ኲናት ዩክረይን፡ ብዲፕሎማሲ ጥራይ'ዩ ክውዳእ ዝኽእል - ፕረዚደንት ዘለንስኪ

ፕረዚደንት ዩክረይን፡ እቲ ኣብ ሃገሩ ዝቕጽል ዘሎ ኲናት ብ"ዲፕሎማሲ" ጥራይ እዩ ከብቅዕ ዝኽእል ኢሉ። ንሱ፡ ብሃገራዊ ተሌቪዥን ኣብ ዘሕለፎ መልእኽቲ፡ ዩክረይን ኣብ ዓውደ ውግእ ኣብ ልዕሊ ሩስያ ዓወት ከተመዝግብ ትኽእል እያ ክብል ተዛሪቡ። ይዅን'ምበር፡ "እዚ ኲናት ኣብ ዙርያ ጠረጴዛ ብዝግበር ዝርርብ ጥራይ እዩ" እዩ መኸተምታ ክረክብ ዝኽእል ኢሉ። ኣብ ቀረባ፡ ሓይልታት ሩስያ ምሉእ ዞባ ሉሃንስክ ንምቍጽጻር ብዘካይድዎ ዘለው ወፍሪ፡ ኣብ ጥቓ ሲቨሮዶንትስ ጽዑቕ ውግእ ይካየድ ኣሎ። ኣብ ወደባዊት ከተማ ማሪዩፖል ዝካየድ ዝነበረ ውግእ፡ ወተሃደራት ሩስያ ናብ ዝደለይዎ ኣንፈት ክግስግሱን ናብ ምብራቓዊ ሸነኽ ዩክረይን ወፍሪ ክገብሩን ኣኽኢልዎም ኣሎ። ኣመሓዳሪ እቲ ከባቢ ሰርሂ ሃይዳይ፡ ሩስያውያን ንሲቨርዶንትስ "ኣዕኒዮምዋ እዮም" ኢሉ። ንሱ ብቴሌግራም ኣብ ዘሕለፎ መልእኽቲ፡ ወተሃደራት ዩክረይን ኣብ ግንባር 11 መጥቃዕታት መኪቶም፡ ሸሞንተ ታንክታት ሩስያ ድማ ኣዕንዮም ይብል። እንተዀነ፡ እዚ ብሳልሳይ ኣካል ኣይተረጋገጸን። ፕረዚደንት ዘለንስኪ፡ እቲ ግጭት "ደማዊ ክኸውን'ዩ፡ ውግእ'ውን ክህሉ'ዩ፤ እንተዀነ ኵሉ ብዲፕሎማሲ እዩ ዝፍታሕ፡" ክብል ኣብቲ ብተሌቪዥን 'ታ ሃገር ዘሕለፎ መልእኽቲ ተዛሪቡ። ይዅን እምበር፡ ክልተኦም ወገናት ሕድገት ክገብሩ ስለ ዘይደልዩ እዚ ኣማራጺ ቀሊል ኣይኮነን። ብሰሉስ፡ እቶም ኣቐዲሞም ተጀምሪሮም ዝጸንሑ ዝርርባት ደው ኢሎም ምህላዎም ዩክረይን ገሊጻ ነይራ። ኣብቲ ዝሰዓበ መዓልቲ ድማ፡ ወሃቢ ቃል ክረምሊን ዲሚትሪ ፖስኮቭ፡ ሰብ መዚ ዩክረይን፡ እቶም ዝርርባት ክቕጽሉን ተጻብኦታት ደው ከብሉን ድልየት የብሎምን፡ ክብል ከሲሱ። ማዕከን ዜና ሩስያ፡ እቲ ናይ መወዳእታ ዝርርብ ቅድሚ ሓደ ወርሒ ብ22 ሚያዚያ 2022 ከም ዝተኻየደ ሓቢራ። ኣሜሪካ፡ ናብዚ መወዳእታ ዘይብሉ ኲናት፡ ተወሳኺ ወተሃደራዊ፡ ቁጠባውን ሰብኣውን ሓገዝ ንዩክረይን ትልእኽ ኣላ። ፕረዝደንት ጆ ባይደን፡ ንዩክረይን፡ 40 ቢሊዮን ዶላር ሓገዝ ንምሃብ ዝቐረበ ሓሳብ ብቐዳም ፈሪሙ። እዚ፡ ኣብ ዝቕጽሉ ሓሙሽተ ኣዋርሕ ዝወሃብ ሓገዝ፡ ወተሃደራውያን መካይንን ኣጽዋራት ጸረ-ነፈርትን ዝውዕል ሽዱሽተ ቢሊዮን ዶላር ዘጠቓልል'ዩ። ፕረዚደንት ዘለንስኪ፡ እቲ ወተሃደራዊ ሓገዝ፡ "ካብ ዝኾነ ግዜ ንላዕሊ ዘድሊ" ብምባል ምስጋናኡ ገሊጹ። እዚ ከምዚ እናሃለወ፡ ፕረዝደንት ባይደን ካብቶም ንሓዋሩ ናብ ሩስያ ከይኣትው ዝተኸልከሉ ልዕሊ 900 ኣሜሪካውያን ሓደ ኮይኑ ኣሎ። እዚ ክልከላ፡ ሚኒስትር ጉዳይ ወጻኢ ኣንቶኒ ብሊንከን፡ ሓላፊ ሲኣይኤ ዊልያም ቡርንስን ካልኦት ኣማኢት ኣባላት ኮንግረንስን ይርከብዎ። ብኻልእ ወገን፡ ሩስያ ንፊንላንድ ትሰዶ ዝነበረት ነዳዲ ኣቋሪጻ'ላ።


ምዕባለታት 100 መዓልትታት ኲናት ዩክረይን

ሓይልታት ሩስያ ብ 24 ለካቲት ዶብ ዩክረይን ብምስጋር ህይወት ኣሽሓት ዘኽፈለን ብሚልዮናት ንዝቑጸሩ ሰባት ካብ መንበሪኦም ክመዛበሉ ዘገደደን ኲናት ወሊዖም። ኣብዚ ዝሓለፈ 100 መዓልታት ዝነበረ ምዕባለታት እንታይ ይመስል ንድሕሪት ምልስ ኢልና ዳህሲስናዮ ኣሎና።


ቤልጂም፡ ናብ እኩባት ሰባት ንሂራ ዝኣተወት መኪና 6 ሰባት ቀቲላ

ኣብ ደቡብ ቤልጅም ኣብ እትርከብ ንኡሽቶ ከተማ ሓደ ውልቀሰብ ንባህላዊ ክብረ በዓል ተኣኪቦም ኣብ ዝነበሩ ሰባት መኪንኡ ኣንሂሩ ብምእታው ዘዊሩ ሽዱሽተ ሰባት ቐቲሉ። እዚ ክስተት ትማሊ ካብ ብራስለስ 50 ኪሎ ሜትሮ ርሒቓ ኣብ እትርከብ ስትሪፒ ብራኵዊንስ ዝተባህለት ንኡሽቶ ከተማ እዩ ኣጋጢሙ። በዚ ሓደጋ ካልኦት ኣስታት 40 ሰባት ከም ዝቖሰሉን ዓሰርታት ኣብ ዘስግእ ኩነታት ከም ዝርከቡን ከንቲባ እታ ከተማ ተዛሪቡ። ከንቲባ ጃኩዌስ ጎበርት "ካብ 150 ክሳብ 200 ዝኾኑ ሰባት ናብቲ በዓል ዝኽበረሉ ቦታ ክኸዱ እንከለው እቲ መኪና ብድሕሪኦም መጺኡ ገጪዩዎም" ኢሉ። እቲ ውልቀሰብ ብማእኸል ህዝቢ መኪና ብፍጥነት እናሽከርከረ ን100 ሜትሮ ዝኣክል ከም ዝኸደ ዝገልጽ እቲ ከንቲባ "እዚ ብሃገራዊ ሓደጋ እዩ" ክብል በቲ ክስተት ከም ዝሰንበደ ገሊጹ። ኣብቲ ጉዳይ መርመራ ከም ዝጀመረ ዝገለጸ ፖሊስ ብወገኑ እቲ ተግባር ምስ ግብረ ሽበራዊ መጥቃዕቲ ዝራኸብ ኣይኮነን ኢሉ። "ዘሰክፍ ሓደጋ እዩ። እቲ መራሒ መኪና ሰባት ገጭዩ ከምልጥ ፈቲኑ ፖሊስ ቐልጢፉ ጠጠው ኣቢሉዎ'ዩ" ክትብል ወሃቢት ቃል ፖሊስ ክርስቲና ላኖኮ ንቢቢሲ ተዛሪባ። እቲ መራሒ መኪናን ካልኦት ኣብታ መኪና ዝነበሩን ሰባት'ውን ኣብ ቀይዲ ከም ዝውዓሉ ሓቢራ። ሚኒስትር ጉዳያት ውሽጢ ሃገር ቤልጅም ኣኔሊስ ኤርሊንደን ንስድራ ግዳያት ምጽንናዕ ክምነ እንከሎ፡ ቀዳማይ ሚኒስትር ዲ ክሮ እውን ኣብ ቀረባ ናብቲ ቦታ ክበጽሕ እዩ ተባሂሉ ይግመት።


ቅልውላው ዩክረይን፡ ወናኒ ክለብ ቸልሲ ሮማን ኣብራሞቪች ንቸልሲ ክሸጣ ከምዝወሰነ ገሊጹ

ወናኒ ክለብ ቸልሲ ሮማን ኣብራሞቪች ኣብ መርበብ ሓበሬታ ፕሪሜር ሊግ ዓዲ እንግሊዝ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ንቸልሲ ናይ ምሻጥ ውሳነ 'ከቢድን ኣቐንዛውን' ምንባሩ ገሊጹ። እቲ ሩስያዊ ቢልዮነር፡ ካብ መሸጣ እታ ክለብ ሳንቲም ከየጉደለ፡ ብምልኡ ንግዳያት ኵናት ዩክረይን ከውዕሎ ምዃኑ ሓቢሩ። ሮማን ኣብራሞቪች ንክለብ ቸልሲ ዝገድፋ ዘሎ፡ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ወራር ድሕሪ ምፍጻማ'ዩ። ብቀዳም ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ኸኣ ነቶም መስረትቲ እታ ክለብ ምሉእ ውክልና ሂቡ ከምእትካየድ ክገብር ከምዝኽእል'ውን ኣተንቢሁ። እታ ኣብራሞቪች ልዕሊ 1.5 ቢልዮን ፓውንድ ከምዘውጽኣላ እትግመት ቸልሲ፡  ቢልዮነር ሃንስጆግ ዌይስ ክገዝኣ ከምዝኽልእ'ዩ ዝግለጽ ዘሎ። ወዲ 55 ዓመት ሮማን ኣብራሞቪች ምስ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላዳሚር ፑቱን ጥቡቕ ርክብ ከምዘለዎ'ዩ ዝግለጽ፡ ንሱ ግን ነዚ ኣይኣምነሉን እዩ። ኣብራሞቪች ንቸልሲ ብ3 ቢልዮን ፓውንድ ክሸጣ መደብ ከምዘለዎ ቢቢሲ ከረጋግጽ ክኢሉ ኣሎ። ኣብራሞቪች ንቸልሲ ክሸጣ ዝወሰነሉ ምኽንያት ክገለጽ እንከሎ "በዚ ዘሎ ህሉው ኩነታት፡ ነታ ክለብ ክሸጣ ወሲነ ኣለኹ፡ ከምእምነተይ እንተኾይኑ ንረብሓ እታ ክለብ፡ ንደገፍቲ፡ ንሰራሕተኛታት ከምኡ'ውን ንመሻርኽትን ንመወልቲ እታ ክልብን ኢለ ዝገብሮ ዘለኹ'ዩ" ኢሉ። ሮማን ኣብራሞቪች፡ ኣብ መግለጺኡ ንወራር ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ዘይምግላጹን፡ ቅድሚ ናብ ውሳነ ምብጽሑ ወይ ናብ ህዝቢ ምሕባሩ ምስ ተጻወትቲ ቸልሲ ዘይምምኽኻሩን ብዙሕ ነቀፌታታት የጋጥሞ ኣሎ። ሩስያዊ ቢልዮነር ሮማን ኢብራሞቪች ንክለብ ቸልሲ ኣብ 2003 እዩ ብ140 ሚልዮን ፓውንድ ዓዲግዋ። ኢብራሞቪች ንክለብ ቸልሲ ምስ ዓደጋ ልዕሊ 1.5 ቢልዮን ፓውንድ ብምውጻእ ሓንቲ ካብ ዝበለጻ ክለባት ዓዲ እንግሊዝን ዓለምን ክገብራ ከምዝኽኣለ ይግለጽ። ኣብ እዋን ዋንነቱ ኸኣ ሓያለ ዋንጫታት ክትዓትር ኣኽኢልዋ'ዩ፡ ክልተ ግዜ ቻምፕዮንስ ሊግ፡ ሓሙሽተ ግዜ ፕሪሜርሊግ፡ ሓሙሽተ ግዜ ኤፍኤ ካፕ፡ ክልተ ግዜ ዩሮፕያን ሊግ ከምኡ ኸኣ ሰለስቴ ግዜ  ሊግ ካፕ ካብ ከምእትዕወት ገይሩ። ሮማን ኣብራሞቪች ግዳይ ቁጠባዊ እገዳ ከይኮነ እንከሎ ንቸልሲ ይሸጣ ከምዘሎ'ዩ ዝግለጽ ዘሎ። ኣብ ጋንታ ኤቨርተን ልዑል ብርኪ ዘለዎ ሩስያዊ ቢልዮነር ኣልሸር ኡስሞኖቭ ዝርከቦም ሓያለ ሃብታማት ሩስያውያን ብሕብረት ኣውሮጳ እገዳ ተነቢርዎም ኣሎ። ዓባይ ብሪጣንያ ክሳብ ሕጂ ኣብ ልዕሊ ኣብራሞቪች ይኹን ኣልሸር ኡስሞኖቭ እገዳ ኣየንበረትን ዘላ፡ ካብ ሰልፊ ሸቃሎ ኣባል  ባይቶ እታ ሃገር ዝኾነ ክሪስ ብሰሉስ ኣብ ባይቶ እታ ሃገር ኣብ ዘስምዖ መደረ ግን "ኣብራሞቪች እገዳ ከይግበረሉ ብምፍራሕ እዩ ንቸልሲ ክሸጣ ወሲኑ ዘሎ" ኢሉ። ቀዳማይ ሚኒስተር ቦሪስ ጆንሰን ብረቡዕ ካብ ኣባለት ባይቶ ንዝቐርበሉ ዝነበረ ሕቶታት ኣብ ዝምልሰሉ ዝነበረ፡ ንምንታይ ኣብ ልዕሊ ሮማን ኣብራሞቪች እገዳ ከምዘይተነበረ ካብ ኣባል ባይቶ ከይር ስታርመር ኣብ ዝተሓተተሉ "ኣብዚ መድረኽ እዚ ንውልቀሰባት ኣመልኪትና ርእይቶ ክንህብ ቦትኡ ኣይኮነን" ዝብል መልሲ'ዩ ሂቡ።


ኲናት ዩክረይን፡ ኣብ ዘመናዊ ቤትጽሕፈት ፕረዚደንት ቮሎድሚር ዘለንስኪ ዝነበረኒ ጻንሒት

እዚ ጽሑፍ፡ ጋዜጠኛ ቢቢሲ ክሊቭ ሚይር፡ ቅድሚ ሒደት መዓልትታት ንፕረዚደንት ዩክረይን ቮሎድሚር ዘለንስኪ ቃለመጠይቕ ንምግባር ናብቲ ነቲ ኲናት ዝመርሓሉ ዘሎ ቤትጽሕፈት ኣብ ዝኸደሉ ንዝተዓዘቦ ዘዘንቱ እዩ። ኣብ መፈተሺ ነቝጣ ዝጸንሑ ክልተ ወተሃደራት፡ ፓስፖርትታትና ብደቂቕ ድሕሪ ምምርማር፡ ክንሓልፍ ኣፍቂዶምልና። ናብ ቀጽሪ ናይቲ ንወራር ሩስያ ንምምካት ከም ማእከላይ እዚ ኮይኑ ዘገልግል ዘሎ ህንጻ ኣተና። እቲ ህንጻ ብኣሻዅ ስልኪ፡ ነታጒን ብወተሃደራትን ይሕሎ። ምሉእ ዕጥቒ ዘለዎም ወተሃደራት ብብዝሒ ኣለው፣ እቲ ድሕሪ ሒደት ደቓይቕ ዝረኽቦ ሰብ ግን ኣዝዩ ኣገዳሲ ሰብ እዩ። ሩስያ፡ ቮሎድሚር ዘለንስኪ ክቕተልን መንግስቱ ከኣ ንሞስኮ ብዝምእዘዝ ስርዓት ክትካእን እያ እትደሊ። እንተኾነ ኣብቲ ልዕሊ 50 መዓልትታት ኣቝጺሩ ዘሎ ኲናት፡ ዩክሬናውያን ዘርኣይዎ መኸተ ንዓለም ኣገሪሙ እዩ። ሒዝናዮ ንዝነበርና መሳርሒታት ሓጺን ብዘለሊ መፈተሺ [ሜታል ዲቴክተር] ድሕሪ ምሕላፍ ኣብ ውሽጢ ምስ ኣተና ተዋህበና። ብድሕሪ’ዚ፡ ሓሓሊፉ ሑጻ ብዝመልአ መሸማዕ ዝተጋረደ ነዊሕ ኮረድዮ ሓሊፍና። እቲ ዝተጸፋጸፈ መሸማዕ፡ ኣብ ላዕሊ፡ ንኣፈሙዝ ጠበንጃ ከእቱ ዝኽእል ንእሽቶ ነዃል ኣለዎ። ሓደ ተሓጋጋዚ እቲ ፕረዚደንት ናብ ሓደ ብቋንቋ ዩክረይን ‘ዘ ሲቹወሽን ሩም’ (ክፍሊ ስርሒት) ዝተጻሕፎ ክፍሊ መርሓና። መናድቕ እቲ ክፍሊ ብዓበይቲ ስክሪናት ተሌቪዥን ዝተሸፈነ ምቹእ ተሽከርካሪ መናብርን ዘለዎ ዘመናዊ እዩ። ሓደ ጸገም ግን፡ ንሰባት ኣብ ተሽከርካሪ መንበር ኮፍ ኣቢልካ ቃለመጠይቕ ምግባር ንየማነ ጸጋም ክንቀሳቐሱ ስለዝድርኽ ኣሸጋሪ ምዃኑ እዩ። ስለዚ፡ ነቲ ዝመርሓና ሰብ ካልእ ዓይነት መንበር ክረኽበልና ሓቲትናዮ። ጸኒሑ እርግ ዝበለ ዝመስል ክልተ መናብር ሒዙልና ተመሊሱ። ሓለቓ ስታፍ ቤት ጽሕፈት እቲ ፕረዚደንት ግን በዚ ኣይተሓጐሰን። “ኖእ! እዚ ክኸውን ኣይኽእልን እዩ፡” በለ። “እዚ መናብር ኣብዚ ክፍሊ ዘመናዊ ኮምፕዩተራትን ፕላዝማ ስክሪናትን ኣዝዩ ኣረጊት እዩ ዝመስል። ኣብዚ ዘመናዊ ምስሊ ኢና ክነመሓላልፍ እንደሊ” ወሰኸ። ሽዑ ዘመናዊ ዝመስል፡ ጎማታታ ዘይብሉ መናብር ተዳለወ። እቲ ኣብ ጉዳይ መናብር ዝገበርናዮ ዝርርብ፡ ብዛዕባ ዘመናዊት ዩክረይን ብዙሕ ክርዳእ ኣኽኢሉኒ እዩ። ዝሑል ኲናት ድሕሪ ምዝዛሙ፡ እቲ ንኡስ ወለዶ ንጽልዋታት ምዕራብ እዩ ኣቋሚቱ። ብመገዲ ኣየር ‘ራያንኤየር’ ናብ ምዕራብ ኣውሮጳ ዝተጀመረ ሕሱር ትኬታት ብዙሕ ዕድላት ከፊቱ እዩ። እምበኣር እዚ ምምሕዳር’ውን ከርእየና ዝደለዮ ነገር፡ ብዙሕ ኣብ ወግዓዊ መዳያት ዘይግደስን ንምዝራብ ድልው ምንባሩን እዩ። ብዙሕ ከይጸናሕና፡ ብዙሓት ሰባት ይመጹ ከምዘለው ዝእምት ድምጺ ስጕምቲ ኣእጋር ሰሚዐ። ክልተ ወተሃደራት ቀዲሞም ኣተው፡ ደድሕሪኦም ከኣ እቲ ፕረዚደንት። ሰላም እናበልናዮ እንከሎና፡ ሓደ ካብ ተሓጋገዝቱ ቴለፎን ኣቐበሎ። ናይ ጽሑፍ መልእኽቲ እዩ ነይሩ፣ ካብ ፈረንሳ። “ኢማኑዌል ድዩ?” ክብል ነቲ ተሓጋጋዚ ሓተቶ። “እወ” ኢሉ መለሰሉ። “ንራኸብ ኢና ብዙሕ ግዜ እዩ ዝድውለለይ። ኣሕጽር ኣቢለ እንተኣዘራረብክዎ ቅር ይብለካ ድዩ?” እቲ ፕረዚደንት ሓቲቱኒ። ካባይ ፍቓድ ምሕታቱ ብምግራም፡ “ጸገም የብሉን” ኢለዮ። ዘለንስኪ ብባህሪኡ ልዙብን ፍሕሽው ገጽ ዘለዎን እዩ። እንተኾነ፡ እቲ ፕረዚደንት ናብታ ሓይልታት ሩስያ ንሰሙናት ተቘጻጺሮምዋ ዝነበሩ፡ ካብ ርእሰ ከተማ ኪቭ ኣስታት 25 ኪሜ ርሒቓ እትርከብ ከተማ ቡቻ ዑደት ኣብ ዝገበረሉ እዋን፡ ሓሪቝን ተቘጢዑን ከም ዝነበረ ኣብታ ጻንሖት ተገንዚበ። ሓይልታት ሩስያ ካብታ ከተማ ምስ ወጽኡ፡ ኣብ ጥቓ ሓደ ቤተክርስትያን ጃምላዊ መቓብር ክርከብ እንከሎ፡ ኣብ ጐደናታት ሬሳታት ተራእዩ እዩ። ቭላድሚር ፑቲን ብገበን ኲናት ክኽሰስ ይኽእል ዶ ኢለ ምስ ሓተትክዎ፡ ዝሃበኒ መልሲ፣ ኵሉ ምስ ሰራዊት ሩስያ ምትእስሳር ዘለዎ ይዅን ሲቪላውያን መራሕቲ ገበነኛታት ኲናት ምዃኖም እዩ። “ነቲ ዘጋጠመ ኵሉ ኣብ ግምት ብምእታው፡ ምስ እዞም ሰባት ኣብ ዙርያ ጠረጴዛ ኮፍ ኢልካ ብዛዕባ ሰላም ክትዘራረብ ትኽእል ዶ?” ዝብል ሕቶ ኣቕሪበሉ። ነቲ ኣብ ቡቻን ብሮድያንካን ዝተፈጸመ ግፍዒ ብምጥቃስ፡ “መሳኵቲ ተኽእሎታት እናጸበበ እዩ ዝኸይድ ዘሎ፡” ዝብል መልሲ ሂቡኒ። ዘለንስኪ ብርግጽ ኮሜድያንን ተዋሳኣይን ነበር እዩ። ኣብቲ ምስኡ ዝጸናሕኩሉ ሰዓት ግን፡ ሓደ ብኣእምሮ ኣዝዩ ዝሃለኸን፡ ብዛዕባ ህዝቡ ኣብ ከቢድ ቃንዛን ዝርከብ ሰብኣይ ኣስተብሂለ። ምስ ቸርችል ዝወዳደርን፡ በቲ ኣብ ጸላም መዓልትታት እቲ ኲናት ብዘርኣዮ መሪሕነትን ብብዙሓት ዝዝከር ሰብኣይ።


ኲናት ዩክረይን፡ ሩስያ ሃገራት ስዊዲንን ፊንላድን ናብ ኔቶ ከይጽንበራ ኣጠንቂቓ

ሩስያ ጎረባብታ ዝኾና ስዊዲንን ፊንላድን ናብ ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ (ኔቶ) ብኣባልነት ከይጽንበራ ኣጠንቂቓ፡፡ እታ ሃገር ኣባል ኔቶ ምዃን ናብ ኣውሮጳ ዘይምርግጋእ ዝዕድም እዩ  ክትብል ትምጉት፡፡ ወታሃደራዊ ሰብመዚ አመሪካ፡ ወራር ሩስያ  ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ንኔቶ ከዕቢ ዝኽእል ‘‘ዓብዪ ስትራተጂያዊ ስሕተት እዩ’’ ድሕሪ ምባሎም እዩ ሩስያ ነዚ መግለጺ ሂባ ዘላ፡፡ እተን ኣብ ዞባ ኖርዲክ ዝርከባ ሃገራት ክሳብ ሰነ ኣብ ዘሎ ግዘ ኣባላት ኔቶ ንምዃን ክሓታ ሰብመዚ ኣመሪካ ትጽቢት ይገብሩ፡፡ ኣመሪካ፡ ነቲ ቁጽሪ ኣባል ሃገራት ኔቶ ናብ 32 ዘዕቢ ምንቅስቓስ ትድግፎ ከምዘላ ዝግለጽ ኮይኑ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ መንጎ ላዕለዎት መራሕቲ ኔቶን ሚኒስተራት ጉዳያት ወጻኢ እተን ሃገራትን ዘተ ከምዝተሳለጠ ተሓቢሩ፡፡ ሩስያ ቅድሚ ንዩክረይን ምውራራ፡ ኔቶ ሓደሽቲ ኣባላት ከይውስኽ ትጠልብ ዝነበረት ኮይና፡ እቲ ኲናት ግን ብኣንጻሩ ቁጽሪ ናብ ምብራቕ ኣውሮጳ ዝዋፈሩ ወታሃደራት ኔቶ ዓብዩን ሃገራት ስዊዲንን ፊንላንድን ኣባላት ክኾና ዝካየድ ህዝባዊ ጎስጓስ ወሲኹን ኣሎ፡፡ ብ 1,340 ኪሜ ዶብ ምስ ሩስያ እትዋሰን ፊንላንድ፡ በቲ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ዝተፈጸመ ወራር ሰጊኣ እያ፡፡ ኣባልነት ኔቶ ክቃወም ዝጸንሐ መሪሕ ውድብ ስዊዲን እውን እቲ ሓድሽ ኩነታት ደጊሙ ክሓስብ ከምዘገደዶ ይገልጽ፡፡ ሞስኮ ግና ዝኾነ ምስፍሕፋሕ ኔቶ ከምእትቃወም ብግልጺ ኣቐሚጣ ኣላ፡፡ ወሃቢ ቃል መንግስቲ ሩስያ ዲሚትሪ ፖስኮቭ፡ ሃገራት ስዊዲንን ፊንላንድን ኣባላት ኔቶ እንተኾይነን፡ ሩስያ ብናይ ባዕላ ስጉምቲ ‘‘ሚዛን እቲ ኩነታት ከምእትሕሉ’’ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ገሊጹ ነይሩ፡፡ ኣብ ወርሒ ለካቲት ብተመሳሳሊ ወሃቢት ቃል ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ ማርያ ዛካሮቫ ፡ ሃገራት ስዊዲንን ፊንላንድን ኣባላት እቲ ኪዳን እንተኾይነን ‘‘ወታሃደራውን ፖለቲካውን ሳዕቤን’’ ከምዝወርደን ኣጠንቂቓ ነይራ፡፡ ኔቶ ብምኽንያት ስግኣት ምስፍሕፋሕ ሕብረት ሶቭየት ነበር ኣብ 1949 ዝተመስረተ ኮይኑ ድሕሪ ምፍራስ መንደቕ በርሊን ድማ ኣባላት ሶቭየት ዝነበራ ሓያሎ ሃገራት ምብራቕ ኣውሮጳ ተሓዊሰነኦ እየን፡፡ ኣባል ሃገራት ኔቶ፡ ኣብ ልዕሊ ሓንቲ ንዝበጽሕ መጥቃዕቲ ሓቢረን ናይ ምክልኻል ውዕል ኣለወን፡፡ ሩስያ ብቐጻሊ እተፈራረሐን ዘላ ሃገራት ፊንላድን ስዊዲንን እውን ኣባላት ኔቶ ንምዃን ዝገብርኦ ምንቅስቓስ ኣሐዪለን ዝቐጸላ ኮይነን፡ ወታሃደራዊ ወጻኢታተን እውን ዓብዩ ኣሎ፡፡ ብሰኑይ ወታሃደራዊ ሰብመዚ ፊንላንድ ድሮናት ንምግዛእ ባጀት ዝሰልዑ ኮይኖም ስዊዲን እውን ወታሃደራዊ ወጻኢታታ ብ 3 ቢልዮን ክሩና ከምእተዕብዮ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣፍሊጣ እያ፡፡


ኲናት ዩክሬን፡ ሓሙሽተ ብድሆታት ባይደን ኣብ ኣውሮጳ

ፕረዚደንት ኣመሪካ ጆ ባይደንን ኩሎም መራሕቲ ሃገራት ምዕራብን ሎሚ ኣብ ብራስለስ ተራኺቦም ኣብ ዙርያ ኲናት ሩስያ ኣብ ዩክሬን ዝምልከት ክዘራረቡ እዮም። እዚ ኣኼባ መራሕቲ ኔቶ፣ ኣባል ሃገራት ጉጅለ ሸውዓተን ሕብረት ኤውሮጳን ዘካይዱዎ ኮይኑ፡ ፕሬዝደንት ባይደን ኣብ ሰለስቲኦም ክሳተፍ እዩ። ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክሬን ዝፈጸመቶ ወራር ጥምረት ምክልኻል ሃገራት ምዕራብ ዝኾነ ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ- ኔቶ -ሓድሽ ናይ ዕላማ ስምዒት ከሕድር ገይሩ'ዩ። ብተወሳኺ ሕብረት ኤውሮጳ ምስ ሩስያ ዘለዎ ርክብ ክበትኽ ኣብ ዝጽዕረሉ ዘሎ እዋን ምስ ኣመሪካ ካልኦት ርክባት ንምፍጣርን ንምጥንኻርን ክሰርሕ ይርኣይ ኣሎ። ፕሬዝደንት የክሬን ቮሎድሚር ዜለንስኪ ኣብ ኣኼባታት ኔቶን መራሕቲ ሕብረት ኤውሮጳን ብማንዛ ክሳተፍ እዩ። 30 ፕሬዝደንታትን ቀዳማይ ሚኒስትራትን ኔቶ ንዩክሬን ኣብ ዝህቡዎ ሓገዝን ሓድሽ ምውፋር ሰራዊትን ክሰማምዑ ትጽቢት ይግበር። እንተኾነ እቲ ጥምረት ብቐጥታ ኣብ ጉዳይ ዩክሬን ኢዱ ከም ዘይሓውስ ግልጺ ገይሩ'ዩ። ጆ ባይደን ግን ኣብዚ ናይ ኤውሮጳ ጉዕዝኡ፡ ኣብ ምድሪ ኣውሮጳ ሓሙሽተ ቀንዲ ብድሆታት ኣለው። ጽኑዕ ሓድነት ምርግጋጽ ወራር ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ካብ ዝጅመር ንደሓር ዛጊድ ኣመሪካ ብፍላይ ኣብ መፈለምታ፡ ምስ መሻርኽታ ሃገራት ኣውሮጳ ንቕድሚት ክትስጉም ከም እትኽእል ኣርእያ እያ። ኣብ መንጎኦም ዝነበሩ ማሕለኻታት ድማ ዋላ ንግዚኡ ይምሰል 'ምበር ዝተኣለዩ ይመስሉ። እንተኾነ፡ እቲ ኲናት ወዓል ሕደር ብዝበለ ቁጸሪ፡ እቲ ኣብ መንጎኦም ዘሎ  ዘይምስምማዕ በርቲዑ ናይ ምምጻእ ተኽእሉኡ ዓቢ እዩ። ባይደን፡ ወተሃደራዊ ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ [ኔቶ] ምድንፋዕ ግዝያዊ ዘይኮነስ ነቲ ኣፍጢጡ ዝመጽእ ዘሎ ብድሆ ብሕታዊ ፍታሕ ከም ዝኾነ ንመሓዝቱ ከእምኖም ክኽእል ኣለዎ። ከቢድ ቅልውላው ስደተኛታት ዛጊድ፡ ነቲ ካብ ኲናት ዩክረይን ዝፈስስ ዘሎ ስደተኛ ፖላንድ እያ ተሰኺማቶ እትርከብ። ዶባታታ ንሚልዮናት ስደተኛታት ክፉት ምግባራ፡ ኣብ ልዕሊ እታ ሃገር ዘስዕቦ ጽልዋ ቀሊል ኣይኸውንን ድሮ'ኳ ጸቕጢ ክፈጥረላ ጀሚሩ ኣሎ። ምናልባት ጉዳይ ስደተኛታት ብውሕሉል ኣገባብ እንተዘይተታሒዙ፡ ነታ ሃገር ናብ ማሕበራዊ ቅልውልው ክወስዳ ይኽእል፤ ቁጠባዊ ዘይምርጋግእን'ውን  ከስዕበላ እዩ ተባሂሉ ይግመት። እታ ሃገር ኣባል- ወተሃደራዊ ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ [ኔቶ]  ኮይና ክትቅጽል ከም እትኽእል ምርግጋጽ ድማ፡ ንኣመሪካ ዘሻቕላ ጉዳይ ኣሎ። ወተሃደራዊ ፍታሕ ኣመሪካ ኣብ ኲናት ዩክሬን፡ ነዊሕ ርሕቐት ዝጓዓዙ ዘመናዊ ሚሳይላትን ወተሃደራዊ ስርዓት ምክልኻልን ክተቕርብ ምዃና ገሊጻ'ኳ እንተበረ ዛጊድ ኣፋዊ መጽበዓ ኮይኑ ዝተረፈ ይመስል። ብፍላይ እቲ ዘመናዊ ዝበሃል መቃወሚ ኣየር [ኣንጻር ነፈርቲ ውግእ]  እንተሰዲዳ፡ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ኔቶ ብኸመይ ምላሽ ትህብ ዝብል ንኣመሪካ የሻቕላ ኣሎ። ብተወሳኺ፡ እቶም ገዘፍቲ ወተሃደራዊ ኣጽዋራት ናብ ዩክረይን ምግዓዝ ብዘይካ ምትሕግጋዝ ሃገራት ኣውሮጳ ዝሕሰብ ኣይኮነን። ፍኖተ-ካርታ እገዳ ኣዝዮም ከበድቲ ዝበሃሉ ካብ ኣመሪካን ፈተውታ ሃገራት ኣውሮጳን ዝተነብሩ እገዳታት ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ተካይዶ ዘላ ወራር ኣብ ምቕልባስ ዛጊድ ፍረ ኣየፍረዩን ምባል ይከኣል። እቲ ወራር ጠጠው ምባል ኣይተኽኣለን። እቲ ዛጊድ ኣብ ልዕሊ ሩስያ ተነቢሩ ዘሎ ማዕቀብ፡ ቀስ ብቐስ ጽልዋ ከሕድርን ንሩስያ ከዳኽማን ግን ትጽቢት ይግበር። ሳዕቤን እቶም እገዳታት ካብ ዕለት ናብ ዕለት እናሓየለ ዝሓድር ከም ዝኾነ እዩ ዝእመን። እንተኾነ፡ ኣመሪካ ነተን መሓዙት ሃገራት ኣእሚንካ፡ ነዚ ወራር ብቕልጡፍ ኣብ ምክልኻል ከምኡ'ውን ካልእ ዝተዋደደ ምንቅስቓስ ተጠቒምካ ንሩስያ ኣብ ምቕጻዕ ጸቕጢ ዘሎ ይመስል። ጉዳይ ቻይና ኣመሪካ ኮነ ካልኦት ሃገራት ኣውሮጳ፡ ቻይና ንርእሳ ካብ ሩስያ ክተርሕቕ ንምእማን ካልእ ዝተዋደደ ጻዕሪ ዝሓትት እዩ። እንተተኻኢሉ፡ እቲ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ዝተኸፍተ ወራር ካብ ልቢ ክትኩንኖ ምእማን የድሊ። ቻይና ንሩስያ ብቕሉዕ ክትሕግዝ እንተፈቲና ግና፡ ኣብ ልዕሊኣ ክንበር ዝኽእል እገዳ ድሮ'ኳ ቁጠባኣ ክጻወሮ  ከም ዘይኽእል የርኢ ኣሎ። እንተኾነ ሩስያ፡ ኣብ መጻኢ ዓለማዊ ቁጠባዊ ጉባኤ ጉጅለ-20 ክትሳተፍ ኣለዋ ኢላ ቅዋም ምሓዛ፡ ዛጊድ መርገጺ ቻይና ከም ዘይነጸረ ዘመልክት እዩ። እዚ ብዙሕ ሓበራዊ ድኻም ዝሓትት ከም ዝኸውን'ውን የመልክት።


ኵናት ዩክረይን፡ መራሕቲ ኣውሮጳ ንፕረዚደንት ዘለንስኪ ንምርካብ ብሓደገኛ መገዲ ባቡር ተጓዒዞም

ዩክረይን፡ ንፕረዝደንት ዘለንስኪ ንምርካብ ንርእሶም ኣብ ሓደጋ ብምጥሓል ካብ ፖላንድ  ብሓደገኛ ጉዕዞ ባቡር ናብ ኪቭ ንዝመፅኡ መራሕቲ ኣውሮጳ ንኢዳ። ቀዳሞት ሚኒስትራት ፖላንድ፣ ስሎቬኒያን  ቼክ ሪፐብሊክን ትማሊ ሰሉስ እዮም ብባቡር ተጓዒዞም ናብ ርእሰከተማ ኪቭ ኣምሪሖም። ቀዳማይ ሚኒስትር  ቼክ ሪፐብሊክ ፔተር ፍያላ፡ "ዩክሬናውያን በይንኹም ኣይኮንኩምን" ብምባል፡ ኣብ ጎኒ ህዝቢ ዩክረይን ምዃኑ ገሊፁ። ሰለስቲኦም መራሕቲ፡ ሩስያ ንዩክረይን ምውራራ ስዒቡ ናብ ዩክረይን ዝበፅሑ ፈላሞት መራሕቲ ሃገራት እዮም። እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ብመገዲ ትዊተር ኣብ ዘሕለፎ መልእኽቲ፡ "ንናህትና ህይወት'ውን ከምትቃለሱ ንፈልጥ ኢና። በይንኹም ኣይኮንኩምን፤ ኣብ ጎንኹም ኢና" ኢሉ። ቀዳማይ ሚኒስትር ፖላንድ ማቴዮሽ ሞራቬስኪ ብወገኑ፡ ኣውሮጳ እንተድኣ ንዩክረይን ስኢና ከም ቀደማ ኣይክትኸውንን ኢሉ። ፕረዝደንት ዩክረይን ቮሎድሚር ዘለንስኪ፡ "ምብፃሕኩም ንዩክረይን ዓብይ ድጋፍ እዩ" ኢሉ። ቀዳማይ ሚኒስትር እታ ሃገር ዴኒስ ሽሚሃል ድማ፡ "ኣብ ልዕሊ ሩስያ ብዛዕባ ክንበር ዝግበኦ ማዕቐብን ደጋፊት ግብረራዕዲ ምዃናን ተዘራሪብና ኢና" ክብል ብመገዲ ትዊተር ሓቢሩ። እቶም መራሕቲ ኣብ ዝዝትይሉ እዋን፡ ብርቱዕ  ነትጒታት ይስማዕ ነይሩ። ሕብረት ኣውሮፓ ዋላ'ኳ ሰለስቲኦም ፖለቲከኛታት ዝተፈለየ ዛዕባ ሒዞም እንተዘይከዱ፡ እቶም ኣብ ብራስለስ ዘለዉ መራሕቲ እቲ ሕብረት ግና ብዛዕባ እቲ ምብፃሕ  ይፈልጡ'ዮም ኢሉ። ምክትል ሚኒስትር ጉዳይ ወፃኢ ፖላንድ ማርሲን ፕርሲዳክዝ፡  ዝነበሮም ጉዕዞ ሓደገኛ ከምዝነበረ ብምእማን፡ " እንተኾነ ንዕላማ ዝተገበረ ከምዝኾነ" ሓቢሩ። ብዛዕባ እቲ ምብፃሕ ንሩስያ ከምዘፍለጡ'ውን ተዛሪቡ። ሰለስቲኦም መራሕቲ ብናይ ፖላንድ ወተሃደራዊ ኣየር እንተድኣ ተጓዒዞም ሩስያ ከም ምትዂታኽ ክትርእዮ ትኽእል'ያ ብዝብል ስግኣት እዮም፡ ባቡር ክጥቀሙ ወሲኖም። እታ ነዞም መራሕቲ ሒዛ ዝመፅአት ባቡር መዓስ ናብ ርእሰከተማ ፖላንድ ዋርሶ ከምትምለስ ኣይተፈለጠን። ፕረዝደንት ዩክረይን ዘለንስኪ፡ ክሊ ኣየር ሃገሩ ካብ በረራ ክእገድ ብተደጋጋሚ ንኔቶ ዝተማሕፀነ እንትኾን፡ ኔቶ ግና ነዚ ስጉምቲ ንምውሳድ ፍቓደኛ ኣይኮነን። ቮሎድሚር ዘለንስኪ፡"ንዘበናት ናብ ኔቶ ክንፅንበር ኣፍደገታት ክፉታት'ዮም ንበሃል ነይርና። ሕዚ ግና ኣባል ኔቶ ክንኸውን ከምዘይንኽእል ተነጊሩና። እዚ እዩ እቲ ሓቂ፤ ኣፍልጦ ክወሃቦ ድማ ይግባእ።  ህዝበይ ነዚ ተረዲኡ ኣብ ባዕሉን ኣብ ዝሕግዛና ሃገራት ክምርኰስን ምጅማሩ ሕጉስ እየ" ኢሉ።


እገዳታት ሩስያ ኣብ ልዕሊ ቢልዮነራት እታ ሃገር ዘለዎ ጽልዋ እንታይ’ዩ?

ብሪጣንያ፡ ኣውሮጳዊ ሕብረት፡ ኣሜሪካን ካልኦት መንግስታትን ነቲ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ዝፈጸመቶ ወራር: ኣብ ልዕሊ እቶም ምስ ፕረዚደንት ፑቲን ቅርበት ከምዘለዎም ዝግለጽ ቢልዮነራት ከቢድ እገዳታት ብምግባር እዮም ምላሽ ሂቦም። እዚ ከኣ ክቡራት ጀላቡ፡ ቪላታትን ናይ ውልቂ ነፈርትን ከይተረፈ ክተሓዙ ገይሩ ኣሎ።


ሓይልታት ዩክረይን ኢዶም እንተዘይሂቦም ድብዳብ ኣየቋርጽን- ፑቲን

ፑቲን ሰራዊት ዩክረይን ኢዶም እንተሂቦም ጥራይ ነታ ኣብ ክባ ዘላ ከተማ ማርዩፖል ምድብዳብ ደው ከምዘብል ኣፍሊጡ፡፡ ንሱ ብሰሉስ ምሸት ምስ ፕረዚደንት ፈረንሳ ኢማኑኤል ማክሮን ኣብ ዘካየዶ ናይ ሓደ ሰዓት ናይ ስልኪ ዘተ እዩ ነዚ መርገጺኡ ተዛሪቡ፡፡ ሰብመዚ ፈረንሳ ግና መራሒ ሩስያ ሰላማውያን ሰባት ካብታ ከተማ ብዛዕባ ዝወጽእሉ ትልሚታት ኣብ ግምት ንምእታው ከምዝተሰማመዐ እዮም ዝገልጹ፡፡ እታ ከተማ ብደብዳብ ሩስያ ዝበጽሓ ዕንወት ዘርእዩ ምስሊታት ወጺኦም ኣለዉ፡፡ ማክሳር ዝተባህለ ኩነታት መሬት ዝስንድ ትካል ኣብ ዘውጸኦም ምስልታት፡ መንበሪ ኣባይቲ ናብ ፍረስራስ ተቐዪሮምን ኣብ ዙርያ እታ ከተማ ዝርከቡ መዳፍዕ ሩስያ ኣፈሙዝ ናብታ ከተማ ገይሮምን የርእዩ፡፡ ሰበስልጣን ፈረንሳ ካብ ቤተ መንግስቲ  ኤሊሴ ኣብ ዘውጽእዎ መግለጺ እቲ ኣብታ ከተማ ዘሎ ኩነታት ‘‘መዓት’’ ክብሉ ብምግላጽ ‘‘ሲቪላውያን ሓለዋ ክግበረሎምን እንተደልዮም ድማ ካብታ ከተማ ክወጽኡን’’ ከምኡ ድማ ቀረብ ሓገዛት ምግቢ፣ ማይን መድሃኒትን ክረኽቡን ጸዊዖም፡፡ ‘‘እቲ ከፊኡ ዘሎ ሰብኣዊ ኩነታት ምስቲ ሓይልታት ሩስያ ኣብታ ከተማ ዘንበርዎ ዕግታ’’ ዝተተሓሓዝ እዩ’’ ይብል እቲ መግለጺ፡፡ ፈረንሳ ምስ ቱርኪ፣ ግሪኽን ካልኦት ትካላት ሰብኣዊ ሓገዝን ብምዃን ሰላማውያን ሰባት ካብታ ከተማ ንምውጻእ ዘኽእል ትልሚ ንፕረዚደንት ቫላድሚር ፑቲን ኣቕሪቦምሉ እዮም፡፡ ፑቲን ብወገኑ ነቲ ዝቐረበ ትልሚ ‘‘ክሓስበሉ እየ’’ ዝብል መልሲ ከምዝሃበ ሰብመዚ ፈረንሳ ኣፍሊጦም፡፡ እንተኾነ ቤተ መንግስቲ ክረምሊን ንዝርርብ እቶም መራሕቲ ኣመልኪቱ ኣብ ዘውጸኦ ሓበሬታ፡ ፑቲን ነቲ ትልሚ መረጋገጺ ከምዘይሃበሉ ኣፍሊጡ፡፡ ፑቲን ንመራሒ ፈረንሳ ‘‘ኣብታ ከተማ ዘሎ ከቢድ ሰብኣዊ ኩነታት ንምፍታሕ ሚልሻታት ዩክረይን ምክልኻል ደው ከብሉን ዕጥቆም ክፈትሑን ኣለዎም’’ ኢሉ ከምዝተዛረቦ  ሰብመዚ ሩስያ ይገልጹ፡፡ ሩስያ ብኣሻሓት ንዝቑጸሩ ነበርቲ ከተማ ማርዩፖል ናብ ዝተቖጻጸረቶ ከባቢታት ክኸዱ ተገድዶም ከምዘላ ዩክረይን ትኸስስ፡፡ ከንቲባ እታ ከተማ ብሰንኪ ደብዳብ ሩስያ ብኣሻሓት ዝቑጸሩ ሰባት ከምዝቐተሉ እዩ ዝገልጽ፡፡ ካብታ ከተማ ዝሃደመ ቫዲይም ቡይቸንኮ ዝተባህለ ውልቀ ሰብ፡ ሰራዊት ሩስያ ነታ ከተማ ምድብዳብ ካብ ዝጅምር ኣስታት 210 ህጻናት ዝከቡዎም ኣስታት 5 ሽሕ ሰባት ከምዝተቐተሉ ንወኪል ዜና ሮይተርስ ገሊጹ፡፡ ብኻልእ ዜና ወሃቢ ቃል ቤተ መንግስቲ ክረምሊን ዲሜትሪ ፒስኮቭ ንመራኸቢ ብዙሃን ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ እቲ ትማሊ ሩስያን ዩክረይንን ኣብ ቱርኪ ዘካየደኦ ዘተ ዝረብሕ ተስፋ ከምዘይተረኸቦ ተዛሪቡ፡፡ ኣብቲ ዘተ ሩስያ ኣብ ከተማታት ኪቭን ቸርንሂቭን እተካይዶ መጥቃዕቲ ከምእትቕንሶን ፡ ዩክረይን ድማ ‘‘ዛይሻራዊ’’ ናይ ምዃን ኩነታት ከምእትሓስበሉን ገሊጸን ነይረን፡፡ ኣማኻሪ ፕረዚደንት ዘለንስኪ ግና እቲ ኣብ ኢስታንቡል ዝተገበረ ዝርርብ ንቕድሚት ዝሰጎመ ክብል ገሊጽዎ፡፡ ንሱ ሩስያውያን ንፈለማ እዋን ካብ ግዘ ገደብን ቀይሕ መሰመርን ወጺኦም ንጠለባት ዩክረይን ከምዘዳመጹ ተዛሪቡ፡፡ ብተወሳኺ ሩስያ ዋላኳ ኣብ ኪቭን ቸርንሂቭን  መጥቃዕቲ ክትቅንስ ቃል እንተኣወት ዛጊድ ወታሃደራታ ኣይሰሓበትን ኢሉ፡፡ ሓይልታት ሩስያ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ከተማ ቸርኒሂቭን ደብዳባት ቀጺሎም ከምዘለዉ ኣመሓዳሪ ናይቲ ዞባ ሓቢሩ። ወሃቢ ቃል መንግስቲ ሩስያ፡ ነቲ ናይ ትማሊ ዘተ ኣመልኪቱ ኣብ ዝሃቦ ተወሳኺ ሓበሬታ ሃገሩ በታ ኣብ 2014 ካብ ዩክረይን ብሓይሊ ዝመንዘዐታ ግዝኣት ክሬምያ ከምዘይትደራደር ኣፍሊጡ፡፡ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ወራር ካብ እትጅምር ልዕሊ ኣርባዕተ ሚልዮን ዩክረይናውያን ነታ ሃገር ገዲፎም ከምዝተሰደዱ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ገሊጹ፡፡


ኲናት ዩክረይን፡ ፕረዚደንት ቮሎድሚር ዘለንስኪ ንባይቶ ኣመሪካ መደረ ኣስሚዑ

ኣንጻር ወራር ሩስያ ዝቃለስ ዘሎ መራሒ ዩክረይን ቮሎድሚር ዘለንስኪ፡ ንመጋባእያ ክልቲኡ ባይቶታት ኣመሪካ ኣብ ዘስምዖ መደረ ኣመሪካን መሻርኽታን ንህዝቢ ዩክረይን ዘርኣይዎ ምሕዝነትን ዝህብዎ ዘለዉ ደገፍን ከም ዝንእድ ገሊጹ። ኣብ መደርኡ፡ ሃገራት ምዕራብ ንዝህብኦ ዘለዋ ወተሃደራዊ ደገፋት ብምምስጋን፡ ንመጥቃዕቲ ሩስያ ንምክልኻልን ህዝቢ ንምድሓንን ናይ ክሊ ኣየር ውሕስነት ንምርካብ ነፈርቲን ጸረ-ነፈርቲ ሚሳይላትን ክወሃቦ ጠሊቡ። እንተኾነ ግን፡ ፕረዚደንት ባይደን ኣብ ዩክረይን ብምእታው ክገብርዎ ዝኽእሉ ወተሃደራዊ ንጥፈታት ምስ ሩስያ ኣብ ቀጥታዊ ረጽሚ ዘምርሕ ብምዃኑ ከም ኣማራጺ ከም ዘይወስድዎ ብተደጋጋሚ ኣነጺሩ'ዩ። ባይደን፡ ድሕሪ'ቲ መደረ ተወሳኺ ኣስታት 800 ሚልዮን ዶላር ዝግመት ወተሃደራዊ ደገፍ ከጽድቕ ትጽቢት ይግበረሉ። ዘለንስኪ፡ ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ሳምንታት ንፓርላማ ሕብረት ኣውሮጳን ፓርላማ ብሪጣንያን ተመሳሳሊ መግለጺታት ሂቡ ምንባሩ ይዝከር። እቲ ካብ ኣቕራቢ መስሓቕ መደብ ተለቪዢን ናብ ፕረዚደንትነት ዝደየበ ዘለንስኪ፡ ቅድሚ ሰለስተ ሰሙን ሓይልታት ሩስያ ንሃገሩ ምስ ወረሩዋ መራሒ እዋን ኲናት ክኸውን ተገዲዱ ይርከብ። ብዘርኣዮ ጽንዓትን ድማ፡ ካብ ዜጋታቱን ምዕራባውያን መራሕቲን ኣድናቖት ኣትሪፉ'ሎ። ሩስያ፡ ነቲ ትቕጽሎ ዘላ፡ ሂወት ብዙሓት ቀዚፉ ዘሎ ኲናት ደው ከተብል እንተኾይና፡ ዘቕረበቶም ቅድመ-ኲነት ክማላእ ኣለዎ ብሃሊት'ያ። ገለ ካብቲ ቅድመኩነታት፡ ዩክረይን ኣባል ወተሃደራዊ ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ (ኔቶ) ከምዘይትኸውን መብጽዓ ክትኣቱ፡ ነቲ ብሓይሊ ተመንዚዑ ዝተወስደ ዞባ ክሪምያ ኣካል ሩስያ ምዃኑ ክትኣምንን፡ ክልተ ካልኦት ዞባታት (ዶነስክን ሉሃንስክን) ናጻ ሃገራት ምዃነን ኣፍልጦ ክትህብን ዝብሉ ይርከብዎም። ዩክረይን ድሕሪ'ቲ ምስ ሩስያ ከተካይዶ ዝጸንሐት ርክባት፡ ጠለባት ሩስያ ኢድካ ምሃብ'ዩ ብምባል ነጺጋቶ'ላ። 'መጻኢ ዩክረይን ዝውሰነሉ ዘሎ እዋን ኢና ዘለና' እቲ ካብ ኣባላት ባይቶ ድሙቕ ጣቒዒትን ደገፍን ዝተዋህቦ ወተሃደራዊ ማልያ ዝተኸድነ ዘለንስኪ ""ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ጥራይ ኣይኮነትን መጥቃዕቲ ፈጺማ፡ ኣብ ልዕሊ ሰብኣዊ ክብሪታትና እንኮላይ'ያ" ኢሉ። ብዛዕባ ኲናት ዩክረይን ክሓስቡ እንከለዉ "መጥቃዕቲ መስከረም 11 ዘክሩ" ክብል ንክብደት ናይቲ ኣጋጢምዎም ዘሎ ኩነታት ኣስሚሩሉ። ካብ መጥቃዕቲ ኣየር ናጻ ዝኾነ ሰብኣዊ ውሑስ ክሊ ኣየር ክህሉ'ውን ቮሎድሚር ዘለንስኪ ተማሕጺኑ። ኣብ ልዕሊ ሩስያ ዝግበር ዘሎ እገዳታት ሓዪሉ ክቕጽል'ውን እቲ ፕረዚደንት ጸዊዑ'ሎ። "ሩስያ ንዩክረይን ንምድምሳስ እትጥቀመሉ ዋላ ሓንቲ ሳንቲም ከምዘይትረክብ ግበሩ" ክብል'ውን ተዛሪቡ። ዘለንስኪ፡ ንመደርኡ ሂወት ዜጋታት ሃገሩ ቅድምን ድሕርን ኲናት ምውልዑ ዘርኢ ቪድዮ'ውን ንኣባላት ኮንግረስ ከም ዝዕዘቡ ገይሩ። እቲ ቪድዮ፡ ህንጻታት ብሚሳይላት ሩስያ ክዓንዉን ግዳያት ናይቲ ኲናት ዝርከብሉ ሃለዋትን ዘብርህ'ዩ። "ተባዕ ዩክረይን ህዝባ ንምድሓን ከትቃለስ'ያ" ክብል'ውን መርገጺኡ ከምዘይተቐየረ ኣነጺሩ። "ወዲ 44 ዓመት ኮይነ ኣለኹ። ሎሚ ግን ልዕሊ ሚእቲ ህጻናት ድሕሪ ምቕታሎም፡ ዕድመይ ኣብቂዑ'ሎ" ክብል'ውን ተሰሚዑ።


ቻምፕዮንስሊግ ኣውሮጳ፡ ክልተ ክለባት ስፔን ድሮ ናብ ፍርቂ-ፍጻመ ሓሊፈን ኣለዋ

ካልኣይ ክፋል ናይ ካልኣይ እግሪ ግጥማት ርብዒ-ፍጸመ ቻምፕዮንስሊግ ሎሚ ክዛዘም'ዩ። ትማሊ ሰሉስ ክለባት ሪያል ማድሪድ፡ ባየርን ሙኒክ፡ ቸልሲን ቪላሪያልን ተጻዊተን ነይረን። ሎሚ ምሸት ድማ ሊቨርፑል፡ ኣትለቲኮ ማድሪድ፡ ማንቸስተር ሲቲን በነፊካን ክጋጠማ'የን። ብዓለም ደረጃ እቲ ዝዓበየ ክብሪ ዝወሃቦ ውድድር ኩዕሶ እግሪ ክለባት ቻምፕዮንስሊግ ኣውሮጳ ምዃኑ ዘከራኽር ኣይኮነን። ዓወት ዓበይቲ ክለባት ኣውሮጳ ዝምዘነሉን ዝግምገመሉን ውድድር ስለዝኾነ ድማ'ዩ ብደገፍትን ተጻወትን ዓቢ ኣቓልቦ ዝወሃቦ። ናብቲ ውድድር ንምስታፍ ጋንታታት፡ ተጻወቲን ኣሰልጠንትን ንኣስታት ክልተ ዓመት (ፈለማ ኣብ ናይ ሃገሮም ሊግ ካብ ቀዳሞት ኣርባዕተ ኮይኖም ክወጹን ምስ ተዓወቱ ድማ ኣብቲ ውድድር ብምስታፍን) ሓያል ጻዕርን፡ ገንዘብን ረሃጽን የፍስሱ። ብፍላይ ናብ ናይ ፍጻመ ጸወታታት ምብጻሕ ርእሱ ዝኸኣለ ዓወት'ኳ እንተኾነ፡ ንዝቕጽል ደረጃ ዘወናውን'ዩ። ኣብዚ ሒዝናዮ ዘለና ዘመነ-ውድድር (2021/2022) ናብ ርብዒ ፍጻመ ዝበጽሓ 8 ጋንታታት ሰለስተ ካብ ስጳኛ (ሪያል ማድሪድ፡ ኣትለቲኮ ማድሪድ፡ ቪላሪያል)፡ ሰለስተ ክለባት እንግሊዝ (ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዋንጫ ዝዓተረት ቸልሲ፡ ሊቨርፑልን ማንቸስተር ሲቲን)፡ ጀርመናዊት ጋንታ ባየርን-ሙኒክን ከምኡ'ውን ፖርቱጋላዊት ጋንታ በነፊካን እየን። ነፍሲወከፍ ግጥማት ርብዒ-ፍጻመ፡ ኣብ ክልተ እግሪ ብዝግበር ጸወታታት'ዩ ዝውሰን (ክልተ ጋንታታት ክልተ ግዜ ይጻወታ)። ትማሊ ሰሉስ ምሸት ኣብ ዝነበረ ግጥማት፡ ቪላሪያል ነታ ዓንተር ናይቲ ውድድር ምዃና እትፍለጥን ኣብ ዓመት 2019/2020 ዋንጫ ዝተዓወተትን ጀርመናዊት ክለብ ባየርን ብምስዓር ናብ ፍርቂ-ፍጻመ ምሕላፋ ሓደ ካብቲ ኣቓልቦ ዝሰሓበ ፍጻሜታት ናይቲ ውድድር ኮይኑ'ሎ። ኣብቲ ኣብ ሜዳኣ (ስጳኛ) ዝተኻየደ ግጥም 1-0 ዝሰዓረት ቪላሪያል፡ ኣብ ሜዳ ባየርን ሙኒክ ኣብ ዘካየደቶ ናይ መልሲ (ካልኣይ እግሪ) ጸወታ ድማ 1-1 ብምምዝዛም፡ ብድምር 2-1 ስዒራ'ያ ሓሊፋ ዘላ። ትማሊ ዝተኻየደ ካልእ ኣገዳሲን ሓያል ህልኽን ህርመት ልብን ዝተራእየሉ ግጥም ግን እቲ ኣብ መንጎ'ታ ኣብ ዝሓለፈ ዘመነ-ውድድር ዋንጫ ዝወሰደት ቸልስን እታ ብዋንጫታት ናይቲ ውድድር ብምዕታር መዘና ዘይተረኽባ ሪያል ማድሪድን ዝነበረ ጸወታ'ዩ። ቸልሲ፡ ኣብቲ ኣብ ሜዳኣ (ስታምፈርድ ብሪጅ) ዝተኻየ ቀደማይ እግሪ ግጥም፡ 3-1 ተሳዒራ ብምንባራ፡ ኣብቲ ኣብ ስታድዮም በርናብዮ ዝተኻየደ ካልኣይ እግሪ ንዝኣተዋ ሸቶታት ኣማሊሳ፡ ነታ ነዊሕ ተመኩሮ ናይቲ ውድድር ዘለዋ ሪያል ማድሪድ ረጊጻ ክትሓልፍ'ኣ ኢሉ ዝገመተ ውሑድ'ዩ ነይሩ። ነውጺ ዓሰርተታት ኣሽሓት ደገፍቲ ሪያል ዘይዓጀቦም ተጻወቲ ቸልሲ ግን ተስፋ ኣይቆረጹን። ኣብ ውሽጢ 15 ደቂቕ ድማ ብመንገዲ ተጻዋታይ ማእከል ማሶን ማውንት ቀዳመይቲ ሸቶ ኣመዝጊቦም። በዚ ተስፋ ዝሰነቑ ተጻወቲ እታ ክለብ ድሕሪ ዕረፍቲ መጥቃዕትታቶም ብምሕያል ኣብ መበል 51 ደቂቕ ድ ማተኸላኻላይ ኣንቶንዮ ሩዲገር ብዘመዝገባ ካልኣይቲ ሸቶ፡ ቸልሲ ብድምር ምስ ሪያል ማዕረ ኮይና፡ መን ሰዓረ ዝውስን ጸወታ ረሲኑ ቀጺሉ። ኣብ መበል 75 ደቂቕ ድማ ኣጥቃዓይ ቲሞ ወርነር፡ ቸልሲ ናብ ፍጻመ ከተማዕዱ ዝገበረትን ንሪያል ማድሪድ ኣብ ሓደጋ ዘውደቐትን ናይታ ምሸት ሳልሰይቲ ሸቶ ኣመዝጊቡ። ኣብታ ህሞት ቸልሲ ብድምር 4-3 ትመርሕ ነይራ ማለት'ዩ። ተጻወቲ ናይታ ዛጊት 13 ዋንጫ ቻምፕዮንስሊግ ኣውሮጳ ኣብ ከብሕታታ ኣስፊራ ዘላ ዓርሞሸሽ ክለብ ሪያል ማድሪድ ግን ተስፋ ኣይቆረጹን- ከምቲ ድሕሪ'ቲ ግጥም ገለ ካብ ተጻወታ ዝገለጽዎ ድማ ዝነበሮም ተሞክሮ ኣብ መወዳእታ ከይጠቐሞም ኣይተረፈን። ተቐዪሩ ዝኣተወ ተጻዋታይ ሪያል ሮድሪጎ ሲልቫ ዲ ጎዝ፡  ኣብ መበል 80 ደቒቕ ብዘመዝገባ ሸቶ ክልቲአን ጋንታት ንዝተመደበለን 90 ደቒቕ ብማዕረ ብምውድአን፡ ጸወታ ናብ ተወሳኺ 30 ደቒቕ ኣምሪሑ። ገዲም ኣጥቃዓይ ሪያል ፈረንሳዊ ካሪም በንዜማ ኣብ ውሽጢ ቀዳሞት ደቓይቕ ተወሳኺ ግዜ ብርእሱ ዘመዝገባ ሸቶ ነቲ ኩነታት መሊሳ ቀይራቶ። ዝቐጸላ ደቓይቕ ከኣ ሓያል ቅልስ ዝተራእየለን'የን ነይረን። እንተኾነ ግን፡ ዋላ'ኳ ሓያሎ ዕድላት ክፈጥሩ እንተኸኣሉ ተጻወቲ ቸልሲ ተወሳኺ ሸቶ ከየመዝገቡ ናይ መወዳእታ ፊስካ ተነፊሓ፡ ካብቲ ውድድር ክወጹ ተገዲዶም ኣለዉ። ሎሚኸ እንታይ ትጽቢት ይግበር? ሎሚ ምሸት'ውን ኣብ ቀዳማይ እግሪ ጸወታ ብጸቢብ ስዒራ ዝሓለፈት እንግሊዛዊት ክለብ ማንቸስተር ሲቲ፡ ንናይ መልሲ ጸወታ ናብ ርእሰከተማ ማድሪድ ኣምሪሓ'ላ። እታ ድሮ 1 ብ 0 ስዒራ ዘላ፡ ብፍሉጥ ኣሰልጣኒ ፐፕ ጓርድዮላ እትምራሕ ሲቲ፡ ዋንጫ ቻምፕዮንስሊግ ንምዕታር ሃንቀው ካብ እትብል ዓመታት ሓሊፉ'ሎ። ነቲ ሕልሚ ንምጭባጥ ድማ ሎሚ ምሸት ተወሳኺ ዕድል ክህልዋ'ዩ። ብዲየጎ ሲሞን እትእለ ኣትለቲኮ ማድሪግ ግን ብቐሊሉ ክትጋደፋ እትኽእል ከምዘይኮነት ኣብ ቀዳማይ እግሪ ብዘርኣየቶ ጸወታ ኣመስኪራ'ላ። ኣብ ሜዳኣ ክትጻወት ምዃና'ውን ተወሳኺ ሞራል ዝህባ'ዩ። ኣብ ዓመተ 2018/19 ዋንጫ ቻምፕዮንስሊግ ኣውሮጳ ዝዓተረት ሊቨርፑል'ውን ኣብ ሜዳኣ ምስ ፖርቱጋላዊት ጋንታ በነፊካ ክትጻወት'ያ። ድሮ ኣብ ቀዳማይ እግሪ ጸወታ 3 ብ 1 ስዒራ ስለ ዝተመልሰት ግን፡ ነቲ ግጥም ክትዕወተሉ ትጽቢት ይግበር። በነፊካ ከምቲ ናይ ቸልሲ ስኖም ነኺሶም እንተ ተጻዊቶም ግን፡ ነገራት ክጋላበጥ ይኽእል'ዩ- ኩዕሶ እግሪ'ዩ። ጸብጻብ ናይቲ ግጥማት ጽባሕ ከነቕርበልኩም ኢና፡ ሰናይ ዕድል ንደገፍቲ ናይተን ጋንታታት!


ሮማን ኣብራሞቪች: እቲ ከም እተሰመመ ዝዝረበሉ ዘሎ ሩስያዊ ቢልዮነር መን’ዩ?

ካብ ወዲ ሰለስተ ዓመት ጀሚሩ ኣብ መናበዪ ዘኽታማት ዝዓበየ ሮማን ኣብራሞቪች ሓደ ካብ ሃብታማት እዛ ዓለም እዩ። ምስ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን ጥቡቕ ርክብ ከምዘለዎን ካብቲ ዝምድና ገንዘብ ከምዘኻዕብትን ይኽሰስ። መንግስቲ ብሪጣንያ ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ቸልሲ ንእትርከቦ ሃብቲ እቲ ቢልዮነር ኣደስኪሉ ኣሎ። ኣብራሞቪች ኣብቲ ኣብ ፈለማ ወርሒ መጋቢት ኣብ ዶብ ቤላሩስ-ዩክረይን ኣብ ዝተኻየደ ዝርርብ ሰላም ተሰሚሙ ክኸውን ከምዝኽእል ናብኡ ቅርበት ዘለዎም ምንጭታት ይሕብሩ። እንተኾነ ግና ኣብቲ ኣብ ቱርኪ ዝተገብረ ርክብ ሩስያን ዩክረይንን ተሳቲፉ እዩ።


ኤርትራዊ ቢንያም ግርማይ ፈላማይ ኣፍሪቃዊ ተዓዋቲ ውድድር ጌንት-ዌቨልገም ኮይኑ

ኤርትራዊ ቢንያም ግርማይ ትማሊ ሰንበት ኣብ ዝተኻየደ ውድድር ጌንት-ዌቨልገም ብምዕዋቱ ታሪኽ ሰሪሑ። ንሱ ኣብቲ ካብ 1934 ጀሚሩ ዓመታዊ ንሓደ መዓልቲ ኣብ ዝካየድ ክላሲካዊ ቅድድም ብሽክለታ ዝተዓወተ ፈላሚ ኣፍሪቃዊ ተቐዳዳማይ ኮይኑ ኣሎ። እቲ ወዲ 21 ዓመት ተቐዳዳማይ ድሕሪ ምዕዋቱ ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ "ክትኣምኖ ዘጸግም፡ ዘደንቕ እዩ። ከምዚ ኣይተጸበኹን" ኢሉ። ክሳዕ ዝሓለፈ ዓርቢ ኣብቲ ውድድር ናይ ምስታፍ ውጥን ከም ዘይነበሮም ዝገለጸ ቢንያም "ደሓን ዝኾነ ውጽኢት ንምርካብ ኢና መጺና። ክትኣምኖ ዘጸግም ዘድነቕ እዩ" ክብል ተዛሪቡ። ቢንያምን ካልኦት ሰለስተ ተቐዳደምትን ኣብተን ናይ መወዳእታ 30 ኪሜ ካብ ዓባይ ጉጅለ ፈንጢሶም ድሕሪ ምውጻእ ናይ መዛዘሚ ህንጻጽ ንምርጋጽ 250 ሜተር ምስተረፎም ሓያል ቅጽበታዊ ውድድር (ቮላታ) ኣካዪዶም። ተቐዳዳማይ በልጅዩማዊት ጋንታ ኢንተርማርች ዋንቲ ጎበርት ዝኾነ ቢንያም፡ "እዚ ኣብ መጻኢ፡ ብፍላይ ንኣፍሪቃውያን ተቐዳደምቲ፡ ብዙሕ ነገር ክቕይር እዩ" ኢሉ። እቲ ገለ ክፋሉ ኣብ ዘይምቹእ ጽርግያ (ኮብል) ዝካየድ 248.8 ኪሜ ዝሸፍን ቅድድም ጌንት-ዌቨልገም፡ ብዙሕ ግዜ ከም መማሞቒ ሰብነት ናይእቲ ዝዓበየ ቅድድም ብሽክለታ ቤልጅዩም ዝኾነን ኣብ ዝመጽእ ሰሙን ዝኻየድን ዙር ፍላንደርስ ይርአ። ንፈለማ እዋን እምኒ ኣብ ዝተሰርሐ ጽርጊያ ዝተወዳደረ ቢንያም "እቲ ኮብል ኣሸጋሪ እዩ፡ ምቹእ ኣይኮነን" ክብል ርእይቶኡ ኣካፊሉ። "ናብቲ ቅጽበታዊ ውድድር ምስ ቀረብና፡ እቶም ካልኦት ክሕይሉኒ ምዃኖም ፈሊጠ ነይረ፤ ግና ትብዓት ተሰሚዑኒ" ኢሉ። ቢንያም ኣብ ዙር ፍላንደርስ ኣይክሳተፍን እዩ። ቢንያም ኣብ ሕዳር 2021 ኣብ ዝተኻየደ ናይ ጽርጊያ ቅድድም ሻምፕዮና ዓለም ብትሕቲ-23 ዓመት ካልኣይ ኮይኑ ብምእታው፡ ፈላማይ ጸሊም ኣፍሪቃዊ ኮይኑ ናብ መድረኽ ደዪቡ እዩ። ኣብ ናይ ደቂ ኣንስትዮ ውድድር ቻምፕዮና ዓለም ኢጣልያዊት ተቐዳዳሚት ጋንታ ትሬክ ሰጋፍሬዶ ኤሊሳ ባልሳሞ ተዓዊታ።


ኵናት ዩክረይን፡ ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ዶብ ዩክረይን ኣድልዎ ይፍፀም'ሎ ንዝብል ፀብፃብ ነፂጉ

ልኡኽ ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ኬንያ፡ ኣብ ዶብ ዩክረይን ኣንፃር ኣፍሪቃውያን ይፍፀም ኣሎ ንዝብሉ ፀብፃባት ነፂግዎም። ብሰንኪ እቲ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ዝፈፀመቶ ወራር ልዕሊ 200 ኬንያውያን ኣብ ሕማቕ ኩነታት ከምዝርከቡ እቲ ዝተውሃበ መግለፂ ይሕብር። እቲ መግለፂ፡ "ሕብረት ኣውሮጳ በቲ ብተደጋጋሚ ኣብ መራኸቢቲ ሓፋሽ ኬንያን ማሕበራዊ መራኸቢታትን ዝወፅአ ዘይትኽክልን ቀይናን ፀብፃብ ሓዚኑ'ዩ፡ ሓቅነቱ ድማ ብጥንቃቐ ምርግጋፅ የድሊ" ኢሉ። "ኣብ ገለ ጉዳያት ኮነ ተባሂሉ ናይ ሓሶት ሓበሬታ ክዝርጋሕ ተገይሩ'ዩ። ኣብ ኬንያ ዘለዋ ኤምባሲታት ሕብረት ኣውሮጳ ድማ ቅኑዕ መረዳእታ ንምሃብ ድሉዋት እየን" ኢሉ። ፖላንድ፣ ስሎቫኪያ፣ ሃንጋሪን ሮማንያን ካብቲ ኣብ ዩክረይን ተወሊዑ ዘሎ ጎንፂ ንዝሃድሙ ብዘይገደብ ንክኣትዉ ከምዝፈቐዳ ከኣ እቲ ልኡኽ ሓቢሩ። "ከምቲ ፀብፃባት ገለ ማዕከናት ዜናታት ዘይኮነስ፡ እቶም ኣብ ዶብ ዝበፅሑ ኬንያውያን፡ ኣባላት ሕብረት ኣውሮጳ ናብ ዝኾና ሃገራት ክኣትዉ ተሓጊዞም እዮም" ይብል፡ መግለፂ እቲ ልኡኽ። ኣብ ዩክረይን ዝነበሩ ብዙሓት ኣፍሪቃውያን ተምሃሮ፡ ካብታ ሃገር ከይወፅኡ ብኣካላት ፀጥታ ዩክረይን ከምዝተኸልከሉ ምግላፆም ይፍለጥ። ዩክረይን ኣባል ሕብረት ኣውሮጳ ኣይኮነትን። ሕብረት ኣፍሪቃ ነቲ ኣብ ልዕሊ ኣፍሪቃውያን ተፈፂሙ ዝበሃል ኣድልዎ ኮኒንዎ'ዩ። ልኡኽ ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ ኬንያ፡ ካብቶም  ካብ 24 ለካቲት ክሳብ 28 ለካቲት ናብ ፖላንድ ምስጋር ዝኸኣሉ 350 ሽሕ ስደተኛታት፡ 7721 ኣፍሪቃውያን ከምዝነበሩን ካብዚኦም እቶም 88 ኬንያውያን" ከምዝኾኑ ሓቢሩ። ካብዚ ብተወሳኺ ኣብቶም ዝሓለፉ ኣርባዕተ ዓመታት፡ ካብ 40 ሃገራት ኣፍሪቃ ዝመፅኡን ኣብ ዩክረይን ዝነበሩን 4150 ሰባት ናብ ስሎቫኪያ ከምዝሰገሩ ገሊፁ።


ኲናት ዩክረይን፡ ሰራሕተኛታት ናይታ ዝጠሓለት መርከብ ሩስያ 'ንፈለማ እዋን ተራእዮም'

ሚኒስትሪ ምክልኻል ሩስያ ንፈለማ እዋን ምስሊ ኣባላት ናይታ ብሞስክቫ እትፍለጥን ምልክት ሩስያ ዝነበረትን ኣብ ኲናት ዩክረይን ዝጠሓለት ገዛፍ ወታሃደራዊት መርከብ ዘርጊሑ፡፡ እቲ ተንቀሳቓሲ ምስሊ ኣብታ ኣብ ክሬምያ እትርከብ ወደባዊት ከተማ ሴቫስቶፖል፡ ኣዛዚ ሓይሊ ባሕሪ ኣድሚራል ኒኮላይ የቭመኖቭ ንብዙሓት ዝተሰለፉ ባሕረኛታት ሰላምታ ክህቦም ይረኣይ፡፡ ሞስክቫ ፍልይቲ ምልክት መራኸብ ጸሊም ባሕሪ እያ ነይራ፡፡ ምጥሓል ናይታ መርከብ ኣብ ልዕሊ ሩስያ ከቢድ ሞራላዊ ኪሳራ ከምዘስዓበ እውን ዝግለጽ፡፡ ሚኒስትሪ ምክልኻል ሩስያ ብሓሙስ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ ሞስክቫ ነትጒ ብዝፈጠሮ ሓዊ ከምዝጠሓለት ኣፍሊጡ እዩ፡፡ ዩክረይን ብኽልተ ነፕቱን ሚሳይላት ወቒዓ ከምዘጥሓለታ እያ እትገልጽ፡፡ ሩስያ ንሰራሕተኛታት ናይታ መርከብ፡ ናብታ ኣብ 2014 ብሓይሊ ካብ ዩክረይን ዝመንዘዐታ ግዝኣት ክሬምያ እትርከብ ደሴት ሴቫስቶፖል ከምዘግዐዘቶም ሓቢራ ኣላ፡፡ ኣብቲ ሚኒስትሪ ምክልኻል ሩስያ ዝዘርገሖ ቪድዮ ኣድሚራል የቭመኖቭን ካልኦት ክልተ ሰብመዝን ኣብ ቅድሚ ኣስታት 100 ባሕረኛታት ዘርእይ ኮይኑ፡ እቲ ርክብ መዓዝ ከምዘተኻየደ ግን ኣይገለጸን፡፡ ኣብ መወዳእታ እቲ ኣዛዚ እቶም ሰራሕተኛታት ኣብ ሴቫስቶፖል ኣብ ዝርከብ ወታሃደራዊ ማእከል ዓሪፎም ከምዘለዉን፡ ኣብ ሓይሊ ባሕሪ ዘለዎም ኣገልግሎት ከምዝቕጽሉን ክዛረብ ይስማዕ፡፡ ሩስያ ኣብታ ዝጠሓለት መርከብ ብዛዕባ ዝበጸሐ ጉድኣት ኣይገለጸትን፡፡ ሽሙ ዘይተገለጸ በዓል ስልጣን ኣመሪካ ግና ሃገሩ ኣብቲ ሓደጋ  ጉድኣት ከምዝበጸሐ ከምእትኣምን ንሮይተርስ ተዛሪቡ፡፡ ዩክረይን ብወገና ካፕቴን ናይታ መርከብ ኣንቶን ኩፕሪን ኣብቲ ሓደጋ ከምዝተቐተለ'ኳ እንተገለጸት፡ ቢቢሲ ከረጋግጽ ኣይከኣለን፡፡ እታ 12,490 ቶን እትምዘን ተዋጋኢት መርከብ፡ ድሕሪ ካልኣይ ኲናት ዓለም ኣብ ውግእ ዝጠሓለት ዝዓበየት መርከብ እያ፡፡ ኣብታ ሩስያ ንዩክረይን ዝወረረትላ ናይ መጀመርታ መዓልቲ 24 ለካቲት፡ ሰራሕተኛታት ሞስክቫ ነቶም ንስኔክ ኣይስላንድ ዝሕልዉ ዝነበሩ ውሑዳት ዩክረይናውያን ወታሃደራት ኢዶም ክህቡ እንትሓቱዎም ብዝተቐደሐ ድምጺ ኣዘራራቢት ኮይና ነይራ፡፡ ኣብቲ እዋን እቶም ወታሃደራት ''ናብ ገደል እተዉ'' ዝብል ምላሽ ብምሃብ ንዝገለጽዎ እምቢታ ብዩክረይናውያን ዓብዪ ናእዳን ክብርን ተዋሂብዎም፡፡ ኣብ ዘበነ ሶብየት ዝተሃነጸት ወታሃደራዊት መርከብ ሞስክቫ፡ ኣብ ፈለማ 1980ታት እያ ናብ ስራሕ ኣትያ፡፡ እታ መርከብ ኣብታ ኣብ ቀረባ መዓልቲታት ብኸቢድ ብሰራዊት ሩስያ ዝተደብደበት ዩክረይናዊት ከተማ ማይኮለይቭ እያ ተሰሪሓ፡፡ ሞስክቫ ኣብ ኲናት ሶርያ ንዝሳተፉ ሓይልታት ሩስያ፡ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ኮይና ሚሳይላት ብምትኳስ ሽፋን ብምሃብ ተሳቲፋ እያ፡፡ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ድሕሪ ዝጀመረቶ ወራር ዝኸሰረታ ካልኣይቲ ዓባይ መርከብ ኮይና ኣላ፡፡


ሕብረት ኤውሮጳ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ሕቡራት ሃገራት ንዘጣየሾ ዓለምለኻዊ መርማሪ ክተሓባበር ሓቲቱ

መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቲ ኣብ ሓድሕድ ኲናት ኢትዮጵያ ዝተፈጸሙ ገበናት ኲናትን ጥሕሰት ሰብኣዊ መሰላትን ክምርምር ብቤት ምኽሪ ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት ዝተጣየሸ ዓለምለኻዊ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ሙሉእ ምትሕብባር ክገብር ሕብረት ኣውሮጳ ሓቲቱ፡፡ እቲ ሕብረት፡ ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ኣምነስቲ ኢንተርናሽናልን ህዩማን ራይትስ ዎችን ኣብ ምዕራብ ትግራይ ተፈጺሙ ብዛዕባ ዝበልዎ ገበን ምጽጻይ ዓሌት ዘውጽእዎ ጸብጻብ ኣመልኪቱ ትማሊ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ እዩ ነቲ ሕቶ ኣቕሪቡ፡፡ ሕብረት ኣውሮጳ በቲ እቶም  ትካላት ብዛዕባ ኣብ ምዕራብ ትግራይ ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ሰባት ዝበጽሕ ዘሎ ጥሕሰት መሰላትን ግፍዕን ዘውጽእዎ ጸብጻብ ኣዝዩ ከም ዝሰምበደ ኣብ መግለጺኡ ሓቢሩ፡፡ ግህሰት መሰላት ዝምርምር ዘይሻራዊ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት፡ መረዳእታታት ብምርካብን ተሓታትነት ክህሉ ብምግባርን፡ ብቕልጡፍ ግዳያት ፍትሒ ክረኽቡ ከም ዘድሊ ሓቢሩ፡፡ እቲ ዓለምለኻዊ ኮምሽን ነቲ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ዝገብሮ ዘሎ ጻዕሪ ዘጠናኽር ከም ዝኾነ እውን እቲ ሕብረት ኣፍሊጡ፡፡ ‘‘እቶም ምርመራታት ብቕልጡፍ ክጅመሩ መንግስቲ ኢትዮጵያ ምስቲ ኮሚሽን ሙሉእ ብሙሉእ ክተሓባበር ሕብረት ኣውሮጳ ደጊሙ ጻውዒት የቕርብ’’ ኢሉ፡፡ መንግስቲ ኣመሪካ እውን ብተመሳሳሊ፡ ነቲ ኣብ ምዕራብ ትግራይ ዝተፈጸመ ግህሰታት ዝምልከት ብተሓለቕቲ መሰላት ዝወጽአ ጸብጻብ ኣመልኪቱ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቲ ብሕቡራት ሃገራት ዝተጣየሸ ዓለምለኻዊ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ክትሓባበር ሓቲቱ፡፡ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናልን  ሂዩማን ራይትስ ዎችን ብሓባር ኣብ ዘውጽእዎ ጸብጻብ፡ ኣብ ምዕራብ ትግራይ ጊዝያዊ ኣመሓደርቲ፣ ሰበስልጣን ክልል ኣምሓራን ሓይልታት ጸጥታ እቲ ክልልን ኣብ ልዕሊ ሰብኣውነት ዝፍጸሙ ገበናትን ምስ ገበናት ኲናት ዝምደቡ ገበናት ምጽጻይ ዓሌትን ኣብ ልዕሊ ተጋሩ ፈጺሞም ኢሎም፡፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብወገኑ ነቲ ጸብጻብ ተቐባልነት ዘይብሉ ክብል ዝነጸጎ ኮይኑ፡ ኣብ ሓቅነት እቶም ክልቲኦም ትካላት ነቲ ጉዳይ ንምምርማር ዝተጠቐሙሎም ፖለቲካዊ ጉዳያት ሕቶ ኣለኒ ኢሉ፡፡ ነቲ ግህሰታት ክምርምር ዝተጣየሸ ዓለምለኻዊ ትካል ዝስላዕ በጀት ኣመልኪቱ ዝካየድ ኣኼባ ምድንጓዩ ከም ዘሕዘኖ ዝገለጸ ሕብረት ኣውሮጳ፡ ነቲ ንኢትዮጵያ ናብ ሰላምን ዕርቅን ክመርሕ ዝተጣየሸ ኮምሽን ኩለን ሃገራት ሓገዝ ክገብራ ኣብ መግለጺኡ ጸዊዑ፡፡ ኢትዮጵያ ነቲ ሕቡራት ሃገራት ዘጣየሾ ሓድሽ መርማሪ ኮምሽን በጀት ከይስላዕ ናብቲ ሓፈሻዊ ጉባኤ ሓሳብ ኣቕሪባ ዝነበረት ኮይና፡ ኣብቲ ሓፈሻዊ ጉባኤ ብዝተዋህበ ድምጺ፡ ጠለብ ኢትዮጵያ ውዱቕ ከም ዝተገበረ ዝዝከር እዩ፡፡ ቤት ምኽሪ ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ታሕሳስ እዩ ኣብ ኲናት ሰሜን ኢትዮጵያ ንዝተፈጸሙ ጥሕሰታት ሰብኣዊ መሰላት ዝምርምር ዘይሻራዊ ጉጅለ ንምጥያሽ ወሲኑ፡፡ ብጠለብ ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ዝተሳለጠ ፍሉይ ኣኼባ እቲ ቤት ምኽሪ ድማ ብፕረዚደንት ሰብኣዊ ቤት ምኽሪ ዝሽየሙ ኣባላት ዝሓዘ ዓለምለኻዊ ኮሚሽን ንምጥያሽ ተወሲኑ፡፡ ነዚ ስዒቡ ዓቃቢት ሕጊ ዓለምለኻዊ ቤት ፍርዲ ገበነኛታት ዝነበረት ፋቱ በንሱዳ ኣዶ መንበር እቲ ኮሚሽን ኮይና ተሸይማ፡፡ ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ መግለጺኡ፡ እቲ ኲናት ካብ ዝጅመር ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ዝተፈጸሙ ጥሕሰታት ሰብኣዊ መሰላት ከምዝኹንን ሓቢሩ ኣሎ፡፡ ብተወሳኺ ኩሎም ጥሕሰታት መሰላት ብቕልጡፍ ደው ክብሉን ተሳተፍቲ እቲ ኲናት ዝተማለአ፣ ድሕነቱ ዝተሓለወ፣ ቅልጡፍን ዘይተዓናቐፈን ሰብኣዊ ረድኤት ናብቶም ኣብ ጸገም ዘለዉ ዜጋታት ክኣቱ ከመቻችዉ ሓቲቱ፡፡ እቲ ኣብ ትግራይ ጀሚሩ ናብ ክልላት ኣምሓራን ዓፋርን ዝተጋፈሐ ኲናት ናይ ኣሻሓት ህይወት ዝበለዐ ኮይኑ፡ ሚልዮናት ብምፍንቓል ከቢድ ሰብኣዊ ቅልውላው ኣስዒቡ እዩ፡፡ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ኣስታት 10 ሚልዮን ሰባት ሰብኣዊ ረድኤት ከምዘድልዮም ሕቡራት ሃገራት ዝገለጸ ኮይኑ ካብዚኦም እቶም ልዕሊ ፍርቂ ኣብ ትግራይ ከምዝርከቡ ይሕብር፡፡


ኲናት ዩክሬን፡ ምዕራባውያን ኣብ ልዕሊ ሩስያ ተወሳኺ እገዳታት ኣንቢረን

እቲ ኣብ ልዕሊ ክልቲአን ደቂ ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን ዝተነብረ ማዕቀብ፡ ምስ ሃብቲ ናይቲ ፕረዚደንት ዝተኣሳሰር ምዃኑ ሰበስልጣን ኣመሪካ ገሊጾም። ካልኦት ተወሰኽቲ ቁጠባዊ እገዳታት'ውን ኣብ ልዕሊ ዝዓበየ ናይ ብሕቲ ባንክ ሩስያ: ከምኡ'ውን ሰበስልጣንን ቤተሰቦምን ተወሲኑ'ሎ። ኣብታ ሃገር ዝዓበየ ምዃኑ ዝንገረሉ ኣልፋ ባንክን፡ ዝዓበየ ፋይናንሳዊ ትካል ዝኾነ ስበርባንክን ግዳይ ናይቲ እገዳታት ኮይኖም ኣለዉ። ብዘይካ'ዚ፡ ኣገደስቲ ዝብሃሉ ብመንግስቲ ዝውነኑ ቁጠባዊ ትካላት'ውን ማዕቀብ ተነቢሩሎም ኣሎ። ሃብቲ ፕረዚደንት ፑቲን ብስም ኣባላት ስድራቤቱ ኣብ ትካላት ፋይናን ስኣመሪካ ዝተዓቀበ ክኸውን ከምዝኽእል ሰብመዚ ኣመሪካ ተዛሪቦም። ብሪጣንያ'ውን ብወገና፡ ሓያሎ ተወሰኽቲ እገዳታት ኣብ ልዕሊ ሩስያ ኣዊጃ'ላ። ፕሬስ ሴክሬታሪ ዋይት ሃውስ ጄን ሳኪ፡ እቶም ሓደሽቲ ማዕቀባት ኣብ ልዕሊ ገንዘባዊ ትካላትን ብመንግስቲ ሩስያ ዝውነኑ ትካላትን ከምኡ'ውን ውሑዳት ሰብመዝን ፖለቲካዊ ተሳትፎን ዘለዎም ሰብሃብትን [ኦሊጋሪክስ] ዒላማ ዝገበረ ምዃኑ ገሊጻ ነይራ። እዚ ስጉምቲ "ንወራር ፑቲን ብድሕሪት ኮይኖም ብገንዘብ ዝድግፍዎ ዘለዉ ኣካላት ተሓተትቲ ክገብር እዩ" ኢላ። ብፍላይ ቡቻ ኣብ ዝተባህለት ከተማ ዝተፈጸመ ግፍዒ ስዒቡ፡ ኣብ ልዕሊ ሩስያ ተወሳኺ እገዳታት ክንበር ዝቐርቡ ጻውዒታት ከም ዝወሰኹ'ውን ተዛሪባ። ከንቲባ ቡቻ ኣናቶሊ ፌዶሩክ ብውሕዱ 320 ሰባት ከም ዝተቐትሉ ንቢቢሲ ገሊጹ ኣሎ። እቲ ኣብ ቡቻ ዝተረኽበ ጋህሲ [ናይ ሓባር መቓብር] ድማ ኣብ ምዕራባውያን ሃገራት ዓብዪ ቁጥዐ ፈጢሩ ኣሎ። ፕሬስ ሴክሬታሪ ሳኪ፡ ኣብቲ ትማሊ ኣብ ዋሺንግተን ዲሲ ዝሃበቶ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ "እቲ ናይ ሕዚ ስጉምቲ ኣብ ልዕሊ ዝኾነ ይኹን ሩስያ ኢነቨስት ዝገበረትሎም ዝግበር ኮይኑ፡ ኣብ ልዕሊ እታ ሃገር ከቢድ ቁጠባውን ዓቕምን ሃስያ  ከበጽሕ እዩ" ኢላ። ዎል ስትሪት ጆርናል ድማ፡ እቲ ማዕቀብ ንኣዝዩ ገዚፍ ባንኪ ሩስያ ዝኾነ ስበር ባንክ ዘካተተ ክኸውን ከም ዝኽእል ጸብጺቡ ኣሎ። ካልኦት ሚድያታት ኣመሪካ'ውን፡ እቲ ሓድሽ ማዕቀባት ንደቂ ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን ዘካተተ ክኸውን ከም ዝኽእል የቃልሑ ኣለዉ፤ እታ ወሃቢት ቃል ግን እዚ ብዝምልከት ርእይቶ ካብ መሃብ ተቖጢባ። እንተኾነ፡ እቶም እገዳታት ምስ ሕብረት ኣውሮጳን ኣባል ሃገራት ጉጅለ ሸውዓተን ተዋዲዱ ከም ዝትግበር ኣፍሊጣ። "ምስ ሃገራት ጉጅለ ሸውዓተን ሕብረት ኤውሮጳን ብምትሕብባር ኣብ ቁጠባ፣ ፋይናንስን ቴክኖሎጅን ሬስያ ዋጋ ዘኽፍሉ ተወሳኺ እገዳታት ክህልው'ዮም" ትብል። ትማሊ ኮሚሽን ሕብረት ኣውሮጳ፡ ኣብ ልዕሊ ኣብ ትካላት ቢዝነስ ሩስያ፣ ኣታውን  ወጻእን ንግዲ እታ ሃገር እገዳታት ንምንባር ከም ዝሃቀነ ኣፍሊጡ ነይሩ። ብፍላይ ስምምዕ ኩለን ኣባል ሃገራት እቲ ሕብረት ዝሓትት ኣብ ልዕሊ ሩስያ ሰደድ እትገብሮ ፈሓም እገዳ ክግበር ዝጠልብ ሓሳብ እንተጸዲቑ፡ እቲ ሕብረት ንፈለማ እዋን ቀረብ ጸዓት ሩስያ ክኽልክል'ዩ። ኣውሮጳ፡ ዓመታዊ ኣስታት 3.3 ቢልዮን ዶላር ዋጋ ዝግመት ፈሓም ካብ ሩስያ ትገዝእ። ከም በዓል ጀርመን ዝኣመሰላ ሃገራት ንምንጪ ጸዓት ኣብ ሩስያ ጽግዕተኛታት እንትኾና፡ ከምዚ ዓይነታት ስጉምቲታት ክውሰድ ዘይከፍቕዳ ይኽእላ። እንተኾነ፡ ብፍላይ ኣብዚ ሰሙን ሓይልታት ሩስያ ገበናት ኲናት ፈጺሞም ተባሂሎም ድሕሪ ዝቐርበሎም ዘሎ ክሲ ግን ከምኡ ናይ ምግባር ዝንባለታት ከም ዘሎ ይግለጽ። ፕረዚደንት ፈረንሳ ኢማኑኤል፡ ማክሮን ነቲ ጻውዒት ተቐቢልዎ ኣሎ። ከምኡ ውን ኣባል ሃገራት እቲ ሕብረት ኣብ ልዕሊ ኣርባዕተ ባንክታት ሩስያ ከምኡ'ውን ካብ ሩስያን ቤላሩስን ዝኣትውን 4.59 ሚሊዮን ዶላር ዝግመቱ ምህርታት ስሚንቶ፣ ዕንጸይቲ፣ ናይ ባሕሪ መግብን መሰተን እገዳ ክገብሩ'ዮም ተባሂሉ  ትጽቢት ይግበር። ፕረዚደንት ኮሚሽን ሕበረት ኣውሮጳ፡ ደባዊ ኣገልግሎት ንመርከባት ካልኦት ኣገልግሎት መጓዓዝያን ሩስያን መላፍንታ ባሉርስን ዕጽው ከም ዝኸውን ድሮ ኣጠንቂቓ ኣላ። ኡርሱላ ቮን ደር ለየን፡ ኣብ ልዕሊ እታ ጭካነ ዝተመልኦ ዋረር ተካይድ ኣላ ዝበለታ ሩስያ፡ እቲ ሕብረት ዘያዳግም ስጉምቲ እቲ ዝለዓለ ጸቕጥን ክፈጥረላ ጸዊዓ። ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ሉታዋኒያን ግና፡ ነቲ ሕብረት ኣውሮጳ ተሊሙዎ ዘሎ እገዳታት "ካልእ ተወሳኺ ግፍዕታት ዝጽውዕ" ክብል ነቒፉ። ትማሊ ኣብ ቤት ምኽሪ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት መደረ ዘስመዐ፡ ፕረዚደንት ዩክረይን፡ ቮሎድሚር ዘለንሰኪ ንሰብ ስልጣን ሩስያ 'ገበናት ኲናት ይፍጽሙ ኣለዉ፤ ናብ ሕጊ ክቐርቡ ይግባእ" ክብል ከሲሱ'ዩ። "መላእ ስድራት ቀቲሎም፣ ዓበይቲን ህጻናትን ረሺኖም፤ ነፍሶም ከቃጽልዎ ፈቲኖም" ኢሉ። ኣብ ተመሳሳሊ መዓልቲ፡ ሰበ ስልጣን ኣመሪካ ናይ 100 ሚልዮን ዶላር ዝግመት ጸረ-ነፈርቲ መቃወምያ ሚሳኤል ክህቡ ቃል ኣትዮም ኣለዉ። ካብ ወርሒ ነሓሰ ጀሚሩ፡ እዚ ሓገዝ ወተሃደራዊ ኣጽዋር ንሻድሻይ ግዜ ዝግበር ዘሎ እዩ።


ሩስያ ናብ ምዕራባውያን ሃገራት ሰደድ እትገብሮም ምህርታት ኣጊዳ

ሩስያ ነቲ ካብ ምዕራባውያን ዝተነብረላ ዓጸፋዊ ምላሽ፡ ካብ ሃገራ ናብተን ሃገራት ሰደድ ኣብ ልዕሊ ዝግበሩ ምህርታት እገዳ ኣንቢራ። እቲ እገዳ ክሳብ መወዳእታ ዓመተ ምህረት ኣውሮጳ 2022 ዝጸንሕ እዩ። እቲ ክልከላ፡ ከም ሰደዳት ቴሌኮም፣ መድሕኒት፣ ተሸከርከርቲ፣ ሕርሻዊ ምህርቲ ከምኡ’ውን ኤሌክትሪካዊ መሳርሕታት ይርከቦም። ሚኒስትር ቁጠባ እታ ሃገር፡ እቲ ስጉምቲ ናይ ካልእ ሃገራት መራኽብ ናብ ወዳበት ሩስያ ከይጽጋዓ ክሳብ ምኽልካል ክኸይድ ከምዝኽእል ኣንፊቱ ኣሎ። መግለጺ እቲ ሚኒስትሪ፡ “እቶም ዝተወስዱ ስጉምቲታት ነቲ ኣብ ልዕሊ ሩስያ ተነቢሩ ዘሎ እገዳ ርትዓዊ ምላሽ እዮም” ኢሉ። እቲ ኣብ ልዕሊ ሰደዳታት ሩስያ ተነቢሩ ዘሎ እገዳ፡ ንልዕሊ 200 ምህርታት ከምዘካትት ዝተገልጸ ኾይኑ፡ ክሳብ መወዳእታ እዚ ዓመት ዝጸንሕ እዩ ተባሂሉ። ምዕራባውያን ሃገራት፡ ኣብ ልዕሊ ሩስያን ምስ ፕረዚደንት ፑቲን ቅርበት ኣለዎም ዝበልዎም ውሑዳት ቢልዮኖራት ሰብ ሃብትን፡ ተረርቲ እገዳታት ኣንቢሮም ኣለዉ። ብፍላይ ድማ፡ ኣብ ልዕሊ ነዳዲ ዝተገብረ እገዳ ዝጥቀስ እዩ። ንኣመሪካን ኣባል ሃገራት ሕብረት ኣውሮጳን ሓዊሱ፡ እቲ ሓድሽ እገዳ ን48 ሃገራት ከምዝትንክፍ ተፈሊጡ’ሎ። እቲ እገዳ ከም ደቡብ ኦስትያን ኣብኻዝያን ዝኣመሰላ ካብ ጆርጅያ ንዝተነጸላ ሃገራት ሃገራት ከምዘየካትት ድማ ተገሊጹ። ቀዳማይ ሚኒሰተር ሩስያ ሚካኤል ሚሹሰቲን ከምዝበሎ፡ እቲ እገዳ ኣብ ልዕሊ ሩስያ ብዝርከቡ ኩባንያታት ወጻኢ ዝፈርዩ ምህርታት ከካትት ይኽእል እዩ። ፕረዚደንት ሩስያ ነበር ደሚትሪ ሜድቭዲቭ፡ ኣብ ሩስያ ዝርከባ ኣብዚ እዋን ግን ሰራሕ ጠጠው ዘበላ ኩባንያታት ንብረተን ክውረስ ከምዝኽእል ኣንፊቱ ኣሎ። ከም በዓል ስታርባክስ፣ ካተርፒላር፣ ሶኒ ዝኣመሰላ ናይ ዓለምና ዓበይቲ ኩባንያታት ካብተን ኣብታ ሃገር ስራሕ ጠጠው ኣቢለን ጠንጢነን ዝወጸኣ እየን። ትማሊ ረቡዕ፡ ሞስኮ፡ ናይቶም ምስ ወራር ኲናት ዩክረይን ተኣሳሲሩ፡ ሃገር ለቒቖም ዝወጽኡ ኩባንያታት ወጸኢ ንብረት ንምውራስ ዘኽእል ሕጊ ኣጽዲቓ ኣላ። እቲ ፕረዚደንት ነበር፡ ነቶም ስራሕ ጠጠው ኣቢሎም ዝወጽኡ “ተመሊሶም ናብ ዕደጋና ክኣትዉ ከኸብዶም እዩ” ድማ ኢሉ። ገለ እዋናዊ መረዳእታታት ከምዘመልክትዎ፡ ካብተን ምስ ሩስያ ጥቡቕ ቁጠባዊ ምትእስሳር ዘለወን ሃገራት ሓንቲ ዩናይትድ ኪንግዶም ኮይና፡ ኣብ ዓመት 15.9 ቢልዮን ዶላር ዝግመት ናይ ንግዲ ልውውጥ ይገብራ። ተንተንቲ ቁጠባ፡ ዝበዝሑ ካብ ሩስያ ዝቐርቡ ሰደዳት ጥረ ኣቑሑት ምዃኖምን፡ እቲ ሕዚ ተነቢሩ ዘሎ ክንድዚ ዝኣክል ጽልዋ ከምጽእ ዘከምዘይኽእልን ይሕብሩ።


ኲናት ዩክሬን ከጋድዱ ዝኽእሉ ሰለስተ ተኽእሎታት

ሚኒስትራት ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ [ኔቶ]፡ ንዩክሬን ብወተሃደራዊ ኣጽዋር ኣብ ምሕጋዝ ክሳብ ክንደይ ክኸዱ ከም ዘለዎም ንምዝታይ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ብራስለስ ተራኺቦም ነይሮም። ኣብዚ ኲናት፡ ኔቶ ዝገጠሞ ፈተና ብቐጥታ ናብቲ ኲናት ከይተሳተፈን ምስ ሩስያ’ውን ናብ ረጽሚ ከይኣተወን፡  ፈታዊቱ ዩክሬን ዓርሳ ክትከላኸል እኹል ወተሃደራት ሓገዝ ብኸመይ ክህብ ይኽእል ዝብል’ዩ። መንግስቲ ዩክሬን ኣብዚ ጉዳይ ግልጺ መርገጺ ሒዙ ሓገዝ ክግበረሉ ክሓትት ጸኒሑ’ዩ። ሩስያ፡ ብምራቓዊ ክፋል እታ ሃገር ክልል ዶንባስ ካብ ሩስያ ዝፍኖ መጥቃዕቲ ክትከላኸል ትደሊ። ነዚ፡ ሃገራት ምዕራብ ብህጹጽ ከም ጸረ ታንክን ጸረ ነፈርትን ዝበሉ ናይ ሚሳይል ስርዓታት ሓዊሱ ኣጽዋራትን ጠያይትን ንሮኬት ክሃርሙ ዝኽእሉ ኣብ እንግድዓ ዝጽወሩ ጸረ ታንኪ ኣጽዋራት [ጃቬሊንስ]፣ ብብዝሒ ኣፍጋኒስታን ኣንጻር ነፈርቲ ሶቭየት ዝተጠቐመትሎም ሰብ ዘንቀሳቕሶም ጸረ ነፈርቲ ኣጽዋርን [ስትሪንገርስ] ክወሃባ ትጠልብ። ክንድኡ ዝኣክል ይውሃባ’ዩ ዘሎ፤ ዩክሬን ግን ካብኡ ንላዕሊ ትደሊ። ዩክሬን፡ ታንክታት፣ ነፈርቲ ውግእ፣ ድሮናት፣ ዘመናዊ መከላኸሊ ሚሳይልን ካብ ሩስያ ዝወርዳ ዘሎ መጥቃዕቲ ኣየር ንምምካት ዝሕግዛ ከምኡ’ውን ነዊሕ ርሕቐት ዝጉዓዙ ሚሳይላት ትጠልብ። ብዙሓት ክኣ፡ ኔቶ ሓገዝ ከይገብር ዝዓግቶ ዘሎ እንታይ እዩ ክብሉ ይሓቱ። እቲ መልሲ፡ እቲ ኲናት ከይዓርግ ዝብል እዩ። ሩስያ ናይ ሓጺር ርሕቐት ኣጽዋራት ኒኩሌር ከይትጥቀም ወይ’ውን እቲ ኲናት ካብ ዶባት ዩክሬን ሓሊፉ ናብ መላእ ኤውሮጳ ከይልሕም እሞ ናይ ኤውሮጳ ኲናት ከይኸውን ዝብል ስግኣት መራሕቲ ሃገራት ምዕራብ ዓጊቱ ይሕዞም ኣሎ። ፕሬዝንት ቭላድሚር ፑቲን እቲ ኲናት ኣብ ዝተጀመረሉ ግዜ፡ ሩስያ እታ ዝዓበየት ወናኒት ሓይሊ ኣጽዋር ኒኩሌር ከም ዝኾነት ብምግላጽ ንርእሳ ንምክልኻል ክትጥቀመሉ ኣብ ተጠንቀቕ ክዳሎ ከም ዝገበረ ኣጠንቂቑ ነይሩ። “ሩስያ ዝበዝሐ ኣጽዋር ኒኩሌር ኣለዋ’ዩ፤ ስለዚ ኣይትድፍኡና” ኢሉ። ሓንጸጽቲ ስትራቴጂ ኔቶ ድማ፡ ሓንሳብ እቲ ኣብ ልዕሊ ኒኩሌር ዘሎ ነውርነት እንተተጥሒሱ ኣብ ሞንጎ ሩስያን ምዕራብን ኣዝዩ ሓደገኛ ናይ ኒኩሌር ምልውዋጥ [ውግእ] ከይፍጠር ከም ዘስግኦም ይገልጹ። ኣብዚ ሕጂ እዋን፡ ሰራዊት ሩስያ ኣብ ዩክሬን ከበድቲ ግፍዕታት ፈጺሞም’ዮም ዝብል ክሲ ይቐርበሎም ኣሎ። እዚ’ውን ኮይኑ ግን ኔቶ ስጉምቲ ንምውሳድ ኣይፈተነን፤ እታ T72 ታንክታት ዝልኣኸት ቼክ ሪፐብሊክ ፈላመይቲ ኣባል ሃገር ኔቶ እያ። ስሎቫኪያ እውን ኤስ300 ዝብሃል ናይ ኣየር መከላኸሊ ሚሳይል ትልእኽ ኣላ። እዞም ስጉምታት እቲ ኲናት እንትጅመር ሓደገኛታት ይመስሉ  ነይሮም። ኣቦ መንበር ኮሚቴ ምክልኻል ባይቶ ኔቶ ቶቢያስ ኤልውድ ፑቲን ኣጽዋራት ኒኩሌር ዝምልከት ዝብሎ ዘሎ ጣቛ ዘይብሉ ስለ ዝኾነ ኔቶ ካብዚ ንላዕሊ ክገብር ኣለዎ ካብ ሞንጎ ዝብሉ’ዩ። “እቶም ክንህቦም እንኽእል ኣጽዋር ዝምልከት ልዑል ጥንቃቐ ክንገብር ጸኒሕና ኢና። ዝበለጸ ኣመለኻኽታ የድልየና እዩ፤ ክሳብ ሕጂ ዝገበርናዮ ሓገዝ፡ ዩክሬናውያን ንክከለኻሉ እምበር ንክስዕሩ ኣይኮነን፤ እዚ ክልወጥ ኣለዎ” ኢሉ። ስለዚ፡ ኲናት ሩስያ-ዩክሬን ንኔቶ ስሒቡ ከእቱ ናብ ዝኽእል ጎንጺ መላእ ኤውሮጳ ብኸመይ ክዓቢ ይኽእል? ነዚ ኣመልኪቱ ብዙሓት ግምታት ኣለው፤ እቶም ሰለስተ ግን ዋላ ሓደ ካብዞም ግምታት ግሃድ ዝኸውን ግን ዘይክህሉ ይኽእል እዩ። ይኹን’ምበር ሃገራት ምዕራብ ንወራር ሩስያ ዝሃብኦ ምላሽ ሓድነት እኳ እንተኣርኣየ ከመይ ክኸውን ኣለዎ ዝብል ግን ሓሲበን ዝህብኦ ዘለዋ ኣይኮነን ዝብል ነቐፌታ ይቐርበለን። ሓደ ሽሙ ክጥቀስ ዘየፍቀደ ሙኩር ላዕለዋይ ክኢላ ሰራዊት ብሪጣኒያ “እቲ ዓብዪ ስትራቴጂካዊ ሕቶ፡ መንግስትና ቅልውላው ኣብ ምምሕዳር ድዩ ዋላስ ጭቡጥ ስትራቴጂ’ዩ ዘሎ ዝብል እዩ። እዚ ክሳብ መወዳእታ ክሕሰበሉ ዝግባእ ጉዳይ’ዩ” ኢሉ። “ሕጂ ዩክሬን ንምሕጋዝ ዝኽኣልናዮ ኢና ንፍትን ዘለና፤ እቲ ጸገም ግን ፑቲን ካባና ንላዕሊ እዩ ዝጻወት” ኢሉ። ቶቢያስ በዚ ይሰማማዕ። “ሩስያ እቲ ስግኣት ቐልጢፉ ክዓርግ ገይራ እያ። ንሕና ክኣ ፈሪሕና፤ እቲ ነገራት ዘጋድድ ዘሎ መሰላል ክንቆጻጸሮ ኣይክኣልናን” ይብል።


ቅልውላው ዩክረይን፡ ኣብ ጎኒ ሰራዊት ዩክረይን ክዋጋእ ዝመጽአ ካናዳዊ ኮሜዲያን

ቅድሚ ሰሙናት፡ ኣንቶኒ ዎከር ተመሃሪ ዩኒቨርሲቲን ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ልዕሊ 100 ሽሕ ሰዓብቲ ዘለውዎ ኮሜዲያንን እዩ ነይሩ። ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ብዘይዕረፍቲ ንደገፍቲ ትራምፕ ብምድኻም ኣብ ቀረባ ድማ ኣብ ሃገሩ ካናዳ ኣንጻር ክታበት ኮሮናቫይረስን መምርሒታቱን ተቓውሞ ዝገበሩ መራሕቲ መካይን ብምቕዋም ይፍለጥ። ሕጂ እዚ ካናዳዊ ኣብ ዶብ ፖላንድ- ዩክሬይን እዩ ዝርከብ። ንሱ ሓደ ካብቶም ንጻውዒት ዩክሬይን ተቐቢሎም ብሰናይ ተበግሶ ናብታ ሃገር ዝኸዱ ዘለው ወጻእተኛታት እዩ። ቢቢሲ ኣብ ደቡብ-ምብራቕ ፖላንድ ጥቓ ዶብ ዩክሬይን ኮይኑ እዩ ኣዘራሪቡዎ። ወዲ 29 ዓመት ዎከር ኣብ ካናዳ ቶሮንቶ ዝነበሮ ህይወትን ሰለስተ ደቁን ገዲፉ ክመጽእ ዝገበሮ ምኽንያት እቲ ቅድሚ ሓደ ሰሙን ብቴሌቪዥን ዝርእዮ ዝነበረ ናይ ኲናት ምዕባለታት ከም ዝኾነ ገሊጹ። "ምስ በዓልቲ ቤተይ ኮይንና ብዛዕባ ዩክሬይን ዝወጽኡ ዝነበሩ ዜናታት፣ ስእልታትን ቪድዮታትን ንርኢ ነይርና። ዋላ ሓደ ጽቡቕ ኣይነበረን። እዚ ኣብ ካናዳ እንተዝኸውን ነይሩ ዝሕግዘና ሓደ ሰብ ክንደሊ ነይርና ኢና ኢለ ንነብሰይ ነጊረያ" ይብል። ንሱ፡ ርግኣት ኣብ ዘለዋ ሃገር ምውላዱ "ዕድለኛ" ከም ዝኾነን ኣብ ዓዱ ኲናት ርእዩ ከም ዘይፈልጥን ይገልጽ። "ከምኡ ክንጥቃዕ ኣይንኽእልን። ምስ ዩክሬይን ዝኾነ ርክብ የብለይን። ዩክሬናዊ ኣይኮንኩን ግን ሰብ'የ፤ እዚ ኽኣ ናብዚ ንምምጻእ እኹል ምኽንያት እዩ" ኢሉ። ዎከር፡ ወተሃደራዊ ስልጠና ወሲዱ ኣይፈልጥን። ቅድሚ ሰለስተ ዓመት ናብ ሰራዊት ካናዳ ክጽንበር ድልየት እኳ እንተነበሮ፡ ብምኽንያት ደም ካብ ዘይምርጋእ ዝመጽእ ጸገም [haemophilia] ከም ዝነበሮ ብሕክምናዊ መርመራ ምስ ተረጋገጸ ናብ ሰራዊት ክጽንባር ብቑዕ ከም ዘይኾነ ተነጊሩዎ። ንዝሓለፈ ዓመታት ድማ ፈለኛሞን መራሒ መኪናን ኮይኑ ክሰርሕ ጸኒሑ። ብተወሳኺ ሰርቴፊኬት ዘለዎ ክኢላ ሕክምና እዩ፤ በዚ ኣብ ዩክሬይን ከገልግል ተስፋ ይገብር። ኣብ ቀረባ ድማ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ካናዳ ድሕነት ሳይበርን ምስርሳር ኢንተርነትን የጽንዕ ነይሩ። ንሕጂ ዎከር ክሳብ ካልኦት ወተሃደራት ካናዳ ዝነበሩን ካብ ብሪጣኒያ፣ ደቡብ ኮርያን ኣመሪካን ዝመጽኡ ወለንታውያን ወጻእተኛታትን ዝመጽኡ ንሒደት መዓልታት ኣብ ዶብ ፖላንድ ክጸንሕ'ዩ። ብሰኑይ ብመኪና ናብ ሰራዊት ዩክሬይን ቀረባት ብምብጻሕ ይሕግዝ ነይሩ። ቅድሚ ናብ ግንባር ምኻዱ ድማ ኣብ ምብራቕ ዩክሬይን ናብ እትርከብ ከተማ ልቪቭ ክኸይድ መደብ ገይሩ። እቲ ኣብ ሞንጎ ፖላንድን ዩክሬይንን ዘሎ ዶብ ድማ ሕጂ ብብዝሒ ካብታ ሃገር ክወጽኡ ዝደልዩ ስደተኛታት ተዕለቕሊቑ ምህላው ተዛሪቡ። "ገሊኦም ዶብ ክሰግሩ ንመዓልታት ዝተጸበዩ'ዮም። ጠምዩዎም፣ ቖሪሮም ኣለው። ጽቡቕ ኩነታት ኣይኮነን ዘለው" ኢሉ። ናብ ዩክሬይን ክኸይድ ምዃኑ ካብ ዝገልጽ ንድሓር ካልኦት'ውን ኣሰሩ ከም ዝስዕቡ ዝገልጹ መልእኽታት ከም ዝልኣኹሉ ይዛረብ። እዚ ከም ብዋዛ ዝጀመረ መልእኽቲ ድማ ብፍላይ ድሕሪ እቲ ፕሬዝደንት ቮሎድሚር ዘለንስኪ ወለንታውያን ወጻእተኛታትን ካልኦት ላዕለዎት ሰብ መዚ እታ ሃገርን ዘቕረቡዎ ጻውዒት ወሲኹ'ዩ። እዚ ኣብ ከም ረዲትን ዲስኮርድን ዝበሉ ማሕበራዊ ሚዲያታት ካብ መላእ ዓለም ኣሽሓት መልእኽታት ውሒዞም እዮም። ክሳብ ሕጂ ክንደይ ዝኣኽሉ ወለንታውያን ናብ ዩክሬይን ከይዶም ዝብል'ኳ ብወግዒ እንተዘይተፈልጠ፡ ኣምባሳደር ዩክሬይን ኣብ ብሪጣኒያ ቫዲም ፕሪስታኮ "ብርክት" ዝበለ ቁጽሪ ዘለዎም ወጻእተኛታት ናብ ዩክሬይን "ንክጽንበሩ ክፍቀደሎም ይጠልቡ ኣለው" ኢሉ። ዩክሬይን ወለንተኛታት ንዝኾኑ ከም እተዕጥቕ እኳ እንተገለጸት ብኸመይ መልክዑ'ያ ክተሳትፎም፣ ስልጠና ክትህቦምን ክተውፍሮምን ዝብል ኣይፍለጥን። ብሰንበት ሚኒስትሪ ጉዳይ ወጻኢ ካናዳ ሚላኒ ጆሊ ብቐንዱ ዘርኢ ዩክሬይን ንዘለዎም ትኹረት ገይራ'ኳ ትዛረብ እንተነበረት ካናዳውያን ወለንተኛታት ኮይኖም ንክኸዱን ንክዋግኡን ናይ ምውሳን ውልቃዊ ምርጭኦም እዩ ምባላ ጋዜጣታት ግሎብን ሜይልን ጸብጺበን። ሚኒስትሪ ጉዳይ ወጸኢ ብሪጣኒያ ሊዝ ትሩስ ብወገና ብሪጣናውያን "ናይ ባዕሎም ውሳነ ክውስኑ ይኽእሉ'ዮም" ኢላ። ዎከር ነዞም ተበግሶታት ዝድግፍ ኮይኑ፡ መብዛሕትኦም ወለንታውያን መናእሰይን ሓሓሊፉ ብዛዕባ ኲናት ሕልማዊ ሓሳብ ዘለዎምን ብኣደናቒ መገዲ ዝርእዩዎን ኣብ ውግእ ንምስታፍ ህንጡውነት ዘለዎምን እዮም ዝብል እምነት ኣለው። ገዳይም ወተሃደራት ድማ ስልጠና ዘይወሰዱን ብዝግባእ ዘይተዳለውን ወለንታውያን ካብ ሓገዝ ንላዕሊ ሸክሚ ክኾኑ ከም ዝኽእሉ የጠንቅቑ ኣለው። ዎከር ብዛዕባ ኲናት ዝተሰርሐ ፍሉጥ ጸወታ [ጌም] ብምልዓል "እዚ ልክዕ ከም 'ናይ ግዴታ ጻውዒት' ርኢኹም ትመጽኡ እንተሃሊኹም ከይትሓስቡዎ። እዚ ናይ ጌም ቪድዮ ኣይኮነን፤ ዝቐትል ቦንባን ጠያይትን ዘለዎ'ዩ" ኢሉ።


ኤርትራዊ ስዊዛዊ ኦሎምፒካዊ ኣትሌት ታደሰ ኣብርሃም ኣብ ማራቶን ዙሪክ ቀዳማይ ወጺኡ

ኤርትራዊ ስዊዛዊ ኦሎምፒካዊ ኣትሌት ታደሰ ኣብርሃም ትማሊ ኣብ ዝተኻየደ  ማራቶን ዙሪክ ናይቲ ውድድርን ናይ ውልቁን ግዜ ብምምሕያሽ ቀዳማይ ወጺኡ። ኣትሌት ታደሰ ኣብርሃም ነቲ ውድድር 2 ሰዓት 6 ደቂቕን 38 ካልኢትን ብምዝዛም'ዩ ዝበለጸ ግዜ ኣመዝጊቡ። ታደሰ ኣብርሃም 20 መጋቢት 2016 ኣብ ደቡብ ኮርያ ማራቶን ሶል ዘመዝገቦ ግዜ እቲ ዝበለጸ ግዚኡ ኮይኑ እዩ ተመዝጊቡ ጸኒሑ። ታደሰ ንማራቶን ሶል 2 ሰዓት፡ 6 ደቂቕን 40 ካልኢትን እዩ ዛዚምዎ ነይሩ። ኣብ ማራቶን ዙሪክ ንታደሰ ተኸቲሉ ብሩንዳዊ ኦሊቨር ኢራባሩታ ብ2 ሰዓት 7 ደቒቕን ብምዝዛም ካልኣይ ክኸውን እንከሎ ኬንያዊ ፈራንሲስ ንዚዊንኩንዳ ሳልሳይ ወጺኡ። ኣብቲ ውድድር ዝተሳተፈ ኢትዮጵያዊ ነዳ ጉራራ ሓሙሻይ ኮይኑ ውድድሩ ዛዚሙ። ኣትሌት ታደሰ ኣብርሃም ኣብ 2009 ከምኡ'ውን ኣብ 2013  ዕዉት ማራቶን ዙሪክ ኮይኑ ምንባሩ ዝዝከር እዩ። እንተኾነ ኣብ 2009 ንውድድሩ ብ 2 ሰዓት፡ 10 ደቂቕን 9 ካልኢትን ኣብ 2013 ኸኣ ብ 2 ሰዓት፡ 7 ደቒቕን 45 ካልኢት'ዩ ዛዚምዎ ነይሩ። ኣብ ናይ ደቂ ኣንስትዮ ኸኣ ኢትዮጵያዊት ኣትሌት ደምቱ ሃዋስ ቀዳማይቲ ብምውጻእ ዕውትቲ እቲ ውድድር ኮይና። ማራቶን ዙሪክ ዓመታዊ ዝካየድ ውድድር ኮይኑ ሎሚ ዓመት ንመበል 19 ግዚኡ እዩ ተኻየዱ። ነቲ ውድድር ዓመታዊ ልዕሊ 10 ሽሕ ሰባት እዮም ዝሳተፍዎ።


ኣብ ልዕሊ ሃገራትን ውልቀሰባትን ዝንበሩ እገዳታት ውጽኢታውያን ድዮም?

ንሓንቲ ሃገር ካብ ምጥሓስ ኣህጉራዊ ሕጋጋትን ተጻባኢ ካብ ዝኾነ ኣካይዳ ደው ንምባልን ሃገራት ንእገዳ ከም መሳርሒ ዲፕሎማሲ ከጥቀማሉ ጸኒሐን ኣለዋ። እዚ ውጽኢታዊ ድዩ? ‘ቢቢሲ ረያሊቲ ቼክ’ ኣርባዕተ ኣብነታት እገዳታትን ሳዕቤናቶምን ዳህሲሱ ኣሎ።


ኵናት ዩክረይን፡ ፕረዝደንት ዘለንስኪ ብቕልጡፍ ዝርርብ ክጅመር ከምዝደሊ ኣፍሊጡ

ፕረዝደንት ዩክረይን ቮሎድሚር ዘለንስኪ፡ ምስ ሩስያ ከይደንጎየ 'ፍረ ዘለዎ ዝርርብ' ክጅመር ከምዝደሊ ኣፍሊጡ። እቲ ፕረዝደንት፡ ኣብቲ ብቪድዮ ዝተቐርጸ ንህዝቡ ዘመሓላለፎ መልእኽቲ፡ ንሃገሩን ምስ ዝወረረት ሩስያ፡  'ጉዳይ ሰላምን ድሕነትን' ኣመልኪቱ፡ ብቕልጡፍ ውጽኢት ዘለዎ ልዝብ ክጅመር እዩ ዝጠልብ ዘሎ። እዚ ድማ፡ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ሃገሩ፡ ዩክረይን፡ ብዝኸፈተቶ ኲናት ክበጽሓ ካብ ዝኽእል ዕንወት ንምድሓን፡ ብሕታዊ ኣማራጺ ከምዝኾነ እዩ እቲ ፕረዝደንት ዝገልጽ። "ንምርኻብን ከምኡ'ውን ልኡላዊ ግዝኣት ዩክረይን ናብ ቦትኡ ንምምላስን፡ ሓድነትን ፍትሕን ንምስፋንን ዝርርብ ክጅመር ዘለዎ ሕዚ ከይደንጎየ እዩ" ክብል ናብ መንግስቲ ሩስያ ጻወዒት ኣቕሪቡ። "እዚ እንተዘይኮይኑ ግና፡ ሩስያ ክስዕባ ካብ ዝኽእል ውድቀት ንምውጻእ፡ ብዙሓት ወለዶታት ክሓታ እዩ" ክብል ኣጠንቂቑ። ፕረዝደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን፡ ኣብ ዝሓለፈ ሓሙስ ምስ ፕረዝደንት ቱርኪ ረሲፕ ጣይፕ ኤርዶዋን፡ ብስልኪ ኣብ ዝገበሮ  ዘተ፡ ሃገሩ እትጠልቦም፡ ቅድመ ኩነታት፡ ኣስፊሩ እዩ። ኣብቲ 30 ደቒቓ ጥራሕ ዝወሰደ ናይ ቴሌፎን ዝርርብ፡ ሩስያ ዘቕረበቶም ጠለባት ኣብ ክልተ ከምዝኽፈሉ ቀንዲ ኣማኻርን ወሃቢ ቃልን ፕረዚደንት ቱርኪ ኢብራሂም ካሊን ንቢቢሲ ተዛሪቡ፡፡ ካብዚኦም እቲ ቀንዲ ዩክረይን መንጎኛ ክትከውን፡ ኣባል ኔቶ ከይትኸውንን ዝጠልብ እዩ፡፡ ነዚ ጠለብ ድሮ ፕረዚደንት ዩክረይን ቮሎድሚር ዘለንስኪ ዝተቐበሎ ይመስል። ኣብቲ ቅድመ ኩነት፡ ዩክረይን ንሩስያ ስግኣት ዘይምዃና ንምርግጋጽ ዕጥቃ ክትፈትሕ ኣለዋ፡፡ ቋንቋ ሩስያ ኣብ ዩክረይን ውሕስና ክረክብ ትጠልብ፤ ‘ዲናዚፊኬሽን’ (ካብ ናዚ ነጻ ምዃን) ዝብልዎ እውን ይርከቦ፡፡ ኣብ ጎረቤት ሃገርን ኣብ ቱርክን፡ ብተደጋጋሚ ላዕለዎት ሰበስልጣን ክልቲአን ሃገራት ተራኺቦም፡ እቲ ጸገም ብሰላማዊ መገዲ ንምፍታሕ ዝተገብሩ ፈተነታት ዛጊድ ፍረ ኣየፍረዩን። ልዕሊ ሰለስተ ሰሙን ዘቑጸረ፡ ወተሃደራዊ ወራር ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን፡ ሰፊሕ ሰብኣዊ ቅልውላውን  ከምዘስዐበ ጸብጻባት ይሕብሩ። እቲ ኲናት ኣብ ዝተፈላለዩ ከተማታት ዩክረይን ከቢድ ዕንወት ዘስዐበ ኾይኑ፡ ልዕሊ ክልተ ሚልዮን ዩክሬናውያን ሃገሮም ራሕሪሖም ናብ ኣውሮጳ ክስደዱ ተገዲዶም ኣለዉ።


ሩስያ ኣብ ምብራቓዊ ዩክረይን ሓድሽ መጥቃዕቲ ከፊታ - ቮሎድሚር ዘለንስኪ

ሩስያ ምብራቓዊ ዞባ ዶምባስ ንምቁጽጻር መጥቃዕቲ ከምዝኸፈተት መራሒ ዩክረይን ቮሎድሚር ዘለንስኪ ገሊጹ፡፡ ሞስኮ ትማሊ ሰኑይ ከተማታት ብሮኬትን ከበድቲ ኣጽዋርን ዝደብደበት ኮይና ዘለንስኪ ብቪድዮ ኣብ ዝዘርገሖ ሓበሬታ ‘‘ዶንባስ ንምሓዝ ዝግበር ኲናት’’ ተጀሚሩ ኢሉ፡፡ ላዕለዋይ በዓል መዚ ድሕነት ዩክረይን ኦለክሲ ዳኒሎቭ እውን ሩስያ ኣብቲ ግንባር ዘሎ ምክልኻል ሰራዊት ዩክረይን ሰይራ ንምእታው ከምዝፈተነት ገሊጹ፡፡ ሩስያ ንርእሰ ከተማ ዩክረይን ኪቭ ንምቁጽጻር ዝገበረቶ ፈተነ ከይሰመረ ምስተረፈ ገጻ ናብ ምብራቕ ዩክረይን ከም እትገብር ትጽቢት ተገይሩ ነይሩ እዩ፡፡ ኣብ ፈለማ ድልየት ሞስኮ ንዓበይቲ ከተማታት ዩክረይን ተቖጻጺራ ነቲ መንግስቲ ምዕላው እዩ ነይሩ፡፡ ከቢድ ምክልኻል ምስ ኣጋጠማ ግና ወታሃደራዊ ሰብመዚ ሩስያ ቀዳማይ ዙር ወፍሪ ኣዐዊቶም ሓይልታቶም ካብታ ከተማ ከምዝሰሓቡ ገሊጾም፡፡ ቀጺሎም ዕላማ ናይቲ ወራር ኣብ ዶንባስ ንዝርከቡ ተዛረብቲ ቋንቋ ሩስያ ‘‘ሓራ’’ ናብ ምውጻእ ከምዘዘርዎ ኣፍሊጦም፡፡ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን ዕላማ እቲ ወራር ዕጥቂ ዩክረይን ንምፍታሕን ካብ 'ናዝነት' ነጻ ንምግባርን ከምዝኾነ ኣብ ፈላሞት ቅንያት እቲ ወራር ገሊጹ ነይሩ፡፡ እንተኾነ ዩክረይንን ደገፍታን ነቲ ዘይምኽንያታዊ ወራር ንምሽፋን ዝቐረበ ምኽንያት  ከምዝኾነ እየን ዝሕብራ፡፡ ትማሊ ሰኑይ ሓይልታት ሩስያ ኣብ ምብራቕ ዩክረይን ንዝርከባ ከተማታት ማእለያ ብዘይብሉ ሮኬታትን ከበድቲ ኣጽዋርን ክደብድቡወን ዝወዓሉ ኮይኖም ሸሞንተ ሰላማውያን ሰባት ከምዝተቐተሉ ተገሊጹ፡፡ ኣመሓዳሪ ዞባ ሉሃነስክ ነቲ ኩነታት ‘‘ሲኦል’’ ክብል ክገልጾ ከሎ፡ ኣብ ገለ ከተማታት ቀጻሊ ኲናት ይካየድ ከምዘሎ ጸብጻባት የመልክቱ፡፡ ኣመሓዳሪ ካልኣይቲ ዓባይ ከተማ ካርኪቭ እውን ከቢድ ኲናት ክካየደሎም ይኽእል እዩ ካብ ዝበሃሉ ከባቢታት ሰላማውያን ሰባት የግዕዙ ከምዘለዉ ገሊጹ ኣሎ፡፡ ሰብመዚ ምክልኻል ሩስያ ብወገኖም ሰንበት ምሸት ንኣማኢት ወታሃደራዊ ዒላማታትን ወሃብቲ ኣገልግሎታትን ዩክረይን ከምዝወቕዑ ገሊጾም፡፡ ብሰኑይ ምሸት ብቪድዮ መልእክቲ ዘሕለፈ ፕረዚደንት ዩክረይን፡ ንሱን ሓይልታቱን ‘‘ንባዕልና ክንከላኸል ኢና’’ ዝበለ ኮይኑ ናይ ዩክረይን ዝኾነ ነገር ኣሕሊፎም ከምዘይህቡ ገሊጹ፡፡ ሞስኮ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሰራዊታ ን 93 ምኢታዊት ግዝኣት ሉሃንስክን 54 ምኢታዊት ዶንተስክን ከምዝተቖጻጸሩ ዝገለጸት ኮይና ነቶም ኣብቲ ግዝኣት ዝተረፉ ወታሃደራት ዩክረይን ክኸቡዎም ከምዝኽእሉ ትጽቢት ተገይሩ ነይሩ፡፡ ኮይኑ ግና ካብ ሰራዊት ዩክረይን ከቢድ ምክልኻል ኣጋጢምዎም ጸኒሑ፡፡ ዩክረይን ኣብ ግዝኣት ዶንባስ ካብ 40 ክሳብ 50 ሽሕ ሰራዊት ከምዘለዋ ዝግመት ኮይኑ እቶም ወታሃደራት ንነዊሕ ዓመታት ኣንጻር ብሩስያ ዝሕገዙ ዕጡቓት ክዋግኡ ዝጸንሑን ምኩራትን ከምዝኾኑ ይግለጽ፡፡


ብምሒር ጭንቀት ስማን ኣድራሻኣን ኣብ ሑቐ ጓላ ዝጸሓፈት ኣዶ

ሳሻ ማኮቪ ኣብ ሑቐ ንኡሽቶ ጓላ ሽማ (ቬራ)፣ ዕድሚኣን ዝተወሰኑ ቁጽሪ ስልኪታትን ጽሒፋትላ፤ ምኽንያታ ድማ ካብ ኪቭ ኣብ ዝሃድሙሉ እንተተጣፊኦም ወይ እንተሞይቶም መን ምዃና ክትፍለጥ ብዝብል እዩ፡፡ ንሳ ‘‘ንሕና እንተሞይትና ሰባት ክረኽቡዋን መን ምዃና ክፈልጡዋን ይኽእሉ እዮም’’ ክትብል ነቲ ኣብ ሓያል ተስፋ ምቑራጽ ኮይና ካብ ኲናት ዩክረይን እንትትሃድም ዝገበረቶ ንቢቢሲ ተዛሪባ፡፡ እዞም ስድራ ኣብዚ እዋን ‘‘ብፍቕርን ክንክንን ከምዝተኸበቡ’’ ኣብ ዝስምዖም ፈረንሳ እዮም ዝርከቡ፡፡ ናብታ ሃገር ምስኣተዉ፡ ወ/ሮ ሳሻ ነቲ ኣብ ሑቐ ጓላ ዝጸሓፈቶ ጽሑፍ ስኢላ ኣብ ኢንስታግራም ለጢፋቶ፤ ብዙሕ ሰብ ድማ ተኻፊሉዎ፡፡ ‘‘ኣብ መጀመርታ መዓልቲ እቲ ኲናት እዩ ነይሩ፤ ካብ ኪቭ ንምህዳም ኩሉ ነገር ነዳሉ ኔርና፤ ውሑስ ምዃኑ ግን ርግጸኛታት ኣይነበርናን’’ ብምባል ትዝክር፡፡ ኣቑሑቶም እናጠርነፉ ከበድቲ ብረታት ይትኮሱ ነይሮም፤ እንታይ ይፍጠር ከምዘሎ እውን እኹል ሓበሬታ ኣይነበረን፡፡ ‘‘ናተይ ከቢድ ሻቕሎት ዝነበረ ቬራ ከይትጠፍእ ወይ እንተሞይትና መን ምዃናን ስድራቤታ በዓል መን ምዃኖምን ከይፈለጠት ከይትተርፍ እዩ ነይሩ’’ ትብል ወ/ሮ ሳሻ፡፡ ጓላ ብዘይ ቤተሰብ ከይትተርፍ ዝፈረሐት እታ ኣዶ፡ ሓደ መዓልቲ ናይ ኣዲኣ ሶሻል ሚድያ ኣካውንት ክትረክብ ከምእትኽእል ግን ተስፋ ትገብር ነይራ፡፡ ‘‘ካብ ኢንተርነት ገለ ሓበሬታ ክትረክብ ትኽእል እያ ኢለ ሓሲበ፤ ምናልባት ናይ ኢንታግራም ኣካውነተይ ክትረኽቦ ትኽእል፡፡ ስድራ ቤታ እውን ክትርእይ ትኽእል’’ ኢላ፡፡ ንሃገራት ሞልዶቫ፣ ሮማንያን ቤልጂየም ኣቆራሪጻ ፈረንሳ ዝበጸሐት ወ/ሮ ሳሻ ኣእምሮኣ ግን ከምዝተጎደአ ትሕብር፡፡ እቲ ኲናት ኣዝዩ ሕልና ዝርብሽ ከምዝነበረን ናብ ደገ እንተወጺኻ ዝወደቐ እምኒ ፈንጂ መሲሉካ ክትስምብድ ከምእትኽእልን ተዘንቱ፡፡ ‘‘ቬራ ጽቤቕ ኣላ፡፡ ነቲ ዘሎ ኩነታት ንምርዳእ ኣዝያ ንኡሽቶ እያ፡፡ ብዛዕባይ ዝኾነ ስምዒት ክህልዋ ይኽእል ግን ነዚታት ንምርዳእ ንእሽቶ እያ፤ ኣብዚ ዕድመ እዚ ምዃና እውን ሕጉስቲ እየ’’ ኢላ።


ናብ ሩስያ ዝተመዛበሉ ነበርቲ ምብራቕ ዩክረይን ዘጋጠመና ‘ኣይ ከም ትጽቢትናን’ ይብሉ

ብሰንኪ እቲ ኣብ ምብራቕ ዩክረይን ዝምዕብል ዘሎ ወጥሪ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ነበርቲ እቲ ከባቢ ናብ ሩስያ ይጉዕዙ ኣለዉ። እንተኾነ ግን ኣብ ሩስያ ምስኣተኹም ክትረኽብዎ ኢኹም ተባሂሉ ዝተነገሮም መጽብዓ ተግባራዊ ከምዘይኮነ ገሊጾም።


ጎንጺ ዩክሬይን፡ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክሬይን ወተሃደራዊ ስርሒት ኣዊጃ

ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን ሃገሩ ኣብ ምብራቓዊ  ዩክረይን ክልል ዶንባስ "ፍሉይ ወተሃደራዊ ስርሒት" ከም ዝጀመረት ኣፍሊጡ፡፡ ንሱ ብቴሌቪዥን ኣብ ዝሃቦ መግለጺ እቶም ኣንጻር ብሩስያ ዝሕገዙ ዕጡቓት ዝዋግኡ ዘለዉ ወተሃደራት ዩክረይን ዕጥቆም ፈቲሖም ንገዝኦም ክምለሱ ተማሕጺኑ፡፡ ሩስያ ንዩክረይን ንምሓዝ ድልየት ከም ዘይብላ ዝገለጸ እቲ መራሒ ኣብ ልዕሊ ሩስያ ዝኾነ መጥቃዕቲ እንተተፈጺሙ ግን ‘‘ቅልጡፍ’’ ምላሽ ከም ዝህብ ተዛሪቡ፡፡ ዩክረይንን ምዕራባውያን መሓዙታን ሩስያ ንወራር አዐርያ ተቐሪባ ከም ዘላ ኣቐዲሞም ገሊጾም ነይሮም፡፡ ብኻልእ ዜና ኣብ ብዙሓት ከተማታት ዩክረይን ድምጺ ነታጒ፡ ኣብ ጥቓ ኣብ ርእሰ ከተማ ከይቭ ዝርከብ መዕርፎ ነፈርቲ ቦሪስፒል ድማ ድምጺ ተኹሲ ጠያይቲ ከም ዝተሰመዐ ዝገልጹ ጸብጻባት ይወጽኡ ኣለዉ፡፡ ፕረዚደንት ኣመሪካ ጆ ባይደን ብረቡዕ አብ ዝሃቦ መግለጺ ነቲ ‘‘ዘይምኽንያታዊ ’’ ዝበሎ ወራር ሃገሩን መሻርኽታን ብሓባር ግብረ መልሲ ከም ዝህባሉ ኣፍሊጡ፡፡ "ፕረዚደንት ፑቲን ነቲ ኣቐዲሙ ዝሃቀኖ ኣብ ደቂ ሰባት ከቢድ ዕንወት ህይወትን ስቓይን ዘስዕብ ኲናት መሪጹ ኣሎ" ኢሉ፡፡ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ስርሒት ከም ዝጀመረት ቅድሚ ምግላጻ፡ ፕረዚደንት ዩክረይን ዘለንስኪ ሩስያ ‘‘ኣብ ኣውሮጳ ዓብዪ ኲናት’’ ክትጅምር ከምእትኽእል ብምሕባር፡ ሩስያውያን ነቲ ስጉምቲ ክቃወሙ ጸዊዑ ነይሩ፡፡ ሩስያ ኣብ ዶባት ዩክረይን ኣስታት 200 ሽሕ ወተሃደራትን ዱሩዓት መካይንን ኣስፊራ ከም ዘላ እውን ዘለንስኪ ኣፍሊጡ፡፡ ሩስያ ንተነጸልቲ ክልላት ‘ፒፕልስ ሪፐብሊክ ኦፍ ዶነስክ’ ን ሉሃንስክን ከም ሃገር ኣፍልጦ ምስ ሃበተን ድሕሪ መዓልቲታት እያ ነቲ ስርሒት ጀሚራ ዘላ፡፡ ድሕሪ እዚ እተን ዶንባስ ተባሂሉ ንዝጽዋዕ ገዚፍ ግዝኣት ዩክረይን ዝተቖጻጸራ ተነጸልቲ ክልላት ካብ ሩስያ ወተሃደራዊ ሓገዝ ሓቲተን፡፡ ሩስያ ንዩክረይን ክትወርር ከምዝትኽእል ዝነበሩ ሰግኣታታት ካብ እዋን ናብ እዋን እናዓበዩ ዝመጹ ኮይኖም፡ ዩክረይን ትማሊ ረቡዕ ህጹጽ እዋን ኣዊጃ ኣላ፡፡


ምዕራባውያን ኣብ ልዕሊ ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን እገዳ ኣንቢሮም

ሃገራት ምዕራብ ሩስያ ናብ ዩክረይን ዝፈጸመቶ ወራር ምኽንያት ብምግባር ኣብ ልዕሊ ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲንን ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሰርጌ ላቭሮቭን እገዳታት ኣንቢሮም። በዚ መሰረት ኣብ ኣሜሪካ፣ ኣውሮጳዊ ሕብረት፣ ብሪጣንያን ካናዳ ዘሎ ናይ ክልቲኦም ላዕለዎት መራሕቲ ሃብቲ ከይንቀሳቐስ ክእገድ እንከሎ፤ ኣሜሪካ ናይ መገሻ እገዳ ኣንቢራ ኣላ። ኣብ ልዕሊ መራሕቲ ከምዚ ዓይነት እገዳ ምንባር ብዙሕ ልሙድ ኣይኮነን። ኣውሮጳዊ ሕብረት ቅድሚ ሕጂ ተመሳሳሊ ስጉምቲ ዝወሰደ ኣብ ልዕሊ መራሕቲ ሶርያን ቤላሰስን ጥራሕ እዩ። ኣሜሪካ ብወገና ተመሳሳሊ ስጉምቲ ኣብ ልዕሊ መራሒ ቬንዝወላ ኒኮላስ ማዱሮን ፕረዚደንት ሶርያ በሸር ኣልኣሳድን እዩ። ፕረዚደንት ፑቲንን ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሰርጌ ላቭሮቭን ኣብ ዝተፈላለየ ሃገራት ምዕራብ ዘለዎም ንብረት እንታይ ከምዝኾነን እቲ እገዳ ዝፈጥሮ ጽልዋን ንጹር ኣይኮነን። ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ብወገኑ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ዝተፈጸመ ወራር ንምውጋዝ ንዘቕረቦ እማመ ሩስያ ድምጺ ብድምጺ ናይ ምስዓር መሰላ ተጠቂማ ነጺጋቶ ኣላ። ነቲ ወራር ንምውጋዝ ንዝቐረበ እማመ ሩስያ ውድቂ ክትገብሮ እንከላ ካብተን 15 ኣባላታ ባይቶ ጸጥታ እተን 11 ክድግፍኦ እንከለዋ፤ ህንዲ፡ ቻይናን ሕቡራት ኢማራት ዓረብን ድምጸን ካብ ምሃብ ተቖጢበን። ኣምባሳደር ኣሜሪካ ኣብ ሕቡራት ሃገራት ሊንዳ ቶማስ ግሪንፊልድ “ሩስያ ንሓይላ ብዘይኣገባብ ተጠቂማ ነቲ ሓያል ቃልና ውድቂ ጌራ ኣላ፤ ንቃላትና ግና ውድቂ ክትገብር ኣይትኽእልን’ያ። “ኣብዚ ጉዳይ ፕረዚደንት ፑቲን ወራሪ እዩ፤ ማእከላይ መርገጺ ዝበሃል የሎን” ኢላ።


ኲናት ዩክረይን፡ ቀንዲ ምዕባለታት ናይቲ ዝቕጽል ዘሎ ውግእ

ሞስኮ ኣስታት 70 ሚእታዊት ካብ ሰራዊታ ኣብ ኲናት ዩክረይን ኣዋፊራ ከምዘላ ጸብጻባት ይገልጹ። እንተኾነ ግን፡ ሓይልታት የክረይን'ውን፡ ሓያል ናይ ምክልኻል ተቓውሞታት የካይዱ ምህላዎምን፡ ኣስታት 5,710 ወተሃደራት ሩስያ ምዉታትን ቁሱላትን ከምዝገበሩን ገሊጾም ኣለዉ። ቢቢሲ ነቲ ዝተባህለ ቁጽሪ ካብ ስራሕ ወጻኢ ዝኾኑ ወተሃደራት ሩስያ ብናጻ ኣካል ከረጋግጾ ኣይክኣለን። ኣብ ርእሰከተማ ኪቭ፡ ኣብ ጥቓ ቀንዲ 'ታወር' ተለቪዢን ጽዑቕ ትኪ ንሰማይ ክዓርግ ተራእዩ'ሎ። እቲ ኩነታት ምስ መጥቃዕቲ ሩስያ ዝተሓሓዝ እንተኾይኑ ዛጊት ኣይተፈልጠን ዘሎ። ብዛዕባ'ቲ ሎሚ ሓሙስ ክካየድ ዝወዓለ ምዕባለታት ናይቲ ኲናት እዚ ዝስዕብ ክጥቀስ ይክኣል፤


ኒው ዚላንድ፡ ተቓወምቲ ንምብታን ጥዑማት ደርፊታት ዝኸፈቱ ሰብመዚ

ሰብ መዚ ኒው ዚላንድ ኣብ ኣፍ ደገ ፓርላማ ሰልፊ ተቓውሞ የካይዱ ንዘለዉ ሰልፈኛታት ንምብታን ጥዑማት ደርፊታት ባሪ ማኒሎው ከድርፉ ቐንዮም፡፡ እቶም ሰብ መዚ ደርፊታት እቲ ኣመሪካዊ ምስ ፍሉጥ ዳንሲ ስፔን ማካሪና በቢ 15 ደቒቕ የደርፍዎ ነይሮም፡፡ እቶም ኣገዳድነት ክታበት ኮቪድ- 19 ንምቅዋም ዝወጽኡ ሰልፈኛታት ብግዲኦም ብከም ናይ ትዊስትድ ሲስተር ዝበሉ ደርፊታት ምላሽ ሂቦም፡፡ እቲ ተቓውሞ ድሕሪ እተን ብሰሉስ ናብ ፓርላማ እታ ሃገር ዝኸዳ መካይን እዩ ተጀሚሩ፡፡ እቲ ኣብ ካናዳ ኣንጻር ግዱድ ክታበት ኮቪድ1-19 ክካየድ ዝቐነየ ሰልፊ ምልዕዓል ዝፈጠረሎም ብኣማኢት ዝቑጸሩ ዜጋታት ኒው ዚላንድ፡ ኣንጻር እገዳታት ኮሮናቫይረስ ንምቅዋም ኣብ ርእሰ ከተማ እታ ሃገር ወሊንግተን ተኣኪቦም፡፡ ‘ኮንቮይ ፍሪደም’ ዝብል ካብ ተቓወምቲ ካናዳ ዝወሰድዎ ሽም ብምሓዝ ድማ ንጎደናታት እታ ከተማ ዓጽዮም፡፡ ብሓሙስ ፖሊስ 122 ሰባት ኣሲሩ ዝተኸልከለ ቦታ ብምጥሓስን መንገዲ ብምዕጻውን ከም ዝኸሰሶም ኣፍሊጡ እዩ፡፡ ብተወሳኺ ብዓርቢ ሰብ መዚ ነቶም ሰልፈኛታት ንምብታን ነቲ ሰፊሮምሉ ዝቐነዩ ሰውሒ ማይ ዘፍሰሱሉ ኮይኖም፡ እቶም ተቓወምቲ ብግዲኦም እቲ ማይ ዝኸደሉ መገዲ ከም ዝኾዓቱ ኣሶሽየትድ ፕረስ ጸብጺቡ፡፡ ድሕሪ እዚ እዮም ሰብ መዚ እቲ ፓርላማ ብማይ ክብተኑ ዘይከኣሉ ሰልፈኛታት ንምብታን ደርፊታት ባሪ ማኒሎው፣ ማካሪናን መልእኽቲታት ኮቪድ -19ን ዓው ኣቢሎም ከድርፉ ዝጀመሩ፡፡ ኒው ዚላንድ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንምዕጋት ንዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ጥቡቕ ክልከላታት ኣንቢራ ጸኒሓ እያ፡፡ ዕጽዋን ክልከላ መገሻን ዝኣመሰሉ ስጉምቲታት መጠን ረኽስን ሞትን ትሑት ክኸውን ኣኽኢሎም እዮም፡፡ ኣብዚ እዋን ግና ኣገድዳዲ ውሸባ 10 መዓልትን ክታበትን ዝርከቡዎም ክልከላታት ህዝቢ ክማረርን ተቓውሞ ክበዝሕን ይገብሩ ኣለዉ፡፡


ሩስያ ስለምንታይ'ያ ንዩክሬይን ወሪራ?

ሩሲያ፡ ብኣየር፣ ብባሕርን መሬትን ኣብ ልዕሊ ዩክሬይን ከቢድ መጥቃዕቲ ፈንያ። ሓይልታት እታ 44 ሚሊዮን ህዝቢ ዝነብረላ ሃገር ድማ ኣብ ዙርያ ርእሰ ከተማ ኪቭ ዓሪዶም ኣንጻር ሰራዊት ሩስያ ይገጥሙ ኣለው። ንኣዋርሕ ፕሬዝደንት ቭላድሚር ፑቲን ንዩክሬይን ንምውራር ድልየት የብለይን ክብል እኳ እንተጸንሐ ኣሽሓት ሰራዊትን ኣጽዋራት ውግእን ግን ናብ ዶብ ሰሜን፣ ምብራቕን ደቡብን ዩክሬይን ኣጸጊዑ ጸኒሑ። ቭላድሚር ፑቲን ብሰለስቲኡ ሸነኽ ዘውፈሮም ሰራዊት ሙሉእ ወራር ክጅምሩ ትእዛዝ ካብ ዝህብ ጀሚሩ ወተሃደራት ሩሲያ ንከተማ ኪቭ ንምሓዝ ተጸጊዖም’ዮም ዘለው። ብ24 ለካቲት 2021፡ እቲ ፕሬዝደንት ሩሲያ ካብ ዘመናዊት ዩክሬይን ቐጻሊ ዝኾነ ስግኣት ስለ ዘለዋ “ውሕስና” ኣይስምዓን፣ ክትዓብን “ህልውንኣ” ክተረጋግጽን ኣይትኽእልን ኢሉ። ኣብቲ ዕለት መዓርፎ ነፈርትን ናይ ሰራዊት ማእከላትን ክህረሙ እንከለው፡ ሩሲያ ብዝጎበጠታ ክሬሚያን መላፍንታ ቤላሩስን ኣቢሎም ድማ ወተሃደራትን ታንክን ናብ ዩክሬይን ዘሚቶም። መብዛሕትኡ ፑቲን ነዚ ወራር ምኽንያት ገይሩ ዘቕርኦም ክትዓት ሓሶት ወይ ዘይምኽንያታዊ’ዮም። ዕላማይ ግዳያት ምጽናት ዓሌት ዝኾኑ ሰባት ምክልኻልን ኣብ ዩክሬይን “ናዝነትን ወተሃደራውነትን” ምጥፋእ እዩ ይብል። ይኹን’ምበር ኣብታ ብኣይሁዳዊ ፕሬዝደንት እትምራሕ ዩክሬይን ዝተፈጸመ ምጽናት ዓሌት የለን፤ ዴሞክራሲያዊት ሃገር እያ። ፕሬዝደንት ዜለንስኪ፡ እቲ ሕጂ ኣብ ልዕሊ ሃገሩ ተፈጺሙ ዘሎ ወራር መራሒ ጀርመን ዝነበረ ናዚ ኣብ እዋን ካልኣይ ኲናት ዓለም ዝፈጸሞ ተግባር ከም ዝመሳሰል ብምግላጽ “ኣነ ከመይ ኢለ ናዚ ይኸውን?” ኢሉ። ቭላድሚር ፑቲን፡ እቲ ደጋፊኡ ዝነበረ ፕሬዝደንት ዩክሬይን ቪክተር ያኑኮቪች ብ2014 ብህዝባዊ ዓመጽ ካብ ስልጣን ካብ ዝወርድ ንድሓር ዩክሬይን ብጽንፈኛታት ተመንዚዓ እናበለ ይኸስስ። ሽዑ፡ ሩሲያ ንደቡባዊ ዞባ ክሬሚያ ክትጎብጥ እንከላ ነቶም ኣብ ምብራቕ ዝንቀሳቐሱ ተገንጸልቲ ሓይልታት ደጊፋ ዝኸፈተቶ ኲናት 14 ሽሕ ሰባት በሊዑ’ዩ። ኣብ መወዳእታ 2021 ድማ፡ ሩሲያ ዋላ’ውን መጥቃዕቲ ኣይፍኑን እንተበለት ናብ ጥቓ ዶብ ዩክሬይን ኣሽሓት ወተሃደራት ክተውፍር ጀሚራ። ድሕሪኡ እቲ ብ2015 ዝተበጽሐ ስምምዕ ሚኒስክ ንጎኒ ብምግዳፍ ነተን ኣብ ትሕቲ እቶም ተነጸልቲ ዝነበራ ክልተ ክልላት ኣፍልጦ ሃገርነት ሂባ። ሩሲያ እቲ ብዴሞክራሲያዊ መገዲ ዝተመርጸ መንግስቲ ዩክሬይን ክተውድቕ ዕላማ ኣለዋ ድዩ ዝብል ዝተፈልጠ ነገር የለን። ግን ዩክሬይን ካብ ጭቆናን “ብናዛውያን ዝፍጸም ምጽናትን” ናጻ ከውጽኣ እየ ትብል። ፕሬዝደንት ዩክሬይን ዜለንስኪ “እቲ ጸላኢ ንዓይ ቐዳማይ፣ ስድራይ ድማ ካልኣይ ዒላማ ገይሩ ኣሎ” ኢሉ። ኣብ 2014’ውን ፕሬዝደንት ፑቲን ንክሬሚልን ክቆጻጸር እንከሎ “እቶም ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ሰባት ብዙሕ በደል ዝፈጸሙ” ናብ ቤት ፍርዲ ከቕርቦም’የ ብዝብል ናይ ሓሶት ተረኽ እዩ ጀሚሩዎ። ስለ ዝኾነ ድማ፡ ሩሲያ ካብ ዩክሬይን እንታይ እያ ትደሊ ዝብል ኣይፍለጥን። ኣብ ወርሒ ጥሪ ሩሲያ ደጋፊኣ ዝኾነ መንግስቲ ኣብ ዩክሬይን ክትትክእ ድልየት ኣለዋ ዝብል ወረ ነይሩ። ሽዑ ሩሲያ ዘይረብሕ ዘረባ ክትብል ነጺጋቶ ነይራ። ሓደ ዘይተረጋገጸ ጸብጻብ ስለያ ግን ሩሲያ እታ ሃገር ኣብ ክልተ ክትኸፍላ እያ ይብል። ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክሬይን ወራር ቅድሚ ምጅማራ ኣስታት 200 ሽሕ ወተሃደራት ናብ ዶባር እታ ሃገር ኣጸጊዓ ነይራ፤ ሽዑ ኣብተን ብተገንጸልቲ ሓይልታት ተታሒዘን ዘለዋ ክልላት ሉሃንስክን ዶኔትስክን ትኹረት ገይራ ነይራ። ነዘን ክልላት ኣፍልጦ ብምሃብ ፑቲን ድሕሪ ሕጂ እዘን ክልላት ኣካል ዩክሬይን ኣይኮነናን ኢሉ። ድሕሪ ካልኣይ ኲናት ዓለም ሓንቲ ዓባይ ሃገር ዓለም ንጎረቤታ ሃገር ክትወርር እንከላ እዚ ፈላማይ ኮይኑ፡ ንዩክሬናውያንን ነቲ ዞባን ዘፍርሕ ኩነታት ፈጢሩ ኣሎ። በቲ ጀርመን “ኲናት ፑቲን” ኢላ ዝጸውዓቶ ድሮ ኣማኢት ሞይቶም ኣለው። ንገለ መራሕቲ ሃገራት እቲ ዞባ ድማ ካብ 1940ታት ንድሓር ናይ ጸልማታት ሰዓታት ዘምጽአ ኲናት ኮይኑዎም ኣሎ። ፕሬዝደንት ፈረንሳ ኢማኑኤል ማክሮን ኣብ ታሪኽ ኤውሮጳ ነጥቢ መቐይሮ ክብል ገሊጹዎ። ስድራ ዕጡቓት ሓይልታት ክልቲአን ሃገራት ድሕሪ እዚ ኲናት ዝጽበዮም ከበድቲ መዓልታት ኣለው። ዩክሬናውያን ብኲናት ውክልና ሩሲያ ንሸሞንተ ዓመታት ተሳቕዮም’ዮም። ሰራዊት እታ ሃገር ድማ ሕጂ ካብ 18 ክሳብ 60 ዓመት ዘለው ኩሎም ናብቲ ሰራዊት ክጽንበሩ ጸዊዑ። ላዕለዋይ በዓል መዚ ሰራዊት ኣመሪካ ማርክ ሚለይ ሩስያ ሰባት ብብዝሒ ኣብ ዝነብሩሎም ከተማታት መጥቃዕቲ ትፍጽም ብምህላዋ “ኣዝዩ ዘፍርሕ” ክስተት ክፍጠር’ዩ ክብል ተዛሪቡ። እዚ ኲናት ሩስያውያ’ውን ዝተጸበዩዎ ኣይነበረን። ብሰንኪ እዚ ኲናት ሓሙሽተ ጎረባብቲ ሃገራት ዩክሬይንን ሩስያን ብዝሒ ዘለዎም ተመዛበልቲ ስደተኛታት የአንግዳ ኣለዋ። ኤጀንሲ ህጻናት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ክሳብ ሓሙሽተ ሚሊዮን ህጻናት ክመዛበሉ ከም ዝኽእሉ ይግምት። ፖላንድ፣ ሞልዶቪያ፣ ስሎቫኪያን ሃንጋሪን ብብዝሒ ሰባት ዝስደዱለን ዘለዋ ሃገራት እየን። ኔቶ ናብ ዩክሬይን ሰራዊት ናይ ምልኣኽ መደብ ከም ዘይብሉ ገሊጹ’ዩ። ኣብ ክንድኡ ኣማኸርቲ፣ ኣጽዋርን ተንቀሳቐስቲ ሆስፒታላትን ሓገዝ ክገብር ሓቲቱ። ይኹን’ምበር ናብ ሃገራት ባልቲክን ፖላንድን ኣሽሓት ሰራዊት ኣውፊሩ ኣሎ። እዚ ንፈለማ እዋን ዝተዋፈረ ንጡፍ ሰራዊት እዩ። ኔቶ ናበይ ምዃኖም እኳ ግልጺ እንተዘይገበረ ናብ ሮማኒያ፣ ቡልጋሪያ፣ ሃንጋሪን ስሎቫኪያን’ውን ሰራዊት ክሰድድ ይኽእል እዩ። ኣብ ተመሳሳሊ እዋን ሃገራት ምዕራብ ኣብ ልዕሊ ቑጠባን ትካላት ፋይናንስን ሩስያ ዘነጻጸረ ስጉምታት ይወስዳ ኣለዋ። ፑቲን፡ ብኸፊል ኔቶ ብአንፈት ምብራቕ ዘርኣዮ ምስፍሕፋሕ ነቲ መጥቃዕቲ ክወስድ ከም ዝገበሮ ይገልጽ። ቅድሚኡ ሩስያ “ካብዚ ንላዕሊ ክተንሳሕብ ቦታ የብላን፤ ስቕ ኢልና ከፍ እንብል ድዩ መሲሉዎም?” ኢሉ ነይሩ። ዩክሬይን ድማ ናብቲ ልፍንቲ ብዙሓት ሃገራት ዝኾነ ኔቶ እትጽንበረሉ ቑርጽ ዝበለ መዓልቲ ክንገራ ትደሊ፤ ምኽትል ሚኒስትሪ ጉዳይ ወጻኢ ሩስያ ሰርገይ ርያብኮቭ “ንዓና ብዝኾነ ተኣምር ዩክሬይን ኣባል ኔቶ ከይትኸውን ምግባር ኣገዳሲ’ዩ” ኢሉ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ፑቲን ዩክሬናውያን “ኣካል ሓንቲ ሃገር” እዮም ዝብል ነዊሕ ጽሑፍ ጽሒፉ ነይሩ። እቲ ብታሕሳስ 1991 ዘጋጠመ ምፍራስ ሶቭየት ሕብረት ክኣ “ምብትታን ታሪኻዊት ሩስያ” ክብል ገሊጹዎ። እታ ሕጂ ዘላ ዩክሬይን ብኮሚኒስት ሩስያ ዝተፈጥረት ሕጂ ድማ ብምዕራብ እትዝወር ኵርኵር ሃገር ክብል ይጽውዓ። ፑቲን ብተወሳኺ ዩክሬይን ናብ ኔቶ እንተተጸንቢራ እቲ ጥምረት ንክሬሚያ ክሕዛ’ዩ ዝብል ስግኣት ኣለዎ። እቲ ቃል ኪዳን’ውን ናብቲ ቅድሚ 1997 ዝነበሩ ዶባት ክምለስ ትጠልብ። ፑቲን፡ ኔቶ ሓይልታቱን ትሕተ ቕርጺ ሰራዊቱን ካብተን ካብ 1997 ጀሚሩ ዝተጸንበራ ሃገራት ከውጽእ ኣለዎ እንትብል ኣብ ጥቓ ዶባት ሩስያ’ውን ኣጽዋራት ከቐምጥ የብሉን ይብል። እዚ ማለት ማእከላይ ኤውሮጳ፣ ምብራቕ ኤውሮጳን ሃገራት ባልቲክን እዩ። ኔቶ፡ ሓደሽቲ ናብቲ ቃል ኪዳን ክጽንበራ ንዝደልያ ሃገራት በሩ ርሑው ከም ዝኾነ ይገልጽ፤ እተን 30 ኣባል ሃገራት ድማ ዘይልወጣ ምዃነን ይሕብር። ቻንስለር ጀርመን ከም ዝበሎ ዩክሬይን ንነዊሕ እዋን ኣባል ናይ ምግባር መደብ የለን። እንተኾነ ዝኾነት ኣባል ኔቶ ሃገር ኣባልነታ ክትገድፍ ምጽባይ ዘይሕሰብ እዩ። ክታብ ሕጂ የለን። ዩክሬይን ዘተ ክካየድ እኳ እንተጸውዐት ሩስያ ግን ኪየቭ ኢዳ ንክትህብን ዕጥቂ ክትፈትሕን እንተተሰማሚዓ ጥራይ ንዘተ ቅርብቲ ከም እትኸውን ገሊጻ። እዚ ኽኣ ፈጺሙ ኣይኸውንን። ብተወሳኺ እቲ ድሕሪ ሕጂ ክመጽእ ዝኽእል ስምምዕ ንክልላት ምብራቕ ዩክሬይን ኣብ ግምት ዘእተወ ክኸውን ኣለዎ።


ሰሜን ኮርያ ንሩስያ ኣጽዋር ትሸጠላ ኣላ - ኣመሪካ

ብምኽንያት ማዕቀብ እኹል ኣጽዋር ክተፍርይ ዘይከኣለት ሩስያ፡ ወታሃደራዊ ንዋት ካብ ሰሜን ኮርያ ክትገዝእ ከምእተገደደት መራኸቢ ማዕከናት ኣመሪካ ገሊጸን። ካብ ማእከል ስለላ ዝተረኸበ መረዳእታ መሰረት ብምግባር ኒው ዮርክ ታይምስ ዝዘርገሖ ሓበሬታ፡  ሩስያ ብሚልዮናት ዝቑጸር ተተኮስትን ሮኬታትን ካብ ፒዮንጊያንግ ከምዝገዘአት የመልክት። እቲ ኲናት እናቐጸለ ብዝኸደ መጠን፡ ሩስያ ተወሰኽቲ ኣጽዋራት ካብ ሰሜን ኮርያ ክትገዝእ ከምእትግደድ እውን ሓደ በዓል መዚ ኣመሪካ ሓቢሩ። ሩስያ ካብ ኢራን ዝገዝአተን ፈላሞት ሓደስቲ ድሮናት ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ከምእተረከበተን ተገሊጹ እዩ። ብዙሕ ማዕቀባት ምዕራባውያን ዝተጻዕነን ሰሜን ኮርያን ኢራንን፡ ድሕሪ እቲ ፑቲን ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ዝጀመሮ ወራር፡ ምስ ሩስያ ዘለወን ርክብ የሐይላ ኣለዋ። በቲ ኲናት ንኣመሪካ ዝወቅስ ስርዓት ሰሜን ኮርያ፡ ኣብ ዓብላልነት ዝተመርኮሰ ፖሊሲ ምዕራባውያን፡ ሩስያ ሓይሊ ክትጥቀም ከምዘገደዳ ይገልጽ። እታ ሃገር ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ፡ ነጻ ግዝኣታት ከምዝኾና ንዝኣወጃ ዶነስክን ሉሃንስክን ኣፍልጦ ክምዝሃበተን ዝሓበረት ኮይና ምስ ሩስያ ዘለዋ ምሕዝነት ከምእተሐይል እውን ገሊጻ ነይራ። ፑቲን'ውን ብተመሳሳሊ ክልተአን ሃገራት ርክበን ከምዘጠናኽራ ምግላጹ ሃገራዊ ሚድያ ሰሜን ኮርያ ሓቢራ። ብዝሒ ናይቲ ሩስያ ዝዓደገቶ ኣጽዋር ብልክዕ'ኳ እንተዘይተገለጸ፡ ሓደ ላዕለዋይ ኣመሪካዊ በዓልስልጣን ግና እቲ ኩነታት፡ ሩስያ ብምኽንያት እገዳ ሕጽረት ቀረብ ከምዘጋጠማ ዘመላኽት እዩ ኢሉ። እንተኾነ ዛጊድ ዝተነበሩ ማዕቀባት፡ ሩስያ ካብ ሰደድ ጻዓት ንእትረኽቦ ኣታዊ ኣዐርዩ ከምዘይጸለዎ ጸብጻባት የመልክቱ። ኣመሪካን ሕብረት ኣውሮጳን ሩስያ ወተሃደራዊ ዓቕማ ደጊማ ናይ ምሕያል ተኽእሎኣ ክምዝደኸመ እዮም ዝገልጹ። ሩስያውያን ሰብ ሞያ ኣተኣላልያ ድሮን ሞሃጀር-6 ን ሻሂድን ስልጣና ንምውሳድ ናብ ኢራን ምኻዶም ሰብ መዚ ድሕነት ኣመሪካ ይሕብሩ። ኮይኑ ግና እተን ድሮናት ካብ ዝግዘኣ ጀሚሩ መካኒካውን ቴክኒካውን ጸገማት የጋጥመን ከምዘሎ እቶም ሰብመዚ ንጋዜጠኛታት ገሊጾም። ኢራን ንሩስያ ይኹን ዩክረይን ዘቕረበቶ ኣጽዋር ከምዘየላ እያ እትገልጽ። ወታሃደራውያን ሰብዘሚ ብሪጣንያ ብሰሉስ ኣብ ዝሃብዎ ርእይቶ፡ ሩስያ ኣብቲ  “እትሰዓረሉ ዘላ ኲናት” ቀረብ ድሮናት ንምዕቃብ ትቃለስ ከምዘላ ዘፍለጡ ኮይኖም፡ ኣማኻሪ ድሕነት ኣመሪካ ጄክ ሱሊቫን፡ ኢራን ኣማኢት ድሮናት ንሩስያ ክተቕርበላ ትዳሎ ከምዘላ፡ ኣብ ወርሒ ነሓሰ ገሊጹ ነይሩ።


ዓለም ኣብ መድረኽ ኑክሌራዊ ጥፍኣት ከም ዝበጽሐት ኣንቶንዮ ጕተረዝ ኣጠንቂቝ

ዓለም ካብ ኣዕናዊ ኑክሌራዊ ኲናትን ድሕሪ ዝሑል ኲናት ተራእዩ ዘይፈልጥ ሓደጋን፡ ኣብ ኣዝዩ ተኣፋፊ ሓደጋ ኑክሌራዊ ጥፍኣት በጺሓ ከም ዘላ ዋና ጸሓፊ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣጠንቂቝ። ኣንቶንዮ ጉተረስ፡ "ክሳብ ሎሚ'ውን ብዝገርም ኵነታት ዕድለኛታት ኴንና ኢና ጸኒሕና" ክብል ተዛሪቡ'ሎ። ንሱ፡ ኣርባዕተ ሃገራት ኑክሌራዊ ኣጽዋር ንዘይምዝርጋሕ ውዕል ክኣትዋ ኣብ ዝተዳለወ ዋዕላ እዩ ነዚ መልእኽቲ ኣሕሊፉ። እቲ ናይ 1968 ስምምዕ ድሕሪ ቅልውላው ሚሳይላት ኩባ ዝተኣታተወ ኰይኑ፡ እቲ እዋን ዓለም ናብ ኑክሌራዊ ኲናት ዝቐረበትሉ ፍጻመ ተባሂሉ ይግለጽ። እቲ ውዕል፡ ናብ ሃገራት ዝዝርጋሕ ኑክሌራዊ ኣጽዋር ደው ንምባል ከምኡ’ውን ሃገራት ምሉእ ብምሉእ ኑክሌራዊ ኣጽዋር ከም ዝፈትሓ ንምግባር ዝዓለመ ነይሩ። እተን ሓሙሽተ ዝለዓለ ኑክሌራዊ ዓቕሚ ዘለወን ዝበሃላ ሃገራት ሓዊሱ ዳርጋ ኵለን ሃገራት ዓለም ነቲ ስምምዕ ፈሪመን’የን። ካብተን ፈጺመን ዘይፈርማ እሞ ድማ ኑክክሌራዊ ኣጽዋር ኣለወን ዝበሃላ ወይ ዝጥርጠራ ኣርባዕተ ሃገራት ከኣ ህንዲ፡ እስራኤል፡ ሰሜን ኮርያን ፓኪስታንን ምዃነን ይግለጽ። ዓለም ኑክሌራዊ ሓደጋ ንምውጋድ ዘስተማቐረቶ "ዕድል" ነዊሕ ክጸንሕ ከምዘይክእል ዘጠንቀቐ ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶኒዮ ጉተረዝ፡ ኵሉ ከምዚ ዓይነት ኣጽዋር ንምውጋድ ዝግበር ድፍኢት ክሕደስ ኣተሓሳሲቡ። "ዕድል ስትራተጂ ኣይኰነን። ናብ ኑክሌራዊ ግጭት ካብ ዘምርሕ ጂኦፖለቲካዊ ወጥሪ ዝከላኸል’ውን ኣይኰነን" ኢሉ። ብደረጃ ዓለም ዝጓሃሃሩ ዘለዉ ወጥሪታት "ናብ ዝለዓለ ደረጃ ይበጽሑ" ከምዘለዉ ብምሕባር፡ ንወራር ዩክረይን፡ ኣብ ሓውሲ ደሴት ኮርያን ኣብ ማእከላይ ምብራቕን ንዘሎ ወጥሪ ከም ኣብነት ጠቒሱ። ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ወራር ድሕሪ ምእዋጁ፡ ኑክለራዊ ኣሃዱታቱ ኣብ ዝለዓለ ተጠንቀቕ ክጸንሑ መምርሒ ምስሃበ፡ ሃገሩ በቲ እናሓየለ ዝኸይድ ዘሎ ዓለማዊ ወጥሪ ትኽሰስ ኣላ። ኣንጻር ሩስያ ደው ንዝብሉ ኣካላት እውን "ኣብ ታሪኽ ርኢኹምዎ ዘይትፈልጡ" ሳዕቤናት ከምዝህልዎ ኣፈራሪሑ ነይሩ። ስትራተጂ ኑክሌር ሩስያ፡ ህላወ እታ ሃገር ኣብ ሓደጋ ወዲቝ ኣብ ዝበሃለሉ እዋን ኑክሌራዊ ኣጽዋር ምጥቃም ዘጠቓልል እዩ። ፑቲን ናብቲ ትማሊ ሰኑይ ጉተረዝ መልእኽቲ ዘሕለፈሉ ዋዕላ ኣብ ዝጸሓፎ ደብዳበ፡ "ኣብ ኑክሌራዊ ኲናት ተዓወትቲ ክህልዉ ኣይክእሉን። ኑክሌር ፈጺሙ ክልቀቕ'ውን የብሉን" ክብል ሓቢሩ። ነቲ ሩስያ እትፍጽሞ ወተሃደራዊ ዓቕሚ ናይ ምርኣይ ንጥፈታት ዝዀነነ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ኣንቶኒ ብሊንከን፡ ዩክረይን ግን ካብ ሩስያን ካልኦትን ክወርዳ ካብ ዝኽእል መጥቃዕቲ ውሕስነት ድሕሪ ምርካባ፡ ነቲ ካብ ዘመነ ሶቭየት ጀሚራ ዝሓዘቶ ኑክሌራዊ ኣጽዋር ከም ዘረከበት ኣዘኻኺሩ። ኣብዚ እዋን ኣብ ትሽዓተ ሃገራት ኣስታት 13,000 ኑክሌራዊ ኣጽዋር ኣብ ኣገልግሎት ከም ዘሎ ይግመት። እዚ ድማ ካብቲ ኣብ ዝለዓለ ጥርዚ ዝበጽሐሉ መፋርቕ 1980ታት ተዓቂቡ ክም ዝነበረ ዝግመት 60,000 ኣዝዩ ዝወሓደ’ዩ።


ሕብረት ኣውሮፓ፡ 'ኑክሌር ክጥቀም እየ' ንዝብል ምፍርራሕ ፑቲን፡ ዕሽሽ ከይብሎ ተሓቲቱ

ሕብረት ኣውሮፓ ነቲ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን ኣብ ዩክሬን ኣብ ዝካየድ ዘሎ ኲናት ኑኩለራዊ ኣፅዋር ክጥቀም ምዃኑ ዘስምዑ ምፍርራሓት ኣቃሊሉ ከይወስዶ ተሓቲቱ። ሓላፊ ፖሊሲ ወጻኢ ሕብረት ኤውሮጳ ጆሴፍ ቦረል፡ ሕብረት ኤውሮጳ ንመጠንቀቕታ ፑቲን ብዕቱብ ክወስዶ ተማሕጺኑ። ምስ ቢቢሲ ኣብ ዘካየዶ ቃለ መሕትት፡ ፑቲን ኑክለራዊ ኣጽዋር ክጥቀም ምዃኑ ከፈራርሕ እንከሎ፡ "ኣይገብሮን'ዩ" ብምባል ዕሸሽ ክበሃል የብሉን ኢሉ። ሩስያ ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣርባዕተ ዞባታት ዩክሬን ናብ ግዝኣታ ንምሕዋስ እናተንቀሳቐሰት ትርከብ። ኣብ ዝሓለፉ ሰሙናት ሓይልታት ዩክሬን፡ ነቲ ዝተጎበጠ ግዝኣቶም ካብ ሰራዊት ሩስያ ዳግማይ ከምዝመንዝዑ ዝዝከር እዩ። ጆሴፍ ቦረል፡ "ሰራዊት ሩስያ ይድፋእ ምህላዉ ስክፍታ ይፈጥር ኣሎ። ፑቲን ከም ግብረ መልሲ ኑክለራዊ ኣጽዋር ክጥቀም ምዃኑ ምፍርርሑ ኣዝዩ ዘስግእ'ዩ" ኢሉ። ንኲናት ዩክሬን "ዲፕሎማስያዊ ፍታሕ" ከምዘድሊ እቲ ላዕለዋይ በዓል ስልጣን ሕብረት ኤውሮጳ ገሊጹ። "ልኡላውነት ዩክሬን ዘረጋግጽ ፍታሕ የድሊ። እንተዘይኮይኑ ዋላ እቲ ኲናት እንተተወዲኡ ሰላም ኣይክህሉን። ዳግማይ ኲናት ክለዓል ይኽእል'ዩ" ኢሉ። ዩክሬን ቀንዲ ኣጀንዳ ናይዚ ዓመት ሓፈሻዊ ጉባኤ ሕቡራት ሃገራት ኮይና ኣላ። ፖለቲከኛታትን ተራ ዜጋታትን እውን እቲ ኲናት መዓስ ከምዝውዳእ ይሓቱ ኣለው። እቲ ኣውሮጳዊ በዓልስልጣን ወሲኹ፡ "ምዕራባውያን እገዳታት ብምንባሮም፡ ነቲ ዝካየድ ዘሎ ቅልውላው ሩስያ ንዐኦም ተሓተትቲ ክትገብር እያ፣ ብኣንጻሩ ሕብረት ኤውሮጳ ትረኻ ናይቲ ኲናት ንምቁጽጻር ይቃለስ ኣሎ" ኢሉ። ሕብረት ኤውሮጳ ንዩክሬን ዝህቦ ደገፍ ኣጽዋር ይጎድል ኣሎ ንዝብል ርእይቶ ግን ነጺጉ። ንዩክሬን ዝግበር ናይ ኣጽዋር ደገፍ ከምዝቕጽልን ኣብ ልዕሊ ፑቲንን መሻርኽቱን ዝግበር እገዳ ደው ከምዘይብልን ገሊጹ። ፑቲን ኑክለራዊ ኣጽዋር ንምጥቃም ምህቃኑ ግን ከምዘተሓሳስብ ኣስሚርሉ። ጆሴፍ ቦረል ብተወሳኺ፡ ብሰንኪ እቲ ኲናት ዝረአ ዘሎ ወሰኽ ዋጋ ነዳዲ ከቢድ ስግኣት ከምዝሰዐበ  ጠቒሱ። “ብሰንኪ ልዑል ዋጋ ጋዝ ክንሰርሕ ኣይከኣልናን ዝብሉኒ ደቂ ሃገረይ ኣለዉ። ካብ ኣፍሪቃ፣ ደቡብ ኣሜሪካን ደቡባዊ ምብራቕ ኤስያን ተመሳሳሊ ወረ ሰሚዐ ኣለኹ። እዚ ኲናት ዘስዕቦ ዘሎ ጸቕጢ ልዑል እዩ" ኢሉ። ንሱ፡ ፑቲን'ውን ብድርድር ፍታሕ ንምርካብ እጃሙ ከወፊ ተማሕጺኑ። "እቶም ምስ ፑቲን ንምዝርራብ ናብ ሞስኮ ዝኸዱ ብሓፈሻ ተመሳሳሊ ነገር እዮም ዝዛረቡ። እዚ ድማ ፑቲን 'ወተሃደራዊ ዕላማታተይ ክሳብ ዘሳኽዕ ምቅላስ ኣየቋርጽን እየ' ምባሉ እዩ። እዚ ሓደገኛ እዩ። ንዩክሬን ምድጋፍና ድማ ክንቅጽል ኣለና" ኢሉ፡ እቲ ዓቢ በዓል ስልጣን ሕብረት ኤውሮጳ፡ ጆሴፍ ቦረል።


ሩስያ ናብ ፖላንድ ሚሳይል 'ኣይተኮስኩን' ኢላ

ሰብ መዚ ፖላንድ ትማሊ ምስ ዩክረይን ኣብ ዘዋስን ዶብ ዝዓለበ ሚሳይል ክልተ ሰባት ከምዝቐተለ ገሊጾም ነይሮም። ኣብ መጀመርታ ዝወጹ ጸብጻባት ንሩስያ ተሓታቲት ዝገብሩ እዮም፤ እታ ሃገር ግን ነጺጋቶ። ፕረዚደንት ኣሜሪካ ጆ ባይደን ብወገኑ፡ እቲ ሚሳይል ካብ ሩስያ ዝተተኮሰ ናይ ምዃን ዕድሉ ዝወሓደ ከምዝዀነ ተዛረቡ። ኣብቲ ኣብ ባሊ - ኢንዶነዥያ - ዝካየድ ዘሎ ጉባኤ ሃገራት ጕጅለ 20 ዝሳተፍ ዘሎ ፕረዚደንት ባይደን፡ እቲ ኣፈናዊ ሓበሬታ ምስቶም ዝቐረቡ ጸብጻባት ከምዘይመሳሰል ተዛሪቡ። ንሱ ኣብቲ መራሕቲ ብሪጣንያን ፈረንሳን ዝርከብዎም ዝተሳተፉሉ፡ ነቲ ነትጒ ዝምልከት ህጹጽ ኣኼባ እዩ ነዚ ዝሓበረ። ሩስያ ሰራዊታ ካብ ኬርሶን ድሕሪ ምስሓባ፡ ትማሊ ሰሉስ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ዩክረይን ሓድሽ መጥቃዕቲታት ሚሳይል ኣብ ዘካየደትሉ እዩ ኣብታ ኣባል ኔቶ ዝዀነት ፖላንድ ሚሳይል ከምዝዓለበ ተገሊጹ ዘሎ። ሚኒስትሪ ምክልኻል ሩስያ፡ ነቲ እቲ መጥቃዕቲ ብሩስያ ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ዝገልጽ ክሲ፡ “ኮነ ተባሂሉ ነቲ ኵነታት ንምግዳድ ዝግበር ዘሎ ትንኮያ” ክብል ነጺግዎ። ወሃቢ ቃል ክረምሊን ዲመትሪ ፒስኮቭ ብወገኑ ብዛዕባ እቲ ዝተባህለ ነትጒ ሓበሬታ ከምዘይብሉ ተዛሪቡ። መንግስታዊ ትካል ዜና ሩስያ፡ ርያ ኖቮስቲ፡ ድማ ሚሳይል ዩክረይን ኣብ ግዝኣት ፖላንድ ከምዝዓለበ ገሊጻ ኣላ። ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ዩክረይን ብኣንጻሩ ነቲ እቲ ሚሳይል ካብ ዩክረይን ተተኲሱ ዝብል ሓበሬታ “ሽርሒ ሩስያ” ክብል ነጺግዎ። ፕረዚደንት ፖላንድ፡ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ እቲ መጥቃዕቲ ብኸመይ ከምዝተፈጸመ ግልጺ ከምዘይኮነን ምርመራ ይካየድ ከምዘሎን ሓቢሩ ኣሎ። “ዛጊድ ነቲ መጥቃዕቲ መን ከምዝፈጸሞ ርጡብ መረዳእታ የብልናን፤ እቲ ሚሳይል ስርሓት ሩስያ ናይ ምዃን ዕድሉ ዝለዓለ እዩ፤ እንተዀነ ኣብ ምጽራይ እዩ ዘሎ” ኢሉ። እቲ መጥቃዕቲ፡ ፖላንድ ነቲ ኣብ ዓንቀጽ ኣርባዕተ ስምምዕ ኔቶ ዝተጠቐሰ፡ ኣባል ሃገራት ግዝኣታዊ ሓድነተንን ድሕነተንን ኣብ ሓደጋ ዘውድቕ ስግኣት ብዛዕባ ምህላዉ ዝግምግም ነጥቢ፡ ክረኣየላ ክትሓትት ዶ ትኸውን? ዝብል ሕቶ ኣልዒሉ ኣሎ። እታ ሃገር እውን ነቲ ኵነታት ትግምግሞ ከምዘላ ገሊጻ። ኔቶ፡ ዋላ'ኳ ኣብቲ ሩስያ ዘጀመረቶ ወራር ንዩክረይን ክሕግዝ እንተጸንሐ፡ እቲ ኵነታት ከይጋደድ ብዝብል ግን ኣዐርዩ ካብ ምትእትታው ተቘጢቡ ጸኒሑ። ሃገራት ጕጅለ ሸውዓተ ኣብ ዘውጽኣኦ መግለጺ ድማ፡ ነቶም ሩስያ ብሰሉስ ኣብ ዩክረይን ዝፈጸመቶም መጥቃዕቲታት ሚሳይል ብምኹናን፡ ፖላንድ እትገብሮ ምጽራይ ከምዝድግፉ ኣፍሊጦም። ዋና ጸሓፊ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶኒዮ ጉተረዝ ብተመሳሳሊ እቲ ኣብ ፖላንድ ዓሊቡ ዝተባህለ ሚሳይል ከምዘሻቐሎ ብምግላጽ፡ ዓሚቕ ምርመራ ክካየድ ሓቲቱ ኣሎ። ሩስያ ንፖላንድ ናይ ምጥቃዕ ድልየት ከምዘይብላ ዝገልጹ ገለ ጸብጻባት፡ እቲ ሚሳይል ብጌጋ ካብ ሩስያ ወይ ድማ ካብ ሩስያ ንዝትኮሱ ሚሳይላት ንምምካን ብወገን ዩክረይን ይትኮሱ ካብ ዝነበሩ ሚሳይላት ዝመጸ ክኸውን ከምዝኽእል ይግምቱ። ኔቶ ብወገኑ ነቲ ኵነታት ይምርምሮ ከምዘሎ ኣፍሊጡ።


ኵናት ዩክረይን፡ ሩስያ ንዩክረይን ኣፅዋር ኵናት ንዝሕግዛ ሃገራት ምዕራብ ኣጠንቂቓ

ሩስያ ንዩክረይን ኣፅዋር ኵናት ይምውላ እየን ንዝበለተን ሃገራት ኣሜሪካን መሻርኽታን ብወግዒ ኣጠንቂቓ። ሩስያ ኣብ ዋሽንግተን ብዝርከብ ኤምባሲኣ ኣቢላ ንኣሜሪካ ዝለኣኸቶ በዓል ክልተ ገፅ ወግዓዊ መጠንቀቕታ፡ ኣሜሪካን ኔቶን  ናብ ዩክረይን ይልእኽዎ ዘለዉ ኣፅዋር ኵናት፡ ነቲ ኣብ ዩክረይን ዘሎ ጎንፂ "ነዳዲ ምውሳኽ'ዩ" ኢላ። እዚ ድማ ዘይግመት መዘዝ ከስዕብ ከምዝኽእል ኣጠንቂቓ። ኣሜሪካ  800 ሚልዮን ዳላር ዘውፅእ ኣፅዋር ኵናት ናብ ዩክረይን ከም ትልእኽ ምፍላጣ ስዒቡ'ዩ፡ ሩስያ ነዚ መጠንቀቕታ ሂባ ዘላ። እቲ ብፕረዝደንት ባይደን ዝፀደቐ ወተሃደራዊ ሓገዝ፡ ነዊሕ ርሕቐት ዝጓዓዝ ከም 'ሆውቲዘር' ዝበለ ኣፅዋር ይርከቦ። ሓደ ላዕለዋይ በዓልመዚ ኣሜሪካ፡ እዚ መጠንቀቕታ ሩስያ፡ ኣሜሪካን ኔቶን ንዩክረይን ዝህብዎ ዘለዉ ድጋፍ ውፅኢታዊ ምዃኑ ዘረጋግፅ'ዩ ኢሉ። ሓይልታት ሩስያ ኣብ ዝቕፅሉ ሒደት ሰሙናት ኣብ ክልል ዶንባስ ዓብይ መጥቃዕቲ ንምፍፃም ኣብ ምብራቓዊ ዩክረይን ይሸባሸቡ ኣለዉ። እዚ ኣሜሪካ ንዩክረይን እትህቦ ኣፅዋር ኵናት፡ ቀዳማይ ዙር፡ ኣብ ዝቕፅሉ ሒደት መዓልታት ናብ ዩክረይን ክበፅሕ ትፅቢት ይግበር። ሩስያ ንዩክረይን ካብ ትወርር ንነዘ፡ ኣሜሪካ፡ ንዩክረይን ልዕሊ 3 ቢልየን ዳላር ዝግመት ወተሃደራዊ ሓገዝ ከምዝገበረት ይፍለጥ። ብካልእ ወገን ኮር ፍሉይ ሓይሊ ብሪጣንያ፡ ኣብ ኪቭ ንዝርከቡ ወተሃደራት ዩክረይን የሰልጥኑ ከምዘለዉ ተገሊፁ። ሰብመዚ ሰራዊት ዩክረይን ከምዝገለፅዎ፡ እቶም ኣሰልጠንቲ ወተሃደራት ዩክረይን ብኸመይ ፀረ ታንኪ ሚሳይል  ክጥቀሙ ከምዝኽእሉ ከምዘሰልጠንዎም ገሊፆም። ሰራዊት ምክልኻል ዓባይ ብሪጣንያ ግና ነዚ ኣየረጋገፆን። ፕረዝደንት ዩክረይን ቮሎድሚር ዘለንስኪ ብፍሉይ ምስ ሲኤንኤን ኣብ ዝገበሮ ፃንሒት፡ ሩስያ፡ መጥቃዕቲ ኒኩለር ክትኸፍት ከምትኽእል  ገሊፁ። ዘለንስኪ፡ ሩስያ ንዩክረይን ካብ ትወርር ጀሚሩ፡ ኣስታት ሰለስተ ሽሕ ወተሃደራት ዩክረይን ከምዝሞቱን ኣስታት 10 ሽሕ ከምዝቖሰሉን'ውን ሓቢሩ።


ኣሜሪካ፡ ንናይጀርያ ዋጋ ኣስታት 1 ቢልዮን ዶላር ወተሃደራዊ ኣጽዋር ክትሸጠላ'ያ

ኣሜሪካ ንናይጀርያ 12 ታንክታት፡ ሄሊኮፕተራትን ምዕቡል ሮኬታትን ዝርከቢ ዋግ 997 ሚልዮን ዶላር ወተሃደራዊ ኣጽዋር ክትሸጠላ ከምዝተሰማምዐት ተገሊጹ። እቲ ኣጽዋር ናይጀርያ ነቲ ኣብቲ ዞባ ዘሎ ጸጥታዊ ዘይምርግጋእ ምስ ፖሊሲ ጉዳያት ኣሜሪካ ኣሳንያ ንምውሓስን ንኣሜሪካ ኣጽዋር ክትሸጠላ ብወግዒ ከምዝሓተተታ ቤት ጽሕፈት ምኽልኻል ኣሜሪካ ኣፍሊጡ። ኣሜሪካ፡ ናይጀርያ ነቲ ኣጽዋር ኣብ ኢዳ ከተእትዎ ጸገም ከምዘይብሉ ብምግላጽ፡ እንተኾነ እቲ መስርሕ ምርኽኻብ ክሳብ 5 ዓመታት ክወስድ ከምዝኽእል ኣነጺሩ። ኣሜሪካ ነቲ ኣጽዋር ንናይጀርያ ቅድሚ ምርካባ፡ ነቶም ነቲ ኣጽዋር ዝጥቀምሉ ናይጀርያውያን ወተሃደራት ብዛዕባ መሰል ደቂ ሰባትን እቲ ኣጽዋር ኣብ ልዕሊ ሰለማውያን ሰባት ከየውዕልዎን ክትምህሮም ምዃና ሓቢራ። ናይጀርያ፡ ብሕሉፍ ኣረኣእያ ዘለዎም ቦኮ ሓራምን ኣይኤስን ተደጋጋሚ መጥቃዕቲ ዘጋጥማ ዘሎ ሃገር'ያ። ብዘይካ'ዚ ኣብታ ሃገር ዝተወደቡ ዕጡቓት ብተደጋጋሚ ተማሃሮ ዝርከብዎም ሰባት ብምጭዋይ ገንዘብ ዝሓቱ'ውን ኣለዉ። ናይጀርያ ኣብ እዋን መሪሕነት ባራክ ኦባማ፡ ሓቲታቶ ዝነበረ ዕድጊት ኣጽዋር፡ ብሰንኪ ስግኣት ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ብኣሜሪካ ተቐባልነት ምስኣኑ ዝዝከር እዩ። ኣብ 2017 ኣብ እዋን መሪሕነት ዶናልድ ትራምፕ ግን ናይጀርያ ካብ ኣሜሪካ 12 'ሱፐር ቱካኖ' ዝተብሃለ ወተሃደራውያን ነፈርቲ ካብ ኣሜሪካ ክትገዝእ ተፈቒድዋ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ከምዝተረከበት ዝዝከር'ዩ።


ኪዳን ሩስያ-ኢራን ሓድሽ ሓደጋ ንዓለም ዶ ይኸውን?

ዝሓለፈ ዓመታት፡ ዛዕባ'ቲ ካብ ሩስያ ናብ ኢራን ዘምርሕ ዝነበረ ዝተራቐቐ መከላኸሊ ኣየር መዛረቢ ማዕከናት ዜና ኰይኑ ነይሩ እዩ። ሕጂ ግን ብኣንጻሩ፡ ዋሕዚ ኣጽዋር ኣንፈቱ ቀይሩ ከምዘሎ ጆናታን ማርከስ ካብ ትካል ስትራተጂን ጸጥታን ዩኒቨርሲቲ ኤክስተር ጽሒፉ’ሎ። ድሮናት ኢራን፡ ንሰላማውያን ዩክሬናውያን ንምርዓድን ንስርዓተ ምምንጫውን ምዝርጋሕን ጸዓት እታ ሃገር ንምጥቃዕ ተዋፊረን ኣለዋ። ሩስያ ኣብ ኲናት ዩክረይን ዘጋጥማ ዘሎ ጸገማት፡ ልክዕ ዕላማኦም ዝሃርሙ ተመራሕቲ ኣጽዋራት ንምርካብ ናብ ኢራን ገጻ ክትጥምት ደሪኽዋ ኣሎ፤ መሳርያታት ብቕልጡፍ ይውዳእ’ዩ ዘሎ። ሩስያውያን፡ ንመሬታዊ ዒላማታት ዩክረይን ንምጥቃዕ፡ ኣብ ብርክት ዝበሉ ኣጋጣሚታት ሚሳይላት ምክልኻል ገማግም ባሕርን ኣየርን ተጠቒሞም እዮም፤ ነዚ ግን ብቝዓት ኰይኖም ኣይተረኽቡን። ካብ ኢራን ናብ ሩስያ ዘቕንዐ በረራታት ክትትል ተገይሩሉ እዩ። ምንጭታት ኣሜሪካ ዘውጽእዎ ጸብጻባት ከም ዝመልክትዎ፡ ኢራናውያን ኣሰልጠንቲ ኣባላት ሓለዋ ሰውራ ኢራን፡ ኣብ ክረሚያ ናብ ዝርከብ መደበር ተዋፊሮም ንኣጠቓቕማ ‘ቲ ስርዓተ ኣጽዋር ንሩስያውያን የሰልጥኑ ኣለው። ካብተን ተሃሪመን ዝወደቓ ክልቲኡ ዓይነት ድሮን፣ ‘ሻሂድ-131’ [ካሚካዘ ተባሂለን ዝፍለጣ] ከምኡ'ውን ዝዓበየ ‘ሻሂድ-136’  ዝተረኽበ ስብርባር ተተንቲኑ እዩ። ኢራን፡ ዋላ’ኳ ነዚ እንተኸሓደት፡ ነቲ ኣብ ኣጽዋራት ሩስያ ኣጋጢሙ ዘሎ ርኡይ ሕጽረት ትሽፍን ከም ዘላ ዘጠራጥር ኣይኰነን። እዚ ንዩክረይን ጽቡቕ ዜና ከምዘይኰነ ብሩህ እዩ። ሓያለ ካብተን ብኢራን ዝቐረባ ድሮናት ተሃሪመን ይወድቃ’ኳ እንተለዋ፡ ካብዚ ዝኸፍአ ክመጽእ ከም ዝኽእል ግን ይፍራሕ። ኢራን ዝያዳ ዓቕሚ ዘለዎም ኣጽዋራት ኣለዉዋ። ስለዚ፡ ካብዚ ንላዕሊ ሓደገኛ ዝዀኑ ከም ባሊስቲክ ሚሳይላት ዝኣመሰሉ ኣጽዋራታ፡ ኣብ ቀረባ እዋን ናብ ሩስያ ክግዕዙ ከምዝኽእሉ ስግኣታት ኣሎ። እዞም ኣጽዋራት ካብተን ድሮናት ንላዕሊ ዓበይቲ ርእሲ ኲናት ዝጸሩ ክዀኑ እንከለዉ፡ በቲ ኻልእ ገጽ፡ ዩክረይን ናይ ጸረ-ባሊስቲክ ሚሳይል ዓቕማ ድሩት እዩ። እዚ ድማ ምዕራባውያን ንጸረ-ኣየርን ጸረ-ሚሳይላትን ዓቕሚ ዩክረይን ንምድልዳል ዝገብርዎ ዘለዉ ጻዕርታት ዝያዳ ክሓላልኾ ይኽእል እዩ። እዚ ኣብ መንጐ ሞስኮን ቴህራንን እናዓሞቐ ዝኸይድ ዘሎ ዝምድና፡ ዝሰፍሐ ጽልዋታቱ ኸ እንታይ ይኸውን? እዚ ብቐንዱ ነቲ ኣብ መንጐ ማሕበረሰብ ዓለምን ቴህራንን እናሞተ ዝኸይድ ዘሎ ኑክሌራዊ ውዕል ክጸልዎ ከም ዝኽእል ይግመት። ካብዚ ሓሊፉ’ውን ነቲ ኣብ ሶርያ ዘሎ ተኣፋፊ ሚዛን ሓይልታት፡ ንእስራኤል ሳዕቤን ክህልዎ ብዝኽእልን ከም ውጽኢቱ ምስ ሞስኮ ንዘለዋ ዝምድና ብዝጸሉን ክገማጥሎ ይኽእል እዩ። ክልቲአን ሩስያን ኢራንን፡ ካብ ማሕበረሰብ ዓለም ንጹላት ስለዝዀና ዝምድናታት ክፈጥራ ከምዘድልየን ብሩህ እዩ። ሩስያ፡ ብሰንኪ’ቲ ኣብ ልዕሊ ዩክረን ዘካየደቶ ወራር፡ ቍጠባዊ እገዳታት ኣጋጢምዋ እዩ፤ እቲ ኲናት ከኣ ከምቲ ዝሓሰበቶ ጽቡቕ ኣይከይደላን ዘሎ። ስርዓት ኢራን’ውን ብሰንኪ ኑክሌሳዊ መደባቱን ትሑት መዝገብ ሰብኣዊ መሰላትን ኣብ ትሕቲ እገዳ እዩ ዘሎ፤ ኣብ ውሽጢ ሃገር’ውን ሰፊሕ ተቓውሞታት ይገጥሞ'ሎ። ክልቲኦም፡ ንቻይና ሓዊስካ ኣካል ሓደ ንእሽቶ "ክለብ" ምልካውያን ኰይኖም፡ ናይ ገዛእ ርእሶም ዞባዊ ስትራተጂያዊ ዕላማታት ንምዕዋት ዝንቀሳቐሱ ጥራይ ዘይኰነስ፡ ብሰፊሑ፡ ኣንጻር እቲ ብኣሜሪካ ዝዕብለል ዓለማዊ ስርዓት ደው ኢሎም ንምጥቃዑ ዝጽዕሩን እዮም። ኢራን፡ ብሰንኪ’ቲ ኣብ ውሽጢ ሃገራ እትገብሮ ዘላ ጸጥታዊ ስጕምቲታት ድሮ ካብ ምዕራባውያን ተወሳኺ ቍጠባዊ እገዳ ወሪድዋ ኣሎ። እዚ ሕጂ ናብ ሩስያ ትገብሮ ዘላ ምትሕልላፍ ኣጽዋር ከኣ፡ ብብሪጣንያን ፈረንሳን ከም ምጥሓስ ናይቲ ኣብ 2015 ዝጸደቐ፡ ውሳነ 2231 ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ተገይሩ ይርአ ኣሎ። እዚ ድማ ናብቶም ምስ ኑክሌር ዝተኣሳሰሩ እገዳታት ክመርሕ ይኽእል እዩ። እዚ ሓድሽ ወጥሪታት፡ ነቲ ኣብ ግንቦት 2018 ብምምሕዳር ትራምፕ ዝተነጽገ ኑክሌሳዊ ንጥፈታት ኢራን ንምድራት ተበጺሑ ዝነበረ ኣህጉራዊ ስምምዕ ‘JCPOA’ እንደገና ንምምላስ ክግበር ንዝጸንሐ ጻዕሪ ዝያዳ ከዳኽም እዩ። እቲ ብትራምፕ ውዱቕ ዝተገብረ ስምምዕ እንደገና ንምምላስ ክግበር ዝጸንሐ ጻዕሪ፡ እንተወሓደ ክሳብ'ቲ ብ8 ሕዳር ዝካየድ መረጻ ፍርቂ-እብረ ኣሜሪካ ደስኪሉ ኣሎ። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ግን ኢራን ኣብ ንጥፈታት ምምዕባል ኑክሌሳዊ ኣጽዋር ትቕጽል ኣላ። ምዕራባውያን ኣብ ኲናት ተጸሚደን ኣብ ዘለዋሉ፡ ጉዳይ ኑክሌየር ኢራን ስግኣት ምዃኑ ቀጺሉ’ሎ። ሩስያ - ሓንቲ ካብተን ቀንዲ ኣካላት’ቲ ስምምዕ ትዅን እምበር፡ ነዛ ሓዳስ ቀራቢት ኣጽዋር ኰይናታ ዘላ ኢራን ጸቕጢ ክትገብር ዳርጋ ዘይሕሰብ እዩ። እዚ ኣብ መንጐ ሞስኮን ቴህራንን እናዐበየ ዝመጽእ ዘሎ ርክብ፡ ብዅነታት ዝድረኽ እምበር ዝዀነ ዓሚቝ ስነ-ሓሳባዊ ምትእስሳር ዝፈጠሮ ኣይኰነን። ሩስያ ምስ ኢራን ዘለዋ ርክብ ካብ ነዊሕ እዋን ኣትሒዙ ብመጠኑ ምጥርጣራት ዝተሓወሶ እናዀነ እዩ ክመጽእ ጸኒሑ፤ እቲ ኣብ ሶርያ ዘለወን ዝተፈላለየ ህርፋን ከኣ ከም ሓደ ጽቡቕ መርኣያ ክውሰድ ይከኣል። ወተሃደራዊ ምትእትታው ሩስያ ንስርዓት ኣሳድ ኣድሒንዎ እዩ። ሓይሊ ሰብ ኢራን፡ ኣጽዋርን ምልሻታትን እውን ንህላወኡ ወሳኒ ምንባሩ ዝፍለጥ እዩ። እታ ክሳብ ሕጂ ህላወኣ ኣብ ሶርያ ዓቂባ ዘላ ሩስያ ግን፡ ብዛዕባ’ቲ ቴህራን ዘለዋ ዞባዊ ህርፋን ንኽትርዳእ ብዙሕ ትምሰጥ ኣይትመስልን። እንተዀነ ንጽልዋ ኢራን ንምግታእ ከምቲ እስራኤል እትምነዮ ዝነበረት ዝዀነ ስጕምቲ ኣይወሰደትን። እዚ ክበሃል እንከሎ፡ ጽልዋ ኢራን ኣብ ሶርያ ንምቕልባስ ዝዓለመ መጥቃዕቲ ኣየር እስራኤል ንምፍሻል ብዙሕ ኣይሰርሐትን። ስለዚ፡ እቲ ሓድሽ ምዕባለ ዝምድና ሩስያን ኢራንን ነዚ ክቕይሮ ይኽእል ዶ? ዝተወሰነ ሓይሊ ምክልኻል ኣየርን ሰራዊትን ሩስያ ካብ ሶርያ ኣብ ዝወጽኣሉ’ውን፡ ሞስኮ ኣንጻር ስርሒታት እስራኤል ጣልቃ ናይ ምእታው ዓቕሚ ኣሎዋ። እዚ ጉዳይ’ዚ፡ ሓደ ካብቶም እስራኤል ንዩክረይን እትገብሮ ግዝያዊ ደገፋት ዝጸሉ ቀንዲ ስክፍታታት ኰይኑ ጸኒሑ እዩ። ኣብ መጻኢ ኸ እንታይ ክስዕብ ይኽእል? ንኣብነት ሩስያ ኣምሳያ ‘ቲ ዝተገብረላ ዝያዳ ዝማዕበለን ዝተራቐቐን ኣጽዋር ንኢራን ክትህብ እንተወሲና፡ እስራኤል ከም ግብረመልሲ ነቲ ኣብ ዩክረይን ዘለዋ ተራ ክጸልዎ ይኽእል ዶ? እዚ ንግዚኡ፡ ሓፈሻዊ ምርጫ እስራኤል ኣብ ዝቐርበሉ ዘሎ እዋን ዝኸውን ኣይመስልን። እዚ ሓድሽ ዝምድና ሩስያን ኢራንን ግን ካብቲ ኣብ ዩክረይን ዝካየድ ዘሎ ኲናት ንላዕሊ ኣብ ዓለማዊ ጉዳያት ጽልዋ ከሕድር ዘለዎ ተኽእሎ ዓቢይ እዩ።


ወተሃደራዊ ኣዘዝቲ ሩስያ ኣብ ዩክረይን ኑክሌሳዊ ኣጽዋር ብዛዕባ ምጥቃም ተዘራሪቦም - ኣሜሪካ

ላዕለዎት ወተሃደራዊ መራሕቲ ሩስያ ኣብ ዓውደ ውግእ ዩክረይን ብኸመይን መዓስን ኑክሌሳዊ ኣጽዋር ክጥቀሙ ከምዝኽእሉ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ከምዝተዘራረቡ ክልተ ሰበስልጣን ኣሜሪካ ንማዕከን ዜና ሲቢኤስ ኒውስ ገሊጾም። እንተዀነ ቭላድሚር ፑቲን፡ ኣብቲ ዝርርብ ኣይተሳተፈን ክብሉ ነቲ ኣሜሪካዊ መሻርኽቲ ቢቢሲ ዝዀነ መደበር ተሌቪዥን ሓቢሮም። መንግስቲ ኣሜሪካ ኣብ ዝሓለፉ ሒደት ኣዋርሕ ብዛዕባ ምጥቃም ኑክሊሳዊ ኣጽዋር ሩስያ ዘለዎ "ከቢድ ስክፍታ" ከምዝዓበየ ይገልፅ። ግን ድማ እታ ሃገር ንኸምዚ ዝበለ ኣጽዋር ንምጥቃም ትዳሎ ከምዘላ ዝሕብር ምልክት ከምዘይረኣየት ኣሜሪካ ወሲኻ ትሕብር። እዚ ከኣ ምስቲ ኣቐዲሙ ሞስኮ ኑክሌሳዊ ኣጽዋራታ ከተንቀሳቕስ ከምዘይጸንሐት ዝገልጽ ገምጋማት ምዕራባውያን ትካላት ስለያ ዝሰማማዕ እዩ። ወሃቢ ቃል ሩስያ ዲሚትሪ ፔስኮቭ፡ ምዕራባውያን ሃገራት "ኮነ ኢለን ነቲ ኣርእስቲ የጓሃህራኦ ኣለዋ" ክብል ከሲሱ’ሎ። ፕረዚደንት ፑቲን ኣብ መወዳእታ ወርሒ መስከረም፡ ንሩስያን ነቲ ዝተጐበጠ መሬታት ዩክረይን ንምክልኻል ኣብ ኢዶም ዘሎ ኵሉ መገድታት ከምዝጥቀሙ ብምዝራብ ንኑክሌሳውን ጸረ-ምዕራባውያንን ዘረባታቱ ኣጓሃሂሩ ነይሩ። ሩስያ ኣብ ጉዳይ ምጥቃም ኑክሊሳዊ ኣጽዋር ከምዝተዘራረበት ንዝገልጽ ጸብጻባት ማዕከን ዜና ኣሜሪካ ብዝምልከት መብርሂ ዝሃበ ወሃቢ ቃል ሃገራዊ ድሕነት ዋይት ሃውስ ጆን ኪርቢ፡ "ኣዋርሕ እናተቘጽሩ ምስ ከዱ፡ ብዛዕባ እቲ ክህሉ ዝኽእል ኵነታት ዘለና ስክፍታ እናዓበየ መጺኡ" ኢሉ። ሩስያ ኣብ ዓውደ ውግእ ዘለዋ ዕድል እናወረደ ምስ ከደ፡ እቲ ኑክሌሳዊ ስግኣታታ እናወሰኸ ዝኸይድ ዘሎ ይመስል። መንግስቲ ሩስያ፡ ዩክረይን ብ’ራድዮኣክቲቭ’ ዝተኣስረ፡ "ረሳሕ ቦምብ" ከምዘዳለወት ዝኸስስ ኰይኑ፡ ዩክረይንን ምዕራባውያንን ድማ ሩስያ ከምዚ ዓይነት መሳርሒ ኣብ ረብሓ እንተውዒሉ ንኪቭ ተሓታቲት ክትገብር ኣቐዲማ ኵነታት ንምምችቻእ ትፍትን ከምዘላ ይገልፁ። ሚኒስተር ምክልኻል ሩስያ ሰርገይ ሸውጊ ብዛዕባ እቲ ውዲት ዩክረይን ዝተባህለ ንምዝርራብ ምስ ኣብ ኣሜሪካ፡ ቱርኪን ፈረንሳን ዝርከቡ መዛንኡ ከምዝተዘራረበ ይግለፅ። ይዅን እምበር፡ ሚኒስትሪ ምክልኻል ሩስያ ንዝረኸቦ ውጽኢት ንምግላጽ ስእልታት ምስ ኣዳለወ፡ መንግስቲ ስሎቨንያ ብወገኑ፡ እቶም ምስልታት ካብ ኤጀንሲ ምሕደራ ራድዮኣክቲቭ ከምዝተወሰዱ ኣቃሊዑ። ሩስያ ዝሓለፈ ሰሙን ስሩዕ ኑክሌሳዊ ልምምድ ዘካየደትሉ ምኽንያት፡ ጸላኢ ክፍፅሞ ንዝኽእል ኑክሌሳዊ መጥቃዕቲ ግብረ-መልሲ ንምሃብ ብዝብል ከምዝነበረ ይግለጽ። ፑቲን፡ ሰረተ-እምነት (‘ዶክትሪን’) ኑክሌስ ሩስያ፡ ኣጠቓቕማ 'ቲ ኣጽዋር ነታ ሃገር ኣብ ምክልኻል ጥራይ ክውዕል ከምዘፍቅድ ጽኑዕ መርገጺ ነይርዎ። ትማሊ ሰሉስ ግን ምኽትል ሓላፊ ቤትምኽሪ ጸጥታ ሩስያ ዲሚትሪ መድቨደቭ፡ ሓደጋ ህላወ እንተጋጢሙ ኑክሌሳዊ ኣጽዋር ምጥቃም ከምዝህሉ ዘመልክት ካልእ ባእታ ዶክትሪን ሩስያ ኣቃሊሑ’ሎ። ዕላማ ኲናት ዩክረይን ንዅሉ እቲ ቅድሚ ሕጂ ግዝኣታት ሩስያ ዝነበረ ምምላስ ምዃኑን እዚ ንባዕሉ ድማ ንህላወኣ ሓደጋ ምዃኑን ኣመልኪቱ። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ’ውን ትማሊ ረቡዕ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ሞስኮ "ወግዓዊ ኣጽዋር ብምጥቃም ወራር ኣብ ዝፍጸምን ህላወ እታ ሃገር ኣብ ሓደጋ ኣብ ዝወደቐሉን እዋን ምላሽ ንምሃብ ኑክሌሳዊ ኣጽዋር ክትጥቀም መሰል ከምዘለዋ” ደጊሙ ኣረጋጊጹ። ሚኒስተር ምክልኻል ብሪጣንያ ቤን ዋላስ፡ ሩስያ ኣብ ዓውደ ውግእ ዩክረይን ታክቲካዊ ኑክሌሳዊ ኣጽዋር እንተተጠቒማ፡ "ከቢድ ሳዕቤን" ከምዘኸትል ኣጠንቂቝ’ሎ። ሩስያ ኣብ ዩክረይን ኑክሌሳዊ ኣጽዋር ክትጥቀም ምዃና ዝሓለፈ ሰሙን ብቢቢሲ ዝተሓተተ ሓላፊ ኣገልግሎት ስለያ ወጻኢ ሰርገይ ናይርሽኪን፡ ምዕራባውያን ዝዛረብዎም ዘረባታት ኣዝዩ ከምዘሻቕሎ ብምግላጽ፡ መራሕቲ ዩክረይን ኑክሌሳዊ ኣጽዋር ንምርካብ ይፍትኑ ኣለዉ ክብል ከሲሱ።


ኢራን ንሩስያ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ከተቕርብ ውጥን ከምዘለዋ ተገሊጹ

ኢራን ንሩስያ ኣብ ዩክረይን ንእተካይዶ ዘላ ኲናት ብኣማኢት ዝግመታ ድሮናት (ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ) ከተቕርብ መደብ ከምዘለዋ ሓደ በዓል ስልጣን ኣሜሪካ ገሊጹ። ኣማኻሪ ሃገራዊ ድሕነት መንግስቲ ኣሜሪካ ጄክ ሱሊቫን፡ ኢራን ሓይልታት ሩስያ ነተን ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ከመይ ከም ዝጥቀሙለን ስልጠና ንምሃብ ትዳሎ ከምዘላ ዘመልክት ሓበሬታ ንኣሜሪካ ከምዝበጽሓ ተዛሪቡ። እንተዀነ፡ ዛጊት እተን ድሮናት ኢራን ንሩስያ ብዛዕባ ምርካበን ዝገልጽ ንጹር ሓበሬታ ከም ዘየለ ወሲኹ ሓቢሩ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ጥራይ፡ ዩክረይን ነቲ ተካይዶ ዘላ ኲናት ንምሕጋዝ ብኣሽሓት ዝቝጸራ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ሓገዝ ክግበረላ ጻውዒት ኣቕሪባ ነይራ። ኣሜሪካ ዝበጽሓ ስለያዊ ሓበሬታ፡ እቲ ሩስያ ኣብ ምብራቓዊ ዩክረይን ትፍጽሞ ዘላ መጥቃዕቲ፡ "ንቐጻልነት ኣጽዋራታ ኣብ ሕቶ ዘእቱ እዩ" ዝብል ገምጋም ዘሐይል ከምዝኾነ ሚስተር ሱሊቫን ወሲኹ ይገልጽ። ቅድሚ ሕጂ’ውን ተቓለስቲ ሑቲ የመን ኣብ ልዕሊ ስዑዲ ዓረብ መጥቃዕቲ ንምፍጻም፡ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ኢራን ከምዝተጠቐሙ ኣዘኻኺሩ። ፕረዚደንት ኣሜሪካ ጆ ባይደን ኣብዚ ሰሙን ናብ እስራኤልን ስዑዲ ዓረብን ቅድሚ ዝገብሮ ምብጻሕ እዩ እቲ ኣማኻሪ ሃገራዊ ድሕነት ነዚ ዝገለጸ። ክልቲአን ሃገራት ከኣ፡ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ንዝኣወጀቶ ኲናት ስዒቡ ኣብ ልዕሊኣ ንዝተነብሩ እገዳታት ዝምልከት መርገጺአን ዛጊት ኣየነጸራን። እስራኤል ንኢራን ከም ዓቢይ ዞባዊ ስግኣት እያ ትርእያ። ኣሜሪካን ካልኦት ብሓዙት ሃገራትን ነቲ ኣብ ወርሒ ለካቲት ንዝተፈጸመ ወራር ስዒቡ፡ ብቢልዮናት ዶላራት ዝግመት ሓገዝ ኣጽዋር ንዩክረይን ኣቕሪበን ኣለዋ። ኣሜሪካ፡ “ውጽኢታዊ ዓቕሚ ምክልኻል ዩክረይን ንምጥንኻር" እቲ ትገብረላ ሓገዝ ክትቕጽሎ ምዃና፡ ኣማኻሪ ሃገራዊ ድሕነት  ኣሜሪካ ጄክ ሱሊቫን ኣፍሊጡ’ሎ።


ሰሜን ኮርያ ፈተነ ኑክሌር ክተካይድ ከምእትኽእል ሓደ ኣሜሪካዊ በዓልስልጣን ኣጠንቂቑ

ሰሜን ኮርያ “ኣብ ዝኾነ እዋን” መበል ሻብዓይ ፈተነ ኑክሌር ክተካይድ ከምእትኽእል ሓደ ኣሜሪካዊ በዓልስልጣን ኣጠንቂቑ። ፍሉይ ወኪል ኣሜሪካ ኣብ ሰሜን ኮርያ፡ ሱንግ ኪም፡ ነቲ መጠንቀቕታ ዝሃበ፡ ፒዮንግያን ብሰንበት ሸሞንተ ፈተነ ባሊስቲካዊ ሚሳይል ድሕሪ ምግባራ እዩ። ዝኾነ ኑክሌራዊ ፈተነ “ቅልጡፍን ተሪርን ምላሽ” ክወሃበሉ ምዃኑ ምክትል ጸሓፊት ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ዌንዲ ሸርማን ንጋዜጠኛታት ተዛሪባ። ሰሜን ኮርያ ንሓሙሽተ ዓመታት ፈተነ ኑክሌር ኣየካየደትን። እንተኾነ ግና ኣብ ሓውሲ ደሴት ኮርያ ወጥሪ ክዓርግ ጸኒሑ ኣሎ። ካብ ጃካርታ፡ ኢንዶነዥያ መግለጺ ዝሃበ ኪም፡ ሰሜን ኮርያ ኣብዚ ዓመት ትጽቢት ዘይተገበረሉ ብዝሒ ፈተነ ሚሳይላት ከምዘካየደት ተዛሪቡ። ፒዮንግያንግ ኣብዚ ዓመት 31 ፈተነ ሚሳይላት ክተካይድ እንከላ ኣብ 2019: 25 ፈተነ እያ ኣካዪዳ። ንሱ ወሲኹ ሰብመዚ ሰሜን ኮርያ ታክቲካዊ ወይ ንእስ ዝበለ ኑክሌራዊ ኣጽዋር ናይ ምጥቃም ድሌት ኣለዎም ኢሉ። ኪም፡ እቲ ዝቕጽል ፈተነ መኣስ ክካየድ እዩ ንዝብል ብጋዜጠኛታት ዝቐረበሉ ሕቶ፡ ኣብዚ ሰሙን’ውን ክኸውን ከምዝኽእል ብምግላጽ “ኣብ ዝኾነ እዋን” ዝብል ምላሽ ሂቡ። ምስ ደቡብ ኮርያውያንን ጃፓናውያንን ሰብመዚ ርክባት ተካይድ ዘላ ዌንዲ ሸርማን ብወገና፡ ኣብ ሲዎል ኣብ ዝሃበቶ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ ዝኾነ ከምዚ ዝኣመሰለ ፈተነ “ንስምምዓት ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ዝጥሕስ” ምዃኑ ገሊጻ። “ደቡብ ኮርያ፡ ኣሜሪካን ጃፓንን ጥራሕ ዘይኮነ መላእ ዓለም ተሪርን ንጹርን ግብረመልሲ ከምዝህበሉ እኣምን” ኢላ። ሰሜን ኮርያ ዛጊት ኣብዚ ጉዳይ ዝሃበቶ ርእይቶ የለን። እንተኾነ ግና እታ ምስ መሻርኽታ ደቡብ ኮርያ ብምዃን ብሰኑይ ሸሞንተ ሞሳይላት ብምውንጫፍ ንሰሜን ኮርያ ምላሽ ዝሃበት ኣሜሪካ፡ ነቲ ጉዳይ ብዲፕሎማሲ ንምፍታሕ “ብዘይቅድመ ኩነት” ድልውቲ ከምዘላ ኪም ሓቢሩ። እቲ መልእኽቲ ናብ ሰብመዚ ፕዮንግያንግ ብውሽጣዊ መስመራት ከምእተላእኸ’ውን ተዛሪቡ።


ሞስክቫ ዝተባህለት ዓባይ ናይ ሩስያ ናይ ውግእ መርከብ ኣብ ጸሊም ባሕሪ ጥሒላ

እታ ሃገራዊ ኣርማን ሓበንን ሩስያ ዝኾነት ሞስክቫ ዝተባህለት ኣዝያ ዓባይ መርከብ ሓይሊ ባሕሪ ኣብ ፀሊም ባሕሪ ጥሒላ። ሚኒስትር መከላኸሊ ሩስያ፡ ዘውፅኦ ሓበሬታ ከምዝሕብሮ፡ እታ መርከብ  ዝሰመጠት ብዘጋጠማ ምንታጕ ምስተጎደአት ድሕሪ ሰዓታት እዩ። ድሕሪ እቲ ፍንጀራ ፅገና ክግበረላ ናብ ወደብ ሰቫስቶፖል እናተፀግዐት ከምዝነበረት እውን ተገሊፁ። ኮይኑ ግና ማዕበላት ባሕሪ ክትፃወር ስለዘይካኣለት ከምዝሰመጠት ሩስያ ኣሚና ኣላ። ኣብታ መርከብ ዝነበሩ ልዕሊ 500 ኣባላት ሓይሊ ባሕሪ ግና ናብ ካልእ መርከብ ተወሲዶም ሂወቶም ከምዘተረፈ ተነጊሩ። ዩክረይን ብወገና 'ህይወት ናይታ ውርይቲ መርከብ ዝቈረፅክዎ ኣነ እየ' ትብል ኣላ። ሞስኮ ግን ኣይተቐበለትን። ሞስኮቫ ዕድሜኣ ልዕሊ 40 ዓመት እንትኾን ኣብ ዙርያ ፀሊም ባሕሪ ሩስያ ትተኣማመነላ ብሔራዊ ኩርዓት ኮይና ትርአ ነይራ። ወታሃደራዊ ኣዘዝቲ ዩክረይን ኔፕትዩን ዝተብሃለ ሚሳይል ብምትኳስ ኣብታ መርከብ ሓደጋ ከምዘስዐቡ ይዛረቡ። ኔፕትዩን ሩስያ ኣብ 2014 ንክሪምያ ምስሓዘታ ኣብቲ ከባቢ ፀሊም ባሕሪ ዘለዋ ስግኣት ንምክልኻል ዩክረይን ዘምረተቶ ተወንጫፊ ሚሳይል እዩ። ገለ ገለ ክኢላታት ወተሃደራት ግና ኔፕትዩን ሩስያ ኣብቲ ከባቢ ዘለዋ መከላኸሊ መጥቃዕቲ ኣየር ሓሊፉ ንታ ሞስኮቫ ዝተብሃለት መርከብ ክወቅዕ ምኽኣሉ ይጠራጠሩ እዮም። ዝኾነ ኾይኑ ምስኮቫ ክትሰምጥ ብዛዕባ ዝገበራ ነገር ገለልተኛ ወገናት ዝበልዎ ነገር የለን። ሞስኮቫ ብሶቭየት ሕብረት ተሰሪሓ ብ1980 እኣ ስራሕ ጀሚራ። ዝተፈላለዩ ሚሳይላት ትሽከምን ልዕሊ 12 ሽሕ ቶን ትመዝንን መርከብ ኣብ እዋን ቅልውላው ሶርያ ንወተሃደራት ሩስያ ዓብዪ ሓገዝ ከምዝገበረት ይንገር። ከምዚ ዓይነት ዓባይ መርከብ ክትሰምጥ ድሕሪ ካልኣይ ውግእ ዓለም ሞስኮቫ ፈላመይቲ እያ።


ሓላፊ ጸጥታ ሩስያ ብኑክሌሳዊ ውጥረት ንምዕራባውያን ከሲሱ

መራሕቲ ሃገራት ምዕራብ፡ ሩስያ ኣብቲ ዝሓለፈ ለካቲት ንዩክረይን ካብ እትወርር ኣትሒዞም፡ ፕረዚደንት ፑቲን ዝርከቦም ሰብመዚ ሩስያ ኑክሌሳዊ ኣጽዋር ክጥቀሙ ይኽእሉ’ዮም፡ ኣብ ዝብል ልዑል ሻቕሎት ተፀሚዶም ይርከቡ። ሓላፊ ኣገልግሎት ጸጥታ ሩስያ ሰርገይ ናይሪሽኪን ግን፡ ነዚ ካብ ማሕበረሰብ ዓለም ዝቐርብ ዘሎ ነቐፌታታት ብምንጻግ፡ ንጠንቂ'ዚ ተፈጢሩ ዘሎ ውጥረት ንምዕራባውያን ይኸስስ። ንሱ፡ ሩስያ፡ ኣብዚ ኵናት ዘለዋ ኑክሌሳዊ ዓቕሚ ከም ዘይትጥቀም ብድፍረት ምዝራብ ትኽእል’ዶ? ንዝብል ካብ ቢቢሲ ዝቐረበሉ ሕቶ ብቐጥታ ምላሽ ኣይሃበሉን። ሰርገይ ናይሪሽኪን፡ “ብርግጽ እዚ ብምዕራባውያን ዝናፈስ ኑክሌሳዊ ኣጽዋር ምጥቃም ዝብል ዘረባታት የተሓሳስበና እዩ፡" ይብል። "ትማሊ ሚኒስተር ምክልኻል ሩስያ፡ ምስ ናይ ቱርኪ፡ ኣሜሪካን ፈረንሳይን መዛንኡ ብተሌፎን ተዘራሪቡ’ዩ። ዩክረይን ክትጥቀሞ ብዛዕባ ዝሓለነቶ ተኽእሎታት ምጥቃም 'ረሳሕ ኑክሌሳዊ ቦምባ' ነጊርዎም’ዩ” ክብል ወሲኹ የረድእ። ሃገራት ብሪጣንያ፡ ኣሜሪካን ፈረንሳን ኣብቲ ዝሓለፈ ሰንበት ብልፍንቲ ኣብ ዝሃባኦ መግለጺ፡ ነዚ ብመንግስቲ ሩስያ ኣንጻር ኪቭ ዝቐረበ ርእይቶ፡ “ቅሉዕ ናይ ሓሶት ክሲ” ብምባል ኰኒነናኦ እየን። “እዚ ክሲ፡ ነቲ ኵናት ሰማይ ንምዕራግ ዝግበር ዘሎ ፈተነ ምዃኑ ምሉእ ዓለም ዝርድኦ እዩ” ብምባል፡ እተን ሃገራት ብልፍንቲ ኣብ ዝሃብኦ መግለጺ ኣፍሊጠን። ሰርገይ ናይሪሽኪን፡ ኣብ ውሽጢ ሙዝየም ምክልኻል ሩስያ ኣብ ዝተዳለወ ምርኢት’ዩ፡ ንሕቶታት ቢቢሲ ምላሽ ሂቡ። እዚ ምርኢት፡ መበል 60 ዓመት ቅልቅላው ሚሳይል ኩባ ንምዝካር እዩ ተዳልዩ። እቲ 'ቅልውላው ኩባ'፡ ሕብረት ሶቭየት ምስ ኣሜሪካ፡ ኣብ እዋን ዝሑልፍ ኲናት ን 35 መዓልታት ኣብ ወጥሪ ዝኣተዋሉ ክስተት ምዃኑ ይፍለጥ። ኣብዚ ምርኢት ስእሊ መራሒ ሕብረት ሶቭየት ሕብረት ነበር ኒኪታ ክሩስቸቭን ኣመሪካዊ ፕረዚደንት ጆን ኤፍ ኬነዲን ተሰቒሎም ይረኣዩ። ካብዚ ብተወሳኺ፡ ሞስኮ ኣብቲ እዋን ናብ መሻርኽታ ኩባ ዝለኣኸቶም ሚሳይላትን፡ ጆን ኤፍ ኬነዲ፡ ክረምሊን ንክተውጽኦም ጸቕጢ ዝገበረሎም ሚሳይላትን ኣብቲ ምርኢት ይረኣዩ። ሩስያ ካብ ቅልውላው ሚሳይል ኩባ እንታይ ትመሃር ዝብል ሕቶ ካብ ቢቢሲ ዝቐረበሉ ሰርገይ ናይሪሽኪን፡ “ቅልውላው ሚሳይል ኩባ፡ ፖለቲካዊ መራሕቲ ኣብ እንካን ሃባን ዝተደረኸ ዓለማዊ ጸገም ንምፍታሕ ዘኽእል ውሽጣዊ ጥንካረ ከማዕብሉ ከምዝግባእ እዩ ዘምህረና፡” ኢሉ። ኣብ እዋን ቅልውላው ኩባ፡ መራሒ ሶቭየትን ፕረዝደንት ኣሜሪካን ድሕሪ ነዊሕ ኣዕናዊ ቅልውላው፡ ኣብ ልዝብ ዝተደረኸ ውሳነ በጺሖም ነይሮም። ኒኪታ ክሩስቸቭ ኣብ ኩባ ዝነበረ ሚሳይላት ኑክሌስ  ከተውጽእ እንከላ፡ ኬነዲ ድማ ኣብ ቱርኪ ዝነበረ ሚሳይላት ኣሜሪካ ክኣልዮም ቃል ኣትዩ። እንተዀነ ድሕሪ ሽድሽተ ዓሰርተታት ዓመታት፡ መራሒ ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን ሂብካ ንምቕባል ድሉው ምዃኑ ዘርእይ ምልክት የለን። ሕጂ እውን ኑክሌሳዊ ኵናት ክህሉ እዩ ዝብል ሻቕሎት ዓሲሉ ኣሎ። ኵናት ዩክረይን፡ ንቅልውላው ሚሳይል ኩባ ብዝተፈለየ መልክዑ ዝቐጸለ እዩ። ዝሓለፈ ለካቲት መራሒ ሩስያ ንልኡላዊት ሃገር ወሪሩ። ዋላ’ኳ ኣብ ዓውደ ግምባር ብከቢድ እንተተበድሀ፡ ሕጂ'ውን ፑቲን ኣብ ልዕሊ ዩክረይንን ኣንጻር ምዕራባውያንን ዓወት ንምሕፋስ ኣብ ውሳነኡ ዝጸንዐ ይመስል።


ዩክረይን ዝበጽሑ ጉተረዝን ኤርዶዋንን ሓደጋ ኑክሌር ከምዘሻቐሎም ገሊጾም

ዋና ጸሓፊ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶንዮ ጉተረዝ ኣብ ጥቓ ማእከል ኑክሌር ዛፖሮዚዛ ዝካየድ ዘሎ ኲናት ከምዘሻቐሎ ገሊጹ። ጉተረዝ ኣብ ዩክሬናዊት ከተማ ለቪቭ ምስ ፕረዚደንት ቱርኪ ጠይብ ኤርዶጋንን ፕረዚደንት ዘለንስኪን ኣብ ዝተዘራረበሉ እዩ ነቲ ስክፍታ ገሊጹ። “ኣብ ልዕሊ ዛፖሪዚዝያ ዘጋጥም ዝዀነ ጉድኣት ርእሰ ቕትለት እዩ።” ንሓሳብ ጉተረዝ ዝደገፈ ፕረዚደንት ኤርዶዋን እውን “ካልእ ቸርኖብል” ከየጋጥም ስግኣት ከምዘለዎ ንጋዜጠኛታት ሓቢሩ። ኣብ ቀረባ ሰሙናት ኣብቲ ብሩስያ ተታሒዙ ዘሎ ማእከል ኑክሌር መጥቃዕቲታት ዝተፈጸመ ኰይኑ፡ ፈጻሚ እቲ መጥቃዕቲ ብዝምልከት ሩስያን ዩክረይንን ሓድሕደን ይካሰሳ ኣለዋ። ሰለስቲኦም መራሕቲ ብሓሙስ ቅድሚ ምርኻቦም ፕረዚደንት ዘለንስኪ፡ ሩስያ ኮነ ኢላ ኣብቲ ማእከል መጥቃዕቲ ከምዝፈጸመት ገሊጹ ነይሩ። ሩስያ ነቲ ማእከል ኑክሌር ናብ ወተሃደራዊ መዓስከር ቀይራቶ ብዝብል ዝተኸሰሰት ኰይና፡ ሰለስቲኦም መራሕቲ ሩስያ ነቲ ዞባ ብቕልጡፍ ካብ ወተሃደራዊ ምንቅስቓስ ነጻ ክትገብሮ ተማሕጺኖም። ብኻልእ ዜና ኣብታ ኣብ ትሕቲ ሩስያ እትርከብ ሓውሲ ደሴት ክረምያ፡ ኣብ ጥቓ በልቤክ ወተሃደራዊ መዕርፎ ነፈርቲ ብዙሓት ከበድቲ ነትጒታት ከምዘጋጠሙ ጸብጻባት ሓቢሮም። ኣብቲ ከባቢ ዝተወሰዱ ተንቀሳቐስቲ ምስሊታት፡ ከበድቲ ነትጒታት ዘርእዩ ኰይኖም፣ ኣመሓዳሪ 'ቲ ብሩስያ ዝቘመ መንግስቲ እታ ግዝኣት ግን ዝዀነ ጉድኣት ከምዘይወረደ ተዛሪቡ። ኣብ ማእከል ኑክሌር ዛፖሪዚዛ ዝሰርሑ ዘለዉ ዩክረይናውያን፡ ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ሰሙናት እቲ ማእከል ዒላማ መጥቃዕቲ ከምዝዀነ ድሕሪ ምግላጾም እዩ ሻቕሎት ተፈጢሩ ዘሎ። ብሓሙስ ኮርፖሬሽን ኑክሌር ሩስያ ኣብ ዘመሓድሮ ገጽ ትዊተር ዝወጸ ሓበሬታ፡ ሩስያውያን ሰራሕተኛታት ኑክሊየር ነቲ ማእከል ብህጹጽ ገዲፎምዎ ከምዝወጹን ኵሎም ሰራሕተኛታት ከዕርፉ ከምዝተገበረን ይገልጽ። ዩክረይን ብወገና ሓይልታት ሩስያ ነቲ ማእከል ንምጥቃዕ ይዳለዉ ከምዘለዉ ትኸስስ። ንዘለንስኪን ፑቲንን ከራኽቦም ሓሳብ ከምዘለዎ ተሓቢሩ ዝነበረ ፕረዚደንት ኤርዶዋን፡ እቲ ጐንጺ ብዘተ ክውዳእ እዩ ዝብል እምነት ከምዘለዎ ጠቒሱ። ዘለንስኪ ግን ነቲ ሓሳብ ከምዘይቅበሎን ሩስያ ሓይልታታ ካብ ዩክረይን ክትስሕብ ከምዘለዋን ንጋዜጠኛታት ገሊጹ።


ሰሜን ኮርያ፡ ዕውት ፈተነ 'ኣህጉራዊ' ሚሳኤል ከምዝገበረት ኣፍሊጣ

ሰሜን ኮርያ፡ ትማሊ ሓሙስ ዕውት ፈተነ 'ሞንስተር ሚሳኤል' እናተባህለ ዝጽዋዕ ዝዓበየ ኣህጉራዊ ሚሳኤል ከም ዘካየደት ኣፍሊጣ። እቲ 'ዋሶንጎ-17 [Hwasong-17]  ብዝብል መጸውዒ ኣዝዩ ዝፍለጥ ኣብ 2020 ዝተምሃዘ ኣጽዋር፡ ቅድም ክብል ንተዓዘብቲ እቲ ዓውዲ'ውን ኣገሪሙ ነይሩ ተባሂሉ። ድሕሪ 2017 እዚ ዓይነት ሚሳኤል ኣይሲቢኤም፡ [ICBM] ክትፍትን ንፈላማ ምዃኑ እዩ ዝዝረብ። ኣይሲቢኤም፡ ዝበል ዓይነት ኣጽዋር ሚሳኤል ነዊሕ ርሕቐት ዝጓዓዝ ሚሳኤል ኮይኑ፡ ኣብ ምድሪ ኣመሪካ ከም ዝበጽሕ እዩ ዝንገር። ሰሜን ኮርያ፡ እዞም ዓይነታት ኣጽዋር ከይትፍትን ዝተኸልከለት ኮይና፡ ብሰንኩ ኣብ ልዕሊኣ ሓያሎ እገዳታት ተነቢሩላ ጸኒሑ እዩ። መንግስታዊ ሚድያ እታ ሃገር ከም ዝበሎ፡ እቲ ፈተነ ካብ መራሒ ሰሜን ኮርያ ኪም ጆንግ-ኡን- ብቐጥታ ትእዛዝ ዝተገብረ ኾይኑ፡ ንውግእ ኣጽዋር ኒኩሌር ዓሊሙ ዝተሰርሐ ምዃኑ እዩ ዝዝረብ። ኣብ 'ካርነጂ ኢንደውመንት ፎር ኢንተርናሽናል ፒስ'፡ ዝሰርሕ ኣንኪት ፓንዳ ዝተባህለ በዓል ሞያ፡ ኣብ ጉዳይ ኣጽዋር ኑክሌር ንሰሜን ኮርያ እዚ ዓቢ ስጉሚ ኢልዎ። "እቲ ፈተነ ድሕሪ ነዊሕ እዋን እዩ ተኻይዱ፤ ሰሜን ኮርያ ኣብ ውግእ ኑክሌር ዓቢ ዝላ ተመጽእ ከም ዘላ  ዘመልክት እዩ" ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ። እቲ ትማሊ ሓሙስ ዝተፈተነ ሚሳኤል፡ ብወተሃደራዊ መገድታት ጃፓንን ደቡብ ኮርያን ክትትል ተገይርሉ እዩ። ሰብ ስልጣን ጃፓን፡ እቲ ሚሳይል፡ ንሰማይ 6 ሺሕ ኪሎ ሜትሮ ርሕቐት ከም ዝተወንጨፈን፡ ንሓደ ሰዓት ድሕሪ ኣብ ኣየር ጸኒሑ ኣብ ማያት ጃፓን ከም ዝዓለበን ገሊጾም። ቅድም ክብል ካብ ዝተወንጨፈ 'ዋሶንግ-15 ብዝብል ዝፍለጥ ኣብ 2017 ዝተፈተነ ሚሳኤል፡ 4 ሽሕን 500 ንሰማይ ዝተወንጨፈ ኮይኑ ካብ ሰሜን ኮርያ ክንድ'ዚ ርሕቐት ዝውንጨፍ ክፍተን ንፈለማ እዋን እዩ። ርግጽ፡ እቲ ቅድም ክብል ዝትወንጨፈ 'ዋሶንግ-15፡ እንተዝድለ ነይሩ ልዕሊ 13 ሺሕ ኪሎ ሜትሮ ንሰማይ ርሒቑ ክውንጨፍ ከም ዝኽእልን ኣብ ዝኾነ  ክፍሊ ኣመሪካ ክዓልብ ምግባር ይከኣል ምንባሩን ሰብ ሞያ ገሚቶም ነይሮም። ውድብ ሕቡራት ሃገራት፣ ኣመሪካን መሻርኽታን ነቲ ፈተነ ኮኒኖምዎ ኣለዉ። ወሃቢት ቃል ዋይት ሃውስ ጄን ሳኪ "ሕዚ'ውን ኣፍ ደገ ዲፕሎማስያዊ ጻዕርታት ዕወጹው ኣይኮነን። እንተኾነ፡ ሰሜን ኮርያ ነገር ካብ ዝጽሕትር ተግባራት ክትዕቀብ ኣለዋ" ኢላ። ሰሜን ኮርያ፡ ኣብዚ እዋን ዕጽዋ ከምዚ ዓይነት ዓበይቲ ኣጽዋራት ኣብ ምህናጽ ከም ዝጸንሐትን፡ ከምተን ዓበይቲ ሰበ ኑክሌር ዝውንን ሓያላን ሃገራት ክትቁጸር ከም እትደልን ዘአንፍት ኮይኑ፡ ምናልባት 'ውን ካልእ ቅድሚ ሕዚ ዘይተርአየ ፈተነታት ኣጽዋር ኣብ ቀረባ እዋን ክረአ ከም ዝኽእል ይግመት። እዚ ድማ፡ ማሕበረሰብ ዓለምን ዝቕበሎ ኣይመስልን። ሕዚ ምምሕዳር ባይደን ኣብ ካልኦት ዓበይቲ ዛዕባታት ተጸሚዱ እንተሎ'ኳ፡ ካልእ ገይራቶ ዘይትፈልጥ እንታይ ክትገብር ትኽውን ዝብል እዩ ክሪኢ ዝደሊ። ንግዚኡ ሰሜን ኮርያ፡ ቀዳምነት ዝወሃባ ስግኣት ኣይኮነትን። ድሕሪ እቲ ፈተነ፡ ርእይትኡ ኣብ መንግስታዊ ሚድያ እታ ሃገር ዘስመዐ ፕረዚደንት ሰሜን ኮርያ ኪም ጆንግ ኡን ግን "ኣብ መጻኢ ምስ ሃጸይነት ኣመሪካ ንምግጣም ሃገሩ ኣብ ምድላዋት" ከም እትርከብ ተዛሪቡ።


ደቡብ ኮርያን ኣሜሪካን ንሰሜን ኮርያ ብምጥንቃቕ ሚሳይላት ወንጪፈን

ሰሜን ኮርያ ብሰንበት ባሊስቲካዊ ሚሳይል ድሕሪ ምውንጫፋ፡ ደቡብ ኮርያን ኣሜሪካን ሎሚ ሰኑይ ሸሞንተ ሚሳይላት ተኲሰን። እታ ሃገር ክትገብሮ ንዝጸንሐት ፈተነታት ሚሳይል ኣብ ቀረባ እዋን ኣሐይላቶ ትርከብ። ፕረዚደንት ደቡብ ኮርያ ዩን ሱክ-ዮል፡ ሃገሩ፡ ካብቲ ብሰሜን ኮርያ ዝመጽእ ምትዅታዅ ተሪር ምላሽ ክህብ ምዃኑ ተዛሪቡ። “ህይወትን ንብረትን ህዝብና ንምሕላው ዝዀነ ፈቓቕ ከምዘይህሉ ክነረጋግጽ ኢና” ኢሉ። ንሱ፡ ኣብ ርእሰ ከተማ ሶል ኣብ ዝተኻየደ መደብ ‘ዝኽሪ ኲናት’ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ሰሜን ኮርያ እትሰርሖ መደባት ኑክሌርን ሚሳይልን "ንሰላም ሓውሲ ደሴት ኮርያ ጥራይ ዘይኮነስ ንሰሜናዊ ምብራቕ ኤስያን ዓለምን ኣብ ሓደጋ ዘእቱ እዩ፡" ክብል ወሲኹ ገሊጹ። ኣሜሪካን ደቡብ ኮርያን ብቐጻሊ ሓባራዊ ወተሃደራዊ ልምምድ ከም ዘካይዳ ዝፍለጥ ኰይኑ፡ እዚ ድማ መብዛሕትኡ ግዜ ንሰሜን ኮርያ የቘጥዕ። ሰሜን ኮርያ ኣብ ምብራቓዊ ገማግም ባሕራ ሓያሎ ሚሳይላት ድሕሪ ምትኳሳ፡ ድሕሪ ዝተወሰነ ሰዓታት፡ ሰኑይ ንግሆ፡ ክልቲአን መሓዙት ሃገራት ሸሞንተ - ሓደ ካብ ኣመሪካ፡ ሸውዓተ ድማ ካብ ደቡብ ኮርያ - ካብ ምድሪ ናብ ምድሪ ዝጓዓዝ [ATACMS] ዝዓይነቱ ሚሳይል ወንጪፈን። እዚ ፍጻመ፡ ደቡብ ኮርያ ብሓገዝ ኣጽዋር ኣመሪካ፡ ቀላጽማ ተርኢ ምህላዋ ዝገልጽ ምዃኑ ተንተንቲ ይእምቱ። ፕረዚደንት ኣመሪካ ጆ ባይደን ናብቲ ዞባ ድሕሪ ምብጽሑ ብቕጽበት ሰሜን ኮርያ ተኸታታሊ ሚሳይላት ድሕሪ ምትኳሳ፡ ዝሓለፈ ሰሙን ተመሳሳሊ ግብረ-መልሳዊ ስጕምቲ ካብ ኣመሪካን ደቡብ ኮርያን ዝተገብረ ምዃኑ ዝፍለጥ ኰይኑ፡ እዚ ንኻልኣይ ግዜ ዝግበር ዘሎ ስጕምቲ ፍዳይ-ሕነ እዩ። ከምዚ ዝኣመሰለ ተግባር፡ ኣብ ምምሕዳር’ቲ ቅድሚ ሕጂ ዝነበረ መንግስቲ ደቡብ ኮርያ ሳሕቲ እዩ ዝነበረ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ቃለ-መሓላ ዝፈጸመ ፕረዚደንት ደቡብ ኮርያ፡ ኣብ ልዕሊ ጐረቤት ሰሜን ኮርያ ዝያዳ ተሪር ኣቀራርባ ክህልዎ ምዃኑ እዩ ዝዛረብ። እታ ተነጺላ ዘላ ኮሚኒስታዊት ሃገር፡ ኣብዚ ዝሓለፈ ወርሒ፡ ኣህጉር-ሰገር ባሊስቲክ ሚሳይልን ካልኦት ዓሰርተታት ሚሳይላት ክትፍትን፡ ድሕሪ ሓሙሽተ ዓመት ንፈለማያ እዩ። ውድብ ሕቡራት ሃገራት ንሰሜን ኮርያ ፈተነታት ባሊስቲክን ኑክሊየርን ብምኽልካል፡ በቲ ቕድሚ ሕጂ ዝተኻየደ ፈተነታት ተሪር እገዳታት ኣጽኒዑላ እዩ። መንግስታዊ ማዕከን ዜና ሰሜን ኮርያ፡ ብዛዕባ’ቲ በታ ሃገር ዝተኻየደ ፍጻመ ዝበላኦ ነገር የለን፣ እዚ ኸኣ ገለ ተንተንቲ ከም ዝብልዎ፡ እታ ሃገር ኣብቲ ኣብ ቀረባ ግዜ ብዕሊ ዝነገረትሉ ለበዳ ኮሮና ኣድሂባ ብምህላዋ እዩ ይብሉ። እዚ ምውንጫፍ ሚሳይላት፡ እቲ ሰሜን ኮርያ መርኣያ ናይቲ ኣሜሪካ ኣብ ልዕሊኣ ዘለዋ ተጻባኢ ባህሪ እዩ ኢላ ዝዀነነቶ፣ ኣሜሪካን ደቡብ ኮርያን ዘካየዳኦ ሓባራዊ ወተሃደራዊ ልምምድ ድሕሪ ምውድኡ ሓደ መዓልቲ ድሒሩ ዝተፈጸመ እዩ። “እዘን ክልተ ሰብ ኪዳን ሃገራት ዝሃባኦ ህጹጽ ግብረመልሲ፡ ነታ ሃገር [ሰሜን ኮርያ] ብልክዕነት ንምውቃዕ ዘኽእል ድልውነት ከም ዘለወን መርኣያ እዩ፡” ይብል ፕሮፈሰር ለይፍ ኢሪክ፡ ካብ ዩኒቨርሲቲ ኢውሃ ደቡብ ኮርያ ይገልጽ። እንተዀነ፡ እዚ እዋናዊ ዓቕሚ ምክልኻል ሚሳይል ደቡብ ኮርያ፡ “ምስቲ ዝዓቢ ዘሎ ስግኣት ሰሜን ኮርያ ዝዳረግ ኣይኰነን፡” ክብል የጠንቅቕ። ጋዜጠኛ ቢቢሲ ጄን ማከንዚ ብወገና፡ እዚ ብኣሜሪካን ደቡብ ኮርያን ዝተወስደ ስጕምቲ ሕነ ምፍዳይ እንታይ ውጽኢት ከምጽእ እዩ? ዝብል ሕቶ ብምቕማጥ፡ ንደቡብ ኮርያ ዝያዳ ውሕስነት ዝፈጥር ድዩ? ወይ’ውን ሰሜን ኮርያ ፈተነኣ ክትድርት ወይ ብዝዀነ መንገዲ ባህርያታ ክትቅይር ዘገድድ ድዩ? ክትብል ትትንትን። ንሳ ወሲኻ፡ እቲ ቀንዲ ብድሆ ኣሜሪካ ኰይኑ ዘሎ፡ ንሰሜን ኮርያ ናብ ኑክሌራዊ ዝርርብ ክትምለስ ምእማን እዩ። ኣብዚ ጉዳይ ልኡኽ ኣሜሪካ ኣብ ሰሜን ኮርያ፡ ነዚ ኣመልኪቱ ዝሓለፈ ዓርቢ ካብ ደቡብ ኮርያ ኰይኑ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ሃገሩ ምስ ሰሜን ኮርያ ንኽትዘራረብ ድልውቲ ምዃና’ኳ [ንሰሜን ኮርያ] እንተረጋገጸት፣ ሰሜን ኮርያ ግን ዝዀነ ተገዳስነት ከምዘየርኣየት ገሊጹ። ኣብ መንጐ ክልቲአን ኮርያታት ዘሎ ወጥሪ ዝያዳ ክጋደድ ከም ዝኽእል ከኣ ተንተንቲ ይገልጹ።


‘ንፑቲን ክነኽብሮ'ዩ ዝግባእ’ ዝበለ ሓላፊ ሓይሊ ባሕሪ ጀርመን ካብ ስልጣኑ ወሪዱ

ሓላፊ ሓይሊ ባሕሪ  ጀርመን ኣብ ጉዳይ ዩክረይን ብዝሃቦ ኣካታዒ ርእይቶ ንዓርሱ ካብ ስልጣን ኣልዩ። ከይ -ኣቺም ዦንባች፡ ሩስያ ንዩክረይን ክትወራ እያ ዝብል ሓሳብ ትርጉም ዘለዎ ኣይኮንን ኢሉ ነይሩ። ንሱ፤ ወሲኹ ድማ፡ ፕረዚደንት ፑቲን ክኽበር ጥራይ እዩ ዘለዎ ኢሉ። ከም በዓል ኣመሪካን እንግሊዝን ዝኣመሰላ ገለ ሃገራት ኣጽዋራት ውግእ ናብ ዩክረይን ገጸን ይኣኻኽባ ኣለዋ። ጀርመን ግና፡ ነዚ ካብ ዩክረይን ዝቐረበላ ጻውዒት ሓገዝ ኣጽዋር ውግእ ኣይተቐበለቶን። ሩስያ ብተደጋጋሚ ንዩክረይን ክትወርር ትዳሎ ኣላ ዝብል ክስታት ክትነጽግ እያ ጸኒሓ። እንተኾነ ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን፡ ዩክረይን ብዝምልከት ንምዕራባውያን ስግኣቱ ኣንጸባሪቑ እዩ። ብፍላይ ድማ ዩክረይን ናብ ወተሃደራዊ ኪዳን ሰሜናዊ ኣትላንቲክ  [ኔቶ] ኣባል ኮይና ከይትጽምበር ስግኣት ኣለዎ። ከምኡ’ውን  እቲ ኪዳን ኣብ ምብራቓዊ ኣውሮጳ ዝገብሮ ወተሃደራዊ ምንቅስቓሳት፡ ብቐጥታ ንሩስያ ናይ ጸጥታ ስግኣት ዝፈጥር ምዃኑ ብምሕባር፡ እዚ ደው ከብል ጠሊቡ ኣሎ። እዚ ከምዚ እናሃለወ፡ እንግሊዝ፡ ፑቲን ኣብ ዩክረይን ብመስኮ ዝድገፍ መራሒ ዝግናሕ መንግስቲ ንመቛም ይንቀሳቐስ ከምዘሎ ከሲሳ ኣላ። ሚስተር ዣንባች፡ ትማሊ ቀዳም ከምዝበሎ፡ ‘ተወሳኺ ጉድኣት ንዘይምብጻሕ’ ብዝብል ካብ ሓላፍነቱ ተልዒሉ ከምዘሎ ኣፍሊጡ ኣሎ። ንሱ፡ እቲ ብዛዕባ ዩክረይን ዘንጸባረቖ ርእይቶ፡ ኣብ ህንዲ ብዓርቢ ኣብ ዝተኻየደ ሓደ ዘተ ኾይኑ፡ ጽንሕ ኢሉ እቲ ቪድዮ ኣብ ማህበራዊ ሚድያ ተጠቂዑ። ኣብቲ ተንቀሳቓሲ ምሰሊ፡ ሚሰተር ዦንባች፡ ፑቲን ብሃገራት ምዕራብ ከም ሓደ ማዕረ መራሒ እዩ ክቑጸር ዘለዎ ክብል እዩ ዝስማዕ። "ዝግባእ ክብሪ ክንህቦ ኣለና። ብናተይ ግምት ድማ ክብሪ ዝግበኦ መራሒ እዩ” ኢሉ። ሩስያ ብ2014 ናብ ሃገራ ብዛዕባ ብሓይሊ ዝጠቕለለቶ ግዝኣት ወሽመጥ  ክሪምያ፡  ‘በቃ ንሓዋሩ ከይዱ እዩ፤ ድሕሪ ሕዚ ኣይክምለስን”  ክብል ድማ ወሲኹ። ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ዩክረይን፡ ነቲ ብሚስተር ዦንባች ዝተውሃበ ርእይቶ ‘ሙሉእ ንሙሉእ ተቐባልነት ዘይብሉ’ ክብል ኮኒንዎ ኣሎ። ላዕለዋይ ሓላፊ ወተሃደራዊ ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ፡ ልዕሊ 100 ሽሕ ሰራዊት ሩስያ ናብ ዶባት ዩክረይን ምጽገዖም ኣመልኪቱ፡ ሓድሽ ጎንጺ ናይ ምልዓል ጭቡጥ ተኽእሎ ከምዘሎ ኣጠንቂቑ እዩ። ልዕሊ 90 ቶን ወተሃደራዊ ኣጽዋር ኣመሪካ ናብ ዩክረይን በጺሑ ከምዘሎ መረዳእታት ይሕብሩ። ዩናይትድ ኪንግደም ብወገና፡ ወተሃደራዊ ኣጽዋራትን ሰልጠንቲ ሰራዊትን ናብቲ ከባቢ ምልኣኻ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣፍሊጣ ኣላ። ካልኦት ኣባል እቲ ኪዳን ዝኾና ምዕራባውያን ሃገራት’ውን ናብቲ ከባቢ ወተሃደራዊ ኣጽዋራትን ሰራዊትን  ይልእኻ ከምዘለዋ ጸብጻባት ይሕብሩ። ሃገረ ጀርመን ግን፡ ናብቲ ከባቢ ወተሃደራዊ ኣጽዋር ከምዘይትልእኽን፡ ኣብ ክንድኡ ተንቀሳቓሲ ሆስፒታል ከምእትልእኽን ኣፍሊጣ ኣላ። ጋዜጣ ዎል ስትሪት ጆርናል ከምዝጸብጻቦ ድማ፡ ኢስቶንያ ዝተብሃለት ሃገር ሰርሓት-ጀርመን ዝኾነ ኣጽዋር ናብቲ ከባቢ ከተጉዕዝ መስበለት ከምዘኸልከለት’ውን ተፈሊጡ። ሚኒስተር ምክልኻል ሃገር ጀርመን፡ ንሓደ ሃገራዊ ጋዜጣ’ታ ዓዲ ከምዝበሎ፡ በርሊን ናይ መተንፈሲ መሳርሒ ልኢኻ ኣላ። ከምኡ’ውን ከቢድ ጉድኣት ዝበጽሖም ኣባላት ሰራዊት ዩክረይን ኣብ ሆስፒታላት ጀርመን ግቡእ ክንክን ይግበረሎም ኣሎ- ኢሉ። ዩክረይን ግና፡ በቲ ካብ ጀርመን ዝተውሃበ ኣሉታዊ ምላሽ፡ ሕጉስቲ ኣይኮነትን፤ ሓድነት ምዕራባውያን ዝዘርግ ስጉምቲ ክትብለ ኮኒናቶ ኣላ። ጀርመን  ኣጽዋራት ውግእ ናብ ሃገራ ከይሓልፍ ምኽልካል ሓዊሱ፡ ምትሕብባር ምዕራባውያን ተዘሕትል ኣላ ክትብል ከሲሳ ኣላ። ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ዩክረይን፡ ዲሚትሮ ኩሌባ፡ ኣብ ትዊተሩ እቲ ጀርመን ዝሓዘቶ ቅዋም ጀርመን ንዩክረይን ንክትወርር ዘበረታትዕ እዩ ኢሉ ብተደጋጋሚ ወቒሱ።


ታይዋን፡ 'ብዙሓት' ነፈርቲ ውግእ ቻይና ናብ ክሊ ኣየራ ጥሒሰን ከምዝኣተዋ ከሲሳ

ታይዋን 'ብዙሓት' ነፈርቲ ውግእ ቻይና ብሰኑይ ናብ ክሊ ኣየራ ጥሒሰን ከምዝኣተዋ ከሲሳ። እቲ ብሚኒስተር ምክልኻል ታይዋን ዝተዋህበ መግለጺ እተን ክሊ ኣየር ታይዋን ጥሒሰን ዝኣተዋ ነፈርቲ ውግእ ቻይና 25 ከም ዝኾናን ካብአን ኒኩለር ዝጽዕና ነፈርቲ ውግእ'ውን ከም ዝርከበአንን ይሕብር። ነፈርቲ ውግእ ቻይና ንክሊ ኣየር ታይዋን ጥሒሰን ኣትየን ክብሃላ እዚ ናይ መጀመርታ'ኳ እንተዘይኮነ ክንድ'ዚ ብዝሐን ነፈርቲ ኣብ ሓደ እዋን ናብ ክሊ ኣየር ታይዋን ኣትየን ክብሃል ግን ናይ መጀመርታ እዩ። እዚ ሃንደበታዊ ዝተባህለ ምብራር ጭፍራ ነፍርቲ ውግእ ቻይና፡ ኣመሪካ፡ ቻይና ነቲ ኣብ ልዕሊ ታይዋን ተርእዩ ዘላ 'ተተናዃሊ' ባህሪ መጠንቀቕታ ምስ ሃበትሉ እዩ ዝካየድ ዘሎ። ቻይና ንታይዋን ከም ሓንቲ ካብኣ ዝተፈንጨለት ዞባ እያ ትርእያ። እንተኾነ፡ ዲሞክራስያዊት ታይዋን ንነብሳ ከም ሓንቲ ልኡላዊኡት ሃገረ እያ እትሰምያ። ታይዋን ኣብ ዝሃበቶ መግለጺ እተን ንክሊ ኣየራ ጥሒሰን ዝበለተን ነፈርቲ ውግእ ቻይና፡ 18 ናይ ውግእ ነፈርቲ፣ ኣርባዕተ ከቢድ ቡንባ ዝጽዕና፣ ክልተ ጸረ ሳብ ማሪን ዝዓጠቓን ሓንቲ ቅድመ መጠንቀቕታ እትህብ ነፋሪትን ምዃነን ገሊጻ። ሚኒስትሪ ምክልኻል ታይዋን ነተን ክሊ ኣይር ታይዋን ጥሒሰን ዝበለን ነፈርቲ ውግእ ቻይና ንምምላስ ንሶም'ውን ጭፍራ ነፈርቲ ከም ዘበገሱን ሚሳኤል ኣጸዓዊዶም ከምዝነበሩ ሓቢሩ። ሓላፊ ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ኣንቶኒ ብሊንከን ቻይና ኣብ ልዕሊ ታይዋን ተርእዩ ዘላ 'ተተናዃሊ' ባህሪ መጠንቀቕታ ምስ ሃበሉ ድሕሪ ሓደ መዓልቲ እያ ታይዋን ነፈርቲ ውግእ ቻይና ንክሊ ኣየራ ጥሒሰን ከም ዝኣተዋ ገሊጻ። ኣንቶኒ ብሊንከን ምስ ማዕከን ዜና ኤንቢሲ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕተት፡ ኣመሪካ ታይዋን ነብሳ ክትከላኸል እትክእል ኩሉ መዳያዊ ምድግጋፍ ከም እትገብረላ ብምግላጽ ዝኾነ ብሓይሊ ኣብ ልዕሊ ታይዋን ዝፍጽሞ ነገር ኸኣ መዘዙ ከም ዝዓቢ እዩ ብዘይቀጥታዊ መንገዲ ንቻይና ኣተንቂቑ። ተንተንቲ ፖለቲካ፡ ታይዋን በብቕሩብ ልኡላዊት ሃገር ናብ እትኾነሉ ትቐራረብ ምህላዋ ብምግላጽ እዚ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ቻይና ዓቢ ሻቕሎት ፈጢሩ ምህላዉ እዮም ዝገልጹ። መንግስቲ ቻይና ኣብ ልዕሊ ፕረዚደንት ታይዋን ጻይ ኢንግ ዊን ጸቅጢ ክገብር'ውን ታይዋን ካብ ቻይና ክትፍለ ካብ ዘይደልዩ ወገናት ሕቶታት ከም ዝቐርበሉ እቶም ተንተንቲ ይገልጹ። ፕረዚደንት ታይዋን ጻይ ኢንግ ዊን ብወገና ታይዋን ናጽነታ ዝኣወጀትን ልኡላዊት ሃገርን ምዃና እያ እትገልጽ። ታይዋን ናይ ርእሳ ቅዋምን ሰራዊትን ዘለዋን ብዴሞክራስያዊ ኣገባብ መራሕታ ዝመረጸትን ሃገር ምዃና እያ እታ ፕረዚደደንት ትሕብር። • ኣብ 1949 ድሕሪ ዝነበረ ውግእ ሓድሕድ ቻይናን ታይዋንን ዝተፈላለየ መንግስታት መስሪተን። ቻይና፡ ታይዋን ድሩት ዓለምለኻዊ ንጥፈታትተ ክህልዋ ክትጽዕር ጸኒሓ እያ፤ ታይዋን ብወገና ኣብቲ ዞባ ማዕረ ቻይና ጽልዋ ንክህልዋ ዝከኣላ ኣብ ምግባር ትርከብ። • ኣብ ዝሓለፈ ቀረባ ዓመታት ቻይና ንታይዋን ናብ ግዝኣታ ንምምላስ ጎነጽ ዝተሓወሶ ተግባራት ከተርኢ ስለ ዝጀመረት ኣብ ሞንጎ ታይዋንን ቻይናን ዝነበረ ወጥሪ ከም ዝብኣሰ እዩ ዝንገር። • ታይዋን ብኣጻብዕ ዝቑጸራ ሃገራት እየን ከም ሃገር ኣፍልጦ ሂበንኣ ዘለዋ። እቲ ብዴሞክራስያዊ ኣገባብ ዝተመረጸ መንግስቲ ታይዋን ግን ምስ ብዙሓት ሃገራት ንግዳውን ዘይወግዓዊ ርክባትን ከም ዘለዎ'ዩ ዝፍለጥ። • ከም ብዙሓት ሃገራት፡ ኣመሪካ ምስ ታይዋን ወግዓዊ ዲፕሎማስያዊ ርክባት የብላን፤ እንተኾነ ኣመሪካ ታይዋን ነብሳ ንክተከላኸል መሰል ከም ዘለዋን ንምሕጋዛ ድሕር ከም ዘይትብልን'ያ ትግልጽ።


ሩስያ ንዩክሬይን ንምውራር 70 ሚኢታዊት ምድላው ከምዝገበረት ኣመሪካ ገሊጻ

ሩስያ ኣብ መጻኢ ሒደት ሰሙናት ንዩክሬይን ክትወርር 70 ሚኢታዊት ኣጽዋራታ ገጣጢማ ተዳልያ ከምዘላ ሰብ ስልጣን ኣመሪካ እሙናት ምንጭታት ጠቒሶም ተዛሪቦም። ካብ መፋርቕ ወርሒ ለካቲት  ጀሚሩ እቲ ባይታ ብሕሱም ሓያል ቀዝሒ ከምዝተርርን ዝገለጸ ሐደ ሽሙ ዘይተገለጸ በዓል ስልጣን፡ እዚ ድማ ሩስያ ከበድቲ ኣጽዋር ክተጓዓዕዝ ምቹው ኩነታት ከምዝፈጥረላ ገሊጹ፡፡ ልዕሊ 100 ሽሕ ወተሃደራት ናብ ጥቓ ዶባት ዩክረይን  ዘጸገዐት ሩስያ፡  ‘ንዩክሬይን ክተጥቅዕ እያ’ ዝብል ክሲ ኣይትቕበሎን። ሰብ ስልጣን ኣመሪካ’ውን ነቲ ክሶም መረዳእታ ከቕርቡ ኣይከኣሉን። ንሳቶም፡ እቲ ሓበሬታ ብስለያ ዝተኣከበ ምዃኑ ዝገልጹ ኾይኖም ዝርዝር ጉዳያት ግን ‘ተዃሳሓይ ሓበሬታ’ ምዃኑ ብምግላጽ፡ ክገልጹ ፍቓደኛታት ዘይምዃኖም መራኸቢ ብዙሓን ኣመሪካ ጸብጺበን። እንተኾነ ሰብ ስልጣን ኣመሪካ፡ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን ብሓቂ ንዩክሬይን ክወርር ከምዝወሰነ  ኣይንፈልጥን ኢሎም ነይሮም፤ ሕዚ’ውን ዲፕሎማስያዊ መገዲ ክፍታሕ ተኽእሎ ከመዘሎ ብምሕባር። እቶም ስሞም ዘይተጸርሐ ክልተ ሰብ ስልጣን ኣመሪካ ንሮይተርስ ከምዝበልዎ ግና ካብ ፍርቂ ለካቲት ጀሚሩ ካሳብ ወርሒ መጋቢት ዘሎ ወቕቲ ከበድቲ ኣጽዋራት ንምግዓዝ ኣዝዩ ምቹው ኩነታት ክፈጥር ከምዝኽእል ሓቢሮም። እቶም ሰብ ስልጣን፡ ሩስያ ንዩክሬይን እንተወሪራታ ክሳብ 50 ሽሕ ሰላማዊ ዜጋታት ህይወቶም ክስእኑ ከምዝኽእሉ ገለ ጸብጻባት ጸሪሖም ኣጠንቂቖም። ከምኡ ድማ፡ እቲ መጥቃዕቲ ምስተኸፍተ ኣብ ሒደት መዓልታት ርእሰ ከተማ ዩክሬይን ዝኾነት ኪይቭ ኣብ ኢድ ሩስያ ክትውዕል ከምእትኽእልን ሚልዮናት ንክስደዱ ጠንቂ ክኸውን ከምዝኽእልን ወሲኾም ገሚቶም። እዚ ድማ፡ ኣብ ምድሪ ኣውሮጳ ሓያል ቅልውላው ስደተኛታት ከየስዕብ ተሰጊኡ ኣሎ። ነቲ ኣብኡ ዓስኪሩ ዘሎ ሓይሊ ምዕራባውያን ኔቶ ንምድንፋዕ ተወሰኽቲ ሓይልታት ኣመሪካ ናብ ፖላንድ በጺሖም ኣለዉ። እቲ ፈላማይ ወተሃደራዊ  ጉጅለ፡ ሎሚ መዓልቲ ሰንበት ሬስዠው ኣብ ዝተብሃለ ደቡባዊ ምዕራብ እታ ሃገር በጺሑ ኣሎ። ምምሕዳር ባይደን ቅድሚ ሒደት መዓልታት ብውሕዱ ልዕሊ 3 ሽሕ ወተሃደራት ናብ ምብራቕ ኣውሮጳ ከምዘግዕዝ ኣፍሊጡ ምንባሩ ዝዝከር እዩ። ዩክረይንን ሃገራት ምዕራብን፡ መንግስቲ ሩስያ ወራር ክፍንው እዩ ዝብል ስግኣት ኣሻቒሉወን ይርከብ። እዚ ወጥሪ፡ ሩስያ ንክሪምያ ጎቢጣ ኣብ ገለ ክፋል እታ ሃገር ደማዊ ውግእ ዘካየደ ዕጡቕ ምድጋፋን ስዒቡ፡ ድሕሪ 8 ዓመት እዩ ዝኸውን ዘሎ። ሞስኮ መስ መንግስቲ ዩክረይን ዝተፈረመ ውዕል ሚንስክ እናተብሃለ ዝጽዋዕ ስምምዕ ኣፍሪሱ ኢሉ ትኸስስ። እቲ ውሽጣዊ ስምምዕ፡ መንግስቲ ዩክሬይን ኣብቲ ብሩስያ ዝድገፉ ዕጡቓት ተቖጻጺሮምዎ ዝነበሩ ምብራቓዊ ዞባ ሰላም ከዕስል ዝብል ሓላፍነት ዝርከቦ ኾይኑ በቲ ጎንጺ ልዕሊ 14 ሽሕ ሰላማውያን ሰባት ህይወቶም ከምዝሰኣኑ መረዳእታ ይሕብር። ብቐንዱ ድማ፡ ሩስያ ዩክሬይን ናብ ወተሃደራዊ ኪዳን ሰሜናዊ ኣትላንቲክ ኔቶ ከይትጽንበር ትጠልብ ኣላ። እቲ ኣብ መንጎ ኣመሪካን ሩስያን ዝፍጠር ዘሎ ንሕንሕ፡ ኣብ እዋን ዝሑል ኲናት ዝጀመረ ኾይኑ፡ ሕዚ’ውን ክልቲአን ሃገራት እቶም ኣዝዮም ከበድቲ ኣጽዋራት አብ ኢዶም ከምዝርከብ እዩ ዝዝረብ። ዩክሬይን ኣብቲ እዋን ኣካል ግዝኣት እታ ኮሚኒስት ሕብረት ሶቬት እያ ነይራ።


ሩስያ ኣብ ወተሃደራዊ መዓስከር ብዘካየደቶ መጥቃዕቲ ብዙሓት ሞይቶም ክኾኑ ከምዝኽእሉ ተገሊጹ

ብቕድሚ ትማሊ ዓርቢ ሓይልታት ሩስያ ኣብ ሓደ ወተሃደራዊ መደበር ዩክረይን ብዝፈጸምዎ መጥቃዕቲ ብዙሓት ወተሃደራት ዩክረይን ተቐቲሎም ክኾኑ ከምዝኽእሉ ስግኣት ኣሎ። እቲ ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ሚኮሊዮቭ ዝርከብ ወተሃደራዊ መዓስከር ብሰለስተ ናይ ሩስያ ሚሳይላት ዝተወቕዐ ኮይኑ ኣብቲ መዓስከር ኣስታት 200 ወተሃደራት ደቂሶም ከምዝነበሩ ሓደ ፍልፍል ዜና ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ካልእ ሓደ ምንጪ ሓበሬታ ድማ ብሰንኪ እቲ መጥቃዕቲ ጉድኣት ዝበጽሖም 57 ግዳያት ኣብ ሆስፒታል ሕክምናዊ ናብዮት ይግበረሎም ከምዘሎ ገሊጹ። ዛጊድ ክንደይ ሰባት ከምዝሞቱ ብዕሊ ዝተገለጸ ነገር የለን። ሰራሕተኛታት መድሕን ህይወት ድሕሪ እቲ 30 ሰዓታት ዝወሰደ ኣለሻ ሓደ ሰብ ኣብ እግሪ ፍርስራስ ህንጻ ምርካቦም ተገሊጹ። እቲ ኣብ ፍርስራስ ህንጻ ዝተረኸበ ሰብ ብኣምቡላንስ ናብ መኣኸል ከተማ ተወሲዱ። ናይ ትማሊ ምሸት ኩነታት ኣየር ከተማ ማኮሊዮቭ ኣዝዩ ቆራር ስለዝኾነ ብህይወት ዘለዉ ሰባት ንምርካብ ኣጸጋሚ ክገብሮ ከምዝኽእል ተሰጊኡ’ሎ። ሓላፊ እቲ ክልል ቪታሊ ኪም ሩስያውያን “ብናይ ፈራሓት ስጉምቲ ኣብ ልዕሊ ዝደቀሱ ወተሃደራት መጥቃዕቲ ሮኬት ፈጺሞም” ክብል ነቒፉ። ማክሲም ዝተብሃለ ወተሃደር ንወኪል ዜና ኤኤፍፒ “ብውሕዱ 50 ኣስከሬናት ተረኺቦም። ክንደየኖት ኣብቲ ፍርስራስ ህንጻ ከምዘለዉ ግን ኣይንፈልጥን” ኢሉ። እቲ ህይወት ናይ ምድሓን ዕማም ሩስያ ካልእ ሓድሽ መጥቃዕቲ ክትፍጽም ትኽእል እያ ኣብ ዝብል ስግኣት ውሽጢ’ዩ ዝካየድ ዘሎ። ክሬን ዝዓነወ ፍስራስ ኮንክሪትን ሓጺነ መጺንን እንዳጎተተ እንከሎ ኣብ ሓለዋ እቲ ከባቢ ዝተዋፈሩ ወተሃደራት ናይ ነፈርቲ ወይ’ውን ሚሳኤል ድምጺ ስለዝተሰምዐ ጋዜጠኛታት ንኽሕብኡ ትእዛዝ ሂቦም። ድሕሪ ዝተወሰነ ሴኮንድታት ብሸነኽ ሰሜን ምብራቕ ዘፍርሕ ነትጕ ተሰሚዑ። በቲ ዝተወሰደ መጥቃዕቲ ምኽንያት ኣብ ጥቓ እቲ መዓስከር ወተሃደራት ኣብ ዝርከብ ሓደ ድንኳን ሪጋ ሒዞም ዝነበሩ 9 ሰባት ተቐቲሎም። ቢቢሲ ኣብቲ ከባቢ ዝረኸባ ዩሊያን ብዛዕባ እቲ ክስተት ክትዛረብ እንከላ ብንብዓት ተዓጂባ ነበረት። “ክንደየናይ ዝኣክል ከምዝፈራሕና ክነግረካ ኣይክእልን። ኩላትና ኣብ ጉድጓድ ኢና እንነብር። እቲ መዓስከር ወተሃደራት ምስተወቕዐ ኩሉ ነገር ተንቀጥቂጡ” ኢላ። ኣብ ናይ ቀረባ ርሕቐት ዝነብር ኣንድሬ ኣንሲሞቭ ካብ ካልእ ከጋጥም ዝኽእል መጥቃዕቲ ሩስያ ክሃድም ይፍትን’ሎ። ብሰንኪ እቲ መጥቃዕቲ ዝተፈጠረ ጉድጓድ ዓሚዩቕ ካብ ምዃኑ ዝተልዓለ መኪናን ገዛን ኣብ ውሽጢ እቲ ጉድጓድ ወዲቖም ይረኣዩ። እቲ መጥቃዕቲ ኣብ ዝተፈጸመሉ ግዜ ኣንድሬን ስድርኡን ከም ኣጋጣም ኮይኑ ኣብቲ ከባቢ ኣይነበሩን። “እዚ ኣብ መንጎ ወተሃደራት ዝካየድ ኵናት ኣይኮነን። ሩስያውያን ንኩላትና ከጥፍኡ’ዮም ዝፍትኑ ዘለዉ” ኢሉ። ሚኮሊዮቭ ሩስያ ብሸነኽ ጸሊም ባሕሪ ገይራ ናብ ምዕራብ ንእትገብሮ ወፍሪ ገቲኣ ዝጸንሐት ኮይና እንተኾነ ግን ብሸነኽ ደቡብ እታ ከተማ ኣብ ሓደ ለይቲ ውሽጢ ከቢድ መጥቃዕቲ ተፈጺሙ። ወተሃደራዊ ዕላማታት ከነጽሩ ዝተለኣኹ ሰራሕተኛታት ስለላ ሩስያ ኣብቲ ከባቢ ከምዝተረኸቡ ጸብጻባት ይሕብሩ።


ጎንጺ ዩክሬይን፡ ኒዩክሌራዊ ሓደጋታት እንታይ እዩ?

ኣብቲ ዝሓለፈ ሰንበት፡ ፕረዚደንት ፑቲን ንወተሃደራቱ፡ ነቲ ኑክሌራዊ ኣጽዋር ዝዓጠቐ "ሓይልታት ምክልኻል" ሩስያ፡ "ኣብ ልዑል ተጠንቀቕ" ክቐውም ኣዚዙ ኣሎ። እዚ ግን እንታይ ማለት እዩ ? ምዕራባውያን ተንተንቲ ከም ዝብሉዎ ምሉእ ብምሉእ ንጹር ኣይኰነን። ሰብ መዚ ዓዲ እንግሊዝ፡ እቲ ፑቲን ንኒዩክሌራዊ ኣጽዋር ሩስያ ኣብ ተጠንቀቕ ክቐውም ዝሃቦ ትእዛዝን ኣብ ባይታ ዘሎ ክውንነትን ከም ዘይሰማማዕ እዮም ዝገልጹ። ገሊኦም፡ ፑቲን ካብ ዝተሓተ ደረጃ ተጠንቀቕ ናብ ካልኣይ ደረጃ ተጠንቀቕ፡ ከምኡ እናበለ ናብ ዝለዓለ ደረጃ ክሰጋገር እኳ እንተኣዘዘ እቲ ሓደጋ ግን ገና ርጉጽ ኣይመስልን። ነፍሲ ወከፍ ደረጃ ተጠንቀቕ ከኣ ንምንቅስቓስን ድልውነትን እቲ ኣጽዋር ዝጸሉ'ዩ። ብዙሓት ሰባት፡ ፑቲን፡ ሃገራት ምዕራብ ኑክሌራዊ ግብረመልሲ  ክህባ ከም ዝኽእላ ስለ ዝፈልጥ እቲ ዘመሓለለፎ ደረጃታት ተጠንቀቕ ብቐንዱ ንመፈራርሒ ዝተዋህበ ምልክት ገይሮም እዮም ዝርእዩዎ። ጸሓፊ ምክልኻል ዓዲ እንግሊዝ በን ዋለስ፡ እቲ መልእኽቲ ተጠንቀቕ " ንዘረባ" ዝተባህለ ከም ዝኾነ እዩ ዝኣምን። ከምኡ ክበሃል ከሎ ግን ሓደጋ የለን ማለት ኣይኮነን። እቲ ኩነታት ብጥንቃቐ ክርአ ይግባእ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ፑቲን፡ ካልኦት ሃገራት ንውጥናት ሩስያ ክዕንቅፋ ጣልቃ እንተኣትየን፡ "ርእየንኦ ዘይፈልጣ" ሳዕቤን ከም ዝወርደን ኣጠንቂቑ ነይሩ። እዚ ከኣ ኔቶ ብቐጥታ ኣብ ኵናት ዩክረይን ንኸይኣቱ መጠንቀቕታ ምዃኑ ተተርጕሙ። ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ (ኔቶ)፡ ኣንጻር ሩስያ ኣብ ቀጥታዊ ግጭት እንተኣትዩ ሞስኮ ኑክሌራዊ ኣጽዋር ክትጥቀም ስለ እትኽእል ነቲ ነገር ንኸየጋድዶ ብቐጥታ ከም ዘይሳተፍ ብንጹር ገሊጹ እዩ። እቲ ትማሊ ሰንበት ዝተዋህበ መጠንቀቕታ ዝያዳ ቀጥታውን ናብ ህዝቢ ዘተኮረን እዩ። ስለ ምንታይ እዩ እዚ ሓደሽ መጠንቀቕታ? ፑቲን፡ እቲ ዘረባ ምላሽ ናይቲ "ዘቘጥዕ ዘረባ" ከም ዝኾነ ተዛሪቡ። ክሬምሊን እቲ ዝተባህለ ዘረባ፡ ነቲ ጸሓፊ ጉዳያት ወጻኢ ዓባይ ብሪጣንያ ሊዝ ትሩስ እትርከቦም ምዕራባውያን ሰበ-ስልጣን ምስ ኔቶ ብዛዕባ ክህሉ ዝኽእል ግጭትን ምስሕሓብን ንዝሃቡዎ ሓሳባት ዘመልክት ምዃኑ ብሰኑይ ሓቢሩ። ምዕራባውያን ሰበ ስልጣን፡ ፑቲን ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ግጉይ ቅማረ ስለ ዝነበሮ ነዚ ሓድሽ መጠንቀቕታ ከም ዝሃበ ይኣምኑ። ኣብ ዓውደ ውግእ ዩክረይን ክሳዕ ክንድኡ ዝኸውን ተቓውሞ ከም ዘጋጥሞ እውን ኣይገመተን ይኸውን። ሃገራት ምዕራብ እውን ከምዚ ገይረን ብሕብረት ማዕቀብ ክገብራ ከም ዝኽእላ እውን ግምት ዝሃቦ ኣይመስልን። ስለ ዝኾነ ከኣ እዩ ነዚ ሓድሽ ኣማራጺታት ዝሓዘ ናይ ተጠንቀቕ መደረ ከስምዕ ተገዲዱ ዝኽውን። ኣብዚ ቀረባ ግዘ ጡረታ ዝወጸ ሓደ ብሪጣንያዊ ጀነራል፡ "እዚ ምልክት ቍጥዓ፡ ብስጭትን ጓህን እዩ" ክብል ገሊጹዎ ። ኣምባሳደር ኣመሪካ ኣብ  ሕቡራት ሃገራት ሊንዳ ቶማስ-ግሪንፊልድ እዚ ቋንቋ ሓደ ክፋል ናይቲ ፑቲን ኣብ ዩክረይን ንእተኻየደ ውግእ ከም መመኽነይታ ብምቕራብ፡ እቲ ተግባር ወራር ዘይኮነስ ሃገሩ ኣብ ትሕቲ ስግኣት ከም ዘላን ንገዛእ ርእሳ ክትከላኸል ከም እትደልን ዘርኢ እዩ ትብል። በዚ መገዲ እዚ ክርአ ከሎ፡ እቲ ኑክሌራዊ ተጠንቀቕ፡ ናብ ህዝቡ ንምቕራብ ዝዓለመ ክኸውን ከም ዝኽእል፡ በቲ ካልእ ሸነኽ ከኣ ፑቲን ሃገራት ምዕራብ ንዩክረይናውያን ወተሃደራዊ ሓገዝ ንከይህባ ንምጥንቃቕ ዝዓለመ ክኸውን ይኽእል እዩ። ካልእ ከኣ፡ እቲ ኣብቲ መግለጺኡ ከም ዝጠቐሶ፡ ንስርዓቱ ንምዕላው "ዘይፍትሓዊ" ዝበሎ ማዕቀብ ንኽድርት ዝገበሮ ክኸውን ይኽእል እዩ። ከምኡ ኾይኑ ግን እቲ ሓፈሻዊ መልእኽቲ፡ ብቐጥታ ምስ ኔቶ ዝተሓሓዝ ኮይኑ ከም መጠንቀቕታ ዝዓለመ'ዩ ዝመስል ። ዋላ እውን እቲ ፑቲን ዘፈራርሖ ዘሎ ነገር፡ ከም መጠንቀቕታ ጥራይ ክረአ እንተኸኣለ፡ እቲ ሓደ ሸነኽ ነቲ ምዕባለታት ብጌጋ እንተ ተረዲእዎ፡ ዘይተደልየን ሳዕቤን ከጋጥም ይኽእል እዩ። እቲ ቀንዲ ዘተሓሳስብ ነገር፡ ፑቲን ካብ ካልኦት ቀረብኡ ተገሊሉ ስለ ዘሎ፡ ሒደት ኣማኸርቱ ጥራይ እዮም ነቲ ሓቂ ክነግርዎ ፍቓደኛታት ዝኾኑ። ገሊኦም ውሳንኡ ጌጋ ከይከውን ይፈርሑ እዮም። ገለ ሰባት ፑቲን እምብዛ እንተ ንሂሩ፡ ኣብቲ መሳልል ስርርዕ ምናልባት ገሊኦም ነቲ ትእዛዝ ንከይፍጽሙ ክሕንግዱ ይኽእሉ ይኹኑ ዝብል ተስፋ ኣሎ። እቲ ኑክሌራዊ ስግኣት እኳ እንተሎ ኣዝዩ ዘሻቕል ግን ኣይመስልን። ክሳዕ ሕጂ ግን ምዕራባውያን መንግስታት ነቲ ኣብ መንጎአን ዘሎ ናይ ሓሳባት ፍልልይ ወይ ነቲ ኑክሌር ከየጋድዶ ይጥንቀቓ ኣለዋ። ሰራዊት ኣመሪካ ብ 'ዴፍኮን ዝፍለጥ ናይ ገዛእ ርእሱ ናይ ምክልኻል ድሉውነት ኣለዎ። ሎሚ ከኣ ጸሓፊ ዋይት ሃውስ ጀን መዝኪ "ኣብ'ዚ እዋን'ዚ ንኑክሌሳዊ ተጠንቀቕ ዝቕየረሉ ምኽንያት የለን" ኢሉ። ዓባይ ብሪጣንያ፡ ኑክሌሳዊ ኣጽዋር ዝዓጠቓ ትሕቲ ባሕሪ ዝንቀሳቐሳ ተሽከርከርቲ እኳ እንተለዋ ንህዝቢ ግን ክትዛረበሉ ትደሊ ኣይመስልን። እቲ ዕላማ፡ ነቲ ብሩስያውያን ዝዝረብ ዘረባ ከም ውሁብ ብምውሳድ ነቲ ወጥሪ ከምዘይጋደድ ጌርካ ምብርዓን እዩ። እዚ ከም ኑክሌራዊ ቅልውላው ክውሰድ ኣይግባእን እዩ ይብሉ ሰብ መዚ ጸጥታ ምዕራብ ። ጸሓፊ ምክልኻል ዓባይ ብሪጣንያ በን ዋለስ  ዓባይ ብሪጣንያ፡ ኣብ ኣቃውማ ኑክልየሳዊ ኣጽዋር ሩስያ ዛጊት ዝዀነ ለውጢ ከም ዘይረኣየት ንቢቢሲ ገሊጹ። ይኹን እምበር እዚ ኩነታት ብጥንቃቐን ምስትውዓልን ክረአ ከምዝግባእ ጸጥታዊ ምንጭታት የረጋግጹ ። ኣብ እዋን ዝሑል ኲናት፡ ኣብ ሃገራት ምዕራብ ንኑክሌራዊ ኣጽዋር ሞስኮ ዝከታተል፡ ገዚፍ ብልሒ ዘለወን ናይ ምክትታል ማሺናት ተፈጢረን እየን ሳተላይታት ንዝኾነ መራኸቢታትን ካልእ ምንጭታትን ተኸታቲለን ኣብ ኑክሌሳዊ ኣጽዋር ሩስያ ዝኾነ ምንቅስቓስ ሰባትን ቦታን ከይግበር ተኸታቲሉ ዝሕብር መጠንቀቕታ ዝህብ መሳርሒታት ኣማዕቢለን እየን። መብዛሕትኡ እቲ መሳርሒ ገና ኣብ ቦትኡ እዩ ዘሎ። ምዕራባውያን ንወተሃደራዊ ምዕባለ ሩስያ ብቐረባ ብምክትታል ዝኾነ ለውጢ ከይመጽእ ብዕቱብ ይከታተለኦ እየን። ክሳዕ ሕጂ ከኣ ዝኾነ ምልክት ኣይተራእየን።


ሰሜን ኮርያ፡ 'ዘይተለለየ ተወንጫፊ' ናብ ባሕሪ ተኲሳ

ሰሜን ኮርያ ዛጊት ዘይተለለየ ተወንጫፊ ናብ ባሕሪ ከምዝተኮሰት ኣዘዝቲ ሰራዊት ደቡብ ኮርያ ሓቢሮም። እቲ ፈለማ ብዛዕባ እቲ ተግባር መግለጺ ዘውጽአ ሓለዋ ገማግም ባሕሪ ጃፓን ብወገኑ ባሊስቲካዊ ሚሳይል ክኸውን ከምዝኽእል እኳ እንተገለጸ ክሳዕ ሕጂ ኣይተረጋገጸን። እዚ እንተተረጋጊጹ ኣብዚ ዓመት ብፒዮንግያንግ ዝተኻየደ ፈላሚ ፈተነ ክኸውን እዩ። ሕቡራት ሃገራት፡ ሰሜን ኮርያ ፈተነ ባሊስቲካውን ኒኩለራውን ኣጽዋር ከይትገብር ከልኪሉ እዩ። እቲ ብኣዘዝቲ ሰራዊት ደቡብ ኮርያ ዝወጸአ መግለጺ "ትካላት ስለያ ደቡብ ኮርያን ኣሜሪካን ነቲ ጉዳይ ይምርምርዎ ኣለው" ኢሉ። ሚኒስተር ምክልኻል ጃፓን ኖቦው ኪሺ፡ እቲ ባሊስቲካዊ ሚሳይል ክኸውን ከምዝኽእል ተጠርጢሩ ዘሎ ፈተነ፡ ንኣስታት 500 ኪሜ ከምዝተወንጨፈ ምግላጹ ሮይተርስ ሓቢሩ። መራሒ ሰሜን ኮርያ ኪም ጆንግ-ኡን ቅድሚ ሒደት መዓልትታት ሃገሩ ኣብ ዘይርጉእ ወተሃደራዊ ከባቢ ከምዘላ ብምጥቃስ ናይ ምክልኻል ዓቕማ ኣብ ምሕያል ምስራሕ ክትቅጽል ምዃና ተዛሪቡ ነይሩ። ንሱ ነቲ ርእይቶ ዝሃበ ኣብ ናይ መዕጸዊ ዓመት ኣኼባ ገዛኢ ሰልፊ እዩ። ቀዳማይ ሚኒስተር ጃፓን ፉምዮ ኪሺዳ፡ ነዚ ዳሕረዋይ ፈተነ ኣመልኪቱ ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ፡ ሰሜን ኮርያ ኣብ 2021 ተደጋጋሚ ፈተነታት ሚሳይል ከምዘካየደት ብምጥቃስ "ኣዝዩ ዘጣዕስ" ክብል ገሊጽዎ። ሰሜን ኮርያ ኣብ 2021 ነቲ ኣጽዋራታ ናይ ምምዕባል መደባት ክትቅጽሎ እንከላ፡ መራኸቢ ብዙሓን እታ ሃገር ሓድሽ 'ሃይፐርሶኒክ ሚሳይል' ዝበልኦን ኣብ ባቡር ዝገጥም ባሊስቲካዊ ሚሳይልን ከምኡ'ውን ናይ ነዊሕ ርሕቐት ክሩዝ ሚሳይል ፈተነታት ኣካይዳ እያ። ባሊስቲካዊ ሚሳይል ካብ ክሩዝ ሚሳይል ንላዕሊ ብዙሕ ብርቱዕ ጽዕነት ክስከም ስለዝኽእል፡ ነዊሕ ስለዝጉዓዝን ፈጣን ብምዃኑን ዝያዳ ኣስጋኢ ተገይሩ ይውሰድ።


ሰሜን ኮሪያ ስለምንታይ ኣብዚ ወርሒ ብተደጋጋሚ ሚሳይላት ኣወንጪፋ?

ሰሜን ኮርያ ናብ ገማግም ማያት ጃፓን ክልተ ናይ ሓጺር ርሕቐት ተወንጨፍቲ ሚሳይላት ከምዝተኮሰትን እዚ ድማ መቐጸልታ ናይቲ ብዘይልሙድ ተካይዶም ዘላ ፈተነታት ከምዝኾነን ተገሊጹ’ሎ። እቶም ሎሚ ሰኑይ ዝተተኮሱ ሚሳይላት ካብ ጥቓ መዕርፎ ነፈርቲ ከተማ ፒዮንግያንግ ከምዝተበገሱ ሰራዊት ደቡብ ኮርያ ኣፍሊጡ። ጃፓን እውን ነዚ ኣረጋጊጻ። እዚ ምውንጫፍ ሚሳይል ኣብ ውሽጢ ክልተ ሰሙን ንራብዓይ ጊዜ ዝተኻየደ ኮይኑተመዝጊቡ። ሰሜን ኮሪያ ባላስቲካዊ ኮነ ኒኩሌራዊ ኣጽዋር ፈተነ ከይተካይድ ብሕቡራት ሃገራት ዝተገደበት ኮይና፤ ማዕቐባት’ውን ከምዝተነበረላ ይፍለጥ። ንምንታይ እያ ሚሳይላት ትትኩስ ዘላ? እቲ ኣብ ወርሒ ጥሪ ብቐጻሊ ተካይዶ ዘላ ፈተነታት ሚሳይል ዘይልሙድ ከምዝኾነ ይግለጽ። ሰሜን ኮርያ ኣብ ፖለቲካ ሃገራ ዓብዪ ትርጉም ንዘለዎም ጽምብላት ምኽንያት ብምግባር’ያ መብዛሕቲኡ እዋን ተወንጭፍ ዝነበረት። ብተወሳኺ ድማ ኣሜሪካን ደቡብ ኮሪያን ሓበራዊ ምውንጫፍ ሚሳይላት እንተካይደን ክትቑጣዕ ከላ ትትኩስ’ያ። ዘለዋ ዓቕሚ ሚሳይላታ ንምምዕባል ከምኡ’ውን ድልውነታ ንኽተረጋግጽ ከምእተወንጭፍ ዝፍለጥ ኮይኑ፤ እዞም ኣብ ቀረባ መዓልታት ተካይዶም ዘላ ፈተነታት ድማ ነዚ ከምዘረጋግጹ በዓልሞያ ዓለምለኻዊ ሰላም ኣንኪት ፓንዳ ይገለጽ። “ኪም ጆንግ ኡን ንውሽጣዊ ኩነታት እውን ኣብ ግምት የእተው እዩ፡  ቁጠባዊ ቅልውላው ከጋጥም ከሎ እቶም ዝካየዱ ምውንጫፋት ሚሳይል ይሕግዝዎ እዮም” ይብል። ሰሜን ኮርያ ብሕጽረት መግብን ክሃድእ ዘይከኣለ ቁጠባን ትናጋዕ ዘላ ሃገር ኮይና፤ እዚ ድማ ብሰንኪ እቲ ንኮቪድ ምኽንያት ብምግባር ዝተደንገገን ምስ ቻይና ንዝነበራ ንግዳዊ ርክባት ዘቋረጸን ዕጽዋን ዝሰዓበ እዩ። እቲ ንግዳዊ ርክብ ኣብ ቀረባ ናብ ዝነበሮ ክምለስ ምዃኑ’ዩ ዝግለጽ። ምምሕዳር ፕረዚደንት ባይደን ነቶም ኣብ ቀረባ እዋን ዝተኻየዱ ፈተነታት ሚሳይል ምኽንያት ብምግባር ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ማዕቐባት ከምዘንበረ ይፍለጥ። ሰሜን ኮርያ ድማ እቲ ሎሚ ሰኑይ ዘካየደቶ ምውንጫፍ ሚሳይላት ነቲ ማዕቐባት ዝተወሃበ “ተሪር ግብረ-መልሲ” ክኸውን ይኽእል። “ሰሜን ኮርያ ብጭዋዳ ኣሜሪካ ክትርታዕ ድልየት የብላን” ይብል ሰሜን ኮርያዊ ፕሮፌሰር ፓርክ ዎን-ጎን ካብ ኤውሃ ዉመንስ ዩኒቨርሲቲ። ቻይና ኣብዚ ጉዳይ ክትቐዑጣዕ ከምዘይትኽእል ዝገልጹ ሰብሞያ፡ እቶም ዝውንጨፉ ዘለዉ ሚሳይላት ነዓኣ ዘስግእዋን “ቀይሕ መስመር” ኢላ እትገልጾም ናይ ነዊሕ ርሕቐትን ስለዘይኮኑ ኣብ ልዕሊ ሰሜን ኮርያ ግብረ-መልሲ ካብ ምሃብ ከምእተቖጠበት የረድኡ።


ዩክረይን: መራሕቲ ሃገራት ምዕራብ ኣንጻር ሩስያ ምሕባሮም ገሊጾም

ፕረዚደንት ኣመሪካ ጆ ባይደን፡ ሩስያ ንዩክረይን ንምውራር ትዳሎ ከምዘላ ኣብ ዝግለጸሉ ዘሎ እዋን፡ ምስ መራሕቲ ሃገራት ኣውሮጳ ፍጹም ሓድነት ከምዝተፈጠረ ገሊጹ። ምዕራባውያን ሃገራት ነቲ ተሰጊኡ ዘሎ ወራር ሩስያ ንምምካት ናይ ሓባር ስትራተጂ ንምቕራጽ ይጓየይሉ ኣብ ዘሎ እዋን እዩ፡ ጆ ባይደን ምስ መራሕቲ መሻርኽቲ ሃገራት ኣውሮጳ ብቪድዮ ዝርርብ ገይሩ። ዓባይ ብሪጣንያ፡ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ወራር እንተደኣፈጺማ፡ ዘየማትእ እገዳ ከምዝጽበያ ኣጠንቂቓ ኣላ። ሩስያ ልዕሊ 100 ሽሕ ሰራዊት ናብ ዶባት ዩክረየይን ኣጸጊዓ እንተላ'ኳ፡ ነታ ሃገር ናይ ምውራር ትልሚ ከምዘይብላ እያ ትገልጽ። ኣብቲ ምስ ፕረዚደንት ጆ ባይደን ብቪድዮ ዝተገብረ ዝርርብ፡ መራሕቲ ዓዲ እንግሊዝ፣ ፈረንሳ፣ ጀርመን፣ ኢጣልያ፥ ፖላንድን  ሕብረት ኣውሮጳን ተረኺቦም። ላዕለዋይ ሓላፊ ወተሃደራዊ ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ -ኔቶ ዝኾነ ጄንስ ስቶልተንበርግ'ውን ኣብቲ ዝርርብ ከም እተሳተፈ ተገሊጹ። "ኣዝዩ ደስ ዝብል ኣኼባ እየ ኣካይደ። ምስ መራሕቲ ኣውሮጳ ፍጹም ሓድነት ተፈጢሩ ኣሎ" ኢሉ ፕረዚደንት ጆ ባይደን። ወሃቢ ቃል መንግስቲ ዓባይ ብሪጣንያ ብወገኑ፡ "ኣንጻር እቲ ካብ ሩስያ ዝነቅል ዘሎ ተጻብኦ፡ ዓለማዊ ሓድነት ምፍጣር ከምዘድሊ ኣብ ስምምዕ ተበጺሑ ኣሎ" ክብል ተዛሪቡ። ትማሊ ሰኑይ መንግስቲ ኣመሪካ፡ ኣስታት 8,500 ወተሃደራት ናብቲ ከባቢ ክወፍሩ ኣብ ተጠንቀቕ ከምዘለዉ ኣፍሊጡ ነይሩ። ብቐጥታ ናብ ዩክረይን ወተሃደራት ንምልኣኽ ግን ኣይተተለመን ድማ ኢሉ። ከም በዓል ዴንማርክ፣ ስጳኛ፣ ፈረንሳን ኔዘርላንድስን ዝኣመሳለ ካልኦት ኣባል ሃገራት ኔቶ ድማ ተዋጋእቲ ነፈርትን ሓይሊ ባሕርን ናብቲ ካበቢ ምንቅስቓስ ክጅምራ ሃቂነን ኣለዋ። እንተኾነ ሓላፊ ፕሬስ ሴክሬታሪ ፔንታጎን፡ ጆን ኪርበይ፡ እቶም ወተሃደራት ናብቲ ከባቢ ምንቅስቓስ ዝጅመሩ ኔቶ እንተወሲኑ ወይ ድማ ኣብቲ ዶባት ብሸነኽ ሩስያ ሓድሽ ወተሃደራዊ ምዕባለ እንተተተራእዩ ምዃኑ ሓቢሩ። ኣብቲ ዝሓለፈ ቀዳመ ሰንበት ናብ 90 ቶን ዝጽጋዕ ጠያይቲ ሓዊሱ 'ወተሃደራዊ ኣጽዋር' ኣመሪካ ናብ ዩክረይን ተጓዓዒዙ ኣሎ ተባሂሉ። ትማሊ ሰኑይ ድማ ቀዳማይ ሚነሲተር ጆንሶን፡ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ርእሰ ከተማ ዩክረይን ዝኮነት ኪይቭ 'መብረቓዊ' መጥቃዕቲ ንፍጻም ትዳሎ ከምዘላ ኣፋፍኖት መረዳእታ ኣለና ኢሉ። "እቲ ዘለና ሓበሬታ ከምዘመልክቶ፡ ሩስያ ኣብ ዶባት ዩክረይን 60 ተዋጋእቲ ጉጅለታት ሰራዊት ኣጸጊዓ ኣላ፤ ኣብ ልዕሊ ኼይቭ መጥቃዕቲ ንምኽፋት ዝዓለመ ምዃኑ ኩሉ ሰብ ዝሪኦ እዩ" ኢሉ። "ንመንግስቲ ሩስያ ግልጺ ክንገብረሉ እንደሊ ነገር እንተሎ፡ ኣዝዩ ኣዕናዋይ ስጉምቲ እዩ ክኸውን" ክብል ኣጠንቂቑ። ሩስያ ንኔቶ ከም ስግኣት ከምእትምልከቶን፡ ናብቲ ካባቢ ዝገብሮ ምንቅስቓስ ደው ከብልን ሕጋዊ ውሕስና ከምእትደልን ገሊጻ ነይራ። ኣመሪካ ግን፡ እቲ ዘስግእ ዘሎ ጉዳይ ናይ ኔቶ ምስፍፋሕ ዘይኮነስ፡ ብሩስያ ዝህቀን ዘሎ ወራር  እዩ ኢላ። ኣመሪካ፡ ኣባላት ስድራ ሰራሕተኛታት ኣብ ኼይቭ ዝርከብ ኢምባሲአ ክወጽኡ ዝሓተተት ኮይና፡  እንግሊዝ ድማ ሰራሕተኛታት ኢምባሲኣ ክተውጽእ ጀሚራ ኣላ።


መጥቃዕቲ ኣየር እስራኤልን ናይ ሚሳይላት ግብረመልሲ ሶርያን

ካብ ሶርያ ዝተተኮሰ ጸረ-ነፈርቲ ሚሳይል፡ ኣብ ጥቓ ሓደ ኣብ ደቡባዊ እስራኤል ዝርከብ ምስጢራዊ መደበር ኑሌር ዓሊቡ። ዓቢ ድምጺ ነትጒ ቅድሚ ምስምዑ፡ ኣብቲ ከባቢ ናይ ተጠንቀቕ ድምጺ ከምዝተሰምዐ ጸብጻባት ሓቢሮም። እቲ ኣብ ከበቢ ዲሞና ዝተባህለ ቦታ ዝወደቐ ሚሳይል፡ ዘውረዶ መቑሰልቲ ይኹን ዕንወት የለን። ሰራዊት እስራኤል ከምዝበሎ፡ እቲ ሚሳይል ሓደ ካብቲ ንሓንቲ ነፋሪት እስራኤል ንምህራም ዝተተሱ ሓያሎ ሚሳይላት'ዩ። ሰራዊት ሶርያ ብወገኑ፡ ሚሳይላት እስራኤል ኣብ ከባቢ ርእሰከተማ ደማስቆ ዝርከቡ ኣገደስቲ ቦታታት ከምዝደብደቡ ገሊጹ። ዝበዝሑ ካብቶም ሚሳይላት ተሃሪሞም'ኳ እንተወደቑ፡ በቲ መጥቃዕቲ 4 ወተሃደራት ክቖስሉ እንከለዉ፡ "ናይ ንብረት ዕንወት" ከምዘጋጠመ ሓቢሩ። እስራኤል፡ ብቐጻሊ ኣብ ልዕሊ ኣብ ሶርያ ዝርከቡ ምስ ኢራን ምትእስሳር ኣለዎም ዝበለቶም ዒላማታት መጥቃዕትታት ክትፍጽም ምጽንሓ ይፍለጥ። ንወተሃደራዊ ህላወ ኢራን ኣብ ሶርያ ከምዘይትጻወሮ ድማ ትገልጽ። እቲ ኣብ ምድረበዳ ነገቭ ዝወደቐ ሚሳይል ሶርያ፡ ኤስ-ኤ-5 (SA-5) ተባሂሉ ዝጽዋዕ ምዃኑ ሰራዊት እስራኤል ጠቒሱ። እስራኤል ኣብ ደቡባዊ ሶርያ ናይ ኣየር መጥቃዕቲ ኣብ እተካይደሉ ዝነበረት እዋን፡ ከም ዝተተኮሰ'ውን ሓቢሩ። እቲ ሚሳይል፡ ዒላማኡ ብምስሓት ካብቲ መደበር ኑክሌር 30 ኪሜ ርሒቑ ከምዝወደቐ ተፈሊጡ። ብመሰረት ዝተገብረ ኣፈናዊ መርመራ፡ ሚሳይላት ስርዓተ-ምክልኻል እስራኤል ኣብ ኣየር ከሎ ጠሊፉ ክሃርሞ ከምዘይክኣለ ተረጋጊጹ። ናይ ሚሳይል ምዃኑ ዝተነግረሉ ፍንጭልጫል ኣብ ኣፍደገ ናይ ሓደ ኣብ ደቡባዊ-ምዕራብ ዲሞና፡ ኣሻሊም ዝተባህለ ቦታ ኣብ ዝርከብ ገዛ ዓሊቡ። ካብቲ ናይ ሶርያ ሚሳይል'ድዩ ወይ ካብ ጸረ-ሚሳይል እስራኤል ግን ዝተፈልጠ የለን። "ከቢድ ቡም ዝብል ድምጺ ሰሚዐ። ቁሩብ ጸኒሐ፡ እንታይ ከምዝወደቐ ንምርኣይ ናብ ደገ ወጺአ፡ ክረኽቦ ግን ኣይክኣልኩን" ክትብል ነባሪት ናይቲ ከባቢ ዝኾነት ሶንያ ረቪቮ ንሓደ ሃረዝ ዝተባህለ ጋዜጣ'ታ ሃገር ተዛሪባ። "ንጉሆ፡ ብዓልቤተይ ደገ ክወጽእ ምስ ነገረኒ፡ ፍንጫል ናይ ሮኬት ረኺብና። ዘፍርሕ'ዩ፡ ብዓልቤተይ፡ ክሳብ ምሸት'ዩ ኣብ ኣፍ-ደገና ዝሰርሕ፡ መጠንቀቕታ ኣይነበረን፡ ዋላ ሓንቲ ኣይነበረን" ድማ ትብል። ሰራዊት እስራኤል፡ ነቲ ሚሳይል ሶርያ ዝተተኮሰሉ መደበርን ካልኦት ሚሳይላት ዝርከብሎም ቦታታትን ብምድብዳብ ግረብመልሲ ከምዝሃበ ሓቢሩ። "ናይ እስራኤል ጸላኢ፡ ካብቲ ኣብ ትሕቲ ጎበጣ ዝርከብ ጎቦታት ጎላን ናይ ሚሳይላት ማዕበል ብምትኳስ ኣብ ልዕሊ ኣብ ከባቢ ደማስቆ ዝርከቡ ዒላማታት ናይ ኣየር ወራር ፈጺሙ'ሎ። ኣሃዱ ጸረ-ሚሳይል ሰራዊትና፡ ነቶም ሚሳይላት ብምጥላፍ ንዝበዝሑ ኣውዲቑዎም" ክብል ሓደ ወተሃደራዊ ምንጪ ንመንግስታዊ ማዕከን ዜና ሶርያ ተዛሪቡ። ንኩነታት ሰባዊ መሰላት ዝከታተል ኣብ ብሪጣንያ ዝመደበሩ ጉጅለ ከምዝበሎ፡ ኣብ ዱማይር ዝተባህለ፡ ኣስታት 40 ኪሜ ሰሜናዊ-ምብራቕ ካብ ርእሰከተማ ደማስቆ ዝርከብ መዓስከር ጸረ-ሚሳይል ዒላማ መጥቃዕቲ እስራኤል ከምዝኾነን፡ ሓደ ወተሃደራዊ መኮንን ሶርያ ከምዝተቐትለን ገሊጹ። ዱማይር፡ መኽዘን ኣጽዋር ናይቶም ብኢራን ዝድገፉ፡ ኣብ ጎኒ ሰራዊት ሶርያ ተሰሊፎም ዝዋግኡ ዕጡቓት ምልሻ ምዃኑ ይእመን። እስራኤል፡ ኣብቲ ዒላማ መጥቃዕቲ ሶርያ ዝኾነ ዲሞና፡ ኑክሌራዊ ኣጽዋር ከምዝሰርሐት ይግለጽ። ይኹን እምበር፡ እስራኤል፡ ኑክሌራዊ ኣጽዋር ኣለዋድዩ ወይስ የብላን ንዝብል ሕቶ፡ "ዘይንጹርነት" ዝብል ፖሊሲ ብምኽታል ኣይትነጽጎ ኣይትእመነሉ። እስራኤል፡ ካብቶም ብኢራን ዝድገፉ ሓይልታት ክመጻ ዝኽእል መጥቃዕቲ ብምስጋእ፡ ኣብ ዲሞናን ኣብታ ኣብ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ እትርከብ ከተማ ኢላት ዝርከብ ስርዓተ-ምክልኻል ሚሳይላት ከም ዘሐየለቶ ጸብጻባት ይገልጹ። ኣብ መንጎ'ተን ዓይኒን ሓመድን ዝኾና ኢራንን እስራኤልን ሓያል ወጥሪ ከምዘሎ ይፍለጥ። ኢራን፡ ነቲ ኣብ መጀመርታ'ዚ ወርሒ ኣብ ልዕሊ'ቲ ኣብ ናታንዝ ዝርከብ መደበር ምምዕባል ኑክሌር ዝተኻየደ መጥቃዕቲ እስራኤል ከምዝፈጸመቶ ብምኽሳስ "ሕነ" ክትፈዲ ምዃና ኣጠንቂቓ ነይራ። እስራኤል ብዛዕባ'ቲ ፍጻመ ዝሃበቶ መግለጺ'ኳ እንተዘየለ፡ ሓደ መደበር ራድዮ እስራኤል ግን፡ እቲ መጥቃዕቲ ብትካል ስለያ ሞሳድ ዝተፈጸመ ስርሒት ምዃኑ ንገለ ምንጭታት ብምጥቃስ ኣቃሊሑ ነይሩ።


ዩክረይን ስለምንታይ'ያ ነፈርቲ ኣብ ክሊ ኣየራ ከይበራ ትሓትት ዘላ?

ዩክረይን ብሰንኪ እቲ ምስ ሩስያ እተካይዶ ዘላ ኵናት፡ ግዝኣታ ካብ መጥቃዕቲ ነፈርቲ ሩስያ ንምድሓን ኢላ ምዕራባውያን ንክሊ ኣየራ ካብ በረራ ነፈርቲ ናጻ ክኸውን ትሓትት ኣላ። እንተኾነ ኔቶ ንሕቶ ዩክረይን ቅቡል ኣይገበሮን። ምኽንያቱ ድማ ነቲ ኩነታት ናብ ዝኸፍአ መገዲ ከምርሖ ይኽእል እዩ ዝብል ገምጋም ስለዘለዎ እዩ።


ኵናት ዩክረይን፡ ፕረዚደንት ዘለንስኪ ዩክሬናውያን ንጸላኢ ክዋግኡ ተማሕጺኑ

ፕረዝደንት ዩክረይን ቮሎድሚር ዘለንስኪ ዩክሬናውያን ኣንጻር ወተሃደራት ሩስያ ዘካይድዎ ዘለዎ ውግእ ክቕጽልዎ ጸዊዑ። ንሱ ኣብቲ ናብ ሎሚ ለይቲ ዘውግሕ ካብ ርእሰ ከተማ ኪቭ ዝሃቦ መደረ ዩክሬናውያን ኣንጻር ወረርቲ ዝገጥሙሉ ግዜ ሕጂ ከምዝኾነ ጠቒሱ። እቲ ፕረዝደንት “ናብ ደገ ወጽእኹም ነዞም ሰይጣዉንቲ ካብ ከተማታትና ክትሰጉዎም ኣለኩም” ኢሉ። ጎና ጎኒ ድማ ፕረዝደንት ኣመሪካ ጆ ባይደን ንዩክረይን ነፈርቲ ውግእ ከቐርብ ምሕጽንታ ቀሪቡ ኣሎ። ሰበስልጣን ኣመሪካ ምስ መራሕቲ ፖላንድ፡ ዩክረይን ካብ ዋርሶው ነፈርቲ ውግእ ብዛዕባ ክትረኽበሉ እትኽእል ዕድላት ይዝትዩ ከምዘለዉ ይእመን። ፖላንድ ኣብ ግዜ ሶቭየት ዝነበራ ዓቕሚ ነፈርቲ ውግእ ቀስ ብቐስ ካብ ጥቕሚ ወጻእ እንዳኾነ ስለዝመጽአን ፓይለታት እታ ሃገር ንኣብ ኣመሪካ ዝፈረያ ነፈርቲ ውግእ ከብርሩ ዘኽእል ስልጠና ስለዘይወሰዱን፡ ፖላንድ ንዩክረይን ክትሕግዝ ድያ ዝብል ጉዳይ ኣጠራጣሪ ኮይኑ’ሎ። ሩስያ ንዩክረይን ካብ እትወርር ዓሰርተ ሓደ መዓልቲ ዝሓዘ ኮይኑ እቲ ውግእ ኣብ መብዛሕትኡ ክፋል እታ ሃገር ይቕጽል’ኳ እንተሎ ሓይልታት ሩስያ ንቀንዲ ከተማ ኬርሶን እዮም ተቖጻጺሮም። ማእኸል ኒኩሌራዊ ኣጽዋር ዝኾነት ዛፖሪዛህዛሃ’ውን ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ሩስያ ኣትያ።


ኣመሪካ ንፈተነ ሚሳኤል ጸረ-ሳትላይት ሩስያ ኮኒና

ኣመሪካ ኣብ ዓለም ለኻዊ መደብር ህዋ (ኣይኤስኤስ) ንዘለዉ ጠፈርኛታት ኣብ ሓደጋ ዘውድቕ 'ሓደገኛን ዘይሓላፍነታውን' ፈተነ ሚሳኤል ኣካይዳ ንዝበለታ ሩስያ ኣውጊዛ፡፡ ሩስያ በቲ ፈተነ ሚሳኤል ናይ ባዕላ ሳተላይት ዘዕነወት ኮይና፡ እቶም ጠፈርተኛታት ካብቲ ስብርባራት ንምህዳም ኣብ መንኮርኩር ክሕብኡ ተገዲዶም እዮም፡፡ ኣብዚ እዋን ኣብቲ ኣብ ህዋ ዝርከብ ማእከል ኣርባዕተ ኣመሪካውያን፣ ሓደ ጀርመናውን ክልተ ሩስያውያንን ብጠቕላላ  ሸውዓተ ጠፈርተኛታት ኣለዉ፡፡ እቲ ናይ ጠፈር ማእከል ኣብ 420 ኪሜ ብራኸ እዩ ዝዘውር፡፡ ወሃቢ ቃል ስቴት ዲፓርትመንት ነድ ፕራይዝ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ "ሎሚ ሩስያ ኣብ ናይ ባዕላ ሳትላይት ሓላፍነት ዝጎደሎ ኣዕናዋይ ፈተነ ሚሳኤል ጸረ-ሳትላይት ኣካይዳ" ክብል ወቒሱ፡፡ "እቲ ፈተነ ናይ ኩለን ሃገራት ድልየት ኣብ ሓደጋ ዘውድቑ ልዕሊ 1500 ብዓይኒ ዝረኣዩን ብኣማኢት ኣሻሓት ዝቑጸሩ ደቀቕትን ዑደታዊ ስብርባራት ፈጢሩ ኣሎ" ኣማሓዳሪ ናሳ ቢል ኔልሰን እውን በቲ ተግባር ከምዝሰምበደ ተዛሪቡ። ኣብ ናይ ጠፈር በረራታት ነዊሕ ታሪኽ ዘለዋ ሩስያ፡ 'ንዜጋታታን ዜጋታት ካልኦት ሃገራትን ናብ ሓደጋ ዘእቱ ተግባር ክትፍጽም እያ ኢልካ ትጽቢት ኣይግበርን" ኢሉ፡፡ ኤጀንሲ ጠፈር ሩስያ ሮስኮስሞስ ግና ነቲ ዝቐረበ ክሲ ብምንኣስ ነታ ሳትላይት ካብ ዑደት እቲ ማእከል ናይ ምውጻእ ተግባር ብዝተሓሰበሉ መገዲ ከምዝሳተለጠን እቲ ማእከል ኣብ ስሩዕ ስርሑ ከምዘሎን ኣፍሊጡ፡፡ እቲ ሓደጋ ከየብጸሐ ዝሓለፈ ኣካላት ካብታ ኣብ 1982 ዝተልኣኸት ናይ ሩስያ ናይ ስለላ ሳትላይት  ኮስሞስ-1408 ዝመጸ እዩ። እታ ልዕሊ ሓደ ቶን እትምዘን ሳትላይት ቅድሚ ብዙሕ ዓመታት እያ ምስራሕ ደው ኣቢላ። ነቲ ተግባር ‘‘ሓደገኛን ዘይሓላፍነታውን’’ ክብል ዝኾነኖ ወሃቢ ቃል ነድ ፕራይዝ፡ ‘‘ነቲ ዘይሓላፍነታዊ ተግባሮም ምላሽ ንምሃብ ኣመሪካ ምስ መሓዙታን ሓገዝታን ክትሰርሕ እያ’’ ኢሉ፡፡ እቲ ፈተነ ድሕነት ህዋ ኣብ ግምት ዘየእተወ እዩ ክብል ዝተቓወመ ጸሓፊ ሚኒስትሪ ምክልኻል ዩናይትድ ኪንግደም በን ወላስ ብወገኑ ‘‘ ካብዚ ፈተነ ዝተፈጠሩ ስብርባራት ኣብ ምህዋር ክጸንሑ እዮም፤ እዚ ድማ ኣብ ዝቕጽሉ ዓመታት ንናይ ህዋን ሰብኣዊ በረራታትን ኣብ ሓደጋ ዘእቱ እዩ’’ ኢሉ፡፡ ተመሳሳሊ ፈተነታት ሓሊፉ እዩ ዝካየድ፤ ከባቢ ኣየር ህዋ ስለዝብክል ግና ከቢድ ዝኾነ ውግዘት እዩ ዘስዕብ፡፡ ቻይና ኣብ 2007 ምስራሕ ደው ዘበለት ናይ ኩነታት ኣየር መቆጻጸሪት ሳትላይት ኣብ ዘዕነወትሉ እዋን፡ ልዕሊ 2000 ዝረኣዩ ስብርባራት ኣብ ህዋ ተበቲኖም እዮም፡፡ እዞም ስብርባራት ናብ ህዋ ኣብ ዝግበሩ በረራታት ዕንቅፋት ከምዝፈጥሩ እዩ ዝግለጽ፡፡


ሩስያ ኣብ ውግእ ዩክረይን ንመጀመርታ ግዘ ሃይፐርሶኒክ ዝተባህለ ኒኩሌር ከምዝተጠቐመት ኣፍሊጣ

ሰራዊት ሩስያል 'ሃይፐርሶኒክ ባልስቲክ ሚሳይል' ተኵሱ፡ ኣብ ምዕራባዊ ዩክረይን ንዝነበረ ዓቢይ ትሕተ መሬታዊ መኽዘን ኣጽዋር ከም ዘዕነወ ሚኒስትሪ ምክልኻል ሩስያ ይገልጽ።እዚ መግለጺ ርጕጽ እንተዀይኑ፡ ሩስያ ንፈለማ ዝተጠቕመትሉ ካብ ነፈርቲ [ብፍላይ ሚግ-31] ዝትኰስ ኪንዛል ወይ ዳገር ባሊስቲክ ሚሳይል ክኸውን እዩ። ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን፡ ሩስያ ኣብቲ ብሓሙሽተ ዕጽፊ ካብ ፍጥነት ድምጺ ዝውንጨፍ ሚሳይል ሱፐርሶኒክ ንዝገበረቶ ወፍሪ ብተደጋጋሚ ክዛረብ ተሰሚዑ እዩ። እቲ ስታስቲካዊ ሓበሬታ ድንቂ እዩ፤ ብመሰረት ሓበሬታ ሰበስልጣን ሩስያል ኪንዛል፡ ክሳብ 2000 ኪ.ሜ [1240 ማይልስ] ርሕቀት ብ ልዕሊ 6,000 ኪ.ሜትር ፍጥነት ኣብ ሰዓት ዕላማኡ ክሃርም ዝኽእል ሚሳይል እዩ። እዚ ግን፡ ካብቶም ካልኦት ሚሳይላትን ከበድቲ ኣጽዋርን ዝያዳ ዕንወት ከውርድ ዘኽእሎ ድዩ?"ኣነ፡ ክሳብ ክንድኡ ኣገዳሲ ገይረ ኣይርእዮን እየ፡" ይብል ጀም ኣክቶን ዝተባህለ ኣብ ትካል ካርኒጊ ንኣህጉራዊ ሰላም ክኢላ ፖሊሲ ኑክሊየር። "ሩስያ ካብዚ ሚሳይል ሱፐርሶንክ እትኸስቦ ክፈልጥ ኣይክእልን እየ።" ፕረዚደንት ፑቲን፡ ሩስያ ብሚሳይል ሱፐርሶኒክ ኣብ ዓለም መራሒት ኰይና ከም ዘላ ዝገልጽ ዝሓለፈ ታሕሳስ መናውራ ገይሩ ነይሩ። እዚ ሚሳይል ኣብ ጕዕዞኡ ኣንፈቱ ክቕይር ስለዝኽእል ከኣ ብቐሊሉ ንኽልለ ኣሸጋሪ እዩ። ሩስያ፡ ካብ ዶብ ሩማንያ 100 ኪ.ሜ ጥራይ ዝርሕቕ፡ ኣብ ደሊያቲን ዝተባህለት ኣብ ደቡብ ምዕራባዊት ቁሸት ዩክረይን ንዝነበረ መኽዘን ኣጽዋር ብሚሳይል ከም ዘጥቅዐት ዝነግር ቪድዮ ዘርጊሓ'ላ። "እዚ ሓደ ምልክት ተዋስኦ እዩ። [ሩስያ] ተጠቒማትሉ እንተዀይና'ውን፡ ከም ሓደ ርእሱ ዝኸኣለ ፍሉይ ተረኽቦ ክንወስዶ እዩ ዝግባእ፣ ምኽንያቱ ሩስያ ከምዚኦም ዓይነት ሚሳይላ ብዙሕ የብላን።" ይብል ዶሞኒክ ኩነርቶቫ ካብ ማእከል መጽናዕትታት ጸጥታ ዙሪክ። ፕረዚደንት ሩስያ፡ ነዚ ኣካል ናይቲ ዘይተጸዓዲ ኢሉ ዝገልጾ፡ ንሓይሊ ምክልኻል ጸላኢ ክድምስስ ዝኽእል ሚሳይል ኪንዛል ቅድሚ ኣርባዕተ ዓመት ኣቢሉ እዩ ጋህዲ ገይርዎ። ካልኦት ሚሳይላት ሃይፐርሶኒክ፡ ዚርኮን ን ኣቫንጋርድን ኰይኖም፡ ብፍጥነትንብ ብርሕቀትን ዝበለጹ እዮም። ኪንዛል፡ ኑክሌር ከወንጭፍ ዝኽእል ሚሳይል እዩ። እዞም እዋናውያን ጸብጻባት ከም ዘመልክትዎ፡ ሚግ-31 ነፈርቲ ኲናት ናብቲ ንብዙሓት ከተማታት ኤውሮጳ ኣብ ሸፈነኡ ከእቱ ዝኽእል ካሊኒንግራድ ተላኢኸን ነይረን። እንተዀነ፡ እዚ ኣብዚ መኽዘን ኣጽዋር ተገይሩ ዝተባህለ መጥቃዕቲ ካበይ ከም ዝተፈነወ ዝዀነ ኣመት ዛጊት የለን። "እዚ፡ ናብ ምዕራባውያን ዝቐንዐ መልእኽቲ እዩ ዘለዎ። ምኽንያቱ ፑቲን፡ ብሰንክ'ቲ ምዕራባውያን ንዅሉ ኣጽዋራት ናብ ዩክረይን ከግዕዝዎ ዝሕልንዎ ዘለው ተቘጢዑ እዩ፡" ክብል ኪነርቶቫ ንቢቢሲ ይገልጽ። "እዚ ብርግጽ ዝተፈጸመ ብዛዕባ ምዃኑ ዘጥራጥር እዩ፣ ስለዚ ከም ሓደ ነጥበ መቐይሩ ክውሰድ ኣይከኣልን። "ጀምስ ኣክቶን ብወገኑ ከም ዝበሎ፡ ኪንዛል፡ እቲ ንነፈርቲ ውግእ ክጥዕም ተባሂሉ ዝተመሓየሸ ሚሳይል ኢስካንደር ክኸውን እዩ ዝሕሰብ ነይሩ። ኢስካንደር-ኤም፡ ኲናት ዩክረይን ካብ ዝጅመር ኣትሒዙ ብኣጋር ከቢድ ብረት ሩስያ ክትኰስ ጸኒሑ እዩ። ሽሕ'ኳ ኢስካንደር-ኤም ካብቲ ብነፈርቲ ዝትኰስ ዝሓጸረ ርሕቀት ዝሽፍን እንተዀነ፡ ሚኒስትሪ ምክልኻል ዩክረይን፡ ሩስያ ዳርጋ ዅሉ ዝነብራ ሚሳይል ኢስካንደር ኣብ ቀዳሞት ዕስራ መዓልታት ናይቲ ኲናት ከም ዝወድኣቶ ይገልጽ። ሓደ በዓል መዚ ምክልኻል ኣሜሪካ ብዓርቢ ከም ዝበሎ፡ ሩስያ ካብ 24 ለካቲት ኣትሒዛ 1080 ሚሳይላት ከም ተኵሳ'ላ። "ዝገርም ኣሃዝ እዩ፣ ካብቲ ቅድሚ ኲናት ዝነበራ ትሕዝቶ ድማ ዓቢይ ስልዒት እዩ፡" ኣክቶን፡ ነቶም ኣየራዊ መጥቃዕቲታት ዘይተመራሕቲ ቦምባታት ሩስያ ኣመልኪቱ ንቢቢሲ ይገልጽ። "እቶም ብልክዕ ዕላማኦም ዝሃርሙ ኣጽዋራት እናተወድኡ ይኸዱ ክህልዉ ይኽእሉ እዮም።"


ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ምስ ኢራናዊ መዘናኡ ክራኸብ ቅሩብ ምዃኑ ተዛሪቡ

ፕረዚደንት ኢራን፡ ሓሰን ሮሃኒ፡ ኣመሪካ ኣብ ልዕሊ ሃገሩ ዘንበረቶ ማዕቀብ ከየልዓለት ምስ ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ክራኸብ ከም ዘይደሊ ኣፍሊጡ። ትራምፕ ትማሊ ሰኑይ፡ ኣብ ዋዕላ ሃብታማት ሃገራት ጉጅለ 7 ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ምስ ፕረዚደንት ኢራን ክራኸብ ቅሩብ ምዃኑ ኣተንቢሁ ነይሩ። እንተኾነ፡ "ብዘይ እዚ መፍትሕ'ዚ እቲ ማዕጾ ክፍታሕ ኣይክልን'ዩ" ክብል ፕረዚደንት ኢራን ሓሰን ሮሃኒ መሊስሉ። ፕረዚደንት ትራምፕ፡ ሃገሩ ካብቲ ምስ ኢራን ዝተበጸሐ ውዕል ኑክሌር ድሕሪ ምስሓባን፡ ማዕቀብ ድሕሪ ምንባራን ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ወጥሪ ሰፊኑ ይርከብ። ንሱ፡ ሓድሽ ስምምዕ ተገይሩ፡ ኢራን ንዘይተወሰነ ግዜ  ኣብ ልዕሊ ፕሮገራም ኑክሌር ኢራን ገደብ ክግበርን፡ ኢራን ሚሳይላት ካብ ምምዕባል ክትቁጠብን'ዩ ዝጠልብ ዘሎ። ኢራን ብወገና፡ ሓንሳብ ኣብ ስምምዕ ተበጺሑ'ዩ ብምባል፡ ነቲ ጠለብ ነጺጋቶ'ላ። እተን ኣካል ናይቲ ኣብ 2015 ዝተፈረመ ስምምዕ ዝኾና፡ ብሪጣንያ፡ ፈረንሳ[ይ]፡ ጀርመን፡ ቻይናን ሩስያን ነቲ ስምምዕ ክትግበር'የን ዝጽዕራ ዘለዋ። እንተኸነ ግን፡ እቲ ኣብ ልዕሊ ኢራን ተነቢሩ ዘሎ እገዳ፡ ንኢንዱስትሪ ነዳዲ እታ ሃገር ከቢድ ሃስያ ኣውሪዱሉ ስለዘሎ፡ እተን ሃገራት ነዚ ጸገም'ዚ ከፋኹሳላ እንተዘይኪለን፡ ኢራን'ውን ካብቲ ስምምዕ ጠቕሊላ ብምውጻእ፡ ምምዕባል ኑክሌራዊ ፕሮገራም ከትቅጽል ምዃና ከተጠንቅቕ'ያ ጸኒሓ። ድሮ'ውን፡ ከም ግብረመልሲ ናይቲ ማዕቀብ፡ ነቲ ዝኣተወቶ መብጽዓታት ከም ዝጠሓሰቶ ብወግዒ ገሊጻ ነይራ። ቁጠባ ኢራን ተሃስዩ ስለዘሎ፡ ናብ መኣዲ ልዝብ ክመጹ'ዮም ዝበለ ትራምፕ፡ ክሊኦም መራሕቲ ዋዕላ ከካይዱ ተኽእሎ ከም ዘሎ'ዩ ገሊጹ። ፕረዚደንት ፈረንሳ ብወገኑ፡ ንፕረዚደንት ሮሃኒ ብቴለፎን ረኺቡ፡ እቲ ጉዳይ ብዝርርብ ክፍታሕ ከም ዝኽእል ከም ዝሓበሮ ተዛሪቡ ነይሩ። ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢራን ሃንደበት ኣብቲ ዋዕላ ዝካየደሉ ዝነበረ ቦታ ምርካቡ'ውን፡ ናይ ተስፋ ምልክት'ዩ ተባሂሉ'ሎ።


ቱርኪ ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ሶርያ ብደብዳብ ነፈርቲ ዝተሰነየ መጥቃዕቲ ጀሚራ

ሰራዊት ቱርኪ ኣብ ልዕሊ'ቶም ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ሶርያ ዓሪዶም ዘለዉ ኩርዳውያን ሓይልታት መጥቃዕቲ ጀሚሩ። እቲ ወታሃደራዊ ስርሒት ብናይ ኣየር መጥቃዕትን ደብዳብ መዳፍዓትን ዝተሰነየ ምዃኑ ጸብጻባት ካብቲ ቦታ ሓቢሮም። እቲ ደብዳብ ንሰላማውያን ሰባት ዒላማ ዝገበረ'ዩ ክብሉ እውን እቶም ኩርዳውያን ከሲሶም። ፕረዚደንት ቱርኪ ጣይብ ኦርዶጋን ከም ዝሓበሮ፡ እቲ ወተሃደራዊ ስርሒት ንኩርዳውያን ምሊሻ ኣውጺእካ ''ውሑስ ዞባ'' ንምፍጣር ዝዓለመ እዩ ክብል ገሊጹ። እቲ ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ብኣየር ዝተኻየደ መጥቃዕቲ፡ ብውሑዱ ክልተ ሰለማውያን ሰባት ከም ዝተቐትሉ እቲ ብኩርዳውያን ተቓለስቲ ዝቘመ ዴሞክራስያውያን ሓይልታት ሶርያ ገሊጹ። ኣሜሪካ ብወገና ነቲ ብቱርኪ ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ሶርያ ዝውሰድ ዘሎ መጥቃዕቲ ፍቓድ ከምዘይሃበት ጸሓፊ ወጻኢ ጉዳያት ኣሜሪካ ማይክ ፖምፐዮ ገሊጹ። ንሱ፡ ነቲ ፕረዚደንት ትራምፕ ዝተወስደ ምስሓብ ሰራዊት'ውን ደጊፍዎ። እዞም ኩርዳውያን ተቓለስቲ፡ ነዚ ናይ ቱርኪ ድፍኢት ከም ዝምክትዎ ገሊጾም ኣለው። ኩርዳውያን ዕጡቓት ኣብ ጐኒ ኣሜሪካ ተሰሊፎም ነቶም ግበረ-ሽበራውያን ጉጅለ ዳዕሽ ኣብ ምድምሳስ ዓቢ ተራ ከምዝተጻወቱን፡ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ተቓለስቲ ዳዕሽን ኣዝማዶምን ኣብ ቤት-ማእሰርትን መዓስከራትን ኣሲሮም ይሕልውዎም ከምዘለው ይግለጽ። ኣብዚ እዋን፡ እቶም እሱራት ኣብ ምንታይ ኩነታት ከምዘለው ዝተነጸረ ነገር የለን። ፕረዚደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ፡ ሰራዊት ኣሜሪካ ካብቲ ዓሪዶምሉ ዘለው ቦታ ክወጽኡ ድሕሪ ምእዛዙ'ዩ እቲ ወተሃደራዊ መጥቃዕቲ ኣጋጢሙ። ውሳነ ፕረዚደንት ትራምፕ ከኣ ብማሕበረሰብ ዓለም ብሰፊሑ ይኹነን ኣሎ። ቅድም ኢሉ ኣብ ዝወጸአ መግለጺ፡ ፕረዚደንት ትራምፕ፡ ቱርኪ፡ ነቲ ተወጢኑ ዘሎ ምስሓብ ወተሃደራት ኣሜሪካ ካብ ሶሪያ መዝሚዛ፡ ነቶም ብኣሜሪካ ክድገፉ ዝጸንሑ ኩርዳውያን ሓይልታት እንተድኣ ኣጥቂዓ፡ ኣሜሪካ 'ንቱርኪ ብቑጠባ ከተዕንዋ'ያ' ክብል ኣፈራሪሑ ነይሩ። ምኒስተር ወጻኢ ጉዳያት ብሪጣንያ ዶመኒክ ራኣብ ብወገኑ፡ እዚ ብቱርኪ ዝተወስደ መጥቃዕቲ "ከቢድ ሻቕሎት" ከምዝፈጠረሉ  ድሕሪ ምግላጽ፡ ሰላም እቲ ዞባ ከይዝረግን፡ ሰብኣዊ ስቓይ ከጋድድን ከምኡ'ውን ነቲ ኣንጻር ዳዕሽ ዝተወስደ ስጉምቲ ከየሰናኽልን ሻቕሎቱ ገሊጹ። ዴሞክራስያውያን ሓይልታት ሶርያ፡ ኣብ ዝተፈለለየ ቤት-ማእሰርታት፡ ልዕሊ 12000 ጥርጡራት ግበረ-ሽበራውያን ጉጅለ ዳዕሽ  ሒዞሞ ከምዘለው ይሕብሩ። ካብኦም ከኣ እቶም 4000 ናይ ወጻኢ ዜጋታት እዮም።


ጋምቤላ፡ ዘይሕጋዊ ኣጽዋር ብናይ መንግስቲ መኪና ክዛወር ኣብ ቀይዲ ውዒሉ

ኣብ ክልል ጋምቤላ ብናይ መንግስትን ውልቀሰባትን መኻይን ዝተጽዓነ ዘይሕጋዊ ኣጽዋር ውግእ ኣብ ቀይዲ ከምዝወዓለ ፖሊስ ኮሚሽነር እቲ ክልል ኦፒያንግ ኦቻን ንቢቢሲ ገሊጹ። ነታ ናይ መንግስቲ መኪና ዘሽከረርክር ዝነበረ ናይቲ ክልል ኣፈ ጉባኤ ዘዋሪ መኪና ከምዝኾነ ምክትል ሓላፊ ቢሮ ጉዳያት ጸጥታ ክልል ጋምቤላ ኣይተ ኦታዎ ኦኮት ሓቢሩ። እቲ ዘዋሪ፡ መኪንኡ ንሓጻቢ ሂቡ ምስተንቀሳቐሰ፡ እቲ ሓጻቢ ካብ ፍቓድ እቲ ሹፌር ወጻኢ ሒዝዋ ከምዝኸደ ይዛረብ። ኣይተ ኦታዎ ኦኮት ንቢቢሲ ከምዝበሎ፡ እቲ ኣብ ቀይዲ ዝወዓለ ዘይሕጋዊ ኣጽዋር ውግእ 12 ክላሽንኮቫትን ልዕሊ 12 ሽሕ ጥይትን እዩ። ብኻሊእ ሸነኽ፤ እቲ ኣብ ቁጽጽር ዝወዓለ ናይ ውልቀሰብ መኪና፡ ወጋሕታ 12 ሰዓት ኣብ ቀይዲ ከምዝወዓለ እቲ ምክትል ሓላፊ ኣረዲኡ። ዛጊድ ሰለስተ ጥርጡራት ኣብ ዝሓለፈ ሰኑይ ዕለት 13 ታሕሳስ ኣብ ቀይዲ ከምዝወዓሉ ተፈሊጡ። እቲ ኣጽዋር ውግእን ጠያይትን ኢታንግ ኣብ ዝተብሃለ ኬላ ከምዝተትሓዘ'ውን ኣይተ ኣታዎ ተዛሪቡ። ነቲ ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ ቀይዲ ዝወዓለ ሓዊሱ፤ ኣብ ክልል ጋምቤላ ኣብ ዝሓለፉ ሰለስተ ኣዋርሕ ጥራሕ  59 ጠመንጃታት ከምዝተትሓዘ ካብ ቢሮ ጸጥታ እቲ ክልል ዝተረኸበ ሓበሬታ የመልክት። እቲ ዘይሕጋዊ ኣጽዋር ወግእ ካብ ደቡብ ሱዳን ከምዝኣትው እቲ ፖሊስ ኮሚሽነር ኣብሪሁ። ካብ ዝሓለፈ ክልተ ዓመታት፤ ኣብ ርእሰ ከተማ ኣዲስ ኣባበ ሓዊሱ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ኢትዮጰያ ዘይሕጋዊ ኣጽዋር ውግእ ክዘዋወርን ገሊኡ ኣብ ቀይዲ እንትውዕልን ይረአ።