ደቡብ ኣፍሪቃዊት ተቓላሲት ብልሽውና 'ድሕነት ኣይስምዐንን' ትብል

ኣብ ቀረባ ብልሽውና መንግስቲ ደቡብ ኣፍሪቃ ዘቃልዐት ሰራሕተኛ መንግስቲ ባቢታ ዴካራን ተቐቲላ'ያ። እዚ ኣብታ ሃገር ዝፍጸም ብልሽውና ንምቅላዕ ሚስጢር ዝህቡ ውልቀሰባት ማእለያ ዘይብሉ ጸገማት ከም ዝበጽሖም ዘርኢይ ምዃኑ ቢቢሲ ብዘካየዶ መርመራ ከረጋግጽ ክኢሉ ኣሎ። "ሓለቓኻ/ኺ ኣብ ብልሽውና ዝጥሓለ እንተኾይኑ እንታይ ይብሃል . . . እሞ ኽኣ እቲ ፕሬዝደንት'ውን ተኣሳሲሩ?" ሞሲሎ ሞቴፑ፡ ውልቃዊ ድሕነት፣ ጽቡቕ ዜግነትን ስነ ምግባርን ንዝብሉ መልሲ ንምርካብ ኣብ ገዝኣ ዝሰቐለቶ ሕቶ'ዩ። ቅድሚ ሽዱሽተ ዓመት ብእወ ኣይፋል ተወጢራ ግራ ኣትዩዋ ጸኒሑ፤ ድሓር ግን እቲ ዝርኣየቶ ብልሽውና ክተቃልዕ ወሲና። ኩሉ ነገር ከኣ ተቐይሩ። "ድሕነት ኣይስምዓንን፤ ወትሩ ዝኾነ ሰብ ደድሕረይ ዝኽተሊ ዘሎ ስለ ዝመስለኒ ኣእምሮይ ኣይቀሰነን። ኣዝዩ . . . ኣዝዩ ኣጸጋሚ ግዜ'ዩ ኮይኑኒ" ትብል። ብልሽውና ኣብ ምቅላዕ ትኽክለኛ ስራሕ'የ ሰሪሐ ዝብል እምነት እኳ እንተሃለዋ ዋጋ ኣኽፊሉዋ'ዩ። "መጀመርታ እቲ ጸብጻብ ብደረጃ ሃገር ክወጽእ እዩ ዝብል ግምት ስለ ዝነበረኒ፡ ተሓተትቲ ዝኾኑ ሰባት ተታሒዞም ክእሰሩ'ዮም ዝብል ግምት ነይሩኒ። ኣብ ውሽጢ ክልተ ወርሒ ከኣ ስራሕ ጀሚረ ስሩዕ ህይወተይ ክቕጽል'የ ዝብል ተስፋ ነይሩኒ። ግን ክኣ ንክልተ ዓመት ሙሉእ ካብ ስራሕ ቦዅረ ኣለኹ፤ እዚ'ዩ እቲ ዋጋ" ትብል ንብዓት እናተሓናነቓ። ብ2015 ዓ.ም [ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ] ሞቴፑ ዋና ዳይሬክተር ኩባኒያ ኢንቨስትመንት ትሪሊያን ነይራ። እዚ ምስቲ ነታ ሃገር ተቖጻጺሩዋ'ዩ ዝብሃል ማእከል ዓበይቲ ገበናት ብልሽውና ምዃኑ ዝዝረበሉ 'ጉፕታ ፋሚሊ' ዓብዪ ርክብ ዘለዎ ኩባኒያ'ዩ። እንተኾነ ዋላ ሓደ ተፈጺሙ ዝብሃል ገበን ይክሕድ። እዚ ኩባኒያ ናይ ሓሶት ፋክቱር ብምጥቃም ካብ መንግስታዊ ኩባኒያታት እታ ሃገር ሚሊዮናት ከም ዝዘመተ ይኽሰስ፤ ሞቴፑ ነዚ ክተጻሪ ጀሚራ። ብዛዕባ እዚ ንሓለፍታ ሓቲታ፤ ነዚ ትካል ተኣማኒት ምኾንኪ ሓላፍነት ክትወስዲ ትኽእሊ ነይርኪ ተባሂላ። ንሳ ግን፡ ሃይማኖታዊ እምነተይን ውልቃዊ ስብእናይን ትም ክብል ኣየኽኣሉንን ትብል። ስለ ዝኾነ ድማ ስራሕ ጠጠው ኣቢላ ዝሓዘቶ መረዳእታ ንዓቃቢ ሕጊ ኣሕሊፋ ሂባ። ሳላ ከምኣ ዝበሉ ብልሽውና ንምቅላዕ ተበግሶ ዝወስዱ ሰባት'ዩ ኣብታ ሃገር ዘሎ ሰፊሕ ብልሽውና ክቃላዕ ዝርኣይ። ነዚኦም ገለ ሕጋዊ ከለላ ዝወሃቦም እኳ እንተኾነ፡ ሞቱፔ ግን ንድሕነታ ኣዝያ ትሰግእ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሓላፊት ክፍሊ ፋይናንስ ቤት ጽሕፈት ጥዕና ዞባ ጉተንግ ዝኾነት ባቢታ ዶካራን ብተደደጋሚ ብዝተተኮሰላ ጥይት ኣብ ደገ ኣፌት ገዝኣ ሞይታ ተረኺባ። ብቕትለት እዛ ውልቀሰብ ዝተጠርጠሩ ሽዱሽተ ሰባት ተኸሲሶም ኣለው። ንሳ ዝርግሐ ኮሮናቫይረስ ንምክልኻል ዝውዕል መከላኸሊ ንምዕዳግ እቲ ቤት ጽሕፈት ጥዕና ዝኣሰሮ ናይ 332 ሚሊየን ራንድ [23 ሚሊየን ዶላር] ውዕሊ ምትላል ተፈጺሙ'ዩ ብዝብል ኣብ ቀረባ ኣብ ዝተጀመረ ምጽራይ ምስክር ዓይኒ ስለ ዝኾነት ዒላማ ክትኸውን ከም ዝኽኣለት ጥርጣረ ኣሎ። ክሳብ ሕጂ ዝተቐተለትሉ ምኽንያት እኳ እንተዘይተፈልጠ፡ ፕሬዝደንት ስሪል ራማፎሳ ግእ "ጅግናን ሓርበኛን" ክብል ገሊጹዋ። ናታ ቕትለት ክኣ "እዚ፡ ኣብ ውሽጢ እዚ መንሽሮ [ንብልሽውና] ካብ ሃገርና ንምምሓው እንገብሮ ሓበራዊ ጻዕሪ ዘሎ ሽኻል ዘዘኻኽረና'ዩ" ኢሉ። ስድራቤታ ግን ንህይወቶም ከም ዝሰግኡን ንመን ከም ዝኣምኑ ከም ዝተጸገሙን ንቢቢሲ ተዛሪቦም። ሞት ድካራን፡ ነዞም ብልሽውና ዘቃልዑ ሰባት ዝወሃብ ሓለዋ ትሑት ምዃኑ ዘርኢ'ዩ ዝብል ሕቶ ክለዓል ድማ ምኽንያት ኮይኑ ኣሎ። ብዛዕባ እዚ ክኣ ብዙሕ ኣሎ። ካብ 2014 ክሳብ 2019 ዓ.ም [ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ] ልዕሊ 106 ቢሊየን ዶላር ብብልሽውና ከም ዝጠፍአ ዩኒቨርሲቲ ስቴልቦሽ ዘካየዶ መጽናዕቲ ይሕብር። ኣብ ዝሓለፉ 18 ኣዋርሕ ድማ ዝርግሐ ኮሮናቫይረስ ንምቅላስ ዝተሰልዐ በጀት ተሰሪቑ። እዚ ኣካል እቲ ግዳይ ቕትለት ዝኾነት ዴካራን ዘቃልዐቶ ብልሽውና'ዩ። ብምኽንያት እቲ ኣብታ ሃገር ዘሎ ብልሽውና ዜጋታት ተደጋጋሚ ሰልፍታት ተቓውሞ ከካይዱ እንከለው፡ ኣብ ልዕሊ ፕሬዝደንት ነበር ጄኮብ ዙማ ዘቕንዐ ይጥቀስ። ንሱ፡ ካብ 2009 ክሳብ 2018 ዓ.ም ኣብ ዘለው ዓመታት ኣብ ልዕሊ እቶም ብብልሽውና ዝኽሰሱ 'ጉፕታ ፋማሊ' ስጉምቲ ብዘይምውሳዱን ምስኦም ብዘለዎ ርክብን ይንቀፍ። ዙማ ግን ነቶም ተፈጺሞም ዝብሃሉ ስለ ዝነጽጎም ምጽራይ ቐጺሉ ኣሎ። ኣብዚ እዋን ደቡብ ኣፍሪቃ ብስሪል ራማፎሳ'ያ ትመሓደር ዘላ። እንተኾነ እቲ ስርቅን ዝምታን ጠጠው ኣይበለን፤ ክኢላታት፡ እዚ ጸገም ብልሽውና ክሳብ ክንደይ ሱር ዝሰደደ ምዃኑን ኣዝዩ ዝተሓላለኸ ኔትዎርክ ዘለዎ ምዃኑን ዘርኢ'ዩ ይብሉ። "እዚ ጸጋም ዳርጋ ለበዳ ኮይኑ'ዩ" ኢሎም ዝኾነ ነገር ንምግባር ዓርሰ ተበግሶ ዝወስዱ ሰባት ክኣ ንርእሶም ኣብ ከቢድ ጸገምን ኣብ ሓደጋን ክኣትው'ዩ ዝስትውዓል። ፕሬዝደንት ራማፎሳ፡ "ኣብ ሃገርና ነዚ ዘቃልዑ ሰባት ጽቡቕ ኣይረኽቡን፤ ብግቡእ ክንሕዞም ዘይምኽኣልና የጣዕሰኒ" ክብል ተዛሪቡ ነይሩ። ማቴፑ፡ ካብ ዝበጽሓ ነገር ተበጊሳ እቲ ፕሬዝደንት ዝበሎ ሓቂ ምዃኑ ተረጋግጽ። "ንገሊኦም ጅግና ኮይነ ክኸውን ይኽእል'የ፤ ስራሕ ዝህቡኒ ሰባት ግን ኣይቐርቡንን። በቲ ዝበጽሓኒ ሽግራት ጸገም ጥዕና ኣእምሮ ኣጋጢሙኒ ሆስፒታል ደቂሰ'የ። ንወጻኢታት ሕክምና ዝኸውን ምድላው ኣይነበረንን። "ናብ መን ክኸይድ፣ ንመን ክኣምን ዝብል'ውን ኣይፈልጥን፤ ጽልዋ ምስ ዘለዎም ሰባት'የ ገጢመ። ሕጊ ክከላኸለኒ ኣይክኣለን፤ ዘለኒ መማረጺ ንብሕተይ ምቅላስ'ዩ" ትብል። ኣብታ ሃገር፡ ከም ሞቴፑ ዝበሉ ሰባት ስርሖም ንከይስእኑ ዝከላኸል ሕጊ ኣሎ'ዩ፤ እንተኾነ ክንድቲ ዝድለ ውጽኢታዊ ከም ዘይኮነ ነቐፍቲ ይዛረቡ። ካብ 2015 ክሳብ 2020 ኣብ ዘሎ ግዜ ሓለፍቲ ኣብያተ ጽሕፈት ወይ ፖለቲካ ዝነበሩ ልዕሊ 850 ሰባት ከም ዝተቐትሉ ሓደ መጽናዕቲ ገሊጹ። መብዛሕትኦም ኣብታ ሃገር ኣብ ዝካየዱ መርመራታት ብልሽውናን ገበንን መሰኻኽር ዝኾኑ ወይ ሓበሬታ ዝሃቡ ከም ዝኾኑ ይሕብር። ሃገራዊ በዓል መዚ ዓቃቢ ሕጊ ግን መንግስቲ ድሕነት እዞም ሰባት ኣብ ምሕላው ሰኒፉ'ዩ ዝብል ኣይቕበሎን። ኩሎም ናጽነቶም፣ ስድራቤቶምን ውልቃዊ ረብሕኦምን ገዲፎም ብልሽውና ንዘቃልዑ ሰባት ግን መንግስቲ እንታይ ይገብረሎም'ውን ኢልናዮ። ንኹሎም ክንሕልዎም ኣይንኽእልን፤ ዓርሶም ንምሕላው ክገብሩዎ ዝግባእ ንነግሮም ኢና፤ እቲ በዓል መዚ ድሩት ሓለዋ እዩ ክገብር ዝኽእል ዝብል ክብል ብጽሑፍ ምላሽ ሂቡ። ሞቴፑ ብዛዕባ እቲ ትሰርሐሉ ዝነበረት ኩባኒያ ዝሰርሖ ብልሽውና ካብ እትዛረብ ኣርባዕተ ዓመት ሓሊፉ። እቶም በዚ ጉዳይ ክሕተቱ ዝግብኦም ጉፕታ ግን ናብ ዱባይ ከይዶም። ኣብዚ ሕጂ እዋን ህይወታ ዳግም ንኽዕሪ ድልየት ኣለዋ፤ ብዙሓት ኣንጻር እዚ ሃገር ዘዕኑ ዘሎ ብልሽውና ንክዛረቡ ምትብባዕ ክፈጥረሎም'ዩ ዝበለቶ "Uncaptured" ዝሰመየቶ መጽሓፍ ድማ ጽሒፋ ኣላ።


ፔጋሰስ ስፓይዌር፡ ከይተፈለጠና ኩላትና ሰለልቲ ንኸውን ኣለና ዲና?

ኣብዚ ሰሙን ፔጋሰስ ዝተባህለ ናይ ስለላ ሶፍትዌር ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታት፣ ተሓለቕቲ መሰላትን ፖለቲካዊ መራሕትን ዒላማ ዝገበረ መጥቃዕቲ ፈጺሙ ምስ ተባህለ፡ ስለላ ዓብዪ ዕዳጋ ይኸውን ከይህሉ ስግኣት ፈጢሩ ኣሎ። እዚ ሶፍትዌር ዝመሃዘ ኩባኒያ ኤንኤስኦ ግሩፕ [NSO Group] ይብሃል። እዚ ኣብ እስራኤል ዝርከብ ኩባኒያ ንምልካውያን መንግስትታት ዝሸጦ ናይ መሰለዪ ሶፍትዌር (ስፓይዌር) ኣብ ዙርያ ዓለም ኣብ ቁጽሪ ቴለፎን ኣስታት 50 ሽሕ ፍሉጣት ሰባት ክትትል ክገብር ምጽንሑ ዝለሓዀ ሓበሬታ ክገልጽ ቀንዩ። እቲ ኩባኒያ ግን ክሳብ ሕጂ ንዝቐርብሉ ዘለው ክስታት ይነጽጎም ኣሎ። ቅድም ኢሉ ዝተራቐቐ ቴክኒካት ስለያ ተጠቂመን ክትትል ዝገብራ ሃገራት ውሑዳት'የን ነይረን። ሕጂ ግን ይሰፍሕ ከም ዘሎን ኣብዚ ናይ ኢንተርነት ዓለም ብዛዕባ ውልቃዊ ሚስጥርናን ድሕነትን ዚያዳ ክንጭነቕ ዝገብር ኩነታት ይምዕብል ከም ዘሎ ይስጋእ። ኣብ ቀረባ ግዜ ድማ ሓደ ኣገልግሎት ድሕነት ብዛዕባ ንጥፈታት ነፍሲ ወከፍና ክፈልጥ እንተደልዩ ዘይተጋነነ ሚዛናዊ ዝኾነ ጻዕሪ ምግባር ጥራሕ'ያ እትኣኽሎ። እዚ ማለት ብቐሊሉ ዝርርባትናን ናይ ሓበሬታ ምልውዋጣትናን ዝከታተለሉ ምስ ቴሌፎንናት ምጽንጻን፡ ገመድ ክላገብ ዝሕግዞ ፍቓድ ምርካብ ወይ ኣብ ገዛና ሓሰኻ ክኣቱ ምግባር ወይ'ውን ዝከታተለና ጉጅለ ስለያ ምውፋር እያ ተድልዮ። በዚ ዝርዝር ኣብ ውሽጢ ቴሌፎንና ዘለው ኮነ ኣነባብራና ንምፍላጥ ግን ግዜን ዓቕልን ክሓቶም'ዩ። ሕጂ፡ እቲ እቶም ሰለልቲ ክፈልጡዎም ዝደልዩ - እንታይ ከም እንዛረብ፣ ናበይ ከም ዝኸድና ወይ ኣበይ ከም ዝነበርና፣ ምስ መን ተራኺብና፣ እንታይ ንፈቱ? ዝብል ከይተረፈ ኣብታ ወትሩ ካብ ኢድና ዘይትፍለ ቴሌፎን'ዩ ዘሎ። ስልክና፡ ብዘይ ዝኾነ ምትንኻፍን ካብ ፍላጥና ወጻኢ ብዝኾነ መገድን ካብ ርሑቕ ካልእ ሰብ ክፍትሻ ይኽእል። ኣብዚ ግዜ ብዲጂታላዊ ሓገዝ ተጣቢቦም ምስ ቴሌፎን ካልእ ሰላሊ ክትራኸብ ይገብሩ። እዚ ብርሑቕ ኮይንካ ናይ ካልእ ሰብ ቴሌፎን ምስርሳር ምኽኣል ውሑዳት ሃገራት ጥራይ ክገብሮ ዝኽእላ ተባሂሉ'ዩ ዝውሰድ ነይሩ። ይኹን'ምበር እቲ መንግስታትን ትካላት ስለያን ጥራሕፖለቲካውን ወተሃደራውን ሚስጥራት ንምርካብ ዝጥቀምሉ ዝነበረ ሜላ ኣብ ኢድ ብዙሓት ሃገራት፣ ውልቀሰባትን ንኣሽቱ ጉጅለታትን ኣትዩ ይርከብ። ሰራሕተኛ ትካል ስለያ ኣመሪካ ዝነበረ ኤድዋርድ ስኖውደን ብ2013፡ ዓቕሚ ኤጀንሲታት ስለያ ኣመሪካን ብሪጣንያንን ንዓለም ክቃላዕ ምግባሩ ይዝከር። እዞም ኤጀንሲታት ንፍቓድ ዴሞክራሲ ሃገርን ፍቓድን ተገዛእቲ ምዃኖም ይገልጹ። እንተኾነ እቲ ፍቓድ ድኹም ስለ ዝነበረ ካብ 2013 ንድሓር ክጠናኸር ተገይሩ። ኤድዋርድ ስኖውደን ንኣሰራርሓ ስለያ እዞም ትካላት ምቅልዑ ግን ካልኦት ሃገራት እንታይ ክገብራ ከም ዝኽእላ ከሰላስላ መገዲ ከፊቱለን። ብዙሓት ከኣ ተመሳሳሊ ዓቕሚ ከጥርያ ዝሕግዙወን ኩባኒያታት ክሓርያ ጀሚረን፤ መብዛሕትኦም ግን ብሚስጢር ዝተትሓዙ'ዮም። እስራኤል ብሳይበራዊ ዓቕምን ልዑል ስለያን ወትሩ ኣብ ቅድሚት ትጽራሕ። ከም ኤንኤስኦ ግሩፕ ዝበሉ ኣብታ ሃገር ዝርከቡ ኩባኒያታት ከኣ ኣብ ዓለም ሰለልቲ ብዝነበሩ ጡረተኛታት ዝተመስረቱ ስለ ዝኾኑ ዕቑር ቴክኒካዊ ክእለትን ዓቕምን ዘለዎም እዮም። ኤንኤስኦ ግሩፕ ናይ ስለላ ስራሕ ዘሳልጡ ሶፍትዌራት ምሻጥ ቀንዲ ስርሑ ከም ዝኾነ ብምግላጽ፡ እዚኦም ኣብ ልዕሊ ከበድቲ ገበናት ዝፍጽሙን ኣሸበርትን ዝውዕሉ ምዃኖም ይገልጽ። ብስርዓት ምልኪ ዝመርሑ መንግስታት ወይ ሃገራት ጋዜጠኛታት፣ ተሓለቕቲ መሰላትን ተቓወምትን ስግኣት ሃገራዊ ድሕንትን ገበነኛታትን እዮም ብምባል ይኸሱዎም። ኣብ መብዛሕቲአን እዘን ሃገራት ከኣ ድሩት ወይ ውሑድ ተሓታትነት ስለ ዘሎ ከም ፒጋሰስ ዝበሉ ሶፍትዌራት ተጠቒምካ ብሚስጢር ናብ ናይ ውልቀሰባት ቴሌፎን ምእታው ይዓቢ'ሎ። ቴሌፎን ምድዋል ኣውራ መገዲ ኮምዩኒኬሽን ኮይኑ እናሃለወ ሓደ ኩባኒያ ቴሌኮም እቲ ዝርርብ ክጠልፎ መምርሒ ክወሃቦ ይኽእል። ኣብዚ ሕጂ እዋን ብቴሌፎን እንገብሮም ዝርርባት 'ኢንክሪፕትድ' እዮም ይብሃል፤ እዚ ማለት እንታይ ከም ዝተባህለ ንምፍላጥ ናብቲ ቴሌፎን ባዕሉ ወይ መተግበሪ ክኣትው ዝግደድሉ'ዩ። ሃገራት ሓሓሊፉ ነዚ ብዝገርም ኩነታት ከፈጽምኦ ይስትውዓል። ንኣብነት ኣብ ቀረባ ኣመሪካን ኣውስትራልያን ብሓባር ኣብ ዘካይድኦ ስርሒት፡ ሓደ ጉጅለ ገበን ኣዝዩ ውሑስ ኢሉ ዝገመቶ ቴሌፎናት ክወሃቦ ገይረን'የን። እቲ ብከም ፒጋሰስ ዝበሉ ናይ ስለያ ሶፍትዌራት ዝፍጸም ጉዳይ ግን ካብዚ ዝዘለለ'ዩ። እቶም ኣብ ኢንተርነት ነዚ ንምክልኻል ዝውዕሉ ንርእሶም ግዳያት ይኾኑ ኣለው። ኣብ ሕሉፍ ሰርሰርቲ ናብቲ እትጥቀመሉ ስርዓት ኮምፒዩተር ኣትዮም ብምጭዋይ ዓጊቶም ብምሓዝ ንክኸፍቱልካ ገንዘብ ይሓቱ ነይሮም፤ ሕጂ ግን ከም ሓደ ኣገልግሎት ክሽየጥ ጀሚሩ ኣሎ። ሓደ ውልቀሰብ ብቐሊሉ ከስቢ ንክማቐሎም ይሰማማዕ፤ ንሳቶም ከኣ ጸገም እንከጋጥሞ ናይ ስልኪ ኣገልግሎት ዝረኽበሉ ዕድል ብምምችቻእ ነቲ መተግበሪ ምስ ሓገዙን መሳርሒኡን ይህቡዎ። ብካልኦት መገዲታት ድማ ዘለኻሉ ቦታ ምጥላፍን ናይ ሰባት ዕለታዊ ምንቅስቓስን ባህርያቶምን ዝሓዘ ሓበሬታ ምድላውን ኣሎ። እዚ ቅድሚ ሕጂ ፍሉይ ጻዕርን ሓላፍነትን ዝሓትት ዝነበረ ሕጂ ብናጻ ኣብ ኢንተርነት ዝርከብ ኮይኑ ኣሎ። ኣብዚ እዋን ስለላ ናይ መንግስታት ጥራሕ ኣይኮነን። ኩባኒያታት'ውን እንታይ ንሰርሕ ምህላውና ክፈልጡ ይኽእሉ'ዮም። እዚ ዝስልለና ሶፍትዌር ብምትካል ዘይኮነ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ እንፈትዎ ነገር ጥራይ ብምርኣይ ናይ ስለላ ቑጠባ ተጠቒሞም ኩነታትና ክፈልጡ ይኽእሉ። እዚ ኩሉ ኩባኒያታት ክጥቀምሉ ዝኽእሉ ዳታ ይፈጥር፤ እዚ ግን ሰርሰርቲ'ውን ናይ ምስራቕ ተኽእሎ ኣለዎ፤ መንግስታት ከኣ ናብዚ ክኣትው ክደልዩ ይኽእሉ። ነዚ ዘፈጽሙ ናይ ስለላ ሶፍትዌራት ድማ ኣብ ዕዳጋ ይሽየጡ ኣለው። ብፍላይ ኣባላት ስድርኦም ኣብ ምንታይ ከም ዝውዕሉ ክፈልጡ ዝደልዩን ተጠራጠርቲ ዝኾኑን ሰባት ይጥቀሙሎም። እዚ ማለት፡ ኩላትና ሰለልቲ ናብ እንኾነሉ ምዕራፍ ንሰጋገር ኣለና፤ ማዕረ ማዕሪኡ ከኣ ንስለል ምህላውና ክንዝንግዕ የብልናን።


ልዕሊ 200 ትካላት ኣመሪካ ሳይበራዊ መጥቃዕቲ ተፈጺምወን

ልዕሊ 200 ትካላት ኣመሪካ ‘ኮሎሳል’ ብዝተህባለ  ሳይበራዊ መጥቃዕቲ ከምዝተፈጸመን ክፍሊ ምክልኻል ሳይበራዊ መጥቃዕቲ ኣመሪካ ገሊጹ። ኣብ ኣመሪካ ኣብ ልዕሊ ትካላት ሳይበራዊ መጥቃዕቲ ብምፍጻም፡ ንትካላት ገንዘብ ምሕታት ብተደጋጋሚ ይረአ ምህላዉ’ዩ ዝግለጽ። እቶም ሳይበራዊ መጥቃዕቲ ዝፈጸሙ ጉጅለ፡ መጀመርታ ኣብ ፍሎሪዳ ዝርከብ ካሰያ ዝተባህለ ናይ ኮምፒተር ማእከል እዮም ኣጥቂዖም፤ ብድሕሪኡ ናብተን ናይቲ ማእከል ‘ሶፍትዌር’ ዝጥቀማ ትካላት ቀጺሎም፡፡ ትካል ካሰያ ኣብ መርበብ ሓበሬትኡ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ነቲ ዝተፈጸመ ‘ሓደገኛ’ ዝበሎ ሳይበራዊ መጥቃዕቲ የጻርዮ ከምዘሎ ንዓማዊሉ ሓቢሩ። ነቲ ሳይበራዊ መጥቃዕቲ ኣብ ራሽያ ዝመደበሩ ረቪል ዝተባህለ ጉጅለ ፈጺምዎ ክኸውን ከምዝኽእል ክፍሊ ምክልኻል ሳይበራዊ መጥቃዕቲ ኣመሪካ ገሊጹ ኣሎ። እቲ ሳይበራዊ መጥቃዕቲ፡ መብዛሕትአን ትካላት መዓልቲ ናጽነት ኣመሪካ ንምጽንባል ኣብ ዝሸባሸባሉ ዝነበራ ዓርቢ ምሸት እዩ ተፈጺሙ። ትካል ካሰያ፡ እቲ ንዴስክቶፓትን ናይ ኔትዎርክ ኣገልግሎት ዝህብ ክፋል እቲ ትካል በቶም ሰርሰርቲ ተጠቒዑ ከምዘሎ ገሊጹ ኣሎ። እቲ ትካል ‘ቪኤስኤ’ ዝጥቀሙ ዓማዊሉ፡ ሰርቨራቶም ክዓጽዉ ተማሕጺኑ ኣሎ። ትካል ካሰያ ኣብ መግለጺኡ ካብተን ንሱ ናይ ኔትዎርክን ሰርቨርን ኣገልግሎት ዝህበን ትካላት 200 ትካላት ተመሳሳሊ ሳይበራዊ መጥቃዕቲ ተፈጺምወን ከምዘሎ ሓቢሩ ኣሎ። እተን ትካላት በዓል መን’የን ንዝብል ሕቶ ቢቢሲ፡ ትካል ካሰያ ዝርዝራዊ መልሲ ክህብ ፍቃደኛ ኣይኮነን። ትካል ካሰያ፡ ኣብ ልዕሊ 10 ሃገራት ንልዕሊ 10 ሽሕ ዓማዊል ኣገልግሎት ዝህብ ግዙፍ ማእከል ኮምፒተር’ዩ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ፕረዚደንት ጆ ባይደንን ቭላዳሚር ፑቲንን ኣብ ጀኔቫ ኣብ ዝተራኸብሉ፡ ጆ ባይደን ንቭላዳሚር ፑቲን እቲ ካብ ሩስያ ዝፍጸም ሳይበራዊ መጥቃዕትታት ደው ክብል ክጽዕር ተማሕጺንዎ ነይሩ። እቲ ኣብ ሩስያ ዝመደበሩ ረቪል ዝተብሃለ ሳይበራዊ መጥቃዕቲ ዝፍጽም ጉጅል ሶዲኖኪቢ እናተብሃለ’ውን ይጽዋዕ’ዩ፡ ኣብ ዓለም ካብ ዘለዉ ሳይበራዊ መጥቃዕቲ ዝፍጽሙ ጉጅለታት እቲ ዝተፈለጠን ብዙሕ ገንዘብ ዘኻዕበትን ጉጅለ’ዩ። ኣብ ወርሒ ግንቦት ነቲ ኣብ ዓለም ብቀረብ ስጋ ኣብ ቅድሚት ዝስራዕ ጃይቢኤስ ዝተባህለ ትካል እቲ ጉጅለ ሳይበራዊ መጥቃዕቲ ከምዝፈጸመሉ እዩ ኤፍቢኣይ ዝገልጽ። እዚ ረቪል ዝተባህለ ጉጅል ኣብ 2019’ውን ኣብ ቴክሳስ ዓሰርተታት ትካላት መንግስቲ ሳይበራዊ መጥቃዕቲ ክፍጸም ባይታ ከምዘጣጠሐ’ውን ይኽሰስ’ዩ።


ኣብ ዝተፈላለዩ ነገራት እትጥቀሙሉ ምስጢራዊ ቃል [ፓስወርድ] ክሳብ ክንደይ ትተኣማመኑሉ?

ብውልቀሰባት ወይ ብትካላት ዝውነኑ ኤመይላት ከምኡ’ውን ማሕበራዊ መራኸብታት ምስጢራዊ መሕለፊ ቃሎም [ፓስወርድ] ከምዝተሰበረ ማለት ‘ሃክ’ ከምዝተገበረ ዝገልጹ ዜናታት ምስማዕ ዝተለመደ’ዩ። እዚ ብብዙሕ ምኽንያታት ከጋጥም ከምዝኽእል ሰብሞያ እቲ ዓውዲ ይሕብሩ። ኮምፒተርኩም ወይ ሰነድኩም ካብ ጉሓሉ ክሕሎ ዝሕግዝ ትሕዝቶና እነሆ። እትጥቀምሉ ናይ ኮምፒተር፣ ኢመይል፣ ማሕበራዊ መራኽብታትን ካልእን ምስጢራዊ መሕለፊ ቃል ጥንኩርን ዘተኣማምንን እንተዘይኮይኑ ንጉሕለት ተቓላዕቲ ከምዝኾንኩም ኣስተውዕሉ። እቶም ጉሓልቲ ነዚ ዕድል እንተረኺቦም ሓበሬታኹም ናብ ኣደባባይ ካብ ምቅላዕ ክሳብ ብገንዘብ ምድርዳር ይበጽሑ። ሰብሞያ ከምዝሕብርዎ እቶም ሰርሰርቲ ብሰለስተ ዝተፈላለዩ መገዲታት ንፓስወርድኹም ብምስባር ናብ ኮምፒተርኩም ክኣትዉ ይኽእሉ። እቲ ብስፍሓት ዝፍለጥ ፊሺንግ ስካም [Phishing scams] ብዝብል ዝፍለጥ ኮይኑ ናይ ሓደ ዝፍለጥ ትካል ዌብሳይት ብምልኣኽ ወይ ሎተሪ ከምዝተዓወትካ ብምግላጽ ኮድ ንኽተእትው ብምሕታት ይፍጸም። ካልኣይ ስልቲ ድማ ብግምት ብዝገብርዎ ፈተነ እዩ። ብዙሓት ሰባት 123456 ዝብል ኣዝዩ ዝቐለለ ምስጢራዊ መሕለፊ ቃል ከምዝጥቀሙ ይግለጽ። ነዚ ዝገብርሉ ምኽንያት ከኣ ከይርስዕዎ ብምስጋእ’ዩ። ብደረጃ ዓለም ልዕሊ 23.3 ሚልዮን ሰባት ኮምፒተሮም ንምኽፋት ዝጥቀሙሉ ፓስወርድ  123456 ዝብል ከምዝኾነ ብመጽናዕቲ ተረጋጊጹ’ሎ። ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ዝተገበረ ሓደ መጽናዕቲ ከምዘመልክቶ ድማ፡ ብዙሓት ሰባት ንኮምፒተሮም ዝጥቀምዎ ምስጢራዊ መሕለፊ ቃል ተመሳሳሊ ኮይኑ ተረኺቡ። ከምዚኦም ዝበሉ ብቐሊሉ ክግመቱ ዝኽእሉ መሕለፊ ቃል ድማ ኮምፒተራት፣ ኢመይል፣ ማሕበራዊ መራኸብን ካልእን ብቐሊሉ ንጓሓሉ ዝተቓልዑ ይገብሩ። ሰብሞያ ኮምፒተር ከምዝብልዎ ቁጽርታት ብመስርዕ ብምቕማጥ ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ናይ ሰባት ስም ምጥቃም እውን ካልእ ኣዝዩ ዝተለመደ ኣጠቓቕማ ፓስወርድ እዩ። ምልስ ኢልና ነቲ እንጥቀመሉ ፓስወርድ ንዘክር፤ ናይ ደቅና ወይስ ናይ በዓልቲ ቤትና ስም፤ ናይ ኣዴና ወይስ ኣቦና፤ ‘Love’ ወይ ‘I love you’ ዝብል ተጠቒምና’ዶ ንኸውን? እዚ ዓይነት ኣጠቓቕማ ፓስወርድ ንስራሕ እቶም ሰርሰርቲ ዘቕልል’ዩ። እቲ ካልእ ሰባት ብብዝሒ ዝጥቀሙሉ ምስጢራዊ ቃል ነቲ ‘password’ ዝብል ቃል ክኸውን ከሎ፡ ካልኦት ብዙሓት ድማ 111111 ዝብል ቁጽሪ ይጥቀሙ። ናይ ፍሉጣት ጋንታታት ኩዕሶ እግሪ፣ ተጻወትቲ፣ ናይ ብዓልቶም ስም ወይ መዓልቲ ልደቶም ወይ ናይ ኣባላት ስድርኦም መዓልቲ ልደት ከም ምስጢራዊ መሕለፊ ቃል ዝጠቀሙ ሰባት’ውን ውሑዳት ኣይኮኑን። እቶም ሰርሰርቲ ወይ ናይ ኮምፒተር ጓሓሉ ነዞም ምስጢራዊ ቃላት ብቐሊሉ ክረኽብዎም እንተዘይኪኢሎም ዓቕሞም ብዝሓሸን ዝማዕበለን መገዲ ወዲቦም ምምላሶም ኣይተርፍን። ኣብ ውሽጢ ሓደ ሰከንድ 8 ቢልዮን ምስጢራዊ መሕለፊ ቃል ከፍርይ ዝኽእል ፕሮግራም ብምጥቃም ናብ ኮምፒተራት ክኣትዉ ይኽእሉ። በዚ መገዲ ከኣ ሽድሽተ ፊደላት ንዘለዎም ምስጢራዊ ቃላት ኣብ ውሽጢ ሓደ ሰከንድ፡ ከምኡ ድማ 12 ቃላት ንዘለዎም ኣብ ውሽጢ ሰለስተ ደቒቓ ሰይሮም ይኣትዉ። ቅድሚ ኩሉን ልዕሊ ኩሎን ናብ ኮምፒተርኩም ኮነ ናብ ኢመይልኩም ዝመጽኡ ሓበሬታታት ብጥንቃቐ ክትከታተልዎምን ክትምርምርዎምን ይግባእ። እቶም ሰርሰርቲ ናብ ኮምፒተርኩም ክኣትዉ እንተኺኢሎም፡ ካልእ ሰብ ክረኽቦ ዘይትደልይዎ መረዳእታ ብቐሊሉ ምስረኸብዎ ጉድኣት ከብጽሑልኩም ከምዝኽእሉ ኣስተውዕሉ። እዚ ጥራሕ ዘይኮን ናብ ናትኩም ኣካውንት ብምእታው ናብ ካልኦት ሰባት መልእኽቲ ክልእኹን ዝምድናታትኩም ከበላሽዉን ይኽእሉ’ዮም። ስለዝኾነ ዘይርሳዕ ግን ኣዝዩ ዘተኣማምን (ጥንኩር) ምስጢራዊ መሕለፊ ቃል ምጥቃም ኣገዳሲ ይኸውን። ·         ብቐሊሉ ዝግመት ነገር ኣይትጠቐሙ - ናይ እትፈትውዋ ወይ እትድግፍዋ ጋንታ ስም ምጥቃም ዝምከር ኣይኮነን። ይተርፍ ናይታ እትድግፍዋ ናይታ ዘይትፈትውዋ ጋንታ’ውን እንተኾነ ክትጥቀሙ የብልኩምን። ካብ ስም ርሕቕ ዝበለን ንምግማት ዘጸግምን ቁሩብ ዝተሓላለኸ እንተዝኸውን ይምረጽ። ·         ቃል ዘይኮነስ ሓረግ ምረጹ - ምስጢራዊ ናይ መሕለፊ ቃላት ቁሩብ ንውሕ ዝበሉ እንተኾይኖም ንምግማት ኣጸገምቲ’ዮም። ስለዝኾነ ቃላት ዘይኮነስ ሓረጋት ምጥቃም ይምረጽ። ·         ነኣሽቱን ዓበይትን ፊደላት ሓዋዊስካ ምጥቃም [lower and upper cases] – ምስጢራዊ መሕለፊ ቃል ኣብ እተዳልዉሉ እዋን ንኹሎም ብነኣሽቱ ወይ ብዓበይቲ ፊደላት ጥራይ ተጠቒምኩም እንተኾይንኩም ንስራሕ እቶም ጉሕለት ዝፍጽሙ ሰርሰርቲ ኣቕሊልኩምሎም ማለት’ዩ። ስለዚ ካብ ክልቲኦም ሓዋዊስካ ምጥቃም የድልይ። ·         ቁጽርታትን ምልክታትን ወስኹሉ - እትጥቀሙሉ ምስጢራዊ መሕለፊ ቃል ኣዝዩ ጽኑዕ ክኸውን እንተደሊኹም፡ ቁጽርታት ምስ ምልክታት ሓዋዊስካ ምእታው ተመራጺ ይኸውን። ·         ብዛዕባ ምስጢራዊ መሕለፊ ቃል ንዝኾነ ይኹን ሰብ ዘይምዝራብ - ንኣብነት ምስ ካልኦት ሰባት ሓበራዊ ኮምፒተር ትጥቀሙ እንተኾይንኩም ጥንቃቐ ምግባር፤ ኮምፒተር ከይዓጸውካ ዘይምኻድ፤ ንመሓዛ ወይ መሳርሕቲ ፓስወርድ ዘይምሃብ።


ኣብ ዋንጫ ዓለም ኣኽባሪ ጸጥታ ኰይኑ ዝሰርሕ ዘሎ ኤርትራዊ ተቐዳዳማይ ብሽክለታ ነበር

ኣብ ቐጠር ዝካየድ ዘሎ ዋንጫ ዓለም ኣቓልቦ ፈተውቲ ስፖርት ዓለም ስሒቡ ኣሎ። ብዙሓት ኣብቲ ውድድር ንዝተሳተፋ ሃገራቶም ብደገፍ ከማሙቝ እንከለዉ፡ ገለ ከኣ እቲ ውድድር ብሰላም ንኽውዳእ ኣብ ውሽጢ ስታድዮማትን ኣብ ደገን ጸጥታ ኣብ ምኽባር ጸጥታ ተጸሚዶም ይርከቡ። ሓደ ካብኦም እምበኣር ተቐዳዳማይ ብሽክለታ ነበር ኤርትራዊ ጀማል መሓመድብርሃን’ዩ። ኣባል ቀዳማይ ዙርያ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዝዀነ ጀማል መሓመድብርሃን፡ 1996 መወዳእታ’ዩ፡ በቲ ዝነበሮ ሞያ ስርሓት ሳሎን [ታፒሰሪ] ተጠሊቡ ናብ ሃገረ ቐጠር ኣትዩ። ካብ 1997 ክሳብ 2004 ብሞያኡ ኣብ ሓንቲ ትካል ድሕሪ ምስራሕ፡ ካብ 2004 ክሳብ 2007 ናብ ኣንጎላ ከይዱ፡ ብድሕሪኡ ናብ ቐጠር ተመሊሱ። እቲ ዝሰርሓሉ ክፍሊ ተክኒክ ፖሊስ ቐጠር ኣብ ዝሰርሓሉ እዋን፡ ኣብ ምእንጋድ ዋንጫ ዓለም ዝርከብ ኰይኑ፡ ካብ ኵሉ ክፍልታት ፖሊስ ተመሪጾም ኣብ ዋንጫ ዓለም ኣኽበርቲ ጸጥታ ኰይኖም ክሰርሑ ካብ ዝተመረጹ ጀማል ሓደ እዩ። ጀማል ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መጠይቕ “ስራሕና ቅድሚ ጸወታ፡ ኣብ እዋን ጸወታን ድሕሪ ጸወታን ጸጥታ ውሽጥን ከባብን ስታድዮም ምሕላው’ዩ” ኢሉ። “ብሓፈሻ ሸሞንተ ስታድዮማት’ዩ ዘሎ፡ ካብዚ እቲ ኣርባዕተ [ኣ’ቱማማ፡ ኣ’ጅኑብ፡ ኣሕመድ ቢን ዓሊን ከሊፋን] ስታድዮማት ናባና ዝቐረበ’ዩ፣ ኣነ ኸኣ ኣብ ስታድዮም ከሊፋ’የ ዝሰርሕ ዘለኹ፡” ይብል። ጀማል፡ እቲ ናቶም ክፍሊ ኣብ ውሽጢ ስታድዮም፡ ኣብ ኣፍደገ፡ ከምኡ ኸኣ ኣብ ‘ፓርኪን’ ጸጥታ ኣብ ምኽባር ከምዝሰርሕ’ውን ይሕብር። ኣብ ምኽባር ጸጥታ፡ ካብ ቐጠር ጥራይ ዘይኰንና ካብ ወጻኢ’ውን ዝመጽኡ ከምዘለዉ ዝሕብር ጀማል፡ ቐጠር “ማዕረ እቲ ንስታድዮማት ብምህናጽ ዝገበረቶ እኹል ምድላዋት፡ ኣብ ጸጥታ’ውን ኣዝዩ ጽፉፍ ስርሓት’ዩ ተሰሪሑ” ብምባል ይገልጽ። ቐጥር ኣብ ዋንጫ ዓለም ልዕሊ 50 ሽሕ ኣኽበርቲ ጸጥታ ከምዘዋፈረትን ካብኦም ኣብ ትሕቲ ትእዛዝ ቐጠር ዝሰርሑ ካብ ወጻኢ ዝምጽኡ’ውን ከምዘለዉ ሮይተርስ ኣብ ናይ 3 ሕዳር ሕታሙ ንሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት እታ ሃገር ጠቒሱ ገሊጹ ምንባሩ ዝዝከር’ዩ። ወሃቢ ቓል እቲ ሚኒስትሪ ጃብር መሓሙድ ጃብር ኣ’ንዋሚ “እዞም ኣብ ምኽባር ጸጥታ ተዋፊሮም ዘለዉ ካብ ደገ ዝመጽኡ ሰባት፡ ምኩራት ኰይኖም ካብ ፈተውቲ ሃገራት ዝመጽኡ’ዩ ተኣዛዝነቶም ካብ ቐጠር’ዩ፡” ኢሉ። ቱርኪ ብወገና፡ 3000 ጸረ-ተቓውሞ ፖሊስ ኣብ ምኽባር ጸጥታ ዋንጫ ዓለም ኣዋፊራ ምህላዋ ብምግላጽ፡ እቶም ፖሊስ ብቐጥታ ብቱርኪ ዝእዘዙ ምዃኖም ሮይቶርስ ኣብ ገጻቱ ኣስፊሩ  ነይሩ። ጀማል እታ ሃገር ብብዝሒ ተዓዘብቲ ኵዕሶ እግሪ ኣዕለቕሊቓ ምህላዋ ብምግላጽ፡ ምስ ብዝሖም ግን ዝዀነ ጸገማት መጓዓዝያ ከምዘየለ ይገልጽ። “ካብን ናብን ስታድዮማት ዘመላልሳ ኣውቶቡሳትን ባቡራትን ኣለዋ፣  ነፍሲ ወከፍ ስታድዮም ኣስታት 80 ዝኸውን መእተዊ ስለዘለዎ፡ ሰብ ከከም ቁጽሪ ትኬቱ ከሳብ እታ ኣፍደገ ስታድዮም ብኣውቶቡስ’ዩ ዝኸይድ፡ ብዘይ ዝዀነ ጽቅጥቅጥ ከምዛ ናይ ኣየርፖርት መፈተሺ ኣሎ ተተፈቲሹ ይኣቱ፡” ብምባል ነቲ ዘሎ ኣካይዳ የረድእ። ጀማል ክሳብ ሕጂ ናብቲ ተጻወተቲ ዝኣትውሉ ቦታ ስለዘይተመደበ፡ ንዝዀነ ተጻዋታይ ናብ ሜዳ ክኣቱ እንከሎ ከምዘይርኣየ ኸኣ ይሕብር፤ “ተጻወትቲ ዝኣትውሉ ቦታ ፍሉይ’ዩ ‘ቪኣይፒ’ ዝኣትውሉ’ውን ብተመሳሳሊ ፍሉይ ሕዙእ’ዩ ክሳብ ሕጂ ኸኣ ኣነ ናብኡ ኣይተመደብኩን ኣለኹ።” ኣብ 1972 ኣብ ኣስመራ ተወሊዱ ዝዓበየ ጀማል፡ እዋን ንእስነቱ ኣብ ምህራም ጭራ’ዩ ኣሕሊፍዎ። ወዲ 13 ዓመት ምስ ኮነ ምስ ስድራኡ ናብ ከባቢ መደበር ገዛ ቀይሮም። ኣቦኡ መሓመድብርሃን፡ ኣብ ከባቢ እንዳ ማርያም፡ ጐደና ኣፍዓበት፡ ኣብታ ፍሉጥን ዝውቱርን ውድድር ቅድድም ብሽክለታ ዝካየደሉ ዝነበረ ከባቢ፡ ኣብ ጥቃ መጀመርን መዛዘምን ሕንጻጽ እንዳ ስርሓት ሳሎን ስለዝነበሮም፡ ጀማል’ውን ኣሰር ኣቦኡ ስዒቡ ኮምፕላስዮን ገይሩ ኣብ ትካሎም ክውዕል ጀሚሩ፤ ጐኒ ጐኒ ስርሑ ከኣ ነቲ ኣብ ኣፍደገ ስርሖም ዝካየድ ኮርሶ ክዕዘብ ጀመረ። በዚ ዝጀመረ ፍቕሪ ብሽክለታ፡ ንሱ’ውን ሓንቲ መዓልቲ ከምቶም ኣብቲ ጐደና፡ ኣብ ዝባን ዚንጐን ሽባኻታትን ሓዂሩ  ዝርእዮም ተቐዳደምቲ ብሽክለታ ንኽኸውን ዓቢ ድሌት ክሓድሮ ጀመረ። “እቲ እዋን በዓል ሰላምቢኒ፡ በዓል ዘርእጋብርን ካልኦትን ዝቐዳደምሉ ዝነበረ እዋን’ዩ፡ ቀዳም ምሸት ነቲ ጽርግያ መዕጸዊ ዝኸውን ሓጻውን ኣብ ኣፍደገ ስራሕና ክራገፍ እንከሎ መዓስ’ዩ ሰንበት ዝኣክል ኢልና ተሃንጢና ንሓድር ነይርና፡” ይብል ጀማል። “ኣብ 1986 ኣብ ናይ ‘ኣቫንቲ’ [ተራ ብሽክለታ] ጀሚረ ብሽክለታ ምስ ተገዛኣትለይ ከኣ ኣብ ናይ ህጻናት ጀሚረ።” ኣስዒቡ ጀማል፡ “ኣብ ክፍሊ ህጻናት እንከለና በዓል ስብሓት፡ ቢንያም እዮብ፡ ረዘነ፡ ኣሻዒሎን ካልኦትን ዝነበርዎ ውድድራት ኣዝዩ ውዕዉዕን ምቐርን’ዩ ነይሩ፣ ኣብኡ ቻምፕዮን ምስ ኣበልኩ ናብ ማእከሎት ሰጊረ። ናይ መጀመርታ ወግዓዊት ጋንታይ ከኣ ‘ክራይ ቤቶች’ [ክራይ ኣባይቲ] እያ ነይራ ናብኣ ተጸንቢረ። ነዛ ጋንታ እዚኣ ዝመርጽክሉ ደጋፊ የማነ ተኸስተ ስለዝነበርኩ’የ።” ጀማል ብዘጋጠሞ ምጭብባጥ ጅማት ኣብ እግሩ መጥባሕቲ ስለዝተኻየደሉ፡ ንሓደ ዓመት ካብ ጸወታ ደው ኢሉ ነይሩ። ድሕሪ ናጽነት ከኣ ናብ ዓበይቲ ተሰጋጊሩ ምስ ውሩያት ተቐዳደምቲ ክወዳደር ጀሚሩ። ሓደ ካብኦም የማነ ተኸስተ [ገበል] እዩ ነይሩ። “ምስ ክራይ ኣበይቲ ኣብ ጐድኒ የማነ ተኸስተ፡ ኣተሽም ሓየሎም፡ ዘርእዝጊ ገብርሂወት፡ ስብሓትን ካልኦትን ኰይነ ክሳብ 1993 ተጻዊተ፤ የማነ ተኸስተ ኣብ ሱዳን ክሳብ ዝሞተሉ ከኣ ኣብታ ጋንታ ብሓደ ነይርና።” ጀማል ብድሕሪ’ዚ ነታ ንመወዳእታ ግዜ ካብ ቅድድም ብሽክልታ ንኽእለ ምኽንያት ዝዀነት መዓልቲ’ዩ ዝዝከራ። እቲ እዋን ኣብ መወዳእታ 1993 ኰይኑ ኣብ መዛዘሚ ሕንጻጽ ባሕቲ መስከርም’ዩ ነይሩ። “ድሕሪ የማነ እታ ጋንታ ናብ ኣልታሕሪር ተቐይራ፣ ንሕና ከኣ ብሙሕየዲን ሸንገብ ትምራሕ ናይ ሃገራዊ ማሕበር መንእሰያት ኤርትራ እትምእከል ጋንታ ሸቢባ ትበሃል ጋንታ ኣቍምና፣ ንሓደ ዓመት ጽቡቕ ተጻዊት። ኣብ መወዳእታ 1993 ኣብ ቮላታ ባሕቲ መስከረም ከቢድ መውደቕቲ ስለዘጓነፈኒ ንሕክምና ክሳብ ናብ ስዑድያ ከይደ። በዚ ኸኣ ካብ ውድድር ብሽክለታ ኣቋሪጸ፡” ይብል። ኣብ ውድድር እንከሎ ኣዝያ በዳሂት ውድድር ኣየነይቲ ምንባር ኣብ ዝተሓተተሉ፡ “ኣነ ካብ ዝዝከሮ ድሕሪ ናጽነት ንመጀመርታ ናይ በረኻ ውድድር ኣብ ዝጀመረሉ፡ ሰገነይቲ በጺሕካ ምምላስ ዝነበራ ኰይና፡ ንዓይ ከኣ ኣብ ናይ ዓበይቲ ፈለማየይ’ዩ ነይሩ።” ብምባል ይዝክራ። ኣብቲ ውድድር ደሳለን ነጋሽ፡ ሚኪኤለን ዮናስ ዘካርያስ ብምዃን ኣብ ዓቐበት ደቀምሓረ በቲኾም ስለዝወጽኡ፡ ጀማል ምስ ቢንያም በርሀ ብምዃን ንበዓል ደሳለኝ ንምርካብ ብብንያም በርሀ እናተተባበዐ፡ ሓሙሻይ ኰይኑ ዝወድኣላ ውድድር እታ ዝሓየለት ውድድር ምንባራ ይዝክር። ዮናስ ዘካርያስ ማዕረ ሽሙ በታ ሓላባይ እትብል ሳጓኡ’ዩ ዝፍለጥ። እሳ ሳጓ እዚኣ ዮናስን ጀማልን ኣብ ምድብ ህጻናት እናተወዳደሩ እንከለዉ፡ ንዮናስ ዘካርያስ እንዳ እስታላ ከምዘለዎም ዝፈለጠ ጀማል፡ ሓላባይ ትብል ሳጓ ከምዘጠመቘ፡ ዮናስ ዘካርያስ ኣብ ሓደ ኣጋጣሚ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መጠይቕ ገሊጹ ነይሩ። ጀማል ኣብ መጀመርታ ናጽነት ዝኽሪ ስርሒት ፈንቅል፡ ለካቲት 1992 ኣብ ጋሕቴላይ ተበጊሱ ኣብ ውሽጢ ጥዋለት ሓያለ ዙራት ብምዅላል ዝዛዘም ውድድር ኣብ ዝተኻየደሉ’ውን፡ ኣብ ቀዳመይቲ ጕጅለ ደሳለ ነጋሽ፡ ሳሙኤል ዘካርያስ፡ ዮናስ ዘካርያስ፡ ቢንያም በርሀን ኣሻዒሎን ብምዃን ጕጅለ ብምፍጣር ዘካድዎ ውድድር’ውን ካብቲ ዝዝክሮ ውድድር ምዃኑ ይሕበር። “ዮናስ ዘካርያስ ኣብ ቮላታ ማኒብሮ ብምስባሩ ክኣቱ ኣይከኣለን፣ ደሳለኝ ነጋሽ ቀዳማይ፡ ቢንያም በርሀ ካልኣይ ኣነ ኸኣ ሳልሳይ ኴንና ተኸታቲልና ኣቲና፣ የማነ ተኸስተ’ውን ሽዕኡ ምሳና ነይሩ’ዩ፡ ኣብ  ሓደ ጋንታ ኢና ኔርና” ብምባል፡ ንገለ እዋናት ጸወታኡ ይዝክር። የማነ ተኸስተ ሓደ ካብቶም ኣብ ታሪኽ ብሽክለታ ኤርትራ ግሉሕ ታሪኽ ዝሰነዱ ተቐዳደምቲ ኰይኑ፡ ኣብ መጀመርታ ዓመታት ናጽነት ንሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ ወኪሉ ኣብ ሱዳን ውድድር እናኣካየደ እንከሎ’ዩ፡ ኣብ መንጐ ውድድር ብወቕዒ ወዲቝ ሞይቱ። የማነ ተኸስተ፡ ኣብ 1987 ቻምፕዮን መላእ ኢትዮጵያ ክኸውን ዝኸኣለ ምኩር ተቐዳዳማይ’ዩ ነይሩ። ኣብ ጐኒ የማነ ኰይኑ ዝተጻወተ ጀማል’ውን፡  “የማነ ተኸስተ ንዓይ ዳርጋ ኣቦይ’ዩ፣ ልዕሊ እቲ ሰብ ክጻወት እንከሎ ዝርእዮ፡ እቲ ንዓና ዝህበኒ ዝነበረ ሞራል’ዩ ዝዓቢ” ብምባል ይዝክሮ። ኣስዒቡ፡ “የማነ ኣብ ጐልጐል ይዅን ኣብ ዓቐበት ምሉእ ተጻወታይ’ዩ ነይሩ፣ ዋላ ወዲቝ፡ ብሽክለታ ተባላሽያቶ ብኒሕ ንቐዳመይቲ ጕጅለ ናይ ምርካብ ክእለቱ ኣዝዩ ዝድነቕ’ዩ ነይሩ።” ጀማል ካብቲ ወትሩ ንየማነ ዝዝክረሉ ክገልጽ እንከሎ፡ “ወትሩ ካብ ዝዝክሮ፡ እዋን ሮሞዳን’ዩ ነይሩ፣ ጾም’ዩ ውድድር ከቋርጽ’የ ምስ  በልክዎ፡ ንዓይን ንኣሻዒሎን ለይቲ ካብ ሰዓት ሓደ ክሳብ ሰዓት ሓሙሽተ ወጋሕታ ኣብ ውሽጢ ከተማ ልምምድ ኣግቢሩ፡ ኪዱ በሊዕኩም ደቅሱ ይብለና፣ ምስቶም ዝተረፉ ተቐዳደምቲ ኸኣ ካልኣይ ልምምድ ንበረኻ ሒዝዎም ይኸይድ።” ብዛዕባ እዞም ሕጂ ዘለዉ ተቐዳደምቲ ኣድናቘቱ ክገልጽ እንከሎ ጀማል፣ “ኣብ ግዜና ነቲ ቅድድም ብሽክለታ ብዘይ ትምህርቲ ኢና ንካይዶ ነይርና፡ ካብ ቀዳሞት ናብ በዓል ሳላምቢኒ፡ ካብኡ ናብ በዓል ዘርእጋብር፡ ካብኡ ናብ በዓል የማነ ካብኡ ናባና ከምኡ እናበለ’ዩ እናተወራረሰ መጺኡ” ብምባል “ኣብ ግዜና መሳለጥያታት ኣይነበረን ግን ሓይሊ ነይሩ፡” ይብል። ኣስዒቡ፡ “እዞም ሕጂ መጺኦም ዘለዉ ‘ሸባብ’ ከኣ ማሽኣላህ ብመሳለጥያ፡ ብብልሕን ብትምህርትን ኣዝዮም ዝበሰሉ’ዮም፡ ሳላ ከምኡ ዝዀነ ኸኣ ብዙሓት ፕሮፈሽናላት ክፈርዩ ክኢሎም ኣለዉ።” ኮርሶ ብሓፈሻ ኣብ ሰለስተ ከምዝኽፈልን፡ ንሱ ከኣ ናይ ቅጽበታዊ ውድድር፡ ንወዲ ጋንታኡ ስሒቡ ናብ መስመር ሕንጻጽ ዘብጽሕ ከምኡ ከኣ ናይ ዓቐበት ከምዝዀነ ጀማል ይሕብር። ኣብ ልዕሊ ኵሎም ናይ ቅድም ናይ ሕጅን ተቐዳደምቲ ዓቢ ናእዳ ከምዘለዎ ዝገልጽ ጀማል፡ “ኣነ መርሃዊ ቅዱስ ኣጸዋውታኡ ኣዝዩ’ዩ ዝምሰጠኒ፡ እቲ ዘለዎ ሓይሊ ፍሉይ እዩ፣ ኣብ ዝኣተዎ ውድድር ብብቕዓት’ዩ ዝዛዝም፡ ቢንያም ግርማይ ከኣ በዚ ዘለዎ ህሉው ብቕዓት ኣዝዩ ዝምስጠንን ዘተኣምምነንን ተቐዳዳማይ’ዩ፡” ይብል። “ግድን ስም ክረቍሕ ስለዘለኒ’የ እምበር ክልቲኦም ናትናኤል፡ ሄኖክ፡ ኤማ፡ ኮታስ ኵሎም እዞም ሃገሮም ዘጸውዑ ዘለዉ ንሕና ካብ ኮረሻ ምስ ወረድና ዝተወለዱ ተቐዳደምቲ ዓቢ ናእዳ’ዩ ዘለኒ፣ ኵሎም ከኣ ነናቶም ብልጫ ኣለዎም። ንዕኦም ተኸቲሎም ከኣ ብሕጂ ብዙሓት ፕሮፈሽናላት ተቐዳደምቲ ከምዝፈርዩ እምነተይ’ዩ” ዕላሉ ዛዚሙ።


ኣማዞን ሰራሕተኛታቱ ቲክ-ቶክ ከይጥቀሙ ዝጠልብ ኢመይል 'ብጌጋ'ዩ ተሰዱዱ' ይብል

ኩባንያ ዕዳጋ ኢንተርነት ኣማዞን፡ ሰራሕተኛታቱ ናይቲ ትካል ኢመይል ኣብ ዝኸፍቱሉ ሞባይል ቴለፎናት፡ ነቲ ቪድዮ ዝዝርግሕ መተግበሪ (ኣፕ) 'ቲክቶክ' ክድምስሱ ዝጠልብ ኢመይል፡ ብጌጋ ከም ዝሰደደ ኣፍሊጡ። እቲ ዓርቢ ንጉሆ ንሰራሕተኛታት ኣማዞን ዝተሰደደ ኢመይል፡ ብምኽንያት ናይ ጸጥታ ስግኣት ነቲ መተግበሪ ካብ ሞባይላቶም ክድምስሱ ዝሓትት እዩ ነይሩ። ብቻይናዊ ኩባንያ ዝውነን መተግበሪ 'ቲክቶክ'፡ ሓበሬታ ናብ ቻይና የቐብል እዩ ዝብል ስግኣት ፈጢሩ ቀንዩ እዩ። ቲክቶክ ግና ብዛዕባ ሻቕሎት ኣማዞን ዝፈልጦ ከም ዘይብሉ ኣፍሊጡ። "ሎሚ ንጉሆ ንገለ ሰራሕተኛታትና ዝተሰደደ ኢመይል ብጌጋ እዩ። ብዛዕባ ቲክቶክ ብዝምልከት ኣብዚ እዋን ኣብ ፖሊሲታትና ዝኾነ ሓድሽ ነገር የሎን" ክብል ወሃቢ ቃል ኩባንያ ኣማዞን ንቢቢሲ ተዛሪቡ። እንተኾነ ግና እቲ ብዓርቢ ናብ ሰራሕተኛታት እቲ ትካል ዝተሰደደ ብርክት ብዝበላ መራኸቢ ብዙሓን ዝተርኣየ ኢመይል፡ እቲ መተግበሪ ካብ ቴለፎናት ክድምሰስ ዘገድድ እዩ ነይሩ። "ብምኽንያት ናይ ጸጥታ ስግኣት፡ መተግበሪ ቲክቶክ: ናይ ኣማዞን ኢመይል ኣብ እትርእዩሉ ሞባይል ምጽዓን ኣይፍቀድን እዩ። "ቲክቶክ ጽዒንኩም እንተለኹም፡ እሞ ኢመይልኩም ክትከፍቱ እንተደሊኹም፡ ክሳብ ሓምለ 10 ክትድምስስዎ ኣለኩም" ይብል። ቲክቶክ ግና ቅድሚ እቲ ኢመይል ምዝርግሑ ካብ ኣማዞን ዝኾነ ሓበሬታ ከም ዘይበጽሖ ኣፍሊጡ።


ገጻት ትዊተርን ዩትዩብን ሰራዊት ብሪጣንያ ብሰርሰርቲ ተጠቒዖም

ሰራዊት ብሪጣንያ ዝጥቀመሎም ናይ ትዊተርን ዩትዩብን ገጻት ብዘይተፈልጡ ኣካላት ከም ዝተሰርሰሩን ነዚ ስዒቡ መርመራ ይካየድ ከም ዘሎን ተገሊጹ። እቲ ሰራዊት፡ ናይ ዩትየብ ገጹ ብሰርሰርቲ ምስ ተጠቕዐ፡ ስእሊ ቢሊዮነር ዓለምና ኢለን መስክ ዝሓዙ ምልክታት ክሪፕሮካረንሲ ተራእዮም። ኣብ ትዊተር ከኣ፡ ብብዝሒ ምስ ኤሌክትሮኒካዊ ወፍሪ ስራሕቲ ጥበብ -ኤንኤፍቲ - ዝተሓሓዙ መልእኽታት ተዘርጊሖምሉ። እቲ ሰራዊት፡ ዝጥቀመሎም ማሕበራዊ መራኸቢታት ብዘይተፈልጠ ኣካል “ከም ዝተሰርሰሩ” ብምግላጽ ኣብ ድሕነት ሓበሬታ “ጥቡቕ ቁጽጽር” ከም ዝገብርን ነቲ ዘጋጠመ ጸገም ፍታሕ ንምርካብ ይሰርሕ ከም ዘሎን ገሊጹ። ኣብዚ እዋን ክልቲኦም ገጻት ናብ ትሕቲ ቑጽጽር እቲ ሰራዊት ከም ዝኣተው ተፈሊጡ። ወሃቢ ቃል እቲ ሰራዊት “እቲ ዘጋጠመ ክስተት ዝምልከት መርመራ ይካየድ ስለ ዘሎ ሕጂ ርኢይቶ ምሃብ ኣድላዪ ኣይኰነን” ኢሉ። ክሳብ ሕጂ መን’ዩ ነዞም ማሕበራዊ መራኸቢታት ሰርሲሩዎም ዝብል ኣይተፈልጠን፣ ሽም እቶም ኣካውንታት’ውን ተቐይሩ’ዩ ነይሩ። እቲ ናይ ትዊተር ገጽ ‘ባፔስክላን’ ብዝብል ሽም ተቐይሩ ስእሉ’ውን ንህበይ ብዝመስል ናይ ካርቱን ስእሊ ተተኪኡ ጸኒሑ። እቲ ሰራዊት፡ ትማሊ ሰንበት፡ ነቲ ናይ ትዊተር ገጽ ካብቶም ሰርሰርቲ መንዚዑ መሊሱ ከም ዝተቖጻጸሮ ተሓቢሩ። “ኣብ ገጽና ኣጋጢሙ ንዝነበረ ጸገም ይቕሬታ ንሓትት። እንታይ ከም ዘጋጠመ ንምፍላጥ መርመራ ክንገብር ኢና፤ ስለ ዝስዓብኩምና ብምምስጋን ኣገልግሎትና ናብ ንቡር ተመሊሱ ኣሎ” ኢሉ። ቅድሚ ክልተ ዓመት፡ ብመገዲ ቢትኮይን ብዝግበር ምትላል ብዝመስል ኩነታት፡ ኣካውንታት ኢለን መስክ፣ ጄፍ ቤዞስ፣ ቢል ጌትስ፣ ባራክ ኦባማ፣ ጆ ባይደንን ካኒዬ ዌስትን ዝርከቡዎም ኣገደስቲ ዝብሃሉ ገጻት ትዊተር ኣመሪካውያን ተጨውዮም ምንባሮም ይዝከር።


ቻይና ንኬንያ ዝለኣኸቶም ላፕቶፕ ኮምፒተራት ዝጸዓነ ኮንተይነር ጥርሑ ተረኺቡ

ሰበስልጣን ከም ዝሓበርዎ እቲ ኮንተይነር መዕሸጊኡ ከይተለዓለ'ኳ እንተጸንሐ፡ እተን ላፕቶፓት ግን ኣብ ውሽጢ ኣይተረኸባን። እቲ ህያባት ዝጸዓነ ኮንተይነር ምስቲ ዝተልኣኻ ላፕቶፓት ክርከቡ ኣብ ትጽቢት'ኳ እንተጸንሑ፡ ዋላ ሓንቲ ኣብ ውሽጢ ኣይረኸቡን። ነቲ ኮንተይነር ቆሊፉ ዝነበረ መዕሸጊ ከይተለዓለ፡ እዚ ክፍጠር ምኽኣሉ ድማ ዘገርም ክስተት ኮይኑ'ሎ። ፖሊስ ኬንያ እዚ ከመይ ክኸውን ከመይ ክፍጠር ከም ዝኸኣለ ግልጺ ከም ዘይኮነሉ ኣፍሊጡ። "ኮንተይነር ጥርሑ ብመርከብ ተጻዒኑ ካብ ቻይና ናብ ኬንያ ከመይ ክበጽሕ ከም ዝኸኣለ ንምግማቱ ዘጸግም'ዩ" ኢሉ ዋና ሓላፊ መምርሒ ምርመራ ፖሊስ ኬንያ ጆርጅ ኪኖቲ። ቅድሚ ክልተ ኣዋርሕ ናይ ክልትኤን ሃገራት ኣባላት ባይቶ ተወከልቲ ህዝቢ ኣብ ዝገበርዎ ርክብ፡ እተን ላፕቶፕ ኮምፒተራት ናብ ኬንያ ከም ዝለኣኻ ተገሊጹ ነይሩ። ኣብ ወርሒ ሓምለ ናብ ኬንያ ክበጽሓ ትጽቢት እናተገበረ'ዩ እቲ ኮንተይነር ጥርሑ ዝተረኸበ። ኣብ ኬንያ ዝርከብ ኤምባሲ ቻይና ብወገኑ እተን ላፕቶፓት ተጻዒነን ምዃነን ከም ዝተሓበሮ ኣፍሊጡ። ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ድማ " ሃገራዊ ቤት ምኽሪ ኬንያ እቲ ኮንተይነር ጥርሑ ከም ዝተረኸበ ምስ ኣፍለጠና ሰንቢድና ኢና" ክብል ሓቢሩ። ዋና ሓላፊ መምርሒ ምርመራ ፖሊስ ኬንያ ጆርጅ፡ ፖሊስ ነቲ ጉዳይ ከጻርይ ከም ዝጀመረ ንቢቢሲ ተዛሪቡ።


"ኣብ ክልልና ተዓጢቑ ዝንቀሳቐስ ሓይሊ ደው ከነብሎ ኢና" መንግስቲ ክልል ኦሮምያ

ድሕሪ ሓደ ሰሙን ኣብ ዝጅምር ሓድሽ ዓመት ኢትዮጵያ ጀሚሩ፡ ኣብ ክልል ኦሮምያ ተዓጢቑ ዝንቀሳቐስ ዝኾነ ይኹን ሓይሊ ደው ከብሎ ከም ዝተዳለወ መንግስቲ ክልል ኦሮምያ ኣፍሊጡ። ወሃቢ ቃል መንግስቲ ክልል ኦሮምያ ኣቶ ኣድማሱ ዳምጠው ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ መንግስቲ እቲ ክልል ቆላሕታ ገይሩ ኣብ ዝሰርሓሎም ጉዳያት መብርሂ ሂቡ። ቆጽሮም ኮነ ዝተዓጠቕዎ መሳርሒ ኵናት ብዕሊ ዘይፍለጥ ዕጡቓት ሰራዊት ግንባር ሓርነት ኦሮሞ (ኦነግ) ኣብ ምዕራብን ደቡብን ኦሮምያ ከምዝንቀሳቐሱ ዝፍለጥ እዩ። ቅድሚ ሕዚ ኦነግ ነዞም ኣባላት ሰራዊት እዚኦም ከም ዘይፈልጦም መግለጺ ዝሃበ ኮይኑ፡ እቶም ሰራዊት እውን ምስ ኦነግ ዋላ ሓንቲ ምትእስሳር ከም ዘይብሎም ገሊጾም ነይሮም። ኣዛዚ ሰራዊት ኣብ ምዕራብ ኦሮምያ ናይ ዝንቀሳቐስ ሓይሊ ኩምሳ ድሪባ (ጃልመሮ) ንሱ ዝመርሖ ሓይሊ ዕጥቃዊ ቃልሱ ከምዝቕጽል ብተደጋጋሚ ንቢቢሲ ምግላጹ ዝዝከር እዩ። ኣቦ መንበር ግንባር ሓርነት ኦሮምያ (ኦነግ) ኣቶ ዳውድ ኢብሳ ብወገኑ ኦነግ ዕጡቕ ሓይሊ ከምዘይብሉ ኣፍሊጡ ነይሩ። ከም ሓበሬታ ኣቶ ኣድማሱ እንተኾይኑ፤ ቀንዲ ቆላሕታ መንግስቲ ክልል ኦሮምያ ጸጥታን ድሕንነትን ኦሮምያ ምውሓስ እዩ። "ሕጊ ዝጠሓሰ ዝኾነ ይኹን ኣካል ናብ ሕጊ ክቐርብ እዩ፤ ኣብ መጻኢ ዓመት ሕጊ ጥሒስካ ክትነብረላ ዘይትኽእል ኦሮምያ እነመስክረሉ ዓመት እዩ" ክብል እውን ወሲኹ ሓቢሩ። ኣባላት ተቓወምቲ ውድባት ይእሰሩ ኣለዉ ዝብል ሕቶ ዝቐረበሉ እቲ ወሃቢ ቃል "ቅድሚ ሕዚ ዝውገኑ ዝነበሩ ስራሕቲ ሕጊ ናይ ምኽባር ስራሕቲ እዮም" ክብል መሊሱ። ጉዳይ መረጻ ኣብ ዝቕጽል ዓመት ክካየድ ትልሚ ዝተትሓዘሉ ሃገራዊ መረጻ ኣብ እዋኑ ንኽካየድ ድልየት መንግስቲ ክልል ኦሮምያን ንዕኡ ዘመሓድር ዴሞክርስያዊ ፓርቲ ኦሮምያን ከምዝኾነ ኣቶ ኣድማሱ ዳምጠው ኣጣሊሉ። ኣስዕብ ኣቢሉ እውን "እቲ መረጻ ዲሞክርስያውን ብዘይ ገለ ናይ ጸጥታ ጸገምን ንኽሰላሰል መንግስቲ ክልል ኦሮምያ ክሰርሕ እዩ" ኢሉ። ኣብ መዓልቲ 8 ሰዓታት ጥራይ ብምስራሕ ጠለባት ህዝቢ ምምላእ ስለዘይክኣል ሰራሕተኛታት መንግስቲ ኣብ ቀዳመ ሰናብቲ ተወሰኸቲ 5 ሰዓታት ንምስራሕ ድልዋት ከምዝኾኑ ሓቢሩ።


ሶማሊያ-ትምህርቲ፡ ዩኒቨርሲቲ ሶማሊያ ኣብ 30 ዓመት ፈላሞት ተምሃሮ ኣመሪቑ

ሃገራዊ ዩኒቨርሲቲ ሶማሊያ፡ ኣብ ውሽጢ 30 ዓመት፡ ንፈለማ እዋን ተምሃሮ ኣመሪቑ። እዚ ኣብ ከተማ ሞቓድሾ ዝርከብ ዩኒቨርሲቲ፡ ኣብታ ሃገር ኲናት ሕድሕድ ምስተወልዐ፡ ኣብ መጀመርታ 1990ታት ተዓጽዩ፡ ዳግም ኣብ 2014 ተኸፊቱ። ትማሊ ሰኑይ ድማ፤ ልዕሊ 130 ተምሃሮ ብዲግሪ ንምምራቕ በቒዑ። ኣብ 2014፡ 550 ተምሃሮ ጥራሕ ኣብቲ ዩኒቨርሲቲ ክምዝገቡ እነከለዉ፡ ኣብ 2018 እዚ ቑጽሪ ናብ 5,070 ዓብዩ። ብዙሓት ተምሃሮ ግን፤ ምስ ድሕነትን ጸጥታን እታ ሃገር ዝተትሓሓዘ ስግኣት ኣለዎም። ተመራቒት ተምሃሪት ዩስራ ዖስማን ሻሪፍ፡ ዕጡቕ ጉጅለ ኣልሸባብ እቲ ዓብዪ ማሕለኻ'ዩ ኢላ። "ትምህርቲ ክጅምር ከለኹ፡ መለለዪ መንነተይ ይሓብኦ ነይረ። ዝኾነ ሰብ ኣበየናይ ዩኒቨርሲቲ ከም ዝምሃር ክሓተኒ ከሎ ድማ፡ ኾነ ኢለ ዘጋጊ ሓበሬታ ይነግሮ ነይረ"።


ሰሜን ኮርያ፡ 'ብመጥቃዕቲ ሳይበር ክልተ ቢሊዮን ዶላር ሰሪቓ'

ሰሜን ኮርያ ናይ ኣጽዋር መደባታ ብገንዘብ ንምሕጋዝ መጥቃዕቲ ሳይበር ብምፍጻም ክልተ ቢሊየን ዶላር ሰሪቓ ይብል ልሒኹ ዝወጽአ ጸብጻብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት። እዚ ሚስጢራዊ ጸብጻብ፡ ፒዮንጊያንግ ገንዘብ ንምእካብ ባንክታትን ናይ ክሪፕቶ ካረንሲ ምልውዋጣትን ተጠቒማ'ያ ኢሉ። እዚ ንቢቢሲ ዘረጋገጹ ምንጪታት ድማ ውድብ ሕቡራት ሃገራት 35 መጥቃዕታት ሳይበር ክምርምር'ዩ ጸኒሑ ኢሎም። ብሰሉስ፡ ሰሜን ኮርያ ክልተ ሚሳይላት ዘወንጨፈት ኮይና፡ ዳርጋ ክልተ ሰሙን ኣብ ዘይመልእ ኣርባዕተ ግዜ ኣወንጪፋ'ያ። ብሮቡዕ ኣብ ዝወጽአ መግለጺ መንግስቲ እታ ሃገር ድማ፡ ፕሬዝደንት ኪም ጆንግ-ኡን እቲ ምውንጫፍ ሚሳይል፡ ጥሙር ወተሃደራዊ ታዕሊም ንዘካይዳ ዘለዋ ሃገራት ኣሜሪካን ደቡብ ኮርያን መጠንቀቕታ'ዩ ምባሉ ይዝከር። ሰሜን ኮርያ፡ እዚ ምንቅስቓስ ንስምምዓት ሰላም ዝጥሕስ'ዩ ክትብል'ውን ገሊጻቶ። እቲ ልሒኹ ዝወጽአ ናብ ባይቶ ጸጥታ ኮሚቴ ማዕቀብ ሰሜን ኮርያ እቲ ውድብ ዝተልኣኸ ጸብጻብ፡ ሰሜን ኮርያ "ንእተካይዶም ዝተሓላለኹ መጥቃዕታት ንምሕጋዝ ካብ ፋይናንሳዊ ትካላት ገንዘብ ሰሪቓን፡ ገንዘባዊ ምንጪ ንምርካብ ድማ ምልውዋጥ ክሪፕቶ ካረንሲ ተጠቒማን" ኢሉ። ካብ 2006 ጀሚሩ ባይቶ ጸጥታ ሰደድን ኣታውን ኣብ ልዕሊ እትገብሮም ምህርታት ማዕቐብ ኣንቢሩ።


ቤትምኽሪ ጆሃንስበርግ ብቢትኮይን ክኸፍል ዝተሓተቶ መበጆ ነጺጉዎ

ሰብ መዚ ዝዓበየት ከተማ ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ጆሃንስበርግ፡ ነቲ ብሰርሰርቲ ዝተሓተተ፡ ኣርባዕተ ቢትኮይን (34,000 ዶላር) መበጆ ከም ዘይከፍሉ ኣፍሊጦም። መርበብ እታ ከተማ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን እዩ ኣብ ኢድ ሰርሰርቲ ኣትዩ። ምምሕዳር እታ ከተማ፡ ብሰኑይ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ነቲ መርበብ ምሉእ ብምሉእ ኣብ ቁጽጽሩ ከም ዘእትዎ ኣፍሊጡ ነይሩ። እቲ መጥቃዕቲ ምስርሳር፡ ኣብ ልዕሊ ስርዓተ ክፍሊት እታ ከተማ ሃስያ ኣውሪዱ ኣሎ። ኣባል ኮሚተ ምምሕዳር ከተማ ጆሃንስበርግ ዝኾነት ፉንዜላ ጎቤኒ "ብቢትኮይን ክኽፈሉ ንዘቕረብዎ ጠለብ፡ እታ ከተማ ኣይክተማልእን'ያ፤ እቲ ስርዓት ምሉእ ብምሉእ ናብ ስራሕ ከም እንመልሶ ርግጸኛታት ኢና" ክትብል ብሰኑይ ንጋዜጠኛታት ተዛሪባ። ንሳ ወሲኻ  "ንገለ ካብቶም ኣዝዮም ኣገደስቲ ስርዓታት ናብ ስራሕ ከም ዝምለሱ ክንገብር ከኢልና ኣሎና" ኢላ። ብ 24 ጥቅምቲ ነቲ ጠለብ ዘቕረቡ እቶም ሰርሰርቲ፡ ክሳብ 28 ጥቅምቲ ሰዓት 17፡00 ክኽፈሎም ከም ዝሓተቱ፡ ኒውስ 24 ዝተብሃለ መርበብ ዜና ጸብጺቡ። እቶም ሰብ መዚ፡ እቲ ናይ ሳይበር ምስርሳር ካበይ ከም ዝተኻየደ ክፈልጡ ከም ዝኸኣሉ ይዛረቡ። ኣዛዚ ረቂቕ መርመራታት እታ ከተማ ሻድራኽ ሲባያ፡ "እቲ መጥቃዕቲ ካበይ ከም ዝተኻየደ ፈሊጥና ኣሎና፤ እንተኾነ ግና፡ ኣብዚ እዋን ዝኾነ ዝርዝር ኣይከነውጽእን ኢና፡ ነዚ ኣብ ኢድ እቶም ሰብ መዚ ሓዲግናዮ ኣሎና" ኢሉ።


ዩክረይን ብጸረ መጥቃዕቲ ኣገደስቲ ከተማታት ተቖጻጺራ

ዩክረይን ብዝገበረቶ ጸረ መጥቃዕቲ ኣብ ኢድ ሓይልታት ሩስያ ዝጸንሓ ኣገዳስቲ ከተማታት ተቖጻጺራ። ብቕልጡፍ ጸረ መጥቃዕቲ ዩክረይን ዝተደፍኡ ሓይልታት ሩስያ ካብ ኣገደስቲ ምብራቓውያን ከተማታት ስሒቦም። ሰብመዚ ዩክረይን፡ ሰራዊቶም ብቐዳም ናብታ ኣብ ምብራቕ ቀንዲ መናሃሪ ዕጥቅን ስንቅን ዝነበረት ከተማ ኩፒያንስክ ከም ዝኣተዉ ገሊጾም ። ሚኒስትሪ ምክልኻል ሩስያ ከኣ ሰራዊቱ "ምእንቲ ኪወዳደቡ” ናብቲ ኣብ ጥቓኡ ዘላ ከተማ ኢዝዩም ከም ዘንሰሓቡ ገሊጹ ። ብተወሳኺ፡ ንግንባር ዶነትስክ 'ንምድልዳል" ካብታ ሳልሰይቲ ከተማ ባላቅሊያ ከም ዝወጽኡ እውን ኣረጋጊጹ። ሩስያ ኣብ ሚያዝያ ካብ ዝሓዘቶ ከባቢታት ኪየቭ ምስሓባ  ዩክረናውያን ነቲ ጸብለልታ እንተዓቂቦሞ ዓቢ ዓወት እዩ። ፕረዚደንት ቮሎዲሚር ዘለንስኪ ብቐዳም ለይቲ ኣብ ዝሃቦ ናይ ቪድዮ መደረ፡ ዩክረይን ኣብዚ ወርሒ እዚ ብሓድሽ መልክዕ ጸረ መጥቃዕቲ ካብ እትጅምር ንነጀው፡ ካብቲ ሓይልታት ሩስያ ተቖጻጺሮሞ ዝጸንሑ መሬታ ኣስታት 700 ስኴር ማይልስ ተቖጻጺራ ምህላዋ ገሊጹ። ከምቲ ንሱ ዝበሎ፡ ኣብተን ዳሕሮት 48 ሰዓታት ጥራይ ፍርቂ ካብቲ ዝገለጾ መሬት ከምዝሓዙ እዩ ዝሕብር። ፕረዚደንት ዘለነስኪ ኣብቲ ብሓሙስ ምሸት ዝሃቦ መግለጺ ዕጽፊ ናይዚ ሓራ ዝወጽአ መሬት ክቆጻጸሩ ከም ዝኽእሉ እዩ ገሊጹ ነይሩ። ሩስያ ሰራዊታ ካብ ኣይዙም ከም ዝሰሓቡ ምግላጻ ንዩክረይን ካልእ ዓወት እዩ። ምኽንያቱ እታ ከተማ ቀንድን ኣገዳሲትን መደበር ወተሃደራት ሞስኮ እያ ነይራ። ሩስያ " ንግንባር ህዝባዊት ሪፓብሊክ ዶነትስክ ንምድልዳል፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰለስተ መዓልቲ ካብ ኣይዙምን ባላክሊያን ስሒብና” ክትብልመግለጺ ሂባ። " [በቲ ጸረ መጥቃዕቲ] ኣብ ሰራዊት ሩስያ ጕድኣት ምእንቲ ኸይወርድ፡ [ከዝልቑ እንከለው] ኣብ ልዕሊ ጸላኢ ሓያል ናይ ተዅሲ ጉልባብ ኢና ኣካይድና።" ኢላ። ድሕር’ዚ ነዊሕ ከይጸንሐ: ቀንዲ ኣማሓዳሪ ናይቲ ሩስያ እትቈጻጸሮ ክፋል ዞባ ካርኪቭ: እቶም ነበርቲ "ህይወቶም ንምድሓን" ናብ ሩስያ ክግዕዙ ሓሳብ ኣቕሪቡ። ኣመሓዳሪ ናይታ ጎረቤት ዞባ በልጎሮድ ድማ፡ ነቶም ዶብ ሰጊሮም ንሩስያ ዝኣትው ሰባት፡ ሕክምናዊ ክንክንን መሞቕን ዘቕርባ ተንቀሳቐስቲ መሳለጥያታት ከም ዝቐረበ ገሊጹ ። እዚ ምዕባለታት እዚ፡ ሰራዊት ዩክረይን ነቲ ሩስያ ተቖጻጺራቶ ዝነበረት ግዝኣቶም ናይ ምምላስ ዓቕሚ ከም ዘለዎም ዘርኢ ምልክት ብምዃኑ፣ኪየቭ ንምዕራባውያን ደገፍታ ወተሃደራዊ ደገፎም ብዝተዓጻጸፈ ክቕጽሉላ ትሓትት ኣላ። ትንተና ብጋዜጠኛ ኦርላ ጉየሪን ኢንተርናሽናል ኮርስፖንደንት ኣብ ማእከላይ ዩክረይን ቅልጣፈ ናይቲ ጸረ መጥቃዕቲ ንሩስያውያን ጥራይ ዘይኮነ ንገሊኦም ዩክሬናውያን እውን ንክኣምኑዎ ኣገሪምዎም እዩ ። ኣብዚ ቦታ እዚ ዝነብሩ ሰባት ፡ እዋናዊ ሓበሬታ ንምርካብ ይጽገሙ  እዮም ። ሩስያውያን ኣብዚ እዋን እዚ፡ ክልተ ቀንዲ መደበር ሎጂስቲካዊ ዝነበራ ቦታታት ስኢኖም ኣለዉ። ንሳተን ቀንዲ መሳለጥያ መገዲ ባቡር ዝርከበን ኢዙምን ኩፒያንክን እየን። እዚ ወተሃደራዊ ምንስሓብ ንፕረዚደንት ፑቲን ሕፍረት እዩ። ጋዜጠኛታት ናብ ቦታ ዓውደ ውግእ ክንንቀሳቐስ ስለ ዝተኸልከልና  ኣብ ቅድመ ግንባር ክንበጽሕ ኣይከኣልናን። ዩክረይን ነቲ ናይ ሓበሬታ ውግእ ክትቈጻጸሮ ወሲና እያ። ይኹን እምበር፡ ወተሃደራት ዩክረይን ሰንደቕ ዕላማኦም ኣብቲ ሓራ ዝወጸ ቦታታት ከንበልብሉ ዘርኢ ኣሳእል ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ብዙሃን ይወጽእ ኣሎ። እዚ ኵሉ ንዩክሬናውያን ዓወት ነቶም ዝሕግዙዋ ምዕራባውያን ከኣ ተስፋ እዩ። ሩስያውያን ክሳዕ ሕጂ ሓደ ሕምሲት መሬት ዩክረይን ሒዞም ኣለዉ። እቲ ውግእ ብቕልጡፍ ከብቅዕ’ዩ ኢሎም ዝሓስቡ እውን ሒደት ኣይነበሩን። ይኹን እምበር፡ ዩክሬናውያን ኣብዚ እዋን እዚ ንሩስያውያን ኣብ ውግእ ክደፍኡዎም ከም ዝኽእሉ ኣርእዮም እዮም።  እዚ ከኣ ንመናውራ ጥራይ ኣይኰነን። ሓደ ወተሃደራዊ ክኢላ ከም ዝበሎ፡ ድሕሪ ካልኣይ ውግእ ዓለም [ኣብ ኵናት ዩክረይን] ክልተ ኣሃዱታት ሩስያ ጠፊኡ ኣሎ። ኣቐድም ኣቢሉ፡ ሰብመዚ ምክልኻል እንግሊዝ፡ ዩክረይን ካብቲ ሩስያውያን ዝቈጻጸርዋ ዝነበሩ ክሊ ኣስታት 50 ኪ.ሜ ከምዝተቐጻጸሩ ገሊጾም ነይሮም ። ሚኒስትሪ ምክልኻል ዓዲ እንግሊዝ፡ "ሓይልታት ሩስያ ብሃንደበት ተደፊኦም ክዀኑ ይኽእሉ እዮም" ኢሉ። "እቲ ግጥም ፈኲስ እዩ ነይሩ። ኣሃዱታት ዩክረይን ድማ ንሓያሎ ከተማታት ማሪኾም ወይ ኣኽቢቦም ኣለው።" ዩክረይን ኣህጉራዊ ቘላሕታ ናብቲ ኣብ ደቡባ እትርከብ ከተማ ከርሰን እንከሎ፡ ብዘይ ተጸበዩዎ መገዲ ኣብ ምብራቓዊ ሸነኽ ጸረ መጥቃዕቲ  ጀሚራ። ወተሃደራውያን ተንተንቲ፡ ሩስያ ነታ ከተማ ንምክልኻል ንገለ ካብቲ ምኩር ሰራዊታ ኣቐድም ኣቢላ ካብቲ ዝገደፈቶ ቦታታት ከም  ዘግዓዘቶ እዮምዝኣምኑ ። ይኹን እምበር፡ ዩክረይን ኣብ ምብራቕ ባይታ ስለ ዝረኸበት፡ ብደቡብ እውን ተስፋ ረኺባ ኣላ ኢሉ እቲ በዓል ስልጣን። ወሃቢ ቃል ደቡባዊ እዝ ሰራዊት ዩክረይን ናታሊያ ጉመኒዩክ ፡ "ኣብቲ ግንባር ካብ ክልተ ክሳብ ደርዘን ኪሎሜትራት" ከምዝደፍኡ ገሊጹ። ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ዩክረይን፡ ዲሚትሮ ኩለባ፡ እዚ ሓድሽ ምዕባለታት፡ እንተደኣ ምዕራብ እኹል ወተሃደራዊ ዕጥቂ ተሓባቢራ፡  ሰራዊቱ፡ ንሰራዊትሩስያ ክስዕሩ ከም ዝኽእሉን ነቲ ውግእ ብዝቐልጠፈ ክንውድኦ ኢና ኢሉ። ይኹን እምበር፡ ኣብ ደቡባዊ ግንባር ዝዋግኡ ዘለው ሰራዊት ሩስያ መከላኸሊ ድፍዓቶም ከም ዘጠናኸሩን ሰራዊት ዩክረይን ኣብቲ ጀሚሩዎ ዘሎ ጸረ መጥቃዕቲ ከቢድ ተቓውሞ የጋጥሞ ከምዘሎን ገሊጾም። ኣብ ካርኪቭ እውን ትማሊ ቀዳም ብዝተተኮሰ ሮኬት ሩስያ፡ ሓደ ሰብ ተቐቲሉ፡ ሓያሎ ኣባይቲ እውን ዓንዩ ኣሎ። ሰበ-ስልጣን ዩክረይን፡ ሰራዊቶም ኣብ ከተማ ኩፒያንስክ  ንባንዴራ ሩስያ ረጊጾም ባንዴራ ዩክረይን እናንበልበሉ ዘርኢ ስእሊ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ዘርጊሖም። ብዓርቢ ፕረዚደንት ዘለንስኪ፡ ሓይልታቱ "በብቝሩብ ሓደስቲ ቦታታት ይቈጻጸሩ" ከም ዘለዉን "ንባንዴራ ዩክረይን ናብ ቦትኣ ይመልሱዋን ንዅሉ ህዝቢ ዑቕባ ከም ዝኾኑዎን ገሊጹ ነይሩ። ብተወሳኺ፡ ኣሃዱታት ሃገራዊ ፖሊስ ናብቲ ሓራ ዝወጸ ሰፈራታት ይምለሱ ከም ዘለዉን ነበርቲ እቲ ከባቢ ብሩስያውያን እተፈጸመ ናይ ውግእ ገበን ሪፖርት ክገብሩሉ ተማሕጺኑ። እቲ ጻውዒት ድሕሪ እቲ ኣብ ዩክረይን ዝመደበሩ ጕጅለ ምክትታል ውድብ ሕቡራት ሃገራት ሓይልታት ሞስኮ "ኣብ ልዕሊ ምሩኻት ኲናት ብዙሕ ጥሕሰት ከም ዝፈጸመ" ጸብጻብ ምቕራቡ እዩ። እቲ ጸብጻብ ሕቡራት ሃገራት ሰራዊት ዩክረይን "ኣብ ልዕሊ ምሩኻት ኲናት ግፍዒ" ከም ዝፈጸመ እውን ከሲሱ እዩ ። ኣብ ርእሲ’ዚ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ጀርመን ኣንናሌና ባርባክ፡ በርሊን ኣብ ምክልኻል ዩክረይን ዝኣተወቶ ቃል ንምርኣይ ብቐዳም ኣብ ኪየቭ ሃንደበታዊ ምብጻሕ ፈጺማ። “ ሎሚ፡ [ህዝቢ ዩክረይን] ብቐጻሊ ኣባና ክውከል ከምዝኽእል  ንምርኣይ እየናብ ኪየቭ " መጺአ ኢላ ሚስ ቤርቦክ ። ትማሊ ዓርቢ ሚስተር ዘለንስኪ ነቲ ኣፍራይ ሃሉክ ባይራክታር ዝተባህለ ድሮን ዘፍሪ ቱርካዊ ሰርኲይት ኣብ ዩክረይን ዝለዓለ ክብሪ ዘለዎ ህያብ ሸሊሙዎ። እታ ኣርባዕተ ሚሳይላት ክትስከም እትኽእል እቲ ካምፓኒ ዘፍርያ ቲቢ-2 እትበሃል ደሮን ሰንደቕ መኸተ ህዝቢ ዩክረይን ኰይና ኣላ ። ኣንካራ፡ እቲ ግጭት ካብ ዝጅመር ኣትሒዙ ኣብ መንጎ ኪየቭን ሞስኮን ናይ ምሽምጋል ተራ ትጻወት እኳ እንተ’ላ፡ ሚስተር ባይራክትር ነታ ልዑላውነታ ትከላኸል ዘላ ዩክረይን እምበር ንሩስያ ድሮንን ኣጽዋርን ምሻጥ ከምዝኣበየ ኣብ ነሓሰ ንማዕከን ዜና ሲ.ኤን.ኤን ገሊጹ ነይሩ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ኣዛዚ ሰራዊት ኢትዮጵያ ናብ ቱርኪ ምብጻሕ ኣካይዱ

ጠቕላሊ ኢታማጆርሹም፡ ፊልድ ማርሻል ብርሃኑ ጁላ ዝመርሖ ጉጅለ ልኡኽ ኢትዮጵያ፡ ኣብ ቱርኪ ምብጻሕ ብምግባር ምስ ወተሃደራዊ ሓለፍቲ እታ ሃገር ከምዝዘተየ ኣገልግሎት ዜና ኢትዮጵያ ጸብጺቡ። እቲ መንግስታዊ ወኪል መራኸቢ ብዙሓን ከምዝበሎ፡ ፊልድ ማርሻል ብርሃኑ ምስ’ቲ መሪሕዎ ዝኸደ ጉጅለ ልኡኽ፡ መንግስቲ’ታ ሃገር ትማሊ ረቡዕ  ኣብ ዘዳለዎ ወተሃደራዊ ምርኢት 2022 ተሳትፎ ከምዝገበረ ይሕብር። ቱርኪ ቅድም ክብል፡ ኣብ’ቲ ኣስታት 19 ኣዋርሕ ኣቑጺሩ ዘሎ ደማዊ ኲናት ትግራይ ስማ ክለዓል ከምዝጸንሐ ዝዝከር እዩ። ቱርኪ፡ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ሰብ-ኣልቦ ነፈርቲ [ድሮን] ካብ ዘእተዋ ሓሙሽተ ቀንዲ ሃገራት ሓንቲ ከምዝኾነት ጸብጻባት የመልክቱ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ፡ ኣብ ወርሒ ነሐሰ 2021፡ ናብ ቱርኪ ዘምረሐ ኾይኑ፡ ብቕሉዕ ዘይተነግሩ ወተሃደራውን ጸጥታውን ስምምዓት ገይሩ ከምዝተመልሰ ይዝከር። ፊልድ ማራሻል ብርሃኑ፡ ምስ ቱርካዊ መዘንኡ ፡ ጀነራል ኣሳር ጉለር ኣብ ክልታኣውን ሓበራዊን ጉዳያት ከምዝዝተዩ ዝሕብር እቲ ጸብጻብ፡ ዝርዝር ዛዕባ እቲ ልእኽቶ ኰነ ትሕዝቶ እቲ ዘተ ግን ኣይተሓበረን። እንተኾነ፡ ‘ኣብ ወተሃደራውን ጸጥታውን ምትሕግጋዛት ሓቢረን ንምስራሕ’ ኣብ ዘኽእል መገዲ ምዝታዮም እቲ ጸብጻብ የመልክት። እቲ ጸብጻብ ንሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ጠቒሱ ወሲኹ ከምዝሓበሮ፡ ፊልድ ማርሻል ብርሃኑ ጁላ ምስ ሚኒስትር ምክልኻል ቱርኪ’ውን ኣብ ተመሳሳሊ ዛዕባ ዘትዩ ኣሎ። ብ25 ሓምለ 2013 ዓ.ም ግእዝ፡ ፕረዚደንት ቱርኪ ምስ ኣብዪ ኣሕመድ ብስልኪ ምስ ተዘራረበ፡ ሃገሩ ንኢትዮጵያ 'ኩለመዳያዊ ሓገዝ’ ክትገብር ድሉውቲ ምዃና ምግላጹ ዝዝከር እዩ። ምብጻሕ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ናብ ቱርኪ ዲፕሎማሲያዊ ዝምድና ክልቲአን ሃገራት ኣብ ዝጀመረሉ መበል 125 ዓመት ምዃኑ ኮምዩኒኬሽን ዳይሮክተሬት ቱርኪ ኣብ መግለጺኡ ሓቢሩ። ዝምድና ክልቲኤን ሃገራት ብምግምጋም ርክበን ንምጥንኻር ክውሰዱ ብዛዕባ ዝግብኦም ዝምድናታት ከምዝተመያየጡ ድማ ጸብጻት ይሕብሩ። ኣብቲ እዋን፡ ኲናት ሕድሕድ ኢትዮጵያ ኣዝዩ ዓሪጉ ዝነበረሉ እዋን እንትኸውን፡ ሓይልታት ትግራይ ንኣብዝሓ ከባብታት ትግራይ ተቖጻጺሮም፡ ንገለ ከባብታት ኣምሓራን ዓፋርን ዝተቖጻጸርሉ እዋን ምንባሩ ዝዝከር እዩ። ቱርኪ ንሰራዊት ኢትዮጵያ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ [ድሮናት] ተቕርብ ኣላ ዝብሉ ጸብጻባት ምስ ወጽኡ፡ ኢምባሲ መንግስቲ ቱርኪ 'ሓሶት እዩ' ኢሉ ነይሩ። ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣብ ኲናት ትግራይ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ብምጥቃም ዝተፈላለዩ ስርሒታት ፈጺሙ ምንባሩ ይፍለጥ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ንታይዋን ነጻ ሃገር ንምግባር ዝካየድ ፈተነ ኲናት ከልዕል ይኽእል እዩ - ቻይና

ቻይና ንታይዋን ነጻ ሃገር ንምግባር ዝካየድ ዝኾነ ዓይነት ፈተነ ወታሃደራዊ ስጉምቲ ክትወስድ ከምዘገድዳ ንኣመሪካ ኣጠንቂቓ፡፡ ሚኒስተር ምክልኻል ቻይና ወይ ፈንግሂ ኣብቲ ኣብ ሲንጋፖር ዝካየድ ዘሎ ዋዕላ ጸጥታ እስያ ምስ ኣመሪካዊ መዘንኡ ሎይድ ኦስቲን ተዘራሪቡ ኣሎ፡፡ ንታይዋን ካብ ቻይና ምንጻል፡ ሰራዊት ቻይና  ‘‘ክንዲ ድላዩ ዋጋ ይሕተት ክዋጋእ’’ ከገድዶ እዩ ኢሉ ሚኒስተር ምክልኻል ቻይና፡፡ ሚኒስተር ምክልኻል ኣመሪካ ግና ንወታሃደራዊ ንጥፈት ቻይና ‘‘ተንኳይን ዘራግን’’ ኢልዎ፡፡ ሎይድ ኦስቲን፡ ብዙሓት ነፈርቲ ውግእ ቻይና ዳርጋ መዓልታዊ ኣብታ ብማያት ዝተኸበበት ታይዋን ይዝምብያ ከምዘለዋ ብምሕባር ‘‘ሰላምን ድሕነትን እቲ ዞባ ዝዘርግ እዩ’’ ክብል ወቒሱ፡፡ ቻይና ነታ ርእሰ ምምሕዳር ዘለዋ ታይዋን ከምሓንቲ ግዝኣታ እትቖጽራ ኮይና፡ ኣመሪካ ንእትፍጽመላ መሸጣ ኣጽዋር ትኹንን። እቲ ሚኒስተር ‘‘ዝኾነ ኣካል ንታይዋን ካብ ቻይና ንምንጻል እንተፈቲኑ፡ ክንድድላዩ ዋጋ ይሕተት፡ ሰራዊት ቻይና፡ ተዋጊኡ ‘ናጽነት ታይዋን’ ብምድምሳስ ልኡላውነትን ግዝኣታዊ ሓድነትን ቻይና ካብ ምርግጋጽ ካልእ ኣማራጺ የብሉን’’ ምባሉ እውን ወሃቢ ቃሉ ሓቢሩ ኣሎ፡፡ ኣመሪካ ኩነታት ብዘለዉዎ ክቕጽሉ ከምእትድግፍ ዝገለጸ ሚኒስተር ኦስቲን፡ ወጥሪ ብሓይሊ ንምፍታሕ ዝውሰድ ስጉምቲ ግን ክህሉ የብሉን ኢሉ፡፡ እቶም መዛኑ ንፈለማ እዋን ዝተራኸቡ ኮይኖም፡ ኣስታት ሓደ ሰዓት ዝወሰደ ዝርርብ ከምዘካየዱ እውን ተገሊጹ፡፡ ክልቲኦም ወገናት እቲ ልዝብ ልባዊ ምንባሩ ሓቢሮም እዮም፡፡ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ግንቦት፡ ታይዋን ናብ ምክልኻል ኣየራ ንዝኣተዋ 30 ነፈርቲ ውግእ ቻይና ንምጥንቃቕ ነፈርቲ ውግእ ከምዘዋፈረት ምግላጻ ዝዝከር እዩ፡፡

ሰራዊት (ወተሃደር)


ኤርትራ፡ ‘ክሳብ መዓስ’ዩ ህዝቢ ብራዕዲ፡ ሃገር ብግፋ   ክትመሓደር?'

ኣብ ኤርትራ ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣሚታት ብፍላይ ከኣ ኣብ እዋን ህዝባዊ በዓላት ካብ ሰራዊት ብገዛእ ፍቓዶም ናብ ስድራኦምን ናብራኦምን ንዝተመልሱ፣ ወይ’ውን ተፈቒድዎም መዓልቶም ዘሕለፉ ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት፣ ዓቕመ ኣዳም በጺሖም ክነሶም ሃገራዊ ኣገልግሎት ንኽይፍጽሙ ንዝተሓብኡ መንእሰያትን ንምህዳን ጽዑቕ ግፋ ክካየድ ከም ንቡር ካብ ዝውሰድ ነዊሕ ኰይኑ እዩ። ኣብዚ ቅንያት እዚ ግን ኣብ ዞባ ደቡብ ከባቢ ሰገነይቲ ናብቲ ህዝቢ ዘነጻጸረ ቅድሚ ሕጂ ተራእዩን ተገይሩን ዘይፈልጥ ንነብሰ ጾራትን ቘልዓ ሰበይትን ከይተረፈ ሓያል ግፋ ይካየድ ምህላው ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ኣዛራቢ ዛዕባ ኰይኑ ኣሎ። ቢቢሲ ትግርኛ ካብ ምንጭታቱን ዝረኸቦ ሓበሬታን ኣብቲ ከባቢ ብጭቡጥ እንታይ ይፍጸም ከም ዘሎን ኣብ ስደት ንዝነብሩ ክልተ ተወለድቲ እቲ ከባቢ ኣዘራሪቡ ኣሎ፤ ትሕዝቶኡ ብኸምዚ ዝስዕብ ይቐርብ። ቅድሚ ክልተ ሰሙን፡ ኣብ እግሪ ናብ ጐቦታት ኣባሓንን ዲዖትን ዝወስድ ቦታ ዝተደኮና፡ ኣኹሩር፡ ምዔላ፡ ዓዲ-ቘንጺ፡ ዓዲ-ፊኚሕ፡ ሔቦ ኣብ ዝተባህላ ዓድታት ጽዑቕ ግፋ ቀንዩ። ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓዲ ዕጡቓት ኣባላት ምክልኻል ነቶም ካብ ሰራዊት ኮብሊሎም ከምኡ’ውን ዓቕመ ኣዳም በጺሖም ክነሶም ንሳዋ ከይከዱ ተሓቢኦም ንዝበሉዎም ሰባት ክደልዩ፡ ገዛ ገዛ ብምፍታሽ ንስድራ-ቤት እቶም ዘይረኸብዎም ዘበሉ ካብ ኣባይቶም እናውጽኡ ነቲ ገዛውቶም ይዕሽግዎ ከም ዘለው ኣብ ኖርወይ ዝነብር ተወላዲ እቲ ከባቢ ኣድሓኖም በራኺ ይዛረብ። “እቶም ሰራዊት ካብ ምምሕዳራት ናይቲ ከባቢ፡ ካብ ነፍሲ ወከፍ ዓዲ ናይ ዝኾብለሉን ትምህርቲ ዘቋረጹን ዓቕመ ኣዳም በጺሖም ክነሶም ናብ ሳዋ ዘይከዱን ዝርከብዎም ዝርዝር ኣስማት ዝሓዘ ወረቐት ሒዞም ብምምጻእ፡ ናይቶም ዘይረኸብዎም ስድራ ኣባይቲ ስለዝዓሸጉዎ ቈልዓ ሰበይቲ ኣብ ሕማቕ ኵነታት ይርከቡ ኣለው” ይብል ኣድሓኖም። ህዝቢ እቲ ከባቢ ጥራሕ ዘይኮነ፡ ዳርጋ ኣብ መላእ ኤርትራ ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዝርከብ መንእሰይ ናይ ኣገልግሎት ግዜ ስለ ዝነውሖን ዝረብሕ ገንዘብ ስለዘይክፈሎን ኣብታ ናይ ዕረፍቲ ግዜኡ ፍቓድ ሓቲቱ፡ ኣብ ዓዓዱ ኣብ ማሕረስን መንደቕን ሚነዋለን እናሸቀለ እዩ ንወለዱን ሓዳሩን ክኣሊ ጸኒሑ። ዝበዝሓ እተን ንምብራቓዊ ኣጻድፍ ተጐዝጒዘን ዝተደኮና ዓድታት ጸንዓደግለ ሰፊሕ በረኻታት መጋሃጫ ስለዘለወን፡ እቶም ንገደብ ኣልቦ ሃገራዊ ኣገልግሎት ራሕሪሖም ስድራኦም ክኣልዩ ዝወሰኑ መንእሰያት ኣብ ጸናዕቲ በረኻታት ዓዶም ተኸዊሎም ናብራኦም ክመርሑ ምጽንሖም ነባሪ ከተማ ሚላኖ ኣብርሃም መሓረና ሓቢሩ። ሕጂ እቲ ስርዓት ገዚፍ ሓይሊ ኣዋፊሩ፡ ኣብ ነብሲ ወከፍ ዓዲ ዓስኪሩ፡ ንስድራ ቤታት ደቅኹም ኣምጽኡ እናበለ፡ ኣባይቶም ዓሺጉ ንደቈምን ኣንስቶምን ወለዶምን ኣብ ግዳም ብምድርባይ ከቢድ ግፍዒ ይፍጽም ከም ዘሎ ይዛረብ። “ክሳብ መዓስ እዩ ንህዝቢ ብራዕዲ ንሃገር ብግፋ ከመሓድር ዝፍትን፤ ካብ ምስ ህዝብን መንእሰያትን ምትህልላኽ ስርዓቱን ምሕደራኡን ከዐሪ እዩ ዝግባእ!” ክብል ሓሳቡ የቕርብ። ኣብ ኤርትራ ሃገራዊ ኣገልግሎት ካብ ዝእወጅ ኣትሒዙ፡ ዓቕመ ኣዳም ዝበጽሐ መንእሰይ ግድን ሃገራዊ ኣገልግሎት ክፍጽም ኣለዎ። ድሕሪ’ቲ ኣዋጅ ትምህርቱ ዝወደአ ዘቋረጸን 18 ዓመት ዝመልአ መንእሰይ ናይ ሽዱሽተ ወርሒ ወተሃደራዊ ታዕሊምን ዓመታዊ ኣገልግሎት ክፍጽምን ይግደድ። ኤርትራን ኢትዮጵያን ብዶባት ብዝተመኽነየ ምስምስ ካብ 1998-2000 ኣብ ደማዊ ኵናት ካብ ዝኣትዋ ንደሓር ከኣ ዓመታዊ ናብ ሰራዊት ዝጽንበር እምበር ኣገልግሎቱ ወዲኡ ካብ ሰራዊት ዝሰናበት መንእሰይ ኤርትራ ተራእዩ ኣይፈልጥን። ከም ኣምኒስት ኢንተርናሽናል፡ ሂዩማን ራይትስ ዎች ዝኣመሰላ ኣህጉራውያን ትካላት ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፡ እቲ ካብ 18 ኣዋርሕ ናብ ገደብ ኣልቦ ግዱድ ዕዮ ዝተሰጋገረ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኤርትራ፡ ሓደ ካብቲ ቀንዲ ጥንቂ ስደትን ቅልውላው ሰብኣዊ መሰላት ምዃኑ እየን ዝገልጻ። እቶም ብስም ሃገራዊ ልምዓት ኣብ ዝተፈላለየ ውልቃዊ ዋኒን ላዕለዎት ሰበስልጣን ክሰርሑ ዝቕሰቡ ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣብቲ መስርሕ ብጨካን ወተሃደራዊ መቕጻዕትን ስቓይን ሃገሮም ገዲፎም ናብ ጐረባብቲ ሃገራትን ዝተፈላለየ ሃገራት ኤውሮጳን ክስደዱ ምጽንሖም፡ “ሃገራዊ ኣገልግሎት ኤርትራ” እትብል መጽሓፍ ዝጸሓፈ ዶ/ር ጋይም ክብረኣብ ይገልጽ። ኣብ ሓደ እዋን ካብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ሃዲሙ ዶብ ክሰግር ዝተረኽበ ኣባል ብጥይት ክህረም ዝእዝዝ መምርሒ ተመሓላሊፉ ምንባሩ ዝጠቅስ ዶ/ር ጋይም፡ ሓያሎ ሰባት ግዳይ እቲ ፖሊሲ ምዃኖም የረድእ። እዚ ሕጂ ኣብ ዓድታት ዞባ ደቡብ ሰገነይትን ከባቢኣን ካልእ ከባቢታት ኤርትራን ንዝኾብለሉ መንእሰያት ንምህዳን ክትብል ንስድራቤቶም ደቈምን ወለዶምን ምክልባት ብሕጊ ዘሕትት ዝዀነ ሕልና ዘለዎ ፍጡር ኮነ ስርዓትን ምምሕዳርን ክፍጽሞ ዘይትጽበዮ ግፍዒ እዩ ክብል ይገልጾ። መንግስቲ ኤርትራ፡ ሕዳር 2020 ኣብ ዝተወልዐ ውሽጣዊ ጎንጺ ኢትዮጵያ ንሰራዊት ፈደራል ደጊፉ ኣንጻር ህወሓት ስለዝተዋግአ፡ “ወያነ ክትወረና ትዳሎ ኣላ” ብማለት፡ ኵሉ ኤርትራዊ ‘ታሪኻዊ ግድነታዊ መድረኽ’ ክብል ኣብ ዝሰየሞ ናይ ክተት ወፍሪ ክሳተፍ ይጽውዕ ከምዘሎ ዝሓበረ ኣቶ ኣብርሃም መሓረና፡ እዚ ሕጂ ኣብ መላእ ኤርትራ ዘካይዶ ዘሎ ጽዑቕ ግፋ ከኣ ናብኡ ዝዓለመ ክኸውን ከም ዝኽእል ይግምት። ኣብ ዝሓለፈ ዓሰርተ ዓመታት እታ ካብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ካልአይቲ ዝነኣሰት ሃገር ኤርትራ፡ ብደረጃ ዓለም ድሕሪ ሶርያ ቀንዲ ኣፍራይት ስደተኛታት ተባሂላ ምጥቃሳ ዝዝክር ኣብርሃም፡ እዚ ሕጂ ኣብ ጸንዓደግለን ካልእ ከባብን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዝካየድ ዘሎ ጨካን ግፍዒ፡ ህዝቢ ኣንጸርጺሩ ዓዱን መሬቱን ገዲፉ ንኽስደድ ዝቕስብ እዩ ክብል ምረቱ ይገልጽ። “እቶም ሰራዊት፡ ቅድሚ ሕጂ ጓሶት ዓዲ’ኳ ኣትዮምዎ ናብ ዘይፈልጡ በረኻታት ስያሕን ዓሊገደን እናወረዱ፡ ነቶም መንእሰያት ከም ጸላእቲ ይሃድኑዎም ኣለው። እቲ ስርዓት ከኣ ብሃድንን ግፋን ዝእክቦ መንእሰይ ነቲ ዝደልዮን ዝሓስቦን ዕላማ ክፍጽመሉ ከምዘይክእል ይፈልጥ እዩ። እቲ ዘሕዝን ኣብ ልዕሊ ቘልዓ ሰበይቲ ዝፍጸም በደል እዩ” ይብል ኣብርሃም። ብመንፈስ እቲ ኣብ ብረታዊ ቃልሲ ብጽኑዕ ድስፕሊን ዝተሃንጸ ህዝባዊ ሰራዊት ክፍጠር ዝተደልየ መንእሰይ ኣባል ሃገራዊ ኣገልግሎት፡ ብሰንኪ ንውሓት ግዜን ብሓለፍቲ ዝግበር ጨካን ምሕደራን ከምቲ ትጽቢት ዝተገብረሉ ከምዘይኮነ ኣቶ ኣብርሃም ይዛረብ። “ፍትሒ ዝረግጽ ስርዓት ኣብ መወዳእትኡ በቲ ዝረገጾ ፍትሒ እዩ ዝርገጽ” ክብል እቲ መንግስቲ ኣብ ኵሉ መዳያት ርትዓውን ፍትሓውን ኣገባብ ክጥቀም ከም ዝግባእ ይገልጽ። ኣቶ ኣድሓኖም፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ዝሓርሰሉን ዝዘርኣሉን ወቕቲ፡ ካብ መነባብሮኡ ምምዝባል ኣጥሚኻ ከተንበርክኾ ዝግበር ፈተነ፡ ዝዀነ መመኽነይታ ዘይወሃቦ በደል ምዃኑ ይገልጽ። “ህዝቢ ኤርትራ ንነጻነት ሃገሩ ካብ ሓደ ስድራ ክሳብ ሓሙሽተ ኣባጽሕ መስዋእቲ ከፊሉ ከብቅዕ ብዶባት ኣብ ዝተሳበበ ኲናት ከኣ ሃገር ኣብ ሓደጋ ወዲቓ ምስ ተባህለ ነቶም ዝተረፉ ደቁ ብገዛእ ፍቓዱ ናብ ግንባራት ኣኽቲቱ እዩ ልኡላውነቱ ኣውሒሱ። ነዚ ብወለንታኡ ብፍቓዱ ዝብጆን ዝስዋእን ህዝቢ ብግፋን ሃድንን ከተሰልፎ ምፍታን ቅቡል ኣይኮነን” ይብል። እቲ ኣብተን ዝተጠቕሳ ዓድታት ጸንዓደግለ ሰፊሩ ዘሎ ሰራዊት፡ ንዅሉ መውፈርን መእተውን መገድታት ዓጽዩ፡ ስድራ ቤታት ኣብ በረኻ ንዘለው ደቆም መግብን ስንቅን ከይልእኩሎም ነቶም ብኣገልግሎት ዘይሕተቱ ንእሽቱ ጓሶት እናፈተሹ የሕልፍዎም ከም ዘለው፡ ብሰንኪ እቲ ጽኑዕ ቍጽጽር ከኣ ንፍረ ዝበጽሐ ናይ ብዙሓት ስድራታት ጀራዲን ኮሚደረ ዝኣርዮን ዝእክቦን ስኢኑ ከምዝባኸነ ኣቶ ኣብርሃም ይሕብር። ብዛዕባ እዚ ዝካየድ ዘሎ ግፋን ሃድንን ካብ ዝምልከቶም ኣካላት መንግስቲ ሓበሬታ ንምርካብ ዝተገብረ ፈተነ ኣይሰለጠን። ይዅን እምበር ህዝቢ ኤርትራ ካብ ግፋን ሃድንን ኣዕሪፉ ስለዘይፈልጥ፡ ግፋ ከም ንቡር ተርእዮ ከምዝወሰዶ ዝገልጽ ኣቶ ኣድሓኖም፡ እቲ ሕጂ ኣብ ዓድታት ጸንዓደግለ ዝርአ ድሮ ክልተ መንእሰያት ሔቦ ብጥይት ዘቝሰለ ግፋ፡ ናብ ሓደግቲ ዓድታት ማዕረባን ከባቢኣን እውን ይልሕም ከምዘሎ ንቢቢሲ ሓቢሩ። ኣቶ ኣድሓኖም ከምዝሕብሮ፡ መንእሰያት ኤርትራ፡ ካብ መፋርቕ 1994 ኣትሒዙ ቀዳማይ ዙር ሃገራዊ ኣገልግሎት ካብ ዝእወጅ ክሳብ ሕጂ ናይ ግዜ ገደብ ኣብ ዘይብሉ ግዱድ ሃገራዊ ኣገልግሎት ብዘይ እኹል ከፍሊት ብናይ ጁባ ገንዘብ ንኣስታት 20 ዓመት ብዘይ ዝዀነ ይዅን ረብሓን ሞሳን ኣብ ፈቐዶ በረኻታት ከም ዘገልገሉ ይሕብር። ካብ ምንዋሕ ግዜ ዝተላዕለ እቶም መንእሰያት ንቡርን ስሩዕን ህይወቶም ክመርሑ ስለዘይከኣሉ ብዕድመን ጥዕናን ንዝተጸገሙ ሽማግለታት ወለዶምን ከም ሓያማት ንበይነን ደቀን ምስ ዘዕብያ ጽጕማት መርዑቶምን ክሕግዙ፡ ገሊኦም ምስ ሓለፍቶም ተሰማሚዖም ብፍቓድ፡ እቶም ዕድል ዘይረኸቡን ዝተኸልኩሉን ከኣ ደቀይን ስድራይን ብጥሜት ካብ ዝሞቱ ንዓይ ዝወረደ ይውረደኒ ብምባል ናይ ዓቕሊ ጽበት ስጕምቲ ከም ዝወስዱ ይገልጽ። ህዝቢ ኤርትራ ድማ ከምዚ ዓይነት ከቢድ በደል ካብ መንግስቱ ክበጽሖ ዘይትጽበዮ ምዃኑን፡ እዚ ዝግበር ዘሎ ሃድን መንእሰያትን ሽማግለታትን ከቛርጽ ድማ ይምሕጸን።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ኑክሌር እትዓጥቕ ቢ-21 ሓዳስ ወተሃደራዊት ነፋሪት ኣመሪካ

ሓይሊ ኣየር ኣመሪካ ሓንቲ ምዕብልቲ ናይ ደብዳብ ነፋሪት ከምዝሰርሐ ኣፍሊጡ'ሎ። እዛ ቢ-21 ዝብል መጸውዒ ዝተዋህባ ኑክሌር እትዓጥቕ ሓዳስ ነፋሪት፡ ነተን ናይ እዋን ዝሑል ኲናት ደብደብቲ ክትትክእ ትጽቢት ይግበረላ። እታ ድሕሪ 30 ዓመት ንፈለማ እዋን ዝተሰርሐት ደብዳቢት ነፋሪት፡ ንሓንቲ ኣስታት 700 ሚልዮን ዶላር እትውድእ ኮይና፡ ኑክሌራዊን ስሩዕን (ኮንቨንሽናል) ኣጽዋር ክትስከም ዝተሰርሐ'ያ። ንኣሰራርሓን ካልእ ዓቕምታታን ብዝምልከት እቲ ሓይሊ ኣየር ዝርዝር ሓበሬታ ኣይሃበን። ጸሓፊ ክፍሊ ምክልኻል ሎይድ ኣውስቲን፡ "መርኣያ ናይ ኣመሪካ መሪሕ ብልሓትን መሃዝነትን'ዩ" ክብል ገሊጹዋ። እታ 'ቢ-21 ረይደር' ዝተባህለት ነፋሪት ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ፡ ኣብ ክፍለሃገር ካሊፎርንያ፡ እቲ ዝሰርሓ ትካል 'ኖርትሮፕ ግራማንስ' ኣብ ዘዳለዎ ስነስርዓት'ያ ተመሪቓ። እታ ነፋሪት ካብተን ዝጸንሓ ደብደብቲ ኣዝያ ከምእትምዕብል ዝገለጸ ጸሓፊ (ሚኒስተር) ኣውስቲን፡ "ዋላ እቶም ዝማዕበሉ ናይ ምክልኻል ስርዓተ ጸረ-ነፈርቲ ንቢ-21 ኣብ ሰማይ ክረኽቡዋ ክጽገሙ'ዮም" ኢሉ። "ን50 ዓመታት ብዝማዕበለ ቴክኖሎጂ ትሑት-ተራኣይነት ዝተሰርሐት ነፋሪት'ያ" ይብል ሎይድ ኣውስቲን። ብዘይካ'ዚ፡ እታ ነፋሪት ብቅሉዕ ስርዓተ-ቅርጺ ('ኦፐን ሲስተም ኣርኪተክቸር') ዝተሰርሐት ብምዃና፡ "ክሳብ ሕጂ ዘይተማህዙ ኣጽዋር" ክትዓጥቕ እትኽእል ምዃኑ ጠቒሱ። ዋላ'ኳ፡ ብዘይ ኣብራሪ ናይ ምብራር ተኽእሎ ዝምልከት ሓበሬታ ኣብቲ ስነስርዓት እንተዘይተገልጸ፡ ኣፈኛ ሓይሊ ኣየር ኣመሪካ ግን "እቲ ተኽእሎ ኣለዋ፡ እንተኾነ ግን ብዘይኣባላት ክትበርር ውሳነ ኣይተገብረላን" ክብል ተዛሪቡ። እታ ሓዳስ ነፋሪት ኣብ ዝመጽእ ዓመት ፈላሚ በረራ ከተካይድ ትጽቢት ይግበር። ኣብ መወዳእታ ነተን ንነዊሕ ዓመታት ዘገልገላ፡ ቢ-1 ከምኡ'ውን ቢ-2 ዝተባህላ ደብደብቲ ምሉእ ብምሉእ ክትትክአን'ዩ መደብ ወጺኡላ ዘሎ። ነተን ሓደስቲ ነፈርቲ ንምምዕባል፡ ምዕዳግን ምንቅስቓስን ብውሕዱ 203 ቢልዮን ዶላር ከምዝሓትት ማዕከን ዜና ብሉምበር ጠቒሱ'ሎ። ዛጊት ሽዱሽተ ነፈርቲ ይስርሓ ከምዘለዋ እቲ ኣፍራዪ ትካል ሓቢሩ። "ዝቕጽል ወለዶ ናይ ሰላሕታ" ነፈርቲ ክኾና ምዃነን ዝሓበረ ትካል ኖርትሮፕ ግራማንስ፡ "ሓደስቲ ናይ ምስናዕ ኣገባባትን ጥረነገራትን" ከምዝተጠቕሙ ገሊጹ። ብዛዕባ'ቶም ኣገባባትን ጥረነገራትን ግን ዝርዝር ሓበሬታ ይሃበን። ሓይሊ ኣየር ኣመሪካ፡ ብውሕዱ 100 ነፈርቲ ክገዝእ ውጥን ከምዘለዎ ተፈሊጡ'ሎ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ቀይሕ ባሕሪ፡ ኤርትራ ዘይተሳተፈቶ ወተሃደራዊ ልምምድ ሃገራት ቀይሕ ባሕሪ ይካየድ ኣሎ

ኣብዚ ሰሙን'ዚ፡ ሓያሎ መዳውብቲ ሃገራት ቀይሕ ባሕሪ ዝሳተፍኦ ዘለዋ ወተሃደራዊ ልምምድ ሓይሊታት ባሕሪ ይካየድ ኣሎ። እቲ "ቀይሕ ማዕበል 5" ዝብል መጸውዒ ዝተዋህቦ ልምምድ ሓይሊታት ባሕሪ ንግስነት ስዑድ ዓረብ፡ ግብጺ፡ ሱዳን፡ ጂቡቲ፡ የመንን ዝተሳተፍዎ ኮይኑ ሶማልያ'ውን ተዓዘብቲ ሰዲዳ'ላ። ኣብ ዝሓለፈ ሰንበት 29 ግንቦት ኣብ ገማግም ወደባዊት ከተማ ጂዳ ዝጀመረ ልምምድ፡ ሓይሊ ምድሪ፡ ሓይሊ ኣየርን ሓለዋ ዶባትን ንግስነት ስዑዲ ዓረብ ዘጠቓለለ ምዃኑ ተፈሊጡ'ሎ። ነቲ ልምምድ ዘወሃህድ ዘሎ፡ ኣዛዚ ምዕራባዊ ክንፊ (ፍሊት) ስዑድ ዓረብ፡ ሪር ኣድሚራል ያሕያ ቢን መሓመድ ኣል-ኣሲሪ፡ እቲ ዝካየድ ዘሎ ልምምድ፡ "ንማያዊ ጸጥታ መዳውብቲ ሃገራት ቀይሕ ባሕሪ ንምድንፋዕ፡ ማያዊ ግዝኣት ንምክልኻልን ወተሃደራዊ ምትሕብባር ንምሕያልን" ዝዓለመ ምዃኑ ከምዝገለጸ ትካል ፕረስ ስዑድያ ጸብጺቡ። "እቲ ልምምድ ንዅሉ ግብራዊ ንጥፈታት ዘጠቓለለ ኰይኑ፡ ናይ ምውጋእ ዓቕሚ ኵሎም ተሳተፍቲ ሓይልታት ዘበርኽ ክኸውን'ዩ" ክብል'ውን እቲ ኣዛዚ ተዛሪቡ። ኤርትራ፡ ሃገራት ቀይሕ ባሕሪ ዓቕምታተን ኣወሃሂደን፡ ንጸጥታን ምርግጋእን 'ቲ ዞባ ከውሕሳ ክትጽውዕ'ኳ እንተ ጸንሐት፡ ካብቲ ልምምዳት ምብኳራ ግን ኣቓልቦ ስሒቡ'ሎ። ስለምንታይ'ያ ኤርትራ ኣብቲ ልምምድ ዘይተሳተፈት? "ቀይሕ ማዕበል" ተባሂሉ ዝጽዋዕ ወተሃደራዊ ልምምድ፡ ካብ 2018 ኣትሒዙ ክካየድ ዝጸንሐ ምዃኑ ይፍለጥ። ኤርትራ ስለ ምንታይ ኣብ ኵሎም እቶም ልምምዳት ዘይተሳተፈት ዝብል ግን ብወግዒ ዝተፈልጠ ነገር የለን። ኣብቲ ኣብ 2019 ዝተኻየደ "ቀይሕ ማዕበል 2"፡ ኤርትራ፡ ንጸጥታዊ ውሕስነትን ምትሕብባር ሃገራትን ዝምልከት ዘለዋ ኣጠማምታ ካብ ምግላጽ ሓሊፋ ኣይተሳተፈትን። "ንዘላቒ እሙን-ርግኣት ናይዚ ኣህጉራዊ ማያዊ-መገዲ'ዚ፡ ኣበርክቶ ሃገራት'ዚ ገማግም፡ ወሳንን መተካእታ ዘይርከበሉን እዩ" ክብል መንግስቲ ኤርትራ ኣብቲ እዋን ገሊጹ ነይሩ። "ኣብ ነንበይኖም እዋናት ክፍተኑ ዝጸንሑ ምውስዋሳት፡ እንተላይ ኣብዚ ሰሙን'ዚ [መወዳእታ መስከረም 2019] ብሃገራት ቀይሕ ባሕሪ ዝካየድ ዘሎ ሓበራዊ ልምምድ ከኣ ናብዚ ሸቶ'ዚ ዝዓለሙ እዮም፡" ይብል እቲ ሽዑ ዝወጽአ መግለጺ። ወተሃደራዊን ፖሊሲ ጉዳያት ወጻኢን ኤርትራ ብዊንታ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ከም ዝምእዘን ዝገልጽ፡ ሓደ ላዕለዋይ ዲፕሎማሰኛ ኤርትራ ነበር፡ ጽልዋኡ ውሑድ ምዃኑ እንተፈሊጡ ክሕሰሞ ከምዝኽእል ይእምት። "ናይ ግብጽን ስዑዲን ዓቢን ምዕቡልን ወተሃደራዊ ተሳታፍነት፡ ምስኦም ዝዳረግ ጽልዋን ዓቕሚን ዘይምህላዉ፣ ንእሽቶ ተሳታፋይ ክኸውን ስለዘይደለየ ክኸውን ይኽእል'ዩ፡" ይብል ኣምባሳደር ዓብደላ ኣደም። "ኢሳይያስ፡ ብኻልኦት ካብኡ ዝዓብዩ ክቕየድን ክምራሕን ኣይደልን'ዩ። እዚ ውልቃዊ ባህርያቱ'ውን ቅድሚ ሕጂ ኤርትራ ናብ ግጭትን ኲናት ከተምርሕ ካብ ዝደረኹ ረቛሒታት ሓደ'ዩ" ብምባል፡ ኤርትራ ብዘለዋ ዓቕሚ እንተትሳተፍ ካብቲ ወተሃደራዊ ልምምድ እትረኽቦ ናይ ተመኵሮን ባጀታውን ረብሓታት ኣሎ ይብል። ከምዚ ዓይነት ስልታዊ መርገጺ ምውሳድ'ውን፡ ነቲ ምስ ካልኦት ዓበይቲ ሃገራት ክህልዎ ዝኽእል ረብሓታት ንምርግጋጽ ተዓጻጻፊነት ክህልዎ ስለዘኽእሎ ክኸውን ይኽእል'ዩ። ንኣብነት፡ "ንቻይና ወይ ንሩስያ ዕድል ክህብ ይደሊ ይኸውን፡ ከምኡ ክኸውን እንተኾይነ ድማ፡ በቲ ኣብ መንጐ ሃገራት ቀይሕ ባሕሪ ዝህሉ ስምምዕ ክቕየድ ኣይደልን ይኸውን" ይብል። ሩስያ ኣብ ኤርትራ ወተሃደራዊ መዓስከር ንምህናጽ ከምዝተሰማምዐት ዝገልጽ ጸብጻባት ኤርትራ ክትነጽጐ ጸኒሓ'ያ። ሚኒስተር ዜና ኤርትራ ትማሊ ኣብ ትዊተር ኣብ ዝሃቦ ግብረመልሲ፡ "ንእኩይ ዕላማ ኮነ ኢልካ ዝዝርጋሕ ዘሎ ግጉይ ሓበሬታ እዩ" ክብል ብምንቃፍ "ኤርትራ ኣብ ዓለምለኻዊ ሕጋጋትን ንቡራት ልምድታትን ዝተመስረተ ናታ ናይ ምክልኻል ቅርጺ ክትሃንጽ ምሉእ መሰላትን ናጽነትን ኣለዋ" ክብል ጽሒፉ'ሎ። መንግስቲ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ምስ ንግስነት ስዑዲ ዓረብ ዘለዎ ኣብዚ ቀረባ ዓመታት እናሓየለ ዝመጽአ ዝምድና ኣብ ግምት ብምእታው፡ ካልእ መግለጺ ክወሃበሉ ኣይክልን'ዩ ይብል ኣምባሳደር ዓብደላ።ከምቲ ናይ ሶማልያ፡ እንተወሓደ ኤርትራ ተዓዘብቲ ክትሰድድ ዘይምኽኣላ'ውን፡ ነዚ ዘንጸባርቕ ምዃኑ'ዩ ዝዛረብ። ሓንቲ ካብ ቀንዲ መዳውብቲ ቀይሕ ባሕሪ ኮይና እናሃለወት፡ ተዓዛቢት ጥራይ ክትከውን፡ ንዓቕማን ኣገዳስነታትን ዘንኣእስ ስለ ዝኾነ ብተዓዛብነት ጥራይ ክትሳተፍ ከም ዘይትኽእል'ዮም ተንተንቲ ዝምጉቱ። እታ ብቐጥታ መዳውብቲ ቀይሕ ባሕሪ ዘይኮነት ሃገረ ሶማልያ፡ ኣብቶም ክካየዱ ዝጸንሑ ወተሃደራዊ ልምምዳት ተዓዘብቲ ክትሰድድ ምጽንሓ ይፍለጥ።ኣብ ጥሪ 2020፡ ኤርትራ እትርከበን ሃገራት ቀይሕ ባሕሪ ሓባራዊ ቤት ምኽሪ ክምስርታ ተሰማሚዐን ምንባረን ይዝከር። ብወገን ኤርትራ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣቶ ዑስማን ሳልሕ ዝመርሖ ጕጅለ ልኡኽ ኣብቲ ግብጺ፡ ዮርዳኖስ፡ ኤርትራ፡ የመን፡ ሱዳን፡ ሶማልያን ጂቡቲን ዝተረኽባሉ ኣኼባ ተሳቲፉ ነይሩ። ኣገዳስነትን ስግኣታትን ቀይሕ ባሕሪ ንዘመናት ኣገዳሲ መስመር ንግዲ ዓለም ኮይኑ ከገልግል ዝጸንሐ ቀይሕ ባሕሪ፡ ኣብዚ እዋን እዚ'ውን ዳርጋ ልዕሊ 40 ሚእታዊት ናይ ዓለምና ማያዊ ንግዲ ዝሓልፈሉ ስትራተጂካዊ መስመር'ዩ። ኣገዳስነቱ ካብ ጥንቲ ዝጸንሐ'ኳ እንተኾነ፡ ድሕሪ ምዂዓት መትረብ ስዊዝ፡ መራኽብ ኣውሮጳ ነቲ ብጸንፊ ጽቡቕ ተስፋ (ደቡባዊ ጫፍ ኣፍሪቃ) ተጠውየን ዝኸዳኦ ዝነበራ ጕዕዞ ኣዝዩ ስለ ዘሕጸሮ፡ ኣገዳስነቱ ዝያዳ ዓብዩ'ዩ። ብቐረባ ግን ኣብ ጐዶቦ ቀይሕ ባሕሪ ዝርከባ ሃገራት ዓረብ ናብ ምዕራብ ዝሰዳኦ ነዳዲ ብኡ ስለ ዝሓልፍ ንኣገዳስነቱን ተነቃፍነቱን ዝያዳ የዕዝዞ። ከምኡ ስለ ዝዀነ ድማ፡ እቲ መስመርን ደቡባዊ ኣፍደገኡን ውሕስነት ክረክብ ኣዝዩ ኣገዳሲ'ዩ ማለት'ዩ። ብሰንኪ ምፍራስ ሃገራዊ መንግስቲ ኣብ ሶማልያ፡ ኣብ ዝሓለፈ ልዕሊ 30 ዓመታት ሽበራዊ ምንቅስቓስን ቅርሰናን ምስዓቡ ይፍለጥ። ብፍላይ ኣብቲ መላግቦን ኣፍደገን ቀይሕ ባሕሪ ዝኾነ ወሽመጥ ዓደን ዝማዕበለ ናይ ኣማኢት ሚልዮናት ዶላራት ክሳራ ዘስዓበ ቅርሰና፡ ኣድህቦ ሓያል ቁጠባ ዘለወን ሃገራትን ትካላት ንግድን ዝሰሓበ'ዩ ነይሩ። ኣብዚ ቀረባ እዋን ድማ እቲ ሓያሎ ሃገራት ወጻኢ ኢደን ዘእተዋሉ ካብ 2011 ጀሚሩ ኣብ የመን ዝተወልዐ ኲናት ሓድሕድ፡ ንውሕስነት ጸጥታ ቀይሕ ባሕሪ ዓቢ ስግኣት ፈጢሩሉ'ዩ። ጂኦ-ስትራተጂያዊ ኣገዳስነት ቀይሕ ባሕሪ፡ ከም ብሓድሽ ኣቓልቦ ሓያላት ሃገራት ዓለምን፡ ኣተኲሮ ሃገራት ናይቲ ዞባን እናሰሓበ ብምምጽኡ ሓያሎ ምዕባለታትን መናውራታትን ክርኣይዎ ጸኒሖም እዮም ብኢራን ከምዝድገፉ ዝንገረሎም የመናውያን ዕጡቓት ሑቲ፡ ንርእሰከተማ ሰንዓ ብምቍጽጻር ማእከላይ መንግስቲ ናብታ ርእሰከተማ ደቡብ የመን ዝዀነት ወደባዊት ከተማ ዓደን ክዕግዝ ምግዳዶም ንጐረቤት ሃገር ስዑድያ ኣየቕሰናን። ንምእትእትታው ቀንዲ መቐናቕንታ ዝኾነት ኢራን ኣብ ዞባ ቀይሕ ባሕሪ ንምግታእ፡ ስዑድያ፡ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ትርከቦ ሓደ ወተሃደራዊ ልፍንቲ ብምምስራት ነቲ ድሩት ዓቕሚ ጥራይ ሒዙ ዝተረፈ መንግስቲ የመን ብምስላፍ፡ ኣንጻር ሑቲ መጥቃዕትታት ከተካይድ ጸኒሓ። ነቲ ልፍንቲ ከምእትድግፍ ዘፍለጠት ኤርትራ ድማ፡ ኢማራት ዓረብ ኣብ ከባቢ ወደብ ዓሰብ ንኲናት የመን ዝምግብ ወተሃደራዊ መዓስከር ክትሃንጽ ኣፍቂዳትላ። ህላወ ዓበይቲ ሓይልታት ኣመሪካ፡ ፈረንሳን ቻይናን ዝኣመሰላ ሃገራት፡ ንስትራተጂያዊ ረብሓታተን ክብላ'ውን ኣብቲ ዞባ ጕሉሕ ወተሃደራዊ ህላወ ኣሎወን። ኣመሪካ፡ ኣብ ሃገራት ወሽመጥ ካብ ግዜ ዝሑል ኲናት ጀሚራ ገዚፍ ወተሃደራዊ ህላወ ጸኒሑዋ'ዩ። ቀንዲ ሰፈር ማእከላይ እዚ ሰራዊት እታ ሃገር ኣብኡ ምዃኑ'ውን መርኣያ ናይዚ'ዩ። እቲ ኣብ ሶማልያ ቀጻሊ ወተሃደራዊ መጥቃዕትታት ዘካይድ ኣብ ጂቡቲ ዓስኪሩ ዘሎ ሰራዊታ'ውን ኣካል ናይዚ'ዩ። ጂቡቲ፡ ብዘይካ'ቲ ካብ ነዊሕ እዋን ጀሚሩ ኣብታ ሃገር ዘሎ ወተሃደራዊ መዓስከር ፈረንሳ፡ ወተሃደራዊ መዓስከራት ቻይናን ጃፓንን 'ውን ኣአንጊዳ ትርከብ። ሩስያ፡ ኣብ ኣፍሪቃ ወተሃደራዊ ህልውናኣ ከተረጋግጽ ሃቐነታትን ፈተነታትን ከምእትገብር፣ ኣብቲ ዞባ እግራ እንተንቢራ ኸኣ ነቲ ዘሎ ስግኣታት ናብ ወጥርን ምትፍናንን ከይትቕይሮ ስክፍታታት ኣሎ። ህላወ ናይዞም ዓበይቲ ሓይልታትን ኲናት ዩክረይን ዘስዕቦ ወጥርታትን ኣብቲ ዞባ ምክፍፋላት፡ ምጥርጣራትን ዘይምትእምማንን ምፍጣሮም ከም ዘይተርፎም ይግመት።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ኣብ ቤተክርስትያን መድሃኔ-ኣለም ኣኽሩር እንታይ እዩ ተፈጺሙ?

ኣባላት ሰራዊት መንግስቲ ኤርትራ፡ ብሰንበት ኣብ ሰዓታት ንግሆ፡ ኣብ ቤተ ክርስትያን መድሃኔ-ኣለም ኣኽሩር ብምእታው ነቶም ኣብ ጸሎት ዝነበሩ መንእሰያት ከምዝገፈፍዎም ምንጭታት ንቢቢሲ ሓቢሮም። እቶም ወተሃደራት ኣብቲ ቤተክርስትያን ዝጸንሕዎም ድያቆናትን መዘምራንን ኣገልገልቲ'ቲ ቤተክርስትያን ከይተረፈ ከምዘይገደፉ ቢቢሲ ዝረኸቦ ሓበሬታ የረድእ። ካብ ቅድሚ ወርሒ ኣትሒዙ ሓይልታት ሰራዊት ኤርትራ ኣብ ዝተፈላለያ ዓድታት ጽንዓደግለ ዓስኪሮም ነቶም ካብ ሰራዊት ኮብሊሎም ዝበልዎም ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎትን፡ ነቶም ዓቕሚ ኣዳም በጺሖም ክነሶም ግዴታዊ ሃገራዊ ኣገልግሎት ክፍጽሙ ናብ ሳዋ ዘይወረዱ መንእሰያት ክገፉ ከምዝቐነዩ ኣብ ቢቢሲ ተቓሊሑ ምንባሩ ይዝከር። እቶም ኮብሊሎም ንዝብልዎም መንእሰያት ንምግፋፍ ዝተዋፈሩ፡ ኣብ ዝተፈላለያ ዓድታት ዓስኪሮም ዘለው ኣባላት ሰራዊት፡ ንስድራቤት እቶም ዘይረኸብዎም ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ካብ ኣባይቶም ብምውጻእ፡ ነቲ ገዛውቲ ብናቶም መፋትሕ ብምዕጻው ነቶም ስድራቤታት የከላብትዎም ከምዘለው ምንጭታት ሓቢሮም። መንግስቲ ኤርትራ፡ ኣብዚ ኣብ ኲናት ሓድሕድ ኢትዮጵያ ይሳተፍ ከምዘሎ ዝኽሰሰሉ ዘሎ እዋን፡ ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ኤርትራ ቅድሚ ሕጂ ተራእዩ ብዘይፈልጥ ኣገባብ መንእሰያት ይገፍፍን ንስድራቤታቶም የከላብትን ከምዘሎ ስድራ ግዳያት ንቢቢሲ ሓቢሮም። ተወላዲ እታ ዓዲ መንእሰይ ፍጹም፡ እቲ ስርዓት፡ ጥሪትን ጤለበጊዕን ናይቶም "ደቅኹም ኮብሊሎም" ዝብሎም ስድራ ቤታት ንበረኻ ከይወፍራ ኣብ ደምበ ብምድጓን፡ “ነተን ጥሪት ብጥሜትን ጽምእን ዓዕ የብሉወን” ከምዘለው ብተወሳኺ ይሕብር። ኣብ ስድራቤቶምን ጥሪቶምን ዝወርድ ግፍዕን መከራን ክጻወርዎ ዘይከኣሉ ሓያሎ መንእሰያትን ኣለይቲ ሰድራን ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎትን ከኣ፡ ምእንቲ ድሕነት ስድራ ቤቶም ክብሉ ብፍቓዶም ኢዶም ይህቡ ከምዘለው እቶም ምንጭታት የረድኡ። ሓያሎ ካብዞም ሕጂ ዝህደኑ ዘለው ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ገሊኦም ንልዕሊ 10 ዓመታት ኣብ ሰራዊት ኣገልጊሎም ፍታሕ ምስ ሰኣኑ ደቈምን ኣረጋውያን ስድራኦምን ንኽጥውሩ  ዝኾብለሉ ከምዝኾኑ ዝሕብር ፍጹም፡ “መንእሰያት ንኽንደይ ዓመት እዮም ሞሳን ጻማን ኣብ ዘይብሉ ግዱድ ዕስክርና ክቝረኑ ዝግደዱ?” ክብል ኣምሪሩ ይዛረብ። እቶም ንዓመታት ድሕሪ ምግልጋል ክጣየሱን ናብራኦም ክመርሑን ዕድል ስለዘይረኸቡ፡ ደቈምን ስድራኦምን ክናብዩ ካብቲ ገደብ ዘይብሉ ሃገራዊ ኣግልገሎት ዝተኣልዩ ኣባላት፡ ኣብ ዘይኣምንሉን ዘይድግፉዎን ኲናት ጐረቤት ክሳተፉ ድሌት ከምዘይብሎም ፍጹም ይሕብር። ኣብቲ ኣብ መወዳእታ ሰሙን ናይ ወርሒ ነሓሰ ዳግማይ ዝተወልዐ ኲናት ትግራይ፡ ሰራዊት ኤርትራ ኣብ ጎድኒ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብምዃን ይዋጋእ ከምዘሎ ዝገልጽ ክስታት እኳ እንተሎ፡ መንግስቲ ኤርትራ ዛጊት ዝሃቦ ወግዓዊ ምላሽ የለን። ከም ኣምነስቲ ኢንተርናሽናልን ሂዩማን ራይትስ ዎችን ዝኣመሰላ ኣህጕራውያን ትካላት ተጣበቕቲ ሰባዊ መሰላት፡ ገደብ  ዘይብሉ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኤርትራ፡ ቀንዲ ጠንቂ ፍልሰትን ስደትን መንእሰያትን ግህሰት ሰባዊ መሰላትን ምዃኑ ብተደጋጋሚ ክገልጻ ጸኒሐን እየን። መንግስቲ ኤርትራ ግን፡ ኵሉ እቲ ብምዕራባውያን ሃገራትን ትካላት ሰባዊ መሰላትን ብዛዕባ ምሕደራኡ ዝወሃብ ርእይቶ ካብ ሓቂ ዝረሓቐን ንምስይጣኑ ዝእለም ውዲትን ምዃኑን እዩ ዝገልጽ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ኣዘዝቲ ሰራዊት ሱዳን ስልጣን ንሲቪላዊ መንግስቲ ከረክቡ ተሰማሚዖም

ድሕሪ እቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብታ ሃገር ዝተኻየደ ወተሃደራዊ ዕልዋ መንግስቲ፡ ኣብ መንጎ ንዲሞክራሲ ዝድግፍ ጥምረት ሓይልታት ናጽነትን ለውጥን ብኣዘዝቱ ሰራዊት ዝምራሕ ምምሕዳርን፡ ሲቪላዊ መንግስቲ ንምቛም ዘኽእል ኣናዊ ስምምዕ ተፈሪሙ ። እቲ ውዕል መረጻ ክሳብ ዝካየድ ንኽልተ ዓመት ዝጸንሕ ሲቪላዊ መሰጋገሪ መንግስቲ ክምስረት ዘኽእል እዩ። እንተኾነ ድሮ እቲ ውዕል፡ ነቲ ዕልዋ ዘካየዱ ሰባት ናብ ፍርዲ ክቐርቡ ብዝጠልቡ ሰልፈኛታት ተቓውሞ ገጢምዎ ኣሎ። እቲ ተቓውሞ ኣብ ኣብ ርእሰከተማ ካርቱም ዝተጀመረ ኮይኑ ኣብ መላእ እታ ሃገር ክቕጽል ከምዝኽእል ይግመት። ናይ ነዊሕ እዋን መራሒ እታ ሃገር ነበር ዑመር ኣልበሽር ድሕሪ ከቢድ ህዝባዊ ተቓውሞ ኣብ ሚያዝያ 2019 ካብ ስልጣኑ ድሕሪ ምእላዩ፡ ሱዳን ንዝሓለፉ ኣርባዕተ ዓመታት ኣብ ፖለቲካዊ ቅልውላው ኣትያ ትርከብ። ሕብረት ኣፍሪቃ፣ ሃገራት ኣዕራብን ምዕራባውያንን ኣብታ ሃገር ምርግጋእ ንምስፋን፣ ተቓውሞታት ደው ንምባልን ዝተረመሰ ቁጠባ እታ ሃገር ንምድሓን፡ ኣብ ሞነጎ እቲ ወታሃደራዊ ምምሕዳርን ሲቪልን ዝግበሩ ድርድራት ክድግፉ ጸኒሖም። እንተኾነ ግና እቲ ሎሚ ሰኑይ ዝተፈረመ ውዕል ‘ነይበርሁድ ረዚስታንስ ኮሚተ’ ዝተባህለ ህዝባዊ ምንቅስቓሳት ክመርሕ ዝጸንሐ ውዳበ ተቓዊምዎ'ሎ። እቲ ማሕበር ከም ጀነራል ዓብዱል ፈታሕ ኣልቡርሃን ዝበሉ መራሕቲ ብሞት እቶም ኣብ ሰልፍታት ኣንጻር ዕልዋ ዝተቐተሉ ዜጋታት ክሕተቱ እዩ ዝጠልብ። ብዘይካ'ዚ፡ እቲ ስምምዕ ምምሕያሽ ትካላት ጸጥታ ዘይሓውስ ብምዃኑ እቲ ወታሃደራዊ ክንፊ ምስ ሓይሉ ክቕጽልን ዲሞክራስያዊ ስግግር ከተዓናቕፍ ክገብርንእ ዘኽእል እዩ ዝብል ስክፍታ ፈጢሩ ኣሎ። ፖለቲካዊ መራሕቲ ግና ፡ ፍትሕን ካልኦት ምምሕያሻትን ኣብ ቀጻሊ ዝርርብ ከምዝረኣዩ ይገልጹ። ሰራዊት ሱዳን፡ ኣብ ጥቅምቲ 2021 ነቲ ድሕሪ ምውዳቕ ስርዓት ኣል-በሽር ዝተመስረተ መሰጋገሪ መንግስቲ ብምፍራስ ስልጣን ምጭባጡ ይዝከር። ነቲ ዕልዋ ዘይተቐበሉ ሱናውያንን ክሳብ ሕጂ ህዝባዊ ተቓውሞታት ከካይዱ'ዮም ጸኒሖም።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ኣብ ሱዳን ዝተኻየደ ሰፊሕ ህዝባዊ ተቓውሞ ስዒቡ  9 ሰባት ሞይቶም

ኣብ ዝተፈላለያ ከተማታት ሱዳን ኣብ ዝተኻየደ ሓያል ህዝባዊ ተቓውሞታት ብውሕዱ 9 ሰባት ከምዝተቐትሉ ሓካይም ሓቢሮም። ዝበዝሑ ካብቶም ግዳያት ብሓይልታት ጸጥታ ዝተቐትሉ ምዃኖም እቶም ምንጭታት ገሊጾም። እቶም ሰብሞያ ሕክምና ከምዝበልዎ፡ ሓይልታት ጸጥታ ንዝቖሰሉ ናዕበኛታት ንምሓዝ ናብ ሆስፒታላት ክኣትዉ ፈተነታት ከካይዱ ተራእዮም። እቶም ተቓውሞታት ዘካይዱ ዘለዉ ዜጋታት፡ ሰራዊት እታ ሃገር ነቲ ብዕልዋ ዝጨበጦ ስልጣን ከረክብ'ዮም ዝጠልቡ ዘለዉ። እቲ ትማሊ ሓሙስ ክካየድ ዝወዓለ ተቓውሞታት እቲ ዝዓበየ ምዃኑ ይግለጽ ኣሎ። ብሓሙስ ኣብ ርእሰከተማ ካርቱምን ኦምዱርማንን፡ ናዕበኛታት ጽርግያታት ብምዕጋት፡ ጭርሖታት ብምልዓልን ኣንጻር ሰራዊት እታ ሃገር ተቓውሞታት ከስምዑ ውዒሎም። ፖሊስ፡ ነቶም ናብ ቤተመንግስቲ ፕረዚደንት ሱዳን ዘምርሑ ዝነበሩ ሰልፈኛታት ንምብታን ዘንብዕ ጋዝን ጥይትን ከምዝተኮሱ ጸብጻባት ሓቢሮም። ሰብመዚ ሱዳን፡ ንውዳበ ናይቶም  ተቓወምቲ ንምዕንቃፍ'ውን ኣገልግሎታት ኢንተርነትን ቴለፎንን ክቖርጽዎ ተገዲዶም ነይሮም። ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ 2021፡ ሰራዊት ሱዳን ንመሰጋገሪ መንግስቲ'ታ ሃገር ብምፍራስ: ቀዳማይ ሚኒስተር ዓብደላ ሓምዶክ ንዝርከቦም ሲቪላውያን መራሕቲ ኣብ ቀይዲ ድሕሪ ምእታው ህጹጽ እዋን ኣዊጁ ምንባሩ ይዝከር። እቲ ኣዋጅ ካብ ዝሓለፈ ወርሒ ግንቦት ጀሚሩ ተላዒሉ'ሎ። ኣዛዚ ሃገራዊ ሰራዊት ሱዳን ሌ/ጀነራል ዓብደልፋታሕ ኣልቡርሃን፡ ኣብ መንጎ ሲቪላውያን መራሕቲ ብሰንኪ ዝተፈጥረ ውሽጣዊ ቁርቁስ ነቲ ስጉምቲ ክወስዱ ከምዝተገደዱ'ዩ ዝምጉት። ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ንሰራዊት እታ ሃገር ኣብ ዝሃቦ መግለጺ'ውን፡ ሰራዊት ሱዳን ፖለቲካዊ ስልጣን ክብሕት ዕላማ ከምዘይብሉ ብምጥቃስ፡ ድሕሪ ምርጫ ስልጣን ንሲቪላውያን ክርከብ ምዃኑ ተዛሪቡ። እቲ ሕጂ ዝካየድ ዘሎ ህዝባዊ ተቓውሞታት፡ ሰራዊት እታ ሃገር ኣብ ከባቢ ኣሰሓሓቢ ዶባዊ ከባቢታት ኣል-ፋሻጋ ምስ ሰራዊት ኢትዮጵያ ድሕሪ ምርጻሙ'ዩ ዝቕጽል ዘሎ። ንፖለቲካዊ ቅልውላው ሱዳን ንምፍታሕ ብመንጎኝነት ሕቡራት ሃገራት ክካየድ ዝጸንሐ ንብዙሓት ሓይልታት ዘጠቓለለ ልዝብ ዛጊት ጭቡጥ ፍረ ኣየምጽአን። ፍሉይ ልኡኽ ሕቡራት ሃገራት ኣብታ ሃገር ነቶም ተቓውሞታት ዘስምዑ ሱዳናውያን ደጊፉ ብምባል መብርሂ ክህብ ከምዝተሓተተ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ሱዳን ገሊጹ። ፍሉይ ሉኡኽ ቮልከር ፐርዝስ፡ ሰብመዚ ሱዳን "ኣብ ልዕሊ ናዕበኛታት መጠኑ ዝሓለፈ ሓይሊን ጎነጽን ካብ ምጥቃም ክሕየቡ ኣለዎም" ክብል ድሕሪ ምዝራቡ'ዩ መብርሂ ክህብ ተጸዊዑ። ኣብ 2019፡ ሱዳናውያን ብዘካየድዎ ህዝባዊ ናዕቢ ነቲ ካብ 1989 ኣትሒዙ ኣብ ስልጣን ዝነበረ ፕረዚደንት ነበር ዑመር ኣልበሽር ካብ ስልጣኑ ከምዝኣለዩዎ ይዝከር። እንተኾነ ግን፡ ካብ ስልጣኑ ካብ ዝእለ ድሕሪ ሰለስተ ዓመታት፡ ኣባላት ሰልፊ ሃገራዊ ኮንግረስ (ኤንሲፒ) ነበር፡ በቲ ስልጣን ጨቢጡ ዘሎ ወተሃደራዊ ጕጅለ ኣገዳሲ ጽፍሕታት ይወሃቦም ስለ ዘሎ፡ ፖለቲካዊ ምልሶት ከይከውን ብዝብል ስግኣት ፈጢሩ'ሎ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ዓሰርተታት ኣሽሓት ኣመሪካውያን ሕጊ ብረት'ታ ሃገር ክተርር ፀዊዖም

ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቑፀሩ ኣመሪካውያን ሰልፈኛታት ሕጊ ብረት (ጠበንጃ) ኣሜሪካ ክተርር ዝፅውዕ ሰልፊ ኣካይዶም። ኣብዚ ቀረባ እዋን ዝተፈፀሙ ጃምላዊ ተዅሲታት፡ ኣመሪካውያን ናብ ኣደባባያት ወፂኦም ነዚ ፃውዒት ከቕርቡ ደሪኹ ኣሎ። ኣብዞም ብኣማኢት ዝቑፀሩ ሰልፍታት፡ “ብብረት ናይ ዘይምቕታል ናፅነት እደሊ እየ!፣ መሰረታዊ ለውጢ ሕዚ!” ዝብሉን ካልኦትን ጭርሖታት ተሰሚዖም። ፕረዝደንት ኣሜሪካ ጆ ባይደን፡ ነዞም ሰልፍታት ብምድጋፍ ኮንግረስ እታ ሃገር፡ “ሕጊ ድሕነት ብረት ከሕልፍ (ክድንግግ)” ፀዊዑ። ኣብቲ ዝሓለፈ 24 ጉንበት፡ ኣብ ቴክሳስ ኣብ ሓደ መባእታዊ ቤት ትምህርቲ ብዝተፈፀመ ተኹሲ 19 ህፃናትን ክልተ ኣባፅሕን ተቐቲሎም እዮም። እዚ መጥቃዕቲ እዝን ካልእ ኣብ ቡፋሎ ኒውዮርክ 10 ሰባት ዝቐተለን መጥቃዕቲ፡ መንግስታ እታ ሃገር ኣብ ቁፅፅር ብረት ተግባራዊ ስጉምቲ ክወስድ ዝፅውዑ ሰልፍታት በርቲዖም ክካየዱ ምኽያት ኮይኑ ኣሎ። ኣብ ቁፅፅር ብረት ሕጊ ክፀድቕ ዝጉስጉስን ነዚ  ዝድግፍ ሰልፍታት ዘዋድድን ‘March For Our Lives’ ዝተብሃለ ጉጅለ፡ ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ፣ ሎስ ኣንጀለስ፣ኒውዮርክን ቺካጎን ሓዊሱ 450 ሰልፍታት ተቓውሞ ከምዝካየዱ ኣፍሊጡ። እዚ ጉጅለ፡ ኣብ 2018 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን ኣብ ኣሜሪካ ቤት ትምህርቲ ፓርክላንድ ካብ ዝተፈፀመ መጥቃዕቲ ውፃእ መዓት ብዝኾኑ ሰባት ዝተመስረተ እዩ። ጉጅለ ‘March For Our Lives’፡ ሰባት እናሞቱ ፖለቲከኛታት ኮፍ ክብሉ” ከምዘይፈቅድ ገሊፁ። ኣባል ቦርድ እቲ ጉጅለ ትሬቮን በስሊ፡ “ካብ ሕዚ ንደሓር፡ ሰባት እናሞቱ ኮፍ ክትብሉ ኣይንፈቕደልኩምን ኢና" ኢሉ። ውፃእ መዓት እቲ ኣብ ፓርክላንድ ዝተፈፀመ መጥቃዕቲ ዝኾነ ዴቪድ ሆግ፡ እቲ ኣብ ዩቫልዲ ዝተፈፀመ ቅትለት ህፃናት፡ “ከቖጥዐና ይግባእ፡ ለውጢ ክመፅእ ድማ ክንጠልብ ኣለና። መወዳእታ ዘይብሉ ክትዕ ዘይኮነስ፡  ሕዚ ለውጢ ክመፅእ ንጠልብ!” ክብል ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ኣብ ዝተኻየደ ሰልፊ ተዛሪቡ። ኣብቲ ዝሓለፈ 14 ጉንበት ኣብ ቡፋሎ፡ ኒውዮርክ ብዓሌታውነት ጓል 86 ዓመት ወላዲቱ ዝተቐተለቶ ጋርነር ዊትፊልድ ድማ፡ “ፍትሒ ክንጠልብ ኢና ኣብዚ ዘለና። ምስቶም ሕጊ ጠበንጃ ተግባራዊ ክኸውን ዝጉስጉሱ ዘለዉ ኣብ ጎኖም ንምዃን ኢና ኣብዚ ዘለና” ኢሉ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ኲናት ዩክረይን፡ ሩስያ ኣብ ምኽታት ዕቝር ሰራዊት ጌጋታታ ተኣሚና

ሩስያ፡ ህዝባዊ ተቓውሞ እናሓየለ ኣብ ዝኸደሉ ዘሎ እዋን፡ ዕቝር ሰራዊታ ኣብ ኲናት ዩክረይን ከተኽትት ኣብ እትገብሮ ዘላ ጻዕሪ ጌጋታት ከምዝተፈጸመ ተኣሚና። ወሃቢ ቃል ፕረዚደንት ሩስያ፡ ዲሚትሪ ፔስኮቭ፡ ትማሊ ሰኑይ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ "እቲ ኣዋጅ ዝተጥሓሰሉ ኣጋጣሚታት ኣሎ፤ ኵሉ ጌጋታት ከኣ ክእረም እዩ" ብምባል ኣብቲ መስርሕ ጌጋታት ይፍጸሙ ከምዘለዉ ተኣሚኑ። ኣብ ገለ ዞባታት "ኣመሓደርቲ ነቲ ኵነታት ንምእራም ብንጥፈት ይሰርሑ ከምዘለዉ" ብተወሳኺ ገሊጹ። ኣብ ሩስያ ብዝግበር ዘሎ ዝትግበር ዘሎ ኣዋጅ ክተት፡ ወተሃደራዊ ተመኵሮ ዘይብሎም ሰባት - ወይ ድማ ኣዝዮም ኣረጋውያንን ስንኩላንን - ይጽውዑ ከምዘለዉ ብዙሓት ጸብጻባት ይሕብሩ። ኣንጻርቲ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ዝወጸ ኣዋጅ ጻውዒት ክተት፡ ሰፊሕ ተቓውሞታት ተበጊሱ ኣሎ። ፕረዚደንት ፑቲን፡ ነቲ ኣዋጅ ጻውዒት ብ21 መስከረም ‘ከፊላዊ ክተት’ ክብል ዝገለጾ ኰይኑ፡ ሚኒስተር ምክልኻል ሰርጌይ ሾውጊ ድሒሩ 300 ሽሕ ዕቝር ሰራዊት ክጽዋዕ ምዃኑ ተዛሪቡ ነይሩ። እንተዀነ፡ ኣብ ማዕከናት ዜና ተቓወምቲ ሩስያ ዝወጹ ጸብጻባት፡ ክሳብ ሓደ ሚልዮን ሰባት ክጽውዑ ከምዝኽእሉ ብምሕባር፡ ኣብቲ ኣብ ወግዓዊ መርበብ ሓበሬታ ክረምሊን ዝተሓትመሉ ኣዋጅ፡ ንብዝሒ ዝኸቱ ሰባት ዝምልከት ሓበሬታ ከምዝተገድፈ ይገልጹ ። ብርክት ዝበሉ ወተሃደራዊ ክኢላታት ምዕራብን ዩክረይንን፡ ፕረዚደንት ፑቲን ዕቝር ሰራዊት ክጽውዕ ምውሳኑ፡ ወተሃደራት ሩስያ ኣብ ዓውደ ውግእ ዩክረን ዕውታት ከምዘይኰኑ ዘርኢ ምዃኑ እዮም ዝገልጹ። ሩስያ፡ ወራራ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ካብ እትጅምር፡ ልዕሊ 7 ኣዋርሕ ኣቍጺራ ኣላ። እቲ ጻውዒት ካብ ዝእወጅ ጀሚሩ፡ ኣብ መላእ ሩስያ ኣብ ዝተኻየደ ተቓውሞ፡ ልዕሊ 2000 ሰባት ኣብ ቀይዲ ኣትዮም ኣለዉ። ወሃቢ ቓል ፕረዚደንት ሩስያ፡ ኣብቲ ትማሊ ሰኑይ ዝሃቦ መግለጺ፡ ዶባት ሩስያ ንምዕጻውን ኣብታ ሃገር ‘ወተሃደራዊ ሕጊ’ ንምንባር ዝተመሓላላፈ ዝዀነ ይዅን ውሳነ ከምዘይፈልጥ፡ ብተወሳኺ ገሊጹ እዩ። ኣቐዲሙ ዝወጸ ጸብጻባት ማዕከናት ዜና፡ ናብ ወጻኢ ሃገራት ክሃድሙ ዝኽእሉ ሰባት ደው ንምባል እዚ ክግበር ከምዝኽእል ይሕብሩ ነይሮም። እቲ ጻወዒት ካብ ዝእወጅ ኣትሒዙ፡ ብዙሓት መንእሰያት ሩስያውያን ካብታ ሃገር ክወጹ ክፍትኑ ተራእዮም። ብሳተላይት ዝተወስደ ምስሊ፡ ኣብ ዶብ ጆርጅያ ነዊሕ ሪጋ መካይን ሩስያ ከምዘለዋ የርኢ። ኣብዚ እናዓበየ ዝኸይድ ዘሎ ህዝባዊ ተቓውሞ፡ ሓደ ሰብኣይ ትማሊ ሰኑይ ኣብ ከተማ ሳይቤርያ ኡስት-ሊምስክ ንሓደ መኮነን ምልመላ ሰራዊት ብኸቢድ ኣቝሲልዎ። እቲ መጥቃዕቲ ዝፈጸመ ሰብ፡ ናብቲ መኮነን ቀሪቡ ድሕሪ ምጽግዑ፡ ጥይት ክትኩሰሉ እንከሎ ዘርኢ ተንቀሳቓሲ ስእሊ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ተዘርጊሑ ኣሎ። ብድሕሪኡ ኣብቲ ህንጻ ናብ ዝነበሩ ሰባት ክትኵስ እንከሎ፡ ብስንባደ ክሃድሙ ተራእዮም። ኣብ መወዳእታ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ኣብ ሰሜን ካውካሰስ እትርከብ ሪፓብሊክ ዳጌስታን ሩስያ፡ ሰባት ብሰንኪ እቲ ጻውዒት ክተት ምስ ፖሊስ ተጋጭዮም። ኣብ ርእሰ ከተማ እቲ ዞባ ማካችካላ ኣብ ዝተኻየደ ተቓውሞ፡ ልዕሊ 100 ሰባት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዝኣተዉ ናጻ ተቘጻጻሪ ሰብኣዊ መሰላት ሩስያ ኦቪዲ-ኢንፎ ገሊጹ። ኣብ መላእ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ማእከላት ስልጠናን ካልኦት ምምሕዳራዊ ህንጻታትን ብርክት ዝበሉ መጥቃዕቲታት ከምዝተፈጸሙ እውን ጸብጻባት ሓቢሮም እዮም። ፑቲን ዝሓለፈ ሰሙን ብዛዕባ እቲ ኣዋጅ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ክንደይ ዕቝር ሰራዊት ከምዝጽውዑ ኣይነጸረን። ሚስተር ሸውጉ ድሕሪ እቲ ፕረዚደንት ብቕጽበት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ግን፡ 300 ሽሕ ዕቝር ሰራዊት - ወተሃደራዊ ተመኵሮ ዘለዎምን ፍሉይ ክእለት ዘለዎምን ሰባት - ክምዝገቡ ምዃኖም ገሊጹ። እዚ ካብቲ ሩስያ ዘለዋ 25 ሚልዮን ዕቝር ወተሃደራዊ ዓቕሚ ኣስታት 1 ሚእታዊት ምዃኑ እቲ ሚኒስተር ገሊጹ። እቲ ኣዋጅ ጻውዒት፡ ዝተወሰነ ገደብ ዕድመን ስንክልናን ከምዝግበር'ኳ እንተገልጸ፡ ተወሳኺ ዝርዝር ግን ኣይሃበን። ካብ 18-60 ዓመት ዝዕድመኦም ደቂ ተባዕትዮ - ኣብ ገለ ኣጋጣሚታት ድማ ካብኡ ንላዕሊ - ክኸቱ ከምዝኽእሉ ይእመን። ገለ ወሃብቲ ርእይቶ ሩስያ፡ እቲ ጻውዒት ድሩት ክኸውን እዩ ዝብል መብጽዓታት ፕረዚደንትን ሚኒስተር ምክልኻሉን ከም ዘይኣምንዎ ይገልጹ። ኣብቲ ኣዋጅ ብዛዕባ ገለ ፍሉያት ነገራት፡ ንኣብነት ተመሃሮ ዘይምምልማል ዝገልጽ ነገር'ኳ እንተሎ፡ ዝርዝር ሓበሬታ ከምዘየለ እዩ ዝንገር። እዚ ድማ ኮታ ንምምላእ ንመን ከም ዘሰልፉ ንኽውስኑ ንሓለፍቲ ክልላት ክፉት ገይርካ ክግደፍ ምዃኑ እዩ ዘመልክት። ፕረዚደንት ፑቲን ብ24 መስከረም፡ ተመሃሮ እቲ ኣዋጅ ከምዘይምልከቶም ገሊጹ ነይሩ። ሩስያ፡ ብ24 ለካቲት ወራራ ቅድሚ ምጅማራ፡ ኣብ ዶባት ዩክረይን ኣስታት 190 ሽሕ ወተሃደራት ኣውፊራ ነይራ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ቡርኪናፋሶ፡ ወተሃደራዊ መራሒ ድሕሪ ዕልዋ ብወግዒ ስልጣኑ ክለቅቕ ተሰማሚዑ

ዝሓለፈ ዓርቢ ብዕልዋ መንግስቲ ካብ ስልጣኑ ዝተኣልየ ወተሃደራዊ መራሒ ቡርኪናፋሶ፡ ብወግዒ ካብ ስልጣኑ ክወርድ ከምዝተሰማምዐ መራሕቲ ሃይማኖትን ዓበይቲ ዓድን 'ታ ሃገር ገሊጾም። እቲ ኣብ ስልጣን ዝጸንሐ ሌተናል ኰሎነል ፖል-ሄንሪ ዳሚባ ስልጣኑ ዝለቀሉ ዘቐመጦ ቅድመ ኵነት፡ በቲ ሓድሽ መራሒ እታ ሃገር ምዃኑ ዘፍለጠ ካፕተን ኢብራሂም ትራኦረ ተቐባልነት ከምዘረኸበ፡ እቶም ዓበይቲ ዓዲ ገሊጾም። እዚ መግለጺ፡ ነቲ ኣብ ልዕሊ ትካላት ፈረንሳ ዝተኻየደ መጥቃዕቲ ስዒቡ ዝመጽአ ኰይኑ፣ ኣቐዲሙ ሌ/ ኰ ዳሚባ ኣብ ወተሃደራዊ መዓስከር ፈረንሳ ተዓቚቡ ምህላው ተነጊሩ ነይሩ እዩ። እዚ መወዳእታ ዝሓለፈ ሰሙን ዝተኻየደ ዕልዋ፡ ኣብዚ ዓመት ዝተኻየደ ካልኣይ ዕልዋ መንግስቲ እዩ። ኣብ ክልቲኡ ፍጻመታት፡ ከም ድርኺት ምምንዛዕ ስልጣን ዝቐርብ ምኽንያታት፡ እታ ሃገር ኣትያቶ ዘላ ኣሰቃቒ ጸጥታዊ ኵነታትን፡ ፍሽለት ንብድሆ እስላማዊ ምንቅስቓስን እዩ። ቡርኪናፋሶ ክሳብ 60 ሚእታዊት ካብ ግዝኣታ ጥራይ ትቈጻጸር ከምዘላ ክኢላታት የመልክቱ፤ እስላማዊ ዓመጽ ድማ እናገደደ ይመጽእ ከምዘሎ እዩ ዝግለጽ። ሕብረት ኣፍሪቃ ምስ ዞባዊ ቍጠባዊ ማሕበረሰብ ሃገራት ምዕራብ ኣፍሪቃ (ኢኮዋስ) ብምስምማዕ፡ ኣብታ ሃገር እንተወሓደ ክሳብ ሓምለ 2023 ቅዋማዊ ስርዓት ክምለስ ሓቲቱ ነይሩ፤ ምብራር ሌ/ ኮ ዳሚባ ኸኣ "ኢ-ቅዋማዊ" ክብል ገሊጽዎ። ኢኮዋስ ኣቐዲሙ፡ እታ ሃገር ናብ ሲቪላዊ ምሕደራ ንኽትምለስ ኣብ እትሰርሓሉ ዘላ እዋን፡ ወተሃደራት ስልጣን ክምንዝዑ "ዘይግቡእ'ዩ" ክብል ገሊጹ። እቲ ስልጣን ሒዙ ዝጸንሐ ኰሎነል ዳሚባ፡ ዛጊት ብቐጥታ ዝተዛረቦ ነገር የለን። እንተዀነ፡ እቶም መራሕቲ ሃይማኖትን ዓበይቲ ዓድን፡ ኰሎነል ዳሚባ ባዕሉ፡ "ክስዕብ ንዝኽእል ከቢድ ሰብኣውን ንዋታውን ዕንወት ንምግታእ" ስልጣኑ ክለቅቕ ከም ዘረጋገጸሎም ምግላጾም፡ ማዕከን ዜና ኤኤፍፒ ይሕብር። ምስዚ ተተሓሒዙ፡ ዳሚባ ስልጣኑ ክለቅቕ እንተዀይኑ፡ ውሕስነት ድሕነቱ ክረጋገጽ፡ እቲ ክግበር ዝጸንሐ ጻዕሪታት ንሃገራዊ ዕርቂ ክቕጽል፡ ከምኡ’ውን ኣብ ውሽጢ ክልተ ዓመት ሲቪላዊ ምሕደራ ንኽምለስ ውሕስነት ክህሉ ዝብሉ ዝርከብዎም፡ ክፍጸሙ ኣለዎም ዝበሎም 7 ቅድመ ኵነታት ኣቐሚጡ ከም ዘሎ ተፈሊጡ። እቲ ሕጂ ስልጣኑ ዝተመንዝዐ ኮሎነል፡ ነቲ ኣብታ ሃገር እናዓበየ ዝኸይድ ዘሎ ዕጡቕ እስላማዊ ዓመጽ ክገጥሞ ኣይከኣለን ኢሉ ብምኽሳስ እዩ፡ ንፕረዚደንት ሮኽ ካቦረ ኣብ መጀመርታ ወርሒ ‘ዚ ዓመት’ዚ ካብ ስልጣኑ ኣውሪድዎ ነይሩ። ኣብታ ቡርኪናፋሶ ዝነብሩ ብዙሓት ዜጋታት፡ ውሕስነት ካብ ዝስእኑ ነዊሕ እዋን ኰይኑ ምህላዉ እዩ ዝግለጽ። ኣብ 2015 ዝተላዕለ እስላማዊ ምንዕዓብ፡ ኣሽሓት ሰባት ክሞቱን ልዕሊ ክልተ ሚልዮን ሰባት ድማ ካብ ቤት ንብረቶም ክፈናቐሉን ምኽንያት ኰይኑ እዩ። ቡርኪናፋሶ ኣብ 1960 ናጽነት ካብ እትረክብ ንነጀው ንታሽዓይ ግዜኣ ዕልዋ መንግስቲ ተአንግድ ኣላ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ኣብ ኣመሪካ 19 ህጻናት ተምሃሮ መባእታዊ ቤት ትምህርቲ ዝርከቡዎም 21 ሰባት ተቐቲሎም

ኣብ ኣመሪካ ደቡብ ቴክሳስ ኣብ ሓደ መባእታዊ ቤት ትምህርቲ ብዝተፈጸመ መጥቃዕቲ 19 ህጻናት ሓዊሱ 21 ሰባት ከም ዝሞቱ ተገሊጹ። እዚ ኣብ ከተማ ዩቫልዲ ዝርከብ መባእታዊ ቤት ትምህርቲ ሮብ ዝወረደ መጥቃዕቲ፡ ሓደ ወዲ 18 ዓመት መንእሰይ ዝፈጸሞ ምዃኑ ሰብ መዚ ሓቢሮም። መርመርቲ እቲ ጥርጡር፡ ኣብ ናይ ኢድ ሽጉጥን ኣውቶማቲክ ሽጉጥን ሒዙ ከም ዝነበረ እዮም ዝገልጹ። ንሱ፡ ኣብ መጀመርታ እቲ መጥቃዕቲ ዝፈጸመሉ ግዜ ንዓባዩ ብጥይት ከም ዝሃረመ ተሓቢሩ። ማዕከናት ዜና እቲ ከባቢ፡ እቲ ውልቀሰብ ኣብቲ ከባቢ ኣብ ዝርከብ ካልኣይ ብርኪ ቤት ትምህርቲ ተመሃሪ ክኸውን ከም ዝኽእል ይገልጻ። ኣመሓዳሪ ቴክሳስ ግሬግ ኣቦት እቲ ሳልቫዶር ራሞስ ዝተባህለ  ውልቀሰብ ናብቲ ቤት ትምህርቲ ብመኪና መጺኡ "ብዘሰክፍን ንምርዳእ ብዘጸግምን ኵነታት" ተዅሲ ከፊቱ ኢሉ። ሓንቲ ካብቶም ግዳያት፡ ኢቫ ሚርለስ ዝተባህለት መምህር ኮይና፡ ኣደ ሓንቲ ቈልዓ ከም ዝኾነትን ጉያን እግሪ ጕዕዞን እትፈቱን ከም ዝነበረት እቲ ቤት ትምህርቲ ገሊጹ። ኣብቲ ብብዝሒ ዓሌት ሂስፓኒክ ዝርከብሉ ቤት ትምህርቲ 500 ተመሃሮ ጥራይ እዮም ዝመሃሩ። መባእታዊ ቤት ትምህርቲ ሮብ፡ ዕድሚኦም  ካብ ሸውዓተ ክሳብ ዓሰርተ ዓመት ዝኾኑ ተምሃሮ ካልኣይ፡ ሳልሳይን ራብዓይን ክፍሊ ዝምሃርሉ ቤት ትምህርቲ እዩ። ማዕከን ዜና ኣሶሸይትድ ፕረስ፡ እቲ መጥቃዕቲ ክፍጸም እንከሎ ኣብቲ ከባቢ ዝነበሩ ሰብ መዚ ሓለዋ ዶብ ኣመሪካ ናብቲ ቤት ትምህርቲ ቀልጢፎም ከም ዝበጽሑን ነቲ ዕጡቕ ከም ዝቐተሉዎን ሓቢሩ። እታ ከተማ፡ ካብ ዶብ ሜክሲኮ 128 ኪሎ ሜትሮ ርሒቓ እትርከብ ስለ ዝኾነት፡ መደብር ሓለዋ ዶብ መንግስቲ ኣመሪካ ኣብታ ከተማ ኣሎ'ዩ። ምስቲ ውልቀሰብ ኣብ ዝነበረ ምልውዋጥ ተዅሲ ድማ፡ ክልተ ኣባላት እቲ ኤጀንሲ ብጥይት ዝተሃረሙ ኰይኖም፡ ሕጂ ኣብ ሆስፒታል ክንክን ይግበረሎም ምህላው ሰብ መዚ ሓቢሮም። ማዕከን ዜና ሲቢኤስ፡ እቲ መጥቃዕቲ ዝፈጸመ ውልቀሰብ መከላኸሊ ጥይት ተኸዲኑ ምንባሩ ገሊጹ። ብ14 ግንቦት ኣብ ኒውዮርክ ከተማ ቡፋሎ ኣብ ሓደ ሱፐር ማርኬት ተመሳሳሊ መጥቃዕቲ ዝፈጸመ ካልእ ወዲ 18 ዓመት መንእሰይ'ውን፡ መከላኸሊ ጥይት ተኸዲኑ ብኸፊል ኣውቶማቲክ ሽጉጥ ዝሓዘ ነይሩ። እቲ ክልቲኦም ውልቀሰባት ዝተጠቐምሉ ሽጉጥ፡ ኣብ ኣመሪካ ብቐሊሉ ዝርከብ ዓይነት ሽጉጥ እዩ። ሆስፒታል እታ ከተማ ብፈይስቡክ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ 13 ተምሃሮ "ብኣምቡላንስን ኣውቶቡስን" ናብ ሆስፒታል ተወሲዶም። ጓል 66 ዓመት ሰበይትን ቈልዓ 10 ዓመት ተምሃሪት ኣብ ጽኑዕ ኵነታት ከም ዝርከባ'ውን ተገሊጹ ኣሎ። በዞም ኣብ እኩብ ሰባት ዝፍጸሙ መጥቃዕታት "ሰልችየን ደኺመን" እየ ዝበለ ፕረዚደንት ጆ ባይደን ምቍጽጻር ብረት ክግበር ጸዊዑ። "ብስም ፈጣሪ! ክንደይ ዝኣኽሉ ንኣሽቱ ቈልዑ'ዮም፡ ኣብ ሜዳ ውግእ ከም ዘለው፡ መሓዙቶም ክሞቱ ርእዮም? እዚ ንዘልኣለም ኣብ ዝኽሮም ክነብር'ዩ፡" ብምባል ዝተሰምዖም ሓዘን ገሊጹ። ነቶም ግዳያት ንምዝካር ድማ፡ ኣብ ቤተ መንግስትን ካልኦት ኣብያተ ጽሕፈት ፈደራልን ባንዴራ እታ ሃገር ትሕት ኢሉ ክስቀል ኣዚዙ። እቶም ተመሃሮ ጽባሕ ሓሙስ ትምህርቲ ዝውድእሉ መዓልቲ'ዩ ነይሩ። ብሰንኪ እቲ ሕጂ ዝበጽሐ መጥቃዕቲ ግን ናይዚ ዓመት ዝተረፈ ትምህርቲ ክስረዝ ተወሲኑ። ኣብ ኣመሪካ፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ ዝፍጸም መጥቃዕቲ ብለበዳ ዝግለጽ ኮይኑ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 26 መጥቃዕታት ከም ዝተመዝገቡ ኢድዊክ ዝተባህለ ኣሕታሚ ትምህርቲ ዘውጽኦ ሓበሬታ የመልክት። እዞም መጥቃዕታት ኣብ መባእታውን ካልኣይን ብርኪ ቤት ትምህርቲ ዝፍጸሙ ኮይኖም፡ ብ2012 ኣብ መባእታዊ ቤት ትምህርቲ ሳንዲ ሁክ ዝተፈጸመ ከቢድ መጥቃዕቲ ይጥቀስ። ኣብቲ ግዜ፡ ግዳያት ካብ ሞንጐ ዝኾኑ 26 ሰባት እቶም 20 ቈልዑ ሓሙሽተን ሽዱሽተን ዓመት ዝኾኑ እዮም ነይሮም። ብሰሉስ፡ ሴናተር ኮነክቲከት ክሪስ ማርፊ ኣብታ ሃገር ሕጊ ምቁጽጻር ብረት ክግበር ተማሕጺኑ። ሪፐብሊካን ሴናተር ቴክሳስ ቴድ ክሩዝ ግን፡ "ኣይሰርሕን፤ ውጽኢታዊ ኣይከውንን። ሕጊ ምውጻእ ገበን ኣይከላኸልን፡" ብምባል ነጺግዎ። ኣብ 2020 ኣብ ኣመሪካ፡ ጥይት ልዕሊ ሓደጋ መኪና ቀንዲ ሞት ህጻናትን መንእሰያትን ኮይኑ ከም ዝተመዝገበ ማእከል ምክልኻል ሕማማት ኣመሪካ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ዘውጽኦ ጸብጻብ የመልክት። እቲ ሓበሬታ ከም ዘመልክቶ፡ ኣብ 2020  ልዕሊ 4300 ኣመሪካውያን ህጻናትን ወርጠበታትን ምስ ዝተተኮሰ ጥይት ብዝተሓሓዝ ሓደጋ ህይወቶም ስኢኖም እዮም፡፡ ኣብ ኣመሪካ ብውልቀ ሰባት ዝውነኑ ልዕሊ 390 ሚልዮን ሽጉጥ ኣሎ። ብሰኑይ፡ ኤፍቢኣይ ኣብ 2020 ለበዳ ኮሮናቫይረስ ካብ ዝጅምር ንደሓር ብጥይት ዝፍጸሙ መጥቃዕታት ብኽልተ ዕጽፊ ከም ዝወሰኹ ሓቢሩ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ዩክረይን ሓደ ሚልዮን ኣባላት ዘለዎ ሰራዊት ብምህናጽ ንሩስያ ክትገጥማ ምዃና ገሊጻ

ዩክረይን ናይ 'ኔቶ' ኣጽዋር ዝዓጠቐ "ሓደ ሚልዮን ዝኣባላቱ ሰራዊት" ብምህናጽ ንሓይልታት ሩስያ ክትገጥሞም ምዃና ሚኒስተር ምክልኻል እታ ሃገር ተዛሪቡ። ኦለክሲ ረዘኒኮቭ ከምዝበሎ፡ ኣብ ጸሊም ባሕሪ ዘሎ ገማግም ዩክረይን ምምላስ ንቁጠባ እታ ሃገር ኣገዳሲ ምዃኑ'ውን ገሊጹ። እንተኾነ ግን፡ እቲ ዓቢ ሰራዊት ናይ ምህናጽ ድሌት፡ ካብ መጉሳጎሲ ሓሊፉ ናብ ውጥን ዝኸደ ከምዘይኮነ ተዓዘብቲ ይእምቱ። ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ሓይልታት ሩስያ ኣብ ምብራቓዊ ዞባ ዶንባስ ኣገደስቲ ከተማታት ዝርከብዎ ሰፊሕ ካባቢታት ምቁጽጻሮም ይዝከር። እዚ ከምዚ'ሉ እንከሎ፡ ልዕሊ 7000 ኣባላት ሓይልታት ዩክረይን ሃለዋቶም ከምዘይተፈልጠ ሰብመዚ እታ ሃገር ሓቢሮም። እቲ ሚኒስተር ምክልኻል ምስ ጋዜጣ ዘ ታይምስ ኣብ ዘካየዶ ቃለመሕትት፡ ብምዕራባውያን ሃገራት ዝወሃብ ወተሃደራዊ ኣጽዋር ክቃላጠፍ ኣለዎ ኢሉ። ብፍላይ  ብሪጣንያ፡ ካብ ኣጽዋር ሕብረት ሶቬት ነበር ብምሕላፍ ብደረጃ ወተሃደራዊ ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ (ኔቶ) ዝሰርሕ ኣጽዋር ክትህቦም ምጅማራ ንኢዱ። "ሂወት ወተሃደራትና ንምድሓን፡ ብብዝሕን ቀልጢፉን ክመጽእን የድልየና ኣሎ። ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሃወዘር [ተወንጫፊ ሮኬት] እንጽበየሉ መዓልቲ ሓደ ሚእቲ ወተሃደራት ክንከስር ንኽእል ኢና"። "ኣስታት 700,000 ዝግመቱ ኣባላት ሰራዊት ኣለዉና። ሓላዋ ሃገር፡ ፖሊስ፡ ከምኡ'ውን ሓለዋ ዶባት ምስ ወሰኽካሎም ከኣ፡ ሓደ ሚልዮን ዝኸውን ሓይሊ ኣለና" ይብል ሚኒስተር ረዘኒኮቭ። ተንተንቲ ከምዝብልዎ ግን፡ እቲ ዝተዋህበ ኣሃዝ ዕቱብ ግምት ዝወሃቦ ኣይኮነን ክብሉ ይምጉቱ። "ሓደ ሚልዮን ዝበጽሕ ሓይሊ ኣይኮነን ጸረ-መጥቃዕቲ ከካይድ" ይብል ኣብ ሮያል ዩናይትድ ሰርቪስስ ኢንስትዩቲት ዝተባህለ ትካል ላዕለዋይ ተመራማሪ ዝኾነ ዶ/ር ጃክ ዌትሊንግ። እዚ ከምዚ'ሉ እንከሎ፡ መጥቃዕትታት ሩስያ፡ ብፍላይ ኣብ ዞባ ዶነትስክ ብዘይምቁራጽ ይቕጽል ኣሎ። "ጸረ-መጥቃዕቲ ከተካይድ እንከለኻ፡ ስሪሒታዊ ሃደበትነት ክህልወካ ኢኻ ትደሊ፡ ስለዚ ብኸምዚ ብወግዒ ምግላጾም፡ ሩስያውያን ነቲ ስግኣት ንምግጣም ዓቕምታቶም ፋሕ ከብሉ ንምግዳድ ዝዓለመ'ዩ" ይብል። ትማሊ ሰንበት፡ ሓይልታት ሩስያ ኣብ ከባቢ ከተማ ክራማቶርስክ ኣብ ዘካየድዎ መጥቃዕቲ፡ ኣብ ሓደ ህንጻ ጥራይ 26 ሰባት ከምዝቐተሉ ጸብጻባት ሓቢሮም። ሰራሕተኛታት ሂወት ኣድሕን ግዳያት ንምርካብ ኣለሻ ቀጺሎም ኣለዉ ተባሂሉ። ሎሚ ሰኑይ ኣብ ከተማ ካርኪቭ ኣብ ዝተኻየደ ደብዳባት'ውን፡ ሰለስተ ሰባት ተቐቲሎም ካልኦት 31 ቆሲሎም። እንተኾነ ግን፡ ሰበስልጣን ምዕራባውያን ሃገራት፡ ሓይልታት ዩክረይን ኣብዚ እዋን'ዚ ጸረ-መጥቃቲ ክጅምሩ ከምዘይብሎም ንዩክሬናውያን ፖለቲከኛታትን ኣዘዝቲ ሰራዊትን ከምዝገለጽሎም ይገልጹ። ብኻል ወገን፡ ኣስታት 7,200 ዩክሬናውያን ኣባላት ምዱብ ሰራዊትን ካልኦት ትካላት ጸጥታን ሃለዋቶም ከምዘይተፈልጠ ሰብመዚ እታ ሃገር ሓቢሮም። ዝበዝሑ ካብኦም ብሩስያውያን ተታሒዞም ከምዝርከቡ እቲ ጸብጻብ ይጠቅስ። እቲ ኲናት ብ24 ለካቲት ካብ ዝጅመር ኣትሒዙ፡ ክልቲአን ሃገራት ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ወተሃደራት ከምዝማረኻ ክገልጻ ምጽንሐን ይፍለጥ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ኤርትራ፡ ግፋ ‘ብዝኸፍአ መልክዑ’ ይቕጽል፣ ትካላትን መንበሪ ኣባይትን ይዕሸጉ

ኣብ ኤርትራ ኣብዚ ቀረባ እዋናት ክካየድ ዝጸንሐ ግፋን ጻውዒት ክተትን ብዝኸፍአ መልክዑ ይቕጽል ከም ዘሎን፡ ብፍላይ ኣብ ዝሓለፈ ሒደት መዓልታት ኣብ ኣስመራን ካልኦት ከባቢታትን፡ ገዛ ገዛ ብምእታው ዝግበር ተፍትሽ፣ ትካላትን መንበሪ ኣባይትን ምዕሻግ፡ መካይን ደው ኣቢልካ ምሕታትን፡ ቅድሚ ሕጂ ካብ ዝተራእዩ ግፋታት ብዝሓየለ ኣገባብ ይካየድ ምህላው ቢቢሲ ኣረጋጊጹ። ቢቢሲ ካብ ዝተፈላለየ ከባቢታት እታ ሃገር፡ ከምኡ'ውን ኣብ ወጻኢ ሃገራት ዝነብሩ ነቲ ኣብ ውሽጢ 'ታ ሃገር ዝኸውን ዘሎ ብቐረባ ካብ ቤተሰቦም ዝከታታልዎን ዝረኸቦ ሓበሬታ፡ ህዝቢ በቲ ኩነታት ተጸጊሙ ከምዘሎ ክርዳእ ክኢሉ ኣሎ። እቲ ዝካየድ ዘሎ ግፋ፡ “ካብ ሰራዊት ንዝኾብለሉን፡ ኣብ ቀረባ ግዜ ንኣባላት ዕቝር ሰራዊት ዝተገብረ ጻውዒት ዘየኽበሩን ንምህዳን” ምዃኑ እቲ ምንጪ ይሕብር። ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ኤርትራ ትሕቲ 55 ዝዕድመኦም ኣባላት ዕቝር ሰራዊት ናብ ግንባር ንክኸቱ ጻውዒት ኣቕሪባ ምንባራ ዝፍለጥ እዩ። እንተዀነ “እቲ 55 ዝተባህለ ደረት ዕድመ ጥራሕ ዘይኰነ፡ ኣብ ብዙሕ ከባቢታት ክሳብ 60ን ልዕሊኡን ዝዕደመኦም ኣቦታት ከይተረፉ ተገዲዶም ይኸቱ ኣለው” ዝበለ እቲ ምንጪ፡ ነቲ ጻውዒት ዘየኽበሩ እናተሃድኑ ይግፈፉን ይጋፍዑን ከም ዘለው ሓቢሩ። "ነዊሕ ዓመታት ካብ ሰራዊት ኮብሊሎም ዝነበሩ መንእሰያት ከኣ፡ ብዅሉ ተጻቢቦም ብግዲ ናብ ሰራዊት ይምለሱ ኣለዉ።" ብኻልእ ወገን፡ ደቈም ዝተሓብኡ ወይ ንታዕሊም ዘይከዱ ስድራቤታት፡ ደቈም ከረክቡ እንተዘይኰይኑ ግን ገዛውቶም ክዕሸግ ምዃኑ ተነጊርዎም ኣሎ። ሓያሎ መንእሰያት ሕዱር ሕማም ዘለዎም ከይተረፉ ስድራና ካብ ዝከላበቱን ኣባይትና ካብ ዝዕጾን ብምባል ይኸቱ፣ ገሊኦም ከኣ ኣብ ፈቐዶ ጐቦታትን ስንጭሮታትን ተሓቢኦም ሕማቕ ሂወት የሕልፉ ከምዘለው ካብ ዝተፈላለየ ቦታታት ኤርትራ ዝርከብናዮ ሓበሬታ የረድእ። ቅድሚ ሕጂ ግፋ ኣብ ኤርትራ ዝውቱር’ኳ እንተዀነ፡ ኣብ ብዙሕ ኣጋጣሚታት ግን ንደቂ ኣንስትዮ ብኸምዚ ሕጂ ዝግበር ዘሎ ኣገባብ ዘስገድድ ከም ዘይነበረ ምንጭታት ቢቢሲ የረድኡ። “እዚ ናይ ሕጂ ግፋን ጻውዒትን ዝኸፍአ ዝገብሮ፡ ንደቀንስትዮ ዘየናሕሲ ምዃኑ እዩ፡” ይብል። እቲ ኻልእ ክንርድኦ ዘለና፡ “እቲ ምጥቝቓም ነንሕድሕዱ እዩ እቲ ጐረባብቲ ዝተሓሳሶ ዘሎ፡” ብምባል፡ ብፍላይ እቲ ንደቀንስትዮ ዝግበር ዘሎ ጻውዒት በቲ ካብቲ ጐረባብቲ ዝነቅል ሓበሬታ ምዃኑ እቶም ምንጭታት የብርሁ። ጐረባብቲ ንምምሕዳራት ዝህብዎ ሓበሬታ ኸኣ ብዙሓት ደቂኣንስትዮ ክጽውዓ ምኽንያት ኰይኑ’ሎ። ብመሰረት’ቲ ዝተረኽበ ሓበሬታ፡ ከቢድ ጥዕናዊ ጸገም ዘለዎም፣ ሕዱር ሕማም ሽኮር ሃልይዎም’ውን ንኣብነት መርፍእ ዝውጋእ እንተ ዘይኰይኑ፡ ኣብ መብዛሕትኡ ጥዕና ከም ምኽንያት ኣይቍጸርን፤ ሓቅነት እቲ ዝቐርብ ምኽንያትን ዝግበር ምጽራይን ኣብቲ ዝተባህለካ ምስ በጻሕካ ምዃኑ እዩ ዝንገር። ኣብ ገለ ምምሕዳራት ኣስመራ፡ ጸገም ጥዕና ዘለዎም ዜጋታት፡ ናይ ሕክምና ወረቓቕቶም ሒዞም’ኳ እንተቐረቡ፡ “ጉዳይኩም ኣብኡ ክረአ እዩ” ብምባል ብሃንደበት ብመካይን ጽዒኖም ተወሲዶም። ኣብ ከረንን ከባቢኡን’ውን ቅድሚ ሕጂ ብሰንኪ ሕዱር ሕማምን እርጋንን ካብ ሰራዊት ተሰናቢቶም ዝነበሩ ኣቦታት ከይተረፈ ብኣልማማ ብግዴታ ከምዝኸተቱ’ውን ምንጭታትና ብተወሳኺ ኣረዲኦም። ሓደ፡ ንድሕነቱ ስሙ ዘይነገረ፡ ኣብ ከረን ዝነብር ኤርትራዊ፡ ኣቦኡ ብሰንኪ ሕማም ንነዊሕ እዋን ኣብ ገዛ ተደርብዩ ከምዝነበረን ኣብዚ እዋን ኣብ ገዛ መጺኦም ከምዝወሰድዎ ንቢቢሲ ገሊጹ። "ኣቦይ ኢዱ፡ እግሩ ዳርጋ ኵሉ ኣካላቱ እዩ ፈጥፈጥ ዝብሎ። ክንሕክሞ ፈቲንና ግን ኣብ ኤርትራ ሕክምና የለን። እዚስ እንታይ እዩ ክገብር፡ ኣቦይ ድራር ዓረር ኰይኑ ከይተርፍ ድቃስ ለይቲ ስኢነ ኣሎኹ፡" ይብል። ድሕሪ’ቲ ብ 24 ነሓሰ 2022 ዳግም ዝተወልዐ ኲናት ሕድሕድ ኢትዮጵያ፡ ኣብ ኵሉ ከባቢታት ኤርትራ መንእሰያት ብሓይሊ ምግፋፍ ክቕጽል ጸኒሑ ኣሎ። "ዝዀነ ሰብ ብዝዀነ ምኽንያት ዝተርፍ ዳርጋ የለን።" ኣብ ብዙሓት ገጠራት ኤርትራ፡ እቲ ክኸትት ዝድለ ሰብ ምስ ዘይርከብ፡ ንስድራ ቤቱ ካብ ገዛኦም ኣውጺኦም ኣብ ግዳም ከም ዘስፍርዎምን፡ ጥሪቶም ኣብ ደንበአን ከምዝዕሽጉወንን ክግለጽ ጸኒሑ እዩ። “እቲ ኣብ ገጠራት ክገብርዎ ዝጸንሑ ምክልባት፡ ኣብ ኣስመራ’ውን ጀሚሮምዎ ኣለው፣ ንስድራ ቤት ብኩፖን ቀበሌ፡ ብልቸንሳን ካልእን ከሰራጥይዎም ጀሚሮም ኣለው” ዝበለ ምንጭና፡ እቲ ኵነታት እናኸፍአ ይኸይድ ምህላው ሓቢሩ። ኣብ ርእሲኡ፡ “ንህዝቢ ኣብ ቀበሌታት ኣኪቦም ብምህዳድን ብምፍርራህን፡ ‘ኣብ ናይ መወዳእታ መድረኽ ህላወ ኢና ዘለና፣ ወያነ ክቕበር ኣለዎ፣ ደቅኹም እንተዘየምጺእኩም’ እናበሉ፡ ብዝወርድ ሳዕቤናት ተሓተትቲ ኢኹም ብምባል፡ ነቲ ህዝቢ ገዛ ክዕሽጉ፣ ፍቓድ ንግዲ - ልቸንሳ ከሕድጉን ካልእ ዝዀነ ክገብሩ ከም ዝኽእሉ እናገለጹ ህዝቢ የሰራጥዩ ኣለው፡” ድሕሪ ምባል፣ “. . . ይገብርዎ ድማ ኣለው - መፈራርሒ ጥራይ ኣይኰነን፡” ይብል። ደቈም ዝተሳእኑ ወለዲ ወይ ሰብኣያ ዝተሓብአ ሰበይቲ ካብ ገዛ እናውጻእካ መንበሪ ኣባይቲ ከይተረፈ ምዕሻግ ንቡር ኰይኑ ምህላዉ ተፈሊጡ’ሎ። ቢቢሲ ዘዘራረቦም፡ ኣብ ኤርትራ ብዘሎ ኩነታት ኣሕዋቶምን ወለዶምን ኣብ ሻቕላ ዘለዉ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ሃገራት ወጻኢ ዝነብሩን ኣብ ቀረባ ግዜ ኤርትራ በጺሖም ዝተመልሱን ዜጋታት ነዚ ዝኸውን ዘሎ የረጋግጹ። ኣብ ዴንማርክ ዝቕመጥ ሽሙ ክዕቀብ ዝሓተተ ኤርትራዊ፡ 67 ንዝዕድመኡ ኣቦኡ ዋላ’ኳ ናብ ግንባር እንተዘየኽተቱዎ፡ እቶም ብዕድመን ከቢድ ጸገም ጥዕናን ኣብ ከተማታት ዝተረፉ ውሑዳት ስለዝዀኑ፡ ኣብ ከባቢ ገዛውቶም ብቐጻሊ ዋርድያ የውጽእዎ ምህላው ሓቢሩ። እቲ ኤርትራዊ ወሲኹ፡ “ናይ በዓል ኣቦይ ሲ ደሓን ነይሩ፡ እቲ ቀንዲ ዘሻቕለኒ ናይ ንእሽቶ ሓፍተይ እዩ፡” ይብል። ንእሽቶ ሓፍቱ፡ ዶብ ክትሰግር ስለዝተታሕዘት ኣብ ከባቢ ኣቝርደት ኣብ ዝርከብ ኮርመናዕ ኣብ ዝተባህለ ወተሃደራዊ መዓስከር ትዕለም ምንባራ፡ ሕጂ ግን ደሃይ ከምዘይብላ ይዛረብ። ወደ’ለዚና ብዝብል ሳጓ ዝጽዋዕ ኣብ ኣንጐላ ዝነብር ካልእ ኤርትራዊ፡ ድሕሪ’ቶም ዝተሰውኡን ዝተሰዱን ኣሕዋቱ፡ ስድራ ንኽኣሊ ተሪፉ ዝነበረ ንእሽቶ ሓው እናተሓብአን እናሃደመን ክነብር ድሕሪ ምጽናሕ ሕጂ ግን ኣበይ ከም ዝኣተወ ፍጹም ደሃይ ስለዘይብሉ ከቢድ ሻቕሎት ከምዘለዎ ይገልጽ። “ንገዛ እናመጽኡ ንሰበይቱ ከከላብትዋ ስለዝጸንሑ፡ ዝሓዝዎ ወይ ንኣሃዱኡ ዝኸደ’ኳ ኣይመስለንን - ምኽንያቱ ኣይምተመላለሱን፣ ግን ኣብዚኣ ኣለኹ ድማ ኣይበለን፡” ኢሉ ብሃለዋት ሓው ዝስምዖ ስግኣት ብምግላጽ ሰበይቱ ኸኣ ምፍርራህ ምስ በዝሓ፡ እተን ጥሪት ንእንዳዓለቦይ ሓዲጋትሎም፡ ቈልዑታ ሒዛ ንባዕላ ናብ ስድራ ከይዳ ተሓቢኣ፡” ብምባል ነቲ ኣብ ስድራኡ ዝወረደ ምክልባትን ፋሕፋሕን ብኣስተንትኖ ይገልጽ። ነዊሕ ዓመታት ኣብ ኢጣልያ ተሰዲዳ እትነብር፡ ዝሓለፈ ክራማት ኣስመራ በጺሓ ዝተመልሰት ኤርትራዊት፡ “እዚ ጽንተት ጥራይ እዩ፣ እንታይ እየ’ሞ ክብል?” ትብል። “ብዛዕባ ኣሕዋተይ ጥራይ ክሓስብን ክሻቐልን ምሉእ ዕድመይ ኰይኑ፡” ብምባል ስምዒታ ትገልጽ። “ቀደም ኣብ እዋን ገድሊ፡ ኣሕዋተይ ክብል፡ ናጽነት ምስ ኰነ ኸኣ ንኣገልግሎት ብዝኸዱ ኣሕዋተይ ክሓስብ  ኲናት ዶባት ምስ መጽአ ብሃለዋቶም ክሻቐል መዓስ ‘ሞ ኣዕሪፈ ይፈልጥ፡” ብምባል፡ ነቶም ተስፋ ክዀኑዋ ኣጆኹም እትብሎም ዝነበረት ደቂ ስውእ ሓዋ’ውን እዚ ኵነታት ከምዘረኻኸበሎም ትዛረብ። ብፍላይ እታ ድሕሪ ታዕሊም ኣብ ሓደ ኣሃዱ ከም ራድዮ ኦፐሬተር ኰይና ከተገልግል ድሕሪ ምጽናሕ፡ “ኣብ  ዝሓለፈ ክልተ ዓመት ኮብሊላ ኣብ ገዝኣ ዝጸንሐት” ጓል ሓዋ ክወስድዋ መጺኦም ምስ ሰኣንዋ፡ ገዛ ዓሺጐም ነታ ስድራ ስለዘከላበቱዋ ኣማራጺ ስኢና፡ ድሕሪ ኣርባዕተ መዓልቲ ክትከይድ ከምዝተገደደት ትሕብር። እዚ ክልተ ዓመቱ ተገማጊሙ ዘሎ፡ ኣብ ሕዳር 2020 ኣብ ትግራይ ዝተወልዐ ኲናት ሓድሕድ ኢትዮጵያ፡ መጋቢት 2022 ንሰብኣዊ ረዲኤት ተባሂሉ ብግዝያዊ ስምምዕ ሃዲኡ’ኳ እንተነበረ፡ ብ24 ነሓሰ ዳግማይ ተባሪዑ ምስ ኤርትራ ብዘዳውብ ሓያሎ ከባቢታት ውግእ ይቕጽል ኣሎ። ኤርትራ ከኣ ኣብ ጐድኒ ፈደራል መንግስቲ ኢትዮጵያ ኰይና ኣንጻር ሓይልታት ትግራይ ትዋጋእ ምህላዋ ክግለጽ ጸኒሑ እዩ። እቲ ካብ ኤርትራ ዝተረኽበ ምንጪ፡ ካድራት እቲ ስርዓት፡ ኣብ ኣኼባታት “እዚ ናይ ህላወ ጉዳይ እዩ፣ ወያነ ክትቅበር’ዩ ዘለዋ፡” እናበሉ ንህዝቢ ከለዓዕሉ ይፍትኑ ከምዘለውን፡ “ሎሚ ዘይከተተ ወይ ውላዱ ዘየኽተተ ዝሓብአ ወይ ክሕባእ ዝተሓባበረ. . .ከቢድ ሃገራዊ ክሕደት፡” ከም ዝፈጸመ’ዩ ዝሕሰብ እናበሉ የፈራርሕዎ ከምዘለው እዩ ዘረድእ። “ህዝቢ ኵሉ ነገር መሪርዎ፡ ብዝተፈላለየ መገዲ እምቢታኡ ይገልጽ ኣሎ። እቲ ህዝቢ ነቲ ውግእ ኣይድግፎን እዩ፡ ኣይደልዮን እውን። እንተዀነ እዚኣቶም ጨካናት ስለዝዀኑ ካብ ኣባይቲን ትካላትን ምዕሻግ ሓሊፎም፡ ኣብ ግዜ ገዛእቲ ተራእዩ ዘይፈልጥ ካልእ ግፍዕታት’ውን ክገብሩ ይኽእሉ እዮም፡” ክብል እቲ ምንጪ ስግኣቱ ይገልጽ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ቻይና ኣብ ጥቓ ታይዋን ሓድሽ ወተሃደራዊ ልምምድ ኣካይዳ

ሰራዊት ቻይና ሓድሽ መጠነ ሰፊሕ ወተሃደራዊ ልምምድ ከም ዝቐፀለ ኣፍሊጡ። ቻይና ቅድም ክብል ብቐጥታ ተካይዶ ዝነበረት ወተሃደራዊ ልምምድ ኣብቲ ዝሓለፈ ሰንበት ከም ዝዛመት ድሕሪ ምፍላጣ እዩ፡ እዚ ሓድሽ  ወተሃደራዊ ልምምድ ጀሚራ ዘላ። ሰራዊት ቻይና እዚ ምብራቕ፡ ልምምድ ፀረ-ሳብማሪንን ናይ ባሕሪ ወራራትን ከም ዘካይድ ኣፍሊጡ። ንዝሓለፉ ኣርባዕተ መዓልታት ዝተኻየዱ ወተሃደራዊ ልምምዳት፡ ኣፈ-ጉባኤ ባይቶ ኣመሪካ ናንሲ ፔሎሲ ንመጠንቀቕታ ቻይና ብምንዓቕ ናብ ታይዋን ንዘካየደቶ ምብፃሕ ዝተዋህበ ግብረ መልሲ እዩ ነይሩ። ታይዋን፡ ቻይና ተካይዶ ዘላ ልምምድ ኣብ ልዕሊ እታ ደሴት ወራር ንምፍፃም ዝዓለመ’ዩ ክትብል ከሲሳ። እንተዀነ፡ ቻይና ክሳብ ሕዚ ተካይዶም ዘላ ልምምዳት ሓይሊ ኣየርን ባሕርን ናብ ማያዊ ግዝኣታ ከም ዘይኣተው ታይዋን ኣፍሊጣ እያ። ኣሜሪካ፣ ኣውስትራልያን ጃፓንን፡ ቻይና ተካይዶ ዘላ ወተሃደራዊ ልምምድ፡ "ኩነታት እቲ ኣብ መንጎ መሬትን እታ ደሴትን ዝርከብ 180 ኪሎ ሜትር ዝሽፍን ወሽመጥ ታይዋን ንምቕያር ዝዓለመ እዩ” ክብላ ኰኒነን። ነፈርትን መራኽብን ቻይና ኣብቲ ልምምድ ብተደጋጋሚ በቲ ወሽመጥ ኣቋሪፀን ሓሊፈን እየን። ሚኒስትር ምክልኻል ታይዋን፡ እቲ ወሽመጥ ካብ 1950ታት ኣትሒዙ ዝነበረ ከም ዝዀነ ገሊፁ። ዋሽንግተን፡ ቻይና ምስ ምብፃሕ ፔሎሲ ብዝዛመድ ንኩነታት ክሊማዊ ለውጢ ሓዊሱ ኣብ ዝተፈላለዩ ጉዳያት ምስ ኣሜሪካ ዝነበራ ምትሕብባር ክቋረጽ ምግባራ ኰኒና። ታይዋን ርእሰ ምምሕዳራዊ ዘለዋ ደሴት ኰይና፡ ቻይና ካብ ምሕደርኣ ዝተነጸለት ግዝኣታ ትቘፅራ።ኣድላይ እንተዀይኑ ድማ ንታይዋን ብሓይሊ መሊሳ ኣካል ግዝኣታ ንምግባር ከም ዘይተምንትእ ክትገልፅ ፀኒሓ። መራሕቲ ዓለም ንታይዋን ኣፍልጦ ከም ዝህቡ ዘርእዩ ምልክታት ወትሩንቻይና የቘጥዑ'ዮም። እዚ ኣብ ጥቓ ታይዋን ይካየድ ዘሎ ሓድሽ ወተሃደራዊ ልምምድ፡ ሰብመዚ ባሕሪ ቻይና ኣብ ካልኦት  ቦታታት ልምምዳት ከም ዝካየዱ ምፍላጦም ስዒቡ እዩ። ኣብ መንጎ ሓውሲ ደሴት ቻይናን ኮርያን ኣብ ዝርከብ ቢጫ ባሕሪ ከኣ፡ ካብ ዝቕፅል ቀዳም ጀሚሩ ክሳብ መፋርቕ ወርሒ ነሓሰ ሓድሽ ወተሃደራዊ ልምምድ ከም ዝቕፅል ተገሊፁ። ብተወሳኺ፡ ካብ ቢጫ ባሕሪ ኣብ ሰሜናዊ ኣንፈት ዝርከብ ባሕሪ ቦሃይ እውን ንሓደ ወርሒ ዝቕፅል ወተሃደራዊ ልምምድ ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም ተጀሚሩ ኣሎ። እዚ ቀጥታዊ ልምምድ ተኹሲ ዝሓወሰ’ዩ። ካብ ቢጫ ባሕሪ ኣብ ሰሜናዊ ኣንፈት ዝርከብ ባሕሪ ቦሃይ’ውን ንሓደ ወርሒ ዝቕፅል ወተሃደራዊ ልምምድ ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም ተጀሚሩ ኣሎ። ቻይና፡ ኣብ ደቡባዊ ቻይና ኣብ ዝርከብ ባሕሪ ቀጥታዊ ተኹሲ ልምምድ ከም ዝጀመረት ብሰኑይ ኣፍሊጣ’ያ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ፕረዚደንት ሶማልያ ምስቶም ኣብ ኤርትራ ዝስልጥኑ ዘለዉ ኣባላት ሓይሊ ኣየር ሃገሩ ተራኺቡ

ኣብ ኤርትራ ምብጻሕ ዘካይድ ዘሎ ፕረዚደንት ሶማልያ፡ ምስቶም ኣብ ኮለጅ ኣቪየሽን ኤርትራ ዝስልጥኑ ዘለዉ ኣባላት ሓይሊ ኣየር ሃገሩ ተራኺቡ። ፕረዚደንት ሓሰን ሼኽ ማሕሙድ፡ ናይ ኣርባዕተ መዓልታት ወግዓዊ ምብጻሕ ንምክያድ'ዩ ትማሊ ናብታ ሃገር ኣትዩ። ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፍወርቂ ብምርኻብ ኣብ ምድንፋዕ ክልተኣዊ ዝምድናን ዞባዊ "ተርእዮታትን" ከምዝዘተዩ፡ ሚኒስተር ዜና ኤርትራ የማነ ገብረመስቀል ሓቢሩ። እቲ ሓድሽ መራሒ ሶማልያ፡ ኣብ ውሽጢ ሒደት ኣዋርሕ'ዩ ንካልኣይ ግዜ ናብታ ሃገር ምብጻሕ ዘካይድ ዘሎ። እቲ ዝመርሖ ላዕለዋይ ጉጅለ ልኡኽ ንሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ እታ ሃገር ኣብሽር ዑመር ጃማ ዝጠቓለለ ምዃኑ ተፈሊጡ'ሎ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሓምለ ኣብ ዘካየዶ ምብጻሕ፡ ኣብ መመረቕታ ናይቶም ኣብ ኤርትራ ዝዕለሙ ዝነበሩ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ወተሃደራቱ ተሳቲፉ ምንባሩ ይዝከር። ሃለዋት ናይቶም ወተሃደራት ኣብ ኤርትራ ከዘራርብ ምጽንሑ ይዝከር። ብወገን ክልቲኦም መንግስታት ግሉጽነት ብዘይምንባሩ፡ ገለ ስድራቤታቶም ከይተረፈ ሻቕሎታት ይገልጹ ምንባሮም ጸብጻባት ክገልጹ ጸኒሖም'ዮም። ኣባላት ሓይሊ ባሕሪ ሶማልያ'ውን ኣብ ወደባዊት ከተማ ባጽዕ ክስልጥኑ ምጽንሖም ይፍለጥ። ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ንኣስታት ክልተ ዓሰርተታት ዓመታት ዝቐጸለ ኲናትን ኩነተ-ኲናትን ንምብቃዕ ኣብ 2018 ስምምዕ ሰላም ድሕሪ ምፍራመን፡ ሶማልያን ኤርትራን ወግዓዊ ዲፕሎማስያዊ ዝምድና ምምስራተን ይዝከር። ኣብ 1991 ኤርትራ ሓርነታ ዝተጓናጸፈትሉ እዋን ይኹን፡ ብወግዒ ኣብ 1993 ናጽነታት ኣብ ዝኣወጀትሉ፡ ሶማልያ ኣብ ከቢድ ኲናት ሓድሕድ ዝተሸመመትሉ'ዩ ነይሩ። ኣብ 2020 ኤርትራ፡ ኢትዮጵያን ሶማልያን ንጸጥታዊ ጉዳያት ዘጠቓለለ ምትሕብባር ክገብራ ተሰማሚዐን ነይረን'የን። መራሒ ኤርትራ ኢሳይያስ ኣፍወርቂ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብዪ ኣሕመድ፡ ከምኡ'ውን ኣብቲ እዋን ፕረዚደንት ሶማልያ ዝነበረ መሓመድ ዓብዱላሂ 'ፋርማጆን ኣብ ኣስመራ ኣዘውጽእዎ ሓባራዊ መግለጺ፡ "ኣንጻር ናይ ሓባር ስግኣታት" ክሰርሑ ምዃኖም ኣዊጆም ነይሮም። ኣብቲ ኣብ ዝሓለፈ ሓምለ ናብታ ሃገር ዝገበሮ ፈላሚ መገሻ፡ ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ብምርኻብ፡ ጸጥታውን ወተሃደራውን ምትሕብባር ክገብሩ ምርድዳእ ፈሪሞም ነይሮም። ፕረዚደንት ሓሰን ሼኽ ማሕሙድ፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መስከረም'ውን ናብ ኢትዮጵያ ምብጻሕ ብምግባር ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ተራኺቡ ነይሩ። ኣብ ወርሒ ግንቦት ስልጣን ዝተረከበ ፕረዚደንት ሓሰን ሸኽ ማሕሙድ፡ ኣብ ኤርትራ ዝርከቡ 5,000 ወተሃደራት ሶማልያ ብቕልጡፍ ናብ ሃገሮም ከምዝምለሱ ክገብር ምዃኑ ቃል ኣትዩ ነይሩ። ኣብቲ ኣብ ዝሓለፈ ሓምለ ዘካየዶ ምብጻሕ ናብ ወደባዊት ከተማ ባጽዕ ብምኻድ ምስቶም ዝስልጥኑ ዝነበሩ ኣባላት ሓይሊ ባሕሪ ሃገሩ ተራኺቡ ነይሩ። ዋላ'ኳ ወተሃደራት ሶማልያ ኣብቲ ንክልተ ዓመታት ዝቐጸለ ኲናት ትግራይ ከምዝተሳተፉ ዝገልጹ ጸብጻባት ክወጹ እንተጸንሑ፡ ሰበስልጣን ኢትዮጵያን ሶማልያን ግን ነቲ ክስታት ክነጽግዎ'ዮም ጸኒሖም። ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ መንግስቲ ሶማልያ ንዕጡቕ እስላማዊ ጉጅለ ኣል-ሻባብ ንምድምሳስ ብወተሃደራት ኣመሪካ ዝድገፍ ቀጻሊ ስርሒታት ከካይድ ምጽንሑ ይፍለጥ። ሰብመዚ ሶማልያ፡ እቶም ዕጡቓት‘ኣልሸባብ’ (መንእሰይ) ብዝብል ስም ከይጽውዑ ብምእጋድ፡ ኣብ ክንድኡ ህዝቢ ይኹን ማዕከናት ዜና “ኻዋሪጅ” ዘነኣእስ ቃል ክጥቀሙ ጸዊዑ'ሎ። ዕጡቓት ጂሃዳዊ ጉጅለ ኣል-ሸባብ ብወገኖም፡ ከካይድዎ ዝጸንሑ ናይ ቦምባ መጥቃዕትታት ኣሐይለሞ ኣለዉ። ኣብ መወዳእታ ናይቲ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ሞቓድሾ ኣብ ዘካይድዎ መጥቃዕቲ ጥራይ ብውሕዱ 120 ሰባት ቀቲሎም።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ኣብ ኤርትራ ክስልጥን ዝጸንሐ ፈላሚ ጕጅለ ሰራዊት ሶማልያ ናብ ሃገሩ ተመሊሱ

ኣብ ኤርትራ ብዝተፈላለየ ወተሃደራዊ ዓውዲ ክስልጥኑ ካብ ዝጸንሑ ኣስታት 5ሽሕ ሰራዊት ሶማልያ፡ ነቲ ቀዳማይ ጕጅለ ሰራዊት ዝጸዓነት ነፋሪት ትማሊ ኣብ ሞቓዲሾ ከም ዝዓለበት መንግስቲ እታ ሃገር ገሊጹ። ይዅን እምበር ሚኒስተር ምክልኻል ሶማልያ ዓብደልቃድር መሓመድ ኑር ክንደይ ዝኣኽሉ ሰራዊት ከምዝኣተው ዝርዝር ሓበሬታ ክህብ ከምዘይደሊ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። "እቲ ቍጽሪ ክነግረኩም ኣይደልን እየ። እንተዀነ፡ እቲ ኣብ ኤርትራ ክስልጥን ዝጸንሐ ሰራዊት ሶማልያ፡ ህዝቢ ሶማልያን መንግስቲ ፌደራልን ከምኡ እውን ክልተ ግዜ ናብ ኤርትራ ዝኸደ ፕረዚደንት ሓሰን ሸኽ ማሕሙድን ብዝገበርዎ ጻዕሪ፡ ስልጠናኦም ዝዛዘሙ ቀዳማይ ክፋል ኣትዮም ኣለዉ" ኢሉ። እቶም ሓይልታት ኣብ ገለ ከባቢታት እታ ሃገር ኣንጻር ኣልሸባብ ኣብ ዝካየድ ስርሒታት ክሳተፉ ምዃኖም እውን እቲ ሚኒስተር ምክልኻል ገሊጹ። "ኣምላኽ እንተፈቒዱ ኣብ ዝሓጸረ እዋን ኣብታ ሃገር ንዝርከቡ ባልዓት ንምጥፋእ ኣብ ዝግበር ስርሒታት ክሳተፉ ተስፋ እገብር" ኢሉ። ብተወሳኺ፡ ዓብዱልቃድር እቶም ኣብ ኤርትራ ዝሰልጠኑ ሰራዊት ኣብ ዝመጽእ መዓልታት ኵሎም ናብ ሃገሮም ክምለሱ ምዃኖም ኣተንቢሁ። "እቲ ቀዳማይ ክፋል ኣብ ሃገር በጺሑ'ሎ፡ ዝተረፈ ድማ ኣብ ዝቕጽል መዓልታት ክኣት'ዩ፡ ኣብ ዝተመደበሎም ስራሕ ድማ ክሳተፉ'ዮም" ክብል ወሲኹ ገሊጹ። “እዞም ሓይልታት ኣበይ እዮም ክሰርሑ?” ተባሂሉ ምስ ተሓተተ፡ እቲ ሚኒስተር ኣብ መላእ ሃገር ክሰርሑ ምዃኖም ሓቢሩ። "ኣብ መላእ ሃገር ኣብ ዝተመደቡሉ ቦታ ክሰርሑ እዮም፣ ሰራዊት ሶማልያ ድማ ኣብ መላእ ሃገር ክሰርሕ'ዩ" ክብል ተዛሪቡ። ሰራዊት ኤርትራ፡ ኣስታት 5000 ዝዀኑ ሰራዊት ሶማልያ ብሓይሊ ባሕሪ፡ ሓይሊ ኣየር ከምኡ’ውን እግረኛ ከሰልጥኖም ከምዝጸንሐ ይፍለጥ። ሃለዋት እዞም ወተሃደራት ሶማልያ ኣብታ ሃገር ኣዘራራቢ ኰይኑ ምጽንሑ ይግለጽ። ምኽትል ሓላፊ ሃገራዊ ድሕነት ሶማልያ ነበር ዓብዱሰላም ጉለድ ብወገኑ፡ ኣብ ኤርትራ ወተሃደራዊ ስልጠና ዝወሰዱ ስልጠናኦም ዝወድኡ ብኣማኢት ዝቝጸሩ ሶማላውያን ወተሃደራት ኣብቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝተኻየደ ኲናት ከም ዝተሳተፉን ብዙሓት ከም ዝሞቱን ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ቃለ መጠይቕ ሓቢሩ ነይሩ። ይዅን’ምበር፡ ኣብቲ እዋን ሚኒስተር ሓበሬታ ሶማልያ ዝነበረ ዑስማን ኣቡበከር ዱቤ ነቲ ጸብጻባት ብምንጻግ፡ ወተሃደራት ሃገሩ ኣብቲ ኲናት ኣይተሳተፉን ምባሉ ይዝከር። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ኣሕመድ’ውን፡ ነቲ ሰራዊት ሶማልያ ኣብ ኵናት ትግራይ ተሳቲፎም ዝብል ሓበሬታ ነጺግዎ’ዩ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ሩስያ፡ ልዕሊ 18 ዓመት ዝዕድሚኦም ዜጋታታ ብፍቓዶም ናብ ሰራዊት ክጽምበሩ ጐስጓስ ጀሚራ

እታ ካብ ከተማ ቅዱስ ፒተርስበርግ ኣብ ቀረባ ርሕቀት እትርከብ ከተማ ቮሎሶቮ፡ ኣብዚ እዋን’ዚ ብመጕልሒ ድምጺ ተናዊጻ ኣላ። እተን ኣብ ነፍሲ ወከፍ መንገዲ ዝተተኽላ መጕልሕ ድምጺ ወትሩ ‘[ንሃገርካ] ተለዓል!’ ዝብል ሃገራዊ ስምዒት ዘለዓዕል መዝሙር እየን ዘቃልሓ ነይረን። ሕጂ ግን ብቐጥታ ወተሃደራት ናብ ምምልማል ብምድሃብ፡ ‘ክልተ በጦሎኒታት ወለንታውያን ዘመትቲ  ንሃንጽ ኣለና። ዕድመኹም ካብ 18 ክሳብ 60 ዓመት ዝዀንኩም ሰብኡት ተመዝገቡ’ ዝብል ተደጋጋሚ ጻውዒት የቕርባ ኣለዋ። ምሉእ መዓልቲ ከኣ ነቲ መልእኽቲ ክደጋግማኦ ይውዕላ። እቲ መልእኽቲ ብመጕልሒ ድምጺ ጐደና ጥራሕ ዘይኰነ ብመድረኻት ማሕበራዊ ምትእስሳር፡ ብተሌቪዥን፡ ብቢልቦርድን ከይተረፈ በጃኹም ክተቱ እናተባህለ ጻውዒት ይመሓለለፍ ኣሎ። እቲ ኣገልግሎት ንሓጺር ግዜ ምዃኑ ከኣ እዩ ዝንገር ዘሎ። ሩስያ፡ ኣብ ዩክረይን ኣብ ሓጺር ግዜ ብውግእ ክዕወት እየ ኢላ ዘውጽኣቶ መደብ ካብ ዕለት ናብ ዕለት እናረሓቓ ይኸይድ ኣሎ። ኣብ ዝበዝሐ ግንባራት ካብ እተመዝግቦ ዓወታት እትኸፍሎም ወተሃደራት ይበዝሑ ከምዘለው እዩ ዝዝረብ። ሓደ ኣብ ከተማ በቮሎሶቮ ዝነብር ሽማግለ፡ ብዛዕባ እቲ ወለንታዊ ወተሃደራዊ ኣገልግሎት ዘለዎ ርእይቶ ምስተሓተተ፡ “ኣበይ እሞ መንእሰይ እንተዝነብር ምኸተትኩ ነይረ” ክብል ንጋዜጠኛ ቢቢሲ ዊል ቨተርኖትን ሓቢሩ። ይዅን እምበር እቲ ጋዜጠኛ ዘዘራረቦም ካልኦት ሰባት ግን ተመሳሳሊ ስምዒት የብሎምን። “ብዛዕባ ኲናት ምዝራብ ንባዕሉ የቐንዙ እዩ። ኣሕዋት ንሓድሕዶም ክጣፍኡ ልክዕ ኣይኰነን” ኢላ ሓንቲ ሰበይቲ። ካብ ኣባላት ስድራቤታ ሓደ ሰብ ክኸትት እየ እንተዝብል እንታይ ክስመዓ ከምዝኽእል ምስ ተሓተተት ከኣ፡ “ሬሳኡ እዩ ዝመጽእ” ብምባል ምላሽ ሂባ። ብርግጽ ከኣ ሬሳ ብዙሓት ወተሃደራት ይመጽእ ኣሎ። ሩስያ፡ ብዛዕባ ዝሞቱዋ ወተሃደራት ኣይትዛረብን እያ። ይዅን እምበር እተን ምዕራባውያን ሃገራት ብዘውጽእኦ ዘለዋ ኣሃዝ፡ ካብ 70 ክሳብ 80 ሽሕ ወተሃደራት ሩስያ ተቐቲሎም ወይ ተጐዲኦም ኣለው። እዚ ከኣ ኣብ ውሽጢ ሽዱሽተ ወርሒ እዩ ዝኸውን ዘሎ። ሰበስልጣን ሩስያ ነቶም ሓደስቲ ተዓለምቲ ንምምልማል ጕንዖ ገንዘብ ከምዝወሃቦም ይሰብኩ። “ኣቱም መንእሰያት ንዑ በጃኹም ርቡሕ ገንዘብ ሩብል ውሰዱ” እናበሉ ነቶም መንእሰያት ይጕስጕስዎም። ኣብ ወርሒ ካብ 5-7 ሽሕ ዶላር ዝወሃቦም ሓደስቲ ተዓለምቲ ኣለው።  መሬት’ውን ክወሃበኩም እዩ። ንደቅኹም እውን ኣብ ጽቡቕ ቤት ትምህርቲ ከነምህሮም ኢና ይብሉዎም። እታ ሰበይቲ ግን እቲ ጉዳይ ከምኡ ከምዘይኰነ እያ ትዛረብ። “እቶም ሰባት እቲ ገንዘብ ብዙሕ ምዃኑ ኣይኮነን ዝርእዩ። እቶም ካብ ዩክረይን ዝተመልሱ ሰባት ብመንግስቲ ሩስያ ማዕረ ክንደይ ከምዝተታለሉ እዮም ዝዛረቡ። መንግስቲ ድሕሪ ደጊም ብገንዘብ ሓባቢሉ መንእሰያት ክኸትብ ዝኽእል ኣይመስለንን።” ሓደ ሓደ ሰባት በቲ ‘ክትክፈልዎ ኢኹም ዝተባህለ ገንዘብ’ ዕጕባት እዮም። ናብ ኲናት ክኸቱ ዓይኖም ዝሓስዩ ኣይመስሉን። ኒና ቹባሪና ኣደ ንቭጌኒ እያ። ክልቲኦም ካሬሊያ ኣብ እትበሃል ዓዲ እዮም ዝነብሩ ነይሮም። ውላዳ ናብ ኲናት እንተዘይከተትኩ ኢሉ ኣዕገርጊሩ። ወላዲቱ ኣምሪራ ለሚናቶ- ግን ኣይሰምዐን። ምንም ወተሃደራዊ ክእለት ዘይብሉ ክነሱ፡ ክኸይድ እየ ኢሉ ወሲኑ፡ ከቲቱ፣ ጠበንጃ ተዋሂብዎ ናብ ዩክረይን ከይዱ። ኣይደንጐየን ኣብ መዓልታት ሞይቱ። “ወደይ ኣብ 24 ዓመቱ ተቘጽዩ” ከኣ ትብል ኒና ቹባሪና። ኒና ኣብ ሞስኮ ኣብ ዝርከብ ሓደ መናፈሻ ንክንራኸብ ፈቓደኛ ኰይና። ኣብ ትርፊ ግዜኣ ኣብ ሓደ መሰንከት ሕብስቲ እያ ትሰርሕ። እቲ ዕረፍቲ ዘይህብ ምስንካት ሕብስቲ ሓዘና ንክትርስዕ ከምዝሓገዛ ነጊራትኒ። ውላዳ ናብ ግንባር ንኸይከትት ማዕረ ክንደይ ከም ከምዝለመነቶ ኣረዲኣትኒ። “'በጃኻ ስምዓኒ ዝወደይ' እናበልኩ እየ ኣፋንየዮ። 'ክትመውት ኢኻ' ኢለዮ። 'ማማ ስቕ ኢልኪ ኣይትጨነቒ ዋላ ሓንቲ ኣይከውንን እየ' ኢሉኒ ከይዱ” ኢላ። ኒና መንግስቲ ሩሲያ ነቶም መንእሰያት ዝሓባብለሉ ዘሎ መገዲ ቅኑዕ ዘይምዃኑ እያ ትዛረብ። “እዞም መንእሰያት ብዘይ ብቝዕ ስልጠና ናብ ግንባር ተወሲዶም መዝሓሊ ጥይት ይዀኑ ኣለው።” ኣብ ከተማታት ሩስያ ምዝዋር፡ እቲ ህዝቢ ኣብ ኲናት ዘለዎ መረዳእታን ኣመለኻኽታን ንኽትርዳእ ይሕግዝ። ብዙሕ ሰብ ኣብ ጐድኒ ፑቲን ቈይሙ ነዚ ኲናት እዚ ይድግደፎ’ዩ ክትብል ከቢድ’ዩ። እተን ንዂናት ዝድግፋ ብእንግሊዝኛ ናይ ዜድ [Z] ፊደል ምልክት ዝተጻሕፈን ተሽከርከርቲ ኣብ ጐደናታት ሩስያ ብዙሕ ኣይረኣያን ዘለዋ። ተንታኒ ወተሃደራዊ ጉዳያት ፓቬል ሉቪን፡ ካብ ሕጂ ንደሓር ንዝናን ክብርን ፑቲን ክብሉ ዝሞቱ ወተሃደራት ሩስያ ዝህልው ኣይመስለንን ይብል። “ድሕሪ ደጊም ፑቲን፡ ዓባይ ስርወ መንግስቲ ሩስያ ንኽመልስ ኣብ ዝሓለሞ ውጥን  ዝመውት ብዙሕ ሰብ ኣይክህሉን እዩ። እዚ ከኣ ብዛዕባ ኲናት ብዝምልከት፡ ሓባራዊ መረዳእታን ስምምዕን ህዝቢ ሩስያ ስለዘሎ እዩ።”

ሰራዊት (ወተሃደር)


ሓደ ኣመሪካዊ ባሕረኛ ድሕሪ 80 ዓመታት ተቐቢሩ

ኣብ እዋን ካልኣይ ኲናት ዓለም፡ መዓስከር ፐርል ሃርበር ዝተቐትለ ሓደ ኣመሪካዊ ባሕረኛ፡ ድሕሪ 80 ዓመታት ተቐቢሩ። ሀርበርት ጃኮብሰን፡ ብዘመናዊ መርመራ ፎረንሲክ ሬሳኡ ንምፍላጥ ምስ ተኽኣለ እዩ፡ ኣብ ሃገራዊ መካነ መቓብር ኣርሊንግተን ተቐቢሩ። ኣብ መወዳእታ፡ ነቲ ባሕረኛ እንታይ ከም ዘጋጠሞ ምፍላጥ፡ ነታ ስድራቤት ‘ሩፍታ’ ከም ዝፈጠረላ፡ ሓደ ወዲ ሓውቦኡ ንማዕከን ዜና ኤፒ ሓቢሩ። ንሱ ካብቶም ብጃፓን ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ዝሞቱ ወይ ዝቖሰሉ ኣሽሓት ሰባት ሓደ'ዩ ነይሩ። ጃፓን ብ 7 ታሕሳስ 1941 ኣብቲ ኣብ ሃዋይ ዝርከብ መደበር ሓይሊ ባሕሪ ደሕሪ ዘካየደቶ ሃንደበታዊ መጥቃዕቲ እዩ ኣመሪካ ናብ ካልኣይ ኲናት ዓለም ክትሳተፍ ተገዲዳ። ወዲ 21 ዓመት "በርት”  ጃኮብሰን፡ ኣብ መርከብ ዩኤስኤስ ኦክላሆማ ህይወቶም ካብ ዝሰኣኑ 400 ባሕረኛታት ሓደ ዀይኑ፡ እታ ዓባይ መርከብ ሓንቲ ካብተን ብመጥቃዕቲ ጃፓን ዝጠሓላ ኣርባዕተ መራኽብ ውግእ'ያ። ሬሳኦም ካብ ዝርከብ ክልተ ዓመት እኳ እንተገበረ፡ ብዙሓት መንነቶም ክፍለጥ ኣይከኣለን። ንኹሎም ግዳያት ንምልላይ ተደጋጋሚ ፈተነታት ተኻይዱ'ኳ እንተነበረ፡ ክሳብ እቲ ዳሕረዋይ መርመራ ዲኤንኤ ዝግበር ግን ዕውት ኣይነበረን። ሬሳ ጃኮብሰን'ውን ኣብ 2019 እዩ ተለልዩ። ብሰሉስ ከኣ ኣብ ቨርጂንያ ኣብ ዝርከብ ሃገራዊ መካነ መቓብር ኣርሊንግተን ተቐቢሩ። ንዕኡ ብኣካል ዘይፈልጥዎ ኣባላት ስድራ’ውን፡ ኣብቲ ስነ-ስርዓት ቀብሪ ተረኺቦም ነይሮም። "እዚ ዘይተፈትሐ ምስጢር ኮይኑ ጸኒሑ'ዩ፡ በርት እንታይ ከም ዘጋጠሞን፡ ኣበይ ከምዝነበረን ንነዊሕ እዋን ተሓቢኡ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ኣብ መወዳእታ ይቕበር ከምዘሎ ምፍላጥና ናይ መንፈስ ዕረፍቲ ይህበና" ክብል ወዲ ሓውቦኡ ብራድ ማክዶናልድ ንኤፒ ተዛሪቡ። ግዳያት ፐርል ሃርበር ንምልላይ ዝተገበረ ፈተነታት ድሕሪ ምፍሻሉ - ኣብ 2003 እዩ ሓድሽ ወፍሪ ተጀሚሩ። ኣብ 2015 ከኣ ብመንገዲ ዲኤንኤ ሓዊሱ ዝያዳ ምዕቡል ሜላታት መለለዪ ምጥቃም ተጀሚሩ። እቶም ፈተነታት ንስድራቤት ጃኮብሰን ሓድሽ ተስፋ ሂቦም እዮም። ኣደ በርት ካልእ ይትረፍ ወዳ ኣበይ ከምዘሎ ፈጺማ ስለ ዘይትፈልጥ ዓመት ዓመት 7 ታሕሳስ ትበኪ ከምዝነበረት ጸብጻብ ኤፒ ይጠቅስ። ኣብ ፐርል ሃርበር ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ፡ ክሳብ እቲ ብ11 መስከረም 2001 ኣብ ኒውዮርክ ዝተፈጸመ ግብረሽበራዊ መጥቃዕቲ፡ ኣብ ምድሪ ኣሜሪካ እቲ ዝኸፍአ መጥቃዕቲ እዩ ነይሩ። ኣብቲ ኣብ 1941 ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ፡ ኣብ ውሽጢ ክልተ ሰዓታት፡ ልዕሊ 2,400 ኣመሪካውያን ተቐቲሎም። ንጽባሒቱ ፕረዚደንት ኣመሪካ ነበር ፍራንክሊን ሩዝቨልት፡ ኣብ ልዕሊ ጃፓን ኲናት ምስ ኣዊጀ፡ ኣመሪካ ናብ ካልኣይ ኲናት ዓለም ተጸምቢራ። ኣብ ሃዋይ ዝርከብ ፐርል ሃርበር፡ ክሳብ ሕጂ ንጡፍ መዓስከር ሓይሊ ባሕሪ፡ ቤተ መዘክርን ሃገራዊ ሓወልቲ ናይ'ቶም በቲ መጥቃዕቲ ዝሃለቑን ይርከቦ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ሃገር ካብ ከቢድ ሓደጋ ስለዘድሓነ’ዩ ማዕርግ ፊልድ ማርሻል ተዋሂብዎ - ጀነራል ባጫ ደበሌ

ኣብ ኢትዮጵያ ንፈለማ ግዘ ንኤታማዦር ሹም ሰራዊት እታ ሃገር ዝተውሃበ ማዕርግ ‘ፊልድ ማርሻል’፡ ሃገር ካብ ከቢድ ሓደጋ ንዘድሓነ ሰብ ምብርካቱ ግቡእ’ዩ ክብል፡ ጀነራል ባጫ ደበሌ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ቅድሚ ሕደት መዓልታት ኣዛዚ ሰራዊት እታ ሃገርን ቀዳማይ ሚኒስትርን ኣብይ ኣሕመድን ፕረዝደንት ሳህለ ወርቅን ኣብ ዝተረኸብሉ፡ ንጀነራል ብርሃኑ ጁላ መዓርግ ፊልድ ማርሻል ከምዝተውሃበ ይዝከር። ኣብቲ ዕለት ዝተውሃበ ማዕርግ ፊልድ ማርሻል ኣብ ታሪኽ ኢትዮጵያ ፈላማይ ዝለዓለ ወተሃደራዊ ሽመት እዩ። ኣብቲ ዕለት ካብ ፊልድ ማርሻል ብርሃኑ ጁላ ብተወሳኺ፡ ንካልኦት 100 ኣባላት ሰራዊት እታ ሃገር ዝተፈላለዩ ወተሃደራዊ መዓርግ ተዋሂቡ’ዩ። መራኸቢ ሓፋሽ እታ ሃገር ንሰራዊት ምክልኻል ኢትዮጵያ ብምፅራሕ፡ ኣብቲ ዕለት ዝተውሃበ ማዕርግ ፊልድ ማርሻል፡ “ብኣመራርሓ እቲ ጀነራል ንሓይልታት ትግራይ ምምካት ስለዝተኽኣለን፡ ሃገር ካብ ውድቀት ስለዘድሓነን’ዩ” ክብል ፀብፂቡ ኔሩ። እንተኾነ፡ እቲ ጀነራል ዝመርሖ ኵናት፡ ኵናት ሕድሕድ ከምዝኾነ ብምግላፅ፡ ነቲ ዝተውሃበ ማዕርግ ፊልድ ማርሻል ዝቃወሙ ብዙሓት’ዮም። ኣብቲ ስነ-ስርዓት ሽልማት ካብ ሌተናል ጀነራል ናብ ማዕርግ ጀነራል ልዕል ዝበለ ባጫ ደበሌ ግና፡ ነቲ ኤታማዦር ሹም ዝተውሃበ ማዕርግ ፊልድ ማርሻል ትኽክልን ሕጋውን’ዩ ይብል። ጀነራል ባጫ፡ ሃገራት ማዕርግ ፊልድ ማርሻል ብምሃብ ዝተፈላለየ ልምዲ ከምዘለወንን፡ እቲ ማዕርግ ንነዊሕ እዋን ንዘገልገለ ዝሃባ ከምዘለዋ ኹሉ፡ ንምኽባር ሕጊ ውዕሎ ግምባር መሰረት ብምግባር፡ ማዕርግ ፊልድ ማርሻል ዝህባ ከምዘለዋ ይገልፅ። “ንኣብነት ሩስያ፡ ድሕሪ ምፍራስ ሕብረት ሶቪየት እቲ ሰራዊት ዳግማይ ንክጣየሽ፣ ዕጥቂ ኒኩሌር እታ ሃገር ንከይብተንን ሩስያ ዓባይ ኮይና ንኽትቅፅልን ንዘኽኣለ መኮነን፡ ንመወዳእታ ግዘ ማዕርግ ፊልድ ማርሻል ሂባ” ኢሉ። ብኻልእ ወገን፡ ኣብ ኵናት ዝተሳተፈ ኣሜሪካዊ ጆርጅ ዋሽንግተን ኣብ ሃገሩ ማዕርግ ፊልድ ማርሻል ከምዝተበርከተሉ ጀነራል ባጫ የረድእ። "ጆርጅ ዋሽንግተን ኣብ ኵናት ሓድሕድ ኣሜሪካ ብዝፈፀሞ ጅግንነት፡ ማዕርግ ፊልድ ማርሻል ተዋሂብዎ’ዩ። ኣብ ዝኾነት ሃገር ኣብ እዋን ኵናት ብቕዓት ንዘርኣየ እዚ ማዕርግ ይወሃብ’ዩ” ይብል። ብመሰረት እዚ ኢትዮጵያ “ናይ ውሽጢ ሃገርን ናይ ደገን ሓይልታት ነታ ሃገር ንምፍራስ ኣብ ዝተልዓልሉ እዋን” ንዘጓነፋ ከቢድ ሓደጋ ምእላይ ንዝኸኣሉ እዚ መዓርግ ምውሃቡ ቅኑዕ ውሳነ’ዩ ኢሉ። “ኣብ ኢትዮጵያ ዝሰልጠነ ሓይሊ መሊሱ ክወግኣ’ዩ ተባሂሉ ኣይተገመተን። እዚ ሓድሽ ክስተት’ዩ። ምሉእ ዕጥቂ ሰራዊት ተመንጢሉ፣ ኢትዮጵያ ሰራዊት የብላን ምስተብሃለ፡ ተቓሊሱ ነታ ሃገርን ሰራዊታን ካብ ምብታን ንዘድሓነ. . . ማዕርግ ፊልድ ማርሻል ምሃብ ይንእሶ ይኸውን’ምበር ኣይበዝሕን” ብምባል፡ ጀነራል ባጫ ንቅኑዕነት እቲ ውሳነ የረድእ። ማዕርግ ፊልድ ማርሻል ኣብ ከመይ ዝበለ ኩነታት ይወሃብ ዝብል ምርኣይ ኣድላይ እዩ ዝብል ጀነራል ባጫ፡ “እቲ ጉዳይ ኵናት ሓድሕድ ወይ ዓለምለኻዊ ኵናት ስለዝኾነ ኣይኮነን። መራሒ እቲ ሰራዊት ብዘበርከቶ ግደ’ምበር” ይብል። ካብዚ ብተወሳኺ ኣብ ሰራዊት ምክልኻል ሃገር ዘብፀሖ ልዑል ጉድኣት፣ እቲ ኵናት ምትራፍን ዘብፅሖ ጉድኣት ምንካይን ኣብ ዘይተኽኣለሉ ኩነታት፡ ንመራሒ እቲ ሰራዊት ማዕርግ ፊልድ ማርሻል ምብርካቱ ግቡእ ኣይኮነን ንዝብል ተቓውሞ፡ ጀነራል ባጫ ኣይቕበሎን። “እቲ ሰራዊት ልእኽትኡ እንተዘይፍፅም ኔሩ፡ ሕዚ ወያነ ኣብ ኣዲስኣበባ ኔሩ። ነዚ ዝብሉ ብሓቂ ኢትዮጵያውያን ኣይመስሉንን። ምኽንያቱ ብዛዕባ ኢትዮጵያ ዝሓስብ ከምዚ ኣይብልን። እቲ ሰራዊት ተዓዊቱ’ዩ። ነዚ ድማ ኣፍና መሊእና ደረትና ነፊሕና ኢና ንዛረብ” ይብል። እንተኾነ፡ ካብ ርእሰከተማ ኣዲስኣበባ ኣብ ቀረባ ርሕቐት በፂሖም ዝነበሩ ሓይልታት ትግራይ ንሰላም ዕድል ንምሃብ ብፖለቲካዊ ውሳነ ከምዘንሰሓቡ’ዮም ዝገልፁ። ንትግራይ ዝመርሕ ዘሎ ዶክተር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል፡ ናብ ዋና ፀሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዝለኣኾ ደብዳበ፡ ሓይልታት ትግራይ፡ ካብ ኩሉ ከባብታት ክልላት ኣምሓራን ዓፋርን ከምዝሰሓቡን እቲ ኲናት ሰላማዊ ፍታሕ ንኽረክብ ዝዓለመ ምዃኑን ኣፍሊጡ’ዩ። መንግስቲ ኢትዮጵያ'ውን ሒዝዎም ዘሎ ከባብታት ሒዙ ከምዝፀንሕን ናብ ትግራይ ወተሃደራዊ ወፍሪ ከምዘየካይድን ኣፍሊጡ ኔሩ። ዋና ፀሓፊ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶኒዮ ጉቴሬዝን ወሃቢ ቃል ሚኒስትሪ ጉዳያት ወፃኢ ኣሜሪካ ኔድ ፕራይስን፡ እዚ ምዕባለታት ንሰላም በሪ ዝኸፍት ምዃኑ ገሊፆም ኔሮም። እንተኾነ፡ ኣብዚ እዋን እቲ ኲናት ዝርከበሉ ኩነታት ዘመልክት ጭቡጥ ሓበሬታ'ኳ እንተዘይተረኽበ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ውግእ ከምዘሎን ኣብ መዓስከር ስደተኛታት ኤርትራን መፅለሊ ስደተኛታትን ሓዊሱ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ትግራይ ናይ ኣየርን ድሮንን መጥቃዕትታት ቀፂሎም ከምዘለዉን ይግለፅ። ቅድሚ ሰለስተ መዓልታት ኣብ ዝነበረ ስነ-ስርዓት ዝለኣለ ወተሃደራዊ ማዕርግ ካብ ሞንጎ ዝረኸቡ ሓደ ዝኾነ ባጫ ደበሌ፡ እቲ ዝረኸቦ ዕብየት ማዕርግ ዝፈጠረሉ ስምዒት ንቢቢሲ ገሊፁ ኔሩ። “ሰራዊት ብኣወዳድባ እንክሰፍሕ፡ ከምዚ ዓይነት መዓርግ’ዩ ዝወሃብ። ብኣንፃር ስፍሓት እቲ ሰራዊት ብዙሕ ስራሕ ኔሩ። እዚ ስራሕ ብብቕዓትን ጅግንነትን ብምፍፃሙ ድማ፡ በብብርኩ ንዘለዉ ኣባላት ሰራዊት ዕብየት ማዕርግ ተዋሂቡ። ኣነ’ውን ካብ ሞንጎ እዞም ሰባት ሓደ ብምዃነይ ተሓጕሰ’የ” ኢሉ። እቲ ዕብየት መዓርግ “ሓጎስ ዝፈጥርን ዝበለፀ ስራሕ ንምስራሕ ሓይሊ ዝኾን’ዩ። ንሃገርና ንእንኸፍሎ መስዋእቲ ልዑል ግደ ስለዘለዎ ሓጎስና ወሰን የብሉን” ይብል ጀነራል ባጫ። ካብ ፊልድ ማርሻል ብርሃኑ ጁላ ብተወሳኺ፡ ብቀዳማይ ሚኒስትር እታ ሃገር ኣብይ ኣሕመድን ፕረዝደንት ሳህለ ወርቅ ዘውዴ ናይ ዝተውሃበ ብዝሒ ዝለዓለ ሹመት 100 እንትኾን፡ 4 ማዕርግ ጀነራል፣ 14 ማዕርግ ሌተናል ጀነራል፣ 24 ማዕርግ ሜጀር ጀነራልን 58 ማዕርግ ብርጋዲየር ጀነራልን ንኣባላት ሰራዊት እታ ሃገር ተዋሂቦም’ዮም። እቲ ኣብ ፈለማ ወርሒ ሕዳር 2020 ኣብ ትግራይ ዝተወልዐን ንልዕሊ ሓደ ዓመት ዝቕፅልን ዘሎ ኲናት፡ ሂወት ኣሽሓት ሰባት በሊዑ፣ ጠንቂ ሰፊሕ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ኮይኑ፣ ሚልየናት ካብ መረበቶም ኣመዛቢሉን ተፀበይቲ ህፁፅ ሰብኣዊ ረዲኤት ገይሩን ኣሎ። ኣብታ ኣብ ሙሉእ ዕፅዋ ትርከብ ትግራይ 6.3 ሚልየን ህዝቢ ህፁፅ ሰብኣዊ ሓገዝ ከምዘድልዮ ዝተገለፀ እንትኾን፡ ሕቡራት ሃገራት ድማ 'ዕላዊ ዘይኮነ ዕፅዋ ብመንግስቲ ተኣዊጁ' ከምዘሎ እዩ ዝኸስስ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ቀዳማይ ሚኒስተር ሱዳን ካብ ቀይዲ ወጺኡ ናብ ገዝኡ ከምዝተመልሰ ተገሊጹ

ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ሱዳን ናብ ሲቪላዊ ምምሕዳር ክሳብ እትምለስ ካብ ኩሉ ንጥፈታት ከምዝእግዳ ኣፍሊጡ። እቲ ብሰራዊት እታ ሃገር ዝተኻየደ ወተሃደራዊ ዕልዋ ቅዋማዊ ኣይኮነን ክብል'ውን እቲ ሕብረት መርገጺኡ ኣነጺሩ'ሎ። እዚ ከምዚ'ሉ እንከሎ፡ ኣብ ርእሰከተማ ካርቱም ዝርከቡ ዲፕሎማሰኛታት ሕብረት ኣውሮጳ ምስቲ "ቅዋማዊ መራሒ መሰጋገሪ መንግስቲ" ዝበልዎ ቀዳማይ ሚኒስተር ዓብደላ ሓምዶክ ክራኸቡ ከምዝደልዩ ገሊጾም ኣለዉ። ጸሓፊ ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ኣንቶኒ ብሊንከን ነቲ ብዕልዋ መንግስቲ ካብ ስልጣኑ ዝተኣለየ ቀዳማይ ሚኒስተር ሱዳን ዓብደላ ሓምዶክ ብስልኪ ኣዛሪብዎ። ካብ ስልጣኑ ዝተኣለየ ቀዳማይ ሚንስትር ዓብደላ ሓምዶክ፡ "ንድሕንነቱ" ብዝብል ኣብ ገዛ ጀነራል ቡርሃን ክጸንሕ ከምዝተገበረን ኣብዚ እዋን ግን ናብ መንበሪ ገዝኡ ከምዝተመለሰን ተፈሊጡ። ካብ መንግስቲ ኣመሪካ ዝወጽአ መግለጺ ከምዝሓበሮ፤ ኣንቶኒ ብሊንከን፡ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ናብ ገዝኡ ምስ ተመልሰ እዩ ብስልኪ ዘዘራረቦ። ኣብቲ ኣብ ካርቱም ዝርከብ መንበሪ ገዝኡ ኣብ ትሕቲ ጽኑዕ ሓለዋ ከምዝርከብ ማዕከናት ዜና ይሕብራ ኣለዋ። እቲ መግለጺ፡ ኣመሪካ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ካብ ቀይዲ ምልቃቑ ብምድጋፍ፡ ኩሎም ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዝርከቡ ሲቪላዊ መራሕቲ እታ ሃገር ድማ ነጻ ክፍትሑ ሓቲታ ይብል። መራሒ ናይቲ ኣብ ሱዳን ዝተኻየደ ዕልዋ መንግስቲ ጀነራል ዓብደልፈታሕ ኣል-ቡርሃን፤ ሰራዊት እታ ሃገር ብሰኑይ ስልጣን ክቆጻጸር ዝኸኣለ “ሓድሕዳዊ ኲናት ንምክልኻል’ዩ” ኢሉ። ኣብ ከተማ ካርቱም ዝርከቡ መገድታት፣ ድልድላትን ትካላት ንግድን ተዓጽዮም ኣብ ኣደባባያት ዝካየድ ህዝባዊ ተቓውሞ ቀጺሉ’ሎ። ኣገልግሎት ኢንተርኔትን ስልክን ተቛሪጾም ኣለዉ። ኣብታ ሃገር ብዝተወለዐ ጎንጺ ዛጊድ 10 ሰባት ከምዝሞቱ ይግለጽ። “ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ዝረኣናዮም ሓደጋታት ነታ ሃገር ናብ ኲናት ሓድሕድ ክትኣትው ምገበሩ ነይሮም” ክብል ጀነራል ኣል-ቡርሃን ኣብ ዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለጺ ሓቢሩ። "ኣብቲ ሽዑ እዋን እቲ ቀዳማይ ሚንስተር ኣብ ገዝኡ'ዩ ነይሩ፤ ጉድኣት ከይበጽሖ ንሰግእ ኔርና። ትማሊ ምስኡ'የ ኣምሲየ፤ ልሙድ ህይወቱ ምንባር ቀጺሉ'ሎ" ኢሉ። ሲቪላዊ ምምሕዳር እታ ሃገር ክፈርስ ከምዝገበረ፤ ፖለቲካዊ መራሕቲ ከምዝኣሰረን ኣዋጅ እቶ እቶ ከምዝኣወጀን ኣብቲ ዝሃቦ መግለጺ ኣፍሊጡ። ኣብ ካርቱም ዝርከብ ጋዜጠኛ ቢቢሲ መሓመድ ዑስማን፤ ጀነራል ኣልቡርሃን ዝርዝር ሚንስትራት ከምዘዳለወን ኣብ ውሽጢ ዝቕጽሉ መዓልታት ሹመት ላዕለዎት ዳያኑ ከምዘፍልጥ ቃል ምእታዉን ብምዝኽኻር፤ እዚ ድማ ቅድሚ እቲ ዕልዋ መንግስቲ ሰፊሕ ትልሚ ከምዝተዳለወ ዘመልክት ምዃኑ ገሊጹ። ኣብ ሱዳን ዝተኻየደ ዕልዋ መንግስቲ ማሕበረሰብ ዓለም ይኹነን’ዩ ዘሎ። ኣሜሪካ፣ እንግሊዝ፣ ሕብረት ኣውሮጳ፣ ሕብረት ኣፍሪቃን ሕቡራት ሃገራትን ኣባላት ካቢኔ ቀዳማይ ሚንስትር ሓምዶክን ካልኦት ፖለቲካዊ መራሕትን ብቕልጡፍ ክፍትሑ ጻውዒት ኣቕሪቦም ኣለዉ። ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶኒዮ ጉተረዝ፤ ሱዳን ግዳይ እቲ ንኣፍሪቃን እስያን ብተደጋጋሚ ዝሃስዩ “ለበዳታታት ዕልዋ መንግስቲ” ከምዝኾነት ብምሕባር፤ ሃገራት ብባይቶ ጸጥታ ኣቢለን “ውጽኢታዊ ዝኾነ ስጉምቲ ወይ መቕጻዕቲ” ክወስዳ ኣተሓሳሲቡ። ኣሜሪካ ንሱዳን እትህቦ 700 ሚልዮን ዶላር ረድኤት ደው ከምዘበለት ዘፍለጠት ኮይና ሕብረት ኣውሮጳ ብወገኑ፡ ተመሳሳሊ ስጉምቲ ከምዝወስድ ኣጠንቂቑ’ሎ። ክልቲኦም ኣካላት እቲ ሲቪላዊ መንግስቲ ብዘይገለ ቅድመ ኩነት ናብ ዝነበሮ ንኽምለስ ጻውዒት ኣቕሪቦም ኣለዉ። ወተሃደራት ካብ ሰኑይ ጀሚሮም ኣብ ካርቱም ገዛ ንገዛ እናዘሩ ንኣተሓባበርቲ ተቓውሞታት ኣብ ምእሳር ከምዝርከቡ ይግለጽ። እንተኾነ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰልፈኛታት ኣብቲ ዕለዋ ዘለዎም ተቓውሞ ንምግላጽ ናብ ጎደናታት ይወጽኡ ምህላዎም ጋዜጠኛ ቢቢሲ መሓመድ ዑስማን ሓቢሩ። መዕርፎ ነፈርቲ እታ ሃገር ዝተዓጸወ ኮይኑ፤ ክሳብ ቀዳም ኣብ ዘሎ እዋን ዝነበሩ ኩሎም በረራታት ድማ ተሰሪዞም። ሰራሕተኛታት ማእኸላይ ባንኪ ሱዳን ናብ ተቓውሞ ክኣትዉ ከለዉ፤ ዶካትር ብወገኖም ካብ ድንገተኛ ተሓከምቲ ወጻኢ ኣብቶም ኣብ ትሕቲ ሰራዊት ዝርከቡ ሆስፒታላት ንምስራሕ ፍቓደኛታት ከምዘይኮኑ ጸብጻባት የመልክቱ። እቲ ንነዊሕ ዓመታት ንሱዳን ዝመርሐ ዑመር ኣልበሽር ኣብ 2019 ካብ ስልጣኑ ካብ ዝእለ ንደሓር ኣብ ሞንጎ ሲቪላዊ መራሕትን ወተሃደራዊ ኣዘዝትን ዘይምርድዳእ ተፈጢሩ ምጽንሑ ይፍለጥ። ብመሰረት ኣብ ሞንጎ ሲቪልን ሰራዊትን ብዝተገበረ ስምምዕ ንሱዳን ናብ ዴሞክራሲ ንምምጻእ ውጥን ተታሒዙ’ኳ እንተነበረ፡ ካብ ዝሓለፈ ወርሒ ጀሚሩ ዝተኻየዱ ተደጋገምቲ ፈተነታት ዕለዋ መንግስቲ ግን እታ ሃገር ናብ ዴሞክራሲ ዘይኮነስ ብኣንጻሩ ትጓዓዝ ምህላዋ የመልክቱ ነይሮም። ጀነራል ኣልቡርሃን ሱዳን ናብ ሲቪላዊ ምሕደራ ንምስግጋር ድለውቲ ከምዝኾነት ብምግላጽ፤ ኣብ ወርሒ ሓምለ 2023 መረጻ ንምክያድ ውጥን ከምዘሎ ተዛሪቡ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ኤርትራ: ኣዛዚ ማእከል ስልጠና ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ነበር ብ/ጀነራል ነጋሽ ተስፋጼን ዓሪፉ

ኣዛዚ ማእከል ስልጠና ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ነበር: ገዲም ተጋዳላይ: ብ/ጀነራል ነጋሽ ተስፋጼን ኣይበል፡ ብ18 ሕዳር 2021 ኣብ መበል 84 ዓመት ዕድሚኡ ዓሪፉ። ጀነራል ነጋሽ ተስፋጼን፡ ኣብ እዋን ብረታዊ ቃልሲ፡ ኣብ ኣሃዱ ከቢድ ብረትን ክፍሊ ወተሃደራዊ ስልጠናን ብዝተፈላለየ ጽፍሕታት ሓላፍነት፣ ካብ 1985 ክሳብ 1987 ከም ኣዛዚ ክፍሊ ወተሃደራዊ ኣካዳሚ፣ ካብ 1987 ክሳብ ዕለተ ናጽነት ድማ ኣዛዚ ወተሃደራዊ ኣካዳሚ ኢብራሂም ዓፋ ኰይኑ ኣገልጊሉ። ድሕሪ ናጽነት፡ ጀነራል ነጋሽ፡ ኣዛዚ ቤት-ትምህርቲ መኰንናት፣ ኣባል ኮሚሽን ቅዋምን ምኽትል ኣዛዚ ማእከል ስልጠና ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራን፣ ካብ 2000 ክሳብ 2013 ከኣ ኣዛዚ ማእከል ስልጠና ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ኮይኑ ን44 ዓመታት ሰሪሑ። ቅድሚ ናብ ቃልሲ ምጽንባሩ ኣብ ኢትዮጵያን ሃገራት ወጻእን ልዑል ወተሃደራዊ ትምህርቲ ዝቐሰመ ጀነራል ነጋሽ: ወዲ ሰብ ብሕጊ እንተዘይተቐይዱ ካብ እንስሳ ስለዘይፍለ ኩላትና ኣብ ቅድሚ ሕጊ ብማዕርነት ክንዳነ ኣለና ዝብል ጽኑዕ እምነት ከምዝነበሮ ብጾቱ ይገልጹ:: ሓደ ካብ ቀረባ መሳርሕተቱ ኣባል ሓይልታት ስልጠና ነበር ዳንኤል ጋርዛ "ጀነራል ነጋሽ ንዝኣመነሉ ነገር ብዲስፕሊንን ብተዋፋይነትን ዝሰረሐ ሰብ፡ ኣብ ኤርትራ ሞያዊን ትካላውን ሰራዊት ንክትከል ዝጸዓረ ሰብዩ፡ ናይ ቀጥታ ሓላፍየይ ስለዝነበረ፡  ድሌቱን እምነቱን እፈልጦ እየ" ክብል ዘለዎ ዝኽሪ ጽሒፉ። ስነ-ስርዓት ቀብሩ ሎሚ 19 ሕዳር ሰዓት 10፡00 ቅድሚ-ቐትሪ፡ ኣብ መካነ-መቓብር ሓርበኛታት ኣስመራ ከምዝተፈጸመ ማዕከናት ዜና እታ ሃገር ኣቃሊሐን። ብ/ጀነራል ነጋሽ ተስፋጼን፡ ኣቦ ሓንቲ ውላድ እዩ:: ኣብ ሰራዊት ኢትዮጵያ ብመዓርግ ሻለቃ እናገልገለ ኣባል ደርግ ክኸውን ተመሪጹ: ብስራሕ ንጀርመን ምስተላእከ ስርዓት ደርግ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ንዝፍጽሞ ዝነበረ ግፍዒ ብምቅዋም ኣብ ነሓሰ 1977 ናብ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ተሰሊፉ። ጸሓፊ ህዝባዊ ግንባር ንደሞክራስን ፍትሕን (ህግደፍ) ኣቶ ኣልኣሚን መሓመድ ስዒድ ኣብ ንግስነት ስዑዲ ዓረብ ኣኼባታት ንምግባር ኣብ ዝኸደሉ እዋን፡ ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ኣብ መበል 74 ዕድሚኡ ብሰንበት 14 ሕዳር ድሕሪ ምዕራፉ፡ ስነ-ስርዓት ቀብሩ ብረቡዕ ምፍጻሙ ይዝከር።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ኵናት ዩክረይን፡ መዘከርታ ኵናት ኣሰናዳኢት ቢቢሲ ዩክረይን

እዚ ኵናት ካብ ዝጅምር ካልኣይ ሰሙን ንሕዝ ኣለና፡ ኣነ'ውን ምብኻይ ኣቋሪፀ ኣለኹ። ለይቲ ዝነበሩ ዜናታት ብምንባብን ኣብ መላእ ዩክረይን ዘጋጠሙ ነትጕታት ብምቑፃርን እየ መዓልተይ ዝጅምሮ። ቅድሚ ሒደት መዓልታት ካብ ድቃሰይ ክነቅሕ እንከለኹ፡ ፀብፃባት ምስ ዝርእይ፡ ኣቦይ ኣብ ዝነብረሉ ከተማ ኪቭ ዓበይቲ መጥቃዕትታት ሮኬት ከምዝተፈፀሙ ፈለጥኩ። ትብዓት ረኺበ ኣቦይን በዓልቲ ገዝኡን ደሓን ምዃኖም ስልኪ ደዊለ ንምሕታት፡ 10 ደቓይቕ ወሲዱለይ። ኩሎም ደሓን ኔሮም። ዓብይ ሩፍታ ተሰሚዑኒ። ኣብ ኪቭ ዝወረደ ዘስካሕክሕ ዕንወትን ታንክታት ሩስያን ኣብ ዙርያ እታ ከተማ ኣብ ዝርከባ ቁሸታት ክርኢ ከለኹ፡ ፀጥትኡን መሓዙትና ዝቕመጥዎ ዝነበሩ ጥንታዊ ናይ ሩስያ ገዛውትን ጦብላሕ ይብለኒ። ይዝከረኒ ምስ ደቅና ንበፅሖም ነይርና፤ ምቾት ኣብ ዝተመልኦ ወንበር ኮፍ ኢልና ብሓባር ኣብ ሓዊ ዝተጠበሰ ስጋ በሊዕናን ወይኒ ሰቲናን ኢና። ኣብዚ እዋን ካብዘን ከተማታት ገሊአን፡ ብኸቢድ ብረትን ውግእን ዓንነየን እየን። ኣብ ምጅማር እቲ ኵናት ሓደ ነዕይንተይ ብንብዓት ዝሓፀቦ ነገር፡ ብዝተፈላለዩ መተግበርታት ብዛዕባ ኣብ ኪቭ ዘለዉ ፍሉያት ምድላዋት ዝተመሓለለፈ መልእኽቲ እዩ። ሙዚቃዊ ምድላዋትን ምርኢታትን ኣብታ ዕለት ንሳ ካብ ዘይህልዉ ነገራት ኔሮም። ሕስብ ከብሎ እንከለኹ፡ ኣካል ሕሉፍ ህይወት እዩ ዝመስለኒ። ሕዚ እዞም መተግበርታት ካልእ ዓይነት ሓበሬታ'ዮም ዝህቡ ዘለዉ። ብዛዕባ ደብዳብ ኣየር፣ ዝርዝር ምግቢ ዘለዎም ሱፐርማርኬታትን ኣፋውስ ዘለዎም ቤት ኣፋውስን'ዮም ዘፍልጡ። ወላዲተይ ልዕሊ ነብሳ ዝያዳ ንድሙን ከልብን ብኸመይ ምግቢ ትረክብ ዝብል ኣሻቒልዋ። ኣብ ዝሓለፈ መዓልቲ ግና ክልተ ባኒ ክትዕድግ ከምዝኸኣለት ክትነግረኒ ሕጉስ ኢላ ደዊላትለይ። ኣብታ ምግቢ መሊኡ ዝተርፈላ ዝነበረት ከታማ'ዩ፡ እዚ ዝኸውን ዘሎ። እዚ ስእነት ምግቢ፡ ዝተቓፀላ ታንክታት ካብ ምርኣይ ንላዕሊ ዘስምብድ'ዩ። ሕፅረት ምግብን ባዶ ዝተረፉ መኽዘኒታትን ሕዚ ኣብ ባይታ ዘሎ ክውንነት'ዩ። ኣብያተ ብልዒ ንወተሃደራትን መንበሪ ገዝኦም ንዝዓነዎም ሰባትን ብናፃ ምግቢ የዳልዋ። ወዲ 10 ዓመት ወደይ ናብ ቤት ትምህርቲ ኣይከይድን፡ ብኦንላይን'ውን ትምህርቲ ኣይከታተልን። ገለ መምህራን ኣብ ኪቭ'ኳ እንተለው፡ ገሊኦም ድማ ወፅዮም'ዮም። መማህርቱ ዝነበሩ ናብ ገጠር ወይ ናብ ወፃኢ ሃገር ሃዲሞም'ዮም። ብ'ዙም' እዮም ዝፃወቱ፤ ንዩክረይን ዝቃለሱ ሰርሰርቲ ብምምሳል ይፃወቱ። ኣብ ፀወትኦም ብክፍሊ ካብ ዝመደብዎ ሓደ 'ጉዳይ ኵናት' ዝብል እዩ። መዓልታዊ ዩክሬናውያን ኣብ ዘለውዎ ምፅናሕ ወይ ምስዳድ ዝብል ውሳነ የጓንፎም ኣሎ። ኣብ መፈለምታ ሰሙን እዚ ኵናት፡ ዳርጋ ሓደ ሚልዮን ሰባት፡ ስደተኛታት ንምዃን ሳንጥኦም ጠቕሊሎም ካብ ዩክረይን ተሰዲቶም እዮም። እዚ ኣሃዝ ነንሻቡ'ዩ ዝውስኽ ዘሎ። ብዙሓት ግና ንግዚኡ ኣብ ዓዶም ክጸንሑ ወሲኖም ኣለው። ስሙያት ድምፃውያን፣ ስነ-ጥበበኛታትን ስፖርተኛታትን ናብ ሰራዊት ዩክረይን ንምፅንባር ተመዝጊቦም። ብሚልዮናት ዝቑፀሩ ዩክሬናውያን ከኣ ብጣዕሚ ንዝተፀገሙ ንምሕጋዝ፡ ወለንተኛታት ኮይኖም። ዩክሬናውያን ሓደ ዓብይ ስድራ ዝኾኑ ይመስሉ። ሕድሕድ ኣባል፡ ብዝኽእሎ ኩሉ ንምትሕግጋዝ ይፍትን ኣሎ። እቶም ክዋግኡ ዝኽእሉ፡ ይዋግኡ፣ ምግቢ ክሰርሑ ዝኽእሉ፡ ምግቢ ይሰርሑ፣ ምብፃሕ ዝኽእሉ፡ የብፅሑ። ሓይልታት ሩስያ መጀመርታ ካብ ዝተቖፃፀርዋ ከተማ ኬርሶን ልቢ ዝሰብር ታሪኽ ሰሚዐ፤ እግርን  ኣፃብዕትን ዘይብሎም ሽማግለ ሰብኣይ ወለንተኛ ኮይኖም። ኣብዚ እዋን ነፍሲ ወከፍ ከተማን ገጠርን ብሑጻን ስሚንቶን ዝተሰርሐን መፈተሺ ነቑጣታት ኣለወን። ካብ ኪቭ ዝሃደሙ መናእሰያት ሰብሞያ፡ ሓረስቶትን ጡረተኛታትን፡ ሰነዳት ዝኣትዉ ሰባት የረጋግፁ። ኣነ ኣብ ዘለኽዎ ቁሸት ክለተ ኬላታት ፍተሻ ኣለዉ። ነበርቲ እቲ ከባቢ ዝኾኑ ደቂተባዕትዮ ኣብ 24 ሰዓት እናተቐያየሩ ይሕልዉ። ብረት፡ ካራታትን ፋስን ዝሓዙ'ዮም። ብዘለዎም ነገር ኩሉ ማሕበረሰቦም ንምሕላው ድሉዋት'ዮም። ከምዚ ዓይነት መንፈስ ሓድነት ኣብ ዩክሬናውያን ፅኑዕ ኮይኑ ኣይፈልጥን። እዛ ሃገር ናይ ኣናህብ ብዝመስል ንጥፈታት ዝተመልኣትን ተስፋ ዓወት እትህብን ኮይና'ላ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ናይ ተመርዓውኒ' ሕቶ ዝተቐበለት ኣባል ሰራዊት ናይጀርያ ኣብ ቀይዲ ኣትያ

ኣብ ናይጀርያ ወተሃዳራዊ ክዳን ተኸዲና ኣብ ስራሕ እናሃለወት ካብ ኣፍቃሪኣ ንዝቐረበላ ናይ “ትምርዓውኒ ዲኺ?” ሕቶ ዝተቐበለት ኣባል ሰራዊት ኣብ ቀይዲ ውዒላ። ወሃቢ ቓል ሰራዊት ናይጀርያ “ወተሃደራዊ ክዳን ተኸዲና ፍቕራዊ ድልየታ ብምፍታና” ንወተሃደራዊ መምርሕታት ስነምግባር ከምዝጠሓሰት ገሊጹ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ዝተዘርግሐ ቪድዮ፡ ሓንቲ ወተሃደር ኣፍቃሪኣ ኣብ ቅድሚኣ ተምብርኪኹ ናይ “ትምርዓውኒ ዲኺ?” ሕቶ ከቕርበላ የርእይ። ንውሳነ ሰራዊት ምክልኻል ስዒቡ ጉጅለታት መሰላት ደቂኣንስትዮ፡ ኣብ ልዕሊኣ ኣድልዎ ከምዝተፈጸመ ብምግላጽ ተቓውሞአን ኣብ ምስማዕ ይርከባ። ሓንቲ ጉጅለ ምብቃዕን ደገፍ ሕግን ንደቂኣንስትዮ፡ ቅድሚኡ ደቂተባዕትዮ ወተሃደራት “ሙሉእ ወተሃደራዊ ክዳን ተኸዲኖም ፍቕራዊ ርክቦም ኣብ ህዝባዊ ቦታታት ክገልጹ ከለዉ” ተመሳሳሊ ስጉምቲ ከምዘይተወሰደ ብምጥቃስ ተቓውሞኣ ገሊጻ። ተጣባቒ ሰብኣዊ መሰላትን ሕጹይ ፕረዚዳንታዊ መረጻ ናይጄርያ ነበርን ኦሞዬሌ ሶዎሬ “ጽልኢ ደቂኣንስትዮ” ክብል ንውሳነ ሰራዊት እታ ሃገረ ገሊጽዎ። እታ ወተሃደር፡ ኣብ መደብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ንተመረቕቲ ዩኒቨርሲቲ ዝዳሎ ፕሮግራም ስልጠና ካብ ዝከታተል መናእሰይ ሓደ ናይ “ክትምርዓውኒ ዲኺ?” ሕቶ ዝቐረበላ ኮይኑ፤ እቲ  ስልጠና ከኣ ብሰራዊት እታ ሃገር’ዩ ዝወሃብ ነይሩ። እቲ ሕቶ መርዓ ድማ ኣብቲ ስልጣና ዝወሃበሉ እዋን ከምዝቐረበላ ተፈሊጡ’ሎ። መዓዝ ከምዝተፈጸመ’ኳ እንተዘይተፈለጠ እቲ ቪድዮ ግን ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን’ዩ ተዘርጊሑ። ብዙሓት ተጠቀምቲ ማሕበራዊ መራኸብታት ነቶም መጻምዲ ናይ እንኳዕ ሓጎሰኩም ሰናይ ትምኒቶም ካብ ምግላጽ ብተወሳኺ ነቲ ሕቶ ዘቕረበ ኣፍቃሪ’ውን ዘለዎም ናእዳን ክብርን ኣስፊሮም። ገለ ድማ ኣብታ ወተሃደር ኣላጊጾም። ወሃቢ ቓል ሰራዊት ናይጀርያ ጀነራል ክሌመንት ዋችክዉ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ እታ ወተሃደር ንስነምግባር እቲ ሰራዊትን ኣብ ማሕበራዊ መራኸብታት ንዝኽተሎ ፖሊሲን ከምዝጠሓሰት ተዛሪቡ። “ሓላፍነት ናይ ኣሰልጠንቲ፡ ነቶም መናእሰይ ስልጠና ምሃብ እምበር ምስኦም ፍቕራዊ ርክባት ምፍጣር ኣይኮነን” ኢሉ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ሱዳን: ጀነራል ዓብደል ፈታሕ ኣል-ቡርሃን ኣብ ቀጻሊ ኣብ ዝምስረት መንግስቲ ከምዘይሳተፍ ገሊጹ

ላዕለዋይ ኣዛዚ ሰራዊት ሱዳን ጀነራል ዓብደል ፈታሕ ኣል-ቡርሃን: ኣብቲ ድሕሪ መሰጋገሪ እዋን ዝጣየሽ መንግስቲ ክሳተፍ ከምዘይደሊ ንኣልጀዚራ ተዛሪቡ፡፡ ንሱ፡ ነቲ ሰራዊት ሱዳን ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ዝፈጸሞ ዕልዋ ዝቃወሙ ሰልፈኛታት ቀቲሉ ዝብል ክሲ እውን ነጺጉ፡፡ ስልጣን ንሲቪላዊ ምምሕዳር ከረክቡ ድልየት ከምዘለዎም ዝሓበረ ኣልቡርሃን: እቲ ስግግር ብዝኾነ ኢድ ኣእታውነት ከይተዓናቐፍ ከምዝከላኸሉ ተዛሪቡ፡፡ ኮሚተ ሓካይም ሱዳን ዝተባህለ ማሕበር ከምዝሓበሮ፡ ኣብቲ ብኣቆጻጽራ ኣውሮጳ ካብ 26 ጥቅምቲ ጀሚሩ ዝተኻየደ ነቲ ዕልዋ ዝቃወም ሰልፊ 14 ሰባት እንትሞቱ ልዕሊ 300 ቆሲሎም ኣለዉ፡፡ ነቲ ክሲ ዝነጽግ ኣልቡርሃን ግና ‘‘ሰራዊት ሱዳን ሲቪላት ኣይቐትልን’’ ክብል ንኣልጀዚራ ተዛሪቡ፡፡ ብተወሳኺ ዋላ‘ኳ ዝተፈላለዩ ዕንቅፋታት እንተሃለዉ፡ ኣብቲ መሰጋገሪ መንግስቲ ብዛዕባ ዝህልዎም ብጽሒት ፖለቲካዊ ጉጅታት ሱዳን ኣብ ዝቕጽሉ 24 ሰዓታት ክሰማምዑ እዮም ኢሉ ተስፋ ከምዝግብር ምግላጹ እቲ ማዕከን ዜና ሓቢሩ፡፡ ኣብዚ ሰሙን ንቕልውላው ሱዳን ፍታሕ ንምርካብ ልኡኽ ሊግ ዓረብ ኣብ ርእሰ ከተማ እታ ሃገር ካርቱም ምብጻሕ ኣካይዱ ነይሩ፡፡ ብኻልእ ዜና 'ሕመቲ' ተባሂሉ ዝፍለጥ ኣዛዚ ተወርዋሪ ሓይልታት ሱዳን፡ ጀነራል መሓመድ ሓምዳን ዳጋሎ፡ ነቲ ጀነራል ኣልቡርሃን ዘካየዶ ዕልዋ ከምዝደገፈ ተገሊጹ፡፡ ምክትል ናይቲ ዝፈረሰ ሉእላዊ ቤት ምኽሪ ሱዳን ዝነበረ ሄመቲ፡ ጀነራል ቡርሃን ‘‘ናታቶም መስመር ንምዕራይን ምርግጋእን ንድሕነት እታ ሃገር ምሕላውን እዩ መጺኡ’’ ኢሉ፡፡ ብሰንበት ኣብ ዝተኻየደ ሰልፊ ተቓውሞ፡ ሓይልታት ጸጥታ ዘንብዕ ጋዝ ከምዝተኮሱን ዝተወሰኑ መምህራን ከምዝኣሰሩን ተገሊጹ ነይሩ፡፡ እቶም ሰልፈኛታት ወታሃደራዊ ምምሕዳር ከበቅዕ እዮም ዝጠልቡ ዘለዉ፡፡

ሰራዊት (ወተሃደር)


ምትፍናን ሩስያን ዩክሬን ናብ ኲናት ከምርሕ ዘሎ ተኽእሎ ክሳዕ ክንደይ'ዩ?

ሓይልታት ሩስያ ምስ ዩክሬን ኣብ ኲናት ክኣትዉ ይዳለዉ ኣለዉድዮም? ብርግጽ እዚ ፍርሒ'ዚ ኣብ መራሕቲ ምዕራባውያን ሃገራትን ዩክሬንን ተፈጢሩ'ሎ። ቅድሚ ሸሞንተ ዓመታት ሩስያ ንገለ ክፋል ደቡባዊ ዩክሬን ድሕሪ ምቁጽጻራ፡ ኣብ ምብራቓዊ ክፋል'ውን ብሩስያ ዝድገፉ ዕጡቓት ተቓወምቲ ግጭት ወሊዖም ይርከቡ። ክልቲአን ሃገራትን፡ ሓደ መንጎኛ ውድብ ኣውሮጳን፡ ነቲ ኣቐዲሙ ዝተበጽሐ ስምምዕ ምቁራጽ ተጻብኦታት ከኽብርዎ ብረቡዕ ተሰማሚዖም ነይሮም። ፕረዚደንት ሩስያ፡ ቭላድሚር ፑቲን ብሓሙስ 23 ታሕሳስ ንምዕራባውያን ሃገራት ኣብ ዘቕረቦ ጻውዒት "ንስኹም ኢኹም ውሕስነት ክትህቡና ዘለኩም፡ ሕጂ ብህጹጽ ድማ ኢኹም ክትህቡና ዘለኩም" ክብል ጠሊቡ'ሎ። ሩስያ ወተሃደራዊ ስጉምቲ ከምእትወስድ ኣብ እተፈራርሓሉ ዘላ እዋን፤ ኣመሪካ ብወገና ሩስያ ንዩክሬን እንተ ወሪራታ፡ ቅድሚ ሕጂ ተገይሩ ዘይፈልጥ እገዳ ኣብ ልዕሊኣ ከም እተንብር ኣጠንቂቓ'ላ።  ንምዃኑ እቲ ኩነታት እንታይ ይመስል? እታ ሓንቲ ካብተን ንሶቬት ሕብረት ነበር ዘቖማ ሪፓብሊካት ዝኾነት ሃገረ ዩክሬን ምስ ሕብረት ኣውሮጳን ሩስያን'ያ ትዳወብ።  ብሰንኪ ኣብ እዋን ሶቬት ሕብረት ዝነበረ ርክብ ግን፡ ክልቲአን ሃገራት ዓሚቚ ማሕበራዊን ባህላዊን ዝምድና ኣለወን። ቋንቋ ሩስያ'ውን ኣብ ዩክሬን ብሰፊሑ ይዝረብ'ዩ። የክሬን ናብ ትካላት ሕብረት ኣውሮጳ ምጽጋዓ ሩስያ ብዓይኒ ጥርጠራ ክትሪኦ'ያ ጸኒሓ። ኣብ 2014፡ ዩክሬናውያን ነቲ ምስ ሩስያ ጥቡቕ ዝምድና ዝነበሮ ፕረዚደንት ካብ ስልጣኑ ድሕሪ ምእላዮም፡ ሩስያ ንደቡባዊት ወሽመጥ ክሪሚያ ብምቁጽጻር ኣካል ግዝኣታ ምዃኑ ኣዊጃ። ብሩስያ ዝድገፉ ተቓወምቲ ብወገኖም፡ ዶንባስ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ሰፊሕ ከባቢታት ምብራቓዊ ዩክሬን ተቖጻጺሮም። ሞስኮ፡ እዛ ጎረቤታ ዝኾነት ዩክሬን ኣባል ናይቲ መቀናቕንቲ ሩስያ ዝኾነ፡ ብኣመሪካ ዝምራሕ ወተሃደራዊ ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ (ኔቶ) ከይትኸውን'ያ ትጠልብ። ኣብ ምብራቓዊ ዶባት ዩክሬን ክካየድ ዝጸንሐ ግጭት ይቕጽል ኣሎ። ሩስያ ታንክታትን ኣነጻጸርቲን ናብቲ ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር ዘሎ ከባቢ ኣእትያ ከምዘላ ዩክሬን ትኸስስ። እንተኾነ ግን፡ እቲ ሻቕሎት ፈጢሩ ዘሎ ህላወ ናይቲ ኲኖ ዶብ ተጸጊዑ ዘሎ ደርማስ ወተሃደራዊ ሓይሊ ሩስያ'ዩ። ምዕራባውያን ትካላት ስለያ ከምዝብልዎ፡ እቲ ሓይሊ ልዕሊ 100 ሽሕ ዓቕሚ ዘለዎ'ዩ። ዘይተርፍ ስግኣት ዘሎ ኣይመስልን ወይ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላዲሚር ፑቲን ወራር ከካይድ ከምዝወሰነ ዘረጋግጽ ነገር ዛጊት የለን። እንተኾነ ግን፡ ነቲ ምዕራባውያን ሃገራት ዝኽተልኦ ዘለዋ ተሪር ኣንፈት "ብቑዕ ዓጸፋዊ ወተሃደራዊ ቴክኒካዊ ስጉምቲ" ከምዘድልዮ ምዝራቡ ስክፍታ ፈጢሩ ይርከብ። ምክትል ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ፡ ሰርገይ ሪያብኮቭ፡ እቲ ኣብቲ ዞባ ሰፊኑ ዘሎ ወጥሪ ከምቲ ኣብ 1962 ተፈጢሩ ዝነበረ ቅልውላው ኑክሌራዊ ሚሳይል ኩባ ዝበለ ኩነታት ከምርሕ ከምዝኽእል ኣጠንቂቑ'ሎ። ኣብ 1962 ኣብ ኩባ፡ ኣብ መንጎ ሶቬት ሕብረትን ኣመሪካን ዝተፈጠረ ኑክሌራዊ ምፍጣጥ ኣብ ዓለም ከቢድ ስግኣት ፈጢሩ ምንባሩ መዛግብቲ ታሪኽ ይጠቕሱ። ኣብቲ እዋን ዝነበሩ ፕረዚደንት ኣመሪካ ጆን ኤፍ ኬነዲን፡ መራሒ ሶቬት ኒኪታ ክሩስቾቭን ኣብ መወዳእታ ነቲ ቅልውላው ከህድእዎ ብምስምምዖም ግን፡ ዓለም ካብ ኑክሌራዊ ኲናት ድሒና ተባሂሉ'ዩ ዝግለጽ። ምዕራባውያን ትካላት ስለያ ይኹኑ፡ ትካላት ናይ ዩክሬን ከምዝእምትዎ፡ ከፊላዊ ምትእትታው ወይ ምሉእ ወራር ኣብ ፈለማ 2022 ክኽሰት ይኽእል'ዩ። "እቲ ኩነታት ናብ ዝለዓለ ደረጃ ክዓርገሉ ዝኽእል ድልውነት ኣብ መወዳእታ ጥሪ" ክኸውን ይኽእል'ዩ ክብል ሚኒስተር ምክልኻል ዩክሬን ኦለክሲ ረዚኒኮቭ ይዛረብ። ትካላት ስለያ ኣመሪካ ከምዝብልዎ ድማ፡ ኣስታት 175,000 ወተሃደራት ሩስያ ኣብ ዝመጽእ ጥሪ ድልዋት ክኾኑ ይኽእሉ'ዮም። ፕረዚደንት ፑቲን "ሰራዊት ሩስያን ትካላት ጸጥታ ሩስያን ደርማሳዊ ስጉምቲ ክወስድሉ ኣብ ዘኽእሎም ደረጃ የብጽሖም ኣሎ" ክብል ዳይረክተር ሲ-ኣይ-ኤ ዊልያም በርንስ ተዛሪቡ ነይሩ። እቲ ዝግበር ዘሎ ወተሃደራዊ ምንቅስቓስ፡ ኔቶ ካብ ኣፍደገ ሩስያ ንክርሕቕ ዝግበር መናውራ ክኸውን'ውን ይኽእል'ዩ። ቅድሚ ሕጂ'ውን፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሚያዝያ ተራእዩ ስለዝነበረ። ሽዑ ግን፡ ሩስያ ነቲ ዘካየደቶ መጠነ-ንኡስ ወተሃደራዊ ምንቅስቓስ ልምምድ'ዩ ኢላ ብምንእኣስ ስሒባ- ዋላ'ኳ ገለ ኪኢላታት ከፊላዊ ምስሓብ ከምዝገበረት ዝምጉቱ እንተኾኑ። ዝኾነ ሕድገታት ግን ኣይገበረትን። ኣመሪካን ሩስያን ሕጂ'ውን ካብ ዝርርብ ዓዲ ኣይወዓላን። ነቲ ወጥሪ ንምህዳእ ፕረዚደንት ጆ ባይደንን ሩስያዊ መዘናኡ ፑቲንን ብ7 ታሕሳስ ብቪድዮ ናይ ማዕዶ ርክብ ኣካይዶም ነይሮም። ፕረዚደንት ፑቲን'ውን ኣብ ዝመጽእ ወርሒ ጥሪ ኣብ ጀነቫ ተወሳኺ ልዝብ ክግበር ከምዝኽእል ተስፋ ሂቡ ነይሩ፡ ዋላ'ኳ ኣብቲ ብዛዕባ ኔቶ ዘለዎ ጠለባት ዘተኩር እንተኾነ። ፈለማ፡ ሩስያ፡ ነቲ ኣብ ዞባ ክሪሚያ፡ ኣብ ከባቢ ምብራቕ ዩክሬን እትእክቦ ዝነበረት ወተሃደራዊ ሓይሊ ዘርኢ ናይ ሳተላይት ስእልታት፡ ኣእዋዪ ብምባል ክትነጽጎ ፈቲና ነይራ። ብፍላይ ኣዛዚ ሰራዊት ሩስያ ጀነራል ቫለሪ ገራሲሞቭ፡ "ሩስያ ንዩክሬን ክትወራ ትዳሎ ኣላ ብዝብል ኣብ ሜዲያ ዝናፈስ ዘሎ ወረ ሓሶት'ዩ" ክብል ተዛሪቡ ነይሩ። ብድሕሪኡ ግን፡ ፕረዚደንት ፑቲን ""ብቑዕ ዓጸፋዊ ወተሃደራዊ ቴክኒካዊ ስጉምቲ ብምውሳድ ንተጻባኢ ስጉምቲታት ግብረመልሲ" ከምዝህብ ምፍርርሑ ነቲ ስክፍታ ኣዕሪጉዎ። ዩክሬን ብወገና፡ ፍርቂ ወተሃደራዊ ዓቕማ- ኣስታት 125 ሽሕ ኣባላት- ኣብ ምብራቓዊ ዶባታ ኣጸጊዓ ኣላ ክትብል ሩስያ ትኸስስ። ዩክሬን ግን፡ እቲ ሓይሊ ኣንጻር እቶም ኣብ ዞባ ኪየቭ ዝዋግኡ ዘለዉ ዕጡቓት ተቓወምቲ ዝዓለመ'ዩ ብምባል፡ ናይ ሩስያ ክሲ፡ "ትርጉም ኣልቦ ፕሮፖጋንዳን" ነቲ ሓሲባቶ ዘላ ናይ ወራር ውጥን ጎልባብ ንምግባርን'ዩ ብምባል ትነጽጎ። ሃገራት ወተሃደራዊ ኪዳን፡ ኔቶ፡ ንዩክሬን ኣጽዋር የዕጥቓኣ ኣለዋ ክትብል'ውን ሩስያ ትወቅስ'ያ። ብፍላይ ንኣመሪካ ዘነጻጸረ ነቐፌታ ከስምዕ ዝጸንሐ ፑቲን፡ ሃገሩ "ነድሓርሕረሉ ቦታ የለን- ኮፍ ኢልና ንጽበዮም ድዩ ዝመሰሎም" ኢሉ ነይሩ። እቲ ስግኣት፡ እቲ ሩስያ ብወገና ተቕርቦ ዘላ ቅሬታታት ወተሃደራዊ ስጉምቲ ንክትወስድ ጎልባብ ከይኮና ዝብል'ዩ። ኣብ ፈለማ ወርሒ ታሕሳስ፡ ሓደ ላዕለዋይ ኣባል ባይቶ ሩስያ ዝኾነ ቭላድሚር ዛባሮቭ ከምዝበሎ፡ ኣስታት 500 ሽሕ ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር ተቓወምቲ ዘለዉ ዩክሬናውያን ናይ ሩስያ ፓስፖርት ከምዝተዋህቡ ሓቢሩ ነይሩ። እቶም ተቓወምቲ ሓገዝ ሩስያ እንተጠሊቦም ድማ "ንበይኖም ክንገድፎም ኣይንኽእልን" ክብል ተዛሪቡ። ምዕራባውያን ሃገራት፡ ብዛዕባ ዩክሬን ዝምልከት "ቀይያሕቲ መስመራት" ክሰግራ የብለንን ክብል ፕረዚደንት ፑቲን ኣጠንቂቑ'ሎ። እዞም ቀያሕቲ መስመራት ግን ኣበይ ዘለዉ'ዮም? ሓደ ካብኦም፡ ወተሃደራዊ ሰሜን ኣትላንቲክ፡ ንዩክሬንን ጆርጅያን ከየጠቓልል ዝብል'ዩ። ብዘይካ'ዚ፡ ኣብ ምብራቕ ኣውሮጳ ዝገብሮ ወተሃደራዊ ንጥፈታት ደው ከብሎ'ዩ። እዚ ማለት ድማ ኣሃዱታት ካብ ፖላንድን ካብተን ኣብ ዞባ ባልቲክ ዝርከባ ሃገራት ኢስቶንያ፡ ላቲቭያን ሉትዌንያን ክስሕብ። ብተወሳኺ፡ ኔቶ ኣብ ፖላንድን ሮማንያን ሚሳይላት ከይተክል ዝብሉ'ዮም። ብሓጺሩ ኔቶ፡ ናብቲ ቅድሚ 1997 ዝነበሮ ክሊ ክምለስ'ያ ሩስያ ትጠልብ። ፑቲን ከምዝብሎ፡ ሃገሩ፡ ደማዊ ረጽሚ ብምውጋድ ዲፕሎማስያዊ ፍታሕ ንምርካብ'ያ ትጽዕር ዘላ። እንተኾነ ግን፡ ከምዚ ዓይነት ጠለባት ተቐባልነት ከምዘይብሉ ብኣግኡ ዝተፈልጠ'ዩ። ይኹን እምበር፡ ብወገኑ እንታይ ከምዝደሊ ኣነጺሩ ከምዘሎን፡ ሕጂ እታ ኩዕሶ ኣብ ሜዳ ምራባውያን ሃገራት ከምዘላን'ዩ ዝገልጽ። ንዩክሬን ዝወሃብ ወተሃደራዊ ደገፍ ኣመሪካ "ኣብ ኣፍደገ ገዛና" ይካየድ ኣሎ ዝብል ፑቲን፡ ዩክሬን በታ ኣባል ኔቶ ዝኾነት ቱርኪ ዝተሰርሓ ድሮናት ኣንጻር እቶም ብሩስያ ዝድገፉ ዕጡቓት ተውዕለን ምህላዋ ባህ ከምዘየበሎ ኣይሓብአን። ሃገራት ምዕራብን ዩክሬንን ኣብ ጸሊም ባሕሪ ዘካይድኦ ወተሃደራዊ ልምምድ'ውን ስክፍታ ዝፈጥረሎም ምዃኑ ኣነጺሩ'ዩ። እቲ ሩስያዊ መራሒ ኣብ ሓምለ 2021 ኣብ ዘውጽኦ ነዊሕ መግለጺ፡ ሩስያን ዩክሬንን "ሓንቲ ሃገር" እየን ክብል ብምግላጽ፡ ነቲ ኣብ ዘመነ ሶቬት ሕረብት ዝነበረን ርክብ ብምዝካር፡ ናይ መራሕቲ ዩክሬን "ኣንጻር ሩስያ ዝቐንዐ ፕሮጀክት" ኣለዎም ክብል ከሲሱ ነይሩ። እቲ ኣብ 1991 ዘጋጠመ ምፍራስ ሶቬት ሕብረት ነበር ንፑቲን ከምዘሕምሞ'ዩ ዝፍለጥ። "ምፍራስ ታሪካዊት ሩስያ" ክብል ድማ'ዩ ዝገልጾ። ዋና ጸሓፊ ወተሃደራዊ ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ (ኔቶ)፡ ጀንስ ስቶልተንበርግ ከምዝብሎ፡ ምስ ዩክሬን ዘለዎም ምትሕግጋዝ ኣብ ምክልኻል ዘተኮረ'ዩ። ብሪጣንያ፡ ክልተ ወተሃደራዊ መዓስከራት ሓይሊ ባሕሪ ዩክሬን ኣብ ገማግም ባሕ ሪኣዞቭን ጸሊም ባሕሪን ኣብ ምህናጽ ክትተሓባበር ምዃና ይፍለጥ። ኣመሪካ'ውን 'ጃቨሊን' ተባሂሉ ዝጽዋዕ ጸረ-ታንክ ሚሳይላት ንዩክሬን ከምዝሃበት'ዩ ዝግለጽ። ብዘይካ'ዚ፡ ክልተ ጀላቡ ሓለዋ ባሕሪ ኣመሪካ ንሓይሊ ባሕሪ ዩክሬን ተዋሂበን ኣለዋ። ዋላ'ኳ፡ ዩክሬን ኣባል ኔቶ ክትከውን ከምዘይተፍቅድ ሩስያ እንተገለጸት፡ ፕረዚደንት ዩክሬን ቮሎድሚር ዘለነስኪ ግን፡ ኔቶ፡ ኣባልነት ሃገሩ መዓስ ከምዘጽድቕ ከረጋግጽ'ዩ ዝምሕጸን ዘሎ። "ዩክሬን መዓስ ናብቲ ኪዳን ትጽንበር፡ ዩክሬንን 30 ኣባላት [ኔቶን] ዝውስንዎ'ዩ" ይብል ስቶልተንበርግ። ኣመሪካ፡ ዩክሬን "ልኡላዊ መሬታ" ንምክልኻል ክትድግፋ ምዃና ዓው ኢላ ክትዛረበሉ ዝጸንሐት መርገጺ'ዩ። ዩክሬን እንተ ተጠቒዓ "ቅድሚ ሕጂ ተራእዩ ዘይፈልጥ" ስጉምቲታት ክወስድ ምዃኑ ፕረዚደንት ጆ ባይደን ኣጠንቂቑ'ሎ። እንተኾነ ግን፡ ሰራዊት ኣብ ዩክሬን ምውፋር ዝብል ኣማራጺ ኣብ ውጥን ከምዘየለ'ዩ ዝገልጽ። ዩክሬን ብወገና፡ ዋላ'ውን በይና እንተኾነት፡ ርእሳ ንምክልኻል ክትዋጋእ ምዃና ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ዲሚትሮ ኩለባ ይገልጽ። ኣመሪካን መሻርኽታን፡ ነቲ ብሩስያ ዝተሓንጸጸ "ቀያሕቲ መስመራት" ብምጥሓስ ይኹን፡ ዩክሬን ኣባል ኔቶ እንተኾይናን፡ እቲ ዝገብርኦ ቁጠባዊን ካልእን ስጉምቲታትን ብኸመይ ንኪየቭ ክጠቕማ ይኽእል ዝብል ዓቢ ሕቶ'ዩ። እቲ ዝዓበየ ምዕራባውያን ሃገራት ክጥቀማሉ ዝኽእላ መሳርሒ፡ እገዳታትን ንዩክሬን ወተሃደራዊ ሓገዝ ምብርካትን'ዩ ዝመስል። ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ብሪጣንያ ቪኪ ፎርድ ከምዝበለቶ፡ ሃገራ ንዩክሬን ክትህቦ ዝጸንሐት ወተሃደራዊ ደገፍ ከተሐድሶ ትሓስብ ኣላ። ኣብ መዳይ ቁጠባ ግን፡ እቲ ዝዓበየ ስጉምቲ ስርዓተ-ባንኪ ሩስያ ካብ ዓለም ክብተኽ ምግባር'ዩ። ነቲ ኣብ ባንክታት ዓለም ዘሎ ሃብቲ ሩስያ ዒላማ ምግባር'ውን ዘይተርፍ'ዩ ዝኸውን። ካልእ'ውን፡ እቲ ብጀርመን ዝሓልፍ 'ኖርድ ስትሪም 2' ተባሂሉ ዝጽዋዕ ናብ ምዕራብ ኣውሮጳ ዝኸይድ ሓድሽ መስመር ጋዝ ሩስያ ምኽልካል'ዩ። ጀርመን ብዛዕባ'ዚ ጌና ኣብ ዝኾነ ውሳነ ኣይበጽሐትን ዘላ። ሩስያ ነቲ ወጥሪ ከምዝዓርግ እንተጌራ ግን፡ እቲ መስመር ከምዘይሰርሕ ሰብመዚ ጀርመን ኣነጺሮም ኣለዉ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ቅልውላዉ ኢትዮጵያ፡ ካቢነ ሚኒስተራት ኢትዮጵያ ኣብታ ሃገር ህጹጽ ናይ ሓደጋ እዋን ኣዊጁ

ካቢነ ሚኒስተራት ኢትዮጵያ: ኣብታ ሃገር ህጹጽ ናይ ሓደጋ እዋን ከም ዝኣወጀ ማዕከናት ዜና መንግስቲ ኣፍሊጠን። ኣብ ርእሲኡ ኣብ ኣዲስ አበባ ዝርከቡ ነበርቲ ኣጽዋሮም ከመዝግቡን ከባቢኦም ክሕልውን እውን ጻውዒት ቀሪቡ'ሎ። እቲ ስጉምቲ፡ ሓይልታት ትግራይ ነተን ኣብ ክልል ኣምሓራ ዝርከባ ኣገደስቲ ከተማታት ደሴን ኮምቦልቻን ብምቁጽጻር ንቕድሚት ይግስግሱ ከም ዘለዉ ድሕሪ ምግላጾም'ዩ ዝውሰድ ዘሎ። ትማሊ ሰኑይ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ሰብ መዚ ክልል ኣምሓራ ንገስጋስ ናይቶም ዕጡቓት ተቓወምቲ ንምግታእ ኩሉ ሰብ ክኸትት ጸውዑ ነይሩ። እቲ ን6 ኣዋርሕ ዝጸንሕ ኣዋጅ፡ ካብ ሎሚ ጀሚሩ ኣብ ግብሪ ከምዝውዕልን: ኣብ ውሽጢ 48 ሰዓታት ብፓርላማ ክጸድቕ ምዃኑን ሚኒስተር ፍትሕን ሚኒስተር ኮሚኒኬሽንን ብሓባር ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ ጠቒሶም። እቲ ኣዋጅ ብላዕለዋይ ኣዛዚ ሰራዊ ትኢትዮጵያ፡ ኢታማጆር ሹም ጀነራል ብርሃኑ ጁላ ዝመሓደር ኮይኑ፡ ተሓታትነቱ ንቀዳማይ ሚኒስተር ከምዝኸውን ሚኒስተር ፍትሒ ዶ/ር ጌዴዮን ጢሞቲዎስ ኣብሪሁ። እቲ ውሳነ፡ ሰብ መዚ መንግስቲ ብዘይ ናይ ቤት ፍርዲ ፍቓድ ሰባት ኣብ ቀይዲ ከእትዉን፡ እገዳታትን ገደባትን ከንብሩ ስልጣን ዝህብ'ዩ። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ፍሉይ ልኡኽ ኣመሪካ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ጀፍሪ ፈልትማን "ሰራዊት ትግራይ ናብታ ልዕሊ ሓሙሽተ ሚልዮን ህዝቢ ዝነብረላ ኣዲስ ኣበባ ከይኣትው ብምምሕጻን፡ ገስጋስ ህወሓት ናብ ኣዲስ ኣበባ ኣጥቢቑ ከምዝቃወም ሓቢሩ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ፡ ትማሊ ሰኑይ ንላዕለዎት ኣመራርሓ መንግስቲ ኣኪቡ ኣብ እዋናዊ ጉዳይ መብርሂ ኣብ ዝሃበሉ  ኣብ ግንባር ወሎ ኢትዮጵያውን ዘይኮኑ ወታሃደራት ንሓይልታት ትግራይ ብምሕጋዝ ተዋጊኦም ክብል ከሲሱ። ''ኣብቲ ኲናት ናይ ኢትዮጵያ ዘርኢ ዘይብሎም ጸዓዱን ጸለምትን ምስቲ ግብረ ሽበራዊ ጉጀለ ተሰሊፎም መስዋእቲ ከምዝኸፈሉ ኣረጋጊጽና'' ኢሉ። እንተኾነ ብዛዕባ መንነት እቶም ኣብ ጎኒ ሓይልታት ትግራይ ተሰሊፎም ተዋጊኦም ዝተባህሉ ኢትዮጵያውያን ዘይኮኑ ዕጡቓት ኣይገለጸን። ወሃቢ ቃል ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ኣቶ ጌታቸው ረዳ፡ ሓይልታቶም ትግራይን መሻርኽቶምን ንስርዓት ኣቢይ እንተደኣ ዓልዮሞ መሰጋገሪ መንግስቲ ከቑሙ ምዃኖም ሓቢሩ። ''እንተደኣ እቲ መንግስቲ ወዲቑ ናይ ግድን መሰጋገሪ መንግስቲ ከነቕውም ኢና" ድሕሪ ምባል ሃገራዊ ዘተ ከምዝህሉን ኣቢይን ምኒስተራቱን ግን ኣብ ቤት ፍርዲ ከምዝቐርቡ ንሮይተርስ ሓቢሩ ። ጌታቸው ረዳ፡ ሓይልታት ትግራይ ምስቶም ኣብ ክልል ኦሮምያ ኮይኖም ኣንጻር መንግስቲ ዕጥቃዊ ቃልሲ ዘካይዱ ዘለዉ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ (OLA) ከም ዝተራኸቡ ንቢቢሲ ገሊጹ። ግን ሓቢሮም እንታይ ከምዝገብሩ ኣየነጸረን። ብሰኑይ፡ ኣዛዚ ሰራዊት ሓርነት ኦሮም (OLA) ኩምሳ ዲሪባ [ጃል ማሮ] ክልቲኦም ሓይልታት [ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይን ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞን]፡ ብርሕቀት ተቐራሪቦም ስለ ዘለዉ ኣብ ቀረባ መዓልታት ሓደ ግንባር ፈጢሮም ብሓባር ኮይኖም ከም ዝቃለሱ ኣፍሊጡ ነይሩ። ክልቲኦም እዞም ኣንጻር መንግስቲ ዝቃለሱ ዘለዉ ሓይልታት: ካብቲ 'ግብረሽበራውያን እዮም' ኢሉ ዝገልጾም መንግስቲ ኣብይ ኣሕመድ ኣዲስ ኣበባ ንምምንዛዕ ዓላማ ከም ዘለዎም ክገልጹ ጸኒሖም'ዮም። ኣዛዚ ሰራዊት ሓርነት ኩምሳ ድሪባ ሓይልታቱ ኣብ ምዕራብ፣ ማእከላይን ደቡብን ኦሮምያ ብዙሓት ከተማታት ከም ዝተቖጻጸሩ ንቢቢሲ ገሊጹ። እቲ ኣብ ፈለማ ሕዳር 2020 ዝተወልዐ ኲናት ትግራይ፡ ናብ ክልላት ኣምሓራን ዓፋርን ብምልሓም፡ ከቢድ ጸጥታውን ሰብኣውን ቅልውላዉ ፈጢሩ ይርከብ። መንግስትን ሰራዊት ትግራይን ተዅሲ ደው ኣቢሎም ናብ መኣዲ ዘተ ክቐርቡ ብማሕበረ ሰብ ዓለም ክግበር ዝጸንሐ ጻውዒት ሰማዒ ኣይረኸበን። ይኹን እምበር ኣብ ዝሓለፈ ቅንያት ፕረዚደንት ኣመሪካ ጆ ባይደን፡ ንኢትዮጵያ ካብ ዝርዝር ናይተን ኣብ ትሕቲ ናይ ኣፍሪቃ ናይ ዕቤትን ዕድላትን ካብ ዕዳጋታት ኣመሪካ ተጠቃምነት ዝረኽባ ሃገራት ከውጽኣ መደብ ከምዘለዎ ሓቢሩ ነይሩ። እቲ ውሳነ ናይ ሓደ ሚልዮን ሰባት ናይ ስራሕ ኣብ ሓደጋ ከእቱ ስለዝኽእል መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቲ ውሳነ ከይትወስዶ ተማሕጺኑ ነይሩ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


መሸጣ ኣጽዋር: ኣመሪካ ልዕሊ 2 ቢልየን ዶላር ዝግመታ ወተሃደራውያን ነፈርቲ ንግብጺ ክትሸጠላ'ያ

ቤት ጽሕፈት ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ፡ ንግብጺ ናይ ወተሃደራዊ መጓዝያ ነፈርቲ ክሽየጠላ ፈቒዱ፡፡ ግብጺ ካብ ኣመሪካ ክትገዝኦ ዝሓተተቶ 12 ወተሃደራዊ ነፈርቲ ኮይነን ዋገአን ድማ ልዕሊ ክልተ ቢልየን ዶላር ከምዝኾነ ተገሊጹ፡፡ ካብዚ ብተወሳኺ ኣመሪካ 300 ሚልዮን ዶላር ዋገኦም ናይ ኣየር መከላኸሊ ራዳራትን ካልኦት ወተሃደራዊ መገልገሊታትን ንግብጺ ሸይጣትላ ኣላ፡፡ እዚ ወተሃደራዊ መሳርሒታት ንግብጺ ክሽየጠላ ብመንግስቲ ኣመሪካ ፍቓድ ዝረኸበ፡ ምምሕዳር ባይደን ብዛዕባ ኣብ ግብጺ ዘሎ ኣተሓሕዛ ሰብኣዊ መሰላት ነቐፌታ ድሕሪ ምቕራቡ ምዃኑ ግና ኣዘራራቢ ኮይኑ ኣሎ፡፡ ኣብ ዝሓለፈ መስከረም ኣብታ ሃገር ምስ ዘሎ ኩነታት ሰብኣዊ መሰላት ብዝተኣሳሰር፡ መንግስቲ ኣመሪካ ንግብጺ ክህቦ መዲብዎ ዝነበረ ናይ 130 ሚልዮን ወተሃደራዊ ሓገዝ ደው ከምዘበሎ ዝዝከር እዩ፡፡ ምኽንያት ናይቲ ውሳነ ድማ ግብጺ ኣተሓሕዛ ሰብኣዊ መሰላት ክተመሓይሽ ዘይምኽኣላ ከምዝኾነ ሰበስልጣን መንግስቲ ኣመሪካ ገሊጾም ነይሮም፡፡ ግብጺ ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ካብ ዘለዋ መሓዙት ኣመሪካ ብቐዳምነት እትጥቀስ ኮይና፡ በቢዓመቱ ብሚልዮናት ዝቑጸር ወታሃደራዊ ሓገዝ ካብ ኣመሪካ ትረክብ፡፡ ነቲ ኣብታ ሃገር ዝተኻየደ ደማዊ  ኲናት ስዒቡ ናብ መሪሕነት ዝመጸ ፕረዚደንት ዓብዱል ፈታሕ ኣልሲሲ፡ እቲ ዝመርሖ መንግስቲ ብጥሕሰት ሰብኣዊ መሰላት ክንቀፍ ጸኒሑ እዩ፡፡ ኣብታ ሃገር ዘሎ ጥሕሰታት ሰብኣዊ መሰል ክዕረ ክትሓትትን ጸቕጢ ክትገብርን ዝጸንሐት ኣመሪካ ብወገና፡ እትህቦ ወተሃደራዊ ሓገዝ ንግዚኡ ደው ከምዘበለቶ ገሊጻ ነይራ፡፡ ግብጺ ኣብቲ ዞባ ድልዱል ወተሃደራዊ ሓይሊ ካብ ዘለወን ሃገራት ሓንቲ ኮይና፡ በብእዋኑ ሰራዊታ ንምዝማን ጻዕሪታት ክትገብር ጸኒሓ ኣላ፡፡ ብመንጽር ወተሃደራውን ጸጥታውን ጉዳያት እንትረአ፡ ግብጺ ኣብታ ጎረቤታ ዝኾነት ሊብያ እትድግፎ ሓይሊ ናብ ስልጣን ንምምጻእ እትሕግዝ ዘላ ኮይና ምስ ሱዳን ድማ ዋዒኡ በብእዋኑ ዝለዋወጥ ናይ ዶብ ይግበኣኒ ምስሕሓብ ኣለዋ፡፡ ካብዚ ብተወሳኺ ምስታ ብዶብ ዘይትራኸባ ኢትዮጵያ፡ ብምኽንያት እታ ምብራቕ ኣፍሪቃዊት ሃገር እትሃንጾ ዘላ ዓብዪ ግድብ ህዳሰ ንዝሓለፉ ዓሰርተ ዓመታት ኣብ ወጥሪ አትያ ምህላዋ ይፍለጥ፡፡

ሰራዊት (ወተሃደር)


ኮቪድ-19፡ ክታበት ኣይንወስድን ዝበሉ ልዕሊ 100 ወተሃደራት ኣሜሪካ ካብ ሰራዊት ተሰናቢቶም

ክታበት ኮቪድ ኣይንወስድን ዝበሉ ወተሃደራት ኣመሪካ ካብ ሰራዊት ከምዝሰናበቱ ተሓቢሩ። ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ወተሃደራት ክኽተቡ እንከለው ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ካልኦት ክታበት ኣየድልየናን እዩ ብምባል ከምዝተቓወሙ ይፍለጥ። ክሳብ ሕጂ ኣስታት 20,000 ዝኾኑ ወተሃደራት ክኽተቡ ንኸይግደዱ ሕቶ ብምቕራብ ተቓዊሞም። ኣብ ስራሕ ዘለው ላዕለዎት ሓለፍቲ እቲ ሰራዊት ክሳብ ናይዚ ወርሒ'ዚ መወዳእታ ንክኽተቡ ናይ ግዜ ገደብ ተዋሂቡዎም ኣሎ። ክሳብ ሕጂ ከኣ 103 ሰባት ካብ ስራሕ ከምእተገለሉ ተፈሊጡ። ጋዜጣ ማሪን ኮርፕ ታይምስ ከምዝጸብጸቦ ኣስታት 95 ሚእታዊት ኣባላት እቲ ኣገልግሎት ምሉእ ብምሉእ ክኽተቡ እንከለው ክሳብ ሕጂ ኣስታት ሽሕን ሸውዓተን ሰባት ንኸይክተቡ ዘቕረቡዎ ሕቶ ተቐባልነት ረኺቡ ኣሎ። ብተወሳኺ ልዕሊ 3,000 ኣባላት ሓይሊ ባሕሪ ብሃይማኖታዊ እምነቶም ንከይክተቡ ሕቶ ኣቕሪቦም ኣለው። ክሳብ ሕጂ ከኣ ልዕሊ 2800 ዝኾኑ ወተሃደራት ጉዳዮም እኳ እንተተራእየ ናይ ብዙሓት ግን ገና ተቐባልነት ኣይረኸበን። ናይ አሜሪካ ዝዓበየ ወተሃደራዊ ጨንፈር ክሳብ ሕጂ 98 ሚእታዊት ዝኾኑ ኣብ ስራሕ ዘለው ወተሃደራት ብዝወሓደ ናይ መጀመርያ ዙር ክታበት ወሲዶም። 96 ሚእታዊት ዝኾኑ ግን ምሉእ ብምሉእ ተኸቲቦም ኣለው። ክታበት ኣይንወስድን ኢና ዝበሉ ክልተ ኣዘዝቲ ሻለቃን ሽዱሽተ ላዕለዎት መኮንናትን ካብቶም ካብ ስራሕ ዝተሰናበቱ እዮም። ልዕሊ 2,700 ኣባላት ሰራዊት ናይ ጽሑፍ መጠንቀቕታ ተዋሂቡዎም። እቶም ኣይንኽተብን ኢና ዝበሉ ከኣ ኣብ ዝመጽእ ወርሒ ካብ ስራሕ ከምዝግለሉ ክገብር እዩ። ካብቶም ኣብ ወፍሪ ዘለው ሰራዊት ትሕቲ ሓደ ሚእታዊት ማለት ኣስታት 3864 ወተሃደራት እቲ ክታበት ንኻልእ ግዜ ክመሓላለፈሎም ዝኾነ ምኽንያትን ሕቶን ከየቕረቡ ኣይንኽተብን ኢና ኢሎም ኣለው። ኣስታት 1.7 ሚእታዊት ኣባላት ሓይሊ ባሕሪ  ኣብቲ ንክታበት ዝተዋህበ ናይ ግዜ ገደብ ክታበት ኣይወሰዱን። ኣብዚ ሰሙን እዚ ኣስታት 27 ኣባላት ሓይሊ ኣየር ኣይንኽተብን ኢና ብምባሎም ካብ ኣገልግሎቶም ከምዝተገለሉ ኣፍሊጡ። እቲ ሰራዊት ኣብዚ ወርሒ ኣስታት 97 ሚእታዊት ኣባላቱ ተኸቲቦም ኣለው። ፕረስ ሴክሬታሪ ፔንታጎን ጆን ኪርቢ ትማሊ ሓሙስ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ "ክሳብ ሕጂ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ኣባላት ሰራዊት ንነብሶምን ኣባላቶምን ቅኑዕ ነገር ንምግባር ክውስኑ ዕድል ኣለዎም" ኢሉ። እቲ ትማሊ ረቡዕ ኣብ ኮንግረስ ዝጸደቐ  'ሃገገራዊ ምክልኻል ፍቓድ ውሳነ' እቶም ክታበት ዘይወስዱ ወታሃደራት ብዘይክብሪ ንከይፋነው ዝኽልክል ኣገላልጻ ወሲኹሉ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ተናሓናሕቲ ሓይልታት ደቡብ ሱዳን ሓበራዊ እዚ ሰራዊት ንምጥያሽ ተሰማሚዖም

ተናሓናሕቲ ሓይልታት ደቡብ ሱዳን ሓበራዊ እዚ ሰራዊት ንምቛም ተሰማሚዖም፡፡ ቀንዲ ኣካል እቲ ኣብ 2018 ዝተገበረ ውዕል ዝኾነ እዚ ስምምዕ፡ ብኣሸማጋልነት ጎረቤት ሃገር ሱዳን ብሰንበት ኣብ ርእሰ ከተማ አታ ሃገር ጁባ እዩ ተሳሊጡ፡፡ ኣብ መንጎ ፕረዚደንት ሳልቫ ኪርን ምክትሉ ሪክ ማቻርን ዝተፈጠረ ወጥሪ ነቲ ኣብ ቀረባ ኣብ መንጎ ሓይልታቶም ዝተፈጠረ ግጭት ምኽንያት ኮይኑ እዩ፡፡ እቲ ትማሊ ዝተገበረ ስምምዕ ኣዘዝቲ ሰራዊት ክልቲኦም ሓይልታት ነቲ ሰራዊት ብሓባር ክመርሑ ዘኽእል እዩ፡፡ በዚ መሰረት ኣዘዝቲ ሰራዊት ፕረዚደንት ሳርቫ ኪር ኣብ 60 ምኢታዊት ወሰንቲ ቦታታት መሪሕነት ሰራዊት፣ ፖሊስን ጸጥታን ደቡብ ሱዳን ዝውከሉ ኮይኖም፡ ብወገን ምክትል ፕረዚደንት ማቻር ዘለዉ ድማ ነቲ ዝተረፈ  40 ምኢታዊት ክመልኡ እዮም፡፡ ክልቲኦም ተነሓናሕቲ ወገናት፡ ሽም ዝርዝር ነቲ ናይ ሓላፍነት ቦታ ዝሕዙ ኣባላቶም ኣብ ውሽጢ ሓደ ሰሙን ከቕርቡ ትጽቢት ይግበረሎም፡፡ ብምቕጻል: ሓበራዊ ሰራዊት ኣመሪቖም ከዋፍሩ ምዃኖም ዝተገለጸ ኮይኑ፡ ካብ ክልተ ወርሒ ኣብዘይመልእ ግዘ ንምፍጻም ከምዝተሰማምዑ ተሓቢሩ፡፡ ንጉጅለ ማቻር ዝወከለ ሜጀር ጀነራል ማርቲን ኣቡቻ: ህዝቢ ደቡብ ሱዳን ሰላም ከምዝናፈቖ ዝገለጸ ኮይኑ ‘‘ንቕድሚት ክንስጉም ተሰማሚዕና ኣለና’’ ኢሉ፡፡ ዞባዊ ጉጅለ ኢጋድ ብወገኑ ነቲ በቶም ወገናት ዝተፈጸመ ስምምዕ ዓብዪ ምዕባለ ክብል ገሊጽዎ፡፡ ኣብ ቀረባ መዓልቲታት ኣብ መንጎ ብፕረዚደንት ሳልቫ ኪር ዝምራሕ ሰራዊትን ሓይልታት ምክትል ፕረዚደንት ሪክ ማቻርን ዝተወለዐ ጎንጺ ነቲ ዘይደልደለ ውዕል ሰላም እታ ሃገርን ኣብ ቀጻሊ ዓመት ክካየድ ዝተሓሰበ መረጻን ከየተዓናቕፎ ተሰጊኡ ነይሩ፡፡

ሰራዊት (ወተሃደር)


ቅልውላዉ ሱዳን፡ ማሕበረሰብ ዓለም ዝኾነኖ ወተሃደራዊ ዕልዋ መሰጋገሪ መንግስቲ

ባንኪ ዓለም  ንሱዳን ክህቦ መዲብዎ ዝነበረ ደገፍ ብሰንኪ ኣብታ ሃገር ዝተኻየደ ወተሃደራዊ ዕልዋ ከምዘቋረጾ ኣፍሊጡ። ሰራዊት ሱዳን ንመሰጋገሪ መንግስቲ ብምፍራስ ንቀዳማይ ሚኒስተር ዓብደላ ሓምዶክ ዝርከቦም ሲቪላውያን መራሕቲ ኣብ ቀይዲ ብምእታዉ፡ ኣብታ ሃገር ሰፊሕ ተቓውሞታትን ኩነኔ ማሕበረሰብ ዓለምን ኣስዒቡ'ሎ። ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ነቲ "ዘይቅዋማዊ" ምምንዛዕ ስልጣን ብምቅዋም፡ ሱዳን ናብ ሲቪላዊ ምምሕዳር ክሳብ እትምለስ ካብ ኩሉ ንጥፈታት እቲ ውድብ ከምትእገድ ኣፍሊጡ'ሎ። ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ብወገና፡ ነቲ ክትህቦ ዝሓሰበት 700 ሚልዮን ዶላር ኣደስኪላቶ ከምዘላ ገሊጻ። መራሕቲ ሰራዊትን ሲቪላውያን ፖለቲከኛታትን ብመሰረት ቅድሚ ክልተ ዓመት ዝበጽሕዎ ስምምዕ፡ እታ ሃገር ናብ ደሞክራስያዊ ስርዓት ክሳብ ትሰጋገር፡ ናይ ሓባር መሰጋገሪ መንግስቲ ምምስራቶም ይዝከር። እዚ ብሕብረት ኣፍሪቃን ዓለማዊ ባንክን ተወሲዱ ዘሎ ስጉምቲ፡ መራሒ ናይቲ ዕልዋ ዝኾነ ዋና ኣዛዚ ሰራዊት ሱዳን ሌ/ጀነራል ዓብደልፋታሕ ኣልቡርሃን ናብ ሲቪላዊ ምምሕዳር ክምለስ ዓቢ ጸቕጢ ከምዝፈጥረሉ ይግመት። ጀነራል ኣልቡርሃን፡ እታ ሃገር ናብ ኲናት ሓድሕድ ከይተምርሕ ነቲ ስጉምቲ ከምዝወሰደ'ዩ ዝምጉት። ሱዳን ናብ ደሞክራስያዊ ስርዓት ክትሰጋገር ምዃናን፡ እቲ ኣብ 2023 ክግበር ዝተመደበ ሃገራዊ ምርጫ ከምዝካየድን ድማ ቃል ኣትዩ'ሎ። እቲ ጀነራል፡ ነቲ ላዕለዋይ ኣካል ናይ መሰጋገሪ መንግስቲ ዝኾነ ልኡላዊ ቤት ምኽሪ ብኣቦመንበርነት ክመርሕ ዝጸንሐ'ዩ። እንተኾነ ግን እቲ ስጉምቲ ሰፊሕ ህዝባዊን ዓለማውን ተቓውሞ ገጢምዎ'ሎ። ፕረዚደንት ዓለማዊ ባንክ፡ ዴቪድ ማልፓስ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ "በቲ ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ ሱዳን ዝተራእየ ምዕባለታት ኣዝየ ተሻቒለ ኣለኹ። ኣብ ማሕበራዊን ቁጠባውን ምብርባርን ልምዓትን ክህልዎ ዝኽእል ሳዕቤን'ውን ኣፍሪሑኒ ኣሎ" ኢሉ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መጋቢት፡ ሱዳን ድሕሪ 30 ዓመት፡ ንዝነበራ ዕዳ ድሕሪ ምድቃሳ ኣስታት 2 ቢልዮን ዶላር ካብቲ ባንክ ክትረክብ ኪኢላ ነይራ። ፕረዚደንት ናይቲ ባንክ'ውን ብኣካል ናብታ ሃገር ብምብጻሕ ካብቲ ኣትያቶ ዝነበረት ከቢድ ቅልውላው ንምውጻእ ገስጋስ ትገብር ምንባራ መስኪሩ ነይሩ። ሕቡራት ሃገራት፡ ሕብረት ኣውሮጳ፡ ማሕበር ሃገራት ዓረብን ብሪጣንያን ዝርከብዎም ወገናት'ውን ነቲ ዕልዋ ብምኹናን እቲ መሰጋገሪ መንግስቲ ናብ ቦትኡ ክምለስ ይጽውዑ ኣለዉ። እቲ ኣብ ቀይዲ ኣትዩ ዝቐነየ ቀዳማይ ሚኒስተር ዓብደላ ሓምዶክ ተፈቲሑ ናብ ገዝኡ ከምዝኸደ መራሒ ሰራዊት ሱዳን ጀነራል ኣልቡርሃን ሓቢሩ። ንሱ፡ ንድሕነት እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ብምስጋእ ኣብ ገዝኡ ሒዝዎ ከምዝጸንሐ'ዩ ዝዛረብ። ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ዋላ'ኳ ምፍታሕ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር እንተንኣደ፡ ሲቪላዊ ምምሕዳር ክሳብ ዝምለስ እታ ሃገር ካብቲ ውድብ ተኣጊዳ ከምእትጸንሕ'ዩ ገሊጹ ዘሎ። እዚ ከምዚ'ሉ እንከሎ፡ ኣንጻር እቲ ዕልዋ ዝተላዕለ ናዕቢ ንሳልሳይ መዓልቱ ቀጺሉ ውዒሉ'ሎ። ሓይልታት ጸጥታ ብዝተኮስዎ ጥይት ዛጊት ብውሕዱ 10 ከምዝተቐትሉን ብዙሓት ካልኦት ከምዝቖሰሉን ጸብጻባት ይሕብሩ። ኣባላት ጸጥታ ንወደብቲ እቲ ተቓውሞ ንምእራይ ገዛ ገዛ እንዳኣተዉ ይፍትሹ ምህላዎምን ሓያሎ ኣብ ቀይዲ ከምዘእተዉን ይግለጽ። ንሓካይምን ሰራሕተኛታት ነዳዲን ዝውክሉ ማሕበራት ዕዮ፡ ከምኡ'ውን ኣባላት ማሕበር ባንከ ሱዳን ነቲ ዕልዋ ንምቅዋም ኣብቲ ዝካየድ ዘሎ ተቓውሞታት ክጽንበሩ ምዃኖም ኣፍሊጦም ኣለዉ። "ኣንጻር'ቲ ሰራዊት ዝወሰዶ ተግባርን ዝኾነ ዓይነት ምልካውነትን ጸኒዕና ደው ክንብል ኢና" ክብል ኣፈኛ ናይቲ ማሕበር ዓብዱልራሽድ ለሊፋ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ኣብ 2019 ፕረዚደንት ሱዳን ነበር ዑመር ኣል-በሽር በቲ ብሰራዊት ዝተደገፈ ህዝባዊ ናዕቢ ካብ ስልጣኑ ድሕሪ ምእላዩ፡ ሲቪላውያን መራሕትን ኣዘዝቲ ናይቲ ሰራዊትን ንሰለስተ ዓመት ዝጸንሕ መሰጋገሪ መንግስቲ ክምስርቱ ተሰማሚዖም ነይሮም። እንተኾነ ግን ኣብ መንጎ ክልቲኦም ወገናት እናሓርፈፈ ዝመጸ ዝምድና ቅድሚ ሓደ ወርሒ ናብ ፈተነ ዕልዋ ኣምርሒ ምንባሩ ይዝከር። እዚ ሓድሽ ምዕባለታት ድማ ነቲ ስምምዕ መሰጋገሪ እዋን ይኹን ዝድለ ዘሎ ምምስራት ደሞክራስያዊ ስርዓት ኣብ ሓደጋ ኣእትይዎ ይርከብ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ሱዳን: ቀዳማይ ሚኒስተር ዓብደላ ሓምዶክ ‘ሓደገኛ’ ፖለቲካዊ ቅልውላው እታ ሃገር ንምህዳእ ኮሚቴ ኣጣይሹ

ቀዳማይ ሚኒስተር ሱዳን ዓብደላ ሓምዶክ፡ ነቲ ኣብታ ሃገር ተፈጢሩ ዘሎ ፖለቲካዊ ቅልውላዉ ፍታሕ ንምንዳይ ዘኽእል "ኮሚቴ እዋን ቅልውላው" ከምዘጣየሸ ተገሊፁ። እቲ ኣጋጢሙ ዘሎ ኩነታት ቅድሚ ክልተ ዓመታት ፕረዚደንት ነበር ዑመር ሓሰን ኣል-በሽር ካብ ስልጣን ድሕሪ ምእላዪ ኣብታ ሃገር ዝተራእየ "ኣዝዩ ሓደገኛ" ፖለቲካዊ ቅልውላው ምዃኑ ብምግላጽ፡ ነቲ ጉጅለ ከምዘጣየሾ ኣገልግሎት ዜና ሱና ፀብፂቡ። ኣብቲ ኮሚቴ ወከልቲ ተቓወምቲ ውድባት'ውን ከምዝተኻተቱ እቲ ጸብጻብ ገሊጹ'ሎ። ዓብደላ ሓምዶክ፡ እታ ሃገር ናብ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ንምስግጋር ንዝግበር ፃዕሪ ናብ ድሕሪት ዝመልስ ስግኣት ፈጢሩ ዝበሎ፡ ንሰሙናት ዝቐፀለ ፖለቲካዊ ወጥሪ ንምህዳእ፡ ኩሉ ነቲ ፀገም ካብ ዘጋድድ ስጉምትታት ተዓቂቡ ዘተ ክካየድ ፀዊዑ። ኣብ ፖለቲካ እታ ሃገር ከቢድ ፅልዋ ብዘለዎ ሰራዊት እታ ሃገር ዝድገፍን ናይቲ ስግግር መንግስቲ ተወጊዱ እቲ ሰራዊት ነታ ሃገር ክመርሕን ዝጠልቡ ሰልፍታት ድሕሪ ምክያዶም'ዩ፡ እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ነቲ ስጉምቲ ወሲዱ ዘሎ። ኣብቲ ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም ዝጀመረ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ፡ ደገፍቲ እቲ ሰራዊት ዝኾኑ ሱዳናውያን ኣብ ከባቢ ቤት-ፅሕፈት ፕረዚደንት ብምእካብ ሰራዊት እታ ሃገር ስልጣን ክሕዝ ፀዊዖም ነይሮም። ዑማር ኣልበሽር ካብ ስልጣን ድሕሪ ምእላዩ፡ ሱዳን ኣብዚ ሕዚ እዋን፡ ብልፍንቲ ሲቪልን ወተሃደራትን ብዝተመስረተ ሉኣላዊ ባይቶ ዝምራሕ መሰጋገሪ መንግስቲ እያ ትምራሕ ዘላ። ቀዳማይ ሚኒስተር ሓምዶክ፡ ኣብቲ ዝሓለፈ ሰሙን ከይዲ ስግግር እታ ሃገር ንምዕንቃፍ ይፍትኑ ንዝበሎም ኣካላት ኣጠንቂቑ ኔሩ። ነዚ መጠንቀቕታ ዝሃበ፡ ብመሰጋገሪ ምምሕዳር እታ ሃገር ኣብ ዝምራሕ ሉኣላዊ ባይቶ ኣብ ሞንጎ ዘለዉ ሲቪልን ወተሃደራውን መራሕቲ ዝተፈጠረ ዘይምርድዳእ ይዓርግ ኣብ ዘለሉ እዋን እዩ። እንተኾነ፡ ኣብ ውሽጢ እቲ ሉኣላዊ ባይቶ፡ እታ ሃገር ናብ ሲቪላዊ ምምሕዳር ንምስጋር ንእትገብሮ ፃዕሪ ንምዕንቃፍ ሓያል ምንቅስቓስ ዝገብሩ ፀለውትን ተሰማዕትን ኣባላት እቲ ሰራዊት ከምዘለዉ ይግለፅ። ኣብቲ ዝሓለፈ ወርሒ መስከረም ንቀዳማይ ሚኒስተር እታ ሃገር ንምዕላው ዝተኻየደ ዕልዋ መንግስቲ ድሕሪ ምፍሻሉ፡ ኣብ ኣባላት እቲ ባይቶ ከቢድ ወጥሪ ዓሲሉ ኣሎ። ንነዊሕ ዓመታት ነታ ሃገር ዝመርሐ ጀነራል ኣልበሽር ካብ መዝነቱ ምስተኣለየ፡ ኣብ ሞንጎ ሰራዊት እታ ሃገር፣ ሲቪላትን ተቓወምትን ምምቕራሕ ስልጣን ምክያዱ ይዝከር። በዚ ድማ ዓብደላ ሓምዶክ ነቲ ሲቪል ብምውካል ቀዳማይ ሚኒስተር ክኸውን እንከሎ፡ ብወገን ሰራዊት እታ ሃገር ድማ፡ ሌ/ጀነራል ዓብዱል ፈታሕ ኣልቡርሃን ኣቦወንበር ሉኣላዊ ቤትምኽሪ እታ ሃገር ኮይኑ። እንተኾነ፡ ኣብ ሞንጎ ናይ ስግግር ምምሕዳር እታ ሃገር ዝመርሑን ሰብመዚ ሲቪልን ዘሎ ርክብ ርጉእ ኣይኮነን። ካብ ቀረባ ግዘ ንደሓር ኩነታት ጸጥታ እታ ሃገር እናደኸመ ይመፅእ ኣሎ፤ ነቐፍቲ ድማ ወተሃደራዊ መራሕቲ ስልጣን ዘረክብሉ ግዘ ንምትእጉጓል'ዩ ይብሉ። ብጀነራል ኣልቡርሃን ዝምራሕ ሉኣላዊ ባይቶ ሱዳን፡ ኣብቲ ዝመፅእ ወርሒ ሕዳር ስልጣኑ ናብ ሲቪላዊ ምምሕዳር ከረክብ ገደብ ግዘ ተቐሚጥሉ ምህላዉ ይፍለጥ።

ሰራዊት (ወተሃደር)