩ ክከታተል ቤትፍርዲ ወሲኑ ኣሎ። ሓዉ ንሃጫሉ፡ ሲሳይ ኩሉ ስድራ እቲ ቕትለት ብሳልሳይን ዘይሻራውን ዝኾነ ኣካል ክምርመር ድሌት ከምዝነበሮም እዩ ዝሕብር። እንተኾነ ነዚ ሓሳቦም እዚ ከቕርብሉ ዝኽእሉ መገዲ ኩሉ ተዓጽይዎም ምንባሩ ንቢቢሲ ሓቢሩ። ውሃቢ ቃል ላዕለዋይ ኣኽባሪ ሕጊ ኣቶ ኣወል ሱልጣን ነቲ ስድራ ሃጫሉ ዘቕረብዎ ቅሬታ ክምልስ እንከሎ፡ ካብ ፖሊስን ኣኽባሪ ሕግን ንላዕሊ ዘይሻራዊ ኮይኑ ነዚ ቕትለት ክርኢ ዝኽእል ካልእ ኣካል ከምዘየለ እዩ ዝገልጽ። ልዕሊ ዓቕሚ እዞም ኣካላት ዝኾነ ነገር ምስ ዘጋጥም፡ ንፈተውቲ ሃገራት ጸዊዕካ ሓገዘን ከበርክታ ዝግብረሉ ኣጋጣሚ ከምዘሎ ዝሕብር ውሃቢ ቃል ላዕለዋይ ኣኽባሪ ሕጊ ኣቶ ኣወል ሱልጣን፡ ምስ ቕትለት ሃጫሉ ተታሓሒዙ ዝግብር ዘሎ መርመራን መስርሕ ቤት ፍርድን ግና ሓገዝ ዘሕትት ኣይኮነን ኢሉ። ንሱ ወሲኹ "ስድራ ሃጫሉ ከምዚ ዓይነት ሕቶ ምልዓሎም ጌጋ ዘይክኸውን ይኽእል እዩ" እኳ እንተበለ ተግባራዊ ክኸውን ዘፍቅድ ሕጊ ግን ከምዘየለ የረድእ። ብዛዕባ ቕትለት ሃጫሉ ዝተገበረ መርመራ ፍልይ ብዝበለ መልክዕ ቅልጡፉን ተሪርን ምንባሩ ዝሕብር ኣቶ ኣወል ሱልጣን ኣብ መስርሕ መርመራ ስድራ ሃጫሉ ዝርከብዎም የድልዩ እዮም ዝተብሃሉ ዘሳተፈ ምንባሩ ጠቂሱ። "ኣብ መስርሕ እቲ ፍርድን መርመራን ምስ ስድራ ሃጫሉ ጽቡቕ ዝኾነ ርከብ እዩ ነይርና" ኢሉ። እቲ መስርሕ መርመራ ተሪር ምንባሩ ንኸረድእ ኸኣ፡ ካብ ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ ኣብ መርመራ ገበን ልዑል ብቕዓት ዘለዎም ከምኡ'ውን ካብ ላዕላዋይ ኣኽባሪ ሕጊ ኸኣ ዳይረክተራት መርመራ ገበን ዝርከብዎም ካብ ኩሉ ዝተዋጽኡ መርመርቲ ዘሳተፈ ምንባሩ ሓቢሩ። ምስ ሃጫሉ ኣብ ሓደ ገዛ ዝነብር ዝነበረ ሓዉ ንሃጫሉ ሲሳይ፡ ሃጫሉ ዝተቐተለሉ ምሸት ብፖሊስ ተኣሲሩ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ከምዝሓደረን ንግሆ ከምዝፈትሕዎን ንቢቢሲ ገሊጹ። ምስ ተፈተሐ፡ ኣብታ ሓዉ ዝተቐተለላ ምሸት እንታይ ከምዝተፈጸመን እንታይ ከምዝረኣየን ዝሓተቶ ኣካል ከምዘየለ ብምሕባር እቲ መስርሕ መርመራ ንስድራ ሃጫሉ ዘሳተፈ ከምዘይነበረ ከምኡ'ውን ስድራ ሃጫሉ ጉቡእ ዝኾነ  መስርሕ መርመራ ተኻይዱ ኢሉ ከምዘይኣምን ገሊጹ። "ንኣብነት እኹል ምርትዖታት ዘለዎን ሃጫሉ ምስ ሰብ መራኸቢ ዝጥቐመላ ተሌፎኑ ኣብ ኢድ መርመርቲ እያ ዘላ፡ ኤግዚቢት ተታሒዙ ዝነበረ እዩ ኢሎም ኣብ ዝመለሱልና 480 ሽሕ ብርን ከም ቅያር ዝጥቀመላ ዝነበረ ቴሎፎንን መሊሶሙልና እዮም። "እንተኾነ እታ እኹል ሰነድ ዘለዋ ቴሌፎንን ከምኡ'ውን ሽጉጥ ናይ ሃጫሉ ኣብ ኢዶም እዩ ዘሎ፡ እታ ቴሌፎን ብዘይምኽንያት ኣይኮኑን ዘይመለሱልና ኢልና ኢና ንሓስብ" ይብል ሲሳይ። ስድራ፡ ሃጫሉ ኣብቲ ተቐቲልዎ ዝተብሃለ ቦታ ምቕታሉ ከምዘጠራጥሮምን "ሕጂ ብዘሎ ኩነታት ፍትሒ ክንረክብ ኢና ኢልና ኣይንሓስብን ኢና" ዝብል ግምት ከምዘለዎም ሲሳይ ይሕብር። ውሃቢ ቃል ላዕለዋይ ኣኽባሪ ሕጊ ኣቶ ኣወል ሱልጣን ብወገኑ ቴሌፎን ሽጉጥን ናይ ሃጫሉን ከምኡ'ውን ኣብታ መኪና ዝነበረ ኩሉ ዓይነት ንብረት እኹል መርመራ ከምዝተገበረሉ እዩ ዝገልጽ። ብዛዕባ እቲ ስደራ ኣይተመለሰልናን ዝብልዎ ዘለዉ ንብረት ኸኣ፡ ብጀካ እቲ ቤት ፍርዲ ኣብ መስርሕ ክርክር ኣድላዪ እዩ ዝበሎ ንብረት ዝተረፈ ኩሉ ንስደራ ከምዝተረከበ ገሊጹ። ሓዉ ንሃጫሉ ሲሳይ ንቢቢሲ ከምዝሓበሮ "ንዓና ተስፋ ዘቑረጸና ነገር ንጽባሓይቱ፡ ንዓኣ [ራብዓይቲ ተኸሳሲት ላምሮት ከማል] ምኽሳስ ኣይድልይን እዩ እቲ ትፈልጦ ነገር እንተነጊራትና ክትፍታሕ ትኽእል እያ ተባሂሉ መግልጺ ምስ ተውሃበ'ዩ" ይብል። ሲሳይ፡ ራብዓይቲ ተኸሳሲት ምስ ቕትለት ሃጫሉ ምትሕሓዝ ኣለዋ ኢሉ ከምዝኣምን እዩ ዝገልጽ። እንተኾነ "ንሳ ከይትሕተት ዝኾነ ተዋስኦ ክስራሕ ጸኒሑ'ዩ" ይውስኽ። "እዚ መስርሕ ተዋስኦ እዩ፡ ብድኹማት ሰባት ዝተጻሓፈ ተዋስኦ፡ ድኹማት ሰባት ዝዋስእዎ ድራማ፡ ኣይኮነንዶ ንሕና ሓውና ዝተጎድኣና ዝኾነ ብማዕዶ ኮይኑ ዝዕዘብ'ውን ዝንዕቆ ድራማ እዩ" ይብል ሲሳይ። "ሕጂ ዝኽየድ ዘሎ መስርሕ ፍርዲ ኬድካ ኬድካ ናብቲ ቀዳማይ ተከሳሲ ንኽትጥቕለል እዩ ዝግበር ዘሎ" ስድራ ብምልኡ: ቤት ፍርዲ ዘይሻራዊ ኮይኑ ነቲ መስርሕ ይፍጽሞ ኣሎ ኢሎም ከምዘይኣምኑ ድሕሪ ምግላጽ "ሰብ ሓቂ ከይሓትት ንኽፈርሕ ንድሕሪት ንኽምለስ ብዙሕ ነገር ተገይሩ እዩ" ኢሉ። "ሰብ ዓይኑ እናረኣየ ድራማ ካብ ዝስርሓሉ፡ ገዲፍናዮ ኣለና ኢሎም ነቲ መስርሕ እንተዝገድፍዎ ምሓሸ" ዝብል ሲሳይ "ቤት ፍርዲ ካብዚ ጉዳይ ኢዱ የልዕል" ኢሉ። "እዚ ክብል እንከለኹ፡ ምሉእ ንምሉእ ነቲ ጉዳይ ገዲፍዎ ይውጻእ ዘይኮነስ ካብዚ ዝካየድ ዘሎ ፖሎቲካዊ ጸወታ ይተኣለ፡ እቲ መርመራ ዘይሻራዊ ብዝኾነ ኣካል ምስ ተመርመረ ቤት ፍርዲ ኸኣ ሻራ ከይሓዘ ይርኣየልና ኢና ንብል ዘለና" ብምባል መብርሂ ሂቡ። ውሃቢ ቃል ላዕለዋይ ኣኽባሪ ሕጊ ኣቶ ኣወል ሱልጣን ካልኣይን ሳልሳይን ተኸሰስቲ ነብሶም ክከላኸሉ ዝተብሃለሉ ሕጂ'ውን እቲ መስርሕ ፍርዲ ስለዘይተወደአ፡ ምስ ተወደአ ይግባይ ዝሕተቶ እንተኾይኑ ክግበር ከምዝከኣል ኣብሪሁ። ራብዓይቲ ተኸሳሲት ብነጻ ምስንባታ ኣብ ዝምልከት ኸኣ ኣኽባሪ ሕጊ ናብ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ይግባይ ኢሉ ቆጸራ ተዋሂብዎ ከምዘሎ እዩ ዝገልጽ። እቲ ትፈታሕ ዝብል ብላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ዝተውሃበ ውሳነ ከምዝጸንሕ ተገይሩ ሕጂ'ውን ራብዓይቲ ተኸሳሲት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምእትርከብ ውሃቢ ቃል ላዕለዋይ ኣኽባሪ ሕጊ ኣቶ ኣወል ሱልጣን ይሕብር። ራብዓይቲ ተኸሳሲት ብዛዕባ እቲ ቕትለት ትፈልጦ ነገር እንተሓቢራ ንሳ ኣብ ልዕሊ እቶም ቐንዲ ገበን ዝፈጸሙ ከም ምስክር ኮይና ክትቐርብ ልሙድ ምኳኑን ዓቓቢ ሕጊ'ውን ነዚ ምርኩስ ብምግባር ነቲ መግለጺ ከምዝሃበ ኣቶ ኣወል ሱልጣን ይሕብር። ኣቶ ኣወል ሱልጣን "እንተኾነ ኣብ መስርሕ መርመራ ንሳ ኣብቲ ቕትለት ኢድ ከምዘለዋ ዘርኢ መርትዖ ስለዝረኸብና ተኸሳሲት ገይርና ናብ ቤት ፍርዲ ኣቐሪብናያ ኢና" ይብል። ካብዚ ብምብጋስ ኣኽባሪ ሕጊ ንሳ ንኽይትኽሰስ ዝገበሮ ነገር ከምዘየለ ኣቶ ኣወል ሱልጣን ይጠቅስ። ኣብዚ ጸብጻብ ንላምሮት ከማል ወይ'ውን ጠበቓኣ ዘለዎም ሓሳብ ንምምላእ ዝገበርናዮ ጻዕሪ ኣይሰመረልናን፡ እንተኾነ ኣብ ዝኾነ ግዜ መልሶም ንምቅላሕ ድልዋት ኢና። ፕረዚደንት ናይቲ ንመስርሕ ፍርዲ ዝከታተል ዘሎ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ፌደራል ኣቶ ብርሃነመስቀል ዋቅጋሪ ብዛዕባ እቲ ብስድራ ድምጻዊ ሃጫሉ ሁንዴሳ ቀሪቡ ዘሎ ቅሬታ ንቢቢሲ መልሲ ሂቡ ኣሎ። ኣቶ ብርሃነመስቀል፡ እቲ ቤት ፍርድን ነቲ መስርሕ ዝኸታተሉ ዘለዉ ፈራዶን ካብ ናይ ዝኾነ ኣካል ሻራ: ሓራ ኮይኖም ነቲ መስርሕ ይከታተልዎ ከምዘለዉ እዩ ዝገልጽ። እንተኾነ ይብል ኣቶ ብርሃነመስቀል "እንተኾነ ኣብ ስርዓተ ፍትሒ: ቤት ፍርዲ በይኑ ኣይኮነን ዝሰርሕ፡ ፖሊስ ይምርምር፡ ዓቓቢ ሕጊ ይኸስስ ድሕሪ እዚ እዩ ፍርዲ ዝመጽእ" ይብል። "ካብ መጀመርታ ፖሊስ ከመይ እዩ መርመራ ኣካይዱ፡ ዓቓቢ ሕጊኸ በየናይ ኣገባብ እዩ ክሲ መስሪቱ፡ ነቲ ክሲኸ ከመይ እዩ መስሪትዎ ዝብሉ ነገራት ኣለዉ: ኩሉ እዚ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቡ ስለዝረአ እቲ ዝቐርብ ቅሬታታት ናብ ቤት ፍርዲ እዩ ዝመጽእ" ይብል። ኣቶ ብርሃነመስቀል ብምስዓብ "ዳኛታት ነጻን ዘይሻራውያንን ኮይኖም ኣብ ሕጊ ተሞርኵሶም'ዮም ስርሖም ዘካይዱ ዘለዉ" ኢሉ። ራብዓይቲ ተኸሳሲት ላምሮት ብነጻ ምውጻኣ ስድራ ሃጫሉ ንዘቕርብዎ ዘለው ቅሬታ ኣመልኪቱ ኸኣ "ቤት ፍርዲ ንዝቐረበሉ ነገራት እዩ ዝመዝን፡ ቤት ፍርዲ ነቲ ዝቐረበ መርትዖታት ምርኩስ ብምግባር እዩ ብይኑ ዝህብ ካልእ እንታይ ክገብር ይኽእል?" ዝብል መልሲ እዩ ሂብሉ። ኣቶ ብርሃነመስቀል ብዛዕባ እቲ መስርሕ መርመራን መስርሕ ፍርድን ናይ ሃጫሉ ሁንዴሳ ብዝምልከት ቤት ፍርዲ ዝኾነ ዝቐረቦ ቅሬታ ከምዘየለ ብምሕባር "ዝኾነ ቅሬታ ወይ ዘይምዕጋብ እንተሃልዩ ሎሚ፡ ጽባሕ፡ ድሕሪ ጽባሕ ኩሉ ግዜ ማዕጾና ርሑው'ዩ" ኢሉ። ስድራ ሃጫሉ ሁንዴሳ መርመራን መስርሕ ፍርድን ቕትለት ሃጫሉ ብዘይሻራዊ ኣካል ይርኣየልና ምባሎም ብዝምልከት ኸኣ ኣቶ ብርሃነመስቀል "ቤት ፍርዲ ሓደ እዩ፡ ካልእ ሓዲሽ ዝቐውም ቤት ፍርዲ የለን፡ ኣብዚ ዘሎ ቤት ፍርዲ እምነትና ከነላሕልሕ የብልናን" ኢሉ።


ኣብ ምዕራብ ኦሮምያ፡ ኣመራርሓ ዞባ ዝርከቦም 5 ሰባት ብዕጡቓት ተቐቲሎም

ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ጸጥታ ዞባ ምዕራብ ወለጋ ነበር ሓዊሱ፡ ሓሙሽተ ሰራሕተኛታት ብዕጡቓት ከምዝተቐተሉ ሰበስልጣን እቲ ከባቢ ገሊጾም፡፡ እቶም ሓሙሽተ ሰባት ብቐዳም ካብ ወረዳ ቆንዳላ ናብ መንዲ እናተጉዓዙ እናሃለዉ ከምዝተቐተሉ ኣመሓዳሪ ዞባ ምዕራብ ወለጋ ኣቶ ኤልያስ ኡመታ ንቢቢሲ ሓቢሩ፡፡ ንሱ፡ ነቶም ንስራሕ እናተጉዓዙ ዝነበሩ ሓላፊ ጸጥታ እቲ ዞባ ነበር ኣቶ ዋቅጋሪ ቀጄላን መሳርሕቱን ዝቐተሉ ዕጡቓት ‘‘ንባዕሎም ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ ኢሎም ዝጽውዑን ኣብ ቀረባ መንግስቲ ግብረ ሽበራውያን ኢሉ ዝሰየሞምን ዕጡቓት ሸኔ እዮም’’ ኢሉ። ቅድሚ ሓደ ሰሙን ሓደ ጋዜጠኛ መራኸቢ ሓፋሽ እቲ ክልል ‘ኣባ ቶርበ’ ብዝተባህለ ጉጅለ ምስተቐተለን ኣባል እቲ ጉጅለ ነይሩ ዝተባህለ መንእሰይ ብሓይሊታት ጸጥታ ኣብ ኣደባባይ ምቕታሉን ስዒቡ እዩ፡ ዜና ሞት እዞም ግዳያት ተሰሚዑ ዘሎ፡፡ ኣቶ ኤልያስ ከምዝገለጾ፡ እቶም ብቐዳም ዝተቐተሉ ሓሙሽተ ሰባት ኣብ ክልተ መኪና ኮይኖም እናጉዓዙ እናሃለዉ እዩ እቲ መጥቃዕቲ ተፈጺምዎም፡፡ ካብቲ ኣመራርሓ ብተወሳኺ፡ ሓደ መራሒ መኪና፣ ነቲ ኣመራርሓ ንምሕላው ሓቢሮምዎ ዝጓዓዙ ዝነበሩ ክልተ ኣባላት ሚልሻን ሓደ ኣባል ፖሊስ ኦሮምያን ከምዝተቐተሉ ተገሊጹ፡፡ ስነስርዓት ቀብሪ እቲ ሓላፊ ጸጥታ ነበር ብሰንበት ከምዝተፈጸመ ዝገለጸ ኣመሓዳሪ ዞባ ምዕራብ ወለጋ ኣቶ ኤልያስ፡ ምስቲ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ብዝተሓሓዝ ኣብ ቀይዲ ዝኣተወ ሰብ ከምዘየለ ሓቢሩ፡፡ ብተወሳኺ እቶም ሓሙሽተ ሰባት፡ ክልላት ኦሮምያን ቤንሻንጉልን ኣብ ዘዋስን ከባቢ ከምዝተቐተሉ ብምጥቃስ፡ ነቶም ገበነኛታት ንምሓዝ ሓይልታት ጸጥታ መንግስቲ ፍተሻ የካይዱ ከምዘለዉ እቲ ኣመሓዳሪ ገሊጹ፡፡ ኣቶ ዋቅጋሪ ቅድም ክብል ሓላፊ ቢሮ ጸጥታን ሰላምን ዞባ ምዕራብ ወለጋ ኮይኑ ዘገልገለ እዩ፡፡ ብተወሳኺ ኣመሓዳሪ ወረዳን ከንቲባ ከተማን ኮይኑ እውን ሰሪሑ፡፡ ካብ ዝሓለፈ ዓመት ጀሚሩ ድማ ሓላፊ በዓል ስልጣን መንገዲታት ዞባ ኮይኑ እናገልገለ ከምዝነበረ ኣቶ ኤልያስ ገሊጹ፡፡ ንሱ ‘‘ህርኩትን ብህዝቢ እቲ ካባቢ ተቐባልነት ዝነበሮን’’ ክብል እዩ ዝገልጾ፡፡ ኣቦ ኣርባዕተ ቆልዑት ዝነበረ ኣቶ ዋቅጋሪ፡ ናይ ካልኣይ ዲግሪ ትምህርቱ ዛዚሙ ንምረቓ ቀሪቡ ከምዝነበረ እውን ኣቶ ኤልያስ ሓቢሩ፡፡ ኣብ ዝሓለፉ ውሑዳት