ኮሮናቫይረስ፡ "ከም ኣማኒ ኣብ ገዛ ኾይንካ ምጽላይ ኣይርድአካን"

ምስ ሃይማኖት ጥቡቕ ምትእስሳር ዘለዎ ሕብረሰተብ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ካብ ዝኾነ መዓት ብጾምን ጸሎትን፣ ብስግደትን ሱባኤን ፈውስን ምሕረትን ከም ዝርከብ ይኣምን። ሕማማት ኮነ ካልኦት ተፈጥሮኣዊ ሓደጋታት ምስ ዝኽሰቱ፣ ስግኣት ኲናትን ስደትን ምስ ዝበዝሕ፡ በቲ ንዘመናት ዝሰረቶ ማሕበራዊ እምነቱ ዝገልጸሉ ምህለላ፣ ዝክር ዝኣምኖም መላእኽትን ነዊሕ ሰዓታት ዝወስድ ጾምን ቅዳሴን ብምክፋልን ክዓግቶ ይትስፎ። ብፍላይ ኣዋርሕ መጋቢትን ሚያዝያን፡ ንኣመንቲ ክርስትና ፍሉይ ቦታ . . . ረዚን ትርጉም ኣለወን። ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተክርስቲያን፡ ናይ 'ዓብዪ ጾም' ወይ 'ጾም ኣርብዓ' ኣዋርሕ ኢላ ኣብ እተኽብረን፣ ምእመናን ብጾምን ስግደትን ናብ እግዚኣብሄር ክቐርቡ፣ ኣብ ኣጸድ ቤተክርስቲያን ክእከቡ እያ ትደልዮም። ሕጂ ግን፡ ዓበይቲ ምትእኽካብ ሰባት ነቲ ዘሎ ኩነታት ከኽብዱዎ ይኽእሉ'ዮም ተባሂሉ ስለ ዝስጋእ፡ ንግዝኡ እምነቶም ብልቢ ገይሮም ናብ ፈጣሪኦም ክጽልዩ እምበር ብብዝሒ ክንቀሳቐሱ ወይ ተኣኪቦም ከምልኹ ኣይተባባዕን። እዚ ብምኽንያት ፖለቲካ ዝመጽአ ዘይኮነ፡ ብባህሪኡ ኣብ ልዕሊ ደቂ ሰባት ኲናት ኣዊጁ ብዘሎ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ዝፈጥሮ ዘሎ ጽልዋ ብምኽባዱ'ዩ። ኣብ ዓለም ኣዝዮም ብዙሓት ፍሉጣት ዝኾኑ ሕማማት ብመልክዕ ለበዳ ተራእዮም፤ ፈውሲ እንትርከቦም ድማ ጠፊኦም። ብ1980ን ዝጠፍአ ተመሓላላፍን ቐታልን ሕማም በዲዶ (Smallpox)፡ ሓደ ካብቶም ዘሰንብዱን ስግኣት ዓለም ዝኾኑን ቫይረሳት ነይሩ። እዚ ቫይረስ ኣብ እዋን ኲናት ፈረንሳን ህንድን [1754-1767]፡ ከም ባዮሎጂያዊ ኣጽዋር ተገይሩ ተወሲዱ'ውን ይፈልጥ። እዚ ቫይረስ ካብ ምድረ ገጽ ጠቕሊሉ ቅድሚ ምጥፍኡ 300 ሚሊዮን ሰባት ኣጥቂዑ'ዩ። ሕማም ኤችኣይቪ ኤድስ፣ ኣብ ምዕራብ ኣፍሪቃ ዝተርኣየ ኢቦላን ካልኦትን ክጥቀሱ ዝኽእሉ፡ ልክዕ ከም ኮቪድ-19 ብቫይረስ ዝመሓላለፉ ሕማማት'ዮም። እዞም ሕማማት ኣብ ዝተርኣይሉ እዋን ግን፡ ተኣኪብኻ ምምላኽ ኮነ ምምህላል ገቲኦም ኣይፈልጡን። ብኣንጻሩ ራብዓይ ወርሑ ዝሕዝ ዘሎ ኮቪድ-19 ዝብል መጸውዒ ዝተውሃቦ ሕማም ግን፡ ክሳብ ሕጂ ዝኾነ ዓይነት ክታበት ኣይተረኽቦን። ስለ ዝኾነ ድማ፡ ዳርጋ ኣንጻር ኩሎም ማሕበራዊ ምትእስሳራት ዝዘመተ ክመስል፡ ንብዙሓት ልሙዳት ተግባራት ደቂ ሰባት ደው ኣቢሉዎምን ደው ክብሉን የገድድ ኣሎ። ነባሪት ከተማ መቐለ ጓል 53 ዓመት ወይዘሮ ለምለም ጸጋይ፡ ኣብ መስርዕ ነዚ ቫይረስ ተቓላዒ ዝኾነ ዕድመ ይርከባ። መዓልታዊ ኢድካ ብማይን ሳሙናን ምሕጻብ፣ ኣብ እተሐንጥሰሉ ወይ እትስዕለሉ እዋን ጥንቃቐ ምግባር ዝብሉ መከላኸሊ መገዲታት ዝርግሐ ኮሮናቫይረስ ምቕባል ኣየጸገመንን። ክውሓጠለን ዘይኽኣለ ሓደ ነገር ግን ሰብ ብብዝሒ ዝርከበሉ ቦታ ስለ ዝኾነ 'ናብ ቤተኽርስቲያን ኣይትኺዱ' ዝብል ጊዝያዊ ውሳነ ሲኖዶስ ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ኢትዮጵያን መንግስትን እዩ። "ከምዚ ዝበለ ጥፍኣት ዓለም መጺኡና ኣብ ክንዲ ተኣኪብና ንጸሊ፣ ምሕረት ንለምን ዝብሉታስ፡ ኣብ ገዛኹም ኾፍ በሉ ኢልካ ምኽልኻል ታይ ማለት'ዩ? ጸሎት ኣብ እነጽዕቐሉ፣ እንምህለሉ ግዘ ከም ዘለና'ዶ ረሲዖማቶ?" እየን ዝብላ። ወሲኸን፡ "ክሳብ ሕዚ ዝሓለወና ኣምላኽ'ዶ ሐዚ ከየጥፍአና? እዚ ግዘ ከም ምሕላፉ ክሓልፍ'ዩ፤ ብጸሎት ድማ" ይብላ። እዚ፡ ኣብ ልቢ መብዛሕቲኡ ኣማኒ ዘሎ ዝንባለ እዩ። ብ24 መጋቢት 2020 ኣብ ኣዲስ ኣበባ ቤተክርስቲያን ቦሌ መድሃኒኣለም፡ ካህናት ቤተክርስቲያንን ህዝብን ተኣኪቦም፤ ኮሮናቫይረስ ንምጥፋእ፣ ሰባት በዚ ቫይረስ ከይልከፉን ከይሞቱን ብዝብል ነታ ከተማ ዕጣን ቤተክርስቲያን ብምዕጣን ጸሎት ገይሮም። 'ኢትዮጵያ ታበጽህ እደዊሃ ኀበ እግዚአብሔር' ገዳማት፣ ሃይማኖታዊ በዓላት፣ ውቅር ኣብያተ ክርስቲያን መሳጊድን፡ እቶም ቀንዲ መስሕብ በጻሕቲ ዓዲ ኢትዮጵያ እዮም። ኣብ ትግራይ ጥራሕ፡ ልዕሊ ሓደ ሚኢቲ ውቅር ኣብያተ ክርስቲያን ጥንታዊ ገዳማትን ኣለዉ ተባሂሉ ይእመን። ብዙሓት ተመራመርትን በጻሕቲ ዓድን እንተኽኢሎም ክድህስሱዎን ክርእዩዎም ዝምነዩዎ፡ 'ጽላት ቅድስቲ ማርያም' እውን 'ቅድስቲ ከተማና' ኢሎም ኣብ ዘኽብሩዋ መንበር እዚ ጽላት ኣብ ዝኾነት ከተማ ኣኽሱም ይርከብ። ዋላ ሓደ ሰብ ግን ፈጺሙ ነዚ ጽላት ክርኢ ኣይፍቀደሉን። እታ ሃገር፡ ካብ ሃገሮም ተሰዲዶም ንዝመጽኡ ተኸተልቲ እምነት እስልምና ተቐቢላ ምትእንጋዳ እተመስክረሉ ዓብዪ መስጊድ ኣልነጃሺ'ውን ኣለዋ። ስለዚ መብዛሕትኡ ሕብረሰተብ እዛ ሃገር፡ ዓለም ዘጥፍእ ሕማቕ ግዘ'ውን እንተመጽአ፡ ኢትዮጵያ ኢዳ ናብ እግዚኣብሄር እያ እትዝርግሕ ኢሉ ይኣምን። ኩሉ በብእምነቱ፡ ኣብ መርዓን ተስካርን፣ በዓላትን ድግሳትን ምርኻብ ጥራሕ ዘይኮነ ሓደ ዓይነት ዝገብሮ፤ ኩሎም ሃይማኖታዊ ኣምልኾታቱ ብሕብረት ዝፍጸሙን ዝሳለጡን ምዃኖም'ውን እዩ። ምክትል ኣመሓዳሪ ርእሰ ኣድባራት ወገዳማት ጽዮን ኣኽሱም፡ በኩረ ሊቃውንቲ ጎደፋ መርሃ፡ ንኮሮናቫይረስ 'መዓት እዚ ዘመን' ኢሎም ይጽውዑዎ። ምኽንያት እዚ መዓት ይብሉ፡ "ኣይትስረቑ እንትብለና ስለ ንሰርቕ፣ ኣይትዘሙው እንትብለና ስለ ንዝሙ፣ ምሕደራ ጎዲሉ ፍትሒ ስለ ዝተስኣነ፣ ሰብ ከም ሰብ ክብሪ ስኢኑ እናተቐጥቐጠ፣ ኣብ ዕንጸይቲ እናተሰቐለ፣ ንብረቱ እናተዘረፈ እናርኣና፡ ሰብ ሓዚኑ፤ ሰብ ክሓዝን ከሎ እግዚኣብሄር ክሓዝን ግድን እዩ። ከምዚ ዓይነት ክበዝሕ እንከሎ ኸኣ መከራ እዩ ዝሰድድ"። ቤተክርስቲያን ከም እትብሎ፡ ግብሪ ሰብ እንትሓምቕ ፈጣሪ ቑጥዕኡ ብውሑጅ፣ ካልእ ግዘ ብኣንበጣ፣ ሓደ ግዘ ብባርኖስ፣ ካልእ ግዘ ድማ ኲናት ወይ ብሕማም እዩ ዝገልጽ። ከም እምነት በኩረ ሊቃውንቲ ጎደፋ መርሃ፡ "ከምዚ ዝበለ መዓት ከጋጥም ከሎ ህዝበ ክርስቲያን ንስሐ ኣትዩ፣ ብንብዓት፣ ጾምን ጸሎትን ንእግዝሄር ይቕሬታ እንትሓትት'ዩ መፍትሒ ዝመጽእ፤ ነዚ ሕማም ግን ማዕዳ ሓካይም'ውን ክስማዕ ኣለዎ"። መገዲታት ምክልኻል ምልባዕ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ቀለልቲ እዮም። ብቐንዱ፡ ኢድካ በብግዚኡ ብግቡእ ብምሕጻብ ጽርየትካ ምሕላው፣ ንሰላምታ ኢድ ንኢድ ዘይምጭብባጥ፣ ምትእኽኻባት ምጉዳልን ምውጋድን ጥራሕ እዮም። እዚ ኩሉ ሕብረተሰብ ተቐቢሉ ከተግብሮ ከም ዘለዎ ዝገልጹ በኩረ ሊቃውንቲ ጎደፋ መርሃ፡ "ኢድካ ምሕጻብ'ኮ ናይ ቤተክርስቲያንና እዩ፤ ጽሬት ትፈቱ እያ። ንጹህ ልቦና፣ ንጹእ ኣእሚሮ፣ ክዳን፣ እግርን ኢድን እምበር ዝረስሐ ነገር ኣይትደልን። ስለዚ እዚ ክነኽብሮ ይግባእ" ይብሉ። ኣብ ኢትዮጵያ ካልእ ብዙሕ ሰዓብቲ ዘለውዎ ሃይማኖት እስልምና እዩ። ኣመንቲ፡ እዚ ለበዳ ክሳዕ ዝሓልፍ ድማ፡ ዕለተ ዓርቢ ዝካየድ ስግዳን ጅምዓት ሓዊሱ ሰብ ዝእከበሎም ሃይማኖታዊ ፍጻሜታት ንግዚኡ ደው ክብሉ ምምሕዳር ጉዳያት እስልምና ኣዚዙ ኣሎ። "ከም ኣማኒ ኣብ ገዛ ኾይንካ ምጽላይ ኣይርድአካን" ዝብሉ ጸሓፊ ጉዳያት እስልምና ትግራይ: ሓጂ መሓመድ ካሕሳይ መሓመድ፡ "ግን ኣማኒ ወይ እምነት ክህልው አንተኾይኖም እቱ ሰብ ክህሉ ኣለዎ" ብማለት እቲ ውሳነ ልክዕ ምዃኑ ይዛረቡ። እስልምና ይኹን ኻልኦት እምነታት ቐጻሊ ደው ኢለን ዝኸዳ፡ እቲ ዘጽልልኦ ሰብ ብህይወት ምስ ዝነብር ከም ዝኾነ ዝዛረቡ ሓጂ መሓመድ፡ ኩሉ ሰብ ነዞም ውሳነታት እምነትኩም ሕደጉ ዘይኮነ ንከይትሓሙ ንግዝኡ ኣይትተኣከቡ ዝብሉ ምዃኖም ክርድኦ ኣለዎ ይብሉ። "ቅድሚ እዚ ሕማም መስጊድ ምዃድ ዝኽልኽለና ኣይነበረን፡ ግን ድማ ሃንደበት ለበዳ ተኸሲቱ። ሓቂ'ዩ በዚ ምኽንያት ኣይትኺድ ክትበሃል ከለኻ ይስምዓካ'ዩ። በትሪ ሒዙ ዝኸይድ ዝነበረ እታ በትሪ እንተስኢኑዋ ተጎምቢሑ'ውን ክኸድ ይኽእል እዩ። ''ግን ካብዚ ለበዳ ክንድሕን እንተኾይንና፡ መድሓኒታ ምርሕሓቕን ምሕጻብን እንተኾይና ንሳ ክንገብር ኣለና። ሰብ ንምንታይ መጥባሕቲ ይገብር? ደልዩ ኣይኮነን መድሓኒታ ንሳ ስለ ዝኾነት እያ" ኢሎም የገንዝቡ። መራሕቲ ዝተፈላለያ ሃይማኖታት ከምዚ እንተበሉ'ውን፡ ከም ወይዘሮ ለምለም ዝበሉ ገለ ምእመናን ግን፡ እዚ ግዘ ኣብ ገዛ ኾፍ ዘብል ኮይኑ ኣይወርደሎምን። ኢትዮጵያ ፈላማይ ብኮሮናቫይረስ ዝተለኸፈ ሰብ ከም ዝረኸበት ካብ ዝገለጸትሉ መዓልቲ ጀሚሩ ክሳብ ቀረባ መዓልታት፡ ሕብረሰተብ ክገብሮ ዝግባእ ጥንቃቐ ኣመልኪቱ ዝተመሓላለፈሉ መምርሒ ኣብ ምትግባር ንኡድ ኣይነበረን። ፕሬዝደንት ሳህለወርቅ ዘውዴ ነዚ ምዝንጋዓት ነቒፋቶ ምንባራ ይዝከር። ፕሬዝደንት ታንዛኒያ ጆን ማጉፉሊ፡ ሃገሩ ኮሮናቫይረስ ንምግታእ ኣብ ዝወደሰቶም ስጉምታት፡ ህዝባዊ ምትእኽኻባት ደው ከብሉ እንተኣዘዘ'ውን፡ ኣብያተ እምነት ግን "ሓቀኛ ድሕነት" ዝርከበሎም ቦታታት'ዮም" ብማለት ክፉታት ክኾና ፈቒዱ'ዩ። ገለ ምስ ሃይማኖቶም ጥቡቕ ምትእስሳር ዘለዎም ሰባት'ውን፡ ከምዚኣ ክትኾነሎም'ዮም ዝደልዩ። "ናብ ፈጣሪና ክንመጽእ ከለና በይንና ኾይንና ክንመጽእ እዩ ዝግባእ፡ ኣብ ጎንኻ ሰብ እንተሃሊዩ ክተውግዕ፣ ሰብ'ውን ክትሓሚ ትኽእል። ስለዚ ምትእኽኻብ ኣየድልን" ዝብሉ በኩረ ሊቃውንቲ መርሃ ጎደፋ፡ ነዛ ቀጣን ግዘ ምስጋር ዝከኣል ሓካይም ዝህቡዎ ማዕዳ ብምቕባል እዩ ኢሎም። "ኣብ ዓለም፡ ባህታዊ ይኹን ቀሺ ዋላ ካልእ፡ ኩሉ ናብ ሕክምና ከይከደ ዝነበረ የለን። ስለዚ ሽኮር ኣለኒ፣ ጸቕጢ ደም ወይ ኩሊት ኣለኒ ዝብል እግዚኣብሄር ነጊሩዎ ዘይኮነ ሓኪም ነጊሩዎ እዩ። እዚ ግበር እዚ ክኣ ኣይትግበር ይብሎ፡ ብኡ መሰረት ክኣ ይጉዓዝ። . . . ሐዚ'ውን ንሳ እያ ትበሃል ዘላ። ሓኪም ኮሮናቫይረስ መድሓኒቱ ምስ ሰብ ዘይምርኻብ፣ ንጽህናኻ ምሕላው'ዩ እንተይሉካ  ግድን እዚ ክግበር ኣለዎ። ስለዚ ምስ ሃይማኖት ተጻብኦ ዘለዎ ነገር ኣይኮነን" ብማለት ምትህልላኽ ከም ዘየድሊ የገንዝቡ። መንግስቲ ትግራይ፡ ዝርግሐ ኮሮናቫይረስ ንምዕጋት ከከም ኣድላይነቱ ክናዋሕ ዝኽእል ንኽልተ ሰሙን ዝጸንሕ ኣዋጅ ህጹጽ ግዘ ኣዊጁ ተግባራዊ ምዃን ካብ ዝጅምር ሸውዓተ መዓልቲ ኮይኑዎ። እዚ ኣዋጅ፡ ልዕሊ 10 ሰብ ዝርከበሎም ምትእኽኻባት ዝሓውስ በብግዝኡ ምዕባለታት ዘርእይ ኽልኸላታት ዝሓዘ እዩ። ግን ድማ፡ ከም ምህለላ ዝበሉ ዓበይቲ ምትእኽኻባት ከመይ ደው ክብሉ ይግባእ ኣብ ዝብል ዘዕግብ ግንዛበ ናይ ምዕባይ ስራሕቲ ብዘይምስርሑ፡ እቲ ሰብ ዝተኸፋፈለ ስምዒት፣ ገሊኡ ድማ 'ህልኽ' ዝመስል ነገራት ክገብር ከም ዝዕዘብ፡ ሓደ ሽሙ ክንጠቕሶ ዘየፍቀደልና ወሃቢ ርኢይቶ ይዛረብ። "ስለ ዝተጠንቀቕኻን ስለ ዝኣመንካን ትድሕን ኢኻ። ብዘይ ዝኾነ መረዳእታ ሓደ ቤተክርስቲያን ኣይትኺድ ዝብለኒ እንተኸይኑ፡ ኣብ ውልቃዊ መሰለይ ምእታው ክኾነኒ'ዩ። እንተኾነ ንባዕልና ክንብል ጥንቃቐ ክንገብር ስለ ዘለና፡ እቲ ውሳነ እቕበሎ" ይብል። ከም ናቱ ትዕዝብቲ እንተኾይኑ፡ መንግስቲ ብናይ ባዕሉ መሓውራት ተጠቒሙ ጸቕጢ ከሕድር እንትፍትን፡ ሰብ እዚ ሕማም ኣስጋኢ ምዃኑ እናፈለጠ'ውን ናብ ህልኽ ክኣቱ ከም ዝርእዮ ይዛረብ። "ዝግደስ መንግስቲ መጺኡ ክሳዕ ንብል፡ መንግስቲ እዚ ሕማም ንምቁጽጻር ዓብዪ ጻዕሪ ይገብር ኣሎ።  ግን ናይ ሰባት እምነት'ውን ክኽበር ኣለዎ፤ ቤተክርስቲያን እተሕልፎ ዘላ መልእኽቲ ሰብ ይቕበል እዩ ዘሎ፤ እቲ ጸገም መንግስቲ ብኻልእ መገዲ ኣቢሉ ጽልዋ ከሕድር እንትፍትን'ዩ። ኣብ ዝኾነ እዋን እምነት የድሕን'ዩ፤ ዘይምጥንቃቕ ግን ይቐትል እዩ፤ ክንጥንቀቕ ኣለና" ኢሉ።


ምድረ-ዓረብ ብሒደት ሰሌዳታት- ኣዕራብ ንሃይማኖት ሕቘኦም’ዶ ይህብዎ ኣለዉ?

ካብ ግዜ ናብ ግዜ ኣዕራብ ከም ቀደም ሃይማኖተኛታት ኣይኰናን ይብሉ ከም ዘሎዉ በቲ ኣብ ማእከላይ ምብራቕን ሰሜን ኣፍሪቃን ዝተኻየደ ዓሚቝን ሰፊሕን ድህሰሳ (survey) ተረጋጊጹ። ሓደ-ሓደ ካብ'ቶም ዝተረኽቡ ዉጽኢታት: ማለት ብብርክት ዝበሉ ዛዕባታት፡ ኣዕራብ ከመይ ከም ዝስምዖም ክንፈልጥ ተኻኢሉ ኣሎ፣ ከም መሰላት ደቂ ኣንስትዮ፡ ፍልሰት፡ ጸጥታ ዀነ ወሲባውነት ዝኣመሱ ዛዕባታት። ምስ ልዕሊ 25,000 ዝብዝሖም ሰባት ቃለ-መሕትት ብምክያድ'ዩ እቲ ድህሰሳ ብናብያ ቢ.ቢ.ሲ. ዓረብኛን ምስ ባሮሜትር-ዓረብን (Arab Barometer research network) ብምትሕብባር እቲ መጽናዕቲ  ተኻዪዱ። እቲ መጽናዕቲ ኣብ 10 ሃገራት፡ ከምኡ'ውን ግዝኣት ፍልስጢኤም ካብ 2018 - 2019 ኢዩ ተኻዪዱ። እቶም ዝተረኽቡ ውጽኢታት ከኣ እንሄዉ ... ካብ 2013 እቲ ቍጽሪ ናይ'ቶም ኣብ'ዚ ዞባ "ሃይማኖተኛታት ኣይኰናን" ዝብሉ ሰባት ካብ 8% ናብ 13%  ክብ ኢሉ ይርከብ። እቲ ወሰኽ ብዝያዳ ኣብ'ቶም ካብ 30 ዝትሕት ዕድሚኦም ኢዩ ተኸሲቱ - እቲ መጽናዕቲ ከም ዘርእዮ ካብኣታቶም 18% "ሃይማኖተኛታት ኣይኰናን" ይብሉ። ኣብ የመን ጥራይ'ዩ እቲ ውጽኢት ኣንጻር ከይዱ። መብዝሕትኦም ነበርቲ ናይቲ ዞባ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ምምራሕ ሃገር - ከም ፕረሲደንት ወይከኣ ቀዳመይቲ ሚኒስተር - ንክዋስኣ ይድግፉ። ኣብ ኣልጀርያ ግን እቲ ሓሳብ ደገፍ ኣይረኸበን - ካብ 50% ለጠቕ ይብል። ኣብ ጕዳይ ናብራ ዉሽጢ-ገዛ ግን በቶም ንቤተ-ሰብ ዝትንክፉ ዉሳኔታት ኣብ ኢድ ደቂ ተባዕትዮ ክተርፍ ኣሎዎ ዝበሉ ይበዝሑ - ዋላ ደቂ ኣንስትዮ ባዕላተን ዝሰማማዓሉ ኰይኑ ተረኺቡ። ኣብ ሞሮኮ ጥራይ ዝተፈልየ ዉጽኢት ኣርእዩ። ኣብ'ቲ ዞባ ተቐባልነት ግብረሰዶም ርክባት ካብ ቦታ ናብ ቦታ ይፈላለ'ምበር ኣብ ኵሉ ለጠቕ ዝበለ'ዩ። ኣብ ሊብናን ዋላ'ኳ ማሕበራዊ ናብርኦም ሊበራል ይዅን ተቐባልነቱ ዝወሓደ'ዩ - 6% ጥራይ። "ንያታዊ ቅትለት" (honour killing) ክበሃል ከሎ ሓደ ዘመድ ንሓደ ኣባል ቤተ-ሰብ (መብዝሕትኡ ጊዜ ጓል ኣንስተይቲ) 'ስም ቤተ-ሰብና ኣብ ዉርደት ኣእቲኻዮ/ኣቲኽዮ' ብማለት ቅትለት ምስ ዝፍጸም'ዩ። ኣብ ኵለን ሃገራት በቲ ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ልዕሊ ማእከላይ ምብራቕ ዘንበሮ ፖሊሲታት መሰረት ብምግባር ዝተሓተ ቦታ ሂቦምዎ። ብመንጽሩ ልዕሊ ፍርቂ ናይ'ተን ሸውዓተ ሃገራት (ካብ'ተን ዓሰርተ-ሓደ) ንናይ ረቸፕ ጣይብ አርዶጋን ፖሊሲታት ይመርጻ። ሊብናን፡ ሊብያ፡ ከምኡ'ውን ግብጺ ንናይ ቭላድሚር ፑቲን ፖሊሲታት ከም ዝመርጻ (ካብ ናይ አርዶጋን) ሓቢረን። እቲ ድህሰሳ ሚእቲ ብሚእቲ ተኻይዱ ምባል የሸግር፣ ምኽንያቱ ቅ`ጽሪ ናይ'ቶም 'ኣይፈልጥን' ወይከኣ 'መልሲ የብለይን' ዝበሉ ኣብ ግምት ስለዘይኣተወ። ጸጥታ ኣብ ማእከላይ ምብራቕን ሰሜን ኣፍሪቃን እቲ ዝዓበየ ዘስግአን ጕዳይ'ዩ።  እተን ሃገራት ምንጪ ናይ ምርግጋእ ምስኣንን ሃገራዊ ጸጥታ ምቍጽጻር ዘይምኽኣላን ክጠቕሳ ከለዋ እስራል ቀዳመይቲ፡ ሕ.መ.ኣ. ካልአይቲ፡ ኢራን ሳልሰይቲ ኰይነን ተረኺበን። እቲ ድህሰሳ ሚእቲ ብሚእቲ ተኻይዱ ምባል የሸግር፣ ምኽንያቱ ቅ`ጽሪ ናይ'ቶም 'ኣይፈልጥን' ወይከኣ 'መልሲ የብለይን' ዝበሉ ኣብ ግምት ስለዘይኣተወ እዚ መጽናዕቲ ብ"ባሮሜትር-ዓረብ" (Arab Barometer) ኢዩ ተኻዪዱ። እቲ ፕሮጀክት ን 25,407 ሰባት ገጽ-ንገጽ ብምውካስ'ዩ ነቲ መጽናዕቲ ኣብ ዓሰርተ ሃገራትን ግዝኣተ-ፍልስጥኤም ኣካዪዱ።  "ባሮሜትር-ዓረብ" ኣብ ፕሪንስተን ዩኒቨርሲቲ ዝመደበሩ ናይ ምርምር መርበብ'ዩ። እቲ መጽናዕቲ ኣብ ሃገራት ኣዕራብ ጥራይ ተኻዪዱ - እስራኤልን ኢራንን ኣብ'ቲ ድህሰሳ እትዋት ኣይኰናን። ገሊአን ሃገራት ዓረብ (ሃገራት ወሽመጥ) ኣብቲ ድህሰሳ ክሳተፋ ኣይመረጻን፣ ናይ ኩዌት ድህሰሳ ግን ደንጕዩ ስለ ዝመጸ ኣብ ግምት ከይኣተወ ተሪፉ። ሶርያ፡ ብምኽንያት ኣብቲ ኣብቲ ሃገር ዘሎ ቅልውላው፡ ኣብቲ መጽናዕቲ ኣይኣተወትን።


ሚእቲ ሚሊዮን ዶላር ዘውጽእ ትካል ኣስተንትኖ ዝውንን ፈላሲ ነበር

እቲ ሓለቓ' [ዘ ቦስ] ዝተባህለት ተኸታታሊት ሰሙናዊ መደብ ቴለቪዥን ናይ ቢቢሲ፡ ሓጺር ታሪኽ ናይ ዝተፈላለዩ መራሕቲ ትካላት ዓለምና እተቕርብ'ያ። ኣብ'ዚ ሰሙን'ዚ ድማ ነቶም ነቲ ሄድስፐይስ [Headspace] ዝተባህለ ናይ ኣስተንትኖ [መዲቴሽን] ኣፕ ብሓባር ዝመስረቱ ኣንዲ ፓዲኮምብን ሪቻርድ ፒየርሰንን ኣዘራሪባ'ላ። ተኸታተልቲ ዘሕዝኑ ፍጻመታት'ዮም ንፓዲኮምብ ናብ ፈጺሙ ዝተፈለየ መንገዲ ህይወት መሪሕዎ። ሓደ ዝሰኸረ ሰብ መኪና እናዘወረ እንከሎ መኪናኡ ስዒራቶ ኣብ ሓደ ባር ናይ ለንደን ጥሒሱ ብምእታው፡ ኣብኡ ተኣኪቦም ካብ ዝነበሩ ኣዕሩኽ ፓዲኮምብ ነቶም ክልተ ክቐትሎም እንከሎ፡ ፓዲኮምብ ወዲ 22 ዓመት እዩ ነይሩ። ድሕሪ ሒደት ኣዋርሕ ድማ ሓፍቱ ብሓደጋ ብሽግለታ ሞይታቶ። ጽንሕ ኢላ ድማ ናይ ቀደም ዓርኩ ዝነበረት ኣብ ሆስፒታል መጥባሕቲ ኣናተገብረላ እንከሎ ሞይታ። ኣንዲ ኣብ'ቲ እዋን'ቲ ብስነ-ፍልጠት ስፖርት ናይ ዲግሪ ትምህርቱ ይከታተል ነይሩ። በቲ ብርቱዕ ሓዘን ዝኣክል ግን ክቕጽል ስለዘይከኣለ ኣቋሪጽዎ። ፍጹም ዝተፈለየ መንገዲ ህይወት ንምርካብ ድማ ፈላሲ ናይ ሃይማኖት ቡድሃ ኮይኑ ንኽስልጥን ናብ እምባታት ሂማለያ ተጓዒዙ። እቶም ዝቐጸሉ ዓሰርተ ዓመታት ድማ ከም ፈላሲ ብምዃን ኣብ ምሉእ ኤስያ ተጓዒዙ። ኣብ መዓልቲ ክሳብ 16 ሰዓታት ዝኣክል ድማ ኣብ ሞያ ኣስተንትኖ ይዋፈር ነይሩ። እቲ ኣስተንትኖ ድማ ናብ ንቡር ህይወት ክምለስ ከም ዝሓገዞ ይዛረብ። "ኣንፈተይ ክቕይር ሓጊዙኒ፡ ኣብ ነብሰይ ጥራይ ከድህብ ከምዘይብለይን፡ ንኻልኦት ሓጎስ ክፈጥርን ምሂሩኒ" ይብል እቲ ሕጂ ወዲ 46 ዓመት ኮይኑ ዘሎ ኣንዲ። ኣዕሩኽቱን ኣዝማዱን ግን ቁሩብ ሰምቢዶምን ተሻቒሎምን ነይሮም። "እንታይ ክገብሩ ከምዝነበሮም'ውን ኣይፈለጡን፡ እንተኾነ ግን ክእመን ዘይከኣል ሓገዝን ምትብባዕን ገይሮምለይ'ዮም" ድማ ይብል። ኣብ 2015፡ ኣንዲ ዋኒን ኣስተንትኖ ንምትካል ናብ ብሪጣኒያ ተመሊሱ መጺኡ፡ እንተኾነ ግን እዚ ሞያ'ዚ ኣብ ትውልዲ ዓዱ ተፈላጥነት ኣይነበሮን። "ገለ ሰባት ንቛንቋ ኣስተንትኖ ኣይፈተውዎን፡ ወይ'ውን ከም ባህልን ወግዕን ሕብረተሰብ ዘይተኸተለ ነገር ገይሮም ይርእይዎ ነይሮም" ኢሉ ንሱ። "ኣዝዩ ዘይቅረብ'ዩ ነይሩ። ሰባት ድማ ንዕኡ ንምግባር ጊዜ ኣይነበሮምን፡ ወይ ከመይ ከም ዝግበር ኣይፈልጡን ነይሮም"። ኣንዲ ሓንቲ ንእሽቶ ናይ ባዕሉ ዋኒን ኣብ ለንደን መስሪቱ ብድኻም ስራሕ ዓቕሞም ንዝጸንቀቑ ሞያውያን [ፕሮፌሽናልስ] እናመሃረ ኣብ መዓልታዊ ህይወቶም ክሕግዞም ጀሚሩ። ሎሚ፡ ንሱን ወዲ 38 ዓመት ካልኣዩ ሪቻርድ ፒየርሰንን ነቲ ዛጊት ኣብ መላእ ዓለም 16 ሚሊዮን ጊዜ ተራጊፉ ዝተጻዕነን [ዳውንሎድ ተገይሩ ዘሎን] ዓመታዊ እቶቱ ድማ ልዕሊ 100 ሚሊዮን ዶላር ዝኾነ ሄድስፐይስ ዝተባህለ ህቡብ ኣፕ የመሓድሩ። ኣብ 2005፡ ሪቻርድ ሓደ ካብ'ቶም ኣብ ዋኒን ናይ ኣንዲ ክመሃሩ ቆጸራ ዝሓዙ ዝሰልከዮም ሞያውያን'ዩ ነይሩ። ናይ ዩኒቨርሲቲ ትምህርቱ ምስ ወድአ፡ ሪቻርድ ሓደ ኣብ ለንደን ኣብ ዝርከብ ናይ መዋዓውዒ ትካል ክሰርሕ ጀሚሩ፡ ቀልጢፉ ድማ ነቲ መሳልል ናይ ሓላፍነት ደይብዎ ነይሩ፡ እንተኾነ ግን ኣብ ህይወቱ ብዙሕ ሃስያ ኣውሪዱሉ። "ንኣንዲ ኣብ ዝረኸብክሉ እዋን፡ ኣዝየ ዓቕሊ ኣጽቢበ ነይረ" ይብል ሪቻርድ። "ኣዝዩ በዳሂ ዝኾነ ቀጻሊ ማሕበራዊ ጭንቀት ነይሩኒ። ነቲ ዝነበረኑ ጸቕጢ ዘካፍለሉን ዘራግፈሉን ናይ ዕርክነት ጉጅለ ኣይነበረንን። "ድሕሪ'ታ ናይ ፈለማ ክፍለ ጊዜ፡ ክንደይ ዝኣኽሉ ሓሳባት ኣብ ውሽጠይ ከምዝነበሩን ህይወተይ ክሳብ ክንደይ ጽሉል ምንባሩን ተረዲአ። ዘደስት ኮይኑ ድማ ረኺበዮን መንገዲ ከምዘሎ ድማ ተገንዚበ" ይብል ሪቻርድ። ሓንሳብ ረብሓ ናይ'ቲ ኣስተንትኖ ምስ ተረድኦ ግን ነቲ ኣምር ንምልላይ/ንምስፍሕፋሕ፡ ሪቻርድ ምስ ኣንዲ ብሽርክነት ሓቢሩ ኣብ ንግዲ ኽኣቱ ወሲኑ። "ልክዕ ሞያ ከም ምልዋጥ'ዩ ነይሩ" ይብል ሪቻርድ። "ኣስተንትኖ ምሂሩኒ፡ ኣነ ኸኣ ንሱ ዝያዳ ክረኣየሉ ወይ ክፍለጠሉ ዝኽእለሉ ዕታር ዝኾኑ ሓሳባት ምሂዘሉ። ንበይኑ ኣብ ሓንቲ ክፍሊ ተሓጺሩ ምንባሩ በቃ ውርደት/ሕፍረት ኮይኑ ተሰሚዑኒ"። ክሳብ 2010 ኣብ ዝነበረ እዋን ድማ ኣብ መላእ ብሪጣኒያ እናዞሩ ብዛዕባ ረብሓታት ኣስተንትኖ ምሂሮም፡ ናይ ጉጅለታት ኣስተምህሮ'ውን ኣካይዶም። ነቲ ዝረኸብዎ ገንዘብን ካብ ፈተውቲ ዝረኸብዎ ሓገዝን ሓዊሶም ድማ ኣብ'ቲ ዓመት'ቲ ነታ ቀዳመይቲ ስርሓት ናይ`ታ ኣፕ ምሂዞም፡ ተጠቀምቲ ድማ ካብ ሓያሎ ነናይ ዓሰርተ ደቒቕ መምሃሪ መምርሒታት ክመርጹ ይኽእሉ። ብዕድል ድማ ጋዜጣ ጋርዲያን ናይ ብሪጣኒያ ኣብ ኩሉ ቀዳም ሕታማ፡ ሓንቲ ናይ ሄድስፐይስ መላለዪ ጽሑፍ ክትውትፍ እንከላ፡ መንገዲ ኣየር ቪርጂን ኣትላንቲክ ድማ ኣብ መዘናግዒታት ናይ በረራታታ ብትእዛዝ ዝተሰርሐ  መላለዪ ኣስተንትኖ ኣተኣታትያ። እዚ ድማ ንቑጽሪ ነቲ ኣፕ ዝጽዕኑ [ዳውንሎድ ዝገብሩ] ሰባት ኣዛይዱ። ኣብ`ዚ እዋን ንሓደ ምጽዓን 9.99 ፓውንድ ይኽፈሎ። "ኣብ ጅማሮ ናይ`ቲ ንግዲ፡ ኩሎም`ቶም ቅድሚኡ ብገንዘብ ዝሕግዙና ዝነበሩ ሓገዞም ደው ስለ ዘበሉ ባዕልና ንባዕልና ኢና ንሕግዝ ኔርና። ስለ`ዚ ፈተውትና ሓገዝ ንኽገብሩልና ንሓቶም ኔርና፡ ኢሉ እቲ ድምጺ ናይ'ታ ኣፕ ዝኾነ ኣንዲ። "ሓደ ካብ ፈተውትና ሓንቲ ናይ ድምጺ መቕድሒ ስቱዲዮ ብነጻ ሂቡና፡ ሓደ ካልእ ድማ ሃንቲ ቤት ጽሕፈት ብነጻ ሂቡና። ገለ ሰባት ብሓቂ ኣብ`ቲ ንገብሮ ዝነበርና ነገር ኣሚኖም፡ መጺኦም ንኽሕግዙና ድማ ኣብ ናይ ስራሕ ቦታኦም ናይ ደሞዝ ምጉዳል ውሳነ ተቐቢሎም። ብታዕሚ ድማ ነመስግኖም ሕጂ"። ኣብ 2013፡ ኣንዲን ሪቻርድን ነቲ ዋኒኖም ሒዞም ናብ`ታ ሕጂ መደበሮም ኮይና ዘላ ከተማ ሎስ ኣንጀለስ ናይ ኣሜሪካ ክግዕዙ ወሲኖም። "ንለንደን ስለዝይፈተናያ ኣይኮንናን ግዒዝና" ይብል ኣንዲ። "ክልቴና ኣብ ካሊፎርኒያ ናይ ምንባር ሕልሚ ስለዝነበረና ናይ ደገ/ግዳማዊ ምንቅስቓስ ዝበዝሖ ደረጃ መነባብሮ ስለ እንምነን ኢና መሪጽናያ፡ ምሕኳርን ኣብ ማይ ምንስፋፍን`ውን ንፈቱ ኢና፡ ተሰማሚዓትና ድማ" ይብልንሱ። እታ ኣብ ፈለማ ብዝያዳ ንባዕላ ትምውል ዝነበረት ሄድስፐይስ፡ ነታ ኣፕን ነቲ ንግድን ንምስፋሕ ካብ 2014 ጀሚራ ወፍሪ ክትቅበል/ምሻጥ ብርክታት ጀሚራ። ኣብ'ዚ ሕጂ እዋን ድማ 75 ሚሊዮን ዶላር ዝዋግኡ ናይ ደገ ምወላ ረኺባ፡ ኣንዲን ሪቻርድስን ግን ገና ነቲ ዝበዝሐ ብርክታት ይውንኑ። ዋላ'ኳ ኣብ ፈለማ ክልቲኦም ኣብ ኩሉ ምንቅስቓሳት ናይ'ቲ ዋኒን ይነጥፉ እንተነበሩ፡ ዋኒኖም ክዓብይ ምስ ጀመረ ግን በበይኑ ንጥፈታት ከካይዱ ጀሚሮም። ሪቻርድ ዋና ኣመሓዳሪ [ቺፍ ኤሰቹቲቭ] ኮይኑ ሓፈሻዊ ምሕደራ ናይ'ቲ ኩባንያን 300 ሰራሕተኛታቱን ተዋሂብዎ። ቀንዲ ተራ ናይ ኣንዲ ድማ ነታ ኣብ ምስፋሕን ድምጻ ምዃንን ኮይኑ ኣሎ። እዚ ተራ'ዚ ግን ይፍለጠሉ ድዩ? "ኣብ ማዕርፎ ነፈርቲ ይኹን ኣብ ሬስቶራንታት ሰባት ንድምጸይ የለልይዎ" ይብል ንሱ። ሄድስፐይስ "ንትርጉም ሰውራዊ መስተውዓልነት ኣብ ቦታ ዲጂታል መሪሓ`ያ" ኢሉ ናይ ኣስ ተንትኖ መጻሕፍቲ ዝጽሕፍ ነይል ሰሊማን። "ብልሂ ናይ ሄድስፐይስ ነቲ ከም መስተውዓልነት ኣስተንትኖ ዝበለ ከቢድን ደቂቕ ዝፍልልይነትን ዘለዎ ስራሕ ምምሃር ምግጣማን ክዋሓጡ ናብ ዝኽእሉ ዝደቐቑ ናይ ምስልን ድምጽን መረዳእታታት ምድቓቓን'ዩ" ኢሉ ንሱ። "ከም`ዚ ገይሮም ድማ`ዮም ነቲ ጽላት ለዊጦሞን ኣብ ዓለማዊ ዕዳጋ ሰንጢቑ ከምዝኣቱን ገይሮሞ" ድማ ይብል። ሄድስፐይስ ግን ኣፕ ጥራይ ኣይኮነትን። እቲ ኩባንያ ከም ጉግል፣ ሊንክዲን፣ ጀነራል ኤለትሪክን ዩኒለቨርን ዝኣመሰሉ ልዕሊ 300 ዓማዊል ኣለውዎ። ሄድስፐይስ ነዘን ኩባንያታት`ዚኣተን ሰራሕተኛታተንን ኣካየድተንን ኣስተንትኖ ክገብሩ ብምምሃር ይሕግዘን። ንሃርቫርድን ስታንፎርድ ሓዊስካ ድማ ምስ ኣሜሪካውያን ዩኒቨርሲታትን ንሃገራዊ ኣገልግሎት ጥዕና ብሪጣኒያን ኣብ ምምሃር ረብሓ ኣስተንትኖ ይተሓጋገዝ። ኣንዲ ዋላ'ኳ ከም ቀደሙ ን16 ሰዓታት ኣስተንትኖ እንተዘይገበረ፡ ገና ግን መዓልታዊ ኣስተንትኖ ይገብር። ሪቻርድ'ውን ንኣስተንትኖ ጊዜ ይፈሊ'ዩ። "ክልቴና መዓልታዊ ኣስተንትኖ ንገብር ኢና" ይብል ሪቻርድ። "ብሓቂ ኣብ`ኡ ንኣምን ኢና፡ እዚ ድማ ነቲ ጉጅለ ሰራሕተኛታት ይኹን ኩሉ ነታ ኣፕ ዝጽዕን ሰብን ኣገዳሲ'ዩ" ድማ ኢሉ።


በዓል ፋሲካን ረመዳን ብኸመይ ክኽበሩ እዮም ?

ብኣማኢት ሚልዮናት ሰዓብቲ ዘለወን፡ ዓበይቲ ሃይማኖታት ዓለም፡ ብዙሓት ኣመንተን ኣብ ሓደ ቦታ ተኣኪቦም ዘካይድዎ ሃይማኖታዊ ስነ-ስርዓት ዝፍፅማሉ ግዘ፡ ሒደት መዓልታት ይተርፎ። ለበዳ ኮሮናቫይረስ ስግኣት ዓለም ኣብ ዝኾነሉ ኣብዚ ሕዚ እዋን ግና፡ እዞም ሃይማኖታዊ ስርዓታት ብኸመይ ክፍፀሙ ይኽእሉ፡ ሕቶ ብዙሓት ኮይኑ ኣሎ። ዝመጽእ ሰምበት 12 ሚያዝያ 2020 ፡ ኣብ ብዙሓት ሃገራት ዓለም  ዝኽበር በዓል ፋሲካ እዩ። ብኣቆፃፅራ ኢትዮጵያውያን ድማ ሰምበት 11 ሚያዝያ 2012 እዩ ክኽበር። እዚ በዓል፡ እየሱስ ክርስቶስ ተሰቒሉ፣ ሞይቱ ዝተንሰአሉ ዕለት ዝዝከረሉ እዩ። ኣብ ዓርቢ ስቕለት ድማ፡ ስነ-ስርዓት ስግደት ይፍፀም። ቅድሚ ሕዚ፡ ኣመንቲ ኣብ ቀረብኦም ናብ ዝርከብ ቤተ-ክርስትያን ዝውሕዝሉ ግዘ ነይሩ። እዚ ኣብ ብዙሓት ከባብታት ዝፍፀም ሃይማኖታዊ ስነ-ስርዓት፡ ሎሚዘበን ኣይክህሉን'ዩ። ቅድሚ ዓርቢ ስቕለት፡ ኣብ ዕለተ ሓሙስ ድማ፡ ምእመናን ኣብ ዝተረኸብሉ፡ ካህናት እግሪ ይሓፅቡ፤ ቅዳሴ እውን ይቕደስ። ቀዳም ስዑር እውን፡ ሰባት ኣብ ቤተ-ክርስትያን ዝእከብሉን ዝሓድርሉን ግዘ እዩ ነይሩ፡ ከምዚ ሎሚ ዓለም ብለበዳ ኮሮናቫይረስ እንከይተጨነቐት። ሕዚ፡ እዚ ኩሉ ሎሚ ዓመት ብኸመይ ክህሉ ይኽእል? ዝብል ዋላ እኳ ሕቶ ብዙሓት እንተኾነ፡ ኣብ ዘበነ ኮሮናቫይረስ ግና፡ እዚ ክኸውን እዩ ኢልካ ምሕሳብ ከቢድ እዩ። ኣብ ኢትዮጵያን ኤርትራን፡ ዝምልከቶ ኣካል መልሲ ዝህበሉ እኳ እንተኾነ፡ ኣብ ኬንያ ግና፡ ምስዚ በዓል ዝዛመዱ ሃይማኖታዊ ስርዓታት ኩሎም ብመገዲ ኢንተርኔት እዮም ክፍፀሙ። ኣብ ከተማ ናይሮቢ ትነብር ካሮሊ፡ እዞም መንፈሳዊ ስርዓታት 'ዙም' ብዝተብሃለ መተግበሪ ስልኪ ክከታተሉ ከምዝሓሰበት ትዛረብ። "ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ፡ ኣብ ዕለተ ቀዳም፡ ለይቲ ዝህሉ ስነ-ስርዓት ቁርባን፡ ብሓሳብ ኢና ክንሳተፍ ንኽእል" ትብል። ዋላ እኳ ኬንያ ከም ሓደ ሓደ ሃገራት ዓለም፡ ሙሉእ ንሙሉእ ህዝባዊ ምንቅስቓስ እንተዘይዓፀወት፡ ካብ ሰዓት 1፡00 (7፡00) ናይ ምሸት ግና ኣዋጅ እቶ እቶ ኣዊጃ እያ። "ኣብ ናህትና ቤተ-ክርስትያን፡ 'ዙም' ዝበሃል መራኸቢ ብምጥቃም፡ መፅሓፍ ቅዱስ ነፅንዕ፡ ጸሎት'ውን ንገብር" ትብል ካሮሊ፡ ኣብ ዘለቶ ቦታ ኮይና በዚ መተግበሪ ሞባይል ምጽላይ ዝፈጠረላ ስምዒት እንትትገልፅ፡ "ብሓደ ወገን ፈተና እዩ። ብካልእ ወገን ከኣ፡ መራኸቢ ሜላ ተጠቒምና ካብ ዘለናሉ ናብ ኣምላኽና ክንቀርብ፣ ምስ ንፈትዎም  ደቅና ኮይንና፡ ክንጽልይ ዕድል ሂቡና'ዩ" ትብል ካሮሊ። ረመዳን ጾመ ረመዳን ንክኣቱ ኣስታት ክልተ ሰሙን ጥራሕ እዩ ዝተርፎ። እዚ ወርሒ፡ ብኣመንቲ እስልምና፡  ንነብዩ መሓመድ ቁርዓን ዝተገለፀሉ ከምዝኾነ እዩ ዝእመን። ኣብዚ ወርሒ፡ ኣብ መላእ ዓለም ዝርከቡ ኣመንቲ ምስልምና፡ ፀሓይ በሪቓ ክሳብ ትዓርብ፡ ካብ ዝኾነ ይኹን ምግብን መስተን ንባዕሎም ይዕቅቡ። ንፈጣሪኦም ድማ፡ ምሕረትን ይቕረታን ይልምኑ። ኩሉግዘ ምሸት ድማ፡ ጾሞም ንምስዓር፡ ምስ ቤተሰብን ፈተውቶምን ተኣኪቦም፡ ተምሪ፣ ሳምቡሳን ካልኦት ምግብታትን ይቋደሱ። ድሕሪ እዚ ድማ 'ተራዊህ' ተባሂሉ ንዝፅዋእ ሓባራዊ ጸሎት ንምፍፃም፡  ኣእጋር ብዙሓት ናብ መስጊድ ይውሕዛ። ኮሮናቫይረስ ንዓለም ኣጨንቑ፡ ማዕፆኣ ክትዓፁ ኣብ ዘገደደሉ እዋን ግና፡ እዚ ኩሉ ንምፍፃም ዘይሕሰብ እዩ። ኣብ ዓዲ ኢንግሊዝ፡ ሙስሊም ቴንት ፕሮጀክት ዝበሃል፡ ናይ ሙስሊም መናእሰይ ማሕበር ኣሎ።  እዚ ማሕበር ነቲ ዘሎ ኩንትራት ኣብ ግምት ብምእታው ድማ፡ ሓደ ሓሳብ ኣበጊሱ ኣሎ። እዞም መናእሰይ፡ ቅድሚ ሕዚ  ኣብ  ዓበይቲ ኣደባባያት ለንደንን ትራፋልጋርን ዳስ ብምስራሕ፡ መርሃ-ግብሪ ኢፍጣር የዳልዉ ነይሮም። ዝኾነ እኹን ሓለፊ መገዲ ድማ፡ ናብቲ ዳስ ብምእታው፡ ካብ ዝቐረበ መኣዲ ክቋደስ  ይኽእል ነይሩ። ኣብዚ ዓመት እዚ ግና፡ ክኸውን ኣይኽእልን፤ ኮሮናቫይረስ ኩሉ ዜጋ ዓለም ማዕፅኡ ዓፅዩ ኣብ ገዝኡ ኮፍ ክብል ስለዘገደደ። የግዳስ እዞም መናእሰይ፡ ነቲ በብዓመቱ ዘካይድዎ ዝነበሩ ኢፍጣር ብኢንተርኔት ከከይድዎ እዮም ዝሓስቡ ዘለዉ። 'ዙም' ዝተብሃለ መተግበሪ ሞባይል (ኣፕሊኬሽን) ድማ ነዚ ዕላማ ክውዕል እዩ። እዚ ማለት፡ ሰባት ገፅ ንገፅ እናተረኣኣዩ፡ ኣብ ዘለውዎ ኮይኖም ኢፍጣሮም ክቋደሱ ይኽእሉ እዮም። ድሕሪ ፀሓይ ምዕራባ ዝግበር ጸሎት (መቅሪብ) ድማ፡ ሰባት ሓቢሮም ብኢንተርኔት ከፍጥሩ ድማ ትፅቢት ይግበር።


ኢትዮጵያ፡ "ንሓደ እምነት ጥራሕ ጠጠው እንተኢለ፡ እግዚኣብሄር ዝሓዝን እዩ ዝመስለኒ"

መልኣከ ሕይወት ቆሞስ አባ አክሊለ ማርያም፡ ንክልቲኦም ቤተ እምነታት መስርሒ ዝኸውን ገንዘብ ክሓቱ ምስ ጀመሩ፡ ብዙሓት ሰዓብቲ እቶም እምነታት ከይገረሞም ኣይተረፈን። ንሶሞ ግን፤ እቲ ተግባር ኩሉ ኣማኒ ክኽተሎ ዝግባእ መንገዲ ከምዝኾነ እዮም ዝዛረቡ። ኣብ 2007 [ብኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ] ቁልቢ ገብርኤል ገዳም ክሳለሙ ናብ ሃረር ኣብ ዝኸድሉ እዋን፤ ኣብ ቀረብኡ ዝርከብ ላንጌ ቅዱሰ ራጉኤል ዝርከበሉ ኩነታት ተዓዚቦም። እቲ ነባሪ ናብርኡ ደርቆስቆስ ዝበለን ካብ ናብ ኣፍ ዝነብርን እዩ። እቶም ሰዓብቲ እምነት ክርስትና ዘምልኽሉ ቤት ክርስትያን ድማ፤ ድኽምክም ኢሉ ክዓንው ዝበለ ኮይኑ ረኺቦምዎ። ድሕሪ እዚ ኣብኡ ተሪፎም ነቲ ቤተክርስትያን ከስርሑ ወሲኖም። ሓደ ዓመት ኣብ ዘይመልኦ ግዜ፤ ኣብ ልዕሊ 500 ትርብዒት ሜትሮ ዝሽፍን ህንጻ ብምጅማር፡ ሎሚ ኣብ ጽቡቕ ኩነታት በጺሑ ኣሎ። ኣብቲ ጻንሒቶም ናይ ላንጌ ቢላል መስጊድ'ውን ምስረኣዩ ኣብ ምፍራስ ዝርከብ ኮይኑ ረኺቦምዎ። ንሰዓብቲ እስልምና ረኺቦም ድማ ከስርሑዎ ወሰኑ። ነቲ መስጊድ ከሕድስዎ ከምዝደልዩ ዝገልጽ ደብዳበ ናብ ላዕለዋይ ቤት ምኽሪ ጉዳያት እስልምና ብምጽሓፎም ናይ ድጋፍ ደብዳበ ረኺቦም። ነቲ ደብዳበ ሒዞም ኣብ 2011 ካብ ተኸተልቲ እምነት እስልምና ነበርቲ ኣዲስ ኣበባ ንሰረት ዝኸውን ገንዘብ ከምዝረኸቡ ይዛረቡ። ናይቲ መስጊድ ምድርቤት ተወዲኡ እዩ። ናይቲ ላዕለዋይ ደብሪ (ደርቢ) ስራሕ ንክቕጽል ድማ ተወሳኺ ድጋፍ ንምትእኽኻብ ናብ ኣዲስ ኣበባ ወፊሮም ኣለዉ። እዚ ተግባሮም፤ ተኸተልቲ እምነት እስልምና መጀመርታ ናብ ኢትዮጵያ ክኣትው እንከለው ዝነበረ ባህሊ ከምዝኾነ ይዛረቡ። ኣብ ቅዱሳት መጻሕፍቲ ዝርከብ ጥራሕ እንተይኮነስ፡ እቶም ተኸተልቲ ሓቢሮም ዝሃነጽዎ ባህሊ ከምዝኾነ'ውን መልኣከ ሕይወት ቆሞስ አባ አክሊለ ማርያም ይገልጹ። ነዚ ተግባሮም ዝረእዩ ሰባት፡ በቲ ተግባሮም ሕጉሳት'ዮም። 'ሰብ ዝሕጎስ ንሰብ እንተ ኣገልጊልካ እዩ" ይብሉ። ኣገልጋሊ ቤተክርስትያን ኦርቶዶክስ ተዋህዶ እንተኾንኩ'ኳ፤ "ንሓደ ሃይማኖት ጠጠው እንተኢለ'ስ እግዚኣብሄር ዝሓዝን እዩ ዝመስለኒ" ክብሉ ይዛረቡ። ኣብ ከባቢ ምብራቅ ሃረርጌ፤ ህዝቢ ኣብ መንጎ ክልተ ወረዳታት ዝነበረ ጎንጺ ኣዝሒሉ ብሓባር ይነብር ከምዘሎ'ውን አባ አክሊለ ማርያም ሓቢሮም።


ኣብ ክልል ኣምሓራ፡ መሳጊድን ኣብያተ-ክርስትያንን ተቓጺሎም

ዓርቢ ምሸት፡ ኣብ ክልል ኣምሓራ ሞጣ ኣብ ዝበሃል ከተማ፡ ክልተ መሳጊድን ሓደ ቤተክርስትያንን ከምዝተቓጸሉ ነበርቲ እቲ ከባቢ ንቢቢሲ ገሊጾም። እቲ ዝተቓጸለ ቤተ ክርስትያን 'ጊዮርጊስ' ዝበሃል ክኸውን ከሎ፡ እቶም መሳጊድ ድማ 'ጀሚዑል ኸይራት' ከምኡ ድማ 'አየር ማረፊያ' ኣብ ዝበሃል ከባቢ ዝርከብ ዓብዪ መስጊድ እዩ ኢሎም። ኮሚሽን ፖሊስ ኣምሓራ፡ ጸኒሑ ንቴሌቪዥን እቲ ክልል ኣብ ዝሃቦ መብርሂ ድማ፡ ሓደ መስጊድ ብባርዕ ምሉእ ንምሉእ ክዓኑ እንከሎ፡ ክልተ መሳጊድ ድማ ብኸፊል ከምዝዓነዉ ገሊጹ። ካብዚ ብተወሳኺ፡ ሓደ "ማር ዘነብ" ዝበሃል ናይ ዕዳጋ ማእከልን መደቀሲን'ውን ከምዝዓነወ ኮማንደር ጀማል መኮነን ተዛሪቡ። "ነዚ መልዓሊ ዝኾነ፡ እንዳ ጊዮርጊስ ቤተ-ክርስትያን ድማ ብኸፊል ተቓጺሉ" ኢሉ። ኣብ  ካልኦት ትካላት ንግዲ እውን ማህሰይቲ ከምዝወረደ፡ ነበርቲ ይዛረቡ። ብኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ 11:00 ሰዓት ኣጋ ምሸት (5፡00) ጸሎት እናተገብረ እንከሎ፡ ኣብ ናሕሲ እቲ ቤተክርስትያን ትኪ ከምዝተርኣየን፡ ሰባት ድማ ነቲ ባርዕ ከጥፍኡ ከምዝተረባረቡ፡ ብድሕሪ እዚ ከኣ ዕግርግር ከምዝተልዓለ፡ ኣብ ጥቓ 'ጊዮርጊስ' ቤተክርስትያን ዝነብሩ ሓደ ምስክር ዓይኒ ንቢቢሲ ተዛሪቦም። ኣብቲ ቤተክርስትያን ዝተልዓለ ባርዕ፡ ህዝቢ ማይ እናቕረበ ክጠፍኦ ከምዝኸኣለ ዝገለጹ እቶም ነባሪ፡ ገለ መናእሰይ ግን ብስምዒት ኣብ ልዕሊ መሳጊድ መጥቃዕቲ ከምዝፈጸሙ ሰሚዔ ድማ ኢሎም። ኣብዚ እዋን ፍሉይ ሓይሊ ፖሊስ ኣትዩ ነቲ ኩነታት ንምህዳእ ይፍትን ከምዘሎን፡ በቲ ፍጻመ ናይ ሰብ ህይወት ከምዘይጠፍአን እውን እቶም ነባሪ ተዛሪቦም። በቲ ፍጻመ፡ ናይ ኣመንቲ ክርስትናን ምስልምናን ንብረት ከምዝዓነወ ድሕሪ ምግላጽ "እቲ መንእሰይ ብስምዒት ተደፊኡ ናብ ከምዚ ዓይነት ነገር ክኣቱ የብሉን። ሕዚ እውን እንተኾነ ጽባሕ ብዕርቂ ክንዓጽዎ ኢና" ኢሎም። ኣባል ቤት ምኽሪ ናይታ ከተማ ዝኾኑ ሓጂ ዩኑስ ኢድሪስ ድማ፡ ምኽንያት ናይቲ መጥቃዕትን ባርዕን እንታይ ምዃኑ ከምዘይተረደኦም ንቢቢሲ ተዛሪቦም። "ናይ ኣስላም ገዛውቲ እናተመረጹ እዮም ተቓጺሎም" ዝበሉ ሓጂ ዩኑስ፡ ኣብ ሓደ ናይ ዕዳጋ ቦታ ክልተ ደብሪ ምሉእ መደብራት ከምዝተቓጸሉን ከምዝተዘመቱን ይገልጹ። "ናይ ኣስላም ኣብያተ መድሓኒትን ኮንቴይነርን እውን ተባሪዖም፡ ተዘሚቶም" ኢሎም። ናብ ከምዚ ዓይነት ጎንጺ ከምርሕ ዝኽእል፡ ኣብ መንጎ ሙስሊምን ክርስትያንን ዝኾነ ጸገም ዘይምንባሩ ሓጂ የኑስ ይዛረቡ። ብዛዕባ እቲ ኩነታት፡ ተወሳኺ መብርሂ ንክህቡና ናብ ከንቲባ ከተማ ሞጣ፡ ሓላፊ ጸጥታን ቴሌፎን ደዊልና ኣብ ኣኼባ ስለዝኾኑ ክንረኽቦም ኣይከኣልናን።


ሙስሊም ብምዃኑ ቋንቋ ሳንስክሪት ከይምህር ዝተኸልከለ መምህር

ኣብ ሰሜናዊ ህንዲ ኣብ እትርከብ ከተማ ቫራናሲ ዝርከቡ ትምሃሮ፡ ቋንቋ ሳንስክሪት ክምህር ዝተመደበ መምህር ሙስሊም ብምዃኑ ኣይንመሃርን ኢሎም። ንሳቶም፡ ሙስሊም መምህር ነቲ ምስ ጥንታዊ ሃይማኖት ሂንዱይዝም ዝተኣሳሳረ ቋንቋ ሳንስክሪት ክምህር ኣይክእልን ይብሉ። ፊሮዝ ክሃን፡ ፋልማዩ ዝኾነ ስራሕ መምህርነት ቋንቋ ሳንስክሪት ኣብቲ ህቡብ ዩኒቨርሲቲ ባናራስ ሂንዱ ምስረኸበ፡ ሓጎሱ ደረት ኣይነበሮን። እንተኾነ፡ ካብ ዝቑጸር ሰለስተ ሰሙኑ፤ ክንሱ ሓንቲ ሻብ 'ውን ኣይመሃረን። ንሱ ኣብ ዝሓለፈ ሕዳር 6 ከምዝተመደበ ዝሰምዑ 30 ተምሃሮ፡ ንተቓውሞ ኣብ ደጊኣፍ ምምሕዳር እቲ ዩኒቨርሲቲ ተቐሚጦም። ምኽንያቶም ድማ እስላማይ ቋንቋ ሳንስክሪት ኣይምህረናን ዝብል እዩ። ፐሮፌሰር ክሃን ምስቲ መሰረት ብዙሓት ቋንቋታት ህንዲ ዝኾነ ሳንስክሪት ዘለዎ ርክብ ግን ውልቃዊ እዩ። ንሱ፡ ኣብ እዋን ቁልዕነቱ ወላዲኡ ቋንቋ ሳንስክሪት ናብ ዝምህር ቤት ትምህርቲ ከምዝለኣኾን፡ ነቲ ቋንቋ ዘለዎ ፍቕሪ ካብ ሽዑ ከምዝጅምርን ይዛረብ። ወላዲኡ 'ውን ቋንቋ ሳንስክሪት ኣጽኒዑ እዩ። እቲ 'ቋንቋ መላእኽቲ' እናተብሃለ ዝጽዋዕ ቋንቋ፡ ብትሕቲ ሓደ ምኢታዊት ህዝቢ ህንዲ ዝዝረብ ኮይኑ ምብዛሕትኡ ግዘ ቀሻውሽቲ ሂንዱ ኣብ ሃይማኖታዊ በዓላት ይጠቀሙሉ። ካብቶም ዝቃወሙ ተምሃሮ ሓደ፡ ቻክራፓኒ ኦጅሃ፡ ምድብ ፕሮፌሰር ክሃን ንሕጊ እቲ ዩኒቨርሲቲ ዝጥሕስ እዩ ይብል። ኣመሓደርቲ እቲ ዩኒቨርሲቲ ግን '' ነቲ ስራሕ እቲ ዝበለጸ ተወዳዳራይ ኢና ሓሪና'' ብምባል ነቲ ዝቐርብ ነቐፌታ ይቃወሙዎ።። ብተወሳኺ ብዙሓት መምህራን ንፕሮፌሰር ክሃን ደጊፎምዎ እዮም። ''ንኸባቢ ሰላሳ ዓመታት፡ ሂንዱ ሰብኣይ ንቋንቋታት ኡርዱ፣ ፋርሲን ዓረብኛን ንዘጠቓልል ክፍሊ ትምህርቲ መሪሑ እዩ። ቁርኣን ክምህር ዘኽእሎ ዲግሪ እውን ረኺቡ ነይሩ'' ይብል ሓላፊ ትምህርቲ ክፍሊ ኡርዱ ኣፍታብ ኣሕመድ ኣፋቂ። ብተወሳኺ ኣብ ክፍሊ ኡርዱ ዝምህሩ ሂንዱ ከምዘለዉን ቋንቋን ሃይማኖትን ዘራኽብ ከምዘይብሎምን ይገልጽ። እቶም ተምሃሮ ኣብ ቀጽሪ እቲ ዩኒቨርሲቲ የካይዱዎ ዝነበሩ ተቓውሞ ይግደፉ እምበር፡ እቲ መምህር ክሳብ ዝባረር ናብ ክፍሊ ኣይንኣቱን ብምባል ክመሃሩ ኣይከኣሉን። ዝምህሮ ቋንቋን ዝኽተሎ እምነትን እንታይ ከምዘራኸቦም ከምዘይተረደኦ ዝገልጽ ፕሮፌሰር ክሃን፡ ንዕኡ ደጊፎም ሰልፊ ዝወጹ ትምሃሮ 'ውን ረኺቡ ኣሎ።


"ኣብ ዝሓለፉ ክልተ ዓመታት 20 ኣብያተ ክርስቲያን ሙሉእ ብሙሉእ ዓንየን" ማህበረ ቅዱሳን

ኣብ ዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ጥራሕ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ብእምነቶም ጥራሕ መጥቃዕቲ ዝበጽሖም ሰባት ዳግም ንምጥያስ፡ ልዕሊ 600 ሚልዮን ብር ከም ዘድሊ ኣብ ትሕቲ መምርሒ ምውዳብ ናይ ሰንበት ኣብያተ ትምህርቲ ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን ኢትዯጵያ ናይ ዝርከብ ማሕበረ ቅዱሳን ጸሓፊ ኣቶ ውብሸት ኦቶሮ ገሊጾም። ማህበረ ቅዱሳን ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ተዘዋዊሩ፡ መጥቃዕቲ ዝበጽሐሉ ምኽንያት እንታይ'ዩ? ኣብ ልዕሊ ምእመናን ዝበጽሐ ጉድኣት እንታይ'ዩ? ዝብል መጽናዕቲ ከም ዝገበረ ኣቶ ውብሸት ተዛሪቡ። ማህበረ ቅዱሳን ተዘዋዊሩ መጽናዕቲ ከካይድ ኣብ ዝተኽኣሎም ከባቢታት ዝረኸቦ መረዳእታ ዕላዊ ዝገበረ ኮይኑ፡ ብምኽንያት እቲ ዝበጽሐ መጥቃዕቲ ዝተመዛበሉ ሰባት ዳግም ንምጥያስ እቶት ንምትእኽኻብ ምስ ሕብረት ምኽብባር ክብርን መሰልን ቤተክርስቲያን ጴጥሮሳውያን ከምኡ'ውን ማሕበር ዳንዲ ኣቦቲ ብምዃን ኣብ ቀጽሪ ጃን ሜዳ 27 መጋቢት 2019 መድረክ ምትእኽካብ ገንዘብ ክገብር እዩ ኢሉ። ኣብታ ሃገር ኣብ ዝተፈላለየ እዋን ለውጢ እንትመጽእ ኣብ ልዕሊ ኣመንቲ እታ ቤተክርስቲያንን ዝተፈላለየ መጥቃዕቲ በጺሑ'ዩ ዝበለ እቲ ጸሓፊ፡ ናይዚ ምክንያት በብግዝኡ ዝዝረቡ ናይ ሓሶት ተረኻት እዮም ኢሉ። ኣብ ዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ጥራሕ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት እታ ሃገር ዝተቓጸሉን ዝዓነውን ልዕሊ 20 ኣብኣተ ክርስቲያናት፡ ካብ 10 ዘይንእሱ ዝተፈላለየ መጠን ዘለዎ ጉድኣት ዝበጽሖም ኣብያተ ክርስቲያናት ከም ዘለው ወሲኹ ሓቢሩ። ካብዚ ብተወሳኺ፡ ምእመናን ሞይቶም፣ ቤት ንብረቶም ዓንዩ፣ ኣካለዊ መጉዳእቲ በጺሑዎምን ተመዛቢሎምን እዮም ኢሉ። በዚ ምኽንያት ኣገልግሎት ዝህብሉ ትካልን መንበሪ ገዛን ዝስርሐሎም 417 ሰባት፡ ካልኦት ብዝተፈላለየ መገዲ ድጋፍ ዝግበረሎም ድማ 1700 ሰባት ከም ዘለው ኣቶ ውብሸት ተዛሪቡ። ኣቶ ውሸት ወሲኹ፡ እቲ ዝዓነወ ንብረት መሊስኻ ንምትካእ 400 ሚልዮን ብር ከም ዘድልን፡ እቲ 200 ሚልዮን ብር ንሕክምናን ስነልቦናዊ ሓገዝን ዝውዕል ምዃኑን ገሊጹ። እቶም ዝዓነው ኣብያተ ክርስቲያናት፡ ብሓገዝ ምእመናን ይህነጹ ከም ዘለው ብምግላጽ፡ ናባዪ ስኢኖም ዝተረስዑ ሰባት ከም ዘለዎም'ውን ሓቢሩ። እዚ ኣብ ልዕሊ ትካላት ሃይማኖት ዝበጽሕ መጥቃዕቲ ብምኹናን፡ ኣብ ልዕሊ እታ ቤተክርስቲያን ዝበጽሑ መጥቃዕታት ግን ግቡእ ኣቃልቦ ኣይተገብረሎምን ኢሉ።


ናይጀርያ፡ ዳዕሽ 'ንዝጨዎዮም ክርስትያን ሰይፉ'

ኣብ ናይጀርያ፡ ጉጅለ ዳዕሽ ጨውዩ ሒዝዎም ንዝጸንሐ 11 ክርስትያን ከምዝሰየፎም ብምግላጽ፡ ነዚ ዘርእይ ተንቐሳቓሲ ስእሊ ዘርጊሑ። እዚ ጉጅለ ነዚ ስጉምቲ ዝወሰደ፡ ንቕትለት መራሒኦም ዝነበረ ኣቡበከር ኣል-ባቕዳዲ ሕነ ንምፍዳይ ከምዝኾነ ኣመልኪቱ። መራሒ ዕጡቕ ጉጅለ ዳዕሽ ኣቡበከር ኣል-ባቕዳዲ፡ ኣብ ወርሒ ሕዳር ኣመሪካ ኣብ ዘካየደቶ ወተሃደራዊ ስሪሒት ኣብ ሶርያ ምሟቱ ይዝከር። ብዛዕባ መንነት እቶም ግዳያት ዝርዝራዊ ሓበሬታ የለን። እንተኾነ ግን፡ ኩሉም ደቂ-ተባዕትዮ ኮይኖም፤ ዝሓለፈ ሰሙን እዮም ኣብ ከባቢ ሰሜናዊ ምብራቕ ክፍለሃገር ቦርኖ ተታሒዞም። እቲ ብዳዕሽ ዝተዘርገሐ ቪድዮ 56 ካልኢት ኮይኑ፡ እቲ ጉጅለ ብዝውንኖ ማዕከን ዜና 'ዓማቕ' እዩ ተዘርጊሑ። ፕረዚደንት ናይጀርያ መሓመዱ ቡሃሪ፡ ነቲ ቕትለት ብትሪ ድሕሪ ምኹናን፡ ንናይጀርያውያን ብሃይማኖታዊ ምኽንያት ከይፈላለዩ ኣተሓሳሲቡ። እቲ ፕረዚደንት፡ እዞም እስላማዊ ጥሩፋት ንእምነት ኣስላም ከምዘይውክሉን፡ ኣብ መንጎ ኣስላምን ክርስትያንን ምክፍፋል ንምፍጣር ዝጽዕሩ ዘለው ግበረ-ሽበራውያን ቦታ ክወሃቦም ከምዘይብሉ ኣዘኻኺሩ። እቶም ግዳያት ኣብ ዘይተፈልጠ ቃልዕ ቦታ ከምዝተቐትሉን፤ ሓደ ካብቶም ግዳያት ብጥይት ክቕተል እንከሎ፤ ነቶም ዝተረፉ ኣብ መሬት ኣውዲቖም ከምዝሓረድዎም እቲ ዝወጸኣ ተንቐሳቓሲ ስእሊ የመልክት። ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ናይጀርያ ዝንቐሳቐን ግብረ-ሽበራዊ ጉጅለ ቦኮ-ሓራም፡ ካብ 2016 ምስ ዳዕሽ ተሓባቢሩ ከምዝሰርሕ ሓቢሩ ነይሩ። እዚ ጉጅለ፡ ኣብ 2014 ኣብ ሰሜናዊ ናይጀርያ ኣብ  እተርከብ ከተማ ቺቦክ 276 ተመሃሮ ካብ መደቀሲአን ድሕሪ ምጭዋዩ፡ ስም ናይ'ቲ ሽበራዊ ጉጅለ ክፍለጥ ክኢሉ። እዚ ግበረ-ሽበራዊ ጉጅለ፡ ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ቡርኪናፋሶ፤ ካመሩን፤ ቻድ፤ ኒጀር ከምኡ'ውን ማሊ ይነጥፍ።


ብጌጋ' ምስ ተመሳሳሊ ጾታ መርዓ ዝፈጸሙ ኡጋንዳዊ ኢማም

ጓል ኣንስተይቲ  'መሲልዎም' ምስ ወዲተባዕታይ ዝተመርዓዉ ኡጋንዳዊ ሃይማኖታዊ መራሒ ካብ ሓላፍነቶም ከምዝተኣልዩ ዘ-ደይሊ ሞኒተር ዝተባህለ ጋዜጣ'ታ ሃገር ገሊጹ። ሸኽ ሞሓመድ ሙቱምባ ንክልተ ሰሙን ምስኦም ዝጸንሐትን 'ጓል ኣንስተይቲ' እያ ኢሎም ዝተመርዓውዎ ተኸዳኒት ሒጃብ፡ ወዲ ተባዕታይ ኮይኑ ምስረኸብዎ ከምዝሰንበዱ ይገልጹ። ጓል መሲሉ ዝጸንሐ ውልቀ ሰብ ሪቻርድ ቱሙሻቤ ከምዝኾነ ተፈሊጡ'ሎ። እታ ሓዳሽ 'መርዓት' ማለት ቱሙሻቤ፡ ካብ ጎረቤት መቐመጢ ተሌቪዥንን ክዳውንትን ብምስራቓ ተጠርጢራ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ፖሊስ ምስ ኣተወት እያ ተቓሊዓ። "ከምቲ ልሙድ እታ መርዓት ናብ ቤት ማእሰርቲ ቅድሚ ምእታዋ ብሓንቲ ኣባል ፖሊስ ተፈቲሻ እያ። ሽዑ ነታ ፖሊስ ዘሰንበደ ነገር ተረኺቡ። ተጠርጣሪ ጡብ ንኽመስለሉ ኣብ ውሽጢ መትሓዚ ጡብ ጨርቂ ከምዝመልአ ተፈሊጡ" ይብል ጸብጻብ ዘ-ዴይሊ ሞኒተር። ኣብ ኡጋንዳ ክያምፒሲ ኣብ እትበሃል ዓዲ ኣብ ዝርከብ መስጊድ ኢማም ዝኾኑ ሸኽ ሙቱምባ፡ ምስ መርዓቶም ጾታዊ ርክብ ከምዘይፈጸሙ ይዛረቡ። ብሓባር እናነበሩ 'ከመይ ክኸውን ክኢሉ?' ዝብል ሕቶ ክለዓል ግድን'ዩ። ንሶም ከምዝበልዎ ግን መርዓቶም "ኣብ ወርሓዊ ጽግያ'የ ዘለኹ" ስለዝበለቶም ርክብ ከምዘይፈጸሙ ገሊጾም። እቲ ውልቀሰብ፡ ጓል ኣንስተይቲ ንምምሳል ብምፍታኑን፣ ብስርቅን ምጭብርባርን ክሲ ተመስሪትዎ'ሎ። ናይቲ ከባቢ ቃዲ [ዳኛ እስልምና] ዝኾኑ ሸኽ ዓብዱል ኑር ካካዴ፡ እቲ ክስተት ዘይልሙድ ብምዃኑ፡ ኣብ ልዕሊ እቶም ኢማም ምጽራይ ይካየድ ከምዘሎ ሓቢሮም። ካብ ሓላፍነቶም እውን ተኣልዮም። ሸኽ ሙቱምባ ንዝሓለፉ ኣርባዕተ መዓልታት ኣብ መንበሪ ገዝኦም ከምዘይተረኣዩ ጸብጻብ ዘ-ዴይሊ መይል የመልክት። ሓደ ስሞም ክግለጽ ዘይደለዩ ውልቀሰብ "በቲ ዝተፈጠረ ነገር ስምዒቶም ተሃስዩ ስለዘሎ፡ ኣገልግሎት ምኽሪ ክረኽቡ ይግባእ" ክብሉ ገሊጾም።


መራሒ እስላማዊ ምንቅስቃስ ናይጀርያ ኢብራሂም ዛክዛኪ፡ ንሕክማናዊ ሓገዝ ናብ ህንዲ ይጎዓዝ

ቤት ፍርዲ ናይጀርያ ንመራሒ ናይቲ ንልዕሊ ሰለስተ ዓመታት ኣብ ቀይዲ ዝጸንሐ ብኢራን ዝድገፍ እስላማዊ ምንቅስቃስ እታ ሃገር፡ ኣብ ህንዲ ሕክምናዊ ረድኤት ክረክብ ኣፍቂዱ። ደገፍቲ ኢብራሂም ዛክዛኪ፡ ክፍታሕ ብምጥላብ ንኣዋርሕ ዝኣኽል ኣብ ርእሰ ከተማ ኣቡጃ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ከካይዱ ጸኒሖም። ወዲ 66 ሸኽ ዛክዛኪ ብተሓታትነት ቅትለትን ካልእ ገበናትን ኢዩ ዝኽሰስ። ንሱ ግን ነዚ ክሲ ከነጽጎ ጸኒሑ ኢዩ። ደገፍቱ ከም ዝብልዎ፡ ክልተ ግዜ ፈኲስ ወቕዒ ዘጋጠሞ ኮይኑ፡ ኣዒንቱ ውን ደኺሙ እዩ። እቲ ቤት ፍርዲ ብተወሳኺ ንሸኽ ዛክዛኪ ዘሰኒ ሓደ ልእኽ ክኸይድ ኣዚዙ ኣሎ። በዚ ድማ ዛክዛኪ ሕክማና ምስ ወድአ ናብ ሕጋዊ መስርሕ ክምለስ ኢዩ። ቅድሚ ኣርባዕተ ዓሱረ-ዓመት ብሸኽ ዛክዛኪ ዝተመስረተ እስላማዊ ምንቅስቃስ ናይጀርያ ንውሳኔ እቲ ቤት ፍርዲ ብሓጎስ ተቀቢልዎ ኣሎ። "ዓወት ሓቅን ፍትሕን ኣብ ልዕሊ ዓመጽን ጭቆናን" ክብል ድማ ገሊጽዎ። እቲ ምንቅስቓስ፡ ሓይልታት ጸጥታ እታ ሃገር ኣብ ልዕሊ መራሒኦምን  ኣብ ልዕሊ እታ ካብ 2015 ኣብ ቀይዲ ዘላ በዓልቲ ቤቱ ማላማ ዚናትን ከቢድ ማህሰይቲ ከም ዘውረደ ኢዮም ዝኸሱ። እቲ ምንቅስቃስ፡ ድሕሪ እቲ ኣብ መንጉኡን ሓይልታት ጸጥታን ዘጋጠመ ሓያል ግጭት ኣብ ወርሒ ሓምለ በታ ሃገር ተኣጊዱ ኢዩ። በቲ ዘጋጠመ ግጭት ላዕለዋይ ኣዛዚ ፖሊስን ጋዜጠኛን ዝርከብዎም ሓያለ ሰባት ከም ዝተቐትሉ ይዝከር። ፕረሲደንት እታ ሃገር መሓመዱ ቡሃሪ እቲ ጉጅለ "ብሕሉፋት ዝምራሕ ኣብ ክንዲ ሰላም ጎንጺ ዘቐድም" ክብል ገሊጽዎ ነይሩ።


ምብራቕ ጎጃም፡ ኣብ ከተማ ሞጣ መጥቃዕቲ ዝፈጸሙ ጥርጡራት ኣብ ቀይዲ ኣትዮም

ኣብ ክልል ኣምሓራ ዞባ ምብራቕ ጎጃም ኣብ ከተማ ሞጣ ኣብ ልዕሊ ዝርከቡ ትካላት እምነት መጥቃዕቲ ፈጺሞም ዝተብሃሉ 22 ጥርጡራት ኣብ ቀይዲ ኣትዮም ምርመራ ከም ዝተጀመረ ተገሊጹ። ሓላፊ መምርሒ ፖሊስ እቲ ዞባ ዋና ኢንስፔክተር ኣያልነህ ተስፋዬ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ነዚ ገበን ፈጺሞም ዝተብሃሉ 22 ሰባት ከም ዝተትሓዙን፡ እቲ ሕብረሰተብ ጥቆማ ይህብ ስለ ዘሎ እዚ ቑጽሪ ክውሰኽ ከም ዝኽእልን ሓቢሩ። ክሳብ ሕጂ ዝተትሓዙ ጥርጡራት፡ ናብ ቤት ፍርዲ ክቐርቡ ከም ዝተገበረ'ውን ገሊጹ። ኩነታት ከተማ ሞጣ ከም ዝተረጋግአ ዝገለጸ ኢንስፔክተር ኣያልነህ፡ እታ ከተማ  ኣብ ጽኑዕ ሓለዋ ምህላዋ ሓቢሩ። ምስ ፍሉይ ሓይሊ እቲ ክልል ብሓባር ብምኻን ምርግጋእ እታ ከተማ ናብ ንቡር ንምምላስ ይስራሕ ምህላው፤ ህዝቢ ንህዝቢ ንምርኻብን ክሃድእ ንምግባርን'ውን ጻዕሪ ንገብር ኣለና ኢሉ። ገለ ውልቀሰባት፡ ኣብታ ከተማ ግጭት ክለዓል ከም ዝኽእል ብማሕበራዊ ሚዲያ ንፖሊስ ሓቢሮም'ኳ እንተነበሩ፡ ፖሊስ እዚ ሓበሬታ ዕሽሽ ብምባሉ ግን ሓደጋ ከም ዝበጽሐ ይግለጽ ንዝብል ርኢይቶ መልሲ ዝሃበ ኢንስፔክተር ኣያልነህ፡ "ብጽሑፍ ኾነ ብቓል ዝበጽሐና ሓበሬታ ኣይነበረን" ኢሉ። ኣብዚ ሕዚ ሰዓት፤ ማሕበራዊ ምንቅስቓስ ከተማ ሞጣ ናብ ንቡር ከም ዝተመለሰ ብምግላጽ፡ ኣብያተ ትምህርትን ኣብያተ ጽሕፈት መንግስትን ምክፋቶም ገሊጹ። መጥቃዕቲ ዝበጽሖም ድኳናት ዝርከብሉ ከባቢ ግን ሕጂ'ውን ናብ ንቡር ኣይተመለሰን።


ኣባል ኣልሸባብ ነይረ ኢሉ ዝተናዘዘ ሰብኣይ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዩ

ኣብ ኬንያ፡ ከተማ ሞምባሳ፡ ሓደ ሰብኣይ ኣብ ቤተ-ክርስትያን ከይዱ ኣባል እስላማዊ ጉጅለ ኣልሸባብ ነይረ ኢሉ ምስ ተናዘዘ ብፖሊስ ተኣሲሩ። ማዕከናት ዜና ኬንያ ከምዘቃልሕዎ፡ እቲ መንነቱ ዘይተፈልጠ ሰብ ምስ ተናዘዘ፡ እቲ ቀሺ ፖሊስ ጸዊዑ ከምዘእሰሮ ሓቢረን። እቲ ሰብኣይ ኣብ ሶማልያ ኣብ ዝርከብ ቤት-ጽሕፈት ኣልሸባብ ከምዝነበረ ነቲ ቀሺ ነጊርዎ። ትማሊ ሰሉስ፡ እቲ ኣብ ሞምባሳ ዝርከብ ቤት-ፍርዲ፡ ፖሊስ መርመርኦም ክሳዕ ዝውድኡ ን10 መዓልቲ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ክጸንሕ ወሲኑ'ሎ። ብመሰረት ማዕከናት ዜና ኬንያ፡ ንኣኽበርቲ ሕጊ እታ ሃገር ብምጥቃስ፡ ኣብ ዝሃብዎ ሓበሬታ፡ እቲ ጥርጡር ንካልኦት ጥርጡራት ኣብ ምሓዝ ክሕግዝ ዝኽእል ሓበሬታ ክህብ ድልው ምዃኑ ኣረጋጊጹ'ሎ። እቶም ኣኽበርቲ ሕጊ ግን፡ ስም እቲ ጥርጡርን ቤተ-ክርስትያንን ብንጹር ካብ ካብ ምጥቃስ ተቖጢቦም ኣለው። ብመሰረት ሕጊ ቀኖና፡ ካቶሊካውያን ካህናት ብዛዕባ እቲ ዝሰምዕዎ ምስጢረ ንስሓ ዝርዝራዊ ሓበሬታ ክህቡ ክልኩል እዩ። እንተኾነ ግን፡ እዚ ሕጊ ኣብ ሉተራዊት ወንጌላዊት ቤተክርስትያንን ካልኦት ወንጌላውያን ኣብያተ-ክርስትያንን ኣይትግበርን እዩ። ኣብዚ ሰሙን'ዚ፡ ኣልሸባብ ኣብ ኬንያ ኣብ ዝርከብ ወተሃደራዊ መዓስከር ኣመሪካ መጥቃዕቲ ከምዝፈጸመን ሓደ ወተሃደርን ክልተ ኮንትራክተራትን ከምዝቐተለ ይፍለጥ። ግዳያት ናይቲ መጥቃዕቲ ዝኾኑ ካልኦት ክልተ ኣባላት ክፍሊ ምክልኻል ኣመሪካ ከምዝቖሰሉ'ውን ሰብመዚ እቲ መዓስከር ገሊጾም ነይሮም። እዚ ኣብ ገማግም ባሕሪ ላሙ ዝርከብ ወተሃደራዊ መዓስከር፡ ሰራዊት ኬንያን ኣሜሪካን ዝጥቀምሉ እዩ።


ቅትለት፡ ምፍንቓልን ጭውያን መዓልታዊ ተጓንፎ ዝዀነሉ ምዕራብ ወለጋ

*እቲ ኣብ ዝሓለፈ መስከረም ዘጋጠመ ተጓንፎ፡ ህይወት ቶላን ቤተሰቡን ኣበላሽዩ እዩ ሓሊፉ። ብሕርሻ ዝመሓደር ቶላ ኣብ ምዕራብ ወለጋ ወረዳ ጃርዴጋ ጃርቴ ብሰላም ይነብር ነይሩ። ኣብዚ እዋን ግን ኣብ ኣዲስ ኣበባ መዓልታዊ ስራሕ እናሰርሐ ቤተሰቡ ንምሕጋዝ ይጽዕር ኣሎ። ኣብታ ንሱ ዝነብረላ ዝነበረ ቀበሌ ዕጡቓት ብዝፈጸምዎ መጥቃዕቲ፡ ኣሕዋቱ ዝርከብዎም ሸሞንተ ናይ ቀረባ ኣዝማዱ ስኢኑ። ንሱ ከምዝሕብሮ ነቲ መጥቃዕቲ ዝፈጸሙ ፋኖ ተባሂሎም ዝጽውዑ ዕጡቓት ኰይኖም፡ ዒላማ ዝዀነ ድማ “ብምኽንያት ዓሌቱ” እዩ። “ኣሕዋተይ ክቕተሉ እንከለዉ ደቆምን ኣንስቶምን ይርእዩ ነይሮም። ማይ ጸሚኡና እናበሉ እናለመኑ እዮም ተቐቲሎም” ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ። “እታ ሓንቲ ዘመደይ ናይ 12 ክፍሊ ተመሃሪት ነይራ፤ ንኣቦኣ ምስ ቀተሉዎ፡ ናብቲ ሬሳ ከይዳ ‘ናዓይ እውን ቅተሉኒ’ እናበለት በኽያ። ናዓኣ እውን ብጭካነ ቀቲሎምዋ።” ንባዕሉን ቤተሰቡን ከድሕን ከብቱን ሕርሻኡን ጠንጢኑ ዝተሰደደ ቶላ፡ ኣብዚ እዋን ኣብ ኣዲስ ኣበባ መዓልታዊ ስራሕ እናሰርሐ ይናበር'ኳ እንተሃለወ፡ ነቲ ዘጋጠሞ ግን ክርሰዖ ኣይከኣለን። ካብ ቀረባ ዓመታት ጀሚሩ ብፍላይ፡ ኣብ ምዕራብ ኦሮምያ ሞትን ምፍንቓልን ልሙድ መዓልታዊ ተጓንፎ ኰይኑ ኣሎ። ኣቦ ኣርባዕተ ቈልዑ ዝዀነ ሓሰን፡ ንነዊሕ ዓመታት ኣብ ምዕራብ ወለጋ ተቐሚጡ እዩ፤ ቤትን ንብረትን ኣፍርዩ፤ ወሊዱ ስዒሙ። ሓሰን “ብምኽንያት መንነትና ወሪዱና” ብዝበሎ መጥቃዕቲ ኣኮኡን ክልተ ደቂ ኣኮኡን ብሓደ መዓልቲ ስኢኑዎም። “ዕሸል ህጻናት ሓዊሱ ክሳብ ደቂ 90 ዓመት ሽማግለታት ብዘሰቅቕ ኵነታት ተቐቲሎም እዮም። ዕጡቓት መጺኦም ብዝፈጸምዎ መጥቃዕቲ ልዕሊ 70 ሰባት እዮም ተቐቲሎም። ካብቲ መጥቃዕቲ ዝሃድሙ ዝነበሩ ደቂ ኣኮይ'ውን ተቐቲሎም።" ሓሰንን ጐረባብቱን ቤተይ ንብረተይ እንከይበሉ ብህይወት ዝተረፉ ደቈም ሒዞም ተሰዲዶም። “መንግስቲ ድሕነትና ከውሕስ ኣይከኣለን” ክብል ዝወቅስ ሓሰን፡ መብዛሕትኦም ህጻናት ብጥምየት ይሃልቁ ከምዘለዉ ይዛረብ። ሓሰን፡ ንመብዛሕትኦም መጥቃዕቲታት ኦነግ ሸነ ንዝተባህለ ዕጡቕ ተሓታቲ ይገብር። ብተወሳኺ መንግስቲ ፌደራልን እቲ ክልልን ንሓደጋ ኣቃሊዖምና ክብል ይወቅስ። ምዕራብ ኦሮምያ ብፍላይ ካብ ዝሓለፉ ኣርባዕተ ዓመታት ዕረፍቲ ኣብ ዘይብሉ ጐንጺ እዩ ዝርከብ። ብፍላይ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ናብ ስልጣን ካብ ዝመጽእ ንደሓር፡ ኣብ መብዛሕትኡ ክፋል ምዕራብ ኦሮምያ ኣብ መንጐ መንግስትን ዕጡቓትን ብዝግበር ጐንጺ፡ ሰላማውያን ግዳይ ኰይኖም። ብሰንኪ'ቲ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ክካየድ ዝጸንሐ ጐንጺ፡ ገለ ሰባት ‘ዝተረሰዐ ኲናት’ ኢሎም ዝጽውዕዎ ኵነታት ምዕራብ ኦሮምያ፡ ካብ ቀረባ ኣዋርሕ ኣትሒዙ ካብ ቍጽጽር ወጻኢ እናዀነ ዝመጽእ ዘሎ ይመስል። ሓሰን ብተወሳኺ፡ ብዙሓት ኣምሓሩ፡ ንሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ (ኦነግ ሸኔ) ዝወቕሱ'ኳ እንተዀኑ እቲ ጕጅለ ግን፡ ነቲ ወቐሳ ብምንጻግ እቲ ዝተፈጸመ ቅትለት ብዘይሻራዊ ኣካል ክጻረ ይሓትት። ኣቢይ ኣሕመድ ቅድሚ ኣዋርሕ፡ ድሕሪ እቲ ጕጅለ ፈጺምዎ ዝተባህለ መጥቃዕቲ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ነቲ ጕጅለ ከጥፍኦ ምዃኑ ተሓንዩ ነይሩ። እንተዀነ ኣብ ቀረባ ኣዋርሕ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት መጥቃዕቲ ይፍጽምን ኣብቲ ክልል ጸቕጢ የሐይልን ከምዘሎ እዩ ዝንገር። ተንታኒት ፖለቲካ ጸዳለ ለማ፡ “ጐንጺ ምዕራብ ኦሮምያ ዝተረሰዐሉ ሓደ ምኽንያት እቲ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ዝተጀመረ ኲናት እዩ” ትብል። ብቤት ምኽሪ ወከልቲ ህዝቢ “ግብረሽበራዊ” ተባሂሉ ዝተበየነ ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ፡ ካብ ግንባር ሓርነት ኦሮሞ ተነጺሉ ዝወጸ ጕጅለ እዩ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ናብ ስልጣን ምስመጸ፡ ካብ ሃገር ወጻኢ ዝነበሩ ፖለቲካዊ ውድባት ናብ ሃገር ክኣትዉ ብዝገበሮ ጻውዒት ግንባር ሓርነት ኦሮሞ ነቲ ጻውዒት ተቐቢሉ ክኣቱ እንከሎ፡ ገለ ኣባላት ወተሃደራዊ ክንፊ እቲ ውድብ ግን ተነጺሎም ዕጥቃዊ ቃልሲ ቀጺሎም። ኣብቲ እዋን ድማ መንግስቲ ፌደራል ምስ ሰብመዚ ትግራይ ናብ ደማዊ ኲናት ንምእታው ይህንደድ ነይሩ። መንግስቲ፡ እቲ ሸኔ ኢሉ ዝጽወዖ ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ፡ ብዙሓት ሰባት ኮነ ኢሉ ቀቲሉ ኢሉ ክኸስስ እንከሎ፡ እቲ ጕጅለ ብኣንጻሩ ነቲ ቅትለት ዝሕተቱ ሰራዊት መንግስቲ ከምዝዀኑ ይገልጽ። ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ዘውጽኦም ጸብጻባት፡ ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ ይዅኑ ወተሃደራት መንግስቲ ብቕትለት ሰላማውያን ሰባት ተሓተትቲ እዮም ኢሉ ነይሩ። እቲ መንግስቲ ኦነግ ሸኔ ኢሉ ዝጽወዖ ጕጅለ፡ መሓውሩ ንምጥንኻር ባንክታት ካብ ምዝማት ሓሊፉ ሰብስልጣን መንግስትን ውልቀ ሰባትን ብምጭዋይ ገንዘብ ይሓትት እዩ ዝብል ክሲ ይቐርበሉ። ብፍላይ ኣብ ማእከላይ ኦሮምያ ዝተፈላለዩ ውልቀሰባት በቲ ዕጡቕ ጕጅለ ተጨውዮም ተወሲዶም፡ ገንዘብ ከፊሎም ከምዝተፈትሑ ሕጂ'ውን ብዙሓት ይጭወዩ ከምዘለዉ ቢቢሲ ሓበሬታ ረኺቡ እዩ። እንተዀነ መብዛሕትኦም ብዛዕባ እቲ ተጓንፎ ክዛረቡ ኣይደልዩን። ምኽንያቱ እቲ ጕጅለ ብመጠንቀቕታ ኣፈራሪሑ እዩ ዝሰዶም። ኣብ ቀረባ ካብ ዓሰርተ ንላዕሊ ሰራሕተኛታት ፋብሪካ ስሚንቶ ዳንጎቴ፡ ተጨውዮም ተወሲዶም፣ ገንዘብ ከፊሎም ከምዝተፈትሑ ቢቢሲ ምጽብጻቡ ዝዝከር እዩ። እቶም ብ21 ሕዳር 2015 [ግእዝ] ዝተጨወዩ 17 ሰራሕተኛታት፡ ሓድሕዶም ካብ 300 ክሳብ 500 ሽሕ ብር ከፊሎም ከምዝተፈትሑ ተገሊጹ። እቲ ብናይጀርያዊ ቢልየነር ኣሊኮ ዳንጎቴ ዝውነን ትካል ግን ብዛዕባ እቲ ጭውያ ዝበሎ ነገር የለን። ጭውያታት፡ ብዙሕ ሞትን ምፍንቓልን ዝረኣየሉ ጐንጺ ምዕራብ ኦሮምያ፡ ትዅረት መንግስትን ማሕበረሰብ ዓለምን ከምዝሰኣነ እዮም ብዙሓት ዝገልጹ። ብምኽንያት እቲ ጐንጺ ካብ መንበሪኦም ዝተፈናቐሉ ሰላማውያን፡ ፈቘዶ ኣብያተ ትምህርትን ካልእን ተዓቚቦም ይርከቡ። ገለ ግዳያት እቲ መጥቃዕቲ እውን ኣብ ውሑድ ኣዋርሕ ክልተ ሰለስተ ግዜ ክፈናቐሉ ተገዲዶም። ብዙሓት ህጻናት ካብ ትምህርቲ ቦኺሮም፤ ሕዱር ሕማም ዘለዎም ሰባት ድማ ብስእነት መድሃኒት ይሳቐዩ ኣለዉ። መብዛሕትኦም ቢቢሲ ዘዘራረቦም ተፈናቐልቲ፡ ንድሕነቶም መንግስቲ ናብ ሰላም ዘለዎ ከባቢ ወሲዱ ከስፍሮምን ዕለታዊ ሓገዝ ከቕርበሎምን ይምሕጸኑ። “ካብ መንግስቲ እንደልዮ፡ ካብቲ ዘለናዮ ኣልዒሉ ሰላም ኣብ ዘለዎ ቦታ ከስፍረና እዩ” ይብል ሓሰን ንብዓት እናመጾ። *ኣስማት ናይቶም ኣብዚ ዛንታ ዝሰፈሩ ሰባት ንድሕነት ተባሂሉ ተቐዪሩ እዩ።


ኢትዮ-ቴሌኮም ብዛዕባ ምጅማር ኣገልግሎት ቴሌፎን ሽረ እንታይ ይብል?

ኣብ ትግራይ፡ ከተማ ሽረን ከባቢኣን ኣገልግሎት ቴሌኮምዩኒኬሽን ኣብ ቀረባ እዋን ንኽጅምር ይሰርሕ ምህላዉ፡ ኢትዮ-ቴሌኮም ኣፍሊጡ። ናብቲ ከባቢ ዝተላእኩ ሰብሞያ ናይ ፈተነ ስርሓት የካይዱ ምህላዎም እውን እቲ ትካል ንቢቢሲ ሓቢሩ። ኣብ ኢትዮ-ቴሌኮም ቺፍ ኮምዩኒኬሽን ኦፊሰር ኣቶ መሳይ ውብሸት፡ ሰራሕተኛታት እቲ ትካል እቲ ተቛሪጹ ዝፀንሐ ኣገልግሎት ንምጅማር ይረባረቡ እዮም ዘለዉ ክብል ተዛሪቡ። “ንትሕተ ቅርጺ መርበባት መሊስካ ምህናጽን ኣገልግሎታት ዳግም ከም ዝጅምሩ ምግባርን ምርብራብ ይግበር ኣሎ። ጕጅለታትና ኣብ ስራሕ እዮም ዘለዉ። እቲ ኔትዎርክ ግን ብዝተፈላለዩ ነገራት ስለዝድረኽ፡ ክጽገኑ ዘለዎም ነገራት ከምኡ ድማ ቀረብ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ብዝምልከት ክስርሑ ዝግባኦም ነገራት'ኳ እንተሃለዉ፡ ብዘሎ ኣማራጺ ነቲ ኣገልግሎት መሊስና ንምጅማር ኣብ ጻዕሪ ኢና ንርከብ። ኣብዚ እዋን ኣብ ሽረን ከባቢኣን ኢና ንሰርሕ ዘለና። ኣብ ካልኦት እውን ሰፋሕቲ ስርሓት ይስርሑ እዮም ዘለዉ” ኢሉ። ብዛዕባ እቶም ዝስርሑ ዘለዉ ዕማማት ብዝምልከት ኣብ ቀረባ እዋን ብዝርዝር ከምዘፍልጡ ዝተዛረበ ኣቶ መሳይ፡ ዝሐሸ ኣገልግሎት ንምሃብ ብዝብል፡ ምዝርጋሕ ፋይበር ኣብ ዝጠልቡ ስርሓት ኣድሂቦም ይሰርሑ ከም ዘለዉ ሓቢሩ። ካብ ፋይበር ብተወሳኺ፡ ብኻልኦት ኣማራጺታት እውን ነቲ ኣገልግሎታት ንምጅማር ጻዕርታት ይግበሩ ምህላዎም ዝሓበረ ኣቶ መሳይ ብዝተወሰነ ደረጃ ፈተነታት ይካየዱ ከም ዘለዉ ተዛሪቡ። ብሰሉስ ኣብ ከተማ ሽረ እንዳስላሰ ኣገልግሎት ቴሌኮም ከም ዝጀመረ ዝገልጽ ሓበሬታ፡ ብማሕበራዊ ሚድያ ተዘርጊሑ ነይሩ። ኣቶ መሳይ ብዛዕባ እቲ ተጀሚሩ ዝተባህለ ኣገልግሎት ኣመልኪቱ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ “ንሕና ኣገልግሎት ጀሚሩ ኣሎ ኣይበልናን። ምሉእ ብምሉእ ኣገልግሎት ንምጅማር ኣብ ዘኽእል ደረጃ እውን ኣይኰነን ዘሎ። ግን ከኣ ናይ ፈተነ ስርሓት ነካይድ ስለዘለና፡ ንዕኡ ብምርኣይ ክኸውን ይኽእል እዩ፡ ከምኡ ዝበለ ሓበሬታ ዝወጽእ ዘሎ። ፈተነ ማለት ኣገልግሎት ጀሚሩ ኣሎ ማለት ኣይኮነን። ስለዚ ምናልባት ናይ ፈተነ ንጥፈታት ስለዘለዉ ክኸውን ይኽእል እዩ ከምኡ ተባሂሉ ዘሎ” ኢሉ። ኢትዮ-ቴሌኮም ብዘለውዎ መዐቀኒታት ባዕሉ ፈተነ ምስገበረ፡ ኣገልግሎት ከም ዝጀመረ ወግዓዊ መግለጺ ከምዝህብን፡ ኣበየናይ ከባቢ ኣገልግሎት ከም ዝጀመረ ከም ዘፍልጥን ሓቢሩ። እቲ ሓላፊ ቅድም ክብል ብዝተሰርሐ ስርሓት፡ ኣብ ከተማታት ኣላማጣ፡ ኮረም፡ ዓዲኣርቃይ፡ ማይፀብርን ፀለምትን ዝርከብዎም 13 ከተማታት፡ ኣገልግሎት ቴሌኮም ምምላስ ከምዝተኻእለ ገሊጹ። እቲ ንዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ዝተኻየደ ጠንቂ ሞት ኣሽሓት ሰባት፡ ምምዝባል ሚልዮናት፡ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላትን ዕንወትን ዝዀነ ደማዊ ኵናት ትግራይ ደው ንምባል፡ ኣብ ሕዳር ኣብ መንጐ መንግስቲ ፌደራልን ህወሓት ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃን ኬንያን ውዕል ሰላም ምኽታሙ ይፍለጥ። ናብቲ ብሚልየናት ዝቑፀር ህዝቢ ኣብ ዕጽዋ፡ ብጥምየትን ስእነት ኣፋውስን ዝሳቐዩላ ዘለዉ ትግራይ ሰብኣዊ ሓገዝ ብቕልጡፍ ክኣቱን ብመንግስቲ ፈደራል ዝተቛረጹ መሰረታዊ ኣገልግሎታት ክጅመሩን ትጽቢት ይግበር። ናብ ትግራይ ክሳብ ሕጂ ክንዲ’ቲ ዝደለ ሰብኣዊ ሓገዝ ይኣቱ ከምዘየለ ካብቲ ክልል ዝወጽኡ ሓበሬታታት የመልክቱ። ኣብ ፕሪቶርያ ዝተኸተመ ውዕል ሰላም ንትግራይ ወኪሎም ካብ ዝተሳተፉ ተዛተይቲ ኣምባሳደር ወንድሙ ኣሳምነው፡ ድሕሪ እቲ ስምምዕ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰለስተ ሰሙን፡ ናብ መላእ ትግራይ ዝኣተዋ ሰብኣዊ ሓገዝ ዝጸዓና መካይን 145 ጥራሕ ምዃነን ንቢቢሲ ገሊጹ። “ናይ ሰብኣዊ ረድኤት ጉዳይ በቲ ዝተሰማማዕናሉ መንፈስ መሰረት ሰሊጡ ኣይመጽእን ዘሎ። ዳርጋ ኣብ ምሉእ ትግራይ፡ ንሕና ዝሓዝናዮን ብሰራዊት መንግስቲ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝተታሕዘ ከባቢ ሓዊስካ፡ ኣብ ሰለስተ ሰሙን 145 መካይን እየን መጺአን። ዳርጋ ምልክት ኣርእዩ እምበር ጀሚሩ እውን ክትብሎ ከቢድ እዩ፤ እዚ የተሓሳስበና እዩ” ኢሉ። ወሃቢ ቃል ህወሓት ኣቶ ጌታቸው ረዳ’ውን ምስ ቢቢሲ 'ሃርድቶክ' ኣብ ዝገበሮ ቃለመጠይቕ፡ ዛጊት ድሕሪ እቲ ውዕል ዝረብሕ መጠን ሰብኣዊ ሓገዝ ናብ ትግራይ ከምዘይኣተወን ፖለቲካዊ ጸወታ ክኸውን ከምዝኽእል ከምዝጥርጥሩን ተዛሪቡ። “ዋላ'ኳ ብወገን ማሕበሰብ ዓለም ተገዳስነት እንተሃለወ፡ እቲ ዛጊት እንርእዮ ዘለና ምዕባለ ግን እዚ ዝበሃል ኣይኰነን። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙንን ሎምመዓልትን በረራታት ተጸቢና ኔርና። እንተኰነ እቶም በረራታት ተሰሪዞም እዮም፡” ምባሉ ይዝከር።


ካብ ጽኑዕ ቤት ማእሰርቲ ካርሸሊ ሃዲመ ወጽአ' ሳምኤል ወልዳይ

ኣብዚ ቅንያት ሳምኤል ወልዳይ ዝተበሃለ ተቓላሲ ደምበ ፍትሒ ኤርትራውያን፡ ንፍሉይ ስርሒት ናብ ኣስመራ ምስ ኣተወ፡ ተታሒዙ ንልዕሊ ሰለስተ ዓመታት ኣብ ዝተፈላለየ ኣብያተ ማእሰርቲ ተኣሲሩ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ካብቲ ብጽኑዕ ዝሕሎ ኣብ ውሽጢ ኣስመራ ዝርከብ ‘ካርሸሊ’ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ቤት ማእሰርቲ ሃዲሙ ከምዝወጽአ ዝገልጽ ዜናታት ክጋዋሕ ቀንዩ። ሳምኤል ወልዳይ መን’ዩ? ንምንታይ’ዩ’ኸ ናብ ኣስመራ ኣትዩ? መዓስ ተታሒዙ? ብኸመይ’ከ ካብ ቤት ማእሰርቲ ወጺኡ? ምስ ቢቢሲ ንውሕ ዝበለ ቃለ-መጠይቕ ኣካይዱ ኣሎ - እንሆ፤ መተሓሳሰቢ፡ ሳምኤል፡ ንድሕነት እቶም ካብ ኤርትራ ክወጽእ እንከሎን ኣብ ዘዕረፈሉ ዝተፈላለየ ቦታታት ምስኡ ዝተራእዩ ሰባት ኣብ ሓደጋ ከይወድቁ እዋናዊ ስእሉ ከይንጥቀም ስለዝተማሕጸነና ህሉው ስእሊ ከምዘይተጠቐምና ንሕብር።  ብተወሳኺ፡ ቢቢሲ ንዛንታ ሳምኤል ወልዳይ ብናጻ ኣካል ከረጋግጾ ኣይከኣለን። ቢቢሲ፡ ድሕረ ባይታኻ ኣላልየና ሳምኤል ወልዳይ፡ ሳምኤል ወልዳይ ገብረቃል እብሃል። ኣብ ኣዲስ ኣበባ’የ ተወሊደን ዓብየን። ወዲ 16 ዓመት ምስ ኰንኩ ኣብ መወዳእታ 1977 ናብ ህዝባዊ ግንባር ተሰሊፈ። ኣብ ዝተፈላለያ ክፍልታትን ተዋጋኢ ሰራዊትን ሰሪሐ። ድሕሪ ናጽነት'ውን ኣብ ዝተፈላለየ ኣሃዱታት ሰሪሐ። ዳሕራይ ናብ መንገዲ ኣየር ኤርትራ ተመዲበ፤ ካብ ‘ግራውንድ መይንተናንስ ሲንየር መካኒክስ’ ክሳብ ማናጀር ኰይነ ሰሪሐ። ኣብኡ እንከለኹ ብዙሕ ናይ ስራሕ ዕንቅፋታት ስለዘጋጠመኒ፡ ኣብ 2004 ካብ ኤርትራ ወጺአ ናብ ኣሜሪካ ኣትየ። ኣብ ፐንሰልቪንያ ኣብ ሓደ ካተርፒለር ካምፓኒ፡ ሃይድሮሊክ መካኒክ ሰሪሐ፤ ካብኡ ናብ ስያትል ቀይረ ኣብኡ’ውን ይሰርሕ ነይረ። ኣብ መወዳእታ ናይ ሃገርና ኵነታት ባህ ዘብል ስለዘይነበረ፡ ካብ 2010 ጀሚረ ናብ ቃልሲ ብምእታው ብዝተፈላለየ መንገዲ ይቃለስ ነይረ። ኣብ 2018 ናብ ኣዲስ ኣበባ ከይደ ሓደ ትካል ክኸፍት ወሲነ። እዚ እናገበርኩ እንከለኹ ኣብቲ ቃልሲ ብትርር ዝበለ ነገር ንምስታፍ እቲ ዝነበረኒ ትካል ደው ኣቢለ ዝነበረኒ ገንዘብ ናብቲ ምንቅስቓስ እቲ ቃልሲ ብምውዓል ናብቲ ቃልሲ ብኣካል ኣትየ። እቲ ዘጋጠመኒ ከኣ ኣብቲ ሰዓት እቲ’ዩ። ቢቢሲ፡ 2018 ኤርትራን ኢትዮጵያን ውዕል ሰላም ዝተፈራረማሉ እዋን’ዩ ነይሩ፡ ሰላም እናተባህለ ናብ ትርር ዝበለ ዝበልካዮ ቃልሲ ምእታው ይጠዓዓምዶ? ሳምኤል ወልዳይ፡ ኣነ ቅድሚኡ’የ ኣብኡ ነይረ። ኣጋጣሚ እቲ ዶብ ክኽፈት እንከሎ ኣዲስ ኣበባ’የ ነይረ። ዶብ ይከፈት ዝመጸ ሰላም መጺኡ ይበሃል ብዘየገድስ እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ስርዓት ክሳዕ ዘየልገሰ ኣብ ሃገርና ብፍጹም ሰላም ክመጽእ ኣይክእልን’ዩ። እቲ ኵናት፡ ደም ምፍሳስን ኣውያትን ደው ዝብል ኣይኮነን። ስለዚ ከምኡ ስለዝነበረ ናብ ውሽጢ ኤርትራ ኣትየ ዝረኽቦም ሰባትን ሓደ ሓደ ዝሰርሖም ስርሓትን ነይሮም’ዮም። እዚ ታሕሳስ 2018’ዩ ዝኸውን ዘሎ። ካብኡ ሰላም ምስ ኮነ ናብ ኣስመራ ኣትየ፤ ኣብ ኣላስካላ [ሆቴል] ሰለስተ መዓልትን ክልተ ለይትን ገይረ ነቶም ዝመደብክዎም ሰባት ረኺበ ብሰላም ናብ ኢትዮጵያ ተመሊሰ። ዶብ ምስ ተዓጸወ’ውን ናይ ግድን ክኣቱ ስለዝነበረኒ፡ ብ13 ሰነ 2019 ብእግረይ ናብ ኤርትራ ኣትየ።  ንደቀምሓረ ምስ ኣተኹ ሓደ ካብቶም ዝወደብናዮም ኮሎኔል ነይሩ፡ ንዕኡ ረኺበዮ። [ንሱ ግን] ሓሳቡ ቀይሩ ካልእ ዘረባ ምስ ኣምጽአ ብዘይሓሰብክዎ መንገዲ፡ ኣብ እንዳ ኢንተርነት እንከለኹ ክልተ ሰብ ከላሽንን ሓደ በዓል ሽጉጥን መራሒ መኪናን ኣባላት ጸጥታ መጺኦም ሒዞሙኒ። ቢቢሲ፡ ንምንታይ ዕላማ ኢኻ ናብ ኣስመራ ትመላለስ ነይርካ? ሳምኤል ወልዳይ፡ እቲ ዕላማ ብዝርዝር ክነግረካ ኣዝዩ ነዊሕ ስለዝኾነ ብሕጽር ዝበለ፡ እቲ ቃልሲ ናይ ሓባር ቃልሲ ስለዝዀነ፡ ኣብኡ ዝወደብናዮም ሰባት ስለዝነበሩ ናይ ግድን ክረኽቦም ስለዝነበረኒ’የ ዝኣቱ ነይረ። ኣብ ዝሃለና ኩርናዕ ዓለም ንሃሉ ብዘየገድስ ክንቃለስ እንተዄንና ተራኺብና ክንመያየጥ ስለዘለና፤ ናብ ዝተፈላለየ ክፋላት ዓለም እናኸድኩ’ውን ከምኡ ይገብር ነይረ’የ። እዚ’ውን ክፋል ናቱ’ዩ፣ እቲ ኣብ ደቀምሓረ ዝረኸብክዎ ኮሎኔል ’ውን ሓደ ካብኦም’ዩ። ቢቢሲ፡ ካብኡ ናበይ ተወሲድካ? ሳምኤል ወልዳይ፡ ናብ ኣስመራ ወሲዶም፡ ኣብ ጥቓ ከረን ሆቴል ዝርከብ ሓደ ናይ እንዳ ጸጥታ ቤት ጽሕፈት’ዮም ወሲዶሙኒ። ሳሎን ዘለዎ ዓቢ ኦፊስ’ዩ። ኣብኡ ሰለስተ ሓለፍቲ ጸኒሖሙኒ። ምሸት ሰዓት ትሽዓተ ኣቢሉ እየ ኣትየ። ኣብኡ ንኣስታት ሰለስተ ሰዓታት ጸኒሕና ዝተፈላለየ ሕቶታት ሓቲቶሙኒ። ናብ ኤርትራ ክኣቱ እንከለኹ መንነተይ ቀይረ’የ ኣትየ። ስመይ ካልእ’ዩ ነይሩ። ኣብቲ መጀመርታ ኣይፈለጡንን። መን’ዩ ሰዲዱካ ኢሎም ብዙሕ ኣዋጢሮሙኒ ክሃርሙኒ’ውን ጀሚሮም። ኣብ መወዳእታ ሓደ ካብኦም ስኢሉኒ ከይዱ። ብኸመይ ኣረጋጊጽዎ ኣይፈልጥን መጺኡ እሸቱ ወልዳይ ምዓስ ድኣልካ ሽምካ ቀይርካ ኢሉኒ። ብኸምዚ ፈሊጦሙኒ። ኢደይ ንድሕሪት’የ ተኣሲረ ነይረ። ምዓስ ተሰሊፈ ነጊረዮም። ከምታ ተኣሲረያ ዝነበርኩ ከኣ ናብ ግቢ ወሲዶም ደርብዮሙኒ። ቢቢሲ፡ እዚ ዅሉ ዝተፈጸመሉ ዕለት ክንደይ እዩ ነይሩ? ሳምኤል ወልዳይ፡ እዚ 14 ሰነ 2019’ዩ ነይሩ። ንጽባሒቱ ኸኣ እቶም መጀመርታ ዝመርመሩኒ ሒዞም ናብ ሓሙሻይ መደበር ወሲዶሙኒ። እቲ ገዛውቲ ካብ ኣስመራ ኣብ ዝወጻእክሉ ገዛውተይ ዝነበረ’ዩ። ኣብ ሓሙሻይ መደበር ፖሊስ ከኣ ንዓመትን ሰለስተ ወርሕን ኣቢለ ኣብኡ ነይረ። ቢቢሲ፡ ኣብ ሓሙሻይ መደበር ፖሊስ ንበይንኻ ዲኻ ተኣሲርካ ነይርካ፡ እንድሕር ካልኦት መተኣስርቲ ነይሮምኻ፡ ከመይ ዝበሉ ሰባት’ዮም ምሳኻ ነይሮም? ሳምኤል ወልዳይ፡  ኣነ ኣብ ናይ በይነይ ሸላ’የ ነይረ። ፌሮ ኣብ ኢደይ ኣሎ። ጸሓይ ክርኢ ኣይፍቀደንን’ዩ ነይሩ። ኣብኡ ናይ ፖለቲካ እሱራት ጸኒሖምኒ። ደቂ ተጋደልቲ፡ ደቂ ስውኣት፡ ደቅና’ዮም ኣብቲ ቃልሲ ብዝተፈላለየ ኣገባብ ዝሳተፉ ዝነበሩ’ዮም። ኣነ ኣብኡ እንከለኹ’ውን ዝተወሰኹ ነይሮም። ብድሕሪ እዚ ናብ መንደፈራ ቀይሮሙኒ። ቢቢሲ፡ ኣብ ሓሙሻይ መደበር ፖሊስ እንድሕር ካብ ሸላ ዘይትወጽእን በይንኻን ነይርካ ብዛዕባ እቶም ካልኦት እሱራት ብኸመይ ኢኻ ክትፈልጥ ክኢልካ? ሳምኤል ወልዳይ፡ ወዲ ሰብ ዝተኣሰረ እንተተኣሰረ መትሓዚ የብሉን፣ ናትካ ጥበብ ተጠቒምካ ብዝተፈላለየ መንገዲ ሓበሬታታት ክትረክብ ትኽእል ኢኻ። ከምኡ ስለዝዀንኩ’የ ኣብ ውሽጢ ሸላ እንከለኹ ሰባት ክውድብ ክኢለ፡ ዳርጋ ኣርባዕተ ጕጅለ ዝዀኑ ሰባት ወዲበ ነይረ። ጉድጓድ ፍሒርና፡ መንደቕ ኣፍሪስና፡ ፍኒስትራ ሰይርና ካብቲ ቤት ማእሰርቲ ክንወጽእ ፈተነታት ንገብር ነይርና። ኣብ መወዳእታ ኸኣ ኣብ ፊት ዝነበረት ፍኒስትራ ብምስባር ኵላትና ክንሃድም’ኳ መደብ እንተነበረ፡ እቲ ምህዳም ምስ ተጀመረ፡ እቶም ከምዚ ግበሩ ዝተባህሉ ከምቲ ዝተባህልዎ ስለዘይገበሩ ሰለስተ ሰባት ጥራይ ሃዲሞም። ስለዚ ዘይክኣል ነገር የለን። ቢቢሲ፡ ኣብ ሸላ በይነይ’የ ነይረ እናበልካ እዚ ዅሉ ክግብር ኣየጸግምን ዶ? ኣብቲ ሓሙሻይ መደበር ፖሊስ እንከለኻ’ኸ ትምርመር ነይርካ ዲኻ? ቢቢሲ፡ ናብቲ ሓሙሻይ መደበር ፖሊስ ምስ መጻእኩ ንጽባሒቱ ሓደ ካብቶም መርመርቲ ካብ ሸላይ ወሲዱ ናብ መመርመሪ ወሲዱኒ። ሰለስተ ብሰለስተ ትኸውን መህረሚ መገምጠሊ ኵሉ ዘለዋ ክፍሊ እያ። ንዓይ ኣይሃረሙንን ብዙሕ ሕቶታት ግን ይሓቱኒ ነይሮም። እቲ መርመራ ንግሆን ምሸትን ዳርጋ ንሓደ ወርሒ ቀጺሉ። ኣብቲ ቤት ማእሰርቲ እንከለኹ ብዙሕ ይሓምም ነይረ። እቲ ቤት ማእሰርቲ’ውን ብዘይ ብእኡ ቀታሊ’ዩ። ብድሕሪ እዚ ናብ መንደፈራ ወሲዶሙኒ። ቢቢሲ፡ መዓስን ንምንታይን ኢኻ ናብ መንደፈራ ተወሲድካ? ሳምኤል ወልዳይ፡ ኣነ ኣይፈለጥኩን፡ ከምዝሰምዖ ዝነበርኩ በዓል ኣሮን ታደሰ በዓል ሸኽ እቶም ዝሙቱ ሽሞም ረሲዐየ ሸኽ . . . [ክዝክር ይፍትን] ቢቢሲ፡ ሓጂ ሙሳ ድዮም? ሳምኤል ወልዳይ፡ እወ እወ ኣብኡ’ዮም ሞይቶም። ዓሰርተ፡ ሓሙሽተ ዓመት ዝገበሩ ብዙሓት ናይ ፖሎቲካ እሱራት ኣብኡ ነይሮም።  ንኣብነት ወዲ ኣሜሪካ ዝበሃል ነይሩ ካብቶም ብጥሪ 21 ስርሒት ፎርቶ ዝተኣሰሩ። ብድሕሪ’ኡ ናብ ወንጀል መርመራ’ዮም ዝወስድዎም። ንዓይ’ውን ናብኡ ይወስዱኒ ይዀኑ’ዮም ዝብል ጥርጣረ ነይሩኒ። ንዓይ ግን ንደቡብ ገጾም ወሲዶም ናብ ፎርቶ መንደፈራ ወሲዶሙኒ። ሕጂ ክሓስቦን ክሰምዖን እንከለኹ፡ እቶም ካብ ሓሙሻይ መደበር ፖሊስ ዝሃደሙ ሰለስተ ቈልዑ ብሰላም ወጺኦም ኣብ ኢትዮጵያ ኣትዮም፤ ሳምኤል ኣብ ሓሙሻይ መደበር ፖሊስ ኣሎ ንሱ’ዩ ኣህዲምና ኢሎም ከምዝተዛረቡ ሰሚዐ። ነዚ ዘረባ ስለዝሰምዑ’ዮም ዝዀኑ ናብቲ ዝጸበበን ዝኸፍአን ቤት ማእሰርቲ ወሲዶሙኒ። ቢቢሲ፡ ናብ ፎርቶ መንደፈራ ምስ ተወሰድካ ኣብኡ ሰብ ጸኒሖሙኻ’ዶ? እቲ ቤት ማእሰርቲኸ ከመይ’ዩ ዝመስል? ሳምኤል ወልዳይ፡ እቲ ቤት ማሰርቲ ናይ እንዳ ጸጥታ እዩ። ኣዝዩ ጽንኩርን ጸቢብን’ዩ። እታ ኣነ ዝነበርክዋ ሸላ 2 ብ 2 ሜትሮ ፍኒስትራ ዘይብላ’ያ ነይራ። ኣብኡ፡ ሓደ ኣብ ሓሙሻይ መደበር ፖሊስ ምሳና ተኣሲሩ ዝነበረ ተቓላሳይ ኣብኡ ጸኒሑኒ። ብነዃል እየ ርእየዮ። ንሱ’ውን ኣቐዲሙ ግዲ ርእዩኒ ኰይኑ፡ ካብ ኣሜሪካ ዝተማላእክዋ ጐልፎ ነይራ፡ ኣብ ሓሙሻይ መደበር ፖሊስ እንከለና ዝሃብክዎ። ክፈልጦ ግዲ ሓሲቡ ነታ ጎልፎ ኣብ ኣፍደገ ገዝኡ ኣብቲ ማዕጾ ሰጢሑዋ ኣነ ኸኣ በዚኣ ንሱ ምዃኑ ኣለልየዮ። ጋዜጠኛ ዓብዱ ሄጂ’ውን ኣብኡ ሰለስተ ዓመታት ገይሩ ጸኒሑኒ። ኣብ ጥሪ 2021 ግን ናበይ ምዃኖም እንድዒ ካብቲ ቦታ ወሲደሞ። ድሒረ ናብ ካርሸሊ ምስ ተወሰድኩ ግን ኣብ ካርሸሊ ከምዘሎ ፈሊጠ። ካብ ኣሜሪካ ዝመጽአ ኣብርሃም ነጋሲ ዝበሃል ሰብ’ውን ኣብኡ ተኣሲሩ ነይሩ። ቢቢሲ፡ ዕለት ክንደይ ኢኻ ካብ ሓሙሻይ መደበር ፖሊስ ናብ መንደፈራ ተቐይርካ? ሳምኤል ወልዳይ፡ ዕለት ኣይዝክሮን’የ ወርሒ መስከረም 2020’ዩ ነይሩ። ኣብ ሓሙሻይ መደበር ፖሊስ ምሳይ ዓመትን ሰለስተ ወርሕን ዝገበረ ፌሮ ናብ መንደፈራ ምስ ከድኩን ብሕማም ምስ ተጠለቃዕኹን ተፈቲሑለይ። ኣብ ሓሙሻይ መደበር ፖሊስ፡ ብውሕዱ ክትሸይን እንከለካ እቲ ፌሮኻ ይፍትሓልካ’ዩ፡ ኣብ መንደፈራ ግን ዋላ ክትሸይን እንከለካ ኣይፍትሓልካን’ዩ፡ ረሲሐ ጨንየ፡ መግቢ ዝበሃል የለን። ቢቢሲ፡ መግቢ የለን ክትብል እንከለኻ. . .? ሳምኤል ወልዳይ፡ እንታይ ድዩ መስለካ፡ ኣብ ዓድና ከምእትፈልጣ እታ ዓደስ’ያ ዘላ፡ ኣብ ሜዳ ዝነበረ ኣመጋግባ ንህዝቢ ኣለማሚደሞ’ዮም። ዝበዝሓ ሰብ መሸላ ወዲ ዓከር’የ ዝበልዕ። ዓደስ እውን እንተተረኺቡ’ዩ። መግቢ የለን ክብለካ እንከለኹ ንጣር ንጣር ዓደስ ዘለዋ ማይ ጨብረቕረቅ ዝበለ ጸብሒ’ያ ትመጻና። ምስኡ ከኣ ርፍትት ዝበለ ጣይታ ወዲ ዓከር ይመጽኣና ነይሩ። ቢቢሲ፡ ኣብ መንደፈራ ክንደይ ጸኒሕካ? ሳምኤል ወልዳይ፡ ዳርጋ ትሽዓተ ወርሒ ገይረ፡ ብዙሕ ሓሚመ ናብ ሕክምና ክትከይድ ኢኻ ኢሎም ኣብ ወርሒ ሰለስተ 2021 ናብ ካርሸሊ ወሲዶሙኒ። ቢቢሲ፡ መስከረም 2020 ናብ መንደፈራ ወሲዶሙኒ ኢልካኒ፡ ኣብ መንደፈራ ኸአ ንትሽዓት ኣዋርሕ ጸኒሐ ትብል ኣለኻ፡ ምስኡ ዝጻረር ከኣ ወርሒ ሰለስተ ካብ መንደፈራ ወሲዶሙኒ ትብል ኣለኻ፡  እዚ ከኣ ናይ ሰለስተ ወርሒ ፍልልይ ኣለዎ፡ እቲ ኣዋርሕ ዝተደናገረ ይመስል ኣሎ'ሞ ከመይ እዩ'ዚ? ሳምኤል ወልዳይ፡ ርግጸኛ’የ ትሽዓተ ኣዋርሕ’የ ኣብ መንደፈራ ጸኒሐ። ቢቢሲ፡ ክኸውን ይኽእል’ዩ ግን ኣብ ሓዲኡ ጌጋ ኣሎ። ኣብ ካርሸሊ ምስ መጻእኻ’ሞ ንዓብዱ ሄጂ ርኢኻ’ዮ’ዶ? ሳምኤል ወልዳይ፡ ኣብ ወርሒ ለካቲት 2022 ንዓብዱ ሄጂ፡ በዓል ቢትወደድ በዓል ኣስቴርን ካልኦት ጉዳዮም ምስ ጥሪ 21  ዝተኣሳሰር ኵሎም ጠርኒፎም ካብ ካርሸሊ ወሲደሞም ኣብኡ የለውን። ቢቢሲ፡ ካብ መንደፈራ ናብ ካርሸሊ ብምንታይ’ዮም ወሲዶሙኻ? ሳምኤል ወልዳይ፡ ቶዮታ ላንድክሩዘር’ያ ምስ ኣውቲስታ ሰለስተ ካልኦት ሰባት ኣብታ መኪና ነይሮም፡ ለይቲ መጺኦም ንሕክምና ክትከይድ ኢኻ ኢሎም ካብ ሸላይ ኣውጺኦም ናብ ካርሸሊ ኣእትዮምኒ። ቢቢሲ፡ እቲ ዝነበርካዮ ሸላ መፍለዪ እንተነይርዎ ኣበየናይ ቁጽሪ ኢኻ ነይርካ? ብየማንካ ብጸጋምካ በዓል መን ነይሮም? ሳምኤል ወልዳይ፡  እታ ዝነበርክዋ 26 – 2 ትበሃል ሸላ’ያ። ብየማነይን ብጸጋመይን ክልተ ሰባት ነይሮም። ሽዕኡ እቲ ብጸጋመይ ዝነበረ ወዲ፡ ነብሰ ቅትለት ፈቲኑ’ዶ ገለዶ ኢሎም ካብኣ ኣውጺኦም ናብ ካልኦት ሰባት ሓዊሶሞ። እቲ ብየማነይ ዝነበረ ኢሳይያስ ጸጋይ ዝበሃል ነባሪ ዓዲ እንግሊዝ ኮይኑ ኣብ ትግራይ ኮይኑ ዝቃለስ ዝነበረ’ዩ፡ ናብታ ጸጋመይ ዝነበረት ሸላ ቀይሮሞ። ኣብኡ በዓል ዶክተር ፍጹም፡ ዶክተር ክፍሉ ገብረመስቀል፡ ወልዱ ባርያ ዘለዉዎም ከኣ ኣብ ሸላ ቁጽሪ 23 ነይሮም። ቢቢሲ፡ ካብቶም ኣብቲ ቤት ማእሰርቲ ዘለዉ ከተዘራረቦም ዝኸኣልካ እሱራት ነይሮምዶ? ሳምኤል ወልዳይ፡ ኣብኡ ክትዘራረብ ዘይሕሰብ ነገር እዩ። ካርሸሊ ማለት ኣዝዮም ብዙሓት ዋርድያታት ዘለዉዎን ብጥብቂ ዝሕሎን ገዛ’ዩ። ሓቂ ንምዝራብ’ውን እቶም ዋርድያታት ኣዝዮም ‘ፕሮፈሽናላት’ዮም’። ኣብኡ ዝርኣዩን ዘይርኣዩን ዝበሃሉ እሱራት’ዮም ዘለዉ። ኣነ ከኣ ካብቶም ዘይርኣዩ ኰይነ፡ ኣብ ናይ በይነይ ሸላ’የ ነይረ። ዋላ ካብቶም ሓለዋ ውሱናት ሰባት እንተዘይኰይኖም ኣይርእዩንን’ዮም። ንሽንቲ ክወጽእ እንከለኹ እቶም ካልኦት ኣብ ሸሸላኦም ምስ ኣተዉ’የ ዝወጽእ። እንተዀነ በቲ ዋርድያታት ክጽውዑ ትሰምዖን በቲ እቶም እሱራት ክዛረቡ እንከለዉ ትሰምዖን መን ኣበይ ኣበይ ኣሎ ክትርዳእ ትኽእል ኢኻ። ቢቢሲ፡ ንቢትወደድ ኣብርሃ’ኸ ርኢኻዮዶ? ሳምኤል ወልዳይ፡ ኣይርኣኽዎን፡ ንሶም’ውን ንዓይ ዝርኣዩኒ ኣይመስለንን። ግን ኣብ ገለ ገለ ሸላታት ኣብ ሓደ ሸላ ክሳብ ሸሞንተ፡ ሽዱሽተ ሰባት ዝተኣሰሩ ኣለዉ፡ ንኣብነት በዓል ዶክተር ፍጹም ዘለዉዋ ሸላ ሸሞንተ ሰባት ኣለዉዋ። በዓል ወልዱ ባርያ ዘለዉዋ ሸላ’ውን ከምኡ። ቢትወደድ ኣብርሃ ከኣ ኣብ ናይ በይኑ ሸላ’ዩ ዘሎ። ቢቢሲ፡ ካብተን ኣብ ካርሸሊ ኣለዋ ዝበሃላ ደቂ ኣንስትዮኸ በዓል ኣስቴር ዮውሃንስን ሰናይት ደበሳይ ናታተን’ከ እንታይ ትፈልጦ ነገር ኣሎ? ሳምኤል ወልዳይ፡ ኣብ ካርሸሊ ደቂ ኣንስትዮ እሱራት ይዅና ሓለውቲ የለዋን። ምስ ካርሸሊ ሕቘ ንሕቘ ዝተዋሃሃበ ካልኣይ መደበር ፖሊስ ስለዘሎ ንሱ ካልእ ምምሕዳር’ዩ። በዓል ኣስቴር ከኣ ኣብኡ’የን ነይረን። ካብ ወርሒ ክልተ ግን ናይ ሰናይት ርግጸኛ ኣይኰንኩን ንኣስቴር ግን ምስ በዓል ቢትወደድ ወሲዶማ’ዮም። ብድሕሪኦም ሓሙሽተ ኣቕሽሽቲ ናይ ገዳም ደብረ ቢዘን ኣብ ካልእ ቦታ ብዙሕ ዓመታት ዝተኣሰሩ ናብ ካርሸሊ ኣምጺአሞም። ኣብ ወንጀል መርመራ [ካርሸሊ] ብሓፈሻ ካብ 90 ክሳብ 100 ዝኸውን እሱር’ዩ ዘሎ። ቢቢሲ፡ ካብ ካርሸሊ መዓስ ኢኻ ሃዲምካ? በይንኻ ዲኻ’ኸ ወጺእካ? ሳምኤል ወልዳይ፡ በየን በየን ኣቢልካ ካብ ኤርትራ ወጺኻ እንተኢልካኒ’የ ዘይነግረካ’ምበር እቲ ካብ ካርሸሊ ዝወጻኩሉ ኣገባብ ኵሉ ክነግረካ ይኽእል’የ። ሎሚ ኣነ ይዛረበሉ ኣለኹ። ጽባሕ እቶም ኣብቲ ቤት ማእሰርቲ ዘለዉ ሓለውቲ’ውን ብኸመይ ወጺአ ክዛረብሉ’ዮም። ኣነ ምስ ወጻእኩ ኵሎም ናይ ጸጥታ ይዅኑ እቶም ሓለውቲ ክፈልጡ ከምዝኽእሉ ፍሉጥ’ዩ። ኣነ ዝነበርክዋ ሸላ፡ ናብ ኣኽርያ ትወስድ ጽርግያ ሕቘኣ ኣብ ዝሃበት ናብ ካልኣይ መደበር [ፖሊስ] ዝቐረበት ኵርናዕ’የ ነይረ። ኣነን ኢሳያሳ ጸጋይን ሓንቲ ካንሸሎ ኣብ ዘለወን ክልተ በበይነን ሸላታት ኢና ነይርና። ኣብታ ሸላ ኰይነ ኣብ ከባቢየይ ብዝነበረ ነገራት ገይራ ኣስካላ መሳሊ ነገር ሰሪሐ’ያ መንደቕ ተሰቒለ ናብ ጽርግያ ነጢረ። ቢቢሲ፡ ኣብ ውሽጢ ሸላ ኴንካ ከመይ ገይርካ ኢኻ ኣስካላ ዝኣክል ዓቢ ነገር ክትሰርሕ ክኢልካ? ሳምኤል ወልዳይ፡ እንታይ ይመስለካ፡ ንግሆ ሰዓት ሸውዓተ መጺኦም ይኸፍቱና፡ ኣለና’ዶ ሞይትና’ዶ ‘ቸክ’ ይገብሩና። ሰዓት ሸሞንተ ከኣ እቲ መግቢ ዝህብ መጺኡ ይኸፍተና። ሽዕኡ ደገ ወጺአ ናብ ዓይኒ ምድሪ ከይደ ሸይነሉ ዝሓደርኩ ጃሎን ይኽዕዎ። ንሱ ንዓይ ከፊቱ ናብቶም ካልኦት’ዩ ዝኸይድ። ክሳብ ዝምለሰኒ ከኣ ኣብታ ካንሸሎይ ዘወርወር ይብል። እዚኣ ካብ 15 ክሳብ 20 ደቒቕ’ያ። ኣብ ውሽጢ ኣእትዩ ከኣ ቁርሲ ሂቡ ይዓጽወና። ኣብ ምሳሕ ኣይንወጽእን ኢና። ናይ ምሸት ሰዓት ኣርባዕተ ኣቢሉ ከኣ ይመጽእ ይኸፍተኒ። ሸይነ ንዓሰርተ ደቂቕ ዝኸውን ኣብታ ካንሸሎ ዘወርዘር ይብል። ኣብታ ናይ ምሸት ክሸይን ኢለ ምስ ወጻእኩ ኣቐዲመ ኣዳልየዮ ዝጸናሕኩ በታ ዘላ ፊስቶ በታ ዘላ ጥስቲ በታ ዘላ ማዕጾ ናይ ሽቀቕ ከም ኣስካላ ተጠቒመ ናብ ዝባን እቲ መንደቕ ክድይብ ከምዝኽእል ተኣማሚነ ተዳልየ ጸኒሐ። ከም ሓሳበይ ከኣ ብኣኣ ገይረ ደይበ ንኽወርድ ዝሕግዘኒ ከኣ ኮቦርታ ቆጻጺረ ጠልጠል ኢለ ንደገ ወሪደ። ነዊሕ ስለዝዀንኩ ከኣ ቁመተይ ሓጊዙኒ’ዩ። ዕድለኛ ኰይነ እግዚኣብሄር ፈቒድዎ ብሰላም ክወጽእ ክኢለ። ቢቢሲ፡ ኣብ ዝባን እቲ መንደቕ ኣብ ኵሉ ኩርንዓት ዋርድያታት ኣለዉ፤ ብኸመይ’ዮም ክርእዩኻ ዘይክኣሉ? ሳምኤል ወልዳይ፡ እወ ዋርድያ ኣለዉ፡ ኣነ ብርእሰ ተኣማንነት ክገብራ ዝኽእል ካብታ ካንሸሎ ናብ ዝባን ምድያብ’ያ፡ ብዋርድያ ከይርአን ብኸመይ ክዘልል ይኽእልን ዝብል ግን ኣብ ኢደይ ዝነበረ ነገር ኣይኰነን። ዋርድያ ክርእየኒ ይኽእል ድዩ ኣይክእልን ክፈልጥ ኣይክእልን’የ። ኣብቲ ቤት ማእሰረቲ ኣነ ሓሚመ ሓኪም ጸውዑለይ ኢለዮም ኣብዮሙኒ’ዮም። ስለዚ ከምቶም መድሃኒት ስኢኖም’ዮም ሞይቶም ኢለ ዝግምቶም ሓደ መዓልቲ ኣብቲ ቤት ማእሰርቲ ክመውት’የ። ስለዚ ክሃድም ክፍትን እንከለኹ’ውን ቶኵሶም ክቐትሉኒ ይኽእሉ’ዮም፣ ኣየናይ’ዩ ዝሓሸ ኢለ’የ ነቲ ምህዳም ሞት ከምዘለዎ እናፈልጥኩ መሪጸዮ። ዋርድያ ኣይርኣየንን፡ ፍሉጥ’ዩ ብድሕረይ ኣሲረሞ’ዮም። ቢቢሲ፡ እቲ መንደቕ እውን ትሪኮላታ ኣለዎ፡ ሓቐይ እንድየ? ሳምኤል ወልዳይ፡ እወ ትሪኮላታ ኣለዎ፡ በላሕቲ ጠራሙዝ እውን ኣለዎ፡ ኢደይ ተሓራሪደ ደም እናፈሰሰኒ’የ ሃዲመ። ብውሽጢ ካልእ ክዳውንቲ ደሪበ ስለዝነበርኩ ውጽእ ምስ በልኩ ናብ ዕዳጋ ላኸ ከይደ፣ ነቲ ብላዕሊ ዝነበረ ክዳነይ ኣብኡ ደርብየዮ። ብ11 መስከረም 2022 [ቅዱስ የውሃንስ]  ከባቢ ሰዓት ኣርባዕተን ፈረቓን’ዩ ነይሩ። በዓል ስለዝነበረ ከኣ እቲ ካባቢ ጭው ጭው’ዩ ኢሉ ነይሩ። እቶም ኣባላት’ውን ብምኽንያት እቲ በዓል ዝብላዕ ዝስተ ኣዳልዮም ኣብ ምዝንጋዕ ስለዝነበሩ’የ ነታ መዓልቲ መሪጸያ። ቢቢሲ፡ ብድሕሪኡ ኣብ ኣስመራ ክንደይ ጸኒሕካ? ሳምኤል ወልዳይ፡ ኣብ ኣስመራ ኣይጸናሕኩን ኣብ ውሽጢ 45 ደቓይቕ’የ ወጺአ፡ ሕጂ በዚ ገይረ’የ ወጸአ ክብለካ ኣይደልይን’የ። ቢቢሲ፡ ከምዚ ዓይነት ክስተት ከጋጥም እንከሎ ኬላታት ወይ ጽዑቕ ተፍትሽ ክግበር ይኽእል’ዩ፣ ዝተሓባበሩኻ ሰባት ስለዝነበሩ ዲኻ ክትወጽእ ክኢልካ? ሳምኤል ወልዳይ፡ ኖ ዋላ ሓደ ዝተሓባበረኒ ሰብ ኣይነበረንን። ስድራይን ዝፈልጡንን ሞይቱ’ዩ ኢሎም ቀቢጾሙኒ’ዮም። ኣነ ምስ ሃደምኩም ተደዋዊሎም ንኽወዳደቡ ብውሕዱ ኣርባዕተ ሓሙሽተ ሰዓታት ክወስደሎም’ዩ፡ ዝሑላት’ዮም። ኣነ ከኣ ኣብዚ ግዜ’ዚ ነዊሕ ክጕዓዝ ይኽእል’የ። ኣነ ሰዓት ኣርባዕተ ምስ ወጻእኩ ምሸት ሰዓት 11 ኣቢላ ሄሊኮፕተር ክትዘውር ጀሚራ። እዛ ሄሊኮፕተር ፍልይቲ ኰይና ምንቅስቓስ ናይ ሰባት ብለይቲ ከተለሊ ትኽልእ ሄሊኮፕተር እያ። ኣነ ከኣ ካብቲ ትዘረሉ ዝነበረት ኣዝየ ርሒቐ ስለዝነበርኩ ግን ኣይተሰከፍኩን። ንጽባሒቱ ንግሆ ግን ድሒረ ከም ዝሰማዕክዎ ኣብ መላእ ኣስመራ ብርቱዕ ተፍትሽ ተኻይዱ፤ ንነዊሕ መዓልታት’ውን ይቕጽል ነይሩ። ኣነ በረኻ በረኻ’የ ዝኸይድ ነይረ። ንነብሰይ ካብ ኣራዊትን ካብ ካልእን መከላኸሊ ዝኾነኒ ነገራት ሒዘ ስለዝነበርኩ ከኣ ፍርሒ ኣይነበረንን። ልዕሊ እቲ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝነበርኩሉ እቲ ኣብ መንገዲ ዘጋጠመኒ ይኸፍእ ነይሩ። ቢቢሲ፡ ሕጂ ኣብ ኣሜሪካ ኢኻ ዘለኻ፡ ብኸመይ ኢኻ ናብ ኣሜሪካ ክተከይድ ክኢልካ? ሳምኤል ወልዳይ፡ ነዊሕ መዓልታት ዝወሰደ ኣዝዩ ድኻም ዝነበሮ ጕዕዞ’ዩ ነይሩ። ተጋዳላይ ብምንባረይ ብዙሕ ቦታታት ስለዝፈልጥ እቲ ከርተትን መከራን ስለዝፈልጦ ሓጊዝኒ ይኸውን፡ ዶብ ሰጊረ ሱዳን ኣትየ። ኣብ ደቡብ ኤርትራ ውግእ ስለዝነበረ፡ ኣነ ጕዕዞይ ናብ ሰሜናዊ ምዕራብ’ዩ ነይሩ፡ እቲ ዝመርጽክዎ ቦታ ብዙሕ ምንቅስቓስ ናይ ሰራዊት ዘይነበሮ እዩ ነይሩ። ናብ ሱዳን ምስ ኣተኹ ቀልጢፈ ናብ ኣሜሪካ ደዊለ። ንኢሳያስ ዓርቢ ሓርነት ረኺበዮ። ንሳቶም ናብ ኤምባሲ [ኣሜሪካ] ሓቢሮሙለይ። ኣሜሪካ ከኣ ኣይደንጎዩን ፓስፖርተይ ሒዞም መጺኦም ቦግ ኣቢሎም ኣብ ውሽጢ ሓደ ሰሙን ናብ ኣሜሪካ ኣትየ። ቢቢሲ፡ ንዝሓለፈ ሰለስተ ዓመታት ጕዕዞኻ ኢና ኣሕጺርና ክንድህስሶ ፈቲንና’ሞ ምናልባት ክትውስኾ ትደሊ ነገር ከይህሉ? ሳምኤል ወልዳይ፡ ኣነ ነዚ ቃለ መሕተት ዝገብሮ ዘለኹ ንዓኻ ወይ ነቲ ኣብ ሰለማዊ ህይወት ዝርከብ ሰብ ኣይኮነን። ንምንታይ እንተኢልካኒ ካብቶም ቀንዲ ዝስምዑ ራድዮታት ሓንቲ ቢቢሲ’ያ። ኵሎም እሱራት ተገዲሶም’ዮም ዝሰምዕዎ። ስለዚ እዚ ዝዛረቦ ዘለኹ ሳምኤል ወልዳይ ብሰላም ኣሜሪካ ከምዘለኹን እቶም ኣብኡ ተኣሲሮም ዝገደፍክዎም ብጾት ኣነ ንዐኦም ከፍትሕ’የ ተኣሲረ። ኣብኡ 30፡ 28፡ 20 ዓመታትን ካልእን ዝተኣሰሩ ሰባት ኣለዉ፡ ኣነ ኣምላኽ ተሓዊስዎ ሃዲመ ወጺአ፡ ዘይክኣል ነገር የለን። ኢድኩም ኣጣሚርኩም ኮፍ ኣይትበሉ፡ ዝግበር ዘበለ ኵሉ ግበሩ ክብሎም እደሊ። ቢቢሲ፡ የቐንየልና ሳምኤል


ኤርትራ: ን10 ዓመት ኣብ ቀይዲ እትርከብ ሲሃም ዓሊ ዓብዱ

ሂዩማን ራይትስ ዎች፡ መንግስቲ ኤርትራ ድርብ ዜግነት ኣመሪካን ኤርትራን ን ዘለዋ ጓል 15 ዓመት እንከላ ቅድሚ ዓሰርተ ዓመት ንዝኣሰራ ሲሃም ዓሊ ዓብዱ ብቕልጡፍ  ክፈትሓ ጸዊዑ። ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ሓላፊት ተዓዛቢ ሰብኣዊ መሰላት ላቲትያ ባደር፡ "መንግስቲ ኤርትራ ንህይወት ሲሃም ዓሊ ዓብዱ ካብ ጓል 15 ዓመት ኣትሒዙ ን10 ዓመት ኣሲርዎ" ድሕሪ ምባል፡ “ንዓኣን ንኹሎም እቶም ብዘይ ሕጊ ኣሲሩዎም ዘሎ እሱራትን ብዘይ ዝኾነ ቅድመ-ኵነት ብቕልጡፍ ክፈትሖም ኣለዎ" ኢላ። ሲሃም ዓሊ ዓብዱ፡ ጓሉ ንምኒስተር ዜና ኤርትራ ነበር ዓሊ ዓብዱ ኮይና፡ ኣብ 2012 ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዝኣተወት ይዝከር። መንግስቲ ኤርትራ፡ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ፡ ሓሳባትካ ብናጽነት ናይ ምግላጽ መሰል፡ ኣብ ልዕሊ ናይ እምነትን ኣምልኾን ዝኣመሰሉ ሰብኣዊ መሰላት ቀይድታት ኣምቢሩ ከምዘሎ ብዙሓት ትካላት ሰብኣዊ መሰላት ክኸስዎ ጸኒሖም ኣለው። ኣብዚ እዋን ሰራዊት ኤርትራ፡ ኣብ ሰራዊት ኣይተሰለፍኩምን ንዝበሎም ንምህዳን፡ ገዛ ገዛ ብምእታው ዝግበር ተፍትሽ፣ ትካላትን መንበሪ ኣባይትን ምዕሻግ፡ ቅድሚ ሕጂ ካብ ዝነበረ ብዝሓየለ ኣገባብ ግፋታት ይካየድ ምህላው ይግለጽ። መንግስቲ ኤርትራ ብዘይ መብርሂ ንሰለስተ ካቶሊካውያን ካህናት፡ ኣባ ኣብርሃም ሃብቶም ገብረማርያም፣ ኣቦይ ምሕረትኣብ እስጢፋኖስን ጳጳስ ኣቡነ ፍቕረማርያም ሓጎስን ብ15 ጥቅምቲ ካብ ናይ ወጻኢ መገሻ ክምለሱ ከለዉ ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ኣስመራ ኣብ ቀይዲ ኣእትዩ፡ ተሰዊሮም ይርከቡ። ሲሃም ብ3 ሚያዝያ 1997 ኣብ ሎስ ኣንጀለስ ተወሊዳ። ይኹን እምበር ኣቦኣ ዓሊ ዓብዱ ኣሕመድ ብፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኣብ ዝምራሕ መንግስቲ ብምኒስተርነት ይሰርሕ ስለዝነበረ ብሕጻና ናብ ኤርትራ ከደት። ኣብ 2012 ምኒስተር ዜና ዝነበረ ወላዲኣ ካብቲ ስርዓት ነብሱ ኣግሊሉ ናብ ኣውስትራልያ ተሰደ። ወላዲኣ ነቲ ዘገልግሎ ዝነበረ ስርዓት ገዲፉ ምስ ሃደመ፡ ሲሃም ብ8 ታሕሳስ 2012 ድሕነታ ንከተውሕስ ናብ ሱዳን ክትሃድም ምስ ፈተነት እያ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትያ። እታ ጓል 15 እንከላ ዝተኣስረት ሲሃም ብዝኾነ ይኹን ገበን ኣይተኸሰትን። ካብታ ዝተኣስረትላ እዋን ንደሓር እውን ዳግም ኣይተራእየትን። ሰበ-ስልጣን ኤርትራ፡ ዓሊ ዓብዱ ምስ ሃደመ ንወዲ 87 ዓመት ኣቦሓጎ ሲሃም ዓብዱ ኣሕመድን ንሓወቦኣ ሓሰን ዓብዱ ኣሕመድን እውን ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣእትዩዎም’ዩ። ኣባሓጎኣ ኣቶ ዓብዱ ከኣ ኣብ ታሕሳስ 2017 ካብ ቤት ማእሰርቲ ምስ ተፈትሑ ነዊሕ ኸይጸንሑ ዓሪፎም። ዘመድ ሲሃም ዓሊ ዓብዱ፡ ሲሃም ካብ እትእሰር ክሳብ ሕጂ ኣበይ ከም ዘላ ወይ ካብ መንግስቲ ዝዀነ ይኹን ሓበሬታ ከምዘይረኸቡ፡ ንሂዩማን ራይትስ ዎች ሓቢሮም። ብዓለም -ለኸ ሕጊ ሰብኣዊ መሰላት፡ ንሓደ እሱር ብሓይሊ ምስ ቀየድካዮ ዝርከበሉ ቦታን ሃለዋቱን ንስድራ ቤቱን ትካላት ፍትሕን ምስዘይትሕብር፡ ወይ እቲ ሰብ ኣበይ ከም ዝኣተወን ከም እተቐትለን ምስ ዘይፍለጥ “ግዱድ ምስዋር” ተባሂሉ ይጽዋዕ። ኣህጉራውያንን ዞባውያንን ተዋሳእቲ፡ ብፍላይ ከኣ እቲ ንሲሃም ድርብ ዜግነት ዝሃባ መንግስቲ ኣመሪካ፡ ኣበይ ከም ዘላን ሃለዋታን ንምፍላጥ ቅልጡፍ ሓበሬታ ክሓትትን ብህይወት ከም ዘላ ከረጋግጹን ብዘይ ቅድመ-ኵነት ንክትፍታሕ ክጽውዑን ከምዝግባእ ሂዩማን ራይትስ ዎች ሓቢሩ ። ኣብ ኤርትራ ከም ናይ ሲሃም ዘኣመሰለ ተርእዮ ሓዲስ ኣይኰነን። ብዙሓት እሱራት ብዝተኣሰርዎ፡ ኣብ ፍርዲ ከይቀረቡ፡ ሃለዋቶም ዘይፍለጡ ዜጋታት ብዙሓት'ዮም። እቶም ብጂ-15 ዝፍለጡ ኣባላት ላዕለዋይ ጽፍሕታት መንግስቲ ዝነበሩ፡ ኣዳለውቲ ጋዜጣታት ብሕቲ ጋዜጠኛታት፡ መራሕቲ ሃይማኖት፡ ከምኡ'ውን ተቓውሞኣዊ ዝንባለ ኣርኢኹም ብዚብል ክሲ ዝተኣስሩ ዜጋታት ውሑዳት ከምዘይኮኑ ኣምነስቲ ኢንተርናሺናል ዝርከቦም ሓያሎ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ክዛረቡ ጸኒሖም እዮም። ብሓጺሩ ኣብ ኤርትራ፣ ምእሳር፣ ምድስካል፣ ምንጻል፣ ምሽራብ ዜጋታት ዝውቱር'ዩ። ኮሚሽን ምጽራይ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት (ኤርትራ) ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ኣብ ኤርትራ ሓቲትካ መልሲ ዘይርከበሉ፡ ኣቤት ዘይትብለሉ ክሳብ ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነት ዝኸይድ ከቢድ ግህሰት ከምዝፍጸም ገሊጹ ነይሩ።


ኤርትራ እትርከበን 12 ሃገራት ዘሎ ሃይማኖታዊ ነጻነት ዘተሓሳስብ እዩ - ኣሜሪካ

ኣሜሪካ፡ ኤርትራ ሓዊሱ ኣብ 12 ክልተ ሃገራት ዘሎ ሃይማኖታዊ ነጻነት ኣብ ኣዝዩ ኣሰካፊ ኵነታት ከምዘሎ ገሊጻ። ጸሓፊ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ኣንቶኒ ብሊንከን ብቤት ጽሕፈቱ ኣቢሉ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ኣሜሪካ ኣብተን ኣህጉራዊ ሕግታት ነጻነት ሃይማኖት ዝጥሕሳ ኢላ ዝዘርዘረተን ሃገራት ዘሎ ኵነታት ከምዘተሓሳስባ ገሊጹ። ኣብቲ ዝርዝር ዝተጠቐሰት ኤርትራ፡ ሃይማኖታዊ ነጻነት ደሪታ ብምባል ብተደጋጋሚ ብኣሜሪካን ዝተፈላለዩ ተጣበቕቲ መሰላትን ክትነቅፍ ጸኒሓ እያ። መራሕቲ ሃይማኖት ኤርትራን ምእምናንን ከምዝእሰሩንከምኡ’ውን ዘመሓድርዎም ትካላት ከምዝዓጸዉን ከምዝሃገሩን ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት ተጸብጺቡ እዩ። ኣብቲ መግለጺ ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ፡ ኣስማት ናይተን ምስ እምነት ዝተኣሳሰር ጭቆናን ከቢድ ምግሃስ መሰል ሃይማኖታዊ ነጻነትን ዝፍጽማ ሃገራት ብዝርዝር ተጠቒሱ ኣሎ። ብተወሳኺ መንግስቲ ኣሜሪካ፡ ሃይማኖታዊ መሰረት ዘለዎም ዕጡቓት ጕጅለታት ኣብ ዝርዝር ስግኣት ኣስፊሩ እዩ። ብመሰረት እዚ፡ 12 ሃገራት ዝተጠቐሳ ክዀና እንከለዋ፡ ካብ ኣፍሪቃ እንኮ ዝተረቝሐት ሃገር ኤርትራ እያ። እተን ነጻነት ሃይማኖት ዝድርታ ተባሂለን ዝተጠቐሳ ካልኦት ሃገራት በርማ፡ ቻይና፡ ኩባ፡ ኢራን፡ ኒኳራጓ፡ ሰሜን ኮርያ፡ ፓኪስታን፡ ሩስያ፡ ስዑዲ ዓረብ፡ ታጂኪስታንን ቱርክመኒስታንን እየን። ብዘይካ’ቲ ኣብ ኤርትራ ሃይማኖታዊ ትካላትን ሰዓብተንን ተፈጺሙ ዝበሃል ዘሎ ግህሰት፡ ኣብታ ሃገር ከም ሃይማኖታዊ ትካላት ክንቀሳቐሳ ዝተፈቕደለን ሃይማኖታት ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን፡ ካቶሊካዊት ቤተክርስቲያን፡ ሉተራን ቤተ ክርስቲያንን ሱኒ እስልምናን ጥራይ እየን። ካብተን ዘተሓሳስባ ዝተበሃላ ሃገራት ብተወሳኺ፡ ኣልጀርያ፡ ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ፡ ኮሞሮስን ቬትናምን ሃይማኖታዊ ነጻነት ብምግሃስ ብመንግስቲ ኣሜሪካ ፍሉይ ቆላሕታ ክወሃበን ምዃኑን ብሊንከን ኣመልኪቱ። ንሱ ወሲኹ፡ ምስ እምነት ዝተኣሳሰሩ ዕጥቃዊ ንጥፈታት ዘካይዱ ጕጅለታት'ውን ፍሉይ ስግኣት ምዃኖም ጠቒሱ። መንግስቲ ኣሜሪካ፡ ኣብ ሶማልያ ኣልሸባብ፡ ኣብ ናይጀርያ ቦኮ ሓራም፡ ኣብ ሶርያ ሓያተ 'ታሕሪር ኣልሻም፡ ኣብ የመን ሑቲ፡ ኣብ ሰሜን ኣፍሪቃ ኣይኤስ፡ ኣብ ኢራን ኣይኤስ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ማሊ ጀማዓት ዝተበሃሉ ጕጅለታት ከምዘለለየት፡ ጸሓፊ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ኣንቶኒ ብሊንክ ገሊጹ። ብዘይካ’ዚ፡ ሓይልታት ኣሜሪካ ካብ ኣፍጋኒስታን ክወጹ ኣብ ምግባር መሪሕነት ዝወሰደ ጣሊባንን ከምኡ’ውን ዋግነር ዝተባህለ ሩስያዊ ጕጅለ ዕሱባት ወተሃደራት ኣብ ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ ብዝገበሮ ንጥፈታት፡ ካብቶም ኣብ ልዕሊ ሃይማኖታዊ ነጻነት ሓደጋ ዝፈጠሩ ዝተበሃሉ ጕጅለታት እዮም። ኣሜሪካ ኣብ መላእ ዓለም ሃይማኖታዊ ነጻነት ክኽበር ትገብሮ ምክትታል ከምትቕጽልን ምስተን ጥሕሰት ዝፍጽማ ሃገራት ርክብ ብምግባር ናይ ምምሕያሽ ጻዕርታት ከምትገብርን እቲ ሓላፊ ጉዳያት ወጻኢ ሓቢሩ።


ኣብ ጎረባብቲ ሰላም እናተባህለ ስለምንታይ ኣብ ኤርትራ ጽዑቕ ግፋ ዝቕጽል ዘሎ?

መንግስቲ ኤርትራ ንመንግስቲ ፈደራል ብምድጋፍ ኣንጻር ሓይልታት ትግራይ ዝተሳትፎ ኵናት ሓድሕድ ኢትዮጵያ ኣብ ፕሪቶርያን ናይሮቢን ብስምምዕ ሰላም ድሕሪ ምውድኡ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ኤርትራ ቀጻልን ጽዑቕን ግፋ ይካየድ ኣሎ። ሰላም እናተባህለን እናተዘመረን ስለምንታይ እዩ መንግስቲ ኤርትራ መንእሰያትን ሽማግለታትን ዝገፍፍን ዘዕጥቕን ዘሎ? ነዚ ሕቶ እዚ ንምምላስ ቢቢሲ ትግርኛ ንዶክተር ኣሰፋው ተኸስተ፡ ንኣቶ ሰንጋል ወልደንሰአን ኣቶ ወልደየሱስ ዓማርን ኣዘራሪቡ ኣሎ። ኢሳይያስ ከም ሓያሎ መለኽቲ ስርዓታት ኣብ ዕድመ ስልጣኑ ኣብ ህዝቡ ብዝፈጸሞ ደረት ዘይብሉ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ስለዝኽሰስ፡ ካብ ህዝቢ ናዕቢ ንከይመጽኦ ስግኣት ከምዘለዎ ይግመት። ስለዝኾነ፡ ዋላ እውን ሰላም ኮይኑ እንተተባህለ፡ እቲ ብኣስገዳድ ኣብ ዘይምልከቶ ውግእ ኣትዩ ዝጸንሐ ሃገራዊ ኣገልግሎትን ዕቑር ሰራዊት ናብ ቤቱን ዋኒኑን ክምለስ ክሓትት ይኽእል እዩ። ሰራዊቱ ሕቶ ከየልዕል ስለዝሰግአ ከኣ እዩ ሕጂ እውን ኣብ ፈቐዶ ገጠራትን ከተማታትን ንኣዴታትን መርዑን ደቅኽንን ሰብኡትክን ኣምጽኣ እናበለ ጽዑቕ ግፋ  ብምክያድ ነቲ ዓቕሚ ኣብ መዓስከራት ዝሕዞ ዘሎ ይብል ገዲም ተጋዳላይ ህዝባዊ ግንባርን ሕጂ ኣብ ዩኒቨሪሲቲ የል ሌክቸረርን፡ ዶር ኣሰፋው ተኸስተ። “ኢሳይያስ ሃገራዊ ትካላት ክህነጽ ስለዘይደሊ፡ ኤርትራ ምዱብ ዘበናዊ ሃገራዊ ሰራዊት ክትሃንጽ ኣየፍቀደን። ነቲ ካብ ሓርነታዊ ቃልሲ ዝኣተወ ምኩር ሰራዊት ብፍላይ ከኣ ነቲ መንእሰይ ወለዶ ብፍልጠትን ክእለትን አዕጢቑ ቅርጡው ግን ከኣ ስልጡን ልዑላውነት ሃገር ዝከላኸል ብቕዋም ዝእዘዝ ሰራዊት ክሃንጽ ይኽእል ነይሩ። “ከምኡ ስለዘይገበረ እቲ ንኣስታት ዕስራ ዓመት ኣብ ድፍዓት ዝጸንሐ ኣባል ሃገራዊ ኣገልግሎትን ብስም ዕቑር ሰራዊት ዝኸተተ ሓይሊ እንተተጣይሱ እንታይ ሒዙ ክተርፍ እዩ? እዚ እውን ካልእ ስግኣት እዩ ንዕኡ” ይብል። ኤርትራ ብኩናት ዝዓነወ ቁጠባኣ ንምህናጽ፡ ካብ 18 ዓመት ንላዕሊ ዝዕድሚኡ ነብሲ ወከፍ ዜጋ ናይ 18 ኣዋርሕ ግዱድ ሃገራዊ ኣገልግሎት ክፍጽም ዘገድድ ኣዋጃ፡ ካብ 1994 ኣትሒዙ ዓመታዊ ልዕሊ 10 ሽሕ ናይ መበል 11 ክፍሊ ትምህርቲ ዝወድኡ መንእሰያታ ናብ ታዕሊም ክውሕዙ ጸኒሖም ኣለው። እቶም ንሽዱሽተ ወርሒ ተዓሊሞም ናይ ዓመት ኣገልግሎት ፈጺሞም ነናብ ዋኒኖም ክምለሱ ዝግበኦም ዝነበረ መንእሰያት ግን ብሰንኪ ኤርትራ ምስ ኩለን እተን ብመሬት ዝዳወብኣ ጎረባብቲ ሃገራት ዝኣተወቶ ውግእ ብዙሓት ንልዕሊ 10 ዓመታት ኣብ ሰራዊት ክጸንሑ ተገዲዶም እዮም። ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ኣገልግሎት ዝነውሖምን ብምሕደራ እቲ ስርዓት ዝተማረሩን መንእሰያት ከኣ ንስደት ዊሒዞም። ሕጂ ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ዝነብር፡ ኣብ ስሳታት ኣብ ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ ኣብ ኣስመራ፡ ኣብ ቀዳሞት ዓመታት ዩኒቨርሲቲ ከኣ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ሓቢሩዎ ዝተማህረ መሪሕነት ሰውራዊ ባይቶ ኣቶ ወልደየሱስ ዓማር፡ ኢሳይያስ ማዕረ ማዕረ እቲ ጻዕሩን ተባላሓትነቱን “ተበኣስን ተቐያምን” ምዃኑ ብምግላጽ፡ “ዕርቀ ሰላም እናተባህለ ገና ስግኣትና ኣይተቐንጠጠን እናበለ ህዝቢ እናበሳበሰ መንእሰያት ዝገፈሉ ዘሎ ምኽንያት መጻኢ ስለዘይብሉ እዩ” ይብል። ካብ ነጻነት ኤርትራ (1991-2012) ኣብ ዝተፈላለየ ሚኒስትሪታት ኣብ ላዕለዋይ ጽፍሒ መንግስቲ ዝሰርሐ፡ ሕጂ ኣብ ስዊዘርላንድ ዝነብር ኣቶ ሰንጋል ወልደንሰአ ብወገኑ “እቲ ሓጺር መልሲ፡ ስርዓት ኢሳይያስ ኣብ ሰላም ክነብር ስለዘይክእል እዩ” ይብል። ምኽንያታቱ እንከረድእ ከኣ፡ ኣብ ኤርትራ ንነዊሕ ዓመታት ዝበዀረ ከም ትግባረ ቅዋምን ምምስራት ደሞክራሲያዊ ስርዓትን ምንጋስ ልዕልና ሕግን ፍትሕን ዝኣመሰለ ዓበይቲ ነገራት ስለዘሎ፡ “ኢሳይያስን ጉጅልኡን” ከኣ ኣብ ዝሓለፈ ዕስራ ዓመታት ኣብ ልዕሊ ዜጋታቶም ከቢድ ሰብኣዊ ግህሰት ስለዝፈጸሙ፡ ሰላምን ምርግጋእን እንተመጺኡ ክሕተቱ ስለዝኸእሉ ውሕስነት ኣይስመዖምን እዩ። ስለዝኾነ ከኣ እዮም ነቲ ህዝቢ ኣብ ውግእን ወረ ውግእን ከንብሩዎ ዝፍትኑ ይብል። ኣብ መንጎ ፈደራላዊ መንግስትን ህወሓትን ኣብ ፐሪቶርያ ስምምዕ ሰላም ምስተፈረመ መንግስቲ ኤርትራ “ንሓድሽ ኣጀንዳ ኣመሪካ ንምምካት- ሕጂ’ውን  ጽንዓት ብዝበረኸ ንቕሓት!” ብዝብል ኣርእስቲ መንግስቲ ኣመሪካ ንስርዓት ወያነ ንምድሓንን እቲ ዞባ ነባሪ ሰላም ንኸይረክብ ትሰርሕ ከምዘላ ዝኸስስ ጽሑፍ ምዝርገሖም ከኣ ሓደ ኣብነት ምዃኑ ይዛረብ። እቲ “ገና ጸላኢ ኣሎና” ዘስምዕ ጽሑፍ “ ማእከል ወኪል ስለያ ኣመሪካ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት፡ ኣብዚ ዞባ እዚ ቅልውላው እናፈጠረ ሽግራት ከሳስን ከመሓድርን ጸኒሑ እዩ።” ከብል ይኸስስ። ኣቶ ሰንጋል ወልደንሰአ፡ ስርዓት ኢሳይያስ ነቲ ሕሉፍ ናይ ፎስተር ዳላስ ታሪኽ ሓምሳታት እናልዓለ “ ኣመሪካ ጸላኢትና እያ ዝብል ናይ መንግስቲ ኤርትራ ምስምስ ሕጂ ትርጉም ከምዘይብሉ፡ ኣመሪካ ኤርትራ ነጻነታ ንምርግጋጽ ህዝበ ውሳነ ከተካይድ እንከላ ካብተን ኣፍልጦን ፋይናሲያዊ ደገፍን ዝሃባ ሃገራት ምኻና ብምግላጽ፡ “ብዘበን ውቤ ዝጸመመስ ውቤ ክብል ይነብር” ከምዝበሃል እዚ ኣመሪካ ጸላኢትና እያ ዝብል ዘረባ ብዙሕ ትርጉም ከምዘይብሉ ይገልጽ። ይኹን እምበር እቲ ዘረባ ምስተደጋገመ ዝኣምኖ ስለዘይሰኣን እቲ ስርዓት ብቐጻሊ ይጥቀመሉ ከምዘሎ ይዛረብ። እንተኾነ ሚኒስተር ዜና ኤርትራ ኣቶ የማነ ገብረመስቀል፡ ኣመሪካ እትመርሐን ሃገራት ምዕራብ ኤርትራዊ ዓቕሚ ብምምጻይ ኮነ ብምስምስ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ንኤርትራ ንምስይጣን ብቐጻሊ ይሰርሓ ከምዘለዋ እዩ ዝገልጽ። እቲ ኣብ ጽባሕ ስምምዕ ሰላም ፕሪቶርያ “ንሓድሽ ኣጀንዳ ኣመሪካ ንምምካት- ሕጂ’ውን  ጽንዓት ብዝበረኸ ንቕሓት!” ብዝብል ኣርእስቲ ብመንግስቲ ኤርትራ ዝተጻሕፈ ናይ ተቓውሞ ጽሑፍ እውን ነቲ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኮነ ወሃብ ቃል መንግስቲ ኤርትራ የማነ ገብረመስቀል ዘንጸባርቕ እዩ ይብል ኣቶ ሰንጋል ወልደንሰአ። እቲ ንስምምዕ ሰላም ብዝምልከት ዝቐረበ “ ኣብ መሬትን ብግብርን፡ ብኹልትናዊ ዓቕምን ቁመናን  ንዝጠፍአ  ህወሓት፡ ኣብ ወረቐትን ኣብ ዝኽርን’ውን ከይጠፍእ … ኣመሪካ ናይ ህይወት ኣድሕን ተራ ብምጽዋት ኣብ ኣፈታትሓ ናይቲ ግጭት ርኡይን ግሁድን ዕምጸጻ ተፈጺሙ” ክብል ኣመሪካ ኣብ ጉዳይ ዕርቀ ሰላም ኵናት ሓድሕድ ኢትዮጵያ ዘይፍትሓዊ ተራ ከምዝፈጸመት ይኸስስ። ነዚ ጽሑፍ እዚ ምርኩስ ብምግባር ከኣ ‘ኣመሪካ ገና ስለዘይደቀሰትልና ኤርትራ ኣብ ስግኣት እያ ዘላ’ ብዝብል ዘረባ ኣብ ዝተፈላለየ ኩርናዕ ኤርትራ ቀጻሊ ግፋን ሃድንን ይካየድ ኣሎ። ‘ኣሜሪካ ስለምንታይ እያ ንኤርትራ ትጸልኣን ንከይትምዕብል ትቐንኣላን?’ ዝብል ዘረባ ትርጉም ከምዘይብሉ ዝገልጽ ሰንጋል፡ እቲ  ዛጊት ኤርትራ ኣለዋ ዝበሃል ከም ሃብቲ ዝቑጸር፡ እቲ ኣብ ሰፊሕ ዝገማግሙን ቀንዲ መስመር ንግዲ ዓለም ዝኾነ ዞባ ቀይሕ ባሕሪ ስለ እትርከብ እዩ። ዋላ እውን ኤርትራ ኣብ እስትራቴጂካዊ ቦታ ትደኮን መንግስታ ንኣመሪካ ይኹን ንኻልእ ማንም ሃገር ንቡር ንግዳዊ ንጥፈታት ከተካይደሉ ክኽልክል ሕጊ ከምዘየፍቅደላ ይገልጽ። ምንጭታት ቢቢሲ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት እታ ሃገር፡ ወይ ሰብኡትክንን ደቅኽንን ኣምጽኣ እናተባህላ ወሊደን ዘመርዓዋ ኣዴታት ከይተረፈ፡ ኣብ ክንዲ ንልዕሊ 15 ዓመታት ኣብ ሰራዊት ዘገልገሉ ሓዳር ተኺሎም ደቆምን ኣንስቶምን ክኣልዩን ክናብዩን ዘይከኣሉ ደቀን ከምዝተኣስራ  ዝበጽሖ ጸብጻባት ይገልጽ። ሓያሎ ብሰራዊት ትግራይ ዝተማረኹ፡ ዕድመ ዝደፍኡ ደቂ ስሳን ልዕሊኡን ኣባል ዕቑር ሰራዊት ኤርትራውያን ኣቦታት፡ መንግስቲ ኤርትራ ንደቆምን ስደራኦም ካብ ገዛ ኣውጺኦም ኣብ ግዳም ምስደርበዩዎም ንደቆም ከድሕኑ ክብሉ ከይፈተው ተገዲዶም ናብ ውግእ ከምዝኣተው ብማሕበራዊ ሚድያ ጸገሞም ክገልጹ ተራእዮም እዮም። ሓደ ካብ ኤርትራ ንቢቢሲ ሓበሬታ ዝሃበ ንድሕነቱ ስሙ ዝተዓቀበ ሰብ፡ እቲ ቀንዲ ምኽንያት ናይዚ ድሕሪ ስምምዕ ሰላም ዝቕጽል ዘሎ ግፋን ሃድንን፡ ኣብቲ ህዝቢ ደቂ መን ተገፊፎም ናብ ውግእ ክኣትው ደቂ መን’ከ ካብ ሰራዊት ኮብሊሎም ወይ ሃዲሞም ክነብሩ ካብ ዝብል ስምዒት፡ እቲ ህዝቢ ኣንጻር ሓድሕዱ ስለዝቐንዐ “ኤርትራ ንኹላትና ሓደ እያ ትብጽሓና ብማዕረ ከኣ ከነገልግላ ኣሎና” ብዝብል ስምዒት እቲ ግፋ ይካየድ ከምዘሎን ንመጻኢ እውን ከምዘይተርፍን ሓቢሩ። ኣቶ ወልደየሱስ ዓማር፡ ኣብ ውሽጥን ወጻእን ዝርከብ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ ንሓድሕዱ ካብ ምጥምማት ወጺኡ፡ እዚ ሕጂ ስልጣን ሒዙ ዘሎ ነጻነት ዘምጸአ ስርዓት፡ ሕድርን መብጽዓን ናይቶም ንዓወት ዘብቅዑዎ ሰማእታቱ ከኽብር እንታይ ገይሩ? ሓድነትን ክብረትን ህዝቢ ክሕሉ እንታይ ገይሩ?  ኣብ ናይ 30 ዓመት ስልጣኑ እቲ ኣብ እዋን መግዛእቲ ብዓመጽ ዝገሃስ ዝነበረ መባእታዊ ሰብኣዊ መሰላት ኣኽቢሩዎ’ዶ? ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ሃገሩ ቀሲኑ ብሰላም ክነብር፡ ወፊሩ ክኣቱ፡ ገይሹ ክምለስ፡ ሓረስታይ ክሓርስ፡ ነጋዳይ ክነግድ፡ ተማሃራይ ክመሃር ዕድላት ፈጢሩ’ዶ ዝብል ሕቶ ክምልስ ይግባእ ብምባል “ኢሳይያስን ስርዓቱን ኣብ ዕድመ ስልጣኖም ብዙሕ ስለዘበላሸው ብሕጂ ክቕይሩ ይኽእሉ እዮም” ዝብል እምነት ከምዘይብሉ ይገልጽ። ዶር ኣሰፋው ብወገኑ፡ መንግስቲ ኤርትራ ይትረፍ ንመንእሰያት ንዓበይቲ እውን ከይተረፈ ካብ ከተማታትን ዓድታትን እናገፈፈ ኣብ ዝተፈላለየ መዓስከራትን እዝን ብምእታው ክቆጻጸሮም ስለዝደለየ  ጥራሕ እዩ ብቐጻሊ ግፋ ነቲ ህዝቢ ሰላም ከሊኡዎ ዘሎ ይብል። “ህዝቢ ኤርትራ፡ በቲ ብዘይፍታዉ፡ ኢሳይያስ ብኣስገዳድ ደቁ ዘጥፍኣሉ ውግእ ሕጉስ ብዘይምዃኑ ኣብ ሰራዊት ኮነ ኣብ ህዝቢ ቁጠዐ ዝደፍኦ ምልዕዓል ከይፍጠር ሻቕሎት ኣለዎ” ይብል። ኣቶ ሰንጋል ወልደንሰአ፡ ክንዲ ዓበይቲ ከተማታት ጎረባብትና ካርቱም፡ ኣዲስ ኣበባ፡ ናይሮቢ ዝብዝሒ ህዝባ ኤርትራ፡ ንህዝቡን ሃገሩን ዝሓሊ ሓያል መራሒ እንተዝነብራ በቲ ዝርካቡ ንዋታውን ሰብኣውን ጸጋታታ ክሳብ ሎሚ ሓያል ቁጠባዊ ትሕተ ቕርጺ ክትፈጥር ከምእትኽእል ይሕብር። መንግስቲ ኤርትራ ክልተ ሳዕ ሓሲቡ ኣብ ክንዲ ጎንጽን ግርጭትን ውግእን ኵናትን፡ ምስ ጎረባብቱ ብፍቕርን ስኒትን ሰላምን ርግኣትን ክነብር እንተሓሲቡ መሪሕነቱ እንተተዓራርዩ፡ ህዝቢ ኤርትራ ሰሪሑ ዝናበር ጻዕራም ሰራሕተኛ ህዝቢ ስለዝኾነ ዝሓሸ ሰላማዊ ናብራ ከሕልፍን ካብዚ ሕጂ ዘለዎ ግፋን ከልበትበትበትን ውግእን ወረ ውግእን ሞትን ስደትን ክድሕን ዓቢ ተስፋ ከምዘለዎ ይገልጽ።


መንግስቲ ኤርትራ ንጻውዒት ሰላማዊ ሰልፊ ይምልስ ዶ?

ኣብ ዝተፈላለየ ከተማታት ኣውሮጳን ኣመሪካን ዝነብሩ ኤርትራውያን ብምኽንያት እቶም ኣብዚ ቀረባ እዋናት ብኣባላት ጸጥታ መንግስቲ ኤርትራ ዝተኣስሩ ኣቡናትን ካህናትን ዝርከቡዎም መራሕቲ ሃይማኖት ኣቦታት ካብ ማእሰርቲ ንኽፍትሑ ዝጽውዕ ሰላማዊ ሰልፍታት ንምክያድ ይንቀሳቐሱ ኣለዉ። ወደብቲ ናይቲ ሰላማዊ ሰልፍታት ከምዝሓበርዎ፡ ኣብ ሮማ ኢጣልያ ሎሚ ሰንበት 13 ሕዳር ኣብ ፒያሳ ቬነስያን ቫቲካንን፣ ኣብ ለንደን ቀዳም 19 ሕዳር ኣብ ዌስት ሚኒስተር ካቴድራል፣ ኣብ ዋሺንግተን ዲሲ ንዓርቢ 18 ሕዳር፣ ኣብ ስቶክሆልም ሽወደን ከኣ ን26 ሕዳር ናይ ተቓውሞ ድምጾም ከስምዑ ናብ ህዝቢ ጻውዒት ኣቕሪቦም ኣለው። ይዅን እምበር፡ ቅድሚ ሕጂ ንግህሰት ሰብኣዊ መሰላትን ማእሰርቲ መራሕቲ ሃይማኖት ክርስትናን ምስልምናን ምርኩስ ብምግባር ዝተኻየደ ተመሳሳሊ ሰላማዊ ሰልፍታት ኣብ ግምት ብምእታው፡ “መንግስቲ ኤርትራ ብጻውዒት ሰላማዊ ሰልፊ ተደሪኹ ለውጢ ይገብርዶ?” ዝብል ሕቶ ዘልዕሉ ኣለዉ። ሓደ ካብቶም ንሰላማዊ ሰልፊ ኢጣልያ ዝወደቡ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት መንእሰይ ኣብርሃም ተስፋይ፡ እዚ ሰላማዊ ሰልፍታት ብቐንዱ ነቶም ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘለው ተቓውሞኦም ክገልጹ ዘይክእሉ ክዛረቡን ክጽሕፉን ዘይፍቀዶም ኣፎም ተዓቢሱ ዘሎ ኣሕዋትና ድምጺ ንምዃን ስለዝዀነ መንግስቲ ኤርትራ ይስማዕ ኣይስማዕ ይመልስ ኣይመልስ ብዙሕ ትርጕም ከምዘይህቡዎ ይገልጽ። “ንሕና ከም ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ትሕቲ ዝዀነ ይዅን ኵነታት መንግስቲ ኤርትራ ንዝፍጽሞ ግህሰት ሰባዊ መሰላት ምቅላዕ እዩ። እዚ ስርዓት እዚ ድምጺ ህዝቡን ኣሕዋቱን ክሰምዕ ስለዘይከኣለ ከኣ ኵሉ ሳዕ ብዝፍጽሞ ግፍዓዊ ተግባራት ኣብ ቅድሚ ዓለም ዕርቃኑ ወጺኡ ኣሎ፡” ይብል ነባሪት ለንደን ተኸታሊት ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ፍረወይኒ ብርሃነ፡ ክብርታት ቤተክርስትያን ኣክንዲ ዝተወጽዐን ዝተበደለን ቁም፡ ንሰላምን ንፍትሕን ተዓጠቕ ስለዝብል፡ ዋላ'ውን ገሊኦም ምእመናን ኣሕዋትና እንተስ ብፍርሒ እንተስ ብጕርሒ ድምጾም ካብ ምሃብ እንተተዓቀቡ እቲ ብሕልናኡ ዝግዛእ ዘበለ ግን ድምጹ ካብ ምሃብ ድሕር ከምዘይብል ትዛረብ። “ቤተክርስትያን ወትሩ ኣብ ቅድሚ ሓቅን ፍትሕን እያ ደው ክትብል ዝግብኣ። ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ጥራይ ዘይኰነ ኵለን ካልኦት እምነታት ክርስትናን ምስልምናን እውን ከይተረፈ መርሓአን ተመሳሳሊ እዩ። በዚ ምኽንያት ከኣ ኢና ንሕና ነቶም ሓውኻ ኣበይ ኣሎ? ሓፍትኻ ኣበይ ኣላ? ብምባል ደሃይ ኣሕዋትና ክንገብር ብመንፈሳዊ ምኽሮም ዝመዓዱናን ዝመኸሩናን መማህራን ፍትሒ መራሕቲ ሃይማኖትና “ ኣቦታትና ኣበይ ኣለው?” መራሕቲ ሃይማኖትና ኣበይ ኣለው? ብምባል ደሃዮም ሃለዋቶም ክንገብር ግቡእና እዩ” ትብል። ብዙሓት ተመራመርትን ጸሓፍትን ጐነጻውን ሰላማውን ቃልስታት፡ ካብቲ ደም ዘፋስስ ህይወት ዘጥፍእ፡ ንብረትን ዕድላትን ዘዕኑ፡ ጐነጻዊ ኣገባብ ቃልሲ እቲ ሰላማዊ ቃልሲ ከም ዘድምዕ ይምጕቱ። ይዅን እምበር ውሑዳት ዘይኰኑ ካልኦት ከኣ እንተደኣ ሰላማዊ ቃልሲ ፍረ ዘየምጺኡ እቲ በትረ ስልጣን ዝሓዘ ሓይሊ ብብረትን ጠበንጃን ዝጭፍልቐካ እንተዀይኑ ብዘይካ በቲ ንሱ ዝጥቀመሉ ቋንቋ ምግጣሙ፡ እንተዘይኰይኑ ካልእ ኣማራጺ ከምዘየሎ የረድኡ። “ምእንቲ ፍትሒ ደው ክንብልን ድምጽና ከነስምዕን ኣለና” እትብል ፍረወይኒ፡ ምጕታ ብምቕጻል፡ ኣብ ኤርትራ፡ ብዘይካ ንመንግስቲ ክትድግፍ ኣብ ጐደናታት ወጺእካ ናይ ተቓውሞ ሓሳብካ ክትህብ ፍቝድ ስለዘይኰነ ህዝቢ ድምጺ የብሉን። ስለዝዀነ ኵሉ ሰብ ርእሱ ኣድኒኑ እዩ ዝኸይድ ዘሎ እምበር ኣብታ ሃገር ዝፍጸም ዘሎ ግህሰት ሰባዊ መሰላት ብፍላይ ሎሚ ኣብ ነብሲ ወከፍ ቤት ከምዝኣተወ ትዛረብ። “ንሓንሳብ ህዝቢ፡ ነታ ወርሓዊ ዝረኽባ መቝነን ኩፖን መታን ከይስእን ዕረ እናጠዓሞ ንመንግስቲ ክድግፍ ተገዲዱ እዩ ናብ ጐደናታት ዝወጽኣሉ ኣጋጣሚታት ኣሎ። ንሱ ግን ናይ ልቢ ኣይኰነን። መራሕቲ ሃይማኖት ተተጨውዮም እናተኣስሩ፡ ፓትሪያርክ ዝኣኽሉ ኣቦ ሃገር ኣብ ቤት ማእሰርቲ እናሞቱ፡ ደቂ ስሳን ሰብዓን ተተገፊፎም ኣብ ውግእ እናተጠብሱ ከመይ ኣቢልካ ኢኻ ነቲ ስርዓት ትድግፎ?” ትብል ፍረወይኒ። መንግስቲ ኤርትራ ብዛዕባ እቶም ኣብዚ ቐረባ እዋናት ዝተኣስሩ ኣቡነ ፍቕረ ማርያም ዝርከቡዎም ሰለስተ ካህናት ካቶሊካዊት ቤተክርስትያንን በብእዋኑ ገሊኦም ንነዊሕ ዓመታት ዝተኣስሩ መራሕቲ ዝተፈላለያ ሃይማኖት ዝዀነ ይዅን መግለጽን ሓበሬታን ኣይሃበን። ይዅን እምበር ንነጻነት ሃይማኖት ዝምልከት ሕቶታት ክለዓል እንከሎ ሚኒስተር ዜና የማነ ገብረመስቀል፡ ኤርትራ ናጽነት እምነት ከምዘለዋ፡ ኣስላምን ክርስትያንን ብዘይ ዝዀነ ይዅን ጸገም ብሓባር ከምዝነብሩ እዩ ዝገልጽ። ተጋዳላይ መጐስ ብርሃነ፡ “ሓቁ እዩ ሚኒስተር የማነ፡ ኣብ ኤርትራ ኣብ መንጐ እምነታት ምንም ጸገም የሎን። እቲ ጸገም እቲ ስርዓት እዩ። እቲ ስርዓት እዩ ኣብ ምሕደራ እምነታት ኢዱ እናእተወ ነቲ ካብ ጥንቲ ዝጸንሐ ውህደት (ሃርሞኒ) ክዘራርጎ ዝፍትን ዘሎ” ብምባል መንግስቲ ኤርትራ ካብ ፈለማ 90ታት ኣትሒዙ ንመራሕቲ ሃይማኖታት እስላምን ናይ ዝተፈላለያ ዲኖሚኔሺን እምነታት ክርስትና፡ ጅሆቫ፡ ፔንጠኮስጠ፡ ኣርቶዶክስን ካቶሊክን ብቐጻሊ ይኣስርን የጋፍዕን ከምዘሎ ይገልጽ። መንእሰይ ኣብርሃም ተስፋይ፡ ኣብተን ብደሞክራሲያዊ ስርዓተ ምሕደራ ዝነባበራ ሃገራት፡ ዜጋታት ሓንቲ ሃገር፡ ኣንጻር ረብሓና’ዩ ንዝበልዎ ፖሊሲታት መንግስቲ ክኽለስን ክምለስን ብምሕላን፡ ኣብ ጐደናታት ወጺኦም ድምጾም ዘስምዕሉ ሰላማዊ ጻውዒት ምዃኑ ብምጥቃስ፡ “እዞም ብደሞክራሲያዊ ስርዓታት ኣብ ዝመሓደራ ሃገራት ምዕራብ እንነብር ዘሎና ኤርትራውያን፡ ካብቲ ብዙሕ እንርእዮ ንእሽቶ ነገር ኣብ ዓድና ክትግበር ስለእንምነ ኢና ዋላ እውን ብቝጽሪ ንውሓድ ብቐጻሊ ሰልፍታት ነካይድ፡” ይብል።


ንናይ ኣሜሪካ ሕጊ ምንፃል ጥንሲ ዝዋሃብ ዘሎ ግብረ መልሲ

ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ኣሜሪካ 'ሮ ቨርሰስ ዋድ' ተባሂሉ ዝፅዋዕ መሰላት ምንፃል ጥንሲ ዝምልከት ሕጊ ምቕያሩ ስዒቡ ካብ ዝተፈላለየ ክፍልታት ዓለም ዝተፈላለየ ግብረ መልሲ ይዋሃቦ ኣሎ። ኣብታ መዓልቲ ውሳነ ዝተውሃበላ መዓልቲ ፕረዚደንት ኣሜሪካ ጆ ባይደን "ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ሕማቕ ውሳነ ኣሕሊፉ" ክብል ነቒፍዎ። ጥልያን ኣብ 1983 እያ ምንፃል ጥንሲ ዝፈቅድ ሕጊ ኣውፂኣ። ሕዚ ሕጊ ኣሜሪካ ተኸቲሉ እቶም ናብ ካቶሊክ ዝቐረቡ ተረርቲ  ዓቃባውያን ፖለቲከኛታት ከምብሓድሽ የለዓዕልዎ ኣለዉ። "ዘሕፍር ውሳነ " ክትብል ዝገለፀቶ ኣብ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ትሰርሕ ኣብ ሰሜናዊ ኣየርላንድ ን መሰል ምንጻል ጥንሲ ኣብ ኣበርቲዓ ዝተቓለሰት ግሬን ታጋርት እያ። እቶም ኣብ ኣይርላንድ ምንጻል ጥንሲ ሕጋዊ ምዃኑ ተስፋ ኣቑሪፅዎም ዝነበሩ ዓቃባውያን እንደገና ተተባቢዖም ምንቅስቓሳት ይጅምሩ ኣለዉ። ብኣንጻሩ ምርጫ ዘተባብዑ ወገናት ድማ ሰንቢዶም እዮም። ብዛዕባ እታ ብ2012 ኣብ ኣየርላንድ ምንጻል ጥንሲ ስለዘይተፈቐደላ ብረኽሲ ዝሞተት ሳቪታ ሃላፕፓናቫር ዝገልጽ ዛንታ ኣብ ኣየርላንድ ብሰፊሑ ይዝርጋሕ ኣሎ ፣ ሰባት ንኣመሪካውያን ተመሳሳሊ ሞት ከየጋጥሞም የጠንቅቕዎም ኣለዉ ። ሓንቲ ኣደ ዋላ ኣብ ሓዳ ሓደጋ ትኹን ወይ ብጾታዊ ዓመጽ ወይ ምስ ቀረባ ዘመድ ብዝግበር ጾታዊ ርክብ ዝተፈጥረ ይኹን ካልእ ዝኾነ ይኹን ምንጻል ጥንሲ ኣብዘይፍቀደካ ኤል ሳልቫዶር ቀንዲ ተጣባቒት መሰላት ምንጻል ጥንሲ ዝኾነት ማሪያና ሞይሳ "እዚ ነቶም ንመሰላት ደቂ ኣንስትዮ ብቐጻሊ ዝኽሕዱ ዓቃባውያን ጕጅለታት ዘተባብዕ እዩ" ኢላ። “ንሰብኣዊ መሰላትን ደቂኣንስትዮን ምኽሓድ ውጽኢት ማህሰይቲ ዝዀኑ ቘልዑ ንኽወልዳ ምግዳድ" ድሮ ነቲ ድኻ ሕብረተሰብ ዝጸልው እዩ። እዚ ከምዚ ኢሉ ኸሎ እቶም ንፓርላማ ኤል ሳልቫዶር ዝቈጻጸሩ ጸረምንጻል ጥንሲ ዝዀኑ ፖለቲከኛታት ነዚ ስጕምቲ እዚ ሓንጐፋይ ኢሎም ተቐቢሎምዎ እዮም። ብዛዕባ ምንጻል ጥንሲ ዘለዎም መርገጺ ከኣ ኣብ ሃገራት ኣመሪካ ዓብላሊኣረኣእያ ዀይኑ ኸም ዝቕጽል ኣትሪሮምይዛረቡ ኣለዉ። ካብ 1983 ኣትሒዙ ኣብ ካናዳ ምንጻል ጥንሲ ሕጋዊ እዩ። ቀዳማይ ሚኒስተር ካናዳ ጀስቲን ትሩዶ  ንደቂ ኣንስትዮ "ዓቢ ዕንቅፋት" ከምኡውን "ዘስካሕክሕ" ብምባል ንቲ ዘለዎ ርእይቶ ገሊጹ። ብኣንጻሩ ራይትናው ዝተብሃለ ንህይወት ዝጣበቕ ትካል "ነቶም ኣብ ኣሜሪካ ዝርከቡ መሓዙትና ብሓቂ ታሪኻዊት መዓልቲ" ለምዝኾነት ዝገልጽ ጽሑፍ ትዊት ገይሩ። ኣብህንዲ ምንጻል ጥንሲ ኻብ 1971 ኣትሒዙ ሕጋዊ ዀይኑ ጸኒሑ እዩ። ኣብህንዲ ዝርከቡ ተጣበቕቲ ፍትሒ ጾታ ነዚ ብይን እዚ "ንመሰላት ደቂ ኣንስትዮ ዕንቅፋት ዝኸውን ዓቢዪ ስጕምቲ" ብምባል ወቒሶምዎ። "ኣሜሪካ ብሓፈሻ ንዓለም ኣርኣያ እያ። ስለዝኾነ ህንዲ እውን ኣብ ተመሳሳሊ ደረጃ ምስ በጽሐት ተመሳሳሊ ሕጊ ክተውጸእ ትኸውን እያ ዝብል ፍርሂ ኣለኒ። ንሕና እውን ዘይንደልዮም ቘልዑ ኸነዕቢ ኽንግደድ ኢና" " ትብል ተጣባቒት መሰላት ዶ/ር ቪና ጄኤስ በለት። "መጽናዕቲ ከምዝሕብሮ ድሕሪ ሕርሲ ዘጋጥም ሳይኮሲስኰነ ጭንቀት ኣብተን ኣንጻር ድሌተን ክወልዳ ዝግደዳ ደቂ ኣንስትዮ ይውስኽ እዩ።" ዶ/ር ቪና እቲ ሕጊ ኣካላውን ኣእምሮኣውን ጥዕና ህጻናትን ኣደታትን ዝጸልው ከምዝኾነ ትገልጽ።


ንጸሊም ኣሜሪካዊ ዝቐተሉ ኣቦን ወድን ምስ ጎረቤቶም “ብገበን ጽልኢ” ንሕልፈት ተፈሪዶም

ንሓደ ኣብ መንገዲ ስፖርታዊ ምንቅስቓስ ዘካይድ ዝነበረ ጸሊም ኣሜሪካዊ ብምቕታል ተኸሲሶም ዝጸንሑ ሰለስተ ጸዓዱ ብገበን ጽልኢ ተፈሪዶም። ወዲ 36 ዓመት ትራቪስ ማክማይክል፡ ወዲ 66 ዓመት ኣቦኡ ግሪጎሪን ጎረቤቶም ዊልያም ብራያንን በቲ ዝፈጸምዎ ቅትለት፡ ዝሓለፈ ሰኑይ እቶም ኣቦን ወድን ንዕድመ ልክዕ ማእሰርቲ ክፍረዱ እንከለዉ፡ ጎረቤቶም ብራያን ድማ ናይ 35 ዓመት ማእሰርቲ ተፈሪዶም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ይርከቡ። ወዲ 25 ዓመት ኣሕመድ ኣርበሪ፡ ኣብ ለካቲት 2020 ኣብ ጆርጅያ ምስቶም ሰለስተ ሰባት ኣብ ዝተፈጠረ ግጭት’ዩ ብጥይት ተቐቲሉ። እቲ ጕዳይ ድማ ኣብ መላእ ኣሜሪካ ዝርከቡ ሰልፈኛታት ዓሌታዊ ፍትሒ ክተኣኻኸቡን ድምፆም ከስምዑን ደሪኹ እዩ። ሰለስቲኦም ውልቀሰባት ኣብ ወርሒ ለካቲት፡ ብገበናት ጽልኢ ገበነኛታት ከምዝዀኑ ተገሊፁ ነይሩ። ገበናቶም ድማ ኣርበሪ ብሰንኪ ዓሌቱ፡ ህዝባዊ ጎደና ከይጥቀም መሰል ምግታእን ፈተነ ጭውያን ይርከብዎም። ስድራቤት ማክማይክል ብኽሲ ኣጽዋር እውን ገበነኛታት ተባሂሎም’ዮም። ኣኽበርቲ ሕጊ፡ እቶም ተኸሰስቲ ንነዊሕ እዋን ብወግዒ ይዅን ብውልቈም ዘይእሩምን ዓሌታውን ቃላት ብምጥቃም ኣብ ልዕሊ ጸለምቲ ንዕቀት ከርእዩ ከም ዝጸንሑ ኣረዲኦም ኣለዉ። ኣቦ ኣርበሪ ዝዀነ ማርከስ ሓደ ካብ ገበነኛታት ትራቪስ ማክማይክል ኣብ ዝፍረደሉ ዝነበረ እዋን፡ "እዞም ሰለስተ ኣጋንንቲ ንልበይ ሰባቢሮምዎ" ክብል ተዛሪቡ። "ንጸለምቲ ሰባት ትጸልእ ኢኻ'' ክብል እውን ተሰሚዑ። ትራቪስ ማክማይክል ኣብቲ መስርሕ ፍርዲ ኣይተዛረበን። ኣቦኡ ግን ብቐጥታ ምስ ስድራቤት እቲ ግዳይ ዝተዘራረበ ኰይኑ "እቲ ዝተሰከምኩምዎ ሓዘን መግለጺ ከምዘይርከቦ ይርደኣኒ እዩ” ኢልዎም። ኣርበሪ ኣብ ለካቲት 2020 ኣብ ከባቢ ከተማ ብሩንስዊክ- ጆርጅያ ድሕሪ ቀትሪ ንስፖርታዊ ምንቅስቓስ ወጺኡ ኣብ ዝነበረሉ እዋን’ዩ ተቐቲሉ። ግሪጎሪ ማክማይክል ዝተባህለ ነባሪ ናይቲ ከባቢ ንፖሊስ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ኣርበሪ ኣብቲ ከባቢ ብተኸታታሊ ምስ ዝፍጸም ምስባር ገዛውቲን ስርቅን ዝጥርጠር ሰብ ምዃኑ ከምዝኣምን ገሊጹ። ፖሊስ ግን ነዚ ዝተባህለ ምስባር ገዛ ዝምልከት ዝዀነ ይዅን ጥርዓን ከምዘይቀረበ ኣፍሊጡ’ሎ። ስድራቤት ማክማይክል ሽጉጥን ክላሽንን ተዓጢቘም ንኣርበሪ ብመኪና ሰዓብዎ። ጎረቤቶም ብራያን ድማ ድሒሩ ናብኦም ተጸንበረ። ትራቪስ ማክማይክል [ወዱ ንግሪጎሪ ማክማይክል] ንቤት ፍርዲ ኣብ ዝሃቦ ቃል ምስክርነት፡ ክልቲኦም ገና ኣብ ናይ ጽዕነት መኪናኦም ከለዉ ንኣርበሪ ክዛረብ ከም ዝፈተነን፡ ግን ኣርበሪ ንሰለስቲኦም ከም ዘየፈራርሖም፣ ኣጽዋር ከም ዘየውጽአ፣ ምስተኸራኸርዎ ኢዱ ናብ ጁባኡ ከም ዘየእተወ ወይ ከም ዘይጨደረን ኣረዲኡ። ሽዑ ትራቪስ ካብታ ናይ ጽዕነት መኪና ብምውራድ ምስ ኣርበሪ ንዝተፈጠረ ጐነጽ ስዒቡ ተኲሱ ወቕዖ። ኣብ ኣስከሬን ዝተገብረ መርመራ፡ ኣርበሪ ኣብ ኣፍልቡ ክልተ ናይ ጥይት ውቃዕ ከም ዝነበሮን ኣብ ጫፍ ሓንቲ ኢዱ ድማ መቃዕቲ ጥይት ከም ዝጸንሖን ኣረጋጊጹ’ሎ። ዳኛ ሊዛ ዉድ ትማሊ ሰኑይ፡ ካብ ጠበቓ ትራቪስ ማክማይክል ንዝቐረበላ ሕቶ ነጺጋቶ'ላ። እቲ ሕቶ ትራቪስ ግዜ ማእሰርቱ ኣብ ክንዲ ኣብ ናይ ግዝኣት ቤት ማእሰርቲ ኣብ ናይ ፌደራል ቤት ማእሰርቲ ዝሓልፈሉ ኵነታት ክፍጠር ዝጠልብ ነይሩ። ትራቪስ ኣብ ናይ ግዝኣት ቤት ማእሰርቲ ክጸንሕ እንተተገይሩ ዳርጋ “ኣብ ዕጹው ገዛ ብሞት ምቕጻዕ"ን ብኻልኦት እሱራት መጥቃዕቲ ክፍጸሞ ናብ ዝገብር ሓደጋ ከም ዝቃላዕ ምግባር ምዃኑን ብምግላጽ ተማጒቱ። ኣብ ጥሪ፡ ትራቪስን ግሪጎሪ ማክማይክልን ብሰንኪ'ቲ ተኲሶም ዝፈጸምዎ ቅትለት ናይ ምሕረት ዕድል ብዘይብሉ ንዕድመ ልክዕ ማእሰርቲ ከምዝተፈረዶም ይዝከር። ኣብቲ እዋን፡ ክልቲኦም ብዝፈጸምዎ ቅትለት መንእሰይ ኣርበሪ ጣዕሳ ወይ ሓዘኔታ ከምዘየርኣዩ ዳኛ ገሊጹ ነይሩ። ብራያን እውን ዝለዓለ ናይ ዕድመ ልክዕ ፍርዲ ክፍረዶ እንከሎ፡ ድሕሪ 30 ዓመታት ግን ናይ ምሕረት ተኽእሎ ከምዘሎ ተነጊርዎ። እቶም ገበነኛታት ነቲ ፍርዶም ይግባይ ሓቲቶምሉ ኣለዉ።


ኣብ ማእከላት መዳጐኒ ዝርከቡ ተጋሩ ንክፍትሑ ጸቕጢ ክግበር ጻውዒት ቀሪቡ

መራሕቲ ትግራይ፡ ‘ጥሮተኛታትን ኣብ ስራሕ ዝነበሩን ኣባላት ሰራዊት ምክልኻል ኢትዮጵያ’ ዝርከብዎም ብጅምላ ተሓፊሶም ተኣሲሮም ዝበልዎም ኣሽሓት ተጋሩ ክፍትሑ ማሕበረሰብ ዓለም ጸቕጢ ክገብር ጸዊዖም፡፡ እቲ ብመንገዲ ዝምድናታት ወጻኢ ትግራይ ብሰኑይ ዝወጽአ መግለጺ፡ ‘‘ካብ ሕዳር 2020 ጀሚሩ ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቝጸሩ ተጋሩ ብመንነቶም ጥራይ’’ ተገፊፎም ተኣሲሮም ይብል፡፡ ካብቶም እሱራት ‘‘ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ጥሮታ ዝወጹን ኣብ ስራሕ ዝነበሩን ተጋሩ ኣባላት መከላኸሊ ሰራዊት ኢትዮጵያ’’ ከም ዝርከቡዎም ዝሓበረ እቲ መግለጺ፡ ካብዚኦም ብኣማኢት ዝቝጸሩ ‘‘ተረሺኖም’’ ካልኦት ድማ ‘‘ብዘጠራጥር ኵነታት ሞይቶም’’ ክብል ይኸስስ፡፡ ብዛዕባ እቲ መራሕቲ ትግራይ ዘቕረብዎ ክሲ፡ ብመንግስቲ ኢትዮጵያ ዝተወሃበ መግለጺ የለን፡፡ ድሕሪ እቲ 4 ሕዳር 2020 ኣብ መንጎ ፌደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን መንግስቲ ክልል ትግራይን ዝተወልዐ ኲናት፡ ኣባላት ሰራዊት ምክልኻል ኢትዮጵያን ፖሊስ ፌደራልን ዝነበሩ ተጋሩ፡ ዕጥቆም ፈቲሖም ኣብ ገዛኦም ክጸንሑ ከምዝተገበሩ ገለ ኣባላት፡ ኣብቲ ቕንያት ምጅማር ኲናት ንቢቢሲ ተዛሪቦም፡፡ ኣብቲ እዋን ነዚ ጉዳይ ኣመልኪቱ ብቢቢሲ ዝተሓተተ ኣዛዚ ሰራዊት ኢትዮጵያ ፊልድ ማርሻል ብርሃኑ ጁላ፡ እቲ ውሳነ ‘‘ፖለቲካዊ’’ ከምዝኾነ ካብ ምግላጽ ወጻኢ ዝርዝር ሓበሬታ ኣይሃበን ነይሩ፡፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ኣብቲ ሓይልታት ትግራይ ኣብ ልዕሊ እዚ ሰሜን ፈጺሞምዎ ዝበሎ መጥቃዕቲ ተሓባቢሮም ዝበሎም ላዕለዎት ኣመራርሓ ሰራዊት ኢትዮጵያ ዝነበሩ ተጋሩ፡ ብኽሕደት ሃገር ከሲሱ ምእሳሩን ኣብ ልዕሊ ገሊኦም ድማ ብይን ምሃቡን ዝዝከር እዩ፡፡ መራሕቲ ክልል ትግራይ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት እታ ሃገር ኣብ መዳጎኒ ኣለዉ ዝብልዎም ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ሲቪላውያን ዝርከብዎም ተጋሩ ክፍትሑ ማሕበረሰብ ዓለም ጸቕጢ ክገብር እዩ ጸዊዖም ዘለው፡፡ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ሓይልታት ትግራይ ካብ ከባቢታት ዓፋር ድሕሪ ምውጽኦም፡ ሓይልታት ጸጥታ ዓፋርን ኣመሓደርትን፡ ኣስታት 9 ሽሕ ኣብ መዋሰኒ ከባቢታት ዝነብሩ ዝነበሩ ተጋሩ ኣገዲዶም ናብ መዳጐኒ ቦታ ከም ዝወሰድዎምን ኣብ ኣዝዩ ሕማቕ ኵነታት ከም ዝርከቡን ገሊጹ እዩ፡፡ ኣቐዲሙ፡ ቢቢሲ ዘዘራረቦም ኣብቲ መዳጎኒ ዝርከቡ ተጋሩ፡ ኣብ ኣዝዩ ከቢድ ኵነታት ተኣሲሮም ንሕማምን ሞትን ከምዝተቓልዑ ገሊጾም ነይሮም፡፡ ሓይልታት ትግራይ ንከተማ መቐለ ዳግም ካብ ዝቈጻጸሩ ንደሓር፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ዝተፈላለዩ ኩርናዓት'ታ ሃገር ብኣሸሓት ዝቝጸሩ ተጋሩ፡ ኣብ ማእከላት መዳጐኒ ብጅምላ ኣሲሩ ምንባሩ ዝገልጹ ዝተፈላለዩ ጸብጻባት ምውጽኦም ዝዝከር እዩ። መንግስቲ ግን፡ ምስ ህወሓት ርክብ ኣለዎም ዝበሎም ኣብ ቀይዲ ከምዘውዓለ እዩ ዝገልጽ። ብዙሓት ድማ ከምዝተፈትሑ ይዝረብ። ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ 15 ሓምለ 2013 ዓ.ም ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ምስ ኲናት ትግራይ ብዝዛመድ፡ ኣብ ልዕሊ  ስቪላት ተወለድቲ ትግራይ ዝፍጸሙ መጥቃዕትታት፡ ማእሰርቲ፡ ምዕፃው ኣብያተ ንግዲ፡ መቕተልትን ተመሳሰልቲ ተግባራት ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላትን ከምዘሻቕሎ ምግላጹ ዝዝክር እዩ። እቲ ካብ ዝጅመር ኣስታት 20 ኣዋርሕ  ዘቝጸረን ሰላማዊ መዕለቢ ክረክብ ተስፋ ተገይሩሉ ዘሎን ጎንጺ፡ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ከቢድ ሰብኣዊ ቅልውላው ዘስዓበ ኮይኑ፡ ብፍላይ ኣብታ ኣብ ምሉእ ዕጽዋ ዘላ ትግራይ፡ ነበርቲ ብሰንኪ ሕጽረት መሰረታዊ ቀረባት ንሞትን ዓጸቦን ተቓሊዖም ከምዘለዉ ጸብጻበት የመልክቱ፡፡ ክልቲኦም ወገናት፡ እቲ ኲናት ሰላማዊ መፍትሒ ክረክብ ንምድርዳር ድሉዋት ምዃኖም ዝገለጹ ኮይኖም፡ ካብ ወርሒ ሚያዝያ ንደሓር "ወርሓዊ ን5.9 ሚልዮን ህዝቢ ንምምጋብ እኹል መግቢ" ናብ ትግራይ ከእቱ ከምዝኸኣለ ፕሮግራም መግቢ ዓለም  ኣፍሊጡ። መራሕቲ ትግራይ ግን፡ ብሰንኪ ሕጽረት ነዳዲ፡ እቲ ሓገዝ ናብቶም ብህጹጽ ዝደልዩዎ ወገናት ክበጽሕ ከምዘይከኣለ ይገልጹ፡፡


ኣብ ኢትዮጵያ ብህይወት ናይ ምንባር መሰል ኣብ ሓደጋ ወዲቑ'- ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት

ኣብ ዝሓለፉ 12 ኣዋርሕ ብሓይልታት ፀጥታ መንግስትን ዕጡቓት ጉጅለታትን፡ ብርክት ዝበሉ ጥሕሰታት ሰብኣዊ መሰላት ከምዝተፈፀሙ፡ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ሓቢሩ። ኣብታ ሃገር ብህይወት ናይ ምንባር መሰል'ውን ኣዝዩ ንሓደጋ ተቓሊዑ ኣሎ ኢሉ። ትማሊ ዕላዊ ዝዀነ ዓመታዊ ፀብፃብ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ፡ ንወተሃደራት መንግስቲ፣ ንዕጡቓት ሓይልታት ትግራይ ከምኡ’ውን ኣብ ክልተ ዓበይቲ ክልላት እታ ሃገር - ኦሮሚያን ኣምሓራን - ዘለዉ ዕጡቓት ጉጅለታትን ዘጠቓልል እዩ። እቲ ኮሚሽን፡ ኣብ ትግራይ ዘጋጠመ ምቁራፅ መራኸቢታት ስዒቡ፡ ብሚልዮናት ዝቑፀሩ ሰባት ሓበሬታ ኣብ ዘይርከበሉ ኩነታት ከምዘለዉ ይሕብር። እዚ ጸብጻብ፡ ኣብ ልዕሊ ሰለማውያን ሰባት ዝተፈጸመ ሓድሽ ዙር መጥቃዕቲ ስዒቡ: ኣብ ልዕሊ ምምሕዳር ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ጸቕጢ እናዓበየ ኣብ ዝኸደሉ ዘሎ እዋን’ዩ ወጺኡ ዘሎ። እቲ ኮሚሽን፡ ኣብ’ዚ ዓመታዊ ፀብፃቡ፡ ብሓፈሻ ኣብ ኢትዮጵያ ብህይወት ናይ ምንባር መሰል ኣብ ከቢድ ሓደጋ ወዲቑ ከምዘሎ ይጠቅስ። ኣብቲ ኣብ ትግራይ ዝተወለዐ ኲናት ሰሜን ኢትዮጵያ፡ ብሰንኪ ጉድለት ጥንቃቐን ኮነ ኢልካ ዝተወስዱ ስጉምቲታትን፡ ብኹሎም ተጻባእቲ ሓይልታት፡ ኣማኢት ሰባት ከምዝተቐትሉ እቲ ኮሚሽን ኣብ ጸብጻቡ ኣስፊሩ ኣሎ። ብሓይልታት ምክልኻል፣ ፍሉይ ሓይሊ ኣምሓራን ዕጡቓት ፋኖን፣ ምስ ሓይልታት ትግራይ ወይ ኦነግ ተሓባቢሮም ኣብ ልዕሊ ዝተብሃሉ ሰላማውያን ሰባት ካብ ፍርዲ ወፃኢ ቅትለት ከምዝፈፀሙ እውን ኣመልኪቱ። ዕጡቓት ኦነግ-ሸኔ ተባሂሉ ዝፍለጥ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ ብወገኖም፡ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ሲቪላት ቐቲሎም ኢሉ። እቲ ኮሚሽን ኣብ’ዚ ዓመታዊ ጸብጻቡ፡ ኣብ ክልል ቤንሻንጉል-ጉሙዝ፡ ወረዳ ጉባ፡ ኢሲድ ቀበሌ፡ ሓይልታት ጸጥታ መንግስትን ካልኦት ስሩዕ ወተሃደራዊ ክዳውንቲ ዝለበሱ ሰባትን፡ ካብ ፍርዲ ወጻኢ ሰለማውያን ሰባት ከምዝቐተሉን፡ ሓደ ሰብ ብህይወት እንዳሃለወ ምስ ካልኦት ሬሳታት ሓዊሶም ከምዘቃጸሉን ኣዘኻኺሩ። ቢቢሲ፡ ንኣባላት ስድራን መቕርብን እቶም ብመንነቶም ግዳያት ዝዀኑ ተወለድቲ ትግራይ፡ ከምኡ'ውን ኣብ ምዕራብ ኦሮሚያ ዝተቐተሉ ተወለድቲ ኣምሓራን ኦሮሞን ዝኾኑ ኣዛሪቡ ሰፊሕቲ ጸብጻባት ምቕራቡ ዝዝከር እዩ። እቲ ኮሚሽን ፡ ብዘይካ’ቲ ብሓይልታት ጸጥታ መንግስትን ዕጡቓት ጉጅለታትን ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ሰባት ካብ ፍርዲ ወጻኢ ዝፍጸም ቅትለት፡ ሰብኣዊ ኣተሓሕዛኦምን ናጻ ናይ ምዃን መሰሎምን ከምዝተጣሕሰ የረድእ። ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ኣብ ዝተኻየደ ኲናት ሓድሕድ፡ ሰላማውያን ሰባት ብጭካነ ተሃሪሞም፡ ተዋሪዶምን ይሳቐዩን ነይሮም ድማ ይብል። ኣብ ልዕሊ ዝተማረኹ ሓይልታት ምክልኻል ኢትዮጵያ፣ ሓይልታት ኤርትራን ሓይልታት ትግራይን፡ ስቅያትን ኢሰብኣዊ ኣተሓሕዛን ከምዝተፈጸመ’ውን ኣመልኪቱ። እቲ ኮሚሽን፡ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዝሓለፉ 12 ኣዋርሕ፡ ብዙሓት ሰባት ካብ ሕጊ ወጻኢ ተኣሲሮምን ክስወሩ ከምዝተገደዱን ይገልጽ። "ብፍላይ ምስ ኣዋጅ ህጹጽ እዋን ብዝተኣሳሰር፡ ኣብ ብዙሓት ከባቢታት እታ ሃገር፡  ብሃበ ተረኽበ ማእሰርቲ፡ ካብ ናይ ቤት ፍርዲ ትእዛዝ ወጻኢ ኣብ ቀይዲ ምውዓል፣ ብግዴታ ምስዋር፡ ብኣባላት ስድራቤታት ከይሕተቱን ከይብጽሑን ምኽልካል፡ ከምኡ'ውን ብዘይ ፍርዲ ንነዊሕ እዋን ምእሳር ብሰፊሑ ተራእዩ'ዩ" ይብል። ብመሰረት ሕገ መንግስቲ እታ ሃገር፡ ሓደ ሰብ ኣብ ቀይዲ ካብ ዝወዓለሉ ጀሚሩ፡ ኣብ ውሽጢ 48 ሰዓታት ናብ ቤት ፍርዲ ናይ ምቕራብ መሰል ኣለዎ። ትግራይ ዘመሓድር ዘሎ ህወሓት ብወገኑ፡ ኣብታ ክልል ዘውፀኦ ኣዋጅ ህፁፅ እዋን፡ ሰብኣዊ መሰላት ብኸቢድ ዝድርትን ሕገ መንግስትን ገበናዊ ድንጋገታት’ታ ሃገር ዝጥሕስን እዩ ኢሉ። ካብ መንጎ እቶም ጥሕሰታት፡  ደቆም ናብ ውትህድርና ኣይንሰድድን ዝበሉ ወለዲ ምእሳርን ምንክልባትን ይርከብዎም። ከምኡ’ውን እቲ ኣዋጅ፡ ምስ ፌደራል መንግስቲ ምስራሕን ምትሕብባርን ከም ገበን ገይሩ ይቖጽር። ኢሰማኮ፡ ኣብ ክልል ትግራይ ዝተወለዐ ኲናት ስዒቡ፡ መራኸቢ ቴሌፎንን ኢንተርኔትን ከምዝተቛረፀን እዚ ድማ መሰል ምድላይ፣ ምቕባልን ምትሕልላፍን ሓበሬታ ብኸቢድ ከምዝገደቦ ገሊፁ። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብታ ሃገር ቁጽሪ ዝተኣስሩ ጋዜጠኛታት 54 በጺሑ ኣሎ፡ ገሊኦም ድማ ክሳብ ሕዚ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ፖሊስ ይርከቡ። ካብዚኦም እቶም 15 ሰራሕተኛታት ሚድያ፡ ብሰበስልጣን ትግራይ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዝኣተዉ እቲ ሓበሬታ የረድእ። "ብሓፈሽኡ ኣብያተ ማእሰርቲ ፌደራልን ክልልን ድሩት ዓቕሚ እኳ እንተሃለዎም፡ ብዙሓት ኣወንታዊ ምዕባለታት ተራእዩ" ይብል ዓመታዊ ጸብጻብ እቲ ኮሚሽን። ይኹን እምበር፡ ኣብ ብዙሓት ኣብያተ ማእሰርቲ፡ እሱራት ብኣካላዊ መግረፍቲ ከም ዝቕጽዑ፡ እኹል መግብን ሕክምናዊ ክንክንንከምዘይረኽቡን፡ ንጥርጡራት ኣብ እዋኑ ናብ ቤት ፍርዲ ከምዘየቕርቡን ኣመልኪቱ። እቲ ኮሚሽን፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት እታ ሃገር ኣብ ዝርከቡ ዘይስሩዓት መዳጎኒ ማእከላት ብዙሓት ሰባት ተኣሲሮም ምንባሮም ሓቢሩ። ኣብ ኣዲስ ኣበባ፣ ኣምሓራ፣ ዓፋር፣ ኦሮሚያ፣ ከምኡ እውን ኣብ ክልል ደቡብ፡ ብዙሓት ሰባትንዕጡቓት ሓይልታት [ብፍላይ ንህወሓት] ይድግፉ ወይ ድማ ኣባል እዮም ብዝብል ኣብ ዘይስሩዓት መዳጎኒ ማእከላት ተኣሲሮም ምንባሮም ሓቢሮም። ብፍላይ ኣብ ርእሰ ከተማ ዓፋር፡ ሰመራ፡ ኣስታት 9 ሽሕ ተወለድቲ ትግራይ ‘ንድሕነቶም’ ብዝብል መመኽነይታ፡ ንልዕሊ ሸውዓተ ኣዋርሕ ንህይወት ኣስጋኢ ኣብ ዝዀነ ኩነታት ከምዝርከቡ እቲ ኮሚሽን ደጊሙ ኣዘኻኺሩ። እቲ ኮሚሽን፡ ኣብ ‘ዚ ቀረባ እዋን፡ ነቶም ‘ብሰንኪ መንነቶም ይሳቐዩ ኣለዉ’ ዝበሎም ነበርቲ ስድራቤታት፡ ብህጹጽ ክፍትሑ ምሕታቱ ዝዝከር እዩ። ቢቢሲ’ውን ንግዳያት ኣዛሪቡ ሰፊሕ ጸብጻብ ዘቕረበ ዀይኑ፡  ክልላዊ መንግስቲ ዓፋር፡ ብዛዕባ እዚ ክሲ ዛጊድ ዝሃቦ ምላሽ የለን። ኣብዚ ሐዚ እዋን ኣብ ኢትዮጵያ ብሚልዮናት ዝቑፀሩ ሰባት ብሰንኪ ጎንፅን ተፈጥሮኣዊ ሓደጋታትን ካብ መነባብርኦም ከም ዝተመዛበሉ ኢሰመኮ ገሊጹ። እቲ ፀገም ዝተጋደደ ድማ፡ ንጉዳይን ጸገማትን ተመዛበልቲ ዝርኢ  ሕጋዊ መንግስታዊ ኣካል ብዘይምህላዉ እዩ ይብል። ንዝሓለፉ ኣስታት 20 ኣዋርሕ ዝቐጸለን ዛጊድ ሰለማዊ ፍታሕ ዘይተረኽቦን፡ ኲናት ሓድሕድ ኢትዮጵያ፡ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ሰብኣዊ መሰላት ዝለዓለ ግህሰታት ከምዘስዓበ እቲ ኮሚሽን ኣመልኪቱ። ኣብታ በቲ ኲናት ኣዝያ ዝተሃሰየት ክልል ትግራይ ዝርከብ ህዝቢ፡ ንልዕሊ ሓደ ዓመት፡ ባንኪ፣ ስልክን መብራህትን ሓሪምዋ ዝርከብ ኰይኑ፡ ብሰንኩ ድማ፡ ኣሸሓት ንጥሜት፣ ስደትን ሞትን ተቓሊዖም ከምዝለዉ እሙናት ጸብጻባት የመልክቱ። ብሓፈሻ ጸብጻብ እቲ ኮሚሽን፡ እታ ኣብ ሓደ እዋን ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ከም 'ደሴት ምርግጋእ' ኰይና ትረአ ዝነበረት ኢትዮጵያ፡ ሕዚ ዳርጋ ኣብ ቀጻሊ ‘ቅልውላው ድሕነት’ ትጥሕል ከምዘላ እቲ ጸብጻብ ይድምድም።


ኣብ ምዕራብ ወለጋ ብውሕዱ 200 ሰባት ብዕጡቓት ተቐቲሎም

ኣብ ምዕራብ ኦሮምያ ኣብ ዝርከባ ቁሸታት፡ ዕጡቓት ብዝፈጸምዎ መጥቃዕቲ ብዙሓት ሰባት ከም ዝተቐተሉ፡ ካብቲ መጥቃዕቲ ብሰላም ዝወጽኡ ሰባት ንቢቢሲ ሓቢሮም። ኣብ ክልል ኦሮምያ፡ ምዕራብ ወለጋ ዞባ ጊምቢ ወረዳ ቆሌ፡ ተወለድቲ ብሄር ኣምሓራ ኣብ ዝነብርወን ቁሸታት፡ እቶም ዕጡቓት ብዝፈጸምዎ መጥቃዕቲ ኣማኢት ሰባት ክሞቱ እንከለዉ፡ ኣሽሓት ካብቲ ቦታ ከምዝተፈናቐሉ እቶም ነበርቲ ገሊጾም። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ትዊተር ኣብ ዘመሓላለፎ መልእኽቲ፡ ብዘይሕጋውያንን ዘይስሩዓት ዕጡቓት ኣብ ልዕሊ ሰለማውያን ሰባት ዝወርድ ዘሎ መጥቃዕቲ ኣይክንዕገሶን ኢና ኢሉ። እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ዋላ'ኳ ብዛዕባ እቲ መጥቃዕቲ ዝርዝራዊ ሓበሬታ እንተዘይሃበ፡ ኣብ ቀረባ ግዜ ኣብ ቤንሻንጉልን ኦሮምያን ዝተፈጸመ መጥቃዕትታት ቀንዲ ዕላማኡ ንነበርቲ ንምሽባር’ዩ ኢሉ። ኣሶሺየስት ፕረስ ንናይ ዓይኒ መሰኻኽር ብምጥቃስ ኣብ ዘቕረቦ ጸብጻብ፡ ዕጡቓት ብዝፈጸምዎ መጥቃዕቲ መብዛሕትኦም ተወለድቲ ብሄረ ኣምሓራ ዝርከብዎም ልዕሊ 200 ሰባት ከምዝተቐተሉ ገሊጹ። ነበርቲ 'ቲ ከባብን መንግሰትን፡ እቶም መጥቃዕቲ ዝፈጸሙ፡ እቶም ብመንግስቲ ጕጅለ ግብረሽበራ ተባሂሎም ዝተሰምዩ፡  ሸኔ ተባሂሎም ዝፍለጡ ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ’ዮም ክብሉ እንከለዉ፡ ሸኔ ብወገኑ እቲ መጥቃዕቲ ብሓይልታት መንግስቲ ከምዝተፈጸመ’ዩ ዝኸስስ። ኣብ ኣሜሪካ፡ ዳይረክተር ተጣባቒ ማሕበር ብሄረ ኣምሓራ  ዝዀነ ኣቶ ሆነ ማንደፍሮ፡ እቲ መጥቃዕቲ ንተወለድቲ ብሄረ ኣምሓራ ዕላማ ዝገበረን፣ በቲ መጥቃዕቲ ደቂ ኣንስትዮን ህጻናትን ዝርከብዎም ኣማኢት ሰባት ከም ዝተቐተሉን ንቢቢሲ ሓቢሩ። ኣቶ ሆነ፡ እቲ መጥቃዕቲ በቶም ንነብሶም ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ ኢሎም ዝገልጹን፡ መንግስቲ ሸኔ ኢሉ ዝገልጾምን ከምዝተፈጸመ ብምግላጽ፡ ካብቶም ነበርቲ ረኺብናዮ ብዝበሎ ሓበሬታ “እቲ ዕጡቕ ጕጅለ ተወለድቲ ኣምሓራ ዝነብሩለን ሓሙሽተ ቁሸታት ዒላማ ብምግባር ነቲ ቅትለት ፈጺምዎ፡” ኢሉ። ድሕሪ እቲ መጥቃዕቲ፡ ሰራዊት ፌዴራል ኣብቲ ከባቢ ተዋፊሩ ምህላዉ እቶም ነበርቲ ንቢቢሲ ሓቢሮም። እቶም ነበርቲ፡ ኣስክሬን ናይቶም ዝተቐተሉ ሰባት ይእከብ ከምዘሎን፡ ዝበዝሕ ድማ ትማሊ ሰንበት ኣብ ሓደ ጋህሲ ከም ዝተቐበረን ገሊጾም። ክልል ኦሮምያን ኢሰመኮን ኣብ ክልል ኦሮምያ፡ ምዕራብ ወለጋ ዞባ ጊምቢ ወረዳ ቆሌ፡ እቶም መንግስቲ ሸኔ ኢሉ ዝጽውዖም ዕጡቓት፡ ብዙሓት ሰለማውያን ሰባት ከምዝቐተሉ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያን ክልል ኦሮምያን በብወገኖም ገሊጾም። ኣብ ዝተፈላላየ ከባቢታት ምዕራብ ኦሮምያ ከምዝንቀሳቐሱ ዝንግረሎም ዕጡቓት፡ ቀዳም 18 ሰነ 2022 [11 ሰነ 2014 ግእዝ] ኣብ ልዕሊ ነበርቲ እቲ ከባቢ፡ ሰለማውያን ሰባት ብዝፈጸምዎ መጥቃዕቲ ህይወት ሰለማውያን ሰባት ሓሊፉ፡ ኣብ ልዕሊ ንብረት ጉድኣት ከም ዝበጽሐን ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ገሊጹ። መንግስቲ ክልል ኦሮምያ ብወገኑ፡ ኣብ ክልል ኦሮምያ፡ ምዕራብ ወለጋ ዞባ ጊምቢ ወረዳ ቆሌ፡ በቶም መንግስቲ ግብረሽበራውያን ኢሉ ዝገለጾም ዕጡቃት ኣብ ልዕሊ ሰለማውያን ሰባት መጥቃዕቲ ከምዝፈጸመ ኣረጋጊጹ። በቲ መጥቃዕቲ ህይወት ሰለማውያን ሰባት ከም ዝሓለፈን ንብረትን ከም ዝዓነወን እቲ ክልል ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ኣመልኪቱ። ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያን መንግስቲ ክልል ኦሮምያን፡ ነቲ መጥቃዕቲ ኣመልኪቶም ኣብ ዘውጽእዎ መግለጺ፡ በቲ መጥቃዕቲ ዕላማ ብዛዕባ ዝዀኑ ሰባት ዝሃብዎ ሓበሬታ የለን። ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያን መንግስቲ ክልል ኦሮምያን ኣብ ክልል ኦሮምያ፡ ምዕራብ ወለጋ ዞባ ጊምቢ ወረዳ ቆሌ፡ ዝርዝር ከይሃቡ ተፈጺሙ ዝበልዎ መጥቃዕቲ ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ ተሓተትቲ ምዃኖም ሓቢሮም ኣለዉ። ቤት ጽሕፈት ኮምኒኬሽን ክልል ኦሮምያ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ነቲ ቅትለት “ኣብ ልዕሊ ሰለማውያን ሰባት ዝተፈጸመ ጭካነ ዝመልኦ ተግባር” ብምባል ገሊጽዎ። መንግስቲ ክልል ኦሮምያ፡ እቲ ዕጡቕ ጕጅለ ብሓይልታት እቲ ክልልን ፌዴራልን ብዝውሰደሉ ዘሎ ስጕምቲ፡ “ነቲ መጥቃዕቲ ክጻወሮ ስለዘይክኣለ፡ ኣብ ልዕሊ ሰለማውያን ሰባት ጭካነ ዝመልኦ መጥቃዕቲ ፈጺሙ” ኢሉ።


ኣብ ጋምቤላ ተገይሩ ንዝተባህለ ፍጻመ ዘርኢ ዘሰንብድ ቪድዮ

ኣብዚ ሰሙን ኣብ ከተማ ጋምቤላ ብዕጡቓት ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ስዒቡ፡ ኣብዚ እዋን ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝተዘርገሐ ቪድዮ ንብዙሓት ኣዘራራቢ ኰይኑ ኣሎ። ኣብቲ ቪድዮ፡ ሓደ ኢዱ ኩርንኩሪት ዝተኣሰረ ውልቀሰብ፡ ወተሃደራዊ ክዳን ብዝተኸደኑ ዕጡቓት ብተደጋጋሚ ብጥይት ተወቒዑ ክወድቕ ይርአ። ቢቢሲ እቲ ቪድዮ ኣበይን መዓስን ከምኡ'ውን ሓቅነቱን ከረጋግጽ'ኳ እንተዘይከኣለ፡ ብዙሓት ሰባት ግን ኣብ ጋምቤላ ዘጋጠመ ክኸውን ከምዝኽእል ይገልጹ። ዝሓለፈ ሰሉስ ኣብ ርእሰ ከተማ ክልል ጋምቤላ፡ መንግስቲ ሸኔ ኢሉ ዝጽውዖ ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞን ዕጡቓት ግንባር ናጽነት ጋምቤላን ብሓባር ብዝፈጸምዎ መጥቃዕቲ፡ ብውሑድ 40 ሰባት ከምዝተቐተሉን ብዙሓት ከምዝቘሰሉን ተገሊጹ ነይሩ። ድሕሪ'ቲ በቶም ዓመጽቲ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ፡ ሓይልታት ጸጥታ እቲ ክልል ምስኡ ብዝተኣሳሰር ሰላማውያን ዒላማ ዝገበረ መጥቃዕቲ ይፍጽሙ ከምዘለዉ፡ ገለ ሰባት ነቲ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝሰጋገር ዘሎ ቪድዮ ብምጥቃስ ይኸሱ። ሓይልታት ጸጥታ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ዘይተዓጠቑ ሰባት ፈጺሞምዎም ዝበሃሉ መጥቃዕቲታን ቅትለታትን ዘርእዩ ምስሊታት፡ ብተደጋጋሚ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝረኣዩ ኮይኖም፡ እዚ ድማ ኣብታ ሃገር ዘሎ ሕጋዊ መስርሕ ተሓታትነት ኣብ ምልክት ሕቶ ክኣቱ ገይርዎ። ወሃቢ ቃል ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ ኣብ ትዊተር ኣብ ዝዘርገሖ ሓበሬታ፡ እቶም ሓይልታት ጸጥታ “ንዝኾነ ኦሮሞ እዩ ኢሎም ዝጠርጠርዎ ሰብ ይቐትሉ ኣለዉ” ክብል ከሲሱ። ነዚ ክሲ ኣመልኪቱ ቢቢሲ ሕቶ ዘቕረበሉ ወሃቢ ቃል ክልል ጋምባላ ኣቶ ኡጋቶ ኦዲንግ፡ ግና እቲ ክሲ “ፕሮፖጋንዳ እዩ” ብምባል ነጺግዎ። ብ7 ሰነ 2014 [ግእዝ]፡ እቶም ዕጡቓት ኣብ ከተማ ጋምቤላ መጥቃዕቲ ድሕሪ ምኽፋቶም፡ እታ ከተማ ካብ ንቡር ምንቅስቓሳ ወጻኢ ኰይና ቀንያ። እቶም ዕጡቓት ንውሱን ሰዓታት ንብዙሕ ከባቢታት እታ ከተማ ተቘጻጺሮም ድሕሪ ምጽናሕ፡ ሓይልታት ጸጥታ እቲ ክልል ብዝወሰድዎ ስጕምቲ ነታ ከተማ መሊሶም ከም ዝተቘጻጸርዋ ተገሊጹ እዩ። ድሕሪ እቲ ናይ ሰሉስ መጥቃዕቲ፡ ብረቡዕ'ውን ኣብ ከተማ ጋምቤላ ምንቅስቓስ ኣይነበረን፣ ብሓሙስ ግን ነበርቲ ናብ ንቡር መዓልታዊ ምንቅስቓሶም ክምለሱ ከምዝጀመሩ ወሃቢ ቃል እቲ ክልል ትማሊ ንቢበሲ ተዛሪቡ። ብተወሳኺ ሓይልታት ጸጥታ ኣብቲ ህዝቢ ተሓቢኦም ኣለዉ ንዝበልዎም ዕጡቓት ሃዲኖም ይሕዙ ከምዘለዉ ሓቢሩ። ርእሰ ምምሕዳር እቲ ክልል ኣቶ ኡሞድ ኡጁሉ፡ ሰሉስ ምሸት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ሓይልታት ጸጥታ ብዝወሰድዎ ስጉምቲ ኣብ ልዕሊ እቶም ዕጡቓት ከቢድ ኪሳራ ከምዝወረደን ኣብ ኣባላት ጸጥታ እቲ ክልል'ውን ዝተወሰነ ጉድኣት ከምዝበጸሐን ገሊጹ ነይሩ። ነበርቲ እቲ ከባቢ ንቢቢሲ ከምዝሓበርዎን ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝተዘርግሑ ምስሊታት ከምዘርእይዎን፡ ናይቶም ዕጡቓት ከምዝዀኑ ዝተገለጹ ብዙሓት ሬሳታት ኣብ ጐደናታት እታ ከተማ ተራእዮም እዮም። ወሃቢ ቃል ናይቲ መንግስቲ ኢትዮጵያ ግብረ ሽበራዊ ኢሉ ዝበየኖ ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ ዝኾነ ኦዳ ተርቢ ግን፡ ሰራዊቶም ምስ ዕጡቓት ግንባር ናጽነት ጋምቤላ ብምዃን ዝተወሃሃደን ዕዉትን መጥቃዕቲ ከምዝፈጸሙ ተዛሪቡ። ምስ ሱዳን ዝዋሰን ኣብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ዝርከብ ክልል ጋምቤላ፡ ዕጡቓት ምስ ዝንቀሳቐሱሎም ከባቢታት ምዕራብ ኦሮምያን ቤንሻንጉልን እውን ይዋሰን እዩ።


ኣብ ክልል ኣምሓራ፡ ብዝተወስደ ወፍሪ 'ምኽባር ሕጊ' ልዕሊ 12 ሽሕ ሰባት ተኣሲሮም

ኣብ ክልል ኣምሓራ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ብዝተኻየደ ‘ወፍሪ ምኽባር ሕጊ’ ልዕሊ 12 ሽሕ ጥርጡራት ኣብ ቀይዲ ከም ዝኣተዉ መንግስቲ እቲ ክልል ኣፍሊጡ። መራኸቢ ብዙሃን እቲ ክልል ኣብ ዝዘርግሖ ጸብጻብ፡ ፖሊስ ኣብ ሓደ ወርሒ፡ ኣብ ዘይሕጋዊ ተግባራት ተዋፊሮም ኢሉ ዝጠርጠሮም 12,400 ሰባት ኣሲሩ። እዞም ጥርጡራት፡ “ብሽም ፋኖ ዝነግዱን ኣብ ዝተፈላለዩ ዘይስሩዕ ጕጅለታት ተወዲቦም ብገበናት ቅትለት፡ ዝምታን ጾታዊ ዓመጽን ከምኡ’ውን ተልእኾ ጕጅለታት ሽበራ ተቐቢሎም ነቲ ክልል ብምንዕዓብ” ዝተጠርጠሩ’ዮም ክብል ኮሚሽን ፖሊስ እቲ ክልል ገሊጹ። ካብ መንጐ እዚኦም "እቶም 3746 ኣባላት ሰራዊት ምክልኻል፡ ፍሉይ ሓይልን ፖሊስን እቲ ክልል ኰይኖም፡ ልዕሊ 8700 ድማ ብዝተፈላለዩ ገበናት ዝተጠርጠሩ ውልቀ ሰባት’ዮም። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ኣሕመድ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ካብ ኣባላት ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ንዝቐረበሉ ሕቶታት ኣብ ዝሃቦ ምላሽ፡ ኣብቲ ክልል መንግስቲ ብዝወሰዶ ስጕምቲ ካብ ዝተቐየዱ 3500 ሰባት፡ ዝኸድዑ ኣባላት ሰራዊት ምክልኻል፡ ልዕሊ ክልተ ሽሕ ድማ ኣባላት ፍሉይ ሓይሊ ኣምሓራ እዮም ኢሉ ነይሩ። ኣቐዲሙ፡ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ መንግስቲ ኣብ ዝወስዶ ዘሎ ስጉምቲ ሕጊ ምኽባር ጋዜጠኛታትን ነጠፍቲ ማሕበራዊ ሚዲያን ሓዊሱ፡ ብርክት ዝበሉ ሰባት ከም ዝተኣሰሩ ብምግላጽ፡ እቲ ተግባር ካብ ትእዛዝ ቤት ፍርዲ ወጻኢ ዝተፈጸመ’ዩ ብምባል ኮኒኑ ነይሩ። ተሓለቕቲ መሰላት ጋዜጠኛታት’ውን፡ እቶም ዝተኣስሩ ጋዜጠኛታት ክፍትሑን ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታትን ሰብ ሞያ ሚዲያን ዝወረደ ትንኰያ ደው ክብልን ሓቲቶም፤ ተቓወምቲ ሰልፍታት’ውን እቲ ማእሰርቲ ብሕጋዊ መስርሕ ክካየድ ኣተሓሳሲቦም’ዮም። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ፡ ኣብ ውሽጢ ክልተ ሰሙን ቑጽሪ ብሓይልታት ጸጥታ ኣብ ቀይዲ ዝውዓሉ ጋዜጠኛታት ልዕሊ 16 በጺሑ ነይሩ፤ ካብዚኦም ዝተወሰኑ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ብዋሕስ ተፈቲሖም ኣለው። እንተዀነ ሕጂ’ውን ኣብ ማእሰርቲ ዝርከቡ ኣለው። ኣብ ኣመሪካ ዝርከብ ማሕበር ኣምሓራ፡ እቲ ወፍሪ “ምምሕዳር ኣብዪ ዝቃወም ሓይሊ ናይ ምጥፋእ ምንቅስቓስ’ዩ” ክብል ተቓዊሙዎ’ዩ። ማዕከን ዜና እቲ ክልል ኣሚኮ ንኮሚሽን ፖሊስ ኣምሓራ ጠቒሱ ኣብ ዝዘርግሖ ጸብጻብ፡ ካብቶም ፖሊስ ኣብ ቀይዲ ዘእተዎም ልዕሊ 7350 ብዋሕስን ምጽራይን ከም ዝተፈትሑ ሓቢሩ። ብተወሳኺ፡ “ናብ ህወሓት ዝሓልፍ ዝነበረ ልዕሊ 37 ሚሊዮን ብር ኣብ ኬላ ብዝተገብረ ተፍትሽ” ከም ዝተትሓዘ ብምግላጽ በቲ ዝተወስደ ስጕምቲ ዘይሕጋዊ ተዅሲ ሓዊሱ ካልኦት ገበናት ከም ዝነከዩ የመልክት። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ፡ መንግስቲ እቲ ክልል ዝወሰዶ ስጕምቲ ብምቅዋም ኣብ ዝተፈላለያ ከተማታት እቲ ክልል ተላዒሎም ኣብ ዝነበሩ ተቓውሞታት ምስ ሓይልታት ጸጥታ ብዝተፈጥረ ግጭት ህይወት ሰባት ከም ዝጠፍአ ይዝከር።


ኢሰመኮ ብሰንኪ መንነቶም ኣብ ክልል ዓፋር ተኣሲሮም ዝርከቡ ተጋሩ ክፍትሑ ጸዊዑ

ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ኣብ ሰመራን ኣጋቲናን ኣብ መዓስከራት ተታሒዞም ዝርከቡ ተጋሩ ብቕልጡፍን ብዘይቅድመ ኵነትን ክፍትሑ ጸዊዑ። እቲ ኮሚሽን ትማሊ 22 ሰነ 2014 ዓ.ም [ግእዝ] ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ እቲ ማእሰርቲ “ዓሌት መሰረት ዝገበረ፡ ዘይሕጋውን ጃምላውን ስለ ዝዀነ ብቕልጡፍ ክፍትሑ ይግባእ” ኢሉ። “ናብ መንበሪ ከባቢኦም ክሳብ ዝምለሱ ኣብቲ መጽንሒ ቦታ ክጸንሑ ዝደልዩ እንተሃልዮም እውን፡ ብድልየቶምን ብዘይ ዝኾነ ናይ ምንቅስቓስ ገደብን ክኸውን ኣለዎ” ክብል ሓቲቱ። ደቂ ኣንስትዮ፡ ህጻናትን ሽማግለታትን ዝርከብዎም ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ተወለድቲ ትግራይ ብዘይ ዝዀነ ገበን ተዳጒኖም ንኸቢድ ስቓይን ሞትን ከም ዝተቓልዑ ኣብ ቀረባ እዋን ንቢቢሲ ምግላጾም ዝዝከር እዩ። እቶም ወገናት ብ9 ታሕሳስ 2014 ዓ.ም [ግእዝ]፡ ኣብ ጥቓ ከተማ ኣብዓላ [ሸኸት] ኣብ መንጐ ሓይልታት ትግራይን ዓፋርን ውግእ ድሕሪ ምክያዱ፡ ሓይልታት ዓፋር ‘ናብ ውሑስ ቦታ ከነግዕዘኩም ኢና’ ብምባል ዓይነ ስውራን ከይተረፈ ዝርከብዎም ልዕሊ 15 ሽሕ ሰባት ፈለማ ናብ ቤት ማእሰርትን መደበር ፖሊስን፡ ካብኡ ድማ ብመኪና ተጻዒኖም ናብ ሰመራ ከም ዝወሰድዎም ተዛሪቦም። ምስ ህወሓት ርክብ ነይርኩም ዝተባህሉ ብዙሓት ተወለድቲ ትግራይ ከም ዝቐተሉ እውን ገሊጾም። ብፍላይ ሓይልታት ትግራይ ንከተማ ሸኸት (ኣብዓላ) ገዲፎም ምስ ወጽኡ፡ ልዕሊ 300 ሰባት ብዕጡቓት ዓፋር ከም ዝተቐተሉ ካብቶም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝርከቡ ቢቢሲ ዘዘራረቦም ተጋሩ ይገልጹ። መንግስቲ ፌዴራል ይኹን ክልላዊ መንግስቲ ዓፋር ብዛዕባ እቲ ኣብ ኣብዓላ ኣጋጢሙ ዝተባህለ ክስታት ‘ጃምላዊ ቅትለት’ ኣመልኪቱ ዝሃቦ መብርሂ የለን። ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ትማሊ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ ምስቲ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ዝተወለዐ ኲናት ብዝተሓሓዝ ካብ መዳውብቲ ከባቢታት ትግራይን ዓፋርን “ንድሕነትን ብገበን ዝድለዩ ንምፍላይን ብዝብል” ኣብ ሰመራን ኣጋቲናን ዝበሃሉ መዓስከራት ኣስታት 9 ሽሕ ዝግመቱ ተወለድቲ ትግራይ ተታሖዞም ምህላዎም ኣረጋጊጸ ኣለኹ ኢሉ። እቶም ብስም መዕቆቢ ተታሒዞም ዝርከቡ ተጋሩ፡ ሰብ መዚ ጸጥታ ዓፋርን ሲቪላት ኣመራርሓ ዞባን ወረዳን ተዋዲዶም ንተወለድቲ ትግራይ ብምፍላይ ካብ ወርሒ ታሕሳስ 2014 ዓ.ም ጀሚሩ ንመዓልቲታት ብመኪና ዘጓዓዓዝዎም ከም ዝዀኑ ገሊጹ። “እቲ ኮሚሽን ዘዘራረቦም ኣብቶም መጽንሒ ቦታታት ዝርከቡ ሰባት፡ ካብ ዝነብርሉ ከባቢ ክወጽኡን ኣብቲ ከባቢ ክሳብ ሕጂ ክጸንሑ ዝተገበሩን ካብ ፍቓዶም ወጻኢ ምዃኑ ገሊጾም፡” ኢሉ። እቲ ኮሚሽን ኣብቶም መጽንሒ ቦታታት ምብጻሕ ኣብ ዘካየደሉ፡ 8560 ሰባት ከም ዝረኸበ ዝገለጸ ኰይኑ፡ ደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን ተፈላልዮም ክተሓዙ ስለ ዝተገብሩ “ኣባላት ቤተሰብ ተፈላልዮም ክነብሩ ተገዲዶም’ ክብል ሓቢሩ። ኣብቶም ማእከላት ሕጽረት ቀረብ ሰብኣዊ ሓገዝን ሕክምናን ከም ዘሎን ተላባዒ ብዝመስል ሕማም ሰባት ከም ዝሞቱን ዝሕብር መግለጺ ኢሰመኮ፡ “ሓንቲ ቤተሰባ ስነ-ልቦናዊ ጸገም ኣጋጢምዋ ኢሎም ዝኣሰርዋ ንእስቲ፣ ሓሙሽተ ዝኾኑ ከቢድ መቝሰልቲ ዘለዎም ሰባት፣ ጸገም ምዕባለ ኣእምሮ ዘለዎም 5 ህጻናት፣ ከምኡ ድማ ብሕማም ቈርበት ዝተጠቕዑ ካብ 4 - 5 ዕድመ ዝርከቡ ህጻናት ኣብቶም መዓስከራት ይርከቡ” ኢሉ። ቢቢሲ ዘዘራረቦ ካብቲ መዳጐኒ ከም ገለ ኢሎም ካብ ዝወጽኡ ውሑዳት ሓደ ዝዀነ ውልቀሰብ ብፍላይ፡ ከም ብዝሒ ደምን ሽኮርያን ዝኣመሰለ ሕዱር ሕማም ዝነበሮም ኣዝዮም ከም ዝተሳቐዩ፡ ዝሓመመ፡ ንኽወጽእ ይዅን ክሕከም ከልኪሎም፡ ልክዕ ከም ምሩኻት ከም ዝሓዝዎም ገሊጹ ነይሩ። ኮሚሽነር ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ዶክተር ዳኒኤል በቀለ፡ ማእሰርቲ እቶም ተጋሩ “ብሰም መዕቆቢ ዝተፈጸመ፡ ዓሌት መሰረት ዝገበረ፡ ዘይሕጋውን ጃምላውን ማእሰርቲ ብምዃኑ ቀልጢፎም ክፍትሑ ይግባእ፡" ክብል ጽዊዑ ኣሎ።


ክልል ኣምሓራ ንጸብጻብ ኣምነስትን ሂዩማን ራይትስ ዎችን ነጺግዎ

መንግስቲ ክልል ኣምሓራ ትማሊ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ነቲ ኣምነስት ኢንተርናሽናልን ሂዩማን ራይትስ ዎችን ብሓባር ዘውጽእዎ ጸብጻብ ነጺግዎ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ክልቲኦም ማሕበራት ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፡ ኣብ ምዕራብ ትግራይ ኣብ ልዕሊ ተወለድቲ ትግራይ ቅትለትን ምስዋርን ዝርከቦ ገበናት ከምዝተፈጸመ ምግላጾም ይዝከር። ኣብቲ ጸብጻብ፡ ሓይልታት ኣምሓራን ሰብስልጣን ኣምሓራን ኣብ ምዕራብ ትግራይ ኣብ ዝርከቡ ተወለድቲ ትግራይ ምስ ገበን ኵናት ዝመዓራረ ሰፊሕ ገበናት ከምዝተፈጸሙ ምግላጾም ይዝከር። ኣምነስት ኢንተርናሽናልን ሂዩማን ራይትስ ዎችን፡ ኣብ ምዕራብ ትግራይ ብሕብረት ኣፍሪቃ ዝምራሕ ዓቃቢ ሰላም ክኣቱን ሓይልታት ፋኖ ካብ ምዕራብ ትግራይ ክወጽኡ'ውን ጸዊዖም። መንግስቲ ክልል ኣምሓራ ኣብ ዝሃቦ ምላሽ፡ ፍሉይ ሓይሊ እቲ ክልል፡ ኣባላት ፖሊስ፡ ሚሊሻታትን ፋኖን ገበናት ፈጺሞም ንዝብል ክሲ ነጺግዎ ኣሎ። መንግስቲ ክልል ኣምሓራ ነቲ ጸብጻብ "ኣውያት ህዝብና ንምጭዋይ፡ ህላወ ሃገርናን ህዝብናን ንምኽባር ግቡእና ኣብ ዝገበርናሉ፡ ኣብ ሞንጎ ኣካላት ጸጥታን ፋኖን ዘሎ ሓያል ምትእስሳር ኣብ መጸኢ ተመሳሳሊ ጸገማት ኣጋጢሙ ሓደ ኮይኖም ከምዘይከላኸሉ ንምግባር ዝዓለመ እዩ" ብምባል ኮኒንዎ። ብምስዓብ ነቲ ጸብጻብ "ሚዛናውነት፡ ተኣማምነት ዝጎደሎ'ዩ" ኢልዎ። ክልል ኣምሓራ፡ እቲ ናይ ኣምነስን ሂዩማን ራይትስ ዎችን ብሓባር ዘውጽእዎ መግለጺ፡ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራትን ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያን ብሓባር ዝገብርዎ ዘለዉ መርመራ ዋጋ ዝኸልእ'ዩ ኢልዎ። እቲ ጸብጻብ "ናይ ሓደ ወገን ሻራነት ዝሓዘ" ከምዝኾነ'ውን ከሲሱ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣቐዲሙ ኣብ ዝሃቦ ምላሽ እቲ ጸብጻብ "ንፖሎቲካዊ መዓላ" ከገልግል ከምዝኽእል ምግላጹ ዝዝከር'ዩ። ቤት ጽሕፈት ዝምድናታት ትግራይ ብወገኑ ንጸብጻብ ሂዩማን ራይትስ ዎችን ኣምነስት ኢንተርናሽናልን ኣመልኪቱ ብዓርቢ መግለጺ ኣውጺኡ ነይሩ። እቲ ቤት ጽሕፈት፡ ነቲ ጸብጻብ [ሂዩማን ራይትስ ዎችን ኣምነስት ኢንተርናሽናልን] ብምሉእ ከምዝድግፎ ብምግላጽ፡ ተመሳሳሊ ገበናት ሕጂ'ውን ይፍጸም ከምዘሎ ጠቂሱ። መንግስቲ ክልል ኣምሓራ ኣብ መግለጹኡ፡ ኣብ ልዕሊ ደቂ ሰባት ዝግበር ግህሰት ሰብኣዊ መሰል፡ ምጽጻይ ዓሌት ኮነ ገበን ኵናት ከምዘወግዝን ነዚ ዝፈጸሙ ናብ ሕጊ ንምቅራብ ዝግበር መርመራ ከምዝድግፍን ጠቂሱ። ሂዩማን ራይትስዎችን ኣምነስቲ ኢንተርናሽናልን፡ ንልዕሊ ሓደ ዓመት ኣብ ዘካየድዎ መጽናዕቲ፡ ሓይልታት ክልል ኣምሓራ ኣብ ምዕራብ ትግራይ ንተጋሩ ዒላማ ዝገበሩ መጥቃዕትታት ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነት ፈጺሞም ክብሉ ከሲሶም። ንድሕነት ሰላማውያን ሰባት ዝከላኸል ዓቃብ ሰላም ሕብረት ኣፍሪቃ ክዋፈር ድማ እቶም ዓለምለኻዊ ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ሓቲቶም። ኣብቲ ብረቡዕ ዘውጽእዎ ናይ ሓባር ጸብጻብ፡ ካብ ምጅማር እቲ ኲናት ኣብ ጎኒ ሓይልታት መንግስቲ ፌደራል ዝተሰለፉ ሓይልታት ኣምሓራ፡ ኣብ ልዕሊ ኣማኢት ኣሽሓት ተጋሩ ነበርቲ ምዕራብ ትግራይ፡ ምፍርራሕ፣ ምስርጣይ፣ ብኣስገዳድ ካብቲ ከባቢ ክፈናቐሉ ብምግባር ከቢድ ግህሰት ሰበኣዊ መሰላት ከምዝፈጸሙ ገሊጾም። ኣብ ፈለማ ሕዳር 2020 ኣብ ትግራይ ዝተወለዐ ኲናት ሕድሕድ ኢትዮጵያ ስዒቡ፡ ንዝሓለፉ ልዕሊ 16 ኣዋርሕ ክልል ኣምሓራ ነቲ ናይ ይግብኣኒ ሕቶ ዘቕርበሉ ግዝኣት ምዕራብ ትግራይ ተቖጻጺሩዎ ምህላው ይፍለጥ። ነቲ ኣብቲ ዞባ ይፍጸም ኣሎ ዝበልዎ ምግሃስ መሰላት ደው ንኽብልን ሰብኣዊ ረዲኤት ናብቲ ቦታ ንኽኣቱን ኣኽባሪ ሰላም ሕብረት ኣፍሪቃ ክኣቱ ኣገዳሲ ምዃኑ እቶም ትካላት ኣስሚሮምሉ ኣለዉ። ኣብ መንጎ እቶም ተዋጋእቲ ወገናት ዝግበር ምቁራጽ ተጻብኦታት፡ ኣብ ምዕራብ ትግራይ ብህጹጽ ኣኽባር ሰላም ሓይሊ ጸጥታ ክኣቱ ዘጠቓለለ ክኸውን ኣለዎ ክብሉ'ውን ጻውዒት ኣቕሪቦም። እቲ "'ካብዚ ምድሪ ከነጥፍኣኩም ኢና'፡ ኣብ ልዕሊ ሰብኣውነት ዝፍጸም ገበንን ምጽጻይ ዓሌትን ኣብ ምዕራብ ትግራይ" ብዝብል ርእሲ ዝተዳለወ ጸብጻብ፡ ኣብ ዞባ ምዕራብ ትግራይ ዘለው ሓይልታትን ሚሊሻን ኣምሓራ "ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነት" ከም ዝፈጸሙ የርኢ። እንተኾነ፡ ኣህጉራውን ዓለምለኻውን መሓዙት ኢትዮጵያ ክብደት ኣብ ምዕራብ ትግራይ ዝፍጸሙ ዘለው ገበናት ከርእያ ኣይክኣላን ክብል እቲ ጸብጻብ ነቒፉ። "ዝምልከቶም ኣካላት መንግስቲ ድማ፡ እቲ ዝካየድ ዘሎ ወፍሪ ምጽጻይ  ዓሌት ጠጠው ከብሉን ካብቲ ከባቢ ዝተመዛበሉ ተወለድቲ ትግራይ ብፍቓዶምን ድሕነቶም ብዝተሓለወን መልክዑ ናብ ቦትኦም ክምልሱ ኣለዎም" ክብል ኣተሓሳሲቡ።


ኣብ ኣመሪካ ኣብ ልዕሊ ፖሊስ ዝፍጸም ቅትለት ኣዝዩ ኣዘራራቢ ኮይኑ

ብ2021 [ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ] ቑጽሪ ኣብ ኣመሪካ ዝተቐትሉ ፖሊስ 60 ሚኢታዊት ከም ዝበጽሐን ኣብ መላእ እታ ሃገር ገበናት ጭካነ ከም ዝወሰኹን ቢሮ መርመራ ፌደራል [ኤፍቢኣይ] ኣፍሊጡ። ዳይሬክተር ክሪስቶፈር ሬይ ምስ 60 ሚኒትስ ኣብ ዝገበሮ ጻንሒት ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ጥራይ 73 ኣባላት ፖሊስ ኣብ ስራሕ እንከለው ከም ዝተቐትሉ ሓቢሩ። ካብ 2019 ጀሚሩ ድማ ኣብ ኣመሪካ ዝተፈላለዩ ዓይነት ጭካነ ዝተመልኦም ቕትለታት ፖሊስ ብዝለዓለ መጠን ከም ዝወሰኹ መረዳእታታት የመልክቱ። እቲ ዳይሬክተር እዚ ዝንባለታት ከም ዘይቕበሎን እቲ ኩነታት እኹል ትኹረት ከም ዘይረኸበን ብምግላጽ፡ ብውሑድ ኣብ መዓልቲ 5 ሰብ ይቕተል ምህላው ዘመልክት ከም ዝኾነ ገሊጹ። ብኻልእ ወገን ኣብታ ሃገር ዓመታዊ ሓደ ሽሕ ሰባት ብኢድ ፖሊስ ህይቶም ክሓልፍ እንከሎ መብዛሕትኦም ቕትለታት ክሲ ከይተመስረቶም ይሓልፉ። ክreስቶፈር ከም ዝብሎ፡ በዚ ምኽንያት ሰባት ኣብ ልዕሊ ፖሊስ ዘብጽሑዎ ጭካነ ዝተመልኦ ቕትለት ክውስኽ ተራእዩ እዩ። "መብዛሕትኦም ኣባላት ፖሊስ ንዝኾነ ስራሕ ክንቀሳቐሱ እንከለው ሃንደበታዊ መጥቃዕቲ እናበጽሖም ወይ ተፍትሽ ኣብ ዝገብርሉ ግዜ'ዮም ዝቕተሉ ዘለው። ናይ ፖሊስ ክዳን ብምግባሮም ጥራይ ግዳያት ክኾኑ የብሎምን" ኢሉ። ኣብ ወርሒ ጥሪ፡ 'ፍራተርናል ኦርደር ኦፍ ፖሊስ' ዝተባህለ ትካል ኣብ ዘውጽኦ ሓበሬታ ብ2021: 103 ሃንደበታዊ መጥቃዕታት ክፍጸሙ እንከለው፡ ነዚ ስዒቡ 130 ፖሊስ ግዳያት ተኹሲ ኮይኖም ይብል። ብተወሳኺ 30 ፖሊስ ምስዚ ብዝተሓሓዝ ሞይቶም። ብ2020 ኤፍቢኣይ ኣብ ዘውጽኦ ጸብጻብ ቑጽሪ ኣብ ልዕሊ ፖሊስ ዝፍጸም ቅትለት ካብቲ ብ2019 ዝነበሮ ብ20 ሚኢታዊት ሓፍ ዝበለ ኮይኑ ድሕሪ 1960ታት ዝተመዝገበ እቲ ዝልዓለ ቑጽሪ ምዃኑ የመልክት። ድሕሪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ድማ ኣብ ልዕሊ ፖሊስ ዝፍጸሙ መጥቃዕቲ ከም ዝወሰኹ ኤፍቢኣይ ይገልጽ። "መዓልታዊ ቑጽሮም እናወሰኸ ዝመጽአ መናእሰይ ብርክት ዝበሉ ጭካነ ዝተመልኦም ገበናት ይፍጽሙ ኣለው። እዚ ኣዝዩ ዘተሓሳስብ'ዩ" ክብል እቲ ዳይሬክተር ተዛሪቡ። ኣብ 2022 ጥራይ፡ 17 ፖሊስ ብጥይት ከም ዝተቐትሉ ሓበሬታ ፍራተርናል ኦርደር ኦፍ ፖሊስ የመልክት።


ቅልውላው ትግራይ፡ ውጻእ መዓት ኣብ ምዕራብ ትግራይ ዝተፈጸመ ገበን ኲናት እንታይ ኢሎም?

ኣብ ልዕሊ ተጋሩ ነበርቲ ምዕራብ ትግራይ ምጽጻይ ዓሌት ከም ዝተፈጸመ ትማሊ ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ሂዩማን ራይትስዎችን ኣምነስቲ ኢንተርናሽናልን ብሓባር ዘውጽኡዎ ጸብጻብ የመልክት። እቶም ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላት:  ብሓባር ኣብ ዘውጽኡዎ ጸብጻብ፡ ካብ ክልል ኣምሓራ ዝመጽኡ ሓይልታት ጸጥታን ሓለፍቶምን ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ሰባት ኣንጻር ሰብኣውነት ዝኾኑ ገበናት ኲናት ይፍጽሙ ከም ዘለው ኣስፊሮም ኣለው። መንግስቲ ክልል ኣምሓራ ግን እቲ ክሲ ከም ዘይቕበሎ ገሊጹ። ሓደ ወዲ 23 ዓመት ትግራዋይ ነቶም መርመርቲ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ ኣባላት ፍሉይ ሓይሊ ኣምሓራ ኣብ ኣፍ ሞት ዘብጽሕ ማህረምቲ ከም ዝፈጸምሉ ተዛሪቡ። "ካብዚ መሬት ከነጥፍኣኩም ኢና፤ መሬትና እዩ። ኣብዚ ኸባቢ ዝነብር ተወላዲ ትግራይ ናይ መወዳእታ ግዚኡ'ዩ" ዝብሉ ቃላት ይዛረቡ ከም ዝነበሩ'ውን ሓቢሩ። ኲናት ሰሜን ኢትዮጵያ ካብ ዝጅመር ንድሓር ጋዜጠኛታት ኮኑ ትካላት ሰብኣዊ ረድኤት ናብ ምዕራብ ትግራይ ክኣትው ኣይክኣሉን። ኩሉ ዓይነት መራኸቢ ኣማራጺታት'ውን ተቛሪጹ ይርከብ። ዞባ ምዕራብ ትግራይ፡ ብዙሓት ካብ ክልል ኣምሓራ ሕቶ ይግብኣኒ ዝቐርበሎም ከባቢታት ዝሐዓዘ ኮይኑ ንነዊሕ ዓመታት ፖለቲካውን ቁጠባውን ክትዓት ክቐርበሉ ጸኒሑ። ነዚ ስዒቡ ድማ ኣብ ሞንጎ ኣብ መዋሰንቲ ከባቢታት ክልላት ትግራይን ኣምሓራን ዝነብሩ ሰባት ግጭታት ይልዓሉ ነይሮም። ኣብ ሞንጎ መንግስቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድን መራሕቲ ትግራይን ብዝተፈጥረ ውጥጥ ድሕሪ ዝስዓበ ጎንጺ ድማ እቶም መዕለቢ ከይረኸቡ ዝጸንሑ ጸገማት እናሰፍሑ መጺኦም። እቲ ኲናት ምስ ተጀመረ ድማ ሓይልታት ኣምሓራ ምስ ሰራዊት ምክልኻል ሃገር ብምዃን ናብ ምዕራብ ትግራይ ብምግስጋስ ሓድሽ ምምሕዳራዊ መሓውር ዘርጊሖም። ኣብቲ በዓል 239 ገጽ ጸብጻብ እቶም ተሓለቕቲ መሰላት፡ 423 ሰባት ቃለ መጠይቕ ክግበረሎም እንከሎ መብዛሕትኦም ካብ ዝተፈላለዩ መጥቃዕታት ብህይወት ዝተረፉ'ዮም። ብተወሳኺ ናይ ሳተላይት ስእልታት መጣቐሲ እቲ ዝተኣከበ ሓበሬታ ኮይኖም። ኣብዚ ንልዕሊ ሓደ ዓመት ዝወሰደ ናይ መርመራ ስራሕ ብፍላይ ምዕራብ ትግራይ ኣዝዮም ካብ ዝተጎድኡን ብዙሕ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላትን ቅትለትን ዝተፈጸሞ ከባቢ ምዃኑ ሓቢሮም። እቲ ከባቢ እኹል ትኹረት ከም ዘይረኸበ'ውን ኣመልኪቶም። ሰራዊት ምክልኻል ፌደራል ስጉምቲ ምውሳድ ኣብ ዝጀመረሉ መዓልቲ ኣብ ማይካድራ 229 ሰባት ብኽልቲኡ ወገን ክቕተሉ እንከለው ኣብቲ ግዜ ኣዝዩ ዘሰክፍ ቕትለታት ተፈጺሙ'ዩ። እቲ ጸብጻብ ከም ዝብሎ'ውን ብሕነ ምፍዳይ ሓይልታት ጸጥታ ኣምሓራ ኣብ ልዕሊ ተወለድቲ ትግራይ ዒላማ ዝገበረ መጥቃዕቲ ፈጺሞም። ቤትን ንብረትን እውን ወሪሶምን ዘሚቶምን። ኣብቲ መርመራ ቃለ መጠይቕ ካብ ሞንጎ ዝተገብረሎም ሐዓንቲ ጀሚላ፡ ነባሪት ከተማ ዳንሻ ኮይና ኣብ እንዳ ጸጉሪ ትሰርሕ ነይራ። እዛ ጓል 27 ዓመት መንእሰይ፡ ሓደ ንጉሆ ናብ እትሰርሐሉ ቦታ ወተሃደራት መጺኦም ኣብ ቅድሚ ቈልዓ ክልተ ዓመት ውላዳ ከም ዝዓመጹዋ ገሊጻ። "ተጋሩ ካብዚ ከባቢ ክትጠፍኡ ኣለኩም" ይብሉ ነይሮም ትብል። ካልኦት ቃሎም ዝሃቡ ሰባት'ውን መብዛሕትኦም ከባቢታት ምዕራብ ትግራይ ኣብ ትሕቲ ሓይልታት ጸጥታ ኣምሓራ ምስ ኣተው፡ ትግርኛ ምዝራብ ከም ዝተኸልከለን ካብቲ ከባቢ ንክወጽኡ ይግደዱ ከም ዝነበረን ይጠቅሱ። መዓልታዊ፡ ኣብ ውሽጢ 24 ሰዓታት ወይ 72 ሰዓታት ነቲ ከባቢ ለቒቖም እንተዘይወጺኦም ከም ዝቕተሉ ዝገልጹ መልእኽታት ይበጽሖም ከም ዝነበረ'ውን ገሊጾም። እቶም ውጻእ መዓት ከም ዝብሉዎ፡ ንኣብነት፡ ብ17 ጥሪ 2021 ዓ.ም ኣብ ዓዲ ጎሹ ዕጡቓት ኣምሓራ ኣስታት 60 ተወለድቲ ትግራይ ናብ ድልድል ተከዘ ብምውሳድ ከም ዝረሸኑዎምን እዚ ኣብ ልዕሊ ብዙሓት ስግኣት ብምሕዳሩ ካብቲ ከባቢ ሃዲሞም ከም ዝመወጽኡን ገሊጾም። መስፍን፡ ሓደ ካብ ሞንጎ ካብዚ ቕትለት ዝተረፉ ሰባት እዩ። "ተር ኣቢሎም ኣብ ልዕሌና ተኹሲ ከፊቶም፤ ኣብ የማናይ እንግድዐይን የማናይ ኢደይን ተወቒዐ። ኣብ ጎነይ ዝነበሩ ሰባት ረጊፎም። ሃንደበት ኣብቲ ዝወደቕኹሉ ቦታ ክነቅሕ እንከለኹ ንነብሰይ ብኣስክሬን ተኸቢቡ ረኺበዮ" ይብል ወዲ 57 ዓመት መስፍን። መስፍን ካብቲ ዝወደቐሉ ቦታ ተላዒሉ ናብ ጫካ ክኣቱ እንከሎ ኣብቲ ከባቢ ዝነበሩ ጓሶት [ሓለውቲ ጥሪት] ከም ዝረኸቡዎን ሓቢኦም ከም ዘሕወዩዎን ነቶም መርመርቲ ገሊጹ። ዋላ'ኳ ንሱ ብህይወት እንተተረፈ ወዱን በዓል ቤት ጓሉን ግን ተቐቲሎም። ካብዚ ሓሊፉ፡ ጥሪት፣ ሕርሻን መንበሪ ኣባይትን ተጋሩ በቶም ሓይልታት ጸጥታ ዒላማ ተገይሮም ነበርቲ መግቢ ከይረኽቡ ከም ዝተኸልከሉ እቲ ጸብጻብ የመልክት። ኣምነስቲ ኢንተርናሽናልን ሂዩማን ራይትስዎችን ከም ዝብሉዎ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ተወለድቲ ትግራይ ካብ ሕጊ ወጻእ ኣብ ቀይዲ ከም ዝርከቡን ብህጹጽ ክፍትሑን ሓቲቶም። "እዚ ወፍሪ ምጽናት ዓሌት ብጃምላዊ ማእሰርትን ስቅያትን፣ ጾታዊ መጥቃዕቲ፣ ካብ ፍርዲ ወጻእ ብዝፍጸም ቕትለት፣ ሰብኣዊ ረድኤት ብምኽልካልን ተወለድቲ ትግራይ ብኣስገዳድ ብምምዝባልን ብዝተፈጸሙ ተኸታታሊ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት እዩ ተፈጺሙ" ክብል ተመራማሪ ኣምነስቲ ኣቶ ፍስሃ ተኽለ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ብተወሳኺ ከም ፋኖ ዝበሉ ዘይስሩዕ ኣወዳድባታት ሚሊሻ ዕጥቆም ክፈትሑን ምስቶም ዝተፈጸሙ ግህሰታት ርክብ ዘለዎም ሰብ መዚ ኣምሓራ ተኣጊዶም፡ ብሕብረት ኣፍሪቃ ዝምራሕ ዓለምለኻዊ ኣኽባሪ ሰላም ኣብ ምዕራብ ትግራይ ክዋፈርን እቶም ትካላት ሓቲቶም። እቲ ኲናት ብሚሊዮናት ዝቑጸሩ ሰባት ካብ ቤት ንብረቶም ከመዛብል እንከሎ ኣማኢት ኣሽሓት ብጥምየት ክሳቐዩ ገይሩ ኣሎ። ዋላ'ኳ ቅድሚ ክልተ ሰሙን ሰብኣዊ ምቁራጽ ተጻብኦ ተኣዊጁ ናብ ትግራይ ረድኤት ዝጽዓና መካይን ንፈለማ እዋን ክኣትዋ እንተጀመራ፡  እቲ ኲናት ግን መሊኡ ጠጠው ኣይበለን። ምዕራብ ትግራይ ግን ሕጂ'ውን ዘድልዮ ረድኤት ከም ዘይረኸበ እቲ ጸብጻብ ይጠቅስ። ኣብቲ ኲናት ዝተሳተፉ ኩሎም ሓይልታት ብከበድቲ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ይኽሰሱ። ብፍላይ ወተሃዳራት ኢትዮጵያን ኤርትራን ኣብ ትግራይ 'ቅድስቲ ከተማ' ዝኾነት ኣኽሱም፡ ጃምላዊ ጨፍጫፍ ፈጺሞም፤ ከቢድ ጾታዊ መጥቃዕቲ'ውን ፈጹሞም ዝብል ክሲ ዝቐርበሎም ኮይኑ፡ ሓይልታት ትግራይ'ውን ቅድሚ ኣዋርሕ ተቖጻጺሮምወን ኣብ ዝነበራ ከባቢታት ኣምሓራ ከም ገበናት ኲናት ክቑጸር ዝኽእል መጥቃዕቲ ከም ዝፈጸሙ ዝገልጹ ክስታት ቀሪቦምሎም።


ኣብ ኒውዮርክ፡ ኣንጻር ኲናት ትግራይ ተቓውሞ ዘስመዐ ኣትሌት ተሾመ መኮንን፡ መን እዩ?

ኣብቲ  ዝሓለፈ ወርሒ መጋቢት ኣብ ኣመሪካ፡ ከተማ ኒውዮርክ ኣብ ዝተኻየደ ውድድር  ፍርቂ ማራቶን ብምስታፍ ንውድድሩ ብሓደ ሰዓትን 40 ካልኢትን ብምዝዛም ሳልሳይ ደረጃ ሒዙ ዝተዓወተ ኣትሌት ተሾመ መኮነን፡ ኣንፃር እቲ ኣብ ትግራይ ዝተፈፀመ ግፍዕታት ብምቅዋም ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ነቒፉ። ኣትሌት ተሾመ፡ ነቲ ውድድር ድሕሪ ምዝዛሙ፡ ክልተ ኣእዳዉ ንላዕሊ ኣውፂኡ ብምምስቓል፡ "ኣብ ትግራይ ዘሎ ጃምላዊ ጨፍጫፍ ደው ይበል"፣ "ኣብይ ኣሕመድ ውልቀ መላኺ'ዩ" ብምባል ኣብ መድረኽ ዓለም ተቓውምኡ ገሊፁ'ዩ። ኣብ ብዙሓት ዓለምለኸ ውድድራት ጉያ ዝተሳተፈ ኣትሌት ተሾመ ምስ ቢቢሲ ሓፂር ጻንሒት ገይሩ ኣሎ፡ መን እዩ ዝብል ክንድህስስ ኢና። ሓረስታይ ኣቦይ መኮነን፤ ዘስመዩ ብርቱዕ ጎያይ'ዮም ነይሮም፤ በዚ ድማ ነበርቲ እቲ ከባቢ 'ጉያስ ከም ኣይተ መኮነን 'ምበር' ብምባል የውግዑ ነይሮም። ኣብ ትግራይ ከባቢ ብዘት ደብረዳሞ ተወሊዱ ዝዓበየ ኣትሌት ተሾመ'ውን፡ ንሓረስቶት ስድርኡ ካብ ምሕጋዝ ብዝዘለለ፡ ከም'ቲ 'ራዛ ናይ ኣቡኡ ሓዛ' ዝበሃል፡ ህፃን ተሾመ'ውን ንጡፍ ጉያ ወላዲኡ ንውሽጡ ክገዝኦን ክፀልዎን ጀመረ። ሻቡ ኣብ መድረኻት ዓለም ክወዳደር'የ ዝብል ሓሳብ ዋላ'ኳ እንተዘይነበሮ፡ ከም ሓደ ወዲ ሓረስታይ ግና ፍቖዶ ዱርን ገደልን ምስ እንስሳትን ተፈጥሮን እንከይተረፈ ክጓየይ፡ ክቀዳደም ይውዕል ከም ዝነበረ ይዝክር። "ወላድየይ ብጣዕሚ ጎያይ እዩ ነይሩ፤ መሓዝቱይ 'ክላእ ንስኻ ናይ ኣቦኻ ኣይሓዝካን፡ ናይ ኣቦኻ እንተትሕዝስ ዝሕዘካ ኣይምነበረን' እናበሉ ይቕሉድለይ ነይሮም" ዝብል ኣትሌት ተሾመ፡ "ህፃን ኮይነ፡ ምስ ማንቲለን ውሑጅን ይቀዳደም ነይረ" ብምባል ፍቕሪ ጉያ ኣብ ውሽጢ ዝሓደረሉ እዋን ቁልዕነቱ ንድሕሪት ምልስ ኢሉ ኣውጊዑና። ኣብ ግዘ ቁልዕነቱ ካብ ቤተ ክርስትያን ብዘይምፍላይ ብዘርእዮ እምነት፣ ብምስጉን ባህርያቱን ንዝተብኣሱ ሰባት ብምትዕራቕን ዘዘውትር ከምዝነበረ ዝዛረብ ተሾመ፡ ደሓር ፍቕሪ ጉያ ወላዲኡ እናሓደሮ ከምዝመጽአ ይዝክር። ኣብቲ  ናብ መኣዲ ትምህርቲ ዝኸደሉ ብዘት ናይ ቀዳማይን ካልኣይን ብርኪ ተምሃራይ ኮይኑ፡ ጉያ'ውን ጎና ጎኒ ኣስኳላ ከኽይዶ ጀመረ። ዓስራይ ክፍሊ ምስ በፅሐ ግና፡ ከምቲ ፈለማ ከም ወላዲኡ ንፉዕ ጎያይ ንምዃን፡ ንጉያ ፍሉይ ትኹረት ክህቦ ጀሚሩ። ብ2001 ዓ.ም ኣቆፃፅራ ግእዝ ዓቕምን መፃእን ተሾመ ዝውስን መቐይሮ ነጥቢ ተፈጠረ፤ ብብርኪ ክልል ኣብ ዝተገበረ ውድድር ብጥራይ እግሩ ብምውድዳር ስሩዕ ውድድር ጉያ ኣሃዱ ኢሉ ጀሚሩ። "ኣብ  ዛላምበሳ ኣብ ዝተኻየደ ናይ 15 ኪሎ ሜትር ርሕቐት ውድድር ጉያ ጎደና ብጥራሕ እግረይ ጎይየ ሳልሳይ ወፂአ። ሻቡ ወለደይ ሓረስቶት ስለ ዝኾኑ ግና ናብ ጋንታ ኣይተፀንበርኩን፤ ንወለደይ እናሓረስኩ ክሕግዝ ናብ ገዛይ ተመሊሰ" ይብል። ብድሕሪኡ ኣብ ከተማ ዓድግራትን ዓብይ ዓድን ኣብ ዝተኻየዱ ውድድራት ብምስታፍ ካብ ወረዳታት ትግራይ ቀዳማይ፣ ተሓቑፎም ካብ ዝሰርሑ ጋንታታት ድማ ራብዓይ ኮይኑ እንትዛዝም፡ ተሾመ ኣብ ሓፂር እዋን ንሳልሳይ ግዘ ቀዳማይ እንትወፅእ ዝተዓዘቡን እዚ ሰገን ኣብ ዓብይ ፀፍሒ ኣትሌቲክስ ክበፅሕ ከምዝኽእልን ዝተርኣዮም ኣሰልጠንቲ ጋንታታት ትግራይ ኣብ ዓይኒ ኣእተውዎ። ኣብ ምዝዛም እቲ ዓመት ድማ ብወግዒ ኣትሌት ኮይኑ ናብ ጋንታ መስፍን ኢንዳስትርያል ኢንጂነሪንግ ተፀንበረ። "መስፍን ሻቡ ተቐቢሎም፡ እኹል ድጋፍ ገይሮምለይ'ዮም። ከም ኣቦን ኣደን ኮይኖም ኣብዚ ብርኪ ኣብፂሖምኒ'ዮም" ዝብል ኣትሌት ተሾመ ብድሕሪኡ ብወረዳታትን ብብርኪ ክልልን ዓወታት ብምጉንፃፍ ዝጀመሮ ናይ ጉያ ህይወት እናገወደ፡ ንፃት ደው ክብል ዘይመርፀሉ ብብርኪ ሃገርን ዓለምን ናብ ዝወዳደረሉ ምዕራፍ ተሰጋገረ። ኣትሌት ተሾመ፡ ብወግዒ ናብ ጋንታ መስፍን ድሕሪ ምፅንባሩ ንኢትዮጵያ ወኪሉን ብውልቁን ኣብ ዝተፈላለዩ ሃገራት ኣብ ዝተሳለጡ ውድድራት ኣትሌቲክስ ብምውድዳር ብርክት ዝበሉ ዓወታት ሓፊሱ'ዩ። ብ2005 ኣቆፃፅራ ግእዝ ኣብ ዩጋንዳ ካምፓላ ኣብ ዝተኻየደ ናይ ትሕቲ 18 ዓመት ሰገናት ውድድር ጉያ ሸሞንተ ኪሎ ሜትር፡  ንኢትዮጵያ ወኪሉ ብምስታፍ  ዓስራይ ዝወፅአ እንትኾን፡ ከም ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን 2016 ኣብ ብሪጣንያ ለንደን ካርዲፍ ሲቲ ኣብ ዝተኻየደ ዓለም ለኸ ውድድር ፍርቂ ማራቶን ድማ ብምስታፍ መበል 11 ኮይኑ ውድደሩ ዛዚሙ። ክልቲኦም ዓለም ለኸ ውድድራት ኣብ ጉዕዞ ናይ ኣትሌቲክስ ሂወቱ መሰረት ከም ዘንፀፉ ዝገልፅ ተሾመ፡ ብድሕሪኡ ኣብ ዝተኻየዱ ኣስታት ዓሰርተ ዓለምለኸ ውድድራት ድርብ ዓወት ዝተጎናፀፈሎም'ዮም ኮይኖም። ኣብ 2019 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን ንኢትዮጵያ ወኪሉ ንምውድዳር ናብ ኣሜሪካ ዝተጓዓዘ ኣትሌት ተሾመ ከም ወትሩ ዓወት ሓፊሱ ናብ ዓዲ ንምምላስ ሓሳቡ'ኳ እንተነበረ፡ ኣብቲ ዓመት ብዘጋጠመ ዓለማዊ ለበዳ ኮሮናቫይረስን ንዑ ስዒቡ ብዝተኣወጁ ዕፅዋታትን ኣብ ኣሜሪካ ክፀንሕ ተገዲዱ። ኣትሌትተሾመ ኣብ ዓመተ 2020 እውን ናብ ዓዲ ክምለስ ኣይከኣለን፡ እቲ ካብ ስድራይ ፈልዩ ኣብ ሂወተይ ፅልዋ ኣሕዲሩለይ ዝብሎ ኵናት ትግራይ ተወሊዑ። ወርሒ ሕዳር ዓመተ 2020 እቲ ኣብ ትግራይ ሂወት ኣማኢት ኣሽሓት ሰባት ዝበልዐ፣ ሚልዮናት ካብ መረበቶም ዘመዛበለ፣ ግህሰታት ሰብኣዊ መሰል ንክፍፀም ጠንቂ ዝኾነን 6.3 ሚልየን ካብ ህዝቢ ትግራይ ተፀባይ ህፁፅ ሓገዝ ንክኾኑ ዘገደደን ኵናት ዝተወልዐሉ እዋን'ዩ። እዚ ኵናት ኣብ ሂወቱ፣ ኣብ ሞይኡን ኣብ ስድርኡን ፅልዋ ከም ዝፈጠረ ዝገልፅ ተሾመ፡ ኣሰልጣኒኡን ካልኦት ኣትሌታት መሓዙቱን'ውን በቲ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ኢትዮጵያ ዝነበረ ጃምላዊ ማእሰርቲ ተጋሩ ግዳይ ከም ዝኾኑ ይገልፅ። በዚ ድማ ተሾመ ዕጫ ኣሰልጠንቱን መሓዙቱን ከይበፅሖ ብምስጋእ ናብ ኢትዮጵያ ናይ ምምላስ ሓሳቡ ክቕይር ከም ዘገደዶ ንቢቢሲ ገሊፁ። "ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብዙሓት ናይ ሞያ መሓዙተይን ብሄር ከይፈለየ ብማዕረ ዘሰልጥን ኣሰልጣንየይን ብሰንኪ መንነቶም ተኣሲሮም'ዮም። ኣነ እንተተመሊሰ'ውን እዛ ዕጫ እዚኣ'ያ ትፅበየኒ" ኢሉ። ኣትሌት ተሾመ፡ ኣብዚ ዓመተ 2022 ኣብ ኒውዮርክ ኣብ ዝተኻየደ ውድድር ፍርቂ ማራቶን ሳልሳይ ደረጃ ሒዙ'ኳ እንተተዓወተ፡ በቲ ዝረኸቦ ውፅኢት ግና ሕጉስ ይኮነን። ብሰንኪ እቲ ኣብ ትግራይ ተነቢሩ ዘሎ ዘይእዉጅ ዕፅዋ ኣብ ትግራይ ንዘለዉ ስድርኡ ክረክብ ከም ዘይኸኣለ ዝዛረብ ኣትሌት ተሾመ፡ እዚ ኣብ ሞያዊ ህይወቱን ኣብ ውፅኢቱን ፅልዋ ከምዘሕደረ ይገልፅ። "ቤተሰበይ ክረክብ ኣይክኣልኩን፣ ኣብ ህዝቢ ትግራይ ወሪዱ ዘሎ ፀገም ብቕልጡፍ ክፍታሕ ብዘይምኽኣሉ፡ ብጣዕሚ እዩ ፀልዩኒ። ኣብ ጭንቅን ናፍቖትን'የ ዘለኹ" ዝብል ኣትሌት ተሾመ፡ ካብ ካልኦት ኣዝማዱ ብዝረኸቦ ሓበሬታ፡ ኣብ ገለ ኣባላት ቤተሰቡ "ቅትለትን ፆታዊ ዓመፅን" ከም ዝተፈፀመ ንቢቢሲ ይሕብር። ኣብዚ ኣብ ኒውዮርክ ዝተኻየደ ውድድር፡ "ንህዝቢ ትግራይ ጥራሕ ወኪሉ ከም ዝተወዳደረ" ዝገልፅ ኣትሌት ተሾመ፡ ምስኡ ቀዳማይን ካልኣይን ኮይኖም ዝተዓወቱ ኬንያውያን ኣትሌታት ምስዝርእይ፡ ኣብ ተሾመ ዝተፈጠረ ስምዒት ግና ናይ ዓወትን ሓጎስን ኣይነበረን። ኣትሌት ተሾመ፡ "ቅድሚ ሕዚ ባንዲራ ኢትዮጵያ ሒዘ ብዙሕ መድረኻት ጎየን ተዓዊተን እየ። ሕዚ ባንዴራ ኢትዮጵያ ከይሓዝኩ ደው ምባለይ ኣየሐጉሰንን ግና፡ ንሂወተይን ንሂወት ህዝቢ ትግራይን ክብል ገይረዮ" ብምባል፡ እቲ ኣብ ትግራይ ዝተፈፀመ ግፍዒ ኣብቲ መድረኽ ከቃልሕ ከም ዝደረኾ ይገልፅ። "ተቓውሞይ ምስ ህዝቢ ኢትዮጵያ ዘይኮነስ ምስቲ ነዚ ፀገም ዝፈጠረ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ እዩ" ክብል ይዛረብ። "ኣብ ትግራይ ዝተፈጸመ ጃምላዊ ቅትለት ኣሎ፡ ኣደታትና፣ ኣሕዋትና፣ ህዝብናን ቅርስታትናን ኮታስ ኩሉ ነገር ዓንዩ። ህዝቢ ብጥሜት ክረግፍ ይግበር ኣሎ። እዚ ዓለምለኻዊ ሕጊ ዝቕበሎ ስለ ዘይኮነ፡ መንግስታት ዓለም ነቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ ፀገምን ፀበባን ፍታሕ ንክህቡ'የ ተቓዊመ" ይብል ኣትሌት ተሾመ  መኮንን። መንግስቲ ኢትዮጵያ ብወገኑ፡ ወተሃደራቱ ምፅናት-ዓሌት ከም ዘይፈፀሙ'ዩ ዝምጉት። ነቲ ንትግራይ 'ኣብ ዘይእውጅ ዕጽዋ ኣእትይዋ ኣሎ' ዝብል ክሲ ውድብ ሕቡራት ሃገራት'ውን፡ ኣይቕበሎን። ብዛዕባ ዘረባ እቲ ኣትሌት ግን ዝበሎ የለን። ኣቦ ክልተ ቆልዑን በዓል ሓዳርን ዝኾነ ኣትሌት ተሾመ መኮነን፡ ኣብዚ ሕዚ በፂሕዎ ዘሎ ፀፍሒ ንክበፅሕ በዓልቲ እንድኡን ማናጀሩን ኣብዚ ከቢድ ግዘ ኣፅኒዓ ዓወት ንክጎናፀፍ ዕዙዝ ግደ ከም ዘለዋ'ዩ ዝገልፅ። ኣትሌት ተሾመ እቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ ዕፅዋን ዘይዛረየ ፀበባን ናብ ንቡር እንተተመሊሱ ባህግታቱ ብዙሕ ከምዝኾነ እዩ ዝዛረብ። ድሌቱ ናብታ ሀ ሁ... ኣትሌቲክስ ኣምሂራን ኣብቂዓን ናብዚ ብርኪ ንክበፅሕ መሰረት ዝኾነት ጋንትኡ መስፍን ኢንዳስትርያል ኢንጂነሪንግ ምምላስ ወይ ድማ ኣብ ትግራይ ምስ ዘለዉ ስድርኡን ኣዝማዱን ኢሉ'ውን ህዝቡ ጥራሕ ምርኻብ ኣይኮነን። "እዚ መንግስቲ ከይተቐየረን እቲ ዘሎ ስርዓት ናብ ሰላም ከይተመለሰን ናብ ዓዲ ዝምለሰሉ መገዲ የለን" ዝብል ኣትሌት ተሾመ፡ "ንፅባሕ ግና ህዝቢ ትግራይ ካብቲ ወሪድዎ ዘሎ ሽግርን ፀበባን ወጺኡ፣ ትግራይ ሃገር ኮይና፡ ንሃገረይ ወኪለ ንክጎዪ እብህግ" ይብል።


ኲናት ትግራይ፡ ዩኒቨርሲቲ ጎንደር ቢቢሲ ብዛዕባ ምዕራብ ትግራይ ንዘውጽኦ ጸብጻብ ነቒፉ

ኣብ ክልል ኣምሓራ ዝርከብ ዩኒቨርሲቲ ጎንደር፡ ኣብ ምዕራብ ትግራይ ንዝተፈጸመ ገበናት ኲናት ዝሕብር ጃምላዊ መቓብራት ኣብ ምዕናው ከምዝተሳተፈ ዝሕብር ናይ ቢቢሲ ጸብጻብ ሓቅነት የብሉን ክብል ነቒፉ። ቅድሚ ሒደት መዓልታት ዝወጸ ጸብጻብ ቢቢሲ ገለ ኪኢላታት ናይቲ ዩኒቨርሲቲ፡ ነቶም ኣብቲ ከባቢ ዘለዉ ሚሊሻ ነቲ ተጋሩ ዝተቐብርሉ ጃምላዊ መቓብራት ዘጥፍእሉ ኣገባባት ክነግርዎም ከምዝተራእዩ ዝገልጽ'ዩ። እቲ ዩኒቨርሲቲ ናብ ቢቢሲ ኣብ ዝጸሓፎ ደብዳበ፡ እቲ ጸብጻብ "ዘይተረጋገጸ ክሲ" ክብል ነጺግዎ'ሎ። ሬሳታት ተጋሩ ዝተቐብርዎ ጋህስታት ከምዘይተረኽበ'ውን እቲ ዩኒቨርሲቲ ገሊጹ። ከምኡ ዓይነት ጭብጥታት እንተዝርከብ ነይሩ "እቲ ጉጅለ መጽናዕቲ . . .ቅድሚ ኩሉ ምሓበረን መርትዖ መቕረበን" ይብል እቲ ዩኒቨርሲቲ። "እዚ ዩኒቨርሲቲ'ዚ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ካብ ዘለዉ ልዑል ክብሪ ዝወሃቦም መጽናዕታዊ ትካላት ትምህርቲ ኮይኑ፡ ሕብረተሰብ ዘጋጥሞ ዓበይቲ ጉዳያት ኣብ ምፍታሕ ዝተጸምደ'ዩ" ኢሉ። ጎንደር ዩኒቨርሲቲ ኣብ ዘካየዶ መጽናዕቲ ሬሳታት ብጃምላ ዝተቐብርሉ ጋህስታት ከምዝተረኽበን፡ እንተኾነ ግና ካብ 1990ታት ጀሚሩ ብህወሓት ዝተቐትሉ ኣምሓራ ዝተቐብርሉ ምዃኖም'ዩ ዝምጉት። እቲ ካብ 1991 ጀሚሩ ን27 ዓመታት ዓብላሊ ኢድ ዝነበሮ፡ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ፡ ኣብ 2018 ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ድሕሪ ምምጽኡ ካብ ማእከላይ መንግስቲ ከምዝተገለለ ይፍለጥ። ኣብ መንጎ ብኣብዪ ኣሕመድ ዝምራሕ ፈደራላዊ መንግስቲን ንክልል ትግራይ ዘመሓድር ዝነበረ ህወሓት እናንቆልቆለ ዝመጸ ምትፍናን ኣብ ፈለማ ሕዳር 2020 ናብ ቅሉዕ ኲናት ምምርሑ ይዝከር። ኣብቲ ክሳብ ሕጂ ዝቕጽል ዘሎ ኲናት፡ ኩሎም ወገናት ጃምላዊ ቅትለትን ጾታዊ ዓመጽን ዝርከቦም ከቢድ ምግሃስ መሰላት ከምዝተፈጸሙ ሕቡራት ሃገራት ዝርከቦም ዓለምለኻውያን ተሓለቕት መሰላት ይኸሱ። ኣብቲ ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር ሓይልታት ጸጥታ ዝርከብ ምዕራብ ትግራይ ዘለዉ መሰኻኽር ዓይኒ ንቢቢሲ ከምዝበልዎ፡ ሬሳታት ተጋሩ ኣብ ጋህስታት ብምውጻእ፡ ጭብጥታት ከምዝጠፍኡ ይግበር ኣሎ። እቲ ስጉምቲ፡ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ እንተኾይኑ ንምርግጋጽ መርመርቲ ሕቡራት ሃገራት ናብቲ ከባቢ ክኸዱ ኣብ ዝበሃለሉ እዋን'ዩ ተወሲዱ ዝብሃል ዘሎ። እቲ ናብ ጎረባብቲ ክልላት ኣምሓራን ዓፋርን ዝሰፍሐ ኲናት ትግራይ፡ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ሰፊሕ ምፍንቓልን ጥምየትን ዝርከቦ ከቢድ ሰብኣዊ ቅልውላው ኣስዒቡ ይርከብ። ብፍላይ ክልል ትግራይ፡ ኣብ ምሉእ ዕጽዋ ኣትያ ብምሃላዋ፡ ሰብኣዊ ኩነታት እናኸፍአ ክመጽእ ከምዝጸንሐ ይግለጽ። ናብታ ክልል ዝኣቱ ሰብኣዊ ረዲኤት ብቐጻሊ ክተዓናቐፍ ብምጽንሑ'ውን ነቲ ኩነታት ንምፍታሕ ኣይተኻእለን። ኣብ ትግራይ፡ ምቁራጽ ኣገልግሎታት መራኸቢታት፡ ባንክን፡ ኤለክትሪክን ኣብ መነባብሮ ህዝቢ ከቢድ ጸቕጢ ፈጢሩ ከምዘሎ ይግለጽ።


‘‘ከም ፋኖ ዝበሉ ጉጅለታት ካብ ምዕራብ ትግራይ ክወጽኡ ኣለዎም’’ ኣምነስቲ

ኣቶ ፍሳሃ ተክሌ ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ናይ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ተመራማሪ እዩ፡፡ ትማሊ ትካሉ ምስ ህዩማን ራይትስ ዎች ኮይኑ ዕላዊ ዝገበሮ ኣብ ምዕራብ ትግራይ ትኹረት ዝገበረ ጸብጻብ ዝምልከት ምስ ቢቢሲ ሓጺር ጻንሒት ገይሩ ኣሎ፡፡ ቢቢሲ፡ ሓይልታት ትግራይ ከምኡ እውን ኣብ ትግራይ ኣተኲሮም ዝጉስጉሱ ጉጅለታት፡ ኣብ ምዕራብ ትግራይ ምጽጻይ ዓሌት ዘይኮነት ዓሌታዊ ጨፍጫፍ (ጄኖሳይድ) እዩ ተፈጺሙ ክብሉ ይስምዑ፡፡ ናሃትኩም ጸብጻብ ድማ ምጽናት ዓሌት ተፈጺሙ ዝብል ድምዳመ ወሲዱ ኣሎ፡፡ ብኸመይ? ኣቶ ፍሳሃ፡ ዓሌታዊ ጨፍጫፍ ዝብል ክሲ ኣብቲ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ዘሎ ኲናት ብሰፊሕ ይለዓል እዩ፡፡ ኮይኑ ግና ንሕና ኣብቲ ዝኣከብናዮ መረዳእታ መሰረት ጌርና ኢና ጸብጻብ እነዳሉ፡፡ ስለዚ ኣብቲ ዝኣከብናዮ መረዳእታ ነቲ ከባቢ ካብ ሓደ ብሄር ናይ ምጥፋእ ተግባር እምበር ዓሌታዊ ጨፍጫፍ  ዘመላኽት መረዳእታ የብልናን፡፡ እዚ ማለት ግን እዚ ነገር ሙሉእ ብሙሉእ የለን ማለት ዘይኮነስ፡ ኣብቲ ቦታ ተረኺብካ ምርመራ ምግባር እንተዝከኣል ኣብቲ ደረጃ ክበጽሕ ዝኽእል ነገር ክኸውን ይኽእል እዩ፡፡ ኮይኑ ግና ንሕና ብመጠን እቲ ዘለና መረዳእታ ኢና ክንዛረብ እንኽእል፡፡ እዚ ነገር ኣይተፈጠረን ኢልና መረጋገፂ ዘይኮንና እንህብ ዘለናስ ፡ እቲ ዘለና መረዳእታ መሰረት ጌርና፡ እቶም ዝተፈጸሙ ገበናት ምጽናት ዓሌት'ዮም ኢና ኢልና፡፡ እዚ ማለት ግን ዝተፈጸሙ ገበናት ቀለልቲ እዮም ኣይኮናን እንብል ዘለና፡፡ ናብ ጄኖሳይድ እንትንመጽእ ኣብ ዓለም እቲ ዝዓበየ ገበን እዩ ዝመስል፡፡ ኮይኑ ግና ኣብ ዓለም ለኻዊ ገበን፡ ናይ ገበን ደረጃታት የለን፡፡ ኣብ ዓለም ለኻዊ ገበን ዝተቐመጡ ኣርባዕተ ገበናት እዮም፡፡ ኣብ ልዕሊ ሰብኣውነት ዝፍጸም ገበን፣ ገበን ኲናት፣ ምጽናት ዓሌትን ወራርን እዮም፡፡ እዚኦም ከበድቲ ስለ ዝኾኑ እዮም ኣብዚ ውሽጢ ተኻቲቶም፤ ከምኡ ድማ እቲ ሓደ ካብቲ ካልእ ኣይበልጽን፡፡ ምጽናት ዓሌት ኣብ ልዕሊ ሰብኣውነት ኣብ ዝፍጸሙ ገበናት ዝካተት ኮይኑ ኩሎም እዞም ገበናት ምስ ዓሌታዊ ጨፍጫፍ ማዕረ ትኹረት ዝወሃቦም እዮም፡፡ ቢቢሲ፡ ኣብ ጸብጻብኩም ዓለምለኻዊ መሻርኽቲ ዝብልኩምዋ ንኤርትራ ጥራሕ ድዩ ወይስ ናይ ካልኦት ሃገራት ተሳትፎ እውን ተዓዚብኩም ኢኹም? ኣቶ ፍሳሃ፡ ካብ ወታሃደራት ኤርትራ ወጻኢ፡ ኣብቲ ቦታ ብኣካል ተረኺበን ተሳቲፈን እንብለን ሃገራት የለዋን፡፡ ሰራዊት ኤርትራ ካብ መጀመርታ እቲ ኲናት ኣትሒዙ ኣብ ጎኒ ወታሃደራት ኢትዮጵያ ኮይኖም ይዋግኡ ነይሮም፡፡ ብፍላይ ምስ ደብዳብ ከቢድ ብረት ብዝተሓሓዝ፡ ኦም ሓጀር ተባሂሉ ካብ ዝጽዋዕ ግዝኣት ኤርትራ ከባቢ ደብዳብ ይካየድ ከም ዝነበረ ዝዝከር እዩ፡፡ ናብ ካልኦት ከባቢታት ኣትዮም ኣብ ዝተፈላለዩ ጥሕሰታት ሰብኣዊ መሰላት ከም ዝተሳተፉ እውን ይዝከር፡፡ ስለዚ ኣብዚ ጸብጻብ ክንብሎ ዝደለና ሰራዊት ኤርትራ እዮም፡፡ ቢቢሲ፡ መንግስቲ ድማ ዘይስሩዕ ጉጅለታት ከፍርስ ሓቲትኩም ኢኹም፡፡ ኣብዚ እዋን እቲ ኲናት ብኽልቲኦም ወገናት ዘለዎ ኩነታት ዝፍለጥ እዩ፡፡ እዚ ክንደይ ዝኣክል ተግባራዊ ክኸውን ይኽእል? ኣቶ ፍሳሃ፡ ከምዚኦም ዝበሉ ምኽረ ሓሳባት ኩሉሻዕ ዝወሃቡን ቅዋም እንወስደሎምን ኣይኮኑን፡፡ ብቐሊሉ ዝብጸሐሎም እውን ኣይኮኑን፡፡ ኮይኑ ግና ብመንጽር እቲ ከም ፋኖ ዝበሉ ውዳበታት ሚልሻ ዝፈጽምዎ ግህሰት መሰላት፡ ኣብ ምዕራብ ትግራይ ንዘለዉ ብፍላይ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ንዘለዉ ተጋሩ፡ እዞም ሓይልታት ኣብቲ ከባቢ ክጸንሑ ከቢድ ሓደጋ ኣለዎ፡፡ እዞም ሓይልታት ካብቲ ከባቢ ክወጽኡ ኣለዎም፡፡ ኣብ ካልኦት ከባቢታት ዝፈጸምዎ ግህሰታትት መሰል ስለንፈልጥ፡ ንሳቶም ክሳብ ዝሃለዉ ከቢድ ሓደጋ ስለ ዘስዕብ ኢና ዕጥቆም ፈቲሖም ይበተኑ ዝበልና፡፡ ቢቢሲ፡ እቲ ካልእ ምኽረ ሓሳብ ድማ ዘይተለመደ ከምኡ እውን ገዚፍ እዩ፡፡ ኣኽባሪ ሰላም ይእቶ ዝብል፡፡ እዚ ምኽረ ሓሳብ እንትትህቡ ነቶም ዝተጠቐሱ ትካላት ኣቕሪብኩምሎም ዲኹም? ኣቶ ፍሳሃ፡ እዚ ብናይ ክልቲኦም ኣካላት ስምምዕ ከምኡ እውን ብሕብረት ኣፍሪቃ ተመሪሑ ይእቶ ዝብል እዩ፡፡ እዚ ዝበልናሉ ምኽንያት እቲ ዘሎ ምስሕሓብ ስለንርዳእ እዩ፡፡ ብብዙሕ መልክዑ ክልቲኦም ወገናት ዝካትዕሉ ከባቢ ኮይኑ እቲ ጸገም ድማ ንነዊሕ ዓመታት ከይተፈተሐ ብምጽንሑ'ዩ ነቲ ኲናት ስዒቡ ጸገማት በዚሖም ዘለዉ፡፡ ስለዚ ጉዳይ ምዕራብ ትግራይ ብቐሊሉ ዝፍታሕ እዩ ኢልና ኣይንግምትን፡፡ ዓበይቲ ዝኾኑ ናይ ጥቕሚ ጎንጺታት ዘለዉዎ ከባቢ እዩ፡፡ እዚ ክሳብ ዝፍታሕ ግን ብኽልቲኡ ወገን ዘሎ ናይ ሲቪል ማሕበረሰብ ኣብ ሓደጋ ወዲቑ እዩ፡፡ ኣብቲ ከባቢ ኲናት ዝለዓል እንተኾይኑ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዘለዉ ብኣሻሓት ዝቑጸሩ ሲቪላት ንስጉምቲ ሕነ ምፍዳይ ክቃልዑ ይኽእሉ እዮም፡፡ እቲ ጉዳይ መዕለቢ ክሳብ ዝረክብ ምጽባይ ስለ ዘይከኣልን ግዘ እውን ስለ ዝደልን ሲቪላት ንምሕላው ክኸውን ዝኽእል ዓለምለኻዊ ወይ ዞባዊ ጸጥታ ዝሕሉ ሓይሊ እዩ፡፡ ነዚ ኩነታት ናብ ግምት ምእታው፡ ዝሃብናዮ ምኽረ ሓሳብ እዩ፡፡ ኣብዚ ጉዳይ ሕብረት ኣፍሪቃ ይኹን ሕቡራት ሃገራት ዝወሰድዎ ዝኾነ ስጉምቲ የለን፡፡ ኮሚሽን ሰላምን ጸጥታን ሕብረት ኣፍሪቃ ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ኩነታት ከም ኣጀንዳ ገይሩ ተመያይጥሉ ኣይፈልጥን፡፡ ቤት ምኽሪ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት እውን ብጭቡጥ ዘምጸኦ ለውጢ የለን፡፡ ነዚ ምኽረ ሓሳብ ዘምጻናዮ፡ ካብቲ ኣብቲ ጸብጻብ ዘሎ ርኽበትን ዘሰክፍ ኩነታትን ተላዒሎም ክሓስቡሉ ኣንፈት ንምሃብ እዩ፡፡ እቲ ጸብጻብ ነቶም ትካላት ካብ ምሃብ ብተወሳኺ  ምይይጣ ገጽ ንገጽ ምይይጣት ክንገብር ትልሚ ኣለና፡፡ ቢቢሲ፡ እቲ ኣብ ምዕራብ ትግራይ ዘሎ ናይ መሬት ሕቶ ኲናት ኣብዘይብሎም ካልኦት ከባቢታት ኢትዮጵያ እውን ክለዓል ዝስማዕ እዩ፡፡እቲ ኣብ ምዕራብ ትግራይ ዘጋሐመ ቅልውላውን ዝተፈጸመ ጥሕሰት መሰላትን ነቶም ኣብ ካልኦት ከባቢታት ዘለዉ ወጥሪታት እንታይ ትምህርቲ ይህብ? ኣቶ ፍሳሃ፡ ኣብ ኢትዮጵያ እቲ ሕዚ ኣብ ተግባር ዘሎ ሕገ መንግስቲ ካብ ዝጸድቕ ጀሚሩን ሓድሽ ምምሕዳራዊ ወሰን ካብ ዝካለልን ብዙሓት ናይ መንነትን መሬትን ሕቶታት ይለዓሉ እዮም፡፡ ካብ እዋን ስግግር መንግስቲ ዝጀመሩ ናይ ባዕልኻ ዕድል ባዕልኻ ናይ ምውሳን ሕቶታት ሓዊሱ ኣብ ኢትዮጵያ ብዙሓት ሕቶታት ኣለዉ፡፡ ዋላ'ኳ ምዕራብ ትግራይ እዋናዊ እንተኾነ ብዙሓት ተዘክሮታት ኣለዉ፡፡ ኣብ መንጎ ዓፋርን ሶማልን ዘሎ ጎንጺ፣ ክልል ሲዳማ ንምምስራት ዝነበረ ብዙሕ ሰብ ዝሞተሉ ክስተት፣ ኣብ ወላይታን ጉጂን ዝለዓሉ ተመሳሰልቲ ክስተታት ምጥቃስ ይከኣል፡፡ እዚኦም ናይቲ ጸገም መግለጺ እዮም፡፡ እቶም ሕቶታት ኣብ ዝለዓልሉ መልሲ ኣይተውሃቦምን፡፡ ብሕገ መንግስቲ ኮነ ብኻልእ መልክዕ ዘላቒ መፍትሒ ኣይረኸቡን፡፡ ብኣንጻሩ ኣብ ቤት ምኽሪ ፌደሬሽን ኮነ ብዝተፈላለየ መልክዕ ሕቶ ንዘልዕሉ ብምእሳርን ብምቕታልን ሕቶኦም ክዕፈን ይፍተን ነይሩ፡፡ ኣብ ምዕራብ ትግራይ እውን ከምኡ እዩ ጸኒሑ፡፡ ልዕሊ 30 ዓመት ዘቑጸረ ሕቶ ኣሎ፡፡ ነቲ ሕቶ ኣብ ቤት ምኽሪ ፌደሬሽን ዘቕረቡ ወይ ብሰላማዊ ሰልፊ ዝሓተቱ ሰባት ክቕተሉ ኢና ንዝክር፡፡ ብኣቆጻጽራ ኣውሮጳ ኣብ 2016 ኣብ ጎንደር ብዙሓት ሰባት ከም ዝተቐተሉ ንዝክር ኢና፡፡  ኣብ 2019 ኣምነስቲ ኣብ ጎንደር ቃለ መሕተት ኣካይዱ ነይሩ፡፡ ካብ ዝፈላለዩ ከባቢታት ወልቃይት ማለት ዳንሻ፣ ማይ ካድራ፣ ዲቪዥን፣ ሑመራ፣ ዓዲጎሹ ዝመጽኡ ሰባት ኣዛሪብና፣ ኣብዚ ጸብጻብ እውን ኣካቲትናዮ ኢና፡፡ እዞም ሰባት ነዚ ሕቶ ብምልዓሎም ጥራሕ ይእሰሩ፣ ይንገላትዑን ካብ ገዝኦም ይፈናቐሉን እዮም ነይሮም፡፡ ኣምሓርኛ ሙዚቃ ምስማዕ ዘይክእልሉ ኩነታት ከም ዝነበረ ኢና ንፈልጥ፡፡ ኣብ ምዕራብ ትግራይ ዝሰራሕናዮ መጽናቲ እዞም ሕቶታት ክምለሱ ከም ዘለዎም ዘመልክት እዩ፡፡


መንግስቲ ክልል ኣምሓራ ሓይልታቱ 'መጥቃዕቲ ህወሓት' ንምምካት ድልዋት ክኾኑ ኣዚዙ

ቤት ምኽሪ ጸጥታ ክልል ኣምሓራ፡ ሓይልታቱ ብህወሓት ክፍኖ ይኽእል እዩ ንዝበሎ መጥቃዕቲ ንምምካት ኣብ ተጠንቀቕ ክጸንሑ ትእዛዝ ኣመሓላሊፉ። እቲ ቤት ምኽሪ ትማሊ ዓርቢ ኣማስዩ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ኣብቲ ክልል ንዘሎ ሰላምን ጸጥታን ብምግምጋም፡ ህወሓት "ዕለታዊ ናይ ኵናት ነጋሪት እናቃለሐ ንህዝቢ ንውግእ ብምልዕዓል ኣብ ክልል ኣምሓራ ዳግማይ ኵናት ኣዊጁ ኣሎ" ኢሉ። ብተወሳኺ ህዝቢ እቲ ክልል፡ ዳግማይ ግዳይ ወራርን መጥቃዕትን ህወሓት ንኸይከውን ሓይልታት ጸጥታኡ ብዝለዓለ ክዳሎን "እቲ ደጀኑ ዝኾነ ህዝቢ ኣምሓራ ከኣ ሓላፍነቱ ክዋጻእ ድሉው ክኸውንን" ከምዘለዎ ጻውዒት ኣቕሪቡ። ስለዝኾነ ምስ ሓይልታት ጸጥታ መንግስቲ  ፈደራል ብምውህሃድ፡ ንዝፍነወሉ መጥቃዕቲ ንምክልኻል ኣብ ተጠንቀቕ ክቐውምን "ንስርዓተ ኣልቦኛታት ብምቁጽጻር" ናይቲ ክልል ሰላምን ድሕነትን ንምሕላው ኩለንትናዊ ኣድህቦ ከምዘድሊ ሓቢሩ። ሓይልታት ትግራይ ብዛዕባ እቲ ንኲናት ይዳሎ ኣሎ ዝብል ክስታት ዝሃቦ ወግዓዊ መግለጺ የሎን። ብኻልእ ወገን ምዕራብ ትግራይ ናይ ክልል ኣምሓራ እዩ ብምባል፡ ንርእሱ "ናይ ወልቃይት ጸገዴ ናይ ኣምሓራ መንነት ኣምላሲ" ኢሉ ዝፅውዕ ጉጅለ እውን፡ "ህወሓት ኣብ ልዕሊ ኣብቲ ከባቢ ዝርከብ ህዝቢ ኵናት ኣዊጃ ኣላ" ብምባል ነቲ ስግኣት ንምምካት ንዝግበር ፃዕሪ ደገፉ ገሊጹ። ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ሂዩማን ራይትስ ዎችን ኣመነስቲ ኢንተርናሽልን ኣብ ምዕራብ ትግራይ ንልዕሊ ሓደ ዓመት ኣብ ዘካየድዎ መፅናዕቲ፡ ሓይልታት ክልል ኣምሓራ ኣብ ምዕራብ ትግራይ ንተጋሩ ዒላማ ዝገበሩ መጥቃዕትታት ገበናት ኣንፃር ሰብኣውነት ከምዝፈፀሙ ብምኽሳስ ከም ፋኖ ዝበሉ ጉጅለታት ካብ ምዕራብ ትግራይ ክወፅኡን ንድሕነት ሰላማውያን ሰባት ዝከላኸል ዓቃቢ ሰላም ሕብረት ኣፍሪቃ ክዋፈርን ሓቲቶም እዮም። ኲናት ሓድሕድ ኢትዮጵያ ልዕሊ ሓደ ዓመትን መንፈቕን ከቑጽር እንከሎ ድሕሪ እቲ ኣብ ወርሓት ጥቅምትን ሕዳርን ዝተኻየደ ተኸታታሊ ከቢድን ኲናት እቲ ውግእ ሃዲኡ ጸኒሑ ነይሩ። ኣብ ዝሓለፈ ኣዋርሕ ብዘይካ እቲ ክልቲኦም ወገናት ሓሓሊፎም ዝገብሩዎ ናእሽቱ ውግኣት ንሓድሕዶም እናተኻሰሱ ሰራዊት ከሰልጥኑን ከዳልውን ከምዝጸንሑ እዩ ዝንገር።  ስለዝኾነ ከኣ ኣብ ሰሙን እዚ ዳግማይ ኵናት ክኽሰት ከምዝኽእል ዝእምት ሓበሬታ ክስማዕ ጸኒሑ ኣሎ። ኣብዚ ሰሙን እዚ ላዕለዎት ሓለፍቲ ህወሓት ምስ ነበርቲ ናይቲ ክልል ኣብ እዋናዊ ጉዳያት ክዘራረቡ ከምዝጸንሑ ኣብ ትግራይ ዝርከባ ማሕበራዊ መራኸቢታት ኣቓሊሐን። ኣብቲ ዝርርብ፡ እቲ ናይ ተዅሲ ምቁራጽ ስምምዕ ሰብኣዊ ረድኤት ናብ ትግራይ ንኽኣቱ ተባሂሉ እኳ እንተተገበረ፡ እኹል ረድኤት ይኣቱ ዘይምህላውን መሰረታዊ ኣገልግሎታት ገና ተቛሪጾም ምህላዎምን ዝዝቲ ዛዕባታት ተላዒሉ። መራሒ ትግራይ ዶክተር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል ኣብ ዝተረኽበሉ ኣኼባ እውን " ከምዚ ኢልና ክንቅጽል ኣይንኽእልን ኢና ። . . . ቅድሚ ውግእን ድሕሪ ውግእን ዕድል ሂብና ኢና። ኩሉ ፖለቲካዊ ሽግር ብሰላምን ዲፕሎማስን ጥራሕ ኣይውዳእን እዩ" ኢሉ። "ህዝብና ይጠምን ይመውትን እዩ ዘሎ። ግዜ ይኸይድ ኣሎ። ኣብ ከምዚ ኩነታት ክንነብር ኣይንኽእልን ኢና። ንኹሉ ነገር ተጸሚምና ናብ ዝምልከቶም ኣካላት መልእኽቲ ልኢኽና ኣሎና። ስለዚ ንሕና ወዲእና ኢና" ኢሉ። ካብኡ ሓሊፉ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ዶባት ኤርትራን ትግራይን ሓይልታት ትግራይ ምስ ሰራዊት ኤርትራ ብኸቢድ ብረት ዝተደገፈ ውግእ ከምዘካየዱ ቢቢሲ ጸብጺቡ ነይሩ። ካብዚ ብምብጋስ ከኣ ሓደ ሓደ ምንጭታት ዳግማይ ኵናት ንኸይውላዕ ስክፍተኦም ይገልጹ ኣለው። ቢቢሲ ብዛዕባ እቲ ኣጋጢሙ ዝተባህለ ግጭት ተወሳኺ ሓበሬታ ንምርካብ ጻዕሪ እኳ እንተካየደ ክሳብ ሕጂ ግን ክረጋገጽ ኣይተኻእለን።


ንኣስታት 9 ኣዋርሕ ብዘይ ፍርዲ ተኣሲሮም ዝነበሩ ልዕሊ ሓደ ሽሕ ተጋሩ ተፈቲሖም

ኣብ ክልል ደቡብ ሾኔ ተባሂላ ኣብ እትፍለጥ ከተማ፡ ብሰንኪ መንንቶም ንኣዋርሕ ከምዝተኣስሩ ዝገልጹ፡ ሓራሳትን ጥኑሳትን ዝርከብኦም ኣስታት 1300 ተወለድቲ ትግራይ፡ ትማሊ ተፈቲሖም። ቢቢሲ ትግርኛ፡ ቅድሚ ሓደ ሰሙን ኣብ ዝሰርሖ ሰፊሕ ጸብጻብ፡ ኣብ ማእሰርቲ እናሃለዉ ዘዘረረቦም ገለ እሱራት፡ ንልዕሊ 9 ወርሒ ምኽንያት መእሰሪኦም ከምዘይተነግሮምን ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም ከምዘይፈልጡን ገሊፆም ነይሮም። ዝበዝሑ ካብ ስዑዲ ተመለስቲ ኮይኖም፡ ናብ ዓዶም ክምለሱ ኣብ ዓፋር ተታሒዞም ናብ ክልል ደቡብ ከምዝተወሰዱ ይገልጹ። ኣይናለም ሓደ ካብ ሞንጎ እቶም ኣብ ክልል ደቡብ ቀፅሪ ዩኒቨርሲቲ ዋቻሞ ከምዝኾነ ዝግለፅ ቦታ ተኣሰሮም ዝጸንሑ ተጋሩ ኮይኑ፡ ትማሊ ተፈቲሑ ሎሚ ሮብዕ ናብ ኣዲስ ኣበባ ኣትዩ'ሎ። ኣብ ወርሒ ሓምለ ካብ ስዑዲ ናብ ኢትዮጵያ ከምዝኣተወን፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ንሓደ ሰሙን ተታሒዞም ድሕሪ ምጽናሕ፡ ምስ ብጾቱ ንትግራይ ክኸይድ ከምዝተበገሰ ይዛረብ። "ኣብ ክልል ዓፋር፡ 'ሎግያ' ኣቲና፡ ንሓደ ወርሒ ተኣሲርና፡ ከባቢ መስከረም ናብ ክልል ደቡብ ወሲዶምና" ብምባል፡ ብዝሖም 1300 ዝኾኑ ምንባሮም'ውን ይጠቅስ። ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝሰርሑን ዝነብሩን ዝነበሩ ተጋሩ'ውን ኣብ ቀይዲ ኣትዮም ምንባሮም ገለ ካብኦም ይዛረቡ። መረሳ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ይነብርን ይሰርሕን ዝነበረ ሓደ ካብቶም እሱራት ኮይኑ፡ ቤተሰብ ንምብጻሕ ናብ ትግራይ ክኸይድ ከምዝወሰነን ኣብ ክልል ዓፋር ምስ በጽሐ ከምዝተኣስረ ገሊጹ። "ንሕና ብምንታይ ኢና ተታሒዝና ንብሎም እሞ፡ 'ንሕና መንግስቲ'ዩ ሓዝዎም ኢሉና፡ ገበነኛታት ኣይኾንኩምይ ንጹሃት ምዃንኩም ንፈልጥ ኢና\፡ ግን እስካብ ዓድኹም መንገዲ ዝኽፈተልኩም ኣብዚ ተቐመጡ' ይብሉና" ክብል ኣይናኣለም ይዛረብ። ኣተሓሕዝኦም ሕማቕ ከምዝነበረን፡ ብፍላይ ደቂ-ኣንስትዮ 'ሞዴስ' ዘይረኽባሉ ኩነታት ከምዝነበረ ብምጥቃስ፡ ኣብቲ መዳጎኒ ዝወለዳ ከምዘለዋ ኣይንኣለም ጠቒሱ። ኣብቲ ቦታ ብሓለውቲ ተሃሪሞም እግሮም ዝተሰብሩ ከምዘለዉ ድማ ንቢቢሲ ሓቢሮም። ኣብቲ መዳጎኒ ኣስታት 130 ደቂ-ኣንስትዮም ተታሒዘን ምንባረን እቶም ግዳያት ማእሰርቲ ይዛረቡ። እኹል ቀረብ ምግቢ፣ ማይን መድሓኒትን ኣብ ዘይብሉ ብብዝሒ ሰባት ኣብ ዝተጨናነቑ ገዛውቲ ኣብ ሕማቕ ኩነታት ተኣሲሮም ከምዝፀንሑ እቶም ዘዘራረብናዮም ገሊፆምልና። ሓላፊት ህዝባዊ ርክባት ክልል ደቡብ፡ ወ/ሮ ሰናይት ሰለሞን ግና፡ እቲ ዝቐረበ ክሲ ብምንጻግ፡ ኣብቲ ክልል በቲ ዝተገለጸ በዝሕን ብምኽንያትን መንንትን ዝተኣሰሩ ሰባት ከምዘይትፈልጥ'ያ ንቢቢሲ ተዛሪባ ነይራ፡፡ ብሰሉስ፡ 17 ኣውቶብሳት ናብቲ ተኣሲሮምሉ ዝነበረ ቦታ መጺኤን ናብ ኣዲስ ኣበባ ዘግዐዝኦም እቶም ኣብ ማእሰርቲ ዝጸንሑ ተወለድቲ ትግራይ፡ ብዛዕባ እቲ ኹነታት ኣቐዲሙ ዝበጽሖም ሓበሬታ ብዘይምንባሩ ከምዝተሰናበዱ ይዛረቡ። ድሕሪ ምፍትሖም'ውን፡ ኣብ ሓዲግ ወዲቖም ምህላዎምን፡ ናብ ኣዲስ ኣበባ ምስኣተዉ እቶም ዝበዝሑ ቤተሰቦም ኣብ ትግራይ ዝርከቡ ብምዃኖም ናብ ዝኸድዎን ዘዕርፉሉን ስኢኖም ኣብ ጸገም ከምዝወደቑ ኣይናለምን መረሳን ሓቢሮምና። ኣብታ ከተማ ዝነብሩ ኮኑ ካልኦት ኣብ ደገ ዝነብሩ ግዱሳት ዝኸኣልዎ ሓገዝ ክገብሩሎም ድማ ተማሕጺኖም። -------------- ዓለማዊ ተሓላቒ መሰላት ህዩማን ራይትስ ዎች፡ ኣብ መጀመርታ ወርሒ ጥሪ ኣብ ዘውጸኦ ጸብጻብ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ስዑድ ዓረብ ኣብ ከቢድ ስቓይ ጸኒሖም ናብ ኢትዮጵያ ዝተመለሱ ብኣሻሓት ዝቑጸሩ ተጋሩ ኣሲሩን ብሓይሊ ሰዊሩን ክብል ምኽሳሱ ይዝከር። እቲ ትካል፡ ካብ ምስልታት ሳትላይትን መሰኻኽር ዓይንን ብዝረኸቦ ሓበሬታ፡ ከተማታት ሰመራን ኣብ ክልል ደቡብ ዞባ ሃድያ እትርከብ ከተማ ሾኔን ብዙሓት ካብ ስዑድ ዓረብ ዝተመለሱ ታጋሩ ዝኣሰሩለን ከተማታት ክኾና ከምዝኽእላ ኣስፊሩ ነይሩ፡፡ ብዙሓት ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ኢትዮጵያ ዝነብሩ ተጋሩ፡ እቲ ልዕሊ 17 ኣዋርሕ ዘቑጸረ ኲናት ትግራይ ድሕሪ ምውልዑ ግዳያት ማእሰርቲ ክኾኑ ምጽንሖም ይፍለጥ። መንግስቲ ግን፡ ደገፍቲ ህወሓት'ምበር፡ ብመሰረት መንንት ከምዘይኣሰረ እዩ ዝገልጽ። እቲ ቅልውላዉ ኣብ ክልል ትግራይን መዳውቲ ክልላትን ሰፊሕ ሰብኣዊ ቅልውላዉ ምስዓቡ ይግለጽ። ብፍላይ ኣብታ ክሳብ ሕዚ ኣብ ዕጽዋ እትርከብ ትግራይ፡ ህዝቢ ከም መግቢ፣ ባንኪ፣ መብራህቲ፣ ሕክምናን ትምህርትን ዝበሉ መሰረታውያን ኣገልግሎታት ተሓሪምዎ፡ ኣብ ከቢድ ጸገም ወዲቑ ምህላዉ ትካላት ረዲኤት ይሕብራ።


ብዋሕስ ክፍትሑ ዝተወሰኖም ጋዜጠኛታት ፖሊስ ይግባይ ብምባሉ ከይተፈትሑ ተሪፎም

ቅድሚ ክልተ ሰሙን ብሓይልታት ጸጥታ ኢትዮጲያ ተታሒዞም ካብ መንጐ ዝተኣሰሩ ሰብ ሞያ መራኸቢ ብዙሃን፡ ቤት ፍርዲ እቶም ሰለስተ ብዋሕስ ክፍትሑ ክውስን እንከሎ፣ ንካልኦት ክልተ ጋዜጠኛታት ኣብ ዝምልከት ነጥቢ፡ ንፖሊስ ተወሳኺ ናይ መርመራ መዓልቲ ፈቒዱ። እቶም ብዋሕስ ክፍትሑ ተፈቒዱሎም ዘሎ ጋዜጠኛታት፡ ማኔጂንግ ዳይሬክተር መጽሄት ፍትህ ተመስገን ደሳለኝ፣ ወናኒ ገበያኑ ሚድያ ሰለሞን ሹምየን ወናኒት ሮሃ ሚድያ መዓዛ መሓመድን እዮም። እንተኾነ፡ ቤት-ፍርዲ መሰል ዋሕስ እኳ እንተፈቐደሎም፡ ፖሊስ ይግባይ ብምባሉ ካብ ቤት ማእሰርቲ ከምዘይተፈትሑ ጠበቕኦም ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ጠበቓ እዞም ጋዜጠኛታት ኣይተ ሄኖክ ኣክሊሉ፡ “ፖሊስ ኣብ ብይን እቲ ቤት-ፍርዲ ናብ ጠቕላላ ቤት-ፍርዲ ይግባይ ሓቲቱ፣ ዳያኑ ኣብ ሰዓታት ናይ ድሕሪ ሰዓት ስለዘይነበሩ መጋባእያ ይግባይ ነዚ ጉዳይ ኣይረኣዮን” ኢሉ። ጉዳይ እቶም ጋዜጠኛታት ዝከታተል ዘሎ ቀዳማይ ደረጃ ቤት-ፍርዲ ፌደራል ኣራዳ መጋባእያ ኮይኑ፡ እቶም ሰለስተ ጋዜጠኛታት ነፍሲወከፎም ብዓሰርተ ሽሕ ብር ዋሕስ ወጺኦም ጉዳዮም ኣብ ደገ ኮይኖም ክከታተሉ ወሲኑ ነይሩ። ጠበቓታትን ስድራቤትን እቶም እሱራት ድማ፡ እቶም ጋዜጠኛታት ካብ ቤት ማእሰርቲ ንምውጻእ ዘድሊ መስርሕ ንምምላእ ይጓየዩ ነይሮም። እቶም ብዋሕስ ክወፅኡ ዝተበየነሎም ጋዜጠኛ ሰሎሞን ሹሙየ፣ መዓዛ መሓመድን ተመስገን ደሳለኝን ናብ ቤት-ማእሰርቲ ክምለሱ ከምዝተገበረን ፅባሕ ረቡዕ ውሳነ ክወሃብ ትፅቢት ከምዝገብርን ጠበቓ  ሄኖክ ሓቢሩ። ብኻልእ ዜና ቀዳማይ ደረጃ ቤት ፍርዲ ፌደራል ኣራዳ መጋባእያ፡ ፖሊስ ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታት ያየሰው ሽመልስን መስከረም ኣበራን ንዘካይዶ ምርመራ ተወሳኺ ሽዱሽተ መዓልትታት ፈቒዱ ኣሎ። ጠበቓ ጋዜጠኛ ያየሰው ሽመልስ ዝኾነ ኣይተ ታደለ ገብረመድህን፡ ጋዜጠኛ ያየሰው ኣብ ዝመፅእ ሰኑይ እንደገና ናብ ቤት ፍርዲ ከምዝቐርብ ንቢቢሲ ገሊፁ። ጠበቓ ታደለ፡ ፖሊስ ንጋዜጠኛ ያየሰው ሽመልስ "ሚድያ ብምጥቃም ህውከትን ናዕብን ብምልዓል፣ ሃይማኖታዊ ጎንፂ ብምፍጣርን ህዝቢ ኣብ መንግስቲ እምነት ክስእን ገይርካ ብዝብል እዩ ጠርጢርዎ" ኢሉ። ብመሰረት ሓድሽ ኣዋጅ በዓልስልጣን ብሮድካስት ኢትዮጵያ፡ በዞም ዝተፀርሑ ጉዳያት ንዝተጠርጠረ ሰብ "ዓቃቢ ሕጊ ክሲ ይምስርት እምበር፡ ፖሊስ ክምርምር እዩ ዝብል የለን" ብምባል፡ ጠበቓታት እዚ መሰረት ገይሮም እንተተኻትዑ'ኳ፡ ቤት ፍርዲ ፖሊስ ንዘካይዶ ተወሳኺ ምርመራ ሽድሽተ መዓልቲ ከምዝፈቐደ ሓቢሩ። ፖሊስ ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛ ያየሰው ሽመልስ ይገብሮ ዘሎ ምርመራ ቅድሚ ክልተ ዓመት ንዝተፈፀመ ጉዳይ ከምዝኾነ ዝሓበረ ጠበቓ ታደለ፡ "ቅድሚ ክልተ ዓመት ኢትዮ ፎረም ኣብ ቴሌቬዥን ትግራይ ኣብ ዝነበሮ መደብ 'ንእገለ ቃለመሕተት ገይርካ ነይርካ' ዝብል እዩ። እዚ ጉዳይ እዚ ድማ ቅድሚ ሕዚ ጋዜጠኛ ያየሰው ተሓቲትሉን ተኣሲርሉን ዝነበረ ጉዳይ እዩ፡ ንምንታይ ከምብሓድሽ ምልዓል ከምዝተደለየ ግልፂ ኣይኮነን" ኢሉ። ኣብ ዝሓለፉ ክልተ ሰሙናት ኣስታት 18 ዝኾኑ ጋዜጠኛታትን ሰብሞያ መራኸቢ ብዙሃንን ብሓይልታት ጸጥታ ኢትዮጵያ ኣብ ቀይዲ ምእታዎም ዝዝከር እዩ። ፖሊስ ንመብዛሕትኦም፡ ኣብ መንጐ ብሄራትን ሃይማኖታትን ናዕቢ ብምልዕዓል ክሲ ከም ዘቕረበሎም ቤት ፍርዲ ገሊጹ። ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያን ካልኦት ዝተፈላለያ ፖለቲካዊ ውድባትን ተሓለቕቲ መሰላትን ጃምላዊ ማእሰርቲ እቶም ሰብሞያ ብምቅዋም መግለጺ ኣውጺአ ነይረን። መንግስቲ ግን እቶም ዝተኣሰሩ ብገበን ዝተጠርጠሩ ውልቀ ሰባት እምበር “ምስ ሞይኦም ብዝተሓሓዝ ዝተኣሰሩ ጋዜጠኛታት የለዉን ኢሉ” ነይሩ።