ክልል ኣምሓራ፡ ኣብ ሞንጎ ሰራዊት ምክልኻልን ፋኖን ዘጋጠመ ጎንፂ ብዕርቂ ከምዝተፈትሐ ተገሊፁ

ትማሊ ሰንበት ኣብ ክልል ኣምሓራ ዞባ ሰሜን ወሎ፣ ኣብ ከተማ ወልድያን ከባቢኡን ኣብ ሞንጎ ሓይልታት ፀጥታ መንግስቲ ኢትዮጵያን ዕጡቓት ፋኖን ዝተኸሰተ ጎንፂ፡ ብዕርቂ ተፈቲሑ ተባሂሉ። ሓላፊ ኮምዩኒኬሽን እቲ ዞባ ኣይተ ሃብተማርያም ኣሰፋ፡ ትማሊ ሰንበት ምሸት ኣብ ወልድያን ብዝተኸሰተ ጎንፂ ሂወት ሓደ ሰላማዊ ሰብን ሓደ ዕጡቕን ከምዝጠፍአ ንቢቢሲ ገሊፁ። ሓላፊ ፀጥታ እቲ ዞባ ኮለኔል ሃይለማርያም እምባየ ብወገኑ፡ እቲ ጎንፂ ኣብ ሞንጎ ሰራዊት ምክልኻል ኢትዮጵያን ዕጡቓት ፋኖን " ኣብ ኬላ ተፈተሹ፤ ኣይንፍተሽን" ብዝብል ውጥጥ ከምዝነቐለ ኣረዲኡ። ስሙ ክግለፅ ዘይደለየ ነባሪ እታ ከተማ ድማ፡ ኣብቲ ዝሓለፈ ሰንበት ከባቢ ሰዓት 1፡00 [07፡00] ናይ ምሸት ተኵሲ ከቢድ ብረት ከምዝነበረ ብምግላፅ፡ ሓደ ሰላማዊ ሰብ ህይወቱ ከምዝሓለፈን ሎሚመዓልቲ ስነ-ስርዓት ቀብሪ ከምዝተፈፀመን ተዛሪቡ። ሓላፊ ፀጥታ እቲ ዞባ ኮለኔል ሃይለማርያም፡ ኣብቲ እዋን ልውውጥ ተኲሲ ከምዝነበረ ብምርግጋፅ፡ "መበገሲኡ ብፌስቡክ ብዝላባዕ 'ሓደ ኣመራርሓ ተኣሲሩና' ብዝብል ሓበሬታ ካብ ካልእ ከባቢ ዝመፅኡ ዕጡቓት ተኵሲ ብምኽፋቶም" ዝተፈጠረ ምዃኑ ገሊፁ። እቲ ጎንፂ ብዙሕ ከይፀንሐ ምግታእ ከምዝተኽኣለ ዝተዛረበ እቲ ሓላፊ፡ በቲ ዝነበረ ተኵሲ ዝተጎድኡ ሰባት ከምዝነበሩ ኣረጋጊፁ። ብዛዕባ መጠን እቲ ዝበፅሐ ጉድኣት ግና ኣፃርዩ ከምዝዛረብ ተዛሪቡ። ሓላፊ ኮምዩኒኬሽን እቲ ዞባ ኣይተ ሃብተማርያም ኣሰፋ፡ ኣብቲ ዞባ ኣብ ጎብየን ሮቢትን ልውውጥ ተኲሱ ከምዝነበረ ብምዝኽኻር፡ "ኣብቲ ከባቢ ዝነበረ መራሒ ፋኖ ተኣሲሩ ብዝብል ኣብኡ ዝነበሩ ፋኖ ከምዝመፅኡን፡ ሰራዊት ምክልኻል ንምርግጋዕ  ይፍትን ነይሩ" ኢሉ። ሎሚመዓልቲ ከተማታት ወልድያ፣ ሮቢትን ጎብየን ሰላም ከምዝኾናን ኣብቲ ከባቢ ሰላማዊ ምንቅስቓስ ከምዝነበረን  ቢቢሲ ዘዘራረቦ ነባሪ እታ ከተማ ሓቢሩ። ሓላፊ ኮምዩኒኬሽን ኣይተ ሃብተማርያም ድማ፡ "ፋኖ  ደጀን ሰራዊት ምክልኻል'ዩ። ሰራዊት ምክልኻል'ውን ንፋኖ ብምግብን ካልኦትን ብምቕራብ ሓገዝ ዝገብር'ዩ። እቲ ዝተፈጠረ ዘይምርድዳእ'ውን ብልዝብ ተፈቲሑ'ዩ" ኢሉ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ሰሜን ኮርያ 'ዘይብዳህ ሰራዊት' ክትሃንጽ ምዃና ኪም ጆንግ-ኡን ሓቢሩ

መራሒ ሰሜን ኮርያ፡ ኪም ጆንግ-ኡን ሃገሩ "ዘይብዳህ ሰራዊት" ክትሃንጽ ምዃና ቃል ኣትዩ ክብል መንግስታዊ መራኸቢ ብዙሓን እታ ሃገር ጸብጺቡ። ኪም ጆንግ-ኡን ነቲ መግለጺ ዝሃበ ኣብቲ ሳሕቲ ዝርአ ወተሃደራዊ ምርኢት ኮይኑ፡ ነቲ ካብ ኣመሪካ ዝነቅል ተጻብኦ ንምክልኻል እምበር ኲናት ንምጅማር ዝዓለመ ከምዘይኮነ ጠቒሱ። ሰሜን ኮርያ ኣብ ቀረባ እዋን ፈተነ 'ሃይፐርሶኒክን' ጸረ ካብ ነፈርቲ ዝትኮስ ሚሳይልን ምዃኑ ዝገለጸቶ ሚሳይል ኣካዪዳ እያ። ደቡብ ኮርያ ብወገና ካብ ሳብማሪን ናይ ዝትኮስ ሚሳይል ፈተነ ኣካዪዳ ኣላ። ኪም ጆንግ ኡን ኣብቲ ኣብ ርእሰ ከተማ ፒዮንግያንግ ዝተኻየደ ምርኢት 'ርእሰ ምክልኻል 2021' ኣብ ዘስምዖ ቃል፡ ብዛዕባ ኣብ ደቡብ ኮርያ ዝህነጽ ዘሎ ሰራዊት ክዛረብ እንከሎ፡ ሰሜን ኮርያ ምስ ጎረቤታ ደቡብ ኮርያ ክትዋጋእ ከም ዘይትደሊ ተዛሪቡ። ብብዙሕ ታንክታት ዝርከብዎ ወተሃደራዊ ኣጽዋራት ተኸቢቡ መደረ ዘስምዐ እቲ መራሒ፡ ኣመሪካ ኣብ መንጎ ሰሜንን ደቡብን ኮርያ ወጥሪ ንምስዋር ትጽዕር ኣላ ክብል ከሲሱ። ኣሜሪካ ንሰሜን ኮርያ ተጻባኢት ኣይኮነትን ኢልካ ንምእማን ዘኽእል ባይታ ከም ዘየሎ'ውን ሓቢሩ። ምምሕዳር ጆ ባይደን፡ ሃገሩ ምስ ሰሜን ኮርያ ንምዝርራብ ፍቓደኛ ምዃና ብተደጋጋሚ እኳ እንተገለጸ፤ እቲ ኣብ ልዕሊ ሰሜን ኮርያ ተነቢሩ ዘሎ እገዳ ክዘልቕ ፒዮንግያን ግነቲ ናይ ኒኩለራዊ ኣጽዋራት መደባታ ክተቋርጽ ክጠልብ ጸኒሑ እዩ። ሰሜን ኮርያ ነዚ ዛጊት ኣይተቐበለቶን።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ሶርያ: መራሒ ዳዕሽ ፍሉይ ኣሃዱ ሰራዊት ኣመሪካ ኣብ ዘካየዶ ስርሒት ተቐቲሉ

መራሒ ጂሃዳዊ ጉጅለ ዳዕሽ (ኣይ-ኤስ) ፍሉይ ኣሃዱታት ኣመሪካ ኣብ ዘካየድዎ ስርሒት ኣብ ሶርያ ከም ዝተቐትለ ፕረዚደንት ጆ ባይደን ኣፍሊጡ። ሞት ኣቡ ኢብራሂም ኣል-ሃሺሚ ኣል-ቁራዪሺ "ንዓለም ገጢሙዋ ዝነበረ ቀንዲ ሽበራዊ ስግኣት ዘወገደ'ዩ" ክብል ባይደን ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ተዛሪቡ። ኣብ ከበባ ምስ ኣተወ፡ ዝነበሮ ቦምባ ብምፍንጃር ገዛእ-ርእሱን ስድራቤቱን ከም ዝቐተለ'ውን እቲ ፕረዚደንት ጠቒሱ። ኣብቲ መጥቃዕቲ ዝተኻየደሉ ቦታ ፈለማ ዝበጽሑ ሶርያውያን ሰራሕተኛታት ሂወት ኣድሕን፡ 13 ሬሳታት ከም ዝረኸቡ ሓቢሮም። እቲ መጥቃዕቲ ኣብታ ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር ተቓወምቲ እትርከብ፡ ኣብ ሰሜናዊ ኣውራጃ ኢድሊፕ ዘላ ከተማ ኣትመህ ኣብ ዝርከብ ብዓል ክልተ ደርቢ ህንጻ'ዩ ተኻዪዱ። እቲ ዞባ ኣንጻር ጉጅለ ዳዕሸ ዝኾኑ ሓያሎ ጂሃዳውያን ጉጅለታት ዝርከቡሉ ምዃኑ ይፍለጥ። ኣንጻር ብፕረዚደንት ባሻር ኣል-ኣሳድ ዝምራሕ መንግስቲ ዝቃለሱ ብቱርኪ ዝድገፉ ተቓወምቲ'ውን ኣብቲ ከባቢ ከም ዘለዉ ይግለጽ። ኣዘዝቲ ሰራዊት ኣመሪካ፡ ቅድሚ ሓደ ወርሒ ነቲ ዓብደላ ቋርዳሽን ሓጂ ዓብደላን ብዝብል'ውን ዝፍለጥ ቁራዪሺ ንምሓዝ ወይ ንምቕታል ዘለዎም ወጥን ስርሒት ንፕረዚደንት ባይደን ኣቕሪቦምሉ ነይሮም። ኣብቲ እዋን ዝተረኽበ ስለያዊ ሓበሬታ፡ ቁራዪሺ ኣብ ካልኣይ ደርቢ ናይቲ ህንጻ ምስ ስድራቤቱ ይነብር ከም ዝነበረ ኣረጋጊጹ ነይሩ። ካብቲ ህንጻ ይወጽእ ከምዘይነበረን፡ ንጥፈታት ናይቲ ዝመርሖ ጉጅለ ኣብ ምክያድ ንትእዛዛቱ ብመገዲ ተለኣኣኽቱ የሳልጦ ምንባሩ'ውን ተፈሊጡ። ቁራዪሺ፡ ነቲ ኣብ ሶርያን ዝተፈላለዩ ክፋላት ዓለምን ዘሎ መርበባትን ጨናፍርን ናይቲ ጉጅለ ይመርሕ ምንባሩ ይግለጽ። ሓደ ምስቲ ጉጅለ ርክብ ነይሩዎ ወይ ህላወ ቁራዪሺ ኣብቲ ህንጻ ይፈልጥ ነይሩ ዝተባህለ ስድራቤት'ውን ኣብ ታሕተዋይ ደርቢ ነይሩ ተባሂሉ። ፕረዚደንት ባይደን፡ ነቲ ዝቐረበሉ ሓበሬታ ድሕሪ ምግምጋም፡ ብሰሉስ እቲ ስርሒት ክካየድ ኣዚዙ። ናብ ሓሙስ ኣብ ዘውግሐ ለይቲ ኸኣ እቲ ስርሒት ብቐጥታ እናተኻየደ እንከሎ ብማንዛ ተኸታቲልዎ። ምጭታት ካብቲ ቦታ ከምዝሓበርዎ፡ ብኣየር ዘጥቅዑ ፍሉያት ኣሃዱታት ኣመሪካ፡ ካብ ባይታ ተሪር ተቓውሞ ገጢምዎም ነይሩ። ኣብ መካይን ዝተጻዕነ ጸረ-ነፈርቲ ኣንጻሮም ከም ዝተተኮሰ እቶም ጸብጻባት ገሊጾም። እተን ኣመሪካውያን ሓይልታት ዝሓዛ ሄሊፖፕተራት ካብቲ ቦታ ምስ ኣልገሳ'ውን፡ ንኣስታት ክልተ ሰዓታት ተዂሲ ከም ዝቐጸለ ጠቒሶም። ኣብ ታሕተዋይ ደርቢ ዝነበሩ፡ ሓንቲ ጓል-ኣንስተይቲ፡ ሓደ ወዲ ተባዕታይን፡ ሓያሎ ቆልዑን ኣብ ፈለማ እቲ መጥቃዕቲ ናብ ውሑስ ቦታ ከምዝተወስዱ ሰበስልጣን ኣመሪካ ተዛሪቦም። እንተኾነ ግን፡ "ቁራዪሺ ንገዛእ-ርእሱ፡ ከምኡ'ውን ኣንስትን ቆልዑን ዝርከብዎም ኣባላት ስድራቤቱን ዝለከመ ቦምባ ፈንጂሩ" ክብል ሓደ ብዓልስልጣን ከምዝተዛረበ ሮይተርስ ጠቒሱ። "ዋላ'ኳ ጌና ንውጽኢት ናይዚ ስርሒት'ዚ ንግምግሞ እንተለና፡ ከምቲ ኣብ 2019 ንኣል-ባግዳዲ [መራሒ ዳዕሽ ነበር] ንምቕንጻል ኣብ ዝተኻየደ ስርሒት ዘጋጠመ ናይ ፈራሓት ሽበራዊ ስልቲ [ርእሰተ-ቅትለት] ዝበረ'ዩ ዝመስል" ኢሉ። ቅድሚ ቁራዪሺ መራሒ ናይቲ ጉጅለ ዝነበረ ኣቡባከር ኣል-ባግዳዲ፡ ኣባላት ፍሉይ ስርሒታት ኣመሪካ ኣብ ልዕሊኡ መጥቃዕቲ ኣብ ዘካየድሉ እዋን፡ ተዓጢቕዎ ዝነበረ ቦንባ ብምፍንጃር ንርእሱን ሰለስተ ቆልዑን ምቕታሉ ይዝከር። ንሱ'ውን፡ ካብቲ ቁራዪሺ ዝተቐትለሉ 16 ኪሜ ርሒቑ ኣብ ዝርከብ ቦታ'ዩ ተቐቲሉ። ሰብመዚ ኣመሪካ ከምዝበልዎ፡ ሓደ ካብ ሰዓብቲ ቁራዪሺ፡ ምስ ኣባላት ስድራቤቱ ኣብ ቀዳማይ ደርቢ ዓሪዱ ጸኒሕዎም። ንሱን ሰበይቱን፡ ምስ ወተሃደራት ኣመሪካ ድሕሪ ምውግኦም ድማ ተቐቲሎም። ብድሕሪ'ዚ፡ ሓያሎ ቆልዑ ካብቲ ህንጻ ከምዝወጹን ናብ ውሑስ ቦታ ከምዝተወስዱን እቶም ስሞም ዘይተገልጹ ሓለፍቲ ጠቒሶም። ክልተ ካብቶም ኣብቲ ከባቢ ዝነበሩን ኣብ ልዕሊ'ተን ናይ ኣመሪካ ወተሃደራውያን ሄሊኮፕተራት ተዂሲ ዝኸፈቱን ዕጡቓት'ውን ተቐቲሎም ኣለዉ። ኩሎም ኣብቲ መጥቃዕቲ ዝተሳተፉ ኣባላት ኣሃዱ ፍሉይ ስርሒታት ኣመሪካ፡ ብሰላም ናብ ቦትኦም ከምዝተመልሱ ፕረዚደንት ባይደን ገሊጹ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ኵናት ዩክረይን: ሩስያ ንዩክሬናዊት ከተማ ማርዩፖል ምሉእ ብምሉእ ከምዝተቖጻጸረት ገሊጻ

ሩስያ ንዩክሬናዊት ወደባዊት ከተማ ማርዩፖል ንምቁጽጻር ንኣዋርሕ ድሕሪ ዘካየደቶ ጻዕሪ ምሉእ ብምሉእ ከምዝሓዘታ ኣፍሊጣ። ኣብታ ከተማ ኣብ ዝርከብ ፋብሪካ ሓጺን ኣዞቭስታል ዓሪዶም ዝጸንሑ ወተሃደራት ዩክረይን ኢዶም ከምዝሃቡ ሰብ መዚ ሞስኮ ሓቢሮም። እቶም ወተሃደራት ንኣዋርሕ ዝኣክል ነቲ ንከተማ ማርዩፖል ንምቁጽጻር ዝግስግስ ሓይሊ ሩስያ ደው ኣቢሎምዎ ጸኒሖም። ሚኒስትሪ ምክልኻል ሩስያ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ 531 ወተሃደራት ዩክረይን ካብቲ ስፍራ ድሕሪ ምውጽኦም፡ ሕጂ እታ ከተማን እቲ ፋብሪካ ሓጺንን “ምሉእ ብምሉእ ሓራ ወጺኡ ኣሎ” ኢሉ። እቲ መግለጺ ወሲኹ “እቶም ወተሃደራት ተሓቢኦምሉ ዝነበሩ ናይ ትሕቲ ባይታ መዕቆቢታት ኣብ ትሕቲ ምሉእ ቁጽጽር ሓይልታት ሩስያ ኣትዩ ኣሎ” ኢሉ። ፕረዚደንት ዩክረይን ቮሎድሚር ዘለንስኪ ብወገኑ እቶም ነቲ ቦታ ክከላኸሉ ዝጸንሑ ወተሃደራት ክወጽኡ ፍቓድ ተዋሂብዎም እዩ ኢሉ። ንሱ ብዓርቢ ንቴለቪዥን ዩክረይን ኣብ ዝሃቦ ቃል “ሎሚ እቶም ኣወዳት ክወጽኡን ህይወቶም ከድሕኑን ካብ ወተሃደራዊ እዚ ንጹር መልእኽቲ ተቐቢሎም ኣለው” ኢሉ። ፋብሪካ ሓጺን ኣዞቭስታል ንሰሙናት ኣብ ምሉእ ከበባ እዩ ጸኒሑ። ሓይልታት ሩስያ ዝኾነ ሰብኣዊ ሓገዝ ከይኣቱ ብምኽልካል ካብ ኣየር ደብዳብ ከካይዱ ድሕሪ ብምጽንሖም እቶም ዩክሬናውያን ብረቶም ከውርዱ ተገዲዶም። ብዙሓት ካብ’ቶም ኣብ ውሽጢ ተዓጊቶም ዝነበሩ፡ ደቂ ኣንስትዮ ቆልዑን ኣረጋውያንን ዝርከብዎም ሲቪላውያን እዮም ነይሮም። ኣብ ፈለማ ናይ’ዚ ወርሒ ብሕቡራት ሃገራትን ቀይሕ መስቀልን ዝተገብረ ስርሒት ብምልኦም ወጺኦም እዮም። እቶም ወተሃደራት ግና ኢዶም ክህቡ ፍቓደኛታት ብዘይምንባሮም ሩስያ ነታ ስትራተጅያዊት ወደባዊት ከተማ ምሉእ ብምሉእ ካብ ምቁጽጻር ከልኪልዋ እዩ ጸኒሑ። ኣብያ ናይቶም ወተሃደራት፡ ብብዙሓት ዩክሬናውያን ከም መርኣያ ተቓውሞ ዩክረይን ክግለጽ ጸኒሑ እዩ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ምብዛሕ ዕልዋታት ኣብ ኣፍሪቃ ዲሞክራሲ ኣብቂዑ ማለት ኣይኮኑን

ኣብ ዝሓለፈ ዓመት፡ ኣብ ሓሙሽተ ሃገራት ኣፍሪቃ ድሕሪ ዘጋጠሙ ወተሃደራዊ ዕልዋታት መንግስቲ፡ ገለ ሰባት ኣብዚ ኣህጉር ምናልባት ዲሞክራሲ ቅኑዕ ኣማራጺ ምሕደራ ዘይክኸውን ይኽእል እዩ ኢሎም። ኣፍሪቃ፡ ናብቲ ኣብ 1980ታት ዝነበረ ግዜ ክመልሳ ብዝኽእል ወተሃደራዊ ምሕደራ ተጸልያ ኣላ። ቡርኪናፋሶ፣ ጫድ፣ ጊኒ፣ ሱዳንን ማሊን ስቪላዊ ምምሕዳር መንግስቲ ብሓይሊ ኣውሪደን ወተሃደራዊ ጁንታ ተኪአን እየን። ወዮ ድኣ ኣብ ማእከላይ ሪፐብሊክ ኣፍሪቃን ሕጂ ሕጂ ድማ ኣብ ጒኒ-ቢሳውን ተፈቲኖም ዝፈሸሉ ካልኦት ዕልዋታት መንግስቲ ኮይኖም እምበር እቲ ተርእዮስ ካብዚ ንላዕሊ ዘተሓሳስብ ክኸውን ይኽእል ነይሩ። እዚ ጉዳይ እናወሰኸ ብዝኸደ ቑጽሪ ግን፡ እቲ ኣብ ኣፍሪቃ ዲሞክራሲ ኣይሰርሕን ዘሎ፣ ፈጺሙ'ውን ክሰርሕ ኣይኽእልን ዝብል ድምጺ ኣመና ይውስኽ ኣሎ። ይኹን'ምበር ኣብ ትካል ምምኻር ስግኣት ኣፍሪቃ [ARC] ተንታኒ መጽናዕታት ሌናርዶ ቡሉ-ዚጌ ከምኡ'ውን ፕሮፌሰር ዲሞክራሲ ዩኒቨርሲቲ በርሚንግሃም ኒክ ቺዝማን ሕጂ'ውን ኣፍሪቃ ብዲሞክራሲ ጥራይ እያ ክትስጉም ትኽእል ይብሉ። እቲ ዝገርም፡ እቲ ስቪላዊ ምሕደራ ብወተሃደራዊ ዕልዋ ምስ ተኣልየ ገሊኡ ህዝቢ ንውድቀት እቶም ዝተመርጹ መራሕቱ ብታሕጓስ ናብ ጎደናታት ወጺኡ ዝጽምብሎ ምዃኑ እዩ። እንተኾነ እቲ ሕጂ ዝርኣይ ዘሎ ዋሕዚ ዕልዋታት መንግስቲ ኣብ ኣፍሪቃ ዲሞክራሲ ይመውት እዩ ዘሎ ኢልካ ምድምዳም ጌጋ'ዩ ዝኸውን። ኣብተን ዕልዋ ዝተኻየደለን ሃገራት፡ መብዛሕትኦም ዜጋታት ምልካዊ ስርዓት ብምንጻግ ኣብ ዲሞክራሲ ክነብሩ እዮም ዝደልዩ። ብተወሳኺ ዋላ'ውን እቲ ኣፈጻጽማ ፖለቲካ ብዙሕነት ሰልፍታት፡ ተስፋ ምቑራጽን ሕርቃንን ክዓቢ እንተገበረ፡ ብማእከላይ ግን ዲሞክራሲ ልዑል ቑጠባዊ ዕብየትን ዝሓሸ ህዝባዊ ኣገልግሎትን ክህሉ ከም ዘኽእል ዩኒቨርሲቲ ኮርኔል ዘካየዶ መጽናዕቲ ይሕብር። ብኣንጻሩ፡ ወተሃደራዊ ስርዓታት ቑጠባዊ ለውጢ ከየምጽኡ ሰብኣዊ መሰላት ብምግሃስ ነዊሕ ታሪኽ ኣለዎም። ኣፍሪቃ ካብ ዲሞክራሲ ክተትርፍ ትኽእል እያ፤ እንታይ ድኣ፡ እቶም ብዲሞክራሲያዊ መገዲ ተመሪጾም ስልጣን ዝሓዙ ሰባት ካብ ፍቓድ ህዝቢ ወጻእ ኣብ ስልጣን ንክጸንሑ ኢ-ዲሞክራሲያዊ ስትራቴጂታት ክጥቀመ እንከለው እዩ እቲ ጸገም ዝመጽእ ዘሎ። እዚ ኣገዳሲ ነጥቢ እዩ። ኣብ ከም ጊኒን ማሊን ዝበላ ሃገራት እቶም መራሕቲ ትኽክለኛ ዲሞክራሲ ስለ ዝምስርቱ ኣብ ውሽጢ ህዝቢ ዘለዎም ተቐባልነት ኣይስእኑን። እንተኾነ፡ ምስ ግሃዳዊ ኩነታት ኣፍሪቃ ዘይጠዓዓም ስርዓት መንግስትነት ስለ ዝኽተሉ እቲ ዝጀመርዎ ዲሞክራሲ ዕውት ኣይኸውንን። እንታይ ድኣ፡ ብምኽንያት እቲ እናዓበየ ዝመጽእ ዘይምርግጋጽ [ቡርኪናፋሶን ማሊን ተደጋጋሚ ጅሃዳዊ መጥቃዕቲ የጋጥመን'ዩ] እቶም ፕረዝደንታት ነቲ ናይ ባዕሎም ዲሞክራሲ እምነት ክስእንሉ ይጅምሩ። እዚ፡ እቶም ኣብ ቀረባ ዝተራእዩ ዕልዋታት መንግስቲ ስለ ምንታይ ህዝቢ ጸምቢሉዎም ዝብል ብምርኣይ ብቐሊሉ ምርዳእ ይክኣል። ኣብ ጊኒ ፕረዝደንት ነበር ኣልፋ ኮን ብ2020 ንሳልሳይ ግዜ ኣብ ስልጣን ንምጽናሕ ዘኽእሎ ሕገ መንግስታዊ ምምሕያሽ ገይሩ። እቲ ብተኸታታሊ ዝስዓረሉ ሓፈሻዊ ምርጫ ኮነ ሕገ መንግስታዊ ድምጺ ህዝበ ውሳነ ናጻን ፍትሓውን ስለ ዘይነበረ፡ እዚ ስትራቴጂ ማይ ዝዓቁር ኣይነበረን። ክሳብ እቲ ዕልዋ መንግስቲ ዝፍጸመሉ ኣብ ዝነበሩ ኣዋርሕ ኸኣ ምልካውነቱ እናሓየለ ከይዱ። ብዙሓት ክኣስር፣ ኣብ ልዕሊ ፖለቲካዊ ተቓወምትን ንመንግስቲ ዝቃወሙ ተሓለቕትን መጥቃዕቲ ክፍጸም ክገብር ጀሚሩ። ብተመሳሳሊ ፕረዝደንት ማሊ ኢብራሂም ቦቡኬር ኬታ ብ2020 ዝተኻየደ መረጻ ሓገግቲ ኣካላት ብምትላል ይኽሰስ። እቶም እናወሰኹ ዝመጽኡ ጸገማት ብልሽውናን ውሕስነት ምስኣንን'ውን ሕጋዊ ተቐባልነት ክስእን ገይሮምዎ። ኣብ ክልቲአን ሃገራት፡ እቲ ስቪላዊ ምምሕዳር ካብ ዲሞክራሲ እናርሓቐ፣ ዜጋታት እምነት እናስኣንሉ ብምምጽኦም ተቐባልነት ስኢኑ። ኣብ ክልቲአን ሃገራት ዝተኻየደ ዕልዋ መንግስቲ ህዝቢ ክጽንብሎ'ኳ እንተተራእየ፡ ኣብ ቀረባ ኣፍሮባሮሜትር ዘካየዶ መጽናዕቲ ግን 76 ሚኢታዊት ጊናውያንን 70 ሚኢታዊት ማላውያንን ወተሃደራዊ ስርዓት ከም ዘይቕበሉዎ የርኢ። ብተወሳኺ፡ ዲሞክራሲ ኣብ ጊኒ 77 ሚኢታዊት ህዝቢ ክድግፎ እንከሎ፡ ኣብ ቡርኪናፋሶ 70፣ ኣብ ማሊ ድማ 62 ሚኢታዊት ህዝቢ ይድግፎ ይብል። ሰባት ወተሃደራዊ ምትእትታው ዝድግፍሉ ምኽንያት ግን፡ ኾን ዶኾን ዝሓሸ ዕውት ስቪላዊ መንግስቲ ንክመጽእ ክሕግዝ ይኸውን ብዝብል እምበር ኣብ ትሕቲ ምልካዊ ምሕደራ ንምንባር ድልየት ስለ ዘለዎም ኣይኮነን። ይኹን'ምበር፡ ዝኾነ ዕልዋ ዲሞክራሲያዊ ምስግጋር ክገብር ብዙሕ ዝተለምደ ኣይኮነን። ንኣብነት ኣብ ሱዳን፡ ብ2021 ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ሱዳናውያን ነቲ ስቪላዊ ምምሕዳር ካብ ስልጣኑ ንዝኣለየ ወተሃደራዊ ዕልዋ ብምቅዋም ንኣዋርሕ ተቓውሞ ኣካይዶም። ኣብዚ ግዜ ዋላ'ውን ኣማኢት ሰባት እንተቖሰሉን ኣስታት 79 ሰባት እንተሞቱን ሱዳናውያን ዲሞክራሲያዊ መሰሎም ክሳብ ዘረጋግጹ ተቓውሞኦም ቐጺሎም እዮም። ዲሞክራሲ ብዙሓት ሃገራት ኣፍሪቃ ዝደልይኦ'ዩ ክትብል ካብ ዝገብረካ ሓደ ምኽንያት ኸኣ ድኹም ኣፈጻጽማ ምልካዊ መንግስታት እዩ። ኣብ ኣፍሪቃ ሓደ "ሓያል ሰብኣይ" ክገብሮ ዝኽእል እንታይ እዩ እንትብሃል ሩዋንዳ ብኣብነት ትልዓል። ኣብታ ሃገር ቑጠባዉ ዕብየት ብምምጻእ ብልሽውና ክንኪ ክኢሉ'ዩ። ብሓፈሽኡ ግን ኣብ ትሕቲ ምልካዊ ስርዓታትን ወተሃደራዊ ጁንታን ዘጋጥም ዋሕዲ ተሓታትነት ንልዑል ብልሽውናን ዘይውጽኢታዊ ቑጠባዊ ፖሊስን ዝወስድ እዩ። ከም ውጽኢቱ፡ ብማእኸላይ ናይ ኣፍሪቃ ዲሞክራሲ ልዑል ቑጠባዊ ዕብየትን ምምላእ ህዝባዊ ኣገልግሎታትን ከምጽእ ይስትውዓል። ብተወሳኺ ሰፊሕ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላትን ናይ ምፍጻምን ኣዕነውቲ ንዝኾኑ ጎንጺታት ናይ ምቅላዕን ዕድሎም ትሑት እዩ። ኣብ ኣፍሪቃ፡ ወተሃደራዊ ዕልዋታት ዝመርሑ ኣዘዝቲ ሰራዊት ልዕልነት ሕጊ ክሰፍንን ዲሞክራሲ ዘውሕስ ስርዓት ክትከልን እዩ ዝብል መብጽዓ እዮም ዝኣትው። ኣብ ብዙሓት ኣጋጣሚታት ግን እቲ ስልጣን ናብ ስቪላዊ ምምሕዳር ዝምለሰሉ ግዜ ክደናጎየ ይርኣይ። ኣብ ገሊኡ፡ ኣብ ስልጣን ብምዃን ዝረኽቡዎ ውልቃዊ ረብሓ ስለ ዝህሉ ኮይኑ እዚ ብቐሊሉ ክስእኑዎ ኣይደልዩን። ኣብ ካልኦት ድማ ካብቲ ትጽቢት ዝተገብረሉ ንላዕሊ ግዜ ዝወስኡ ከዐውቱዎም ዝደልዩ ፖለቲካዊ ፕሮጀክታት ብምህላዎም'ዩ። ይኹን'ምበር ኩሎም ዕልዋታት መንግስቲ ዲሞክራሲያዊ ትካላት ስለ ዘዳኽሙን ሓይሊ ጥይት ንሓይሊ ምርጫ ተበሊጹ ስልጣን ስለ ዝሕዝን ወተሃዳራዊ ሓይሊ ስልጣን ምቁጽጻሩ ካብ ዓዘቕቲ ዘውጽእ ኣይኮነን። ስለ ዝኾነ ድማ፡ ካብ ዘይምርግጋእን ስእንት ጸጥታዊ ድሕንትን ዘናግፉ ድልዱል ዲሞክራሲያዊ ትካላት ምህናጽ እንተተኻኢሉ ምትላላት ፖለቲካዊ መራሕቲ ምቅላስ ይክኣል እዩ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ዩጋንዳ: ወዱ ንፕረዚደንት ሙሰቨኒ ጀነራል ካይነሩጋባ ጥሮታ ከምዘይወጸ ሰራዊት እታ ሃገር ኣፍሊጡ

ወዱ ንፕረዚደንት ዩጋንዳ ዮወሪ ሙሰቨኒ ካብ ሰራዊት ከም ዘይተጣየሰ ሰራዊት እታ ሃገር ሓቢሩ። እቲ ኣዛዚ ሓይሊ ምድሪ ዝኾነ ሌ/ጀነራል ሙሁዚ ካይነሩጋባ ብሰሉስ ኣብ ትዊተር ኣብ ዘውጽኦ ሓበሬታ ካብ ሰራዊት ብጥሮታ ከም ዝወጽአ ገሊጹ ነይሩ። ኣፈኛ ሰራዊት ዩጋንዳ፡ ብ/ጀነራል ፈሊክስ ኩላይግየ ግን፡ ወዱ ንፕረዚትን ሙሰቨኒ ዝኾነ ጀነራል ካይነሩጋባ፡ ጥሮታ ከምዝወጽእ ወግዓዊ ምልክታ ከም ዘየቕረበ ብምጥቃስ ኣብ ሰራዊት ከም ዘሎ ኣረጋጊጹ። እቲ ንኣቦኡ ክትክኦ'ዩ ተባሂሉ ዝንገረሉ ጀነራል፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሉስ ድሕሪ ናይ 28 ዓመታት ኣገልግሎት ካብ ሰራዊት ከምዝወጸ'ዩ ኣፍሊጡ ነይሩ። "ነቲ ዝበለጸ ሰራዊት ኣብ ዓለም ዝኾነ ዘደንቕ ሰራዊተይ ናይ 28 ዓመታት ኣገልግሎት ድሕሪ ምሃብ፡ ጥሮታ ከም ዝወጽእ ከፍልጥ ደስ እብለኒ" ኢሉ ነይሩ። እቲ ሓበሬታ ቀልጢፉ ኣብ ማሕበራዊ ድሕሪ ምልብዑ ግን፡ ምስ ዓርኩ ዝኾነ ጋዜጠኛ ኣንድሪው ምወንዳ ኣብ ዝዘርግሖ ቪድዮ ድሕሪ 8 ዓመት ጥሮታ ከም ዝወጽእ ገሊጹ'ሎ። እቲ ፈለማ ዝወጸ ናይ ጥሮታ ሓበሬታ ብተሓጋገዝቲ ናይቲ ጀነራል ዝተፈጸመ ጌጋ ምዃኑ'ውን እቲ ጋዜጠኛ ጠቒሱ። ብዙሓት ዩጋንዳውያን ግን፡ ዋላ'ኳ ነቲ ኣቐዲሙ ዝወጸ ሓበሬታ ክእርሞ እንተፈተነ፡ ነቲ ንልዕሊ 36 ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝጸንሐ ኣቦኡ ክትክእ ካብ ወተሃደራዊ መዝነቱ ወሪዱ ከምዘሎ'ዮም ዝኣምኑ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ንወራር ሩስያ ኣብ ዩክረይን ዘለዎ ደገፍ ዝገለጸ ጀነራል ካይነሩጋባ፡ ኣዘራራቢ ሓበሬታታት ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ክዝርግሕ እዚ ናይ መጀመርታ ኣይኮነን። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ትዊተር ኣብ ዝሃቦ መግለጺ "ፑቲን ምሉእ ብምሉእ ቅኑዕ'ዩ ዘሎ" ክብል ጽሒፉ ነይሩ። ሕብረት ኣውሮጳ መግለጺ ናይቲ ጀነራል "ዘይቅቡል'ዩ" ብምግላጽ፡ ዩጋንዳ ብወግዒ ንሩስያ ዘለዋ ደገፍ ምግላጻ ብንጹር ዘይጠቐሶ ሳዕቤን ክገጥማ ምዃኑ እቲ ሕብረት ኣጠንቂቑ ነይሩ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ብምትላል ኣማኢት ኣሽሓት ዶላራት ዘኻዕበተ ናይጄርያዊ ናይ ሓሶት "ጀነራል' ኣብ ቀይዲ ኣትዩ

ኣብ ናይጀርያ፡ ንርእሱ ወተሃደራዊ 'ጀነራል' ብምጥማቕ፡ ንፌርማ ፕረዚደንት እታ ሃገር ሙሃማዱ ቡሃሪ ሰኒዑ ተባሂሉ ዝተኸሰሰ ሰብ ኣብ ቀይዲ ኣትዩ። ሰብመዚ ጸጥታ እታ ሃገር ከምዝበልዎ፡ እቲ ክሱስ ጀነራል ሓይሊ ምድሪ ተመሲሉ፡ ብዙሕ ገንዘብ ከምዝኣከበ ሓቢሮም። ኮሚሽን ቁጠባውን ፋይንሳውን ገበናት ናይጀርያ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ "ጀነራል" ቦላሪንዋ ኦሉዋስጉን፡ ካብ ሓደ ኣገልግሎት ዝህብ ትካል ልዕሊ 650 ሽሕ ዶላር ብምጥፍፋእ ወሲዱ ኢሉ። እቲ ኮሚሽን ከምዝበሎ፡ እቲ ውልቀሰብ ሓስዩ፡ ፕረዚደንት ወተሃደራዊ መዝነት ንክህቦ ተሓጽዩ ከምዘሎን ነቲ መዝነት ከይሓልፎ ምእንቲ ናይ ጉቦ ገንዘብ ከምዘድልዩን ብምግላጽ ገንዘብ ተቐቢሉ። ኦሉዋሰጉን ብዛዕባ'ቲ ቀሪብሉ ዘሎ ክሲ ዝበሎ'ኳ እንተዘየለ፡ ሰብመዚ ግን፡ መርመርኦም ምስ ወድኡ ናብ ፍርዲ ከምዘቕርብዎ ሓቢሮም ኣለዉ። ብረቡዕ ኣብ ከተማ ሌጎስ ኣብ ዝርከብ መንበሪ ገዝኡ እንከሎ፡ ኣብ ቀይዲ ኣብ ዝኣተወሉ እዋን፡ ሽዱሽተ ብረታት፡ ወተሃደራዊ በትሪን ሓያሎ ዝተሰንዐ ሰነዳትን ከምዝተረኽቦ ተገሊጹ። እቲ ጥርጡር፡ ነቲ ግዳይ ዝኾነ ትካል ንምትላል፡ ሓለቓ ስታፍ ሰራዊት ክኸውን ከምዝተሓጽየ ዝገልጽ ደብዳበ ካብ ፕረዚደንት ቡሃሪ ከምዝበጽሖ ዝገልጽ ስኑዕ ፌርማ ናይቲ ፕረደዚንት ዘለዎ ሰነድ ከምዘርኣየ ሰብመዚ ጠቒሶም። ናይ መኮንናት ወተሃደራዊ ክዳን ለቢሱ፡ ብባንዴራታት ዝተፈላለዩ ክንፍታት ሰራዊት ናይጀርያ ተዓጂቡ ዝተሳእሎ ስእሊ'ውን ኣካል ናይቲ ምድንጋር ምዃኑ'ዮም ሰብመዚ ዝኸሱ። ፕረዚደንት ናይጀርያ፡ ኣብዚ ቀረባ ዓመታት ብሰንኪ ኣብታ ሃገር እናገደደ ዝመጸ ጭውያን መጥቃዕትታት ቦኮሓራምን ወተሃደራዊ ኣዘዝቲ ከውርድን ክሸይምን ምጽንሑ ይዝከር።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ኣዛዚ ሰራዊት ኣመሪካ ምስ ቻይና ዘካየዶ 'ምስጢራዊ' ዝርርብ እንታይ እዩ?

ኣቦመንበር ጠቕላሊ-ሓለቓታት ስታፍ ክንፍታት ሰራዊት ኣመሪካ ዝኾነ ጀነራል ማርክ ሚሊ፡ ኣብ ኣጋ ምዝዛም ዘመነ-ስልጣን ፕረዚደንት ነበር ዶናልድ ትራምፕ፡ ምስ ቻይና ምስጢራዊ ርክብ ከምዘካየደ ሓደ ፍሉጥ ጋዜጠኛ ብዛዕባ ምምሕዳር ትራምፕ ኣብ ዘሕተሞ መጽሓፍ ገሊጹ። እቲ ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ 2020 ከምኡ'ውን ወርሒ ጥሪ ናይዚ ዓመት ዝተኻየደ ናይ ተለፎን ርክብ፡ ንሰራዊት ቻይና ውሕስነት ንምሃብ ዝዓለመ ምንባሩ እቲ ጀነራል ትማሊ ረቡዕ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ሓቢሩ። ትራምፕ፡ እቲ ጸብጻብ ዝተሰንዐ ምዃኑ'ኳ እንተገለጸ፡ ደገፍቱ ዝኾኑ ኣባላት ሪፓብሊካዊ ሰልፊ ግን እቲ ጀነራል ካብ መዝነቱ ክወርድ ይጠልቡ'ለዉ። ፕረዚደንት ጆ ባይደን ግን፡ ኣብ ልዕሊ'ቲ ጀነራል "ልዑል ምትእምማን" ከምዘለዎ ኣፍሊጡ'ሎ። ኣፈኛ ጀነራል ሚሊ ብረቡዕ ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ እቲ ዝተኻየደ ናይ ቴለፎን ዝርርብ "ስትራተጂካዊ ምርግጋእ ንምሕላዉን ውሕስነት ንምሃብን ዘለዎ ግቡእን ሓላፍነትን" ምዃኑ ገሊጹ። እቲ ዝተገብረ ናይ ስልኪ ጻውዒት ናብ ኣዛዚ ሰራዊት ቻይና ጀነራል ሊ ዙቸንግ ዝተገብረ ምንባሩ መርመርቲ ጋዜጠኛታት ዋሽንግተን ፖስት ኣቃሊዖም ነይሮም። እቲ ርክብ፡ ፕረዚደንታዊ ምርጫ ኣመሪካ ድሕሪ ምዝዛሙን፡ ትራምፕ ንውጽኢት እቲ ምርጫ ምቕባል ድሕሪ ምእባዩን'ዩ ተኻዪዱ። እቲ 'ፐሪል' (ጥፍኣት) ዘርእስቱ መጽሓፍ ከምዝብሎ፡ ድሕሪ'ቲ ብ6 ጥሪ 2021 ኣብ ልዕሊ ህንጻ ባይቶታት ኣመሪካ (ካፒቶል) ዝተኻየደ ጎነጽ ዝተሓወሶ መጥቃዕቲ፡ እቲ ጀነራል "ድሕሪ'ቲ ምርጫ ትራምፕ ናብ ሓደገኛ ዝኾነ ስነ ኣእምሮኣዊ ምንቁልቋል ከምዝተሸመመ ርግጸኛ ኮይኑ"። እቲ ንውጽኢት ምርጫ ዝተሓረመ ትራምፕ "ካብ ቁጽጽር ወጻኢ" ከይከውን እቲ ጀነራል ሻቕሎት ከምዝሓደሮ'ዩ እቲ ብፍሉጣት ጋዜጠኛታት ቦብ ዉድዋርድን ሮበርት ኮስታን ዝተጻሕፈ መጽሓፍ ዘውስእ። ጀነራል ሚሊ፡ "መንግስቲ ኣመሪካ ርጉእ" ከምዘሎን ኣመሪካ ዝኾነ መጥቃዕቲ ከምዘይትፍጽምን ብምግላጽ ንቻይናዊ መዘናኡ ጀነራል ሊ ውሕስነት ሂብዎ ይብል፡ እቲ ብዛዕባ'ቲ ዝርርብ ዝወጸ ጸብጻብ። መጥቃዕቲ ክውሰድ እንተኾይኑ፡ ክሕብሮም ምዃኑ'ውን ከምዘረጋገጸሎም እቲ ጸብጻብ ይጠቅስ። ፕረዚደንት ነበር ትራምፕ ኑክሌራዊ መጥቃዕቲ እንተ ኣዚዙ፡ ቅድሚ ምትግባሩ እቲ ጀነራል ባዕሉ ከረጋግጾ ከምዘለዎ ንተሓጋገዝቱ ሓቢርዎም ክብል'ውን እቲ መጽሓፍ ኣስፊሩ'ሎ። ትራምፕ ኣብ ዝሃቦ ግብረመልሲ፡ ጀነራል ሚሊ "ክሕደት ሃገር" ከምዝፈጸመ ብምኽሳስ፡ ነቲ ጸብጻብ "ስኑዕ ዜና" ክብል ነጺግዎ። ኣባል ላዕለዋይ ባይቶ ኣመሪካ (ሰነት) ዝኾነ ሪፓብሊካዊ ማርኮ ሩብዮ፡ ፕረዚደንት ባይደን ነቲ ጀነራል ከባርሮ ጸዊዑ'ሎ። ኣፈኛ ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት (ዋይት ሃውስ) ጄን ፕሳኪ "ፕረዚደንት [ባይደን] ኣብ ልዕሊ መሪሕነት፡ ሓርበኝነትን [ጀነራል ሚሊ) ከምኡ'ውን ንሕገ-መንግስትና ዘለዎ ተማእዛዝነትን ምሉእ ምትእምማን ኣለዎ" ኢላ። እቲ ጀነራል ኣብ መዝነቱ ክቕጽል ከምዝኽእል እምነት ከምዘለዎ'ውን ፕረዚደንት ባይደን ኣነጺሩ'ሎ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ፕረዚደንት ሶማልያ ሓድሽ ቀዳማይ ሚኒስተር መዚዙ

ፕረዚደንት ሶማልያ መሓመድ ዓብደላሂ ፈርማጆ ንመሓመድ ሑሴን ሮብለ ቀዳማይ ሚኒሰትር እታ ሃገር ክኸውን ከምዝመዘዞ ሓቢሩ። ፕረዚደንት መሓመድ ዓብደላሂ ፈርማጆ፡ ንመሓመድ ሑሴን ሮብለ “ብፍልጠቱ፣ ተሞኩርኡን ኣብ ሃገራዊ ህንጸትን ምዕባለን ንሃገራዊ መደባት ኣብ ምትግባር ዘለዎ ክእለት” ኣብ ግምት ኣእትዩ ከምዝመረጾ ሓቢሩ። መሓመድ ሑሴን ሮብለ፡ መዝነቱ ብባይቶ እታ ሃገር እንተጸዲቕሉ፡ ነቲ ኣብ 25 መጋቢት ብሃገራዊ ባይቶ ዝወረደ ቀዳማይ ሚኒሰትር ነበር ሓሰን ዓሊ ካሬ ክትክኦ እዩ። ፕረዚደንት ሶማልያ ሞሓመድ ዓብደላሂ ፈርማጆ ኣብ ዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለጺ ነቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ንኽኸውን ዝመዘዞ መሓመድ ሑሴን ሮብለ “ መንግስቲ ንዝመጽእ ሃገራዊ ምርጫ ድሉው ንኽኸውን ዘኽእል ዓቕሚ ዘለዎ፣ ሃገራዊ ጸጥታ ከውሕስ፣ ሰራዊት ሶማልያ ዳግም ምውድዳብ ንኽገበረሉ፣ ትሕተ ቅርጺ ንኽዝርግሕን መሰረታውያን ጠለባት ህዝቢ ከማልእን” ትጽቢት ከምዝገብረሉ ገሊጹ። መሓመድ ሑሴን ሮብለ ኣብ ፖሎቲካ ሶማልያ ሓዲሽ ስለዝኾነ ንቦታ ቀዳማይ ሚኒሰትር ይምጥኖ ድዩ ዝብሉ ወገናት ግን ኣይተስኣኑን።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ሩስያ ኣብ ሱዳን እትሃንጾ መደበር ሓይሊ ባሕሪ እንታይ ዘጠቓልል'ዩ?

ትሕዝቶ ናይቲ፡ ሩስያ ኣብ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ ወታሃደራዊ መዓስከር ክትሃንጽ ዘፍቅድ፡ ኣብ መንጎ ካርቱምን ሞስኮን ዝተበጽሐ ስምምዕ ክወጽእ ጀሚሩ። ብመሰረት እቲ ሱዳንን ሩስያን ዝኣተውኦ ውዕል፡ እቲ ሩስያ ኣብ ፖርትሱዳን ክትሃንጾ መዲባ ዘላ መዓስከር ሓይሊ ባሕሪ ን25 ዓመታት ዝጸንሕ'ዩ። ኑክሌራዊ መራኽብ ዝርከብአን ክሳብ 4 መራኽብ ኲናት ሩስያ ኣብቲ ወደብ ክዕስክራ ክፍቀደለን ምዃኑ እቲ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ዝተፈረመ ስምምዕ ኣነጺሩ። ተንተንቲ ከምዝብልዎ፡ እቲ ስጉምቲ፡ ሩስያ ክህልዋ እትደልዮ ጆኦፖለቲካዊ ጽልዋ ንምዕባይ ዝዓለመ'ዩ። ኣብዚ ዓመት'ዚ፡ ሩስያ ኣብ ጎደቦኣ ዝነበራ ጽልዋ ከም ዝኸሰረት ይንገር። ሓደ ካብኡ፡ እታ ናይ ነዊሕ እዋን መሓዝኣ ዝነኾት ኣርመንያ በታ ቱርኪ እትድግፋ ኣዘርባዣን ምስዓራ'ዩ። ኣብ 2017፡ ፕረዚደንት ሱዳን ነበር ዑመር ኣል-በሽር፡ ንፈለማ እዋን ናብ ሩስያ ኣብ ዝኸደሉ ንፕረዚደንት ቪላድሚር ፑቲን ንሃገሩ ካብ ኣመሪካ "ክሕልዋ" ሓቲትዎ ነይሩ። እቲ ኣብ ሚያዝያ 2019 ብህዝባዊ ናዕቢ ካብ ስልጣኑ ዝተኣልየ ኣል-በሽር፡ ኣብዚ እዋን'ዚ ብዝተፈላለየ ክስታት ኣብ ማእሰርቲ ይርከብ። ብመሰረት ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ዝወጸ ጸብጻብ፡ እቲ ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ፖርት ሱዳን ክህነጽ ተወጢኑ ዘሎ መዓስከር: ኣስታት 300 ኣባላት ሓይሊ ባሕሪ ክሰፍርዎ'ዮም። ሞስኮ፡ ኣብዚ ቀረባ ዓመታት ንምስፍሕፋሕን ጽልዋታትን ኣመሪካን ቻይናን ንምብዳህ፡ ናብ ኣፍሪቃ ኣድሂባ ትሰርሕ ከምዘላ ተንተንቲ ፖሎቲካ ይዛረቡ። ኣብ ወርሒ ነሓሰ፡ ሓደ ፍሉጥ ናይ ጀርመን ጋዜጣ "ሩስያ ኣብ ኤርትራ ወታሃደራዊ መዓስከር ክትሃንጽ እያ" ዝብል ወረ ምስ ዘርገሐ፡ ሚኒስተር ዜና ኤርትራ ኣቶ የማነ ገብረመስቀል እቲ ወረ ሓቂ ዘይምዃኑ፡ ኤርትራ፡ ሩስያ ወተሃደራዊ መዓስከር ንኽትሃንጽ ዝኾነ ይኹን ውዕልን መብጽዓን ከምዘይኣተወት ሓቢሩ ምንባሩ ይፍለጥ። እቲ፡ ንሓደ ምስጢራዊ ሰነድ መንግስቲ ጀርመን ብምጥቃስ ዝሰፈረ ጸብጻብ፡ ሩስያ ኣብ ሽዱሽተ ሃገራት ኣፍሪቃ ወታሃደራዊ መዓስከራት ክትሃንጽ መደብ ከም ዘለዋን፡ ካብተን ሃገራት ናይ ውዕል መብጽዓ ከምዝተኣትወላን ዝሕብር'ዩ። እተን ዝተጠቕሳ 6 ሃገራት ከኣ፡ ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ፡ ግብጺ፡ ኤርትራ፡ ማዳጋስካር፡ ሞዛምቢክን ሱዳንን እየን። ቻይና ብወገና፡ ኣብ ኣፍሪቃ ኣገደስቲ ዝኾኑ ወተሃደራዊ መዓስከራት ክትከፍት መደብ ከምዘለዋ ሚኒስተር ምክልኻል ኣሜሪካ ሓቢሩ ነይሩ። ካብ ሰራዊት ኣሜሪካ ዝተረኸበ ሓበሬታ ከምዘመልክቶ፡ ኬንያ፣ ሲሼልስ፣ ታንዛኒያን ኣንጎላን ቻይና ዝመረጸተን ሃገራት እየን።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ምስ ሙሉእ ጥዕና እየ ዘለኹ' ይብል ድሃይ ኣጥፊኡ ዝቐነየ ጀነራል ብርሃኑ ጁላ

ድሕሪ ነዊሕ እዋን ብመንገዲ ኣገልግሎት ዜና ኢትዮጵያ ብህዝቢ ዝተራእየ ኤታማጆርሹም ሰራዊት ምክልኻል ኢትዮጵያ ጀነራል ብርሃኑ ጁላ፡ ጠፊኡ ዝፀንሐ፡ ብምኽንያት ፃዕቂ ስራሕ እምበር፡ ኣብ ሙሉእ ጥዕና ከምዝርከብ ንቢቢሲ ገሊፁ። ብፍላይ ኣብቶም ዝሓለፉ ክልተ ሳምንታት ኣብ ዝተፈላለዩ ማሕበራዊ መራኸብታት፡ እቲ ላዕለዋይ ኣዛዚ ሰራዊትኢትዮጵያ ዝኾነ  ጀነራል ብርሃኑ: ብኸቢድ ሓሚሙ ዝብልን ካልኦትን ወረታት ብዛዕባኡ ክናፈሱ ፀኒሖም’ዮም። ትማሊ ሰኑይ ብኣገልግሎት ዜና ኢትዮጵያ ድሕሪ ምቕራቡ ቢቢሲ ዘዘራረቦ እቲ ጀነራል፡ ካብ ዓይኒ ህዝቢ ርሒቑ ዝፀንሐ ኣብ ልዑል ፀቕጢ ስራሕ ስለዝፀንሐ ከምዝኾነ ተዛሪቡ። ኣብ ጥዕንኡ ዋላ ሓደ ዘጋጠሞ ፀገም ከምዘየለ ብምሕባር ድማ፡ “ ሚእቲ ብሚእቲ ኣብ ፅቡቕ ጥዕና እየ ዘለኹ” ኢሉ። ጀነራል ብርሃኑ፡ ብዛዕብኡ ክላባዕ ብዛዕባ ዝፀንሐ ጉዳይ ኣመልኪቱ ኣብ ዝሃቦ ግብረመልሲ፡ “ሰብ ብሓሳብ እንክፈላለን ብዓይኒ ፀላኢ እንክረአአን፡ ፀላእየይ እዩ ንዝበሎ ወገን ፅቡቕ ነገር ኣይሓስብን። እዚ ምሳና ይገጥሙ ናይ ዘለዉ ሓይልታትን ፈተውቶምን ትምኒት እዩ። ኣብ ጉዳይ ጥዕናይ ካባይ ንላዕሊ ዝፈልጥ ጠንቋሊ ዘሎ ኣይመስለንን። ሕማም ርእሲ እኳ የብለይን” ብምባል ነቲ ክናፈስ ዝቐነየ ወረ ነጺግዎ። ጀነራል ብርሃኑ ጁላ፡ ካብ ናይ ውልቁ ጉዳያት ወጻኢኣብ ዘለዉ ዝተፈላለዩ ዛዕባታት’ውን  መብርሂ ሂቡ። ንሱ፡ ሰራዊት ምክልኻል እታ ሃገር ካብ ትግራይ ዝወፀሉ ምኽንያትን፡ ክምለስ ዝኽእለሉ ነጥብታትን ተዛሪቡ። “መንግስቲ ብዝሃቦ ፖለቲካዊ ውሳነ ኢና፡ ካብ ትግራይን ካብ መቐለን ወፂእና። እቲ ውሳነ ልክዕ እዩ ኢልና ኢና ንኣምን። ከምኡ’ውን ንስለ ህዝቢ ትግራይ ኢሉ ዝኸፈሎ መስዋእቲ እዩ ኢልና ንኣምን። እዚ ልኡኽ ተቐቢልና ኢና ወፂእና” ኢሉ። ድሕሪ ናይ ሸሞንተ ኣዋርሕ ውግእ እቲ ሰራዊት የዕርፍን መሊሱ ይወዳደብን ከምዘሎ ዝሓበረ እቲ ጀነራል፡ ናይ ስልጠና ስራሕ ይዕመም ከምዘሎ ተዛሪቡ። “ምድላዋትና ብልዑል ኩነታት ንውግን ኢና ዘለና። መንግስቲ ንዝህበና ተልእኾ፡ ድሉዋት ኮይንና ንፅበ ኢና ዘለና” ኢሉ። ካብዚ ብተወሳኺ ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ፡ “ክሳብ ሕዚ ንህዝቢ ትግራይ ዘሳቐዮ ስለዝኣክል፡ ደው ኢሉ ሓሲቡ መንግስቲ ዘመቻቸዎ በይንኣዊ ተኹሲ ተቐቢሉ፡ ንሱ’ውን ተኹሲ ደው ብምባል ዝደልዮ ፖለቲካዊ ሕቶ እንተልዩ ክደራደር ከምዘለዎ ኢና ንምዕድ” ክብል ተዛሪቡ። “ብቅድመ ኩነት ዝተጋየፀ ሰላም ኣይርሕውን፤ ዝኾነ ይኹን ቅድመ ኩነት ደርዲሩ ‘ኣብዚ እቶ እሞ ክንላዘብ’ ዝብል እንተልዩ ሕራይ ዝብል የለን። ሓደ ነገር ክትገብር ከለኻ፡ እቲ ካልእ’ኸ እንታይ ይገብር ዝብል ምሕሳብ ፅቡቕ እዩ” ኢሉ። “ነገራት ብጉልበት ዝቕፅሉ እንተኾይኖም፡ ሰራዊት ምክልኻል እቲ ኩናት እንክንጅምር ልዕሊ ዝነበረ ደረጃ ፅኑዕ፣ ልምዲ ውግእ ዘለዎን ብፅቡቕ ዝተዓጠቐን እዩ፤ ትእዛዝ መንግስቲ እዩ ዝፀበ ዘሎ። ሕዚ ብዘለውዎ መንገዲ እንድሕር ዝቕፅሉ ኮይኖም፡ ከምዝለመድናዮ ምግባርና ኣይተርፍን” ኢሉ። እቲ ሰራዊት ኣብ ትሕቲ መንግስቲ ከምዝኾነ ዝሓበረ ጀነራል ብርሃኑ ጁላ፡ “ውፃእ ክንበሃል ንወፅእ፤ እቶ ክንበሃል ንኣቱ” ኢሉ። ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ ግና፡ ኣብ ልዕሊ ሰራዊት ምክልኻል ኢትዮጵያ ኣንፀባራቒ ዓወት ከምዝሓፈሱን እቲ ሰራዊት ተደፊኡ ካብ ትግራይ ከምዝወፅአን እዮም ዝገልፁ። መንግስቲ ፌደራል ሓይልታቱ ካብቲ ክልል ኣብ ዝወጸሉ ዝነበረ እዋን በይንኣዊ ተኹሲ ደው ምባል ምእዋጁ ይዝከር። ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ ብወገኖም፡ ተኹሲ ደው ንምባል በዓል ሸውዓተ ነጥቢ ቅድመ ኩነት ዘቐመጡ እንትኾኑ፡ ነዚ ቅድመ ኩነት ብወገን መንግስቲ ፌደራል ዝተውሃበ ወግዓዊ ምላሽ የለን። ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ ኣብቲ ዝሓለፈ ወርሒ ሰነ 2021  ጀሚሩ ካብ ዘካየድዎ ዘለዉ ሓድሽ ወፍሪ ንነዘ፡ ንርእሰከተማ መቐለ ሓዊሱ፣ ከተማታት ኣላማጣን ኮረምን ብርክት ዝበለ ከባብታትን ትግራይ ምቁፅፃሮም ይፍለጥ። ፍሉይ ሓይሊ ኣምሓራ፣ ኤርትራን ኢትዮጵያን ካብ መሬት ትግራይ ጠቕሊሎም ክሳብ ዝወፅኡ ድማ ምውጋእ ከምዝቕፅሉ ገሊፆም’ዮም። መንግስቲ ፌደራል ብወገኑ፡ “እቲ መጥቃዕቲ ዝቕፅል እንተድኣ ኮይኑ፡ ዘድልይ ዘበለ ስጉምቲ ከምዝወስድ” ከጠንቅቕ ምጽንሑ ይፍለጥ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ፕረዚደንት ጋና ነበር ጄሪ ራውሊንግስ ኣብ 73 ዓመቱ ዓሪፉ

ፕረዚደንት ጋና ነበር ጄሪ ራውሊንግስ ኣብ መበል 73 ዓመቱ ሞይቱ። እቲ ኣብ ሓይሊ ኣየር ጋና ላዕለዋይ መኮነን ኮይኑ ብወተሃደርነት ዘገልገለ ጄሪ ራውሊንግስ፡ ክልተሻብ ዕልዋ መንግስቲ ኣካይዱ እዩ። ፈላማይ ዕልዋ ኣብ 1979 ዘካየዶ ኾይኑ፡ ድሕሪ’ቲ ዕልዋ ስልጣን ንስቪላዊ መንግስቲ ኣረኪቡ እዩ። ክሳብ 1992 ድማ፡ ናይ’ቲ ኣብ’ታ ሃገር ስልጣን ጨቢጡ ዝነበረ ወተሃደራዊ ሓይሊ ሓላፊ ብምዃን መሪሑ እዩ። ድሕሪኡ ድማ መረጻ ተኻይዱ፡ ፕረዚደንት እታ ሃገር ኮይኑ ኣገልጊሉ። ንክልተ እብረ፡ ፕረዚደንት ኮይኑ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ኣብ 2001 ካብ መዝነቱ ወሪዱ። ብዛዕባ ሞቱ ካብ’ታ ሃገር ዝወጽኡ ዘለዉ ጸብጻባት ከምዝብልዎ፡ ንቑሩብ እዋን ሓሚሙ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ኣብ ከተማ ኣክራ ኣብ ዝርከብ ሆስፒታል እዩ ሞይቱ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ኣብ ቤንሻንጉል መተከል ሓዘንተኛታት መጥቃዕቲ ከምዝበፅሖም ተገሊፁ

ኣብ ክልል ቤንሻንጉል ዞባ መተከል: ወረዳ ቡለን፡ ሓደ ሰብ ተቐቲሉ፤ ከምኡ'ውን ኣብ ሓዘን ኣብ ዝነበሩ ኣርባዕተ ሰባት ብዘጋጠመ መጥቃዕቲ ብርቱዕ ጉድኣት በጺሑ ተባሂሉ። ብሓሙስ 15 ሓምለ 2013 ዓ.ም [ ኣቆጻጽራ ግእዝ] ሓደ ነባሪ እታ ከተማ መንእሰይ፡ ብልሙድ ካማሺ ተባሂሉ ኣብ ዝፍለጥ መውጽኢ በሪ፡ ምስ ካልኦት ኣዕርኽቱ ኣብ ሓለዋ እንከሎ፡ ብጥይት ተወቒዑ ከምዝተቐትለ፡ ቢቢሲ ዘዘራረቦም ክልተ ነበርቲ ገሊጾም። ኣብ ቀረባ እዋን ናብቲ ከባቢ ተመዛቢሎም ዝመጽኡን ኣብ ከተማ ቡለን ቀበሌ ሓደን ክልተን ዝተዋጽኡ ሰባት እናሓለው፡ ሓደ መንእሰይ ብዘይተፈልጡ ሸፋቱ ከምዝተቐትለን፡ ሬስኡ ብኣምቡላንስ ከምዝተወስደን ነበርቲ ይዛረቡ። እቲ ኣስከሬን ካብ ሆስፒታል ምስወጽአ መናእሰያት እናበኸዩ ይስዕቡ  ከምዝነበሩ እንተኾነ ኣብቲ ከባቢ ዝነበሩ ሰራዊት ምክልኻል ከምዝበተኑዎም እቶም ተቓውሞ ዘስምዑ መናእሰያት ይዛረቡ። ሜዲካል ዳይሬክተር ሆስፒታል ቡለን ዶክተር ታከለ ገሰሰ'ውን፡ እቲ መንእሰይ ኣብ በረኻ ተወቒዑ ሬስኡ ናብ ሆስፒታል መጺኡ ከምዝነበረ ኣረጋጊጹ። እቲ ዶክተር ብምቕጻል፡ ሓሙስ ድሕሪ ቐትሪ ካልኦት ኣርባዕተ ሰባት ብጥይት ተወቒዖም ናብ'ቲ ሆስፒታል ከምዝመጽኡ፤ እቶም ሰለስተ ንዝሐሸ ሕክምና ናብ ባህርዳር ከምዝተላእኩን፡ እቲ ሓደ ግን ዛጊድ ኣብኡ ደቂሱ ይሕከም ከምዘሎን ተዛሪቡ። ቢቢሲ ካብ ዘዘራረቦ ወዲ 65 ሽማግለ ኣይተ ኣዳሙ፡ እቲ መጥቃዕቲ ብግምት ሰዓት 10 ኣቢሉ ከምዝጀመረ ይዛረብ። ኣይተ ኣዳሙ፡ ብቕትለት እቲ መንእሰይ ዝተላዕለ፡ ኣባላት ኮማንድ ፖስት ሰራዊት፡ "ኣብ ልዕሊ ሓዘንተኛታት ተኲሶም" ክብል ይዛረብ። "ኣባላት ሰራዊት ምዃኖም ብክዳኖም ኢና ንፈልጦም። ምሳና ሓቢሮም ስለዝነብሩ ኣጸቢቕና ኢና ነለልዮም። ናብ'ቲ ተቐሚጥናሉ ዝነበርና እንዳ ሓዘን እዮም ተኲሶምልና" ኢሉ። ኣብቲ እንዳ ሓዘን ዝነበሩ በጻሕቲ በቲ ተዅሲ ከምዝተበታተኑን እቲ ስነ ስርዓት ቀብሪ ንጽባሒቱ ዓርቢ ከምዝተኻየደን ይዛረብ ። ኣይተ ኣዳሙ ንባዕሉ፡ ኣብ ከተማ ቡለን  ሕክምና ይግበረሉ ከምዘሎ ተዛሪቡ። ኣባል ኮማንድ ፖስት ወረዳ ቡለን፡  ሻለቃ ሰለሞን፡ "ንሕና ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኣይንትኩስን ንህዝቢ ኢና ንከላኸል" ብምባል እቲ መጥቃዕቲ ብኣባላት ሰራዊት ከምዘይተፈፀመ ተዛሪቡ። "ኣብቲ እዋን ዕግርግር ስለዝነበረ፡ ነንሕድሕዶም እዮም ተዋቒዖም ዝኾኑ፤ እዚ ድማ ምስተጻረየ እዩ ዝፍለጥ። ሰራዊት ግን ንሰብ ኣይወቅዕን፤ ንሕልዎም ኢና ዘለና፤ ካልእ ተልእኾ ዘለዎ ሰብ'ዩ ስም ሰራዊት ዘጸልም ዘሎ" ብምባል ነቲ ክሲ ነጺጉዎ። ኣብ ክልል ቤኒንሻንጉል ጉሙዝ፡ ዕጡቓት ኣብ ልዕሊ ነበርቲ ብተደጋገሚ መጥቃዕቲ ብምፍጻም ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት ብዙሓት ሰባት ተቐቲሎም እዮም። ቅድሚ ሒደት መዓልታት፡ መንነቶም ዘይተፈልጠ ዕጡቓት፡ ብዝፈጸምዎ መጥቃዕቲ ብዙሓት ሰባት ከምዝተቐትሉ ጸብጻባት የመልክቱ። ገለ ከባቢታት እቲ ክልል፡ ኩነታት ጸጥታ ንምርግጋእ፡ ካብ ሰራዊት ምክልኻልን ካብ ሓይልታት ጸጥታ እቲ ክልልን ብዝተዋጽኡ [ሓይልታት]ብኮማንድ ፖስት እዩ ዝመሓደር ዘሎ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ናይጀርያ ብህዝቢ ንዝተጸልአ ፍሉይ ሓይሊ ፖሊስ ፌደራል በቲና

መንግስቲ ናይጀርያ፡ ንጭካነ ፖሊስ ብምቅዋም ንዝተወልዐ ህዝባዊ ናዕቢ ስዒቡ፡ ፍሉይ ሓይሊ ፖሊስ ክብተን ወሲኑ። እቲ 'ሳርስ' - [ስፔሻል ኣንቲ-ሮበሪ ስኳድ] ብዝብል ዝፍለጥ ፍሉይ ጋንታ ጸረ-ፍግሪ (ስርቂ) ብቐጥታ ክብተን ከምዝተወሰነ እዩ መንግስቲ እታ ሃገር ኣፍሊጡ ። ኣንጻር እቲ ፍሉይ ሓይሊ ዝተወልዐ ህዝባዊ ተቓውሞ መበገሲኡ፡ ሓደ ሰብኣይ ብኣባላት ፖሊስ ክቕተል ከሎ ዘርእይ ቪድዮ ክዝርጋሕ ብምኽኣሉ እዩ። ዝተወልዐ ህዝባዊ ተቓውሞ እናጸዓቐ ብምኻዱ ድማ፡ ካብ ናይጀርያ ወጻኢ'ውን ተዘርገሑ። ሕጊ ብምጥሓስ፣ ንሰባት ብምስቓይን ብምቕታልን ዝኽሰሱ ኩሎም ኣባላት 'ሳርስ' (ፍሉይ ጋንታ ጸረ-ስርቂ) ከም ሓድሽ ክውደቡ ምዃኖም ተገሊጹ'ሎ። ነቲ ጋንታ ናይ ምትካእ ሓድሽ ምትዕርራይ ድማ ክስርሓሉ ምዃኑ ተሓቢሩ። ዋና ኣዛዚ ፖሊስ እታ ሃገር ከምዘፍለጦ፡ ካብ ውዳበታት ሲቪል ማሕበረሰብን ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ዝሳተፉሉ ጉጅለ ምርመራ ተጣይሹ፡ ኣብቶም በቲ ፍሉይ ሓይሊ ተፈጺሞም ዝበሃሉ ጥሕሰታት ምጽራይ ከካይድ እዩ። ፕረዚደንት ሙሓማዱ ቡሃሪ፡ ፖሊስ ዝፍጽሞም ኣረመኒያዊ ተግባራት ንከብቅዕ ዳግመ ምትዕርራይ ከምዝገብርን "ንዘጥፍኡ ኣባላት ፖሊስ ናብ ፍርዲ ከምዘቕርብን" ቃል ኣትዩ ነይሩ። ተቃወምቲ ብወገኖም፡ እቲ ፍሉይ ጋንታ ምትዕርራይ ክግበሮ ዘይኮነስ መሊኡ ክፈርስ ይሓቱ። ምኽንያቱ "እቲ ባህርያት ፖሊስ ንምቕያር ኣቐዲሙ ዝተኣተወ መብጽዓ ውጽኢታዊ ኣይኮነን" ይብሉ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ቅልውላው ኢትዮጵያ ትግራይ፡ ሰራዊት ኢትዮጵያ ንከተማ ዓዲ ግራት ከምዝተቖጻጸረ ሓቢሩ

ሰራዊት ኢትዮጵያ፡ ንከተማ ዓዲ ግራት ከምዝተቖጻጸረ ሎሚ ኣብ ዘውጽሖ መግለጺ ኣፍሊጢ። መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ትማሊ፡ ንከተማታት ኣክሱምን ዓድዋን ከምዝተቖጻጸረን አፍሊጡ ነይሩ። መንግስቲ ክልል ትግራይ ብማዕከን ዜና እቲ ክልል ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ትማሊ ኣብ ከተማ ዓዲ ግራት ሓያል ደብዳብ ከቢድ ብረት ከምዝነበረን ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ሰባት ከቢድ ጉድኣት ከምዝወረደን ሓቢሩ። በቲ ደብዳብ ከቢድ ብረት ኤርትራውያን ዝርከቡዎም ትሸዓተ ሰለማውያን ሰባት ከምዝሞቱ'ውን እቲ መግለጺ ኣፍሊጡ። እንተኾነ፡ ኣብ ክልል ትግራይ መራኸብታት ተዓጽዩ ብምህላዉ፡ ናይ ክልቲኡ ወገን ብናጻ ኣካል ክረጋገጽ ኣይከኣለን። ኣፈኛ ሓይልታት ትግራይ ገብረ ገብረጻዲቕ፡ ትማሊ ዓርቢ ኣብ ዝተፈላለዩ ኩርናዓት ክልል ትግራይ ውግእ ክካየድ ከምዝወዓለን ኣብ ግንባራት መኾኒን ዛላምበሳን ዓወት ከምዘመዝገቡን ሓቢሩ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ብወገኑ፡ ሰራዊቱ ንከተማታት ኣኽሱም ዓድዋን ዓዲ ግራትን ተቖጻጺሩ ናብ መቐለ ገጹ ይግስግስ ከምዘሎ አፍሊጡ። ኣብ ዞባ ማእኸል ትግራይ ዝርከባ ከተማታት ኣክሱምን ዓድዋን ካብ ሞንጎ  እተን ዓበይቲ ከተማታት ትግራይ እየን። ኣፈኛ ሓይልታት ትግራይ ገብረ ገብረጻዲቕ ትማሊ አብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ንወተሃደራዊ ዒላማ ዝገበረ ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ከተማ ባህርዳር መጥቃዕቲ ከምዘካየዱ ብቴለቪዥን ትግራይ ሓቢሩ። ይኹን እምበር ማዕከናት ዜና ክልል ኣምሓራ፡ ዝወረደ ጉድኣት ከምዘየለ ገሊጸን ነይረን። ኣብ ባህርዳር ሓሙስ ለይቲ ዳግማይ ናይ ሮኬት መጥቃዕቲ ከም ዘጋጠመ ነበርትን ምምሕዳር እቲ ክልልን ኣፍሊጦም። ኣብቲ ስፍራ ዝርከብ ጋዜጠኛ ቢቢሲ፡  ሰዓት 1፡30 ናይ ለይቲ  ኣብታ ከተማ ብርቱዕ ድምጺ ከም እተሰምዐ ኣረጋጊጹ። እንተኾነ እቲ መጥቃዕቲ ሮኬት ኣበየናይ ዕላማ ከምዘነጻጸረን እንታይ ጉድኣት ከምዘጋጠመን ቢቢሲ ከረጋግጽ ኣይከኣለን። ማዕከናት ዜና ፈደራላዊ መንግስቲ'ውን ሰራዊት ኣብ ልዕሊ ሓይልታት ትግራይ መጥቃዕትታቱ ቀጺሉ ከምዘሎ ኣቃሊሐን ኣለዋ። ዝሓለፈ ሓሙስ ድሕሪ ቀትሪ'ውን ኣብ ከተማ መቐለ ደብዳብ ነፋሪት ኲናት ከም እተኻየደ ምንጭታት ንቢቢሲ ገሊጾም። ቴሌቪዥን ትግራይ ኣበቲ ደብዳብ ቆሲሎም ናይ ዝበሎም ተምሃሮ ስእልታት ኣቕሪቡ ነይሩ። መንግስቲ ፌደራል ብዛዕባቲ ደብዳብ ነፈርቲ ዝሃቦ ምላሽ የለን። ብናጻ ኣካል እውን ኣይተረጋገጸን። ቅድሚኡ እውን ኣብ ከተማ መቐለ ደብዳብ ነፈርቲ ከምዝተኻየደን ሰላማውያን ሰባት ከምዝተሃርሙን ሪፖርተር ቢቢሲ ኣረጋጊጹ ነይሩ። እቲ ግጭት ካብ ዘጋጥም ክሳብ ሕጂ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ትግራይ ደብዳብ ነፈርቲ ይካየድ ምህላውን ሰላማውያን ሰባት ከምዝተጎድኡን መራሕቲ ትግራይ ይገልጹ። መንግስቲ ፌደራል ግን፡ እቲ ደብዳብ ነፈርቲ፡ ንወተሃደራዊ ነቑጣታት ዘነጻጸረ እዩ ይብል። ብተመሳሳሊ ቅድሚ ሓደ ሰሙን ኣብ ከተማታት ባህርዳርን ጎንደርን ንዝርከቡ መዕርፎ ነፈርቲ ዕላማ ዝገበረ መጥቃዕቲ ሮኬት ተኻይዱ ምንባሩ ይዝከር። ብቀዳም 14 ሕዳር'ውን ተመሳሳሊ መጥቃዕቲ ናብ ኣስመራ ተኻዪዱ ነይሩ። መንግስቲ ኤርትራ ግና ብዛዕባ እቲ መጥቃዕቲ ኣይተዛረበን። ኣባል መሪሕነት ህወሓት ኣቶ ጌታቸው ረዳ እቲ ኣብዘን ከተማታት ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ብሓይልታት ትግራይ ከም እተኻየደ ኣረጋጊጹ። ኣብ መንጎ መንግስታት ፌደራልን ክልል ትግራይን ኲናት ካብ ዝጅመር ልዕሊ ክልተ ሰሙናት ገይሩ'ሎ። ሰብኣዊ ቅልውላው ብሰንኪ እቲ ኣብ መንግስቲ ፈደራልን ሓይልታት ክልል ትግራይን ተወሊዑ ዘሎ ኵናት መዓልታዊ ኣስታት ኣርባዕተ ሽሕ ሰባት ናብ ሱዳን ይሰግሩ ምህላዎም ጸብጻባት ይገልጹ። በቲ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ኵናት ኣስታት 36,000 ሰባት ካብቲ ናይ ኵናት ዞባ ሃዲሞም ናብ ሱዳን ከምዝኣተዉ ሱዳን ሓቢራ ኣላ። ሕቡራት ሃገራት ብወገኑ እቲ ከባቢ ገዚፍ ሰብኣዊ ቅልውላው ኣጋጢምዎ ከምዘሎ ገሊጹ። ሕቡራት ሃገራት፡ ቁጽሪ ናይቶም ኣብ ውሽጢ ትግራይ ዝፈናቐሉ ዘለዉ ዕጽፍታት ናይቶም ናብ ሱዳን ዝስደዱ ዘለዉ ክኸውን ከምዝኽእል ስግኣቱ ገሊጹ። ናብ ትግራይ ከእትዎም ዝኽእል መስመራት ስለዝተዓጽወ እቲ ተጻባይ ረድኤት ስደተኛን ህዝብን ኣብ ጸገም ከምዘሎ ኣመልኪቶም። ትካል ህጻናት ሕቡራት ሃገራት - ዩኒሴፍ፡ ኣብ ትግራይ 2.3 ሚልዮን  ህጻናት ሰብኣዊ ሓገዝ ከምዘድልዮም ሓቢሩ'ሎ። እንተኾነ ብሰንኪ'ቲ ተወሊዑ ዘሎ ኲናት ነቶም  ህጻናት ዝወሃብ ሰብኣዊ ሓገዝ ከብጽሖም ከምዘይከኣለ ኣፍሊጡ። ኣመዓባብላ እቲ ኩናት መንግስታት ፈደራልን ክልል ትግራይን ብፍልልይ ስነ-ሓሳብ፡ ክረሓሓቑ ድሕሪ ምጽናሕ ንዝነበሮም ልፍንታዊ ኪዳን ኣፍሪሶም ብልጽግናን ህወሓትን ኮይኖም ተፈላልዮም። ብለበዳ ኮቪድ-19 ብዝተናውሐ ምርጫ እውን ተሰሓሒቦም። ባይቶ ፈደሬሸን ኢትዮጵያ፡ እቲ ኣብ ወርሒ ነሓሰ ክካየድ ዝነበሮ ሃገራዊ ምርጫ፡ ኮቪድ-19 ድሕሪ ምህድኡ ሓደ ዓመት ኣብ ዘሎ ግዜ ክፍጸም ወሲኑ። መንግስቲ ክልል ትግራይ ግን ነቲ ውሳነ ብምንጻግ ምርጫ ኣካይዱ። ዶ/ር ኣቢይ እቲ ምርጫ ዘይሕጋዊ እዩ ክብል ክነጽጎ እንከሎ፡ መንግስቲ ክልል ትግራይ ብወገኑ መንግስቲ ፈደራል ድሕሪ መስከረም 25 ስልጣኑ ስለዘብቀዐ ዘይሕጋዊ እዩ ዝብል መርገጺ ሒዙ። ብድሕር'ዚ ክልቲኦም መንግስታት ኣፍልጦ ተነፋፊጎም ንሓድሕዶም ክካሰሱ ጸኒሖም። ብ03 ሕዳር ከኣ ኣብ ትግራይ ዓስኪሩ ምስ ዝነበረ ናይ ሰሜን እዝ ጎንጺ ተኸሲቱ። ዶክተር ኣብይ ነቲ ኣብ ልዕሊ እዚ ሰሜን ዝተወስደ ስጉምቲ ብምኹናን፡ ሕጊ ንምኽባር ብዝብል ወታሃደራዊ ስጉምቲ ክውሰድ ኣዚዙ። ኣብ ትግራይ ዝጸንዕ ናይ ሽዱሽተ ወርሒ ህጹጽ ግዘ'ውን ኣዊጁ። ቤት ምኽሪ ፈደሬሽን ኢትዮጵያ እውን ንመንግስቲ ህወሓት ኣፍሪሱ ካልእ መንግስቲ ከምዝሸይም ሓቢሩ።፡፡

ሰራዊት (ወተሃደር)


ኣብ ግብፂ፡ ሸሞንተ ኣኽበርቲ ሰላም ሲናይ ሞይቶም

ኣብ ግብፂ ወሽመጥ ሲናይ፡ ሸሞንተ ሓይልታት ኣኽበርቲ ሰላም፡ ሄሊኮፕተር ድሕሪ ምውዳቓ ከምዝሞቱ ተገሊፁ። ዘይሻራዊ ዓለም-ለኻዊ ጥምረት ሓይልታትን ተዓዘብትን (MFO)፡ እታ ሄሊኮፕተር ኣብ ጥቓ ሻርም ኤል-ሼክ፡ ስሩዕ ልኡኻ ፈፂማ እንክትምለስ ከምዝተሓምሸሸትን፡ ትሽዓተ ሰባት ኣብታ ሄሊኮፕተር ከምዝነበሩን ኣፍሊጡ። ካብ መንጎ እቶም ግዳያት፡ ሽድሽተ ኣሜሪካውያን እንትኾኑ፡ ዜጋታት ፈረንሳይን ቼክን’ውን ይርከብዎም። ሓደ ኣሜሪካዊ ከኣ፡ ካብቲ ሓደጋ ብህይወት ድሒኑ፡ ናብ ሕክምና ከምዝተወሰደ ተገሊፁ። እዚ ብህይወት ዝተረፈ ኣሜሪካዊ፡ ናብ ናይ እስራኤል ሆስፒታል ብኣየር ከምዝተወሰደ፡ ኣሶሼትድ ፕረስ፡ ንሰብመዚ እስራኤልን ግብፅን ብምፅራሕ ፀብፂቡ። ‘MFO’ ንሓገዝ ግብፅን እስራኤልን ብምምስጋን፡ ጠንቂ እቲ ሓደጋ ንምፅራይ፡ ምርመራ ከምዝግበር ኣፍሊጡ ኣሎ። ምስ እስላማዊ ጉጅለ ርክብ ዘለዎም ጂሃዳውያን ሚሊሻታት፡ ኣብ ሲናይ ከምዝንቀሳቐሱ ይፍለጥ። ኣብ'ዚ ቀረባ ዓመታት ኣብ ዝነበሩ መጥቃዕትታት ድማ፡ ብኣማኢት ዝቑፀሩ ግብፃውያን ኣካላት ፀጥታ ቀቲሎም እዮም። ዓለም-ለኻዊ ጥምረት ሓይልን ተዓዘብትን (MFO)፡ ኣብ 1979 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን ዝተፈረመ ውዕሊ ሰላም  ስዒቡ፡ ኣብ መንጎ ግብፅን እስራኤልን ዝርከቡ ዶባት ንምቁፅፃር ዝተጣየሸ፡ ዘይሻራዊ ዓለም-ለኻዊ ሓይሊ እዩ። ኣብዚ ሕዚ እዋን ድማ ካብ 13 ሃገራት ዝተዋፅኡ 1154 ተወከልቲ ወተሃደራት እንክህልዎ፡ እቲ ዝዓበየ ሓይሊ ድማ፡ ካብ ኣሜሪካ፣ ኮሎምቢያ፣ ፊጂን ፈረንሳይን ዝተወከሉ እዮም። ኣሜሪካ ኣብዚ ጥምረት፡ 452 ኣባላት ኣለውዋ፤ ካብዚኦም ገሊኦም ኣገደስቲ ሓላፍነታት ዝሓዙ እዮም። ወተሃደራዊ ነፋሪት ናይ'ዚ ዓለም-ለኻዊ ጥምረት (MFO) እንክትሕምሸሽ፡ እዚ ፈላማይ ኣይኮነን። ኣብ 2007 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን’ውን፡ ካብ ሰሜናዊ ሲናይ ዝተበገሰት ናይ ፈረንሳይ ወተሃደራዊ ነፋሪት ተሓምሺሻ፡ ሸሞንተ ፈረንሳውያንን ሓደ ካናዳውን ሞይቶም እዮም።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ኣሜሪካ ኣብ መሸጣ ኣጽዋር ኣብ ዓለም ዝነበራ መሪሕነት ከምዝዓቀበት ተገሊጹ

ኣሜሪካ ኣብ ዝሓለፉ ሓሙሽተ ዓመታት ንሃገራት ዓለም ብመሸጣ ዘቕረበቶ መጠን ኣጽዋር ብ37 ሚኢታዊት ከምዝወሰኸ ሓደ ኣብ ስዊድን ዝርከብ ትካል መጽናዕቲ ሓቢሩ። ብዘይካ ኣሜሪካ ሃገራት ፈረንሳይን ጀርመንን እውን ናብ ካልኦት ሃገራት ብመሸጣ ዘቕርብኦ ኣጻዋር ውግእ መጠኑ ክውስኽ ምኽኣሉ ነቲ ብወገን ቻይናን ሩስያን ተፈጢሩ ዘሎ ሕጽረት ቀረብ ከምዝመልእ ይግለጽ። ኣብዚ እዋን ዘሎ መሸጣን ዕድግን ኣጽዋር ካብ እዋን ዝሑል ኲናት ናብዚ እቲ ዝለዓለ ምዃኑ ጸብጻባት የመልክቱ። ኣብ ዓለም ካብ ዝተፈጸመ መሸጣ ኣጽዋር ውግእ ከኣ እቲ ዝለዓለ ኣብ ውሽጢ ማእከላይ ምብራቕ ዝተመዝገበ ኮይኑ’ሎ። ነቲ ዳህሳስ ኣብ ዘካየደ ትካል መጽናዕቲ ስቶክሆልም ላዕለዋይ ተመራማሪ ፒተር ዊዝማን “እቲ ኣብ ውሽጢ ዝሓለፉ  ዓመታት ዝተርኣየ ዝለዓለ ዕዳጋ ኣጽዋር ውግእ ተዛዚሙ ንምባል እዋኑ ኣይኣኸለን” ኢሉ። እቲ በዓል ሞያ ከምዝበሎ ኣብዚ እዋን ኣጋጢሙ ዘሎ ዓለማዊ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣብ ልዕሊ ቁጠባ ብሰንኪ ዘሕድሮ ጸቅጢ ሃገራት ነቶም ኣብ ዝቕጽሉ ዓመታት ዝዕድግኦም ኣጽዋር ኲናት ምልስ ኢለን ምግምጋመን  ኣይክተርፍን። “ለበዳ ኮሮናቫይረስ ናብ ዝለዓለ ደረጃ ኣብ ዝበጽሓሉ ዝሓለፈ ዓመት’ኳ ብዙሓት ሃገራት ወሰንቲ ዝበሃሉ ዓይነታት ኣጽዋር ንምዕዳግ ዓበይቲ ስምምዓት ተፈራሪመን’የን” ክብል ድማ የረድእ። እቲ ትካል መጽናዕቲ ከምዘመልክቶ መጠን ናይቲ ኣብ ውሽጢ ዝሓለፉ ሓሙሽተ ዓመታት ዝተሸጠ ኣጽዋር ምስቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ክነጻጸር ከሎ ብዝነበሮ ኩነታት ናይ ምቕጻል ባህርያት ነይርዎ። ኣሜሪካ ናብ ደገ ካብ እትሸጦ ኣጽዋር ዳርጋ እቲ ፍርቂ ናብ ሃገራት ማእኸላይ ምብራቕ ዝቐረበ እዩ። ስዑዲ ዓረቢያ ድማ ካብ መሸጣ ኣጽዋር ኣሜሪካ ነቲ 24 ሚኢታዊት ትወስድ። ኣብ ዝሓለፉ ሓሙሽተ ዓመታት ኣሜሪካ ኣብ ዓለም ዝነበራ ዕዳጋ ኣብ ዝወሰኸሉ እዋን 94 ዓማዊል ሃገራት ነይረንኣ። ነታ ሃገር ብምስዓብ ፈረንሳ ዝነበራ መሸጣ ኣጽዋር ብ 44 ሚኢታዊት ክውስኽ ከሎ ጀርመን ብወገና 21 ሚኢታዊት ዕብየት ዕዳጋ ኣመዝጊባ። እስራኤልን ደቡብ ኮርያን ምስተን ሰለስተ ሃገራት ክነጻጸራ ከለዋ ዝተሓተ መጠን ኣጽዋር ናብ ዕዳጋ ዘቐርባ’ኳ እንተኾና መሸጠአን ግን ብዝለዓለ መጠን’ዩ ወሲኹ። ጎንጽን ወጥርን ኣብ ዘይፍለዮ ማእኸላይ ምብራቕ ዝርከባ ሃገራት ዘቕርብኦ ጠለብ ዕድጊት ኣጽዋር ውግእ  ብዝለዓለ መጠን እናወሰኸ ይርከብ። እተን ናብ ሃገራት ትሕቲ ሳህራ ኣፍሪቃ ኣጽዋር ብምቕራብ ዝፍለጣ ሃገራት ሩስያን ቻይናን መሸጠአን ከምዝነከየ እዩ ዝግለጽ። ሩስያ መሸጠኣ ብ22 ሚታዊት ክንክይ ከሎ እታ ኣብ ዕዳጋ ዓለም ኣጽዋር ብምቕራብ ብሓምሻይ ደረጃ እትስራዕ ቻይና ከኣ መሸጠኣ ብ7.8 ሚኢታዊት ነክዩ’ሎ። ፓኪስታን፣ ባንግላዲሽን ኣልጀርያን እተን ቀንዲ ዓማዊል ኣጽዋር ቻይና ነይረን።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ሰራዊት ኢትዮጵያ 'ናይ ሓደራ' መንግስቲ ክምስርቱ ንዝሓስቡ ስጉምቲ ከም ዝወስደሎም ኣጠንቂቑ

ምክትል ኢታማጆር ሹም ሰራዊት ኢትዮጵያ ጀነራል ብርሃኑ ጁላ፡ ክሳብ ምርጫ ዝካየድ ብዘይካ እዚ ዘሎ መንግስቲ ካልእ መንግስቲ ከምዘይህሉ ተዛሪቡ። ኣብ ልዕሊ እቶም ብዘይምርጫ "መሰጋገሪ መንግስቲ" ወይ "ናይ ሓደራ መንግስቲ" ንምምስራት ዝጽዕሩ ወገናት ዘይሕገመንግስታዊ ስለዝኾነ "ስጉምቲ ክንወስድ ኢና" ክብል'ውን ኣጠንቂቑ። ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ብስም "ፌደራሊስት ሓይልታት" ዝፍለጥ ፖለቲካዊ ምትእኽኻብ፡ ዕድመ ስልጣን መንግስቲ ኣብ መወዳእታ ናይዚ ወርሒ ምስ ኣብቀዐ፡ ብኪኢላታት ዝቐውም "ናይ ሓደራ መንግስቲ" ክምስረት ዝጽውዕ መግለጺ ኣውጺኡ ነይሩ። እቲ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ነሓሰ ክካየድ ዝነበሮ ሃገራዊ ምርጫ ኢትዮጵያ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንኣስታት ሓደ ዓመት ምንውሑ ኣብታ ሃገር ፖለቲካዊ ቅልውላዉ ኣስዒቡ'ዩ። ነቲ ምንዋሕ ዝተቓወመ ገዛኢ ሰልፊ ክልል ትግራይ ዝኾነ ህወሓት፡ ፌደራላዊ መንግስቲ "ዘይሕጋዊ" ዝበሎ ክልላዊ ምርጫ ኣካይዱ ዳርጋ ምሉእ ብምሉእ ስልጣን ተቖጻጺሩ ይርከብ። ብድሕሪ ቅትለት ስነጥበባዊ ሃጫሉ ሁንዴሳ ብዝተወለዐ ናዕቢ ኣብ ቀይዲ ኣትዮም ዝርከቡ ከም ብዓል ጀዋር መሓመድን ልደቱ ኣያሌውን ዝበሉ ፖለቲከኛታት ብወገኖም፡ ናይ መሰጋገሪ መንግስቲ ክምስረት'ዮም ዝጽውዑ ነይሮም- ቅድሚ ምእሳሮም። ይኹን እምበር፡ ኣብዚ ቀረባ መዓልታት፡ ሚኒስትሪ ሓለዋ ጥዕና ኢትዮጵያ፡ ነቲ ለበዳ ኣብ ግምት ብዘእተወ ኣገባብ ምርጫ ክካየድ ከምዝኽል ድሕሪ ምግላጹ፡ ፓርላማ ኢትዮጵያ ምርጫ ክካየድ ከም ዝኽእል ገሊጹ'ሎ። ኣቐዲሙ፡ ባይቶ ፌደረሽን ንዕድመ ፌደራላዊን ክልላውን መንግስታት እንተወሓደ ንሓደ ዓመት ክናዋሕ ምውሳኑ ይዝከር። ሃገራዊ ቦርድ ምርጫ ግን ክሳብ ሕጂ ብዛዕባ'ቲ ጉዳይ ዝሃቦ ወግዓዊ መግለጺ የለን። ጀነራል ብርሃኑ ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ፡ ፖለቲካዊ ስልጣን ክርከብ ዝኽእል ብመንገዲ ምርጫ ጥራይ ምዃኑ ተዛሪቡ። 'ኣባላት እቲ ሰራዊት ገንዘብ ህዝቢ ይምንዝዑ ኣለዉ' ንዝብል ክሲ ድማ፡ ሰራዊት ጥራይ ዘይኮነ ኩሎም ናይ ጸጥታ ኣካላት ብዘይሕጋዊ ኣገባብ ኣብ ኢድ ሰባት ዝጸንሐ ገንዘብ ክሕዙ ሓላፍነት ከምዝተዋህቦም ብምጥቃስ፡ እቲ ገንዘብ ንምህናጽ ሓይልታት ጸጥታ ክውዕል'ዩ ከምዝተባህለ ኣረጋጊጹ። እቲ ውሳነ፡ ኣብታ ሃገር ስክፍታት ፈጢሩ ከምዘሎ ጸብጻባት ይገልጹ። ሓይልታት ጸጥታ ጥረ ገንዘብ ካብ ሰባት ይምንዝዑ ኣለዉ ዝብል ክስተት ክቐርብ ጸኒሑ'ዩ። ሓላፊ ስርሒታት ሰራዊት ምክልኻል ዝኾነ ጀነራል፡ ምስ ፋና ኣብዘካየዶ ቃለመሕትት፡ "ሰራዊትና ዝኾነ ጫቑጫቕ ስለዝበለ ዝፈርስ፣ ዝብተንን ወገን ሒዙ ዝስለፍን ዓይነት ሰራዊት ኣይኮነን" ክብል እቲ ፌደራላዊ ሰራዊት ኣብ ዘተኣማምን ኩነታት ከምዝርከብ ገሊጹ። "ብናይ ፖለቲካ ፓርቲ፣ ናይ ሓደ ሓደ ኣክቲቭትታትን ጋዜጠኛታትን ጫቑጫቕ ዝናወጽ ዓይነት ሰራዊት ኣይኮነን። ሰራዊት ናይ ፖለቲካ ፓርቲ መሳርሒ ክኸውን ይክእልን'ዩ" ኢሉ። ንሱ፡ ጋዜጠኛታት ብዛዕባ'ቲ ሰራዊት ክጽሕፉ የብሎምን ክብል'ውን ኣጠንቂቑ። "ናይ ሰራዊት ምስጢር 'ካብ ውሽቲ ዝረኸብናዮ' እናበሉ ንጻላኢ ኣሕሊፎም ዝሃቡ ጋዜጠኛታት ኣለዉ" ድሕሪ ምባል ካብ 20 ክሳብ 25 ዓመት ዘቕጽዕ ነገር ዝጸሓፉ ኣለዉ ክብል ከሲሱ። ብዛዕባ ታሪኽ ሂወት ይኹን ብቕዓት ዝኾነ ወታሃደራዊ ጀነራል ክጽሕፉ የብሎምን ክብል'ውን ኣፈራሪሑ'ሎ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ሓይልታት ጸጥታ ትግራይ ኣብ መቐለ ናብ ዝርከብ መዓስከር ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣትዮምዎ

ትማሊ ተዂሲ ዝተሰምዓላ ከተማ መቐለ ሕጂ ኣብ ህዱእ ኩነታት ምህላዋ ተሓቢሩ። ይኹን እምበር ኣብታ ክልለ ጥቡቕ ጸጥታዊ ኩነታት ምህላው ተፈሊጡ። ሓይልታት ጸጥታ ትግራይ እውን  ኣብ መቐለ ኣብ ዝርከብ መዓስከር ሰራዊት ኢትዮጵያ  ከምዝኣተዉ ምንጭታትና ሓቢሮም። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ “ህወሓት ኣብ ልዕሊ’ቲ ኣብ ትግራይ ዝርከብ መዓስከር ሰራዊት ኢትዮጵያ ጥቕዓት ፈጺሙ” ክብል ኣብ ፌስቡክ ጽሒፉ። እንተኾነ፡ መራሒ ክልል ትግራይ ዶክተር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል ብሰኑይ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ መንግስቲ ፌደራል ኢትዮጵያ: ኣብ ልዕሊ ትግራይ "ናይ ሓይሊ ስጉምቲ ክወስድ ተዳልዩ’ሎ" ክብል ከሲሱ ነይሩ። ኣብ’ታ ክልል፡ ሕጂ’ውን ኣገልግሎት ቴሌፎንን ኢንተርኔትን ከም ተቋሪጹ እዩ ዘሎ። ቤት ምኽሪ ሚኒስትራት፡ ኣብ ልዕሊ ትግራይ ንሽድሽተ ኣዋርሕ ዝጸንሕ ኣዋጅ ህጹጽ ግዜ ኣዊጁ እዩ። እንተኾነ፡ ኣብ’ዛ ክልል ቁጽጽር ዘይብሉ መንግስቲ ፌደራል ብኸመይ ነቲ ኣዋጅ ህጹጽ ግዜ ከምዘፈጽሞ ንጹር ኣይኮነን።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ምዕባለታት ኵናት መንግስታት ፌደራልን ትግራይን

ትማሊ ምሸት  (ሰሉስ) ኣብ ከባቢ ከተማ መቐለ፡ ንደቓይቕ ዝቐጸለ ድምጺ ተኹሲ ከምዝነበረ ነበርቲ ንቢቢሲ ገሊጾም። እንተኾነ፡ መንቀሊ ናይ’ዚ ተኹሲን ዘብጸሖ ጉድኣትን ዛጊድ ኣይተፈለጠን። ሪፖርተር ቢቢሲ ትግርኛ ሎሚመዓልቲ እቲ ኣብ ባይታ ዘሎ ኩነታት ተዓዚቡ እዩ። ኣብ ነቲ ትማሊ ኣብ መቐለን  ገለ ኸባብታትን ትግራይ  ኣብ መንጎ ሓይልታት ጸጥታ እቲ ክልልን ሰሜን እዝን ብዝተላዕለ ጎንጺ፡ ኣብ መላእ ትግራይ ኣገልግሎት ቴሌፎንን ኢንተርኔትን ተቛሪፁ እዩ። ኣብቲ ክልል ኣገልግሎት መብራህቲ ተቛሪጹ፣ ኩሎም ባንክታት’ውን ተዓፅዮም ኣለው። ቤት ፅሕፈት ኢትዮ ቴሌኮም ዝተዓጽወ ኾይኑ፡ ሰራሕተኛታቱ ኣብ ኣፍ ደገ እቲ ቤት ጽሕፈት ደው ኢሎም ይረኣዩ ከም ዘለዉ ንምፍላጥ ተኻኢሉ። እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ትማሊ “ህወሓት ኣብ ልዕሊ’ቲ ኣብ ትግራይ ዝርከብ መዓስከር ሰራዊት ኢትዮጵያ ጥቕዓት ፈጺሙ” ክብል ኣብ ፌስቡክ ጽሒፉ። ብፌስቡክ ኣብ ዝዘርገሖ ጽሑፍ “መንግስቲ፡ ህዝቢ ትግራይ ከይህሰ ብምሕላይ ኩናት ከይፍጠር ተዓጊሱ እዩ። ኩናት ግን ብድልየት ሓደ ወገን ጥራይ ክተርፍ ኣይክእልን” ድሕሪ ምባል፡ ምክልኻል ኢትዮጵያ “ብኮማንድ ፖስት እናተመርሐ፡ ሃገር ናይ ምድሓን ልኡኽቶ ከፈጽም ተኣዚዙ’ሎ” ኢሉ። እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ሎሚመዓልቲ፡ ኣብ ሃገራዊ ቴሌቪዢን ቀሪቡ'ውን፡ ሰራዊት ምክልኻል ሃገር ናይ ምድሓን ሓላፍነት ከምዝተወሃቦ ኣፍሊጡ'ዩ። "ህወሓት ኣብ ልዕሊ ኣብ ትግራይ ዝርከብ ወተሃደራዊ መዓስከር መጥቃዕቲ ፈጺሙ እዩ። ሰሜን እዝ'ውን ክሰርቕ ፈቲኑ እዩ" ብምባል ድማ ከሲሱ። "እቲ ሰራዊት ንዝሓለፉ 20 ዓመታት ኣብ ትግራይ ዘሎ ነቲ ህዝቢ ንምሕላው እዩ። ህወሓት ግን፡ ከም ሓደ ባዕዳዊ ወራሪ ሪኡ ንምውቃዕን ንምውራርን ተልዒሉ" ኢሉ፡ ኣብ ከባብታት ዳንሻ'ውን 'ውግእ ከምዝተኸፈተ’ ሓቢሩ። መንግስቲ ትግራይ  ሎሚመዓልቲ ብክልላዊ ቴሌቪዥናት ኣብ ዘመሓላለፎ መልእኽቲ፡ "መንግስቲ ፌደራል ንህዝቢ ትግራይ ንምምብርካኽ ምስ ሓይልታት ወጻኢ ተሻሪኹ ሉኣላውነት ሃገር ኣሕሊፉ ይህብ ኣሎ" ክብል ከሲሱ። ዝኸፍአ ኲናትን ዕንወትን ቅድሚ ምብጽሑ ከኣ ምስ ኣባላት ሰሜን እዝ ብሓባር ኮይኑ ክቃለስ ከምዝኾነ ኣፈሊጡ። መንግስቲ ክልል ትግራይ፡ "ሰራዊት ሰሜን እዚ፡ ምስ መንግስቲ ትግራይ ሓቢሩ ክሰርሕ ወሲኑ" ክብል ብምግላጽ ካብ ሎሚ መዓልቲ ጀሚሩ ኣብቲ ክልል ዝተኸልከሉ ዝብሃሉ መምርሒታት'ውን ኣሕሊፉ ኣሎ። በዚ መሰረት •  ኣብ ውሽጢ ትግራይን፡ ናብ ትግራይን ዝግበር ዝኾነ ይኹን ምንቅስቓስ ሰራዊት ከምዝተኸልከለ •  ናብ ትግራይ ዝግበር ዝኾነ ዓይነት በረራ ኣየር ከምዘይፍቀድ፡ •  ነዚ ብምጥሓስ ብኣየር ኣብ ልዕሊ ህዝብን መንግስትን ጉድኣት ንምብጻሕ ዝግበር ምንቅስቓስ እንተጋጢሙ ተመጣጣኒ ስጉምቲ ከምዝውሰድ •  ኣዘዝትን ኣባላት ሰራዊት ካብ ዝኾነ ይኹን ቦታ ይምጽኡ ግቡእ ክንክን ከምዝግበረሎም ኣብ ውሽጢ ትግራይ ኣገልግሎት መጓዓዝያ ከምዘይህሉ ዝብሉ እዮም። ኣብ መቐለ ዝርከብ ሪፖርተር ቢቢሲ ትግርኛ፡ ትማሊ ተኹሲ ዝተሰምዓላ ከተማ መቐለ፡ ሕዚ ኣብ ህዱእ ኩነታት ከምዘላ ይገልጽ። ሓይልታት ጸጥታ ትግራይ እውን ኣብ መቐለ ኣብ ዝርከብ መዓስከር ሰራዊት ኢትዮጵያ ከምዝኣተዉ ምንጭታትና ሓቢሮም። ነቲ ኣብ ሞንጎ መንግስቲ ትግራይን ፌደራልን ዝተልዓለ ኵናት ስዒቡ፡ ኣብ መላእ ትግራይ ኣገልግሎት ቴሌፎንን ኢንተርኔትን ተቛሪፁ። ካብ ሎሚ ወጋሕታ ኣትሒዙ ድማ ኣብቲ ክልል ኣገልግሎት መብራህቲ ተቛሪጹ፣ ኩሎም ባንክታት ተዓፅዮም ኣለው።ቤት-ፅሕፈት ኢትዮ ቴሌኮም ዝተዓጽወ ኾይኑ፡ ሰራሕተኛታቱ ኣብ ኣፍ ደገ እቲ ቤት ጽሕፈት ደው ኢሎም ይረኣዩ ከም ዘለዉ ንምፍላጥ ተኻኢሉ። ኣብ ውሽጢ ክልል ትግራይ ምንቅስቃስ ካብን ናብን ከም ዘይፍቀድ መንግስቲ ክልል ትግራይ ኣተሓሳሲቡ ኣሎ።ኣብ ከተማ መቐለ፡ ህዝቢ ብብዝሒ ብእግሩ ክጉዓዝ ከምዝረእየ ሪፖርተር ቢቢሲ ትዕዝብቱ ገሊጹ። በቲ ኩነታት ህዝቢ እንታይ ከም ዘጋጠመ ግር ኢልዎ ከም ዘሎ ድማ ሓቢሩ። ርእሰ ምምሕዳር ክልል ኣምሓራ ኣቶ ተመስገን ጥሩነህ፡ ፍሉይ ሓይልን ምልሻን ትግራይ፡ ካብ ትማሊ ምሸት ሰዓት 10፡30 (4፡30 ብኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ) ጀሚሩ፡ ኣብ መዓስከራት ሰሜናዊ እዚ ሓይልታት ምክልኻል ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ነቁጣታት መዐደሊ ነዳዲን ዝተፈላለዩ ትካላት መሰረተ ልምዓትን ዝተወሃሃደ መጥቃዕቲ ከምዝፈነዉ ንመራኸብቲ ሓፋሽ ክልል ኣምሓራ ሓቢሩ። ፍሉይ ሓይሊ ክልል ትግራይ ኣብቲ ክልል ንዝርከቡ ናይ ምክልኻል ኣዘዝቲ ከይንቀሳቐሱ ብምእዛዝ መጥቃዕቲ ከምዝጀመሩ፡ ኣብቲ ኣጋጣሚ ፍሉይ ሓይሊ ክልል ትግራይ፡ ንሰራዊት ምክልኻል ዕጥቁ ከውርድ ከምዝሓተቱዎ፡ ኣብ ክልል ኣምሓራ እውን ኣብ ሶሮቃን ቅራቅርን ዝብሃል ቦታታት ፈተነ መጥቃዕቲ ከምዝነበረን ኣቶ ተመስገን ገሊጹ። እንተኾነ እቲ ሓበሬታ ገና ብዝኾነ ገለልተኛ ኣካል ኣይተጻረየን። ኣቶ ተመስገን ኣብ ካልእ ከባቢታት እቲ ክልል’ውን መጥቃዕቲ ከምዘሎ፡ ኣብ ከበባ ኣትዩ ዝነበረ ከበድቲ ብረት ናጻ ብምውጻእ ንውግእ ድሉው ገይሮሞ ከምዘለ’ውን እውን ጠቂሱ'ሎ። ምስ ኮማንድ ፖስት ሓይልታት ምክልኻል ፈደራል ብውህደት ይሰርሑ ከምዘለዉ ሓቢሩ።ኣብ ክልል ኣምሓራ ዝርከቡ ኩሎም ኣካላት ጸጥታ ንዝመጽእ ትእዛዝ ተቀቢሎም ተግባራዊ ንኽገብሩ ድሉዋት ክኾኑ እውን እቲ ርእሰ ምምሕዳር ክልል ኣምሓራ ጸዊዑ። ኣቶ ተመስገን ኩሎም ተቃወምቲ ሰልፍታት ኣብ ጎኒ ፌዴራል መንግስቲ ደው ክብሉን ብዝተፈላለየ ምኽንያት ካብ ሰራዊት ተፋንዮም ዝጸንሑ ኣባላት’ውን፡ መንግስቲ እቲ ክልል ናብ መሳርዖም ክምለሱ ጻዊዒት ከምዝቅረበሎም ኣቶ ተመስገን ሓቢሩ። መንግስቲ ክልል ትግራይ ግን፡ ካብ ፌዴራል መንግስቲ ወረራ ይፍጸሞ ከምዘሎ እዩ ዝገልጽ። ቤት ምኽሪ ሚኒስትራት፡ ኣብ ልዕሊ ትግራይ ንሽድሽተ ኣዋርሕ ዝጸንሕ ኣዋጅ ህጹጽ ግዜ ኣዊጁ። እቲ ቤት ምኽሪ ሎሚ መዓልቲ 25 ጥቅምቲ 2013 ዓም ኣብ ዘካየዶ ህጹጽ ኣኼባ፡ ብመሰረት ሕገ መንግስቲ ፌዴራል ዓንቀጽ 93/1/ሀ ነቲ ህጹጽ ኣዋጅ ክድንግግ ከም ዝተገደደ ኣፍሊጡ። ነዚ ኣዋጅ ዝፍጽም ብኢታ ማጆር ሹም ሓይልታት ምክልኻል ዝምራሕ ግበረ ሓይሊ ከም ዝተጣየሸን፡ ካልኦት ኣካላት ከም ዘሳትፉን'ውን ይገልጽ።እቲ ግብረ-ሓይሊ ተጸዋዕነቱ፡ ንቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ይኸውን ተባሂሉ ኣሎ። እቲ ኣዋጅ ንእዋናዊ ኩነታት እቲ ክልል ተደሪኹ ከም ዝወጽአ ዝገልጽ እቲ ቤት ምኽሪ፡ ድሕነት ህዝብን ሃገርን ንምሕላው እዩ ኢሉ። መንግስቲ ትግራይ፡ ነቲ ኣብ ስልጣን ዘሎ ቀዳማይ ሚኒስትርን ክልቲኦም ኣብያተ ምኽርን ካብ 25 መስከረም 2013 ዓ.ም ንደሓር ከም ህልው ኣይቆጽሮን ምባሉ ይፍለጥ። በቶም ኣብያተ ምኽሪ ኾነ በቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ዝመሓላለፍ ዝኾነ ይኹን ውሳነታት ድማ፡ በቲ ክልላዊ መንግስቲ ተቐባልነት የብሉን ኢሉ'ዩ። ክልቲኦም መንግስታት፡ ድሕሪ 25 መስከረም ንሓድሕዶም ኣፍልጦ ዝተኸላልኡ ኮይኖም፡ ኣብቲ ክልል ተፈጢሩ ዘሎ ዘይምርግጋዕ፡ ብስሩዕ መንግስታዊ ኣሰራርሓ ምፍጻም ኣብ ዘይከኣለሉ ብርኪ ምብጽሑ ድማ መግለጺ ቤት ምኽሪ ሚኒስትራት ሓቢሩ። ኤምባሲ ኣመሪካ ኣብ ኢትዮጵያ ሎሚ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ኣብ ትግራይ፡ ብኽልቲኦም ወገናት ዝውሰድ ዘሎ ግብረ መልሲታት ብቅጽበት ክሃድእ ጸዊዑ። እቲ እምባሲ ብናይ ትዊተር ገጽ ኣብ ዘውጽኦ ሓጺር ጽሑፍ፡ ኩሎም ንድሕነትን ውሕስናን ዜጋታት ቀዳምነት ክህቡ ከም ዝግናባ ኣትሪሩ ተላብዩ። ብተመሳሳሊ ኤምባሲ እንግሊዝ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ክልቲኦም ወገናት ሓይሊ ካብ ምጥቃም ክቑጠቡን ብፍላይ ንጹሃን ዜጋታት ከይጉድኡን ተማሒጺኑ።እቲ ኤምባሲ፡ ሰራሕተኛታቱ ናብ ከባብታት ትግራይን ሰሜን ኣምሓራን ከይጉዓዙ ኣጊዱ ኣሎ። ቅድም ክብል፡ ክራይስስ ግሩፕ ዝተባህለ ዓለምለኻዊ ትካል፡ ክልቲኦም ወገናት ዘለዎም ኣፈላላይ ብዘተ ክፈትሑ እንተዘይክኢሎም፡ ናብ ኲናት ክኣትው ከም ዝኽእሉ ኣጠንቂቁ ነይሩ። ሕብረት ኤውሮጳ፣ ሕብረት ኣፍሪቃን ካልኦት ትካላትን'ውን ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ኩነታት ንክፍታሕ ሃገራዊ መድረኽ ዘተ ክካየድ ከተሓሳስቡ ቀንዮም።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ሳርስ የብቅዕ'፡ ኣብ ልዕሊ ፕሬዝደንት ናይጄሪያ ጸቕጢ ዘሕደረ ተቓውሞ መናእሰይ

ናይጄሪያውያን፡ ንመዓልታት ሳርስ ብዝብል ዝፍለጥን ስርቂ ከወግድ ዝተጣየሸን ፍሉይ ሓይሊ ፖሊስ ክውገድ ይጠልቡ። እዛ ሃገር ናጽነታ ካብ እትረክብ ንደሓር ኣብ ዘለው 60 ዓመታት ዘለዋ ምሕደራ ኣዝዩ ድኹም ስለ ዝኾነ፡ ዜጋታታ ዕግበት የብሎምን። ፕሬዝደንት መሓሙዱ ቡሃሪ ትማሊ እቲ ፍሉይ ሓይሊ ከም ዝተፈረሰ እንተገለጸ'ውን ናይጄሪያውያን ግን ነዚ ውሳነ ኣይኣመኑሉን። እቲ ከም ማይ ዝጸምኦም ፍትሒ ንክረኽቡ ሙሉእ መሓውር ፖሊስ እታ ሃገር ለውጢ ክገበረሉን ኣባላት ፍሉይ ሓይሊ ሳርስ ንጥፍኣቶም ተሓተትቲ ክኾኑን ይሓቱ ኣለው። እቲ ተቓውሞ ከኣ፡ ካብ ሌጎስ ሓሊፉ ኣብ ኣውሮፓን ካናዳን በጺሑ። እቲ ጉጅለ ዘይሕጋዊ ማእሰርቲ ከም ዝፍጽም፣ ንዜጋታት ከም ዘሳቕን ከም ዝቐትልን ተቓወምቲ ይገልጹ። ካብዚ ብዝብገስ፡ እቲ ንዝሓለፉ ሽዱሽተ መዓልታት ዝቐጸለ ተቓውሞ ልዕሊ እዚ ጠለብ ኮይኑ፡ ኣዐርዮም ዕግበት ዝስኣኑ መናእሰይ እታ ሃገር ናይ ውሽጦም ዝገልጽሉ ሃዋህው ኮይኑ ኣሎ። ኣካላት ጸጥታ ነዞም ተቓወምቲ ገበነኛታት'ኳ እንተበሉዎም፡ እቲ ሓቂ ግን ካብ መንግስቲ እታ ሃገር'ውን እንተኾነ ዝኾነ ዓይነት ሓገዝ ዘይደልዩ ርሂጸ በላዕ እዮም። መብዛሕትኦም ዕድሚኦም ካብ 18 ክሳብ 24 ዓመት ኮይኖም፡ ኣብ ገዝኦም ሓይሊ መብራህቲ ርእዮም ዘይፈልጡ፣ ኣብታ ሃገር ናጻ ዕድል ትምህርቲ ዘይረኸቡን ብምኽንያት ተደጋጋሚ አድማ መምሃራን ናይ ዩኒቨርሲቲ ትምህርቶም ዝተኾለፈን ዝተናውሐን እዮም። እቲ ኣብ ልዕሊ ዘርኣዩዎ ተስፋ ምቑራጽ ነጸብራቕ ኣብ መንግስቲ እታ ሃገር ዘለዎም ቀቢጸ ተስፋ እዩ። "እዛ ሃገር፡ ኣነ ካብ ዝውለድ እንታይ ረቢሓትኒ?" ትብል ጓል 22 ዓመት ቪክቶሪያ ፓንግ። ቪክቶሪያ፡ ናይ ዩኒቨርሲቲ ትምህርታ ዝወድአት ኮይና ኣብ ቅድሚት እቲ ዓመጽ ዝመርሑ ዘላ ጓል ኣንስተይቲ እያ። "ወለድና፡ ኣብ ዝኾነ እዋን 'እቲ ኩነታት ጽቡቕ'ዩ ነይሩ' ይብሉና፤ ግን ርኢና ይንፈልጥን" ትብል። ስለምንታይ'ዮም ሳርስ ተጸሊኦም? ኣብ ናይጄሪያ፡ ፖሊስ ብልሽውና ክፍጽሙ፣ ኣብ ልዕሊ ሰባት ክጭክኑን ንሰብኣዊ መሰላት ዘለዎም ክብሪ ኣዝዩ ውሑድ ክኸውንን ልሙድ እዩ። እንተኾነ፡ ናይጄሪያውያን ንሳርስ ዘለዎም ስምዒት ዝተፈለየ'ዩ፤ ብፍላይ መናእሰይ። ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ብሰነ ዘውጽኦ ጸብጻብ፡ ፍሉይ ሓይሊ ሳርስ ካብ ወርሒ ጥሪ 2017 ክሳብ ግንቦት 2020 ብውሑድ ኣብ ልዕሊ 82 ሰባት ስቅያት፣ ሕማቕ ኣተሓሕዛን ብዘይ ፍርዲ ማእሰርትን ፈጺሞም ይብል። "ሰበ ስልጣን፡ ብ2017 ዝወጽአ ሕጊ ጸረ ምስቓይ ተጠቒሙ ኣብ ልዕሊ በዚ ተግባር ዝጥርጠሩን ካብ ጥርጡራት ሓበሬታ ንምርካብ ከምዘሳቕዩን ካልእ በደል ከም ዝፍጽሙን ዘረጋግጹ ሰነዳት እናሃለው ዋላ ሓደ መኮንን እቲ ጉጅለ ተሓታቲ ኣይገበሩን" ኢሉ። ኣባላት ሳርስ፡ ጽቡቕ መኪናን ላፕቶፕን ዝሕዙ፣ ውቃጦን ዝተለቛቖመ ጸጉርን ዘለዎም መናእሰይ እንትርእዩ ዳርጋ ዝብላዕ ዝረኸቡ። ብኣነባብርኦም ፍልይ ዝበሉን ምስቲ ኣኽራሪ ባህሊ እታ ሃገር ዘይከይድን ዝመስሉ ከኣ፡ "ያሁ ቦይስ" ወይ ድማ "ጠለፍቲ ኢንተርነት" ተባሂሎም ይጽውዑ። እዚ፡ ነቶም ስርሖም ግድን ምስ ኮምፒዩተር ክውዕሉ ዝገብር ከይተረፈ ዝሃቡዎም ጠቐነ እዩ። "ሓደ መዓልቲ ኣብ ገዛይ ኮይነ እናሰራሕኩ ከለኹ፡ ፖሊስ መጺኦም ወሲዶምኒ" ይብል ወዲ 22 ዓመት ክኢላ ምምዕባል ድረ ገጽ ብራይት ቼፉ። ወዲ 77 ዓመት ፕሬዝደንት መሓሙዱ ቡሃሪ፡ ኣብ ሕሉፍ ንመናእሰይአ እታ ሃገር "ሃካያት" ኢሉዎም ነይሩ። እንተኾነ፡ ኣብ ክንዲ ንሰናይ ምሕደራ ዝቃለሱ ብኩዕሶ እግሪ፣ ማሕበራዊ ሚዲያን ዝተፈላለዩ ምድላዋት ቴሌቪዥንን ዝተጸመዱ እዮም ተባሂሎም ይንቀፉ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ግን፡ ኣብ ልዕሊ ፕሬዝደንት እታ ሃገር ጸቕጢ ብምሕዳር ንጉጅለ ሳርስ ኣፍሪሱ ኣብ ቴሌቪዥን ቀሪቡ ከም ዝበተኖ ክዛረብ ምርኣይ፡ መናእሰይ ናይጄሪያ ዘለዎም ሓይሊ እንታይ ምዃኑ ክርእዩ ኣኽኢሉዎም ኣሎ። '#EndSARS' ወይ ድማ ሳርስ የብቅዕ፡ ዝብል ጎስጓስ ነዞም ዝስዕቡ ሓሙሽቶ ሕቶታት የልዕል ፖሊ ሌጎስ፡ ንኽልተ ደቂ ተባዕትዮ ካብ ሓደ ሆቴል ጎቲቶም ብምውጻእ ኣብ ልዕሊ እቲ ሓደ ክትኩሱ ከለው ዘርኢ ምስሊ ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ምስ ተዘርግሐ፡ እቲ ተቓውሞ ተላዒሉ። ብዙሓት ውልቀሰባት'ውን ብፖሊስ ከም ዝተንገላትዑን ከም ዝተሳቐዩን ክዛረቡ ጀሚሮም። ማእከል ንግዲ ዝኾነት ሌጎስ፡ ጎደናታታ ተዓጽዮም ድምጺ ተቓውሞ ዝጋውሐሎም ኮይኖም ቀንዮም። ጋዜጠኛ ቢቢሲ ናዱካ ኦርጂኖሞ ከም ዝብሎ፡ ኣባላት ሳርስ መብዛሕትኡ ግዜ ንመናእሰይ እዮም ዝኸሱ። ብፍላይ፡ 'ሕንቁቓት' ዝባሃሉ መናእሰይ ኣብ ዓይኒ ኣባላት ሳርስ እንተኣትዮም፡ ገንዘብ ከይተቐበሉ ኣይፈትሑዎምን። ገሊኦም ናይ ሓሶት ክሲ ተፈሪዱዎም ይእሰሩ፤ ዝተቐትሉ'ውን ኣለው። ኣብ መጀመርታ እዚ ዓመት (2020) ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ብውሑድ 82 ሰባት ተሳቕዮምን ተቐቲሎምን'ዮም ዝብል መግለጺ ከውጽእ እንከሎ፡ መብዛሕትኦም ዕድሚኦም ካብ 18 ክሳብ 35 ዓመት ከም ዝኾኑን ካብ ድኻ ስድራ ቤት ዝተረኸቡ ደቂ ተባዕትዮ ምዃኖምን ገሊጹ እዩ። #EndSARS ዝብል ሃሽታግ፡ ቅድሚ ክልተ ዓመት እዩ ጀሚሩ። ሕጂ ድማ ሰሙን ገይሩ'ሎ። ቅድም ኢሉ፡ መሓውር ፖሊስ እታ ሃገር ንምምሕያሽ ጻዕሪ ተገይሩ ነይሩ። ብ2018 ምኽትል ፕሬዝደንት የሚ ኦሲንባጆ ሳርስ ንክፈርስ ውሳነ ኣሕሊፉ ነይሩ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ግን ኣብ ውሽጢ እቲ ጉጅለ ምምሕያሽ ዝገብር ኣካል ተጣይሹ፤ ዜጋታት ብዝቢዞም'ዮም ዝተባህሉ ኣባላት ክስጎጉን ናብ ፍርዲ ክቐርቡን ድማ ሓሳብ ቐሪቡ። ኣብቲ እዋን ፕሬዝደንት መሓሙዱ ቡሃሪ እቲ ሓላፊ ሰራዊት ፖሊስ ዝሃቦ ሓሳብ ኣብ ውሽጢ ሰለስተ ኣዋርሕ ተግባራዊ ክኸውን መምርሒ ሂቡ። ግን ድማ እቲ ለውጢ ብዙሕ ዘዕግብ ከም ዘይነበረ ተዓዘብቲ ይገልጹ። ሳርስ፡ ብ2017'ውን ምምሕያሽ ክግበረሉ ተወሲኑ ነይሩ'ዩ፤ ሽዑ ሓደ ውልቀሰብ ብፖሊስ ክቕተል እንከሎ ዘርኢ ምስሊ ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ምስተዘርግሐ'ዩ ተወሲኑ ነይሩ። ኣብ 2010'ውን እቲ ጉጅለ ናይ ሳተላይት ሓለፍቲ ክሰጎም ኣለዎ ተባሂሉ ነይሩ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ወተሃደራዊ ሓይሊ ኢትዮጵያ ኣብ ምንታይ ደረጃ ይርከብ?

ኣብዚ ዓመት'ዚ ኣብ ዝወጸ ደረጃ ወተሃደራዊ ሓይሊ ሃገራት ዓለም፡ ኢትዮጵያ ኣብ ኣፍሪቃ 6ይ ደራጃ ተሰሪዓ'ላ። ዝተፈላለዩ ሓበሬታታት ብምእካብ ዓመታዊ ጸብጻብ ዘቕርብ 'ግሎባል ፋየር ፓወር' ዝተባህለ ትካል ኣብ ዘውጽኦ ዝርዝር፡ 35 ሃገራት ኣፍሪቃ ኣትየን ኣለዋ። ኢትዮጵያ፡ ብደረጃ ዓለም'ውን ኣብ መበል 60 ሰፊራ'ላ። ብደረጃ ኣፍሪቃ፡ ግብጺ፡ ኣልጀርያ፡ ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ናይጀርያ፥ ሞሮኮን ኢትዮጵያን፡ ተኸታቲልን ካብ ቀዳማይ ክሳብን 6ይ ደረጃ ሒዘን ኣለዋ። ጎረቤት ሃገር ሱዳን ድማ ኣብ መበል 10ይ ደረጃ ሰሪዕዋ'ሎ። ግሎባል ፋየር ፓወር፡ ነቲ ደረጃታት ኣብ ምስራዕ ልዕሊ 50 ረቛሒታት ተጠቒሙ ንወተሃደራዊ ሓይሊ ሃገራት ዝምልከት ደቂቕ ሓበሬታ ኣውጺኡ። ኣብቲ 138 ሃገራት ዓለም ተጠቒሰናሉ ዘለዋ ደረጃ፡ እተን ፍሉጣት ሓያላት ሃገራት ኣብ ላዕሊ ተሰሪዐን ኣለዋ። ኣመሪካ፡ ሩስያ፡ ቻይና፥ ህንዲ፥ ጃፓንን ደቡብ ኮርያን ተኸታቲለን ካብ ቀዳማይ ክሳብ 6ይ ደረጃ ሒዘን ይርከባ። ሃገራት ኣፍሪቃ ብዓለም ደረጃ፡ ግብጺ ኣብ መበል 13፡ ኢትዮጵያ ኣብ መበል 60 ሱዳን ድማ ኣብ መበል 77 ተሰሪዐን። ካብቶም ኣብ ግምት ዝኣተዉ ገለ ካብ ቀንዲ ረቛሒታት፡ ሓይሊ ሰብን ወታሃደራዊ ዕጥቅን ምዃኖም ተፈሊጡ። ብዝሒ ህዝቢ፡ ገንዘባዊ ዓቕሚ፡ ቀረብን ኣቀማምጣ መሬትን'ውን ካብቶም 50 ረቛሒታት'ዮም። ኣብቲ ዝወጸ ጸብጻብ፡ ኢትዮጵያ 108 ሚልዮን ህዝቢን 162,000 ብዝሒ ሰራዊት፡ 24 ነፈርቲ ውግእ፡ 8 ተዋጋእቲ ሄለኮፕተራት፥ 365 ታንክታትን 130 ድሩዓት ተሸከርከርቲን ከምዘለዋ ተጠቒሱ'ሎ። ብዘይካ'ዚ፡ 480 ከበድቲ ብረታት፡ 180 መተኮሲ ሮኬታት ከምኡ'ውን 65 ፈኮስቲ መዳፍዕን ትውንን። ብወታሃደራዊ ባጀት ክዕቀን እንከሎ ድማ፡ ኢትዮጵያ ኣብ ዓመት 520 ሚልዮን ዶላር ተጥፍእ። እታ ኣብ ኣፍሪቃ ዝሓየለትን ልዕሊ 104 ሚልዮን ህዝቢ ዘለዋን ሃገረ ግብጺ ብወገና፡ ብዝሒ ሰራዊታ ኣስታት ሓደ ሚልዮን (930,000) ከኸውን እንከሎ፡ 250 ነፈርቲ ውግእ፡ 91 ተዋጋእቲ ሄለኮፕተራትን፡ 3,735 ታንክታትን ትውንን። ኣብ ርእሲ'ዚ፡ ሰራዊት እታ ሃገር 2,200 ከበድቲ ብረታትን ልዕሊ 11,000 ድሩዓት መካይንን ኣለዎ። ኣብ ዓመት ከኣ ግብጺ 10 ቢልዮን ዶላር ወታሃደራዊ ባጀት ከም ትስልዕ እቲ ጸብጻብ ይጠቅስ። እታ ብደረጃ ዓለም ኣብ መብል 77 ትርከብ ሱዳን ብወገና፡ ልዕሊ 45 ሚልዮን ህዝቢ ዘለዋ ኮይና፡ ብዝሒ ሰራዊታ 190,000 ይበጽሕ። ወታሃደራዊ ዕጥቂ ሰራዊታ ድማ፡ 45 ነፈርቲ ውግእ፡ 43 ናይ ውግእ ሄለኮፕተራት፡ 830 ታንክታትን 450 ድሩዓት ተሽከርከርትን የጠቓልል። ዓመታዊ ወታሃደራዊ ባጀታ ድማ 4 ቢልዮን ዶላር ምዃኑ ግሎባል ፋየር ፓወር ኣብ ጸብጻቡ ኣስፊሩ'ሎ። ካብ ካልኦት ጎረባብቲ ሃገራት፡ ብደረጃ ኣፍሪቃ፡ ኬንያ መበል 12፡ ደቡብ ሱዳን መበል 22፡  ሶማልያ መበል 34 ተሰሪዐን ኣለዋ። ኤርትራ ግን ካብተን ኣብቲ ዝርዝር ዘይኣተዋ 19 ሃገራት ኣፍሪቃ እያ። ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣብ ዝተፈላለዩ ተልእኾታት ዓቃቢ ሰላም ሕብረት ኣፍሪቃን ሕቡራት ሃገራትን ብምስታፍ ዝለዓለ ኣበርክቶ ዘለዎ ምዃኑ ይፍለጥ። ኢትዮጵያ ብብዝሒ ኣብ ምዕቃብ ሰላም ሕቡራት ሃገራት ዝተዋፈሩ ወታሃደራት ኣብ ቀዳማይ ደረጃ ትስራዕ ሃገር'ያ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ካብ ዝመጽእ ጀሚሩ፡ ኣብ ኣወዳድባ ናይቲ ሰራዊት ለውጥታት ብምግባር ብዕጥቅን ስልጠናን ዘመናዊ ንምግባሩ ይስራሕ ከምዘሎ ገሊጹ ነይሩ'ዩ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ኤርትራ፡ ብዛዕባ መደበር 'ቃኘው' እንታይ ትፈልጡ?

ንብዙሓት ኤርትራውያን፡ "ቃኘው ስቴሽን" ዝበሃል ስም እንክለዓል እቲ ወተሃደራት ኣመሪካ ኣብ ከተማ ኣስመራ ዓስኪሮሙሉ ዝነበሩ ግዜን ቦታን የዘክሮም ይኸውን። ኣብ መጋቢት 1941 ምምሕዳር ሩዝቨልት፡ ነቶም ኣብ ሊብያን ግብጽን ኣንጻር ሰራዊት ጀርመን ዝዋግኡ ዝነበሩ ወተሃደራት ብሪጣንያ ንምድጋፍ፡ ኢትዮጵያ ነቲ ብ"ለንድ-ሊዝ" ዝፍለጥ፡ ፕሮግራም ወተሃደራዊ ሓገዝ ንኽትረክብ ፍቓድ ኣሕለፈ።  ብድሕሪኡ፡ ሓይልታት ብሪጣንያ፡ ነቲ ኣብ ኤርትራ፡ ኣብ ኣስመራ፡ ዝርከብ ናይ ቀደም መደበር መራኸቢታት ጣልያን - መደበር ራድዮ ማሪና - አሐዲሶም ክጥቀምሉ ከምዝጀመሩ ሰነዳት ይሕብሩ። ኢንሳይክሎፔድያ ኢትዮፒካ'ውን መዓስከር ቃኘው፡ ሰራዊት እንግሊዝ ንኤርትራ ምስ ኣተወ ነቲ ብራድዮ ማሪና ዝፍለጥ ዝነበረ መደበር ሓይሊ ባሕሪ ጣልያን፡  ከመይ ኢሉ ናብ መንግስቲ ኣሜርካ ከም ዝተሰጋገረ ይገልጾ'ዩ፣ እዚ ብ1943 ምዃኑ'ዩ።  መንግስቲ ኣሜሪካ ኸኣ ነቲ መደበር ኣተዓራርዮም ከም ዝተጠቕምሉ ይሕብር። ኣብ 2ይ ዉግእ ዓለም መንግስቲ ኣሜሪካ ንወፈራታት እንግሊዝ ንክሕግዝ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘድሊ ወትሃደራዊ ስርሓት ንምክያድ ስትራተጂካዊ ቦታ ኣብ ዘናድየሉ ዝነበረ እዋን ንኤርትራ መረጸ።  ምኽንያቱ ኤርትራ ኣብ በሪኽ ቦታ፡ ጥቃ ገምገም ባሕሪ፡ ንማእከላይ ምብራቕ ንምቍጽጻር ብልጫታት ስለ ዝነበራ። እቲ 'ቃኘው' (Kagnew) ዝብል ስም ድሓር'ዩ መጺኡ። ኣብ ታሪኽ ኢትዮጵያ 'ቃኘው' ዚብል ስም ክልተ ትርጕም ኣሎዎ። እቲ ቀዳማይ፡ ብ1896፡ ኣብ ጊዜ ዉግእ ዓድዋ ምዃኑ'ዩ፡ ሓደ ተወጣሓይ ዘይነበሮ ናይ ዉግእ ፈረስ ፈጽ ኢሉ ኣብ ድፋዓት ጣልያን ጠኒኑ ብምእታው በታተኖም ይበሃል። እቲ ካልኣይ ድማ ኢትዮጵያ ኣብ ፈለማ 50'ታት ኣብ ኮርያ ዘሰለፈቶ ቦጦሎኒ ብ 'ቃኘው' ኢዩ ዝፍለጥ ነይሩ። ሚከላ ሮንግ ዝተባህለት ጸሓፊት ኣብ'ቲ ብዛዕባ ኤርትራ ዝጸሓፈቶ መጽሓፋ (I didn't do it for you …) ብዛዕባ ተራ ቃኘው ኣብ ኤርትራ ጥራይ ዘይኰነስ ኣብ ኤምበራጦራዊት ኢትዮጵያ'ውን ከይተረፈ ብመጽናዕቲ ዝተሰነየ ታሪኽ  ኣቕሪባ'ያ። ቃኘው ኣብ ኤርትራ ብምትካሉ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብዙሕ ረብሓታት ከም ዝነበሮ'ውን ብሰፊሑ ገሊጻ። ቃኘው፡ ብተዘዋዋርን ቀጥታውን ኣገባብ፡ ኢትዮጵያ ናብ ዘመናዊት ሃገር ንክትሰጋገር ሓጊዙ'ዩ።  እዚ ማለት፡ ኢትዮጵያ ምስ መንግስቲ ኣሜሪካ ኣብ ስምምዕ ብምእታው፡ ወትሃደራታ ኣብ ምስልጣን፡ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣብ ምትካል፡ ዘመናዊ ትምህርቲ ኣብ ምትእትታው፡ በብዓይነቶም ትካላት (ምክልኻል ኣንበጣ፡ ቨትረናርዮ ስርሓት፡ ወፍሪ ሕርሻታት ... ወዘተ.) ኣብ ምትካል ተራ ነይሩዎ። "ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ሃጸይ ሃይለስላሴ ብ1960 ብመንግስቱ ንዋይ (ንኣባላት ክቡር ዘብዐኛ ሒዙ) ዝተፈጸመ ናይ ዕልዋ ፈተነ፡ ቃኘው ብዝተጻወቶ ተራ'ዩ ክድሕን ክኢሉ" ትብል ሚከላ ሮንግ። እቲ ፈተነ ዝተኻየደሉ እዋን ጃንሆይ ኣብ ብራዚል'ዮም ነይሮም። ኵሉ መራኸቢታት ተዓጽዩ ስለ ዝነበረ ቃኘው፡ ብእሙናት ጀነራላት ኢትዮጵያ ኣቢሉ ዘድሊ ሓበሬታት ኣብ ምስርጫው ተራ ነይሩዎ። ጃንሆይ ብላይበርያ ኣቢሎም ኣብ ኣስመራ ምስ ኣተዉ፡ ኣብ ቃኘው ተዓቕቡ፡ ብሓገዝ መንግስቲ ኣሜሪካ፡ እቲ ዘድሊ ሓገዝ ከኣ ተገብረሎም።  እቲ ታሪኽ ንምሕጻሩ፡ መንግስቲ ኣሜሪካ ነቶም ዕልዋተኛታት ንምድኻም ላዕልን-ታሕትን ብምባል ንጃንሆይ ኣብ ስልጣኖም ከም ዝምለሱ ገይሩ'ዩ። እቲ ብ1953፡ ሓደ ዓመት ድሕሪ ፈደረሽን ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ኢትዮጵያን ሕ.መ.ኣ.ን ብዕሊ ኣብ ስምምዕ ኣተዋ - ንቃኘው ን25 ዓመታት ንምክራይ። ብሓጺሩ ጸብጻብ ሚከላ ሮንግ ከም ዘርኣዮ፡ ኢትዮጵያ ካብ 1946 - 1972 $180 ሚልዮን ዶላር ወትሃደራዊ ሓገዝ ክትረክብ ከኣለት። ናብ ተራ ቃኘው ኣብ ኤርትራ ክንምለስ፡  ከምዚ ሎሚ ከይተረስዐ፡ ተራ መደበር ቃኘው ኣብ ኤርትራ ኣዝዩ ዓቢ'ዩ ነይሩ።  እቶም ጌና ብህይወቶም ዘሎዉ ደቂ-ኣስመራ ብዛዕባ ቃኘው ዘለዎም ዕላል ብዙሕ'ዩ። ሓደ ካብኦም ኣብ ለንደን ዝመደበሩ ዳዊት መስፍን ዝተባህለ ተመራማሪ ታሪኽ'ዩ። "ኣብ 50ታት፡ 60ታት፡ ቀዳማይ ፍርቂ 70ታት ቃኘው ኣብ ኣስመራን ከባቢኣን ሓደ ካብ'ቶም ዓበይቲ ወሃብ ስራሕ'ዩ ነይሩ" ይብል ዳዊት። "ብዙሓት ሰራሕተኛታት ተጠቒሞም'ዮም  - ከም ሰራሕተኛታት ቤት-ጽሕፈት፡  ቤት-ዕዮ (ጸረብቲ ሓጺንን ዕንጸይት፡ ኤለክትሪከኛታት፡ ነደቕቲ ... ወዘተ)፡ ዘወርቲ መካይን፡ ተለኣኣኽቲ፡ ዘብዐኛታት፡ ሰራሕተኛታት ገዛ (ደቂ ተባዕትዮ)፡ ኣለዓዓልቲ ገዛ (ደቂ'ንስትዮ) ከምኡ'ውን ምስ ቃኘው ዝተኣሳሰሩ ካልኦት ስርሓት ዝሰርሑ ወፊሮም ዝኣትዉሉ ዘበን ነበረ" ይብል። "እዚ ዅሉ ክከናወን ኣብ ወሰናስን ዝነበረ ኤርትራዊ ሕብረተሰብ'ውን ተጠቒሙ'ዩ ...  ከም ሰብ ድኳን፡ ሰብ ባራት፡ ኣካረይቲ ገዛ ዝኣመሰሉ። ብዙሓት ኤርትራውያን'ውን ተሞኵሮ ናይ ስራሕን ጥበብን ቀሲሞም'' ይብል ዳዊት መስፍን። ቃኘው፡ ስፍሓቱ 14 ትርብዒት ኪ.ሜ'ዩ ኰይኑ 185 ህንጻታትን 40 ኪ.ሜ ዝንውሓቶም ጽርግያታትን ነይሩዎ። ኣብ ዝተፈላለዩ ቦታታት ብትሪኮላታ ዝተሓጽሩ ሸሞንተ ንኡሳን መደበራት ተኸፋፊሉ ነበረ። ንሳቶም ብ 'ትራክት' ይፍለጡ ነበሩ (Tract A - Tract H)። ትራክት-ኤይ ኣብ ዉሽጢ ኣስመራ ዀይኑ ብራድዮ ማሪና ዝፍለጥ ቦታ'ዩ ነይሩ፣ ሕጂ ሰፈር ተጋደልቲ/ወትሃደራት ኰይኑ'ሎ። ትራክት-ቢ ናይ 'ስትራትኮም' መደበር'ዩ ነይሩ።  'ስትራትኮም' ምስ ግትኣተ-ዉግእ ዝተኣሳሰር መደበር ምዃኑ'ዩ ። ትራክት-ቢ ኣብ ጥቃ መዕረፎ ነፈርቲ ኰይኑ ዓበይቲ ራዳር ተተኺሉዎ ዝነበረ ቦታ'ዩ ነይሩ። ትራክት-ሲ ጥቃ መደበር ቃኘው (ትራክት-ኢ፡ እቲ ዝዓበየ ኣብ ዉሽጢ ኣስመራ ዝርከብ መደበር ምዃኑ'ዩ) ኣዝዮም ነዋሕቲ ኣንተናታት ዝተዘርኦ ናይ ራድዮ መልእኽትታት ዝዋፈርሉ ቦታ ነበረ። ትራክት-ዲ፡ ጥቓ ሓጽቢ ዝነበረ መደበር፡ ናይ 'ስትራትኮም' ትራንስሚተር ተተኺሉዎ ዝነበረ ቦታ፡ ብ1972 ብተጋደልቲ ከም ዝዓኑ ተገብረ። ትራክት-ኢ፡ ኣብ ምዕራብ ትራክት-ኤይ ዝርከብ ቦታ፡ እቲ ዝዓበየ ቀንድን መደበር'ዩ ነይሩ። ብ1953 እቲ 'ቃኘው ስተሽን' ዚብል ስም ዝለገቦ። ትራክት-ኢ ነብሱ ዝኸኣለ ከተማ'ዩ ነይሩ። ንእሽቶን ምጭውትን ከተማ ኣሜሪካ ነበረት። መንግስቲ ኣሜሪካ ትራክት-ኢ ንምህናጹ 77 ሚልዮን ዶላር ኢዩ ወጻኢ ገይሩ (ብናይ ሎሚ ዋጋ ክትመን ከሎ 777 ሚልዮን ዶላር'ዩ)። ሎሚ መዓስከር ደንደን ዚብል ስም ተዋሂቡዎ ይርከብ። ኣብ ትራክት-ኢ ብርክት ዝበሉ መንበሪ ህንጻታት፡ ቤት-ትምህርትታት፡ ኮለጅ፡ ሆስፒታል፡ ቤት ፖስጣ፡ መዘናግዒ ቦታታት (ሲነማ፡ ምሸታዊ ክበባት፡ ናይ ስፖርት ቦታታት፡ መሐንበሲ፡ ቦውሊንግ)፡ ዓበይቲ ድኳናት፡ መዐደል በንዚና፡ ባንካ፡ መደበር ረድዮን ተለቪዥንን፡ ዝተፈላለዩ ቤት ዕዮታት፡ ቤት-ቍርስን መግብን፡ መውዓለ-ህጻናት፡ ቤት-ንባብ፡ ጋራጃት ... ትካላት'ዮም ነይሮም። ኵሉ ኣብ ማእከል-ዕዳጋ ዝፈስስ ዝነበረ ስበዛ ብቀጥታ ካብ ኣሜሪካ ብነፈርቲ ብዳህራን ስዑዲ-ዓረብን፡ ብመራኽብ ኣብ ወደብ ባጽዕን መዓልታዊ ይኣቱ ነበረ። ኣብ ማዕሪኡ፡ ንቤት መኻእ ገጹ፡ መጻወቲ ጎልፍ፡ መቀዳደሚ መኪናን ሞቶርሳይክላትን፡ መዓለሚ ጨመታ ... ብሓጺሩ ኩሉ ነይሩዎ። ትራክት-ኤፍ ካብ ኣስመራ ዉጽእ ኢሉ ናይ ኣሜሪካ ሓይሊ ባሕሪ ተቐበልቲ ትራንስሚተራት ዝተተኽሎ ቦታ ነበረ። ትራክት-ጂ ኣብ ጉራዕ ዝተተኽለ ናይ ስትራትኮም ሳተላይት ተርሚናል (መኽተያ ቦታ) ዀይኑ፡ ትራክት-ኤች ግን ናይ ሓይሊ ባሕሪ ትራንስሚተር ቦታ ነበረ። ስርሓት ቃኘው ኣብ ዝለዓለ ጥርዚ በጺሑ ዝነበረሉ እዋን ብጠቕላላ ዳርጋ ሓሙሽተ ሺሕ ኣሜሪካውያን ሒዙ ነበረ። ኣብ ትራክት-ኢ ቦታ ስለ ዝጸበበ ኣብ ትራክት-ኤይ ሓደስቲ ኣባይቲ ተሰሪሖም ይግዕዙ ነበሩ። ብዙሓት ካብኦም ድማ ኣብ ኣስመራ ቪላታት ይካረዩ ነበሩ። ሰነዳት መንግስቲ ኣሜሪካ ከም ዘርእይዎ፡ ሓደ ክፋል ናይ መደበር ቃኘው ብ 'ቀጽሪ ሕርሻ' (Kagnew Farms) ዝፍለጥ፡ ኣብ ከባቢ ኣስመራ (ሰሜናዊ ምዕራብ) ዓቢ መዛነይን ናይ ስፖርት ሜዳታትን ነበረ። 'ቀጽሪ ሕርሻ' ብ 1961 ተተኽለ። ብ 1965 ከኣ ብ'ገዛ-እምኒ' (STONEHOUSE) ዝበሃል ካምቦ ተተክአ። ተራ ስቶንሃውስ ዝፈልጥ ሰብ ኣይነበረን - ናይ ምስጢር ቦታ ነበረ። መንግስቲ ሕ.መ.ኣ. ንስርሓት ስቶንሃውስ ካብ ሚስጢራውነት ነጻ ምስ ገበሮ ንመጀመርያ ጊዜ ኣስመራ መዋፈሪ ናይቲ ዝዓበየ መደበር ስለያ  ከም ዝነበረ ተጋህደ። "ብቖልዑትና መደበር ቃኘው ናይ ስለያ ቦታ ከም ዝነበረ ኣይንፈልጥን ነርና" ይብል ዳዊት። "ንዓና ዝግድሰና ዝነበረ እቲ ሽዑ ዝተኣታተወ ናብራ፡ ዕንደራ፡ እጹብ ባህላዊ ምርኢት፡ ሙዚቃ፡ ተለቭዥን፡ ፊልምታት ነበረ" ኢሉ ወሰኸሉ። እቲ ብስቶንሃውስ ዝፍለጥ መደበር ካብ 1965-1975 ነጢፉ ሰርሐ።  ጸኒሑ ግን፡ ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣዝዩ ምስ ተወዓወዐ ስቶንሃውስ ስርሑ ከቋርጽ ተገደደ። መንግስቲ ሕ.መ.ኣ. ከኣ ነቲ ኣብኡ ዝነበረ መሳርሒታትን ሰነዳትን ኣዕንዮም ወጽኡ። ብኻልእ ሸነኹ፡ ቃኘው ኣብ ዝተፈላለዩ ናይ ግብረ-ሰናይ ስርሓት ይዋፈር ነይሩ። ንስንኩላት፡ ምናዳ ንማሕበር ዓይነ-ስዉራን በብእዋኑ ሓገዛት ይህብ ነይሩ። ብእዋን ቃኘው ኣብ ባጽዕ ጣንጡ ጸኒቶም ከም ዝነበሩ ይዝከር። ሓደ ናይ ቃኘው ኣበርክቶ ምትካል ወለንታዊ ማሕበር መምህራን ነበረ። እቶም መምህራን ጊዜኦም ብዘፍቅዶ ኣብ ብዙሓት ኣብያተ ትምህርትታት (ምናዳ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣስመራ) ብናጻ ይምህሩ ነበሩ። ዳዊት መስፍን ከም ዘዘንተዎ፡ "ህላወ ቃኘው ንመንእሰያት ኤርትራ፡ ምናዳ ንደቂ ከተማታት ኤርትራ፡ ቀልቡ ይስሕብ ስለ ዝነበረ ዳርጋ ኣብ ካልእ ዓለም ይነብሩ ነይሮም ክበሃል ይከኣል" ይብል። ንሱ ንባዕሉ ውጽኢት ናይ'ቲ ወለዶ'ቲ ምዃኑ ይዛረብ ... ክልተ ኣሕዋቱ ኣብ ቃኘው ይሰርሓ ከም ዝነበረ፣ ሰብኣይ ሓብቱ ድማ ኣብኡ ሓላፊ ምንባሩ ይዝከሮ። ብ60'ታት ን24 ሰዓታት ሙዚቃ ኣሜሪካ ምስማዕ፡ መጋዚንን መጽሓፍ-መስሓቄን (comic books) ምንባብ፡ ተለቪዥን ምርኣይ ልሙድ ከም ዝነበረ ኸኣ የዘንቱ። ደርጊ ኣብ ስልጣን ምስ መጸ ስርሓት ቃኘው ቀነሰ፣ ብ1977 ከኣ፡ እቶም ወተሃደራት ኣሜሪካ ተጓሕጒሖም ምስ ወጹ፡ እቲ ኹሉ ንብረት ኣብ ኢድ ደርጊ ኣተወ። "ቃኘው ምስ ተዓጽወ ብዙሕ ሰብ ካብ ስራሕ ወጸ፣ ቍጠባ ኣስመራ ኸኣ ክዳኸም ጀመረ።  ደርጊ ነቲ ዝወረሶ ንብረት ተኸናኺኑ ንክሕዞ ዓቕሚ ኣይነበሮን። እቲ ተሪፉ ዝነበረ ዝርአ-ዝርአ ኣሰራት ቃኘው ሃሰሰ፣ እቲ ንብረት ዓንዩ ተረፈ። እቲ ናይ ሰላሳ ዓመት ህላዌ ኣሜሪካ ኣብ ኤርትራ ከኣ ጨሪሱ በረሰ" ይብል ዳዊት።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ኣብ መቐለ ዝርከብ ሆስፒታል ዓይደር ‘ብሕጽረት ቀረባት ቁሱላት ክሕክም ተጸጊሙ’

ኣብ ዝሓለፉ መዓልታት ኣብ ጥቓ ከተማ መቐለ ድሕሪ ዝተኻየደ ውግእ፡ ኣብ’ታ ከተማ ዝርከብ እቲ ዝዓበየ ሆስፒታል ዓይደር፡ ብሰንኪ ሕጽረት ቀረባት ንውጉኣት ክሕክም ተጸጊሙ ምህላዉ፡ ማሕበር ቀይሕ መስቀል ኣፍሊጡ። እቲ ሕጽረት ቀረባት “ኣዝዩ ሓደገኛ” ከምዝኾነ’ውን ገሊጹ። ብቀዳም፡ ሓይልታት መንግስቲ ኢትዮጵያ ንከተማ መቐለ ከምዝተቖጻጸሩ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ኣፍሊጡ እዩ። መራሒ መንግስቲ ትግራይ ደብረጽዮን ገብረሚካኤል ድማ፡ ሓይልታት ትግራይ ቃልሲ ክቕጽሉ ምዃኖም እዩ ንሮይተርስ ገሊጹ። ብሰንኪ ምዕጻው መራኸቢታት፡ ብዛዕባ’ቲ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ኩናት፡ ውሑድ ሓበሬታ ጥራይ እዩ ዝርከብ ዘሎ። እዚ ዓለምለኻዊ ማሕበር ቀይሕ መስቀል ዘውጸኦ መግለጺ፡ ብዛዕባ እቲ ባይታ ዘሎ ኹነታት ዘረድእ እዩ። ኣምቡላንስ ዓለምለኻዊ ማሕበር ቀይሕ መስቀል “ዝተወግኡን ዝሞቱን ሰባት” ናብ ሆስፒታል ዓይደር ከምዘመላለሳ እቲ ማሕበር ይገልጽ። ናብ’ቲ ሆስፒታል ከይዶም ዝተዓዘቡ ሰራሕተኛታት ቀይሕ መስቀል “80 ምኢታዊት ካብ ተሓምቲ መውቃዕቲ ዘጋጠሞም ከምዝኾኑ” ካልእ ኣገልግሎታት ሕክምና ተቛሪጹ እቲ ዘሎ ውሱን ቀረብን ሰራሕተኛን ኣገልግሎት ሃንደበታዊ ሕክምና ይህቡ ምህላዎምን ገሊጾም። ኣብ’ቲ ሆስፒታል ሕጽረት ሕክምናዊ መስፈዪ ክሪ፣ ኣንቲባዮቲክ፣ ደም ንከይረግእ ዝሕግዙ ኣፋውስ መቕጠኒ ደም፣ ኣፋውስ ጸረ ቃንዛ፣ ከምኡ’ውን ሕጽረት መሸፈኒ ኢድ ኣጋጢሙ ምህላዉ ቀይሕ መስቀል ኣፍሊጡ። ብተወሳኺ ድማ፡ ሬሳታት ዝቕመጠሉ መሸፈኒ ሳናጡ’ውን ሕጽረት ከምዘሎ እቲ ኣብ ጀኔነቫ ዝመደበሩ ዓለምለኻዊ ትለል ይገልጽ። እንተኾነ፡ ብዝሒ እቶም ቁስላትን ምውታትን ክንደይ ምዃኖም ኣይገለጸን። እቶም ግዳያት፡ ሰላማውያን ሰባት ድዮም ወተሃደራት ዝብል’ውን ኣይገለጸን። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ብቀዳም ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ ሰራዊት ኢትዮጵያ ንከተማ መቐለ ምሉእ ንምአእ ከምዝተቖጻጸረ ብምግላጽ፡ ኣብ ትግራይ ክካየድ ዝጸንሐ “ወተሃደራዊ ወፍሪ” ከምዝተወደአ ገሊጹ። ይኹን’ምበር፡ ሓይልታት ትግራይ ገና ኩናት ይካየድ ምህላዉ እዮም ዝገልጹ። ሓይልታት ትግራይ ብሰምበት ኣብ ዘውጽእዎ መግለጺ፡ ኣብ ከተማ ኣክሱም ንዝነበረ ሰራዊት ኢትዮጵያ “በቲንናዮ” ኢሎም። ኣመዓባብላ እቲ ኩናት ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይን: ብፖለቲካውን ሕገመንግስታውን ጉዳያት ንነዊሕ እዋን ክተፋነኑ ጸኒሖም። ብ 3 ሕዳር ለይቲ፡ ሓይልታት ጸጥታ ትግራይ ንመዓስከራት ናይቲ ኣብቲ ክልል ዓስኪሩ ዝነበረ ክፋል ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣጥቂዖም ክብል ቀዳማይ ሚኒስተር አብዪ ኣሕመድ ድሕሪ ምኽሳሱ፡ ናብ ቅሉዕ ጎነጽ ኣምሪሖም። እቲ ኣብ ወርሒ ነሓሰ ክካየድ ተመዲቡ ዝነበረ ሃገራዊ ምርጫ ኢትዮጵያ፡ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ብሓደ ዓመት ድሕሪ ምንውሑ ኣብ መንጎኦም ዝነበረ ርክብ ናብ ዝኸፍአ ደረጃ በጺሑ። ምንዋሕ ናይቲ ምርጫ ዝተቓወመ ህወሓት፡ ኣብ ትግራይ ክልላዊ ምርጫ ንምክያድ ብዝወሰዶ በይናዊ ውሳነ መሰረት፡ ናይ ባዕሉ ኮሚሽን ምርጫ ብምቛም ኣብ መጀመርታ መስከረም ምርጫ ኣካይዱ። ብቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ዝምራሕ መንግስቲ ፈደራል ብወገኑ፡ እቲ ምርጫ "ዘይሕጋዊ" ምዃኑ ብምፍላጥ፡ ነቲ ሓድሽ መንግስቲ ክልል ትግራይ ኣፍልጦ ከምዘይህቦ ኣዊጁ። መንግስቲ ክልል ትግራይ ብወገኑ፡ ድሕሪ መስከረም፡ ፈደራላዊ መንግስቲ ስልጣኑ ዘብቀዐ'ዩ ብምባል ኣፍልጦ ነፊግዎ። ቤት ምኽሪ ፈደሬሽን ኢትዮጵያ'ውን፡ ንመንግስቲ ክልል ትግራይ ኣፍሪሱ ካልእ መንግስቲ ከምዘቕውም ብምግላጽ፡ ሓድሽ ኣመሓዳሪ ትግራይ ካብ ኣዲስ ኣበባ ሸይሙ። መራሕቲ ክልል ትግራይ ግን፡ ነዚ ውሳነ "ክፍጸም ዘይክእል ሕልሚ ቀትሪ" ክብሉ ነጺጎምዎ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ሩስያ፡ ሚኒስተር ጉዳያት ህጹጽ ሓደጋታት ንካልእ ሰብ ከድሕን ክብል ከምዝሞተ ተገሊጹ

ሩስያዊ ሚኒስተር ህጹጽ ሓደጋታት የቭገኒ ዚኒቸቭ፡ ኣብ ቦታ ስልጠና ሲቪላዊ ምክልኻል ሓደጋ ኣጋጢምዎ ከምዝሞተ ተገሊጹ። ወዲ 55 ዓመት ሚኒስተር፡ ንካልእ ሰብ ንምድሓን ኣብ ዝገበሮ ፈተነ ከምዝሞተ'ውን እቲ ሓበሬታ ጠቒሱ። ሓላፊት መንግስታዊ ተለቪዥን ኣር-ቲ ከምዝበለቶ፡ ሓደ ሰኣላይ (ካሜራማን) እቲ ሚኒስተር ቃለመሕትት እናገበረ እንከሎ ሸተት ኢሉ ጸዲፉ። "ንሱን እቲ ካሜራማንን ኣብ ደንደስ ጸድፊ'ዮም ነይሮም። እቲ ካሜራ ማን ሸተት ኢሉ ናብቲ ማይ ወዲቑ" ክትብል እታ ሓላፊት ተዛሪባ። "ዚኒቸቭ፡ ነቲ ዝወደቐ ካሜራማን ከድሕን ተጓይዩ ዘሊሉ፡ ውጥም ዝበለ ከውሒ ሃሪምዎ ኸኣ ሞይቱ" ኢላ። እቲ ዳይረክተር ፊልም ምዃኑ ዝተነግረሉ ወዲ 63 ካሜራማን ኣለክዛንዳር መልኒክ'ውን ከምዝሞተ ተፈሊጡ። እቲ ሓደጋ፡ ኣብ ሰሜን ሳይበርያ ኣብ ዝርከብ ተፈጥሮኣዊ ሕዛእቲ ዘሎ መንጨጫዕታ ኪታቦ ኦሮን እዩ ተፈጺሙ። ዚኒቸቭ፡ ካብ 2018 ኣትሒዙ ሚኒስተር ህጹጽ ሓደጋታት ኮይኑ ከገልግል ዝጸንሐ ኮይኑ፡ ቀንዲ ኣባል ሓለዋ ጸጥታ ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን ዝነበረ ምዃኑ ይንገረሉ። ኣብ እዋን ሶቬት ሕብረት ኣባል ትካል ስለያ ከይ-ጂ-ፒ ዝነበረ እቲ ሚኒስተር ዳርጋ ዝበዝሕ ግዚኡ ኣብ ትካል ሃገራዊ ጸጥታ'ዩ ኣሕሊፍዎ። ቤተመንግስቲ ክረምሊን ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ፕረዚደንት ፑቲን ምስቲ ሚኒስተር ንነዊሕ እዋን ከምዝሰርሐ ክገልጽ እንከሎ፡ ኣፈኛ ፑቲን ድሚትሪ ፐስኮቭ ድማ ዓቢ ክሳራ'ዩ ክብል ተዛሪቡ። እቲ ኣብቲ ቦታ ዝሞተ ስኣላይ መልኒክ ብወገኑ፡ ደራስን ዳይረክተርን ናይቲ ኣብ ኣርክቲክ ዝተሰርሐ 'ቶሪቶሪ' ዝተባህለ ናይ በረኻ ፊልም ምዃኑ ተፈሊጡ። እቲ ፍሉጥ ፊልም ኣብቲ ዝሞተሉ ቦታ ከምዝተሰርሐ'ውን ተገሊጹ። ኣብቲ እዋን፡ ብዛዕባ ልምዓታዊ ምዕባለ ናይቲ ከባቢ ዝገልጽ ሰነዳዊ ፊልም ኣብ ምድላዉ'ዩ ነይሩ። ኣብቲ እዋን ሓደጋ፡ ንልምምዳት ህጹጽ ሓደጋታት ናይቲ ሚኒስትሪ እናሰነዱ ምንባሮም ማዕከናት ዜና'ታ ሃገር ጸብጺበን። ምክትል ናይቲ ሚኒስተር፡ ኣንድረይ ጉሮቪች ንተለቪዥን ሮስያ 24 ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ሓላፊኡ "ከም ሚኒስተር ዘይኮነስ፡ ከም ሰራሕተኛ ሂወት ኣድሕን" ግብረመልሲ ሂቡ ክብል ተዛሪቡ። "ምሉእ ሂወቱ ብኸምኡ'ዩ ኣሕሊፍዎ" ድማ ኢሉ። ሬሳ ናይቲ ብረቡዕ ንጉሆ ዝሞተ ሚኒስተር ናብ ርእሰከተማ ሞስኮ ከምዝተወስደ ተፈሊጡ። እቲ በቲ ሚኒስትሪ ዝካየድ ዝነበረ ልምምድ ዘይንቡርን፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታትን ዝተኻየደን'ዩ ነይሩ። ኣብቲ ብትእዛዝ ፕረዚደንት ፑቲን ዝተኻየደ ልምምድ፡ ካብ ዝተፈላለዩ ኣካላት ህጹጽ ሓደጋታት ሩስያ ዝተዋጽኡ 6000 ኪኢላታት ተሳቲፎም።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ሱዳን ምስ ሩስያ ዝገበረቶ ወተሃደራዊ መዓስከር ሩስያ ናይ ምህናጽ ስምምዕ ደጊማ ክትሓስበሉ'ያ

ሱዳን፡ ኣብ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ ወተሃደራዊ መዓስር ሩስያ ንምህናጽ ዝኣተወቶ ስምምዕ ዳግመ-ግምት ክትገብረሉ ምዃና ኣፍሊጣ። እቲ ኣብ ዘበነ ስልጣን ፕረዚደንት ነበር ዑመር ኣል-በሽር ዝተፈረመ ስምምዕ፡ ሩስያ ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ወደባዊት ከተማ ፖርት ሱዳን ወተሃደራዊ መዓስከር ሓይሊ ባሕሪ ክትምስርት ዘፍቅድ'ዩ። ኣዛዚ ሰራዊት ሱዳን ጀነራል መሓመድ ኣል-ሑሴን ንተለቪዥን እታ ሃገር ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ምስ ልኡኽ ሩስያ ከምዝተዘራረቡን፡ እቲ ስጉምቲ ንረብሓታት ክልቲአን ሃገራት ዘገልግል ምዃኑ ተዛሪቡ። "እቲ ስምምዕ ንዓና ዘርብሓና እንተኾይኑን፡ ንረብሓታት ሩስያ ዝሕሉ እንተኾይኑን፡ ጸገም የለን" ክብል ጀነራል መሓመድ ገሊጹ። ሰብመዚ ሩስያ ንመግለጺ ናይቲ ጀነራል ከምዝሰምዕዎ ብምግላጽን፡ ብዛዕባ'ቲ ጉዳይ ምስ ሱዳን ከምዝተራኸቡ ብምሕባር፡ ነቲ ኩነታት ክፈትሕዎ ከምዝኽእሉ ዘለዎም ተስፋ ኣይሓብኡን። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሕዳር፡ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን እቲ ኣብ ኣፍሪቃ ፈላሚ ወተሃደራዊ መዓስከር ሩስያ ክኸውን ትጽቢት ዝተገብረሉ መደበር ሓይሊ ባሕሪ ክህነጽ ኣጽዲቑ ምንባሩ ይዝከር። እቲ ኣብ ሚያዝያ 2019 ብህዝባዊ ናዕቢ ካብ ስልጣኑ ዝተኣልየ ኣል-በሽር፡ ኣብዚ እዋን'ዚ ብዝተፈላለየ ክስታት ኣብ ማእሰርቲ ይርከብ። ብመሰረት እቲ ሽዑ ዝተበጽሐ ምርድዳእ፡ እቲ መዓስከር ኑክሌራዊ ዝርከብአን 4 መራኽብ ኲናትን ኣስታት 300 ኣባላትን ከስፍር ተወጢኑ ነይሩ። ሞስኮ፡ ኣብዚ ቀረባ ዓመታት ንምስፍሕፋሕን ጽልዋታትን ኣመሪካን ቻይናን ንምብዳህ፡ ናብ ኣፍሪቃ ኣድሂባ ትሰርሕ ከምዘላ ተንተንቲ ፖለቲካ ክገልጹ ጸኒሖም ኣለዉ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ተጋሩ ኣባላት ምክልኻል ኢትዮጵያ ‘ዕጥቂ ክንፈትሕ ተገዲድና’ ኢሎም

ፖለቲካዊ ወጥሪ መንግስቲ ፌደራልን መንግስቲ ክልል ትግራይን ናብ ሰማይ ዓሪጉ ሓይልታቶም ኣብ ተፋጠጥ ካብ ዝኣትዉ እነሆ ሳልሳይ መዓልቲ ሒዙ ኣሎ። ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ እቲ ስጉምቲ ተጠናኺሩ ከምዝቕጽል ገሊጹ’ሎ። መራሒ ክልል ትግራይ ደብረጽዮን ገብረሚካኤል ድማ፡ ሎሚ ኣብ ቴሌቪዥን ትግራይ ቀሪቡ ብወገን ምዕራብ ትግራይ ውግእ ይቕጽል ከምዘሎ ገሊጹ። “ብደቡብ ትግራይን ዓፋርን እውን ሰራዊት የእትዉ ኣለዉ፡ ኣብ ዝኾነ ሰዓት ውግእ ክለዓል ይኽእል እዩ” ድማ ኢሉ። እዚ ከምዚ እንከሎ፡ ካብ ትግራይ ወጻኢ፡ ኣብ ምክልኻል ሰራዊት ሃገርን ኮምሽን ፌደራል ፖሊስን ዝሰርሑ ተወለድቲ ትግራይ ዕጥቆም ፈቲሖም ተወሳኺ መምርሕታት ክሳብ ዝወሃቦም ክጽበዩ ከምዝተገበረ ምንጭታት ቢቢሲ፡ ካብ ኣዲስ ኣበባን ክልል ህዝብታት ደቡብ ኢትዮጵያን ሓቢሮም። ምእንተ ውልቃዊ ውሕስነቱ ስሙ ከይጥቀስ ዝገለጸ ኣባል ሰራዊት ‘ኣየር ወለድ’ ኢትዮጵያ፡ ክልተ በራጊድ ኣየር ወለድ ናብ ባህርዳርን ጎንደርን ከይደን ኣነ ዘለኹዋ በርጌድ ግን፡ ተዳለዉ ጥራይ ተባሂልና ኣብ ምድላው እንከለኹ፡ ናብ ትማሊ [ሕዳር 4] ዘውግሕ ለይቲ ተጸዊዔ ‘ዕጥቕኻን ንብረትካን ኣረክብ’ ተባሂለ ኣረኪበ ኣለኹ” ክብል ንቢቢሲ ገሊጹ። ንኣስታት ዓሰርተ ዓመታት ኣባል ኮማንዶ ኮይኑ ኣብ ዝተመደቦ ዝተፈላለየ ወተሃደራዊ ወፍርታት ግቡኡ ክፍጽም ከም ከምዝጸንሐ ዝገልጽ እዚ ምንጪ “ኣዘዝትና ኣኼባ ኣኪቦም ‘ህወሓት ኣብ ልዕሊ መከላኸሊ ሰራዊት ሃገር መጥቃዕቲ ፈጺሙ’ዩ’ ድሕሪ ምባል፡ ኩላትና ተወለድቲ ትግራይ ኣባላት እታ ብርጌድ ዕጥቕና ፈቲሕና ተወሳኺ መምርሕታት ክሳብ ዝወሃበና ንጽበ ኣለና ይብል። ቢቢሲ ብዛዕባ እቲ ጉዳይ መብርሂ ክሓትት ናብ ምክትል ኤታማጆር ሹም ሓይልታት ምክልኻል ኢትዮጵያ ጀነራል ብርሀኑ ጁላ፡ እዚ ንዕኡ ዝምልከት ከምዘይኮነ ብምግላጽ “ከምኡ ነገር እንተልዩ ኮይኑ፡ ፖለቲካዊ ስለዝኾነ ፖለቲካ ድማ ናይ ገዛእ ርእሱ ሰባት ስለዘለውዎ ንዕኣቶም ሕተቱ” ዝብል መልሲ ሂቡ። ካልእቲ ስማ ክግለጽ ዘይደለየት ኣባል ፌደራል ፖሊስ ኢትዮጵያ ብወገና፡ ንነዊሕ ዓመታት ዘገልገለትሉ ሓይሊ ፖሊስ ፌደራል ሃንደበት ተደዊሉ “ኣልባሳትክን ዕጥቅንን ኣረክቢ” ከምዝተብሃለት፡ ንቢቢሲ ሓቢራ። እታ ምንጭና ወሲኻ፡ ካልኦት ኣባላት ናይ’ቲ ኮምሽን ዝኾኑ ተወለድቲ ትግራይ፡ ካብ ኣኼባ ዕጥቆምን ኣልባሳቶምን ከረክቡ ከምዝተገበረ ትዛረብ። ብዛዕባ’ዚ ዝተሓተተ ኮምሽነር ጀነራል ፖሊስ ፌደራል እንዳሻው ጣሰው፡ ‘ውሽጣዊ ጉዳይ ምዃኑ ብምግላጽ ሓበሬታ ክህብ ፍቓደኛ ከምዘይኮነ ተዛሪቡ። ሎሚ ብተሌቪዥን ቀሪቡ መግለጺ ዝሃበ፡ ኣመሓዳሪ ትግራይ ዶ/ር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል፡ ‘ተጋሩ ኣባላት ሰራዊት ከም ከሓድቲ ተቖጺሮም፡ ካብ ስርሓቶም ከምዝተኣገዱን ይንከላበቱ ከምዘለዉን’ ተዛሪቡ። እቶም ምንጭታት እንታይ ይብሉ? ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ዝኾነ ይኹን ኣኼባታትን ወፍርታትን ከይሳተፉ ተኣጊዶም ካብ’ቲ ናይ ወተሃደራት መዓስከር ከይወጽኡ ከምዝተነገሮም ዝሓበረ እቲ ኣባል ምክልኻል፡ “ተጋሩ ተኣኪብና ዕድመ ልክዕና ደምና ዝገበርናሉ ትካል ከመይ ከምዚ ይፈድየና? ኢልና ሓቲትናዮም፡ እንተኾነ ግን ካብ ላዕሊ ዝመጽአ ትእዛዝ እዩ” ዝብል ምላሽ ከምዝተወሃቦም ይገልጽ። “ንቐጻሊ እንታይ ከምዝገብሩና እውን ንፈልጦ ነገር የለን” ድሕሪ ምባል ድማ፡ ንህይወቶም እውን ከምዝሰግኡ ይዛረብ። “ዓለም ለኸ ትካላት ኣብቲ ጉዳይ ኢዶም ኣእትዮም ፍታሕ ክህቡና ንላቦ” ብምባል ተሻቒሉ ምህላዉ፡ ንቢቢሲ ገሊጹ። ምትፍናን መንግስታት ፌደራልን ትግራይን ናብ ኵናት ኣምሪሑ ክልቲኦም ሓይልታት “ኣነ እየ ዝስዕር ኣነ እባ” እናተብሃሃሉ ይቕጽል ኣሎ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ወተሃደራዊ ዓቕሚ ኢራን ክሳብ ክንደይ እዩ?

ኢራን፡ ኣብ ቀረባ መዓልታት ናይቲ ብኣመሪካ ዝተቐተለ ጀነራላ ሕነ ንምፍዳይ ኣብ ዒራቕ ዝርከቡ ክልተ ወተሃደራዊ መደብራት ኣመሪካ ኣጥቂዓ ነይራ። ካብቶም ኣገደስቲ ወተሃደራዊ ዓቕምታት ኢራን፡ ናይ ሚሳይል ዓቕምታታ እዩ። ኣብ ሓይሊ ኣየር ሕጽረታት ስለዘለውዋ፤ ኘቲ ናይ ሚሳይል ዓቕማ ትግደስ። ኣብቲ ዞባ ዘለዋ፡ ከም እስራኤልን ስዑድን ዝበላ ናይ ኢራን ተቐናቐንቲ፡ ዝተነጸሩ ዒላማታት ፈሊኻ ንምውቃዕ ዘኽእለን ናይ ሓይሊ ኣየር ቴክኖሎጂ ኣለወን። ኢራን ግን ዓቕሚ ናይ ሓይሊ ኣየር ስለዝጎድላ፡ ኣብ ክንድኡ፡ ዝተነጸሩ ዒላማታት ፈልያ ንምውቃዕ ሚሳይላት ትጥቀም። ጸብጻብ ሚኒስትሪ ምክልኻል ኣመሪካ ከምዝብሎ፡ ሓይሊ ሚሳይል ኢራን ኣብ ማእከላይ ምብራቕ እቲ ዝዓበየ እዩ። ብንጹር ቁጽሪ ምጥቃስ ዝኸብድ እኳ እንተኾነ፡ ኢራን ልዕሊ 10 ዝተፈላለየ ዓይነት ዘለዎም፡ ኣሸሓት ሚሳይላት ከምዘለውዋ ይግለጽ። ኢራን ነቶም ኣብ ዒራቕ ዝርከቡ መደብራት ኣመሪካ ክተጥቅዕ እንከላ፡ 'ፋተሕ' ከምኡ ድማ 'ቂያም' ዝተብሃሉ ሚሳይላት ከምዝተጠቐመት መራኸብቲ ብዙሓን ናይታ ሃገር ጸብጺቦም። ኢራን፡ ነቲ ቂያም ዝበሃል ሚሳይል ካብ 2011 ኣትሒዛ ብሰፊሑ ክተፍርዮ ዝጸንሐት ኮይና፡ ክሳብ 700ኪሜ ዝውንጨፍን 750ኪግ ቦንባ ክሽከም ዝኽእልን እዩ። ኣብ ሰነ 2017፡ ኢራን ኣንጻር ዳዕሽ ነዚ ሚሳይላት ተጠቒማትሉ ነይራ። እቲ ፋተሕ ዝበሃል ዓይነት ሚሳይላት ድማ ኣብ መጀመርያታት 2000 ናብ ኣገልግሎት ዝኣተወን ኮይኑ፡ ዝነኣሰ ናይ ምሽካም ዓቅሚ ኣለዎ። ሻሃብ-3 ዝበሃል ናይ ማእከላይ ርሕቐት ሚሳይል ድማ፡ 750ኪግ ቦንባ ናይ ምጽዓን ዓቕሚ ኣለዎ። ክሳብ 1,500ኪሜ ድማ ክውንጨፍ ይኽእል። ንምንጽጻር፡ ኣመሪካ ዝሰርሓታ ኤፍ35 ናይ ውግእ ነፋሪት፡ ክሳብ 10,000 ኪግ ቦንባ ናይ ምጽዓን ዓቕሚ ኣለዋ። ኢራን፡ ኣስታት 50 ናይ ማእከላይ ርሕቐት ሚሳይላት መወንጨፊ፡ 100 ዝኸውን ድማ ናይ ሓጺር ርሕቐት ሚሳይላት መወንጨፊ መሳርሕታት ትውንን። ናይ ነዊሕ ርሕቐት ሚሳይላት ንምስራሕ ከኣ መደብ ዘለዋ ኮይና፡ ፈተነታት'ውን ተካይድ እያ። ብዝኾነ፡ ናይ ማእከላይን ሓጺርን ርሕቐት ሚሳይላት ኢራን፡ ኣብ ስዑዲን ኣብ ወሽመጥን ንዘለዉ፡ ከምኡ ድማ ኣብ እስራኤል ንዝርከቡ ዒላማታት ከጥቅዑ ዓቕሚ ኣለዎም። ዝሓለፈ ግንቦት፡ ምስ ኢራን ምትፍናን እናተጋደደ ምስከደ፡ ኣመሪካ ጸረ-ሚሳይል ኣጽዋራት ናብ ማአከላይ ምብራቕ ኣግዒዛ እያ። ኢራን ንጡፋት 523,000 ኣባላት ሰራዊት ከምዘለውዋ ይግለጽ። 350,000 ኣብ ስሩዕ ሰራዊት ዘለዉ ኮይኖም፡ ብውሕዱ እቶም 150,000 ኣባላት እስላማዊ ሰውራዊ ሓለዋ ኢራን እዮም። ተወሰኽቲ 20,000 ድማ ኣባላት ሓይሊ ባሕሪ ኣለዉ። እስላማዊ ሰውራዊ ሓለዋ ኢራን ቅድሚ 40 ዓመታት፡ ነቲ ኣብ ኢራን ዘሎ እስላማዊ ስርዓት ንምሕላው ዝቖመ ኮይኑ፡ ሕዚ ዝዓበየ ወተሃደራዊ፣ ፖለቲካውን ቁጠባውን ሓይሊ ክኸውን ክኢሉ'ሎ። ካብቲ ስሩዕ ሰራዊት ኢራን ዋላኳ ብብዝሒ ዝነኣሰ እንተኾነ፡ ኣብ ኢራን እቲ ዝያዳ ወተሃደራዊ ስልጣን ዘለዎ ሓይሊ ምዃኑ እዩ ዝፍለጥ። ኢራን ኣጽዋር ኒዩክሌር ኣለዋ'ዶ? ኢራን፡ ኣብዚ እዋን መደብ ኣጽዋር ኒዩክሌር የብላን። ቅድሚ ሕዚ'ውን 'ኣየድልየንን' ኢላ ነይራ እያ። እንተኾነ፡ ኣጽዋር ኒዩክሌር ክትሃንጽ ዘድልዩዋ ባእታታትን ፍልጠትን ግን ኣለዋ። ኣብ 2015፡ ፕረዚደንት ባራክ ኦባማ ኣብ ዝነበረሉ እዋን፡ መንግስቲ ኣመሪካ ኣብ ዘውጸኦ ገምጋም፡ ኢራን ኣጽዋር ኒዩክሌር ንምህናጽ ካብ ክልተ ክሳብ ሰለስተ ኣዋርሕ ጥራይ እዩ ዘድልያ ይብል።

ሰራዊት (ወተሃደር)


እስራኤል ኣብ እምባ ሶይራ ናይ ስለያ መደበር ኣለዋ ንዝብል ጸብጻብ ኤርትራ ነጺጋቶ

እስራኤል ካብ 2016 ጀሚራ ኣብ ኤርትራ ምስጢራዊ መደበር መስሪታ ከም ዘላ ሓደ ሪቻርድ ሲልቨርስተይን ዝተባህለ እስራኤላዊ 'ብሎገር' ኣብ መርበብ ሓበሬታኡ ኣስፊሩ'ሎ። እቲ ንመጻብቦ ባብ ኣል-ማንዳብ ንምክትታል ዝዓለመ መደበር፡ "ካብ ርእሰከተማ እታ ሃገር፡ ኣስመራ፡ ወጺእካ ኣብ ዝርከብ ኣብታ ሃገር ዝዓበየ ጎቦ፡ እምባ ሶይራ" ከምዝርከብ ጠቒሱ። እንተኾነ ግና፡ ሚኒስትር ዜና ኤርትራ ኣቶ የማነ ገረብመስቀል እቲ ጸብጻብ ንምድንጋር ዝዓለመ'ዩ ብምባል ነጺግዎ። "እዚ ብገለ ናይ ስለያ ትካላት ኮነ ተባሂሉ ዝተዘርገሐ ግጉይ ሓበሬታ እዩ። ምስ ግዜ'ውን እቲ ቦታ እናተቐያየረ መጺኡ'ሎ፤ ፈለማ [ዴሴት] ዳህላክ ነይሩ፡ ሕጂ ድማ ናብ እምባ ሶይራ ዓብዩ ኣሎ" ክብል ኣብ ትዊተር መልሲ ሂቡሉ። ኣብዚ ዝሓለፈ ሕዳር፡ ትካል ስለያ እስራኤል፡ ሞሳድ "ምስሊ መንግስቲ ኤርትራ ንምስይጣን" ምስቶም ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ዝንቀሳቐሱ "ሓይልታት ሽበራ" ምትእስሳር ኣለዎ ዝብል "ጸለመ" ይዝርግሕ ነይሩ ክትብል ኤርትራ ከሲሳ ምንባራ ይዝከር። ኣብ 2019 ሚኒስትሪ ዜና ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ዝተረኽበ "ሚስጢራዊ ሰነዳት" መሰረት ብምግባር ትካል ስለያ ኣመሪካ ሲ-ኣይ-ኤ ንመንግስቲ  ኤርትራ ንምዕላዉ ወጢኑ ነይሩ ክብል ከሲሱ። ኣፈኛ ክፍሊ ወጻኢ ጉዳያት ኣመሪካ፡ ኣሮን ቴስታ፡ ሽዑ ነቲ ናይ መንግስቲ ኤርትራ ክሲ "ርእይቶ ክንህበሉ ኣይንደልን" ክብል መልሲ ሂቡሉ ነይሩ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ፡ ቢልድ ዝተባህለ ጋዜጣ ጀርመን፡ ሩስያ ኣብ ኤርትራ ወታሃደራዊ መዓስከር ክትሃንጽ ትቃረብ ከምዘላ ዘውጽኦ ጸብጻብ ሓቂ ከም ዘይኮነ ሚኒስተር የማነ ገሊጹ ምንባሩ ይዝከር። እቲ፡ ንሓደ ምስጢራዊ ሰነድ መንግስቲ ጀርመን ብምጥቃስ ዝሰፈረ ጸብጻብ፡ ሩስያ ኣብ 6 ሃገራት ኣፍሪቃ ወታሃደራዊ መዓስከራት ክትሃንጽ መደብ ከም ዘለዋን፡ ካብተን ሃገራት ናይ ውዕል መብጽዓ ከም ዝተኣትወላን ዝሕብር'ዩ። እተን ዝተጠቕሳ 6 ሃገራት፡ ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ፡ ግብጺ፡ ኤርትራ፡ ማዳጋስካር፡ ሞዛምቢክን ሱዳንን እየን። ኣብ ዝተፈላለዩ እዋናት፡ ኢራን፡ ግብጺ፡ እስራኤልን ሩስያን ኣብ ኤርትራ ወታሃደራዊ መዓስከራት ከም ዝመስረታ ዝገልጽ ክወጽእ ዝጸንሐ ጸብጻባት ኤርትራ ክትነጽጎ ጸኒሓ'ያ። ክሳብ ሕጂ ኣብታ ሃገር ከምዘሎ ዝተረጋገጸ ናይ ወጻኢ ወታሃደራዊ መዓስከር፡ እቲ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ኣብ ከባቢ ወደባዊት ከተማ ዓሰብ ሃኒጻቶ ዘላ'ዩ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ዓሰርተ-ኣርባዕተ ወታሃደራት ፈረንሳ ኣብ ማሊ ተቐቲሎም

ኣብ ማሊ፡ ክልተ ኣብ ወታሃደራዊ ስርሒት ተዋፊረን ዝነበራ ሄለኮፕተራት ብምግጫወን ብውሕዱ 14 ወታሃደራት ፈረንሳ ከም ዝሞቱ ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ፈረንሳ ሓቢሩ። እተን ሄለኮፕተራት ኣንጻር ጂሃዳውያን ዕጡቓት ኣብታ ሃገር ወታሃደራዊ ስርሒታት እናካየዳ እንከለዋ'የን ተጋጭየን። እቲ ሓደጋ፡ ካብ 1980ታት ጀሚሩ እቲ ዝኸፍአ ኣብ ሰራዊት ፈረንሳ ዘጋጠመ ምዃኑ ይግለጽ። ፕረዚደንት ፈረንሳ ኢማኑዌል ማክሮን በቲ ዘጋጠመ ሓደጋ ዝተሰምዖ "መሪር ሓዘን" ገሊጹ። ጠንቂ ናይቲ ሓደጋ ንምፍላጥ መርመራ ተጀሚሩ'ሎ። ኣብ 2013፡ እስላማውያን ዕጡቓት መጥቃዕቲ ብምኽፋት ሰፊሕ ካባቢታት ድሕሪ ምቁጽጻሮም፡ ፈረንሳ ንሰራዊት ማሊ ንምድጋፍ ሰራዊታ ኣብታ ሃገር ኣሰሊፋ። ዋላ'ኳ ሰራዊት ማሊ ንመብዛሕትኡ እቲ ሽዑ ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር ናይቶም ዕጡቓት ዝኣተወ ቦታታት ከምልስዎ እንተኸኣሉ፡ ገና ምርግጋእ ዘይብሉን ቀጻሊ ግጭታት ዝራኣየሉን ኮይኑ ይርከብ። ፈረንሳ፡ 4500 ወታሃደራት፡ ንሓይልታት ማሊ፡ ማውሪታንያ፡ ኒጀር፡ ቡርኪናፋሶን ጫድን ንምድጋፍ ኣብቲ ዞባ ኣስፊራ'ላ። ኣብቲ ሓደጋ፡ ሓንቲ 'ታይገር' ዝዓይነታ ናይ ኲናት ሄለኮፕተርን ካልእ ናይ መጓዓዝያ ሄለኮፕተር ኣብ ናይ ውግእ ዞባ፡ ንሓይሊ ምድሪ ደገፍ እናሃባ'የን ኣብ ሰማይ ተጋጭየን። ሓደ ካብቶም ዝሞቱ ወታሃደራት ወዲ ፍሉጥ ብዓል ስልጣን ፈረንሳ ከም ዝኾነ'ውን ተፈሊጡ። "ዕላማ ናይዞም 13 ጀጋኑ፡ ሓንቲ'ያ ነይራ፡ ንዓና ንምሕላዉ" ክብል ፕረዚደንት ማክሮን ኣብ ትዊተር ጽሒፉ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ'ውን ሓደ መኮንን ሰራዊት ፈረንሳ ከም ዝሞተ ይፍለጥ። ፈረንሳ፡ ሰራዊታ ኣብቲ ዞባ ካብ እተዋፍር ጀሚሩ፡ ዛጊት 38 ወታሃደራታ ኣብ ማሊ ተቐቲሎም ኣለዉ። እቲ ዝበዝሐ መጥቃዕትታት ግን ኣብ ልዕሊ፡ ሓይልታት ጸጥታ እተን ሃገራት ዝበጽሐ ምዃኑ'ዩ ዝግለጽ። ጅሃዳውያን ዕጡቓት ኣብ መጀመርታ ናይዚ ወርሒ ኣብ ዝፈጸምዎ መጥቃዕቲ 53 ወታሃደራት ማሊ ምቕታሎም ይዝከር።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ኢራን፡ ንተምሳል ወተሃደራዊት መርከብ ኣሜሪካ ብሚሳኤል ሃሪማ

ኢራን ኣብ ስተራተጂካዊ ቦታ ሃርሙዝ፡ ንሓንቲ ብኣምሳል ነፈርቲ ዝጽዕና ወተሃደራዊ መራኽብ ኣመሪካ ዝተሰርሐት 'መርከብ' ብሚሳኤል ከምዝሃረመታ ተገሊፁ። እቲ ብሚሳኤል ዝተበስዐ ኣካል ናይታ ስንዕቲ መርከብ ባርዕ ስለዝፈጠረ፡ ኣሜሪካ ኣብቲ ዞባ ዘሎ ክልተ መዓስከራታ፡ ኣብ ተጠንቀቕ ክጸንሕ ሓቢራ ኣላ። ሓይሊ ባሕሪ ኣሜሪካ ንተግባር ኢራን ብምኹናን፡ “ዘይሓላፍነታውን ዕቡድ ጠባያትን ኢራን” ብምባል፡ “ንታህዲድ ተባሂሉ ዝተገበረ’ዩ” ኢሉ። እቲ ፍጻመ ወጥሪ ቴህራንን ዋሽንግተንን ኣብ ወሽመጥ ዓረብ፡ ኣብ ጥርዚ ኣብ ዝበጽሓሉ እዩ ዘጋጥም ዘሎ። እዚ ናይ ኢራን  ወተሃደራዊ ልምምድ ‘ነብዪ መሓመድ 14’ ዝብል ስም ዝተውሃቦ ኮይኑ፡ ኣብ ሃገራዊ ቴሌቪዥን እታ ሃገር ብቀጥታ እዩ ተራእዩ። እታ ተምሳል ነፈርቲ ዝጽዕና መራኽብ ዘለዋ መርከብ፡ ኣብ ዝባና ናይ ሓሶት ነፈርቲ ዘለዋኣ እያ። ኢራን ነታ መርከብ ካብ ዝተፈላለየ ኣንፈታት እያ ሚሳኤል ወንጪፋትላ። ኢራን፡ ነዛ መርከብ ዋላ ካብ ሄሊኮፕተራት ኮይና’ያ ሚሳኤል ትውንጭፈላ ነይራ፡ ሓደ ጎኒ ናይታ መርከብ ድማ ብኸቢድ ተሃሪሙ። ኣዛዚ ሓለዋ ሰውራ ኢራን ሜጀር ጀነራል ሑሴን ሳልማኒ፡ ኣብ ሃገራዊ ተለቪዥን እታ ሃገር ቀሪቡ “እቲ ሎሚ ዝርኣናዮ፡ ብሓይሊ ባሕሪ ይኹን ብክልታት ኣየርና እንገብሮ ምክልኻል ቁጠዐ ዝተሓወሶ’ዩ ነይሩ” ኢሉ። ኢራን ባላስቲክ ሚሳኤል ትጥቀም ከም ዘላ ኣሜሪካ ምስ ፈለጠት፡ ኣብ ቐጠርን ሕቡራት ኢማራት ዓረብን ዝርከቡ ወተሃደራታ ኣብ ተጠንቀቕ ክጸንሑ ኣዚዛ ኣላ። ውሃቢት ቃል ኣብ ባሕሬን ዝርከብ ሓይሊ ባሕሪ ኣሜሪካ ኮማንደር ረቤካ ሪባሪች “ሓይሊ ባሕሪ ኣሜሪካ ኣብ ምክልኻል ዘድሃበ፡ ናጽነት ምንቅስቃስ ባሕሪ ንከውሕስ እዩ ዝሰርሕ፡ ኢራን ግን ኣብ ምጥቃዕ ዘድሃበ ስጉምትታተ እያ ትወስድ ዘላ፡ ነዚ ከኣ ንታሃዲድ ኢላ እያ ትገብሮ ዘላ” ኢላ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ደቡብ ኮርያ፡ ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዘይተሳተፉ ምሕረት ትገብር

ደቡብ ኮርያ፡ ብሃማኖታውን ውልቃውን ምኽንያትን ተመርኹሶም ሃገራዊ ኣገልግሎት ዘይፈጸሙ 1879 ደቂ ተባዕትዮ ምሕረት ከምትገብረሎም ኣመልኪታ። እዚ ውሳነ ዝተወስደ፡ ድሕሪ እቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ብቤት-ፍርዲ እታ ሃገር "ናይ ሕልና ወይ ኣብ ሃይማኖታዊ እምነት" ተመርኩሶም ሃገራዊ ኣገልግሎት ዘይፈጸሙ ንጉዳዮም ኣፍልጦ ምስ ሃቦ እዩ። ደቡብ ኮርያ ምስ ሰሜን ኮርያ ኣብ ምፍጣጥ ትርክብ ሃገር ኮይና፡ ኣብ ጉዳይ ሃገራዊ ኣገልግሎት ጽኑዕ ዝኾነ ሕጊ ትኽተል። ኩሎም ብቑዓት ዝኾኑ ደቂ ተባዕትዮ ን23 ኣዋርሕ ኣብ ወተሃደራዊ ኣገልግሎት ኣብ ሓይሊ ባሕሪ ወይ ን24 ኣዋርሕ ኣብ ሓይሊ ኣየር ከገልግሉ ዘስገድድ ጥቡቕ ሕጊ ኣለዋ። ኣብ ደቡብ ኮርያ፡ ኣብ ውትህድርና ክሳተፉ ሕልናኦም ዘየፍቕደሎም ሰባት፡  ን18 ኣዋርሕ ይእሰሩ። መብዛሕቱ ግዜ ድማ ስራሕ ክረኽቡ ኣጸጋሚ እዩ። ተጣበቕቲ መሰላት ደቂ-ሰባት፡ ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ክሳተፉ ሕልናኦም ዘየፍቅደሎም ሰባት ብዙሕ ጸጋማት ከምዘጓንፎምን፡ ድሕሪ ቤት-ማእሰርቲ ስራሕ ክረኽቡ ከምዘጸግሞም ይሕብሩ። ፕረዚደንት ደቡብ ኮርያ ሙን ጃይ ኢን፡ ኣብ 2017 ኣብ ስልጣን ካብ ዝመጽእ እዚ ንሳልሳይ ግዜ እዩ ምሕረት ዝገብር ዘሎ። ብመሰረት ምኒስተሪ ፍትሒ እታ ሃገር፡ ክሳብ ሕጂ፡ ልዕሊ 5 ሽሕ ሰባት ምሕረት ተገይርሎም ከምዘሎን፡ ካልኦት 267 ሃገራዊ ምርጫ ዝጠሓሱን ምሕረት ተገይሮም ኣሎ። መንግስቲ ደቡብ ኮርያ ከምዝበሓሮ፡ እቶም ገበኛታት ናብ ሕብረተ-ሰብ ተሓዊሶም ኣፍረይቲ ክኾኑ ከምዝሕግዞም ኣምልኪቱ። ደቡብ ኮርያ፡ ኣብ ዓለም ብብዝሒ ዕርዲ መወዳድርቲ ዘይብሉ ወተሃደራዊ ዶብ ትውንን። ሃገራዊ ኣገልግሎት ድማ ከም ቀንዲ ሃገራዊ ምክልኻል ናይታ ሃገር ከምዝኾነ እያ እትቖጽሮ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ዶናልድ ትራምፕ፡ "ዒራቕ ርእያቶ ዘይትፈልጥ ማዕቐብ ይጽበያ ኣሎ"

ባይቶ ዒራቕ፡ ሰራዊት ኣሜሪካ ካብታ ሃገር ክወጹ ድሕሪ ምእዛዙ፡ ዶናልድ ትራምፕ፡ ዒራቕ ጽኑዕ ማዕቀብ ክግበረላ ከምዝኽእል ኣፈራሪሑ። "ኣብ ዒራቕ ኣዝዩ ገዚፍን ክቡርን ዝኾነ ሓይሊ ኣየር እዩ ዘለና። ነዚ ክንሃንጽ ድማ ቢልዮናት ዶላር ኢና ኣፍሲስናሉ። እዚ ዘውፃእናዮ እተዘይከፊሎምና፡ ካብ ዒራቕ ኣይንወጽእን" ክብል ንጋዜጠኛታት ተዛሪቡ። ኣመሪካ፡ ንጀነራል ቃስም ሶሌማኒ ምስ ቀተለት፡ ኣብ መንጎ ኣሜሪካን ኢራንን ዝነበረ ወጥሪ ናብ ዝለዓለ ደረጃ ደዪቡ ምህላዉ ይንገር። ኢራን ንቅትለት ጀነራላ ሕነ-ከምእትፈዲ ብምግላጽ፡ በቲ ኣብ 2015 ዝፈረመቶ ኒኩሌራዊ ውዕል ከምዘይትግዛእ'ውን ኣፍሊጣ። ኢራን፡ ብመሪሕነት ጀነራል ቃስም ሶሌማኒ፡ ብሰላሕታዊ መንገዲ ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ምስ ዘለው ዕጡቓት ጉጅለታት ዘይብተኽ ምሕዝነት ክትምስርት በቒዓ እያ። ኣሜሪካ ግና ንተግባር ሶሌማኒ፡ ግብረ-ሽበራዊ ብምባል ክትከታተሎ እያ ፀኒሓ እያ። ሬሳ ጀነራል ቃሲም ሶሌማኒ ናብ ኢራን ዝኣተወ ኮይኑ፡ ብቅትለት እዚ ጀነራል ዝተቖጥዑ ኢራናውያን፡ ንጎደናት ቴህራን ኣዕለቕሊቖምዎ ኣለዉ። ንጀነራል ሶሌማኒ ተኪኡ ዝተሸየመ ብርገዴር ጀነራል እሽማዕል ኩኣኒ ድማ፡ ንኣሜሪካ ካብ ማእኸላይ ምብራቕ ጸሪግና ክነውፅኣ ኢና ክብል ተዛሪቡ። "ነቲ ሶሌማኒ ዝጀመሮ ከነቐጽሎ ቃል ንኣቱ፣ ካሕሳና ድማ ኣሜሪካ ካብ ማእኸላይ ምብራቕ ምውጻኣ እዩ" ክብል ንመደብር ራድዮ እታ ሃገር ሓቢሩ። ንሶሌማኒ ዝቐተለ ደብዳብ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ኣመሪካ፡ ንመራሒ ምልሻ ሺዓ ሙስሊም ዒራቕ ኣቡ ማሃዲ ኣል-ማሃንዲስ እውን ቀቲሉ እዩ። ፕረዚደንት ትራምፕ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ዒራቕ ካብ ሃገራ ንኽንወፅእ እንተኣዚዛ፡ "ርእያቶ ዘይትፈልጥ እገዳ ክነንብረላ ኢና" ክብል ኣፈራሪሑ'ሎ። ኣሜሪካ፡ ኣስታት 5 ሽሕ ሰራዊት ኣብ ዒራቕ ኣዐስኪራ ምህላዋ ይግለጽ። እዞም ወተሃደራት ካብ ዝሓለፈ ሰንበት ጀሚሩ ኣብታ ሃገር ዘለዎም ምንቅስቓስ ንግዚኡ ደው ከምዘበለን፡ ኣባላት ባይቶ እታ ሃገር ድማ ናይ ግዳም ሓይልታት ካብታ ሃገር ክወጽኡ ትእዛዝ ኣሕሊፎም።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ቻይና ኣብ ኣፍሪቃ ወተሃደራዊ መዓስከር ንምኽፋት ሃገራት ተማርጽ ኣላ'- ኣሜሪካ

ቻይና ኣብ ኣፍሪቃ ኣገዳሲ ዝኾነ ወተሃደራዊ መዓስከር ከምዘድለያ ሚኒስተር ምክልኻል ኣሜሪካ ሓቢሩ። ነዚ ዕላምኣ ንምትግባር ድማ ኣርባዕተ ሃገራት ከምዝሓጸየት ኣመልኪቱ። ካብ ሰራዊት ኣሜሪካ ዝተረኸበ ሓበሬታ ከምዘመልክቶ፡ ኬንያ፣ ሲሼልስ፣ ታንዛኒያን ኣንጎላን ቻይና ዝመረጸተን ሃገራት እየን። ካልኦት ሃገራት'ውን ኣብ ትልሚ ቻይና እንተሃለዋ'ኳ ኣየኖት ከምዝኾና ኣይተገለጸን። እንተኾነ ንመግለጺ መንግስቲ ኣሜሪካ ስዒቡ ብወገን እተን ኣፍሪቃውያን ሃገራት ዝተወሃበ ርእይቶ የለን። ቻይና ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ጂቡቲ ካብ ዘለዋ ወተሃደራዊ መዓስከር ብተወሳኺ ብዉሑዱ ኣብ ኣርባዕተ ሃገራት'ያ ትልማ ከተፈጽም ትዳሎ ዘላ። በዚ መሰረት መዓስከራት ሓይሊ ኣየር፣ ሓይሊ ባሕሪን ኣጋር ሰራዊትን ንምኽፋት ውጥን ብምሓዝ ዝርርብ ከምዝጀመረት ይግለጽ። ብዘይካ ኣፍሪቃ ኣብ ሃገራት ሚያንማር፣ ታይላንድ፣ ሲንጋፖር፣ ኢንዶኒዢያ፣ ፖኪስታን፣ ሲሪላንካ፣ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ፣ ታጃኪስታን ካልኦትን ወተሃደራዊ መዓስከራት ንምኽፋት መደብ ከምዘለዋ ተፈሊጡ'ሎ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ስትራቴጂካዊ ኣገዳስነት ኤርትራን ወተሃደራዊ መዓስከራት ሃገራት ወጻኢን

ኣብ ዝሓለፈ ሳምንቲ፡ ሓደ ፍሉጥ ናይ ጀርመን ጋዜጣ "ሩስያ ኣብ ኤርትራ ወታሃደራዊ መዓስከር ክትሃንጽ እያ" ዝብል ወረ ምስ ዘርገሐ፡ ሚኒስተር ዜና ኣቶ የማነ ገብረመስቀል ኣብ ትዊተር እቲ ወረ ሓቂ ዘይምዃኑ፡ ኤርትራ፡ ሩስያ ወተሃደራዊ መዓስከር ንኽትሃንጽ  ዝኾነ ይኹን ውዕልን መብጽዓን ከምዘይኣተወት ሓቢሩ። እቲ፡ ንሓደ ምስጢራዊ ሰነድ መንግስቲ ጀርመን ብምጥቃስ ዝሰፈረ ጸብጻብ፡ ሩስያ ኣብ ሽዱሽተ ሃገራት ኣፍሪቃ ወታሃደራዊ መዓስከራት ክትሃንጽ መደብ ከም ዘለዋን፡ ካብተን ሃገራት ናይ ውዕል መብጽዓ ከምዝተኣትወላን ዝሕብር'ዩ። እተን ዝተጠቕሳ 6 ሃገራት ከኣ፡ ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ፡ ግብጺ፡ ኤርትራ፡ ማዳጋስካር፡ ሞዛምቢክን ሱዳንን እየን። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፡ እስራኤል ካብ 2016 ጀሚራ ኣብ ኤርትራ ምስጢራዊ መደበር መስሪታ ንዝብል ጸብጻብ፡ ሚኒስትር ዜና ኤርትራ ኣቶ የማነ ገረብመስቀል እቲ ጸብጻብ ንምድንጋር ዝዓለመ'ዩ ብምባል ነጺግዎ። ኣብ መጋቢት 2020'ውን፡ ኤርትራ ወታሃደራዊ መዓስከር ሓይሊ ባሕሪ ግብጺ ከተአንግድ ትቀራረብ ኣላ ንዝብል ወረ "መሰረት ዘይብሉ'ዩ" ክትብል  ነጺጋቶ ነይራ። ሚኒስትሪ ዜና ኤርትራ ሽዑኡ ኣብ ዘውጽኦ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ እቲ ብሓደ ኣራብ ዊክሊ ዝተባህለ ኣብ ለንደን ዝመደበሩ ማዕከን ዜና ዝወጸኣ ጸብጻብ "ዝተደጋገመን ዘሰልቹን ናይ ሓሶት ሓበሬታ'ዩ" ክብል ኮኒኑዎ። እቲ ብሳባሓት ክሃን ብዝተባህለ ተንታኒ ፖለቲካ ማእከላይ ምብራቕ ዝተጻሕፈ ጸብጻብ፡ ግብጺ ኣብታ ካብ ደሴታት ዳህላክ ሓንቲ ዝኾነት ደሴት ኖራ፡ መዓስከር ሓይሊ ባሕሪ ክትምስርት ምስ ኤርትራ ኣብ ስምምዕ ክትበጽሕ ቀሪባ ከምዘላ'ዩ ዝሕብር። ይኹን እምበር፡ ሰበስልጣን ኤርትራ ንተመሳሳሊ ክስታት ክነጽግዎ'ዮም ጸኒሖም። ንምዃኑ ስለምንታይ እዩ ከምዚ ዓይነት መግለጽታት ብተደጋጋሚ ዝስማዕ? ኣገዳስነት ረብሓታትን ወተሃደራዊ መዓስከራት እንታይ'ዩ ንምብራህ፡ ተንተንቲ ፖለቲካ ቀርኒ ኣፍሪቃ ገምጋሞም ኣካፊሎሙና ኣለው። ኣመጻጽኣን ኣገዳስነትን ወተሃደራዊ መዓስከራት ሓንቲ ሃገር ኣብ ወጻኢ ሃገር ወተሃደራዊ መዓስከር ክትምስርት እንከላ ብዙሕ ነገር ኣብ ግምት ዘእተወን፡ እቲ ዝምስረት መደበር፡ ፖሎቲካዊ፡ ቁጠባዊ፡ ወተሃደራዊ፡  ከምኡ'ውን ኣብ ካልእ ድልየታት እታ ሃገር ዝሓቖፈ'ዩ ክብል ኣቶ ኣርሄ ሓመድናካ ይገልጽ። ታሪኽ ምቛም ወተሃደራዊ መዓስከራት ካብ ጥንቲ ኣትሒዙ ዝነበረን ክሳብ ሕጂ ዝቕጽል ዘሎን እዩ። ግሪኻውያን ካብ ከባቢ ራብዓይ  ክፍለ ዘመን ቅድመ ልደተ ክርስቶስ፡ ረብሓታቶምን ሓይሎምን ንምሕላው  ኣብ ዝተፈለለዩ መስመራት ንግድን ዕዳጋታትን ወተሃደራዊ ህላወ ይገብሩ ምንባሮም መዛግብቲ ታሪኽ ይሕብሩ። ቀጺሉ'ውን ከም ፈረንሳ፡  ኢጣልያ ከምኡ'ውን ኣብ እዋን ምስፍሕፋሕ ግዝኣት ዓባይ ብሪጣንያ፡ ወተሃደራዊ መዓስከራት ኣብ መስመራት ንግድን ሕምብርቲ ንግድን ከምኡ'ውን ዞባዉን ዓለማዉን ሓይሊ ናይ ምዃን ሕልሞም ኣብ ምትግባር ተጸሚዶም ወተሃደራዊ መዓስከራት ከፊቶም ከምዝነበሩ ይፍለጥ። ብቐንዱ ግን ሃገራት ረብሓታተን ንምክልኻልን ንምድልዳልን ወተሃደራዊ መዓስከራት ይኸፍታ ከምዝነበራ'ዩ ኣቶ ኣርሄ ሓመድናካ ይግለጽ። ድሕሪ ምዝዛም ካልኣይ ውግእ ዓለም፡ ኤውሮጳ ኣብ ክልተ ተኸፊላ። እቲ ምብራቕ ኤውሮጳ ኣብ ትሕቲ ዴሳዊ ሰልፊ እቲ ምዕራብ ድማ ኣብ ትሕቲ ርእሰማልነት ዝኣምን ስነ-ሓሳብ ተመቓቒሉ ኣብ ሓያል ወጥርን ወድድርን ኣትየን። ኣመሪካ፡ ዴስነት ኣብ ምዕራብ ኤውሮጳ ከየስፍሕፍሕ ሰሜን ኪዳን ኣትላንቲክ ዝበሃል ወተሃደራዊ ኪዳን ክትምስርት እንከላ መቀናቕንታ ሕብረት-ሶቭየት ምስ ምብራቓውያን ሃገራት ኮይና ዋርሶው ፓክት ዝብል ወተሃደራዊ ኪዳን ኣቚማ። ክልቲኣን ሃገራት ሚዛን ሓይለን ከይጎድል ገዚፍ ወተሃደራውን ቁጠባውን ወፍሪ ኣዋፊረን ከምዝነበራ ኣቶ ኣርሄ ሐመድናካ ይገልጽ። እዘን ሓያላን ሃገራት ወተሃደራዊ መዓስከራት ምስቲ ናይታ ሃገር ጆኦ-ፖሎቲካዊ ኣቀማምጣን ኣገዳስነትን ተመርኲሰን ብቐንዱ'ውን እተን ሃገራት ንረብሕአን ዘሳሲ መንግስቲ ደልየን ኣብ ወተሃደራውን ስለያውን ስራሓት ከምዝዋፈራ ይሕብር። "እተን ሓያላን ሃገራት ከም በዓል ኣመሪካ፡ ሩስያ ኣብ ዘገድሰን ቦታታት ኣጽኒዐን ንነውሕ ዝጠመተን ቁጠባውን ጸጥታውን ረብሓታት ተሞርኲሰን ወተሃደራዊ መዓስከራት ይኸፍታ" ይብል። ዘርእስላሰ ረዳእ'ውን  እዘን ሓያላን ሃገራት እቲ ናተን ጽልዋን ረብሓን ኣብ ምድልዳል ኣብ እስትራተጂካዊ ቦታታት ምስ ካልኦት መሻርኽቲ ሃገራት ብምዃን ነተን ዘይተሰማመዓ ሃገራት እናኣፈራርሓ፡ ኣብ ኤውሮጳ፡ ኤሽያ፡ ማእከላይ ምብራቕ ኣፍሪቃ ኣስፋሕፊሐን ይብል። እዚ ኣብ ዝሑል ኩናት ዝነበረ ውድደር ድማ  ምስ ምፍራስ መንደቕ በርሊን ኣብ 1989 ኣብቂዑ ኣብ ዓለም ተዛማዲ ሰላምን ምርግጋእን መጺኡ። ምፍራስ መንደቕ በርሊን ድማ ንታሪኽ ዓለም መበል 21 ክፍለ ዘመን ካብ ዝቐየሩን ክስተታት እቲ ዝዓበየ ከምዝነበረን ኣብ ዓለም ድማ ሓዲሽ ግሎባላዊ ስርዓት ኣትዩ። ኣብ 90ታት ድማ ኣመሪካ ንዓለማዊ ስርዓት ዓብላሊት ኮይና ጸብልል ኢላ ተራእያ። ይኹን እምበር፡ ዓለም ነቲ ዝተረኸበ ሰላምን ርግኣትን ከየስተማቐረት ብ11 መስከረም 2001፡ ኣብ ኣፍጋኒስታን ብጉጅለ ኣልቃዒዳ ዝተዋደደ መጥቃዕቲ፡ ኣብ ከተማታት ኣመሪካ ብዝተጨውያ ነፈርቲ ተኻየዱ። ኣመሪካ ንግበረ ሽበራዊ ጉጅለ ኣልቃዒዳ ንምድምሳስን ንመራሒኣ ኦሳማ ቢን ላደን ንምቕንጻልን ናብ ኣፍጋኒስታን ካልኦት ሃገራትን ሰራዊታ ክትልእኽ ጀመረት። ኣመሪካ፡ ንምንቅስቓስ ግበረ ሽበራውያንን ንግበረ ሽበራ ዝድግፋ ሃገራትን መስመራትን ንምምካን ድማ ኣብ ኤሽያ፡ ማእከላይ ምብራቕ፡ ኣፍሪቃ ገዚፍ ሰራዊት መዓስከራትን ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ዓለም ክትከፍት ከምዝጀመረት ኣቶ ዘርእስላሰ ረዳእ ይገልጽ። ዕጡቓት እስላማውያን ጉጅለታት ብወገኖም ንመሻርኽቲ ኣመሪካ ዝኾናን ድኹማት ሃገራት ዓለም ስግኣት ብምዃኖም፡ ረብሓታት እዘን ሓያለን ሃገራት መጥቃዕቲ ክገብሩ ብምጅማሮምን፡ ኣመሪካን ካልኦት ሓደሽቲ ዞባውያን ሃገራትን ረብሕኣን ንምክልኻል ኣብ ዝተፈላለየ ኩርንዓት ዓለም ወተሃደራዊ መዓስከራት ከፊተን ይርከባ። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፡ ኣመሪካ ነቲ ብሒታቶ ዝጸንሐት ዓብላሊት ዓለማዊ ስርዓት፡ ኣብዚ ቀረባ ዓመታት እታ ብቑልጡፍ ቑጠባውን ተክኖሎጂካውን ዕብየት ተርኢ ዘላ ሃገረ ቻይና ከምኡ'ውን በታ ንነዊሕ እዋን መቐናቕንታ ዝኾነት ሩስያ፡ ሓያል ብድሆ ይገጥማ ከምዘሎን ሃገራት ዓለም ድማ ነዚ ምዕባለታት ብምርኣይ ናብ ዝኣምንኦ ደምበ ክጸጋግዓ ይቀዳደማ ከምዘለዋ ኣቶ ኣርሆ የረድእ። ስትራቲጂካዊ ኣገዳስነት ኤርትራ ኤርትራ፡ ኣብ ኣገዳሲ ስትራቴጂካዊ ጆኦ-ፖሎቲካዊ ቦታ ተደኲና ብምህላዋ ብሓያላት ሃገራት ዓለም ተጠማቲት ከምዝገበራን፡ ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት ማለት ኣብ ታሪኽ ኤርትራ ቅድምን ድሕሪ ናጽነትን ኤርትራ ዝተፈላለዩ ሓይልታት ተገዳስነቶም ኣርእዮም ከምዝነበሩ ኣቶ ዘርእስላሰ ይሕብር። ኣብ 40ታት ኣብ 50ታት ኣብ ቃኘው ኣብ እዋን ዝሑል ኩናት ናይ ኣሜሪካ ወተሃደራዊ መዓስከር ከምዝነበረን፡ እዚ ድማ ኣብ ናጽነት ኤርትራ ዓቢ ጽልዋ ከምዝነበሮን ይገልጽ። "ኤርትራ ናጽነታ ትርከብ'ዶ ኣይትርከብ ኣብ ዝበሃለሉ ግዜ  ሳዕቤናት ነይርዎ። ምኽንያቱ እተን ኣብቲ እዋን እቲ ዝነበራ ዓበይቲ ሃገራት ነቲ ወተሃደራዊ መዓስከር ከም ሓደ ረቛሒ ይጥቀማሉ ነይረን። ኤርትራ ናጽነታ ክትረክብ ወይ ከኣ ኣካል ኢትዮጵያ ክትከውን ኣለዋ ኣብ ዝበሃል"። እዚ ክትዕን ወተሃደራዊ መዓስከራትን ድማ ኣብ ታሪኽ ኤርትራ ዓቢ በሰላ ከምዝገደፈ ይሕብር። ኣቶ ኣርሄ ሓመድናካ ብወገኑ፡ ቀይሕ ባሕሪ፡ ዝበዝሐ ነዳዲ ዓለምና ዝመሓላለፈሉ ኣገዳሲ መስመር ንግድን ንኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕን ብቐሊሉ እትቆጻጸረሉ ወተሃደራዊ መትኒ ብምዃኑ ካብ ቀደም ኣትሒዘን ኩለን ሓያላን ሃገራት፡ ነቲ ዞባ ምስ ረብሕአን ኣተሓሒዘን ከምዝጥምተኦን  ክቆጻጸርኦ  ከምዝፍትናን  ይገልጽ። ድሕሪ ናጽነት'ውን እንተኾነ፡ ወላ እኳ ብዙሕ ሓበሬታ እንተዘየለ ብዙሓት ሃገራት ወተሃደራዊ መዓስከራት ክኸፍታ ጽዒረን እየን ዝበል ዜርእስላሰ፡ ኤርትራ፡ ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ዓበይትን ናእሽቱን ደሴታት ሰለዘለዋ፡ እስራኤል ነቲ ካብ ሃገራት ኣዕራብ ዝመጽኣ ምፍርራሕ ንምግታእ ኣብተን ደሴታት ወተሃደራዊ መዓሰከር ክትከፍት ድልየት ከምዝነበራ ዝሕብር ምንጭታት ከምዘሎ ይገልጽ። እዚ ኣብ ጅቡቲ ተኸፊቱ ዘሎ ወተሃደራዊ መዓስከር ኣመሪካ ከይተኸፍተ'ውን ኣብ ገለ እዋን ሓደ ኣመሪካዊ ጀነራል ናብ ኤርትራ በጺሑ ምንባሩ የረድእ። ብድሕሪኡ'ውን ኢራን ኣብቲ ከባቢ ድልየታት ኣርእያ ከምዝነበረትን ብዙሕ ጽንጽንታት ከምዝጸንሓን፡ ኣብዚ እዋን ድማ ኢማራት ዓረብ ኣብ ወደብ ዓሰብ ወተሃደራዊ መዓስከር ከምዘለዋ እዚ ድማ ነቲ ናይ ኤርትራ ስተራተጂካዊ ኣገዳስነት ዘርኢ'ዩ ይብል። እዘን ሃገራት ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት ስለምንታይ ንኤርትራ ቀሪበንኣ ኣብ ዝብል፡ እስራኤል ብሃገራት ዓረብ ተኸቢባ ብምህላዋ፡ ኣመሪካ'ውን ንምንቅስቓስ ግበረሽበራውያን ንምምካን ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ዘሎ ረብሓ ንምክልኻልን፡ ኢራን'ውን ነቲ ኣብ የመን ዘሎ ወጥሪ ብቐሊሉ ኢዳ ከተእቱ  ዝብል እዩ ብምባል ዘርእስላሰ  ይገልጽ። እዘን ኩለን ሃገራት ንኤርትራ ሓልየን  ዘይኮነስ ረብሓታተን ድልየታተንን እተሳሲ ሃገር ደልዮም ከምዝመጽኡን  ዝሓበሩ ክልቲኦም ተንተንቲ፡ ንመሬት ኤርትራ ድማ ከም መሰጋገርን መሰልጠን ቦታ እምበር ንኻልእ መዓላ ከምዘይዕውልዎ ይገልጹ። ወተሃደራዊ መዓስከር ረብሓ ኣለዎ'ዶ ዝብዝሓ እዘን ኣብ ካልኦት ሃገራት ወተሃደራዊ መዓስከራት ዝኸፍታ፡ ምስ ካልኦት ሃገራት ኣብ ግጭት ዝኣተዋ ኮይነን፡ መብዛሕትኡ እዋን ነቲ ግጭት ናብ ካልኦት ሃገራት ሒዘንኦን ከምዝኸዳን፡ ወተሃደራዊ መዓስከር ዝፈቐደት ልኡላዊት ሃገር ድማ ልኡላውነታ ብቀጥታ ወይ ብተዘዋዋሪ ከምዝጽሎን ኣብ  ኲናት ከምትኣቱን ኣቶ ዘርእስላሰ ይገልጽ። ልኡላውነት እታ ሃገር'ውን ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ከምዝኣቱ ዝሓበረ ዘርእስላሰ፡ ኣብ ዝኾነ ኣጋጣሚ እዘን ሃገራት ዝገብርኦ ወተሃደራዊ ስርሒታት ኣገልጋሊ እዘን ሓያላን ሃገራት ኬንካ ከምእትተርፍ ወሲኹ የረድእ። "ታሪኽ ከም ዝሕብረና እተን  ናይ ወጻኢ መዓስከራት ኣብ ዘአንግዳ ሃገራት ብስራሕ ዝመጽኡ ኣባላት ዝኾነ ይኹን ገበን ምስ ዝገብሩ ምስተን ሃገራት ናይ ኢሚዩኒቲ/ውሕስነት ስምምዕ ስለዘለዎም እቲ ዝፈጸምዎ ገበን ስለዝሸፋፈን ኣይሕተቱን እዮም። ብእኡ መጠን እውን ብዙሕ ናይ ዓመጽ፡ ብልሽውና ኣከያይዳ ኣሎ። ንሱ ጥራሕ ዘይኮነሲ ነቲ ኣብ ውሽጢ ሃገርካ ዘሎ ፖለቲካዊ ድሞክራስያዊ ኣከያይዳታት እውን ብዙሕ ግዜ ይጸልዎ እዩ" ይብል። ኣርሄ ሓመድናካ'ውን መብዝሕትኣን እዘን ወተሃደራዊ መዓስከራት ዘለወን ሃገራት ጥዑይ ምሕደራን ወይ'ውን ፍታሓዊ ዝኾነ  ስርዓት ዘለወን ኣይኮናን ይብል። "እቶም ስርዓታት ንስልጣኖም ንምንዋሕ ዲፖሎማስያውን ቁጠባውን ሓገዛት ዝረኽብሉ ክኸውን ይኽእል እዩ። ኣንጻሩ ዝተላዕለ ናዕቢ ወይ ግጭት እንተተኸፊቱ እተን ሃገራት ክሕግዛ ይኽእላ እየን። ገለ ጥቕምታት ኣሎዎ። ብዓቢኡ ግን ነተን ርእሰ ሓያላን ኣዝዩ ነዊሕ ዝጠመተ ስለዝኾነ ኣብቲ ዞባ ናተን ጸብልትነትን ህላውኣንን ከረጋግጻ ይሕግዘን" እቲ ቁጠባዊ ረብሓ ከኣ፡ እተን ወተሃዳራዊ መዓስከራት ዘለወን ሃገራት ካብ ናይ ኣጽዋርን ታዕሊምን ደገፍ እንተዘይኮይኑ ካልእ ዝተጋነነ ረብሓ ከምዘይብለን ዝገልጽ ዘርእስላሰ፡ እታ ሓያለ መዓስከራት ሓያላን ሃገራት ዘለዋ ጅቡቲ ካብ ክራይን ንበጻሕቶም ናይ ታክሲ ኣገልግሎት ካብ ምሃብን ሓሊፋ ብዙሕ "ዝረአ ቁጠባዊ ረብሓ ኣለዎ ኢልካ ክትዛረብ ዝከኣል ኮይኑ ኣይስምዓንን" ይብል። ህላወ ወተሃደራዊ መዓስከራት ኣብ ጁቡቲ ድማ፡ ንኹሎም ኣብታ ሃገር ተዋፊሮም ዘለው ወገናት ከም ክልተ ዝብልሑ መላጸ ተባሂሉ'ዩ ዝግለጽ። ጅቡቲ ወላ እኳ ከባቢ 300 ሚልዮን ዶላር ዓመታዊ እቶት ከም እትረክብ እንተተገልጸ፡ በቲ ኻልእ ወገን ግን፡ እታ ሃገር ማእከል ሰፈር ስለያታት ናይዘን ሓያላን ሃገራት ኮይና ትርከብ። እዚ ኣብ ጁቡቲ ተኣኻኸኺቡ ዘሎ ማዕስከራት ዓበይቲ ሃገራት ብገለ ምስሕሓብ ግጭት እንተተፈጢሩ ከኣ፡ ጅቡቲ ናብ ዓውደ ወግእ ክትቅየር ትኽእል እያ። ኤርትራ ብወገና፡ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣብ ስትራተጂካዊ ቦታ ተደኲና ብምህላዋ ኣቓልቦ ናይ ብዙሓት ሓያለን ሃገራትን ጎረቤታ ኢትዮጵያ'ውን ንቐይሕ ባሕሪ ክትቆጻጸሮ ድልየት ከምዘለዋ ክገለጽ ጸኒሑ'ዩ። ኤርትራ ንተጻብኦ ጎረባብታ ሃገራት ኣብ ሓያላን ሃገራት ተጸጊዓ ክትምክቶ ትኽልእ'ዶ ንዝብል ከኣ፡ ኣቶ ዜርእስላሰ ክምልስ እንከሎ፡ "ንዝኾነ ነገር ኣብ ታሪኽ ተሞርኩስና ክንርእዮን ክንግምግሞን ኣገዳሲ እዩ።  ንኣብነት ደቡብ ኮርያ፡ ንኣሜሪካ ወተሃደራዊ መዓስከር ብምርካባ ረቢሓ'ዶ እንተይልካ ኩሉ ግዜ ክልቲአን ኮርያታት ኣብ ሓደጋ ኒዩክለራዊ ኲናት እየን ዝርከባ" ይብል። ወላ እኳ ደቡብ ኮርያ ብቑጠባ እንተረቢሓ፡ ምስ ቻይና ዘለዎም ቕልስ ንኸዕወቱ ድጎማ እናገበሩ በዝን በትን ንብረት ብምእታው ቁጠባዊ ረብሓ ከምዝረኸበት እንተተዛረቡ ብዓቢኡ ግን እቲ ኒዩክለሳዊ  ኲናት ኣንጻላሊይዋ ምህለው ይዛረብ። ኤርትራ'ውን ዋላ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ተጻባእቲ ሃገራት እንተለውዋ፡ እቲ ቀንዲ መፍትሒ ወተሃደራዊ መዓስከር ምትካል ከምዘይኮነን'ዩ ዜርእስለሰ ዝኣምን። "ብዙሕ ግዜ ታሪኽ እተን ወተሃደራዊ