ዓመታት፡ ኣብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ኣብ ዝርከቡ ከባቢታት፡ ዕጡቓት ብዝፍጽምዎም ተደጋገምቲ መጥቃዕቲታት፡ ካብ ኣመሓደርትን ሓይልታት ጸጥታን ብተወሳኺ፡ ብዙሓት ሰባት ከምዝተቐተሉ ክጽብጸብ ጸኒሑ እዩ፡፡ ቅድም ክብል ኣብ ዕጥቃዊ ቃልሲ ካብ ዝነበረ ውድብ ሓርነት ኦሮሞ (ኦነግ) ተነጺሉ ዝወጸ፡ ንባዕሉ ‘ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ’ ኢሉ ዝጽውዕን መንግስቲ ‘ሸኔ’ ኢሉ ዝጽወዖን ጉጅለ  ምስዞም መጥቃዕቲታት ተተሓሒዙ ሽሙ ብተደጋጋሚ ክለዓል ጸኒሑ፡፡ በዚ ምኽንያት ቅድሚ ውሑዳት ሰሙናት ቤት ምኽሪ ወከልቲ ህዝቢ ኢትዮጵያ ነቲ ጉጅለ ግብረ ሽበራዊ ኢሉ ከምዝሰየሞ ይዝከር፡፡ ኣብ ክልል ኦሮምያ፡ ኣብ ዝሓለፉ ሸሞንተ ኣዋርሕ እዚ ዓመት ጥራሕ 18 ሰበስልጣን መንግስቲ፣ 112 ኣባላት ፖሊስን 42 ሚልሻታትን ከምዝተቐተሉ ላዕለዋይ ዓቃቢ ሕጊ ፌደራል ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ዕላዊ ገይሩ እዩ፡፡


ኣብ ጋምቤላ፡ "ደቂ 11ን 12ን ዓመት ሰገናት ተኣሲሮም ረኺብና" -ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት

ኮምሽን ሰብኣዊ መሰል ኢትዮጵያ፡ ኣብ ክልል ጋምቤላ ዘሎ ሓለዋ ሰብኣዊ መሰላት ህፁፅ ቆላሕታ ከምዘድልዮ ገሊፁ። እቲ ኮምሽን ሎሚመዓልቲ ኣብ  ዘውፅኦ መግለፂ፡ ኣብቲ ክልል ኣታሕዛ እሱራት ክመሓየሽን ተቓወምቲ ውድባት ፖለቲካ ብነፃነት ናይ ምንቅስቓስ መሰሎም ክኽበር ይግባእ ኢሉ። እቲ ኮምሽን ኣብ ጋምቤላ ኣብ ዝነበሮ ፃንሒት፡ ኣባላት ኦነግ ሸኔ ብዝብል ተጠርጢሮም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝርከቡ ደቂ 11 ን 12 ዓመት ሰገናት ደቂተባዕትዮ ከምዝተዓዘበን፡ ኩነታቶም ከምዘሻቐሎምን ገሊፁ። ኣብቲ ቤት ማእሰርቲ ኣብ ልዕሊ እቶም ሰገናት መውቃዕቲ ተፈፂሙ እዩ ዝበለ እቲ ኮምሽን፡ ብቅልጡፍ ክፍትሑን  እቲ ኣብ ልዕሊኦም ዝተፈፀመ “መጥቃዕቲ” ክፃረይን፡ ንምምሕዳር እቲ ክልል ምሕታቱ ሓቢሩ። እቲ ኮምሽን ብኣብዝሓ ተጋሩ ዝኾኑን ንህወሓት ደጊፍኩም ብዝብልን ጥርጣረ፡ ኣብ ከተማ ኣቦቦ ኣብ ዝርከብ ቤት ማእሰርቲ 20፡ ኣብ ከተማ ጋምቤላ ኣብ ዝርከብ ቤት ማእሰርቲ ድማ፡ 70 ሰባት ተኣሲሮም ከምዝረኸበ ኣፍሊጡ። እዞም ተጠርጠርቲ ካብ ዝሓለፈ 5 ሕዳር ጀሚሩ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ከምዝርከቡ ዝሓበረ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰል ኢትዮጵያ፡ ዛጊድ ብፖሊስ ፌደራል ኮነ ክልል ስራሕቲ ምርመራ ከምዘይተጀመረ ኣፍሊጡ። እቶም ጥርጡራት ናይ ዋሕስ መሰሎም ክኽበርን፡ ፖሊስ ድማ ብቅልጡፍ ናይ ምርመራ ስርሑ ክጅመርን፡ ንምምሕዳር እቲ ከባቢ ከምዝሓተተ እቲ ኮሚሽን ኣብ መግለፂኡ ሓቢሩ። እዚ መግለፂ ወግዓዊ ክሳብ ዝኾነሉ ግዘ፡ ብኦነግ ሸኔ  ተጠርጢሮም ኣብ ቀይዲ ዝወዓሉ ኮነ ንህወሓት ደጊፍኩም ተባሂሎም ዝተኣሰሩ ውልቀሰባት፡ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ከምዝርከቡ እቲ ኮምሽን ገሊፁ። ዋና ኮምሽነር ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ዳንኤል በቀለ (ዶ/ር)፡ “ዋላ’ኳ ቆላሕታ መንግስቲ ጋምቤላ ዝጠልቡ ብዙሓት ጉዳያት ከምዘለዉ ዝፍለጥ እንተኾነ፡ መሰል ዋሕስ እሱራት ህፃናት ምርግጋፅ ብጣዕሚ ዓብይ ትኹረት ዘድልዮ እዩ” ኢሉ። ውድባት ተቓውሞ ኣብ'ቲ ክልል ኣብ ክልል ጋምቤላ ኣብ ዝነበሮ ፃንሒት፡ ንተቓወምቲ ውድባት ፖለቲካ ከምዘዘራረበ ዝሓበረ እቲ ኮምሽን፡ ዋላ’ኳ ኣብቲ ክልል ዝንቀሳቐሱ ውድባት ፖለቲካ ሰነድ ስነ ምግባር መረፃ እንተፈረሙ፡ ብነጻነት ክሰርሑ ከምዝተጸገሙ ምዝራቦም ኣብቲ ጸብጻቡ ኣካቲቱ። ቤት ፅሕፈት መሰል ኣገልግሎትን ንምርካብ፣ ኣብ ፍሉይ ከባብታት እቲ ክልል ተንቀሳቒሶም ንምስራሕን፡  ናይ ውድቦም ምድላው ንምግባርን፡ ከምዝንከላበቱ፣ ኢሉ’ውን  ኣብ ልዕሊ ኣባላቶም መሐነይታን ምፍርራሕን ኢሉ’ውን ማእሰርቲ ከምዝተፈፀመ፡ ከምዝገለፅሎም እቲ ኮምሽን ሓቢሩ። ኮምሽነር እቲ ኮምሽን ዳንኤል በቀለ፡ “ሃገራዊ መረፃ ይቐርብ ስለዘሎ፡ ነዚጉዳይ ዝምልከቶም ኣካላት መንግስቲ እቲ ክልልን ፌደራልን፡ ኩሎም ውድባት ፖለቲካ ብሙሉእ ነፃነት ናይ ምንቅስቓስ መሰሎም ክውሕሱ ይግባእ” ኢሉ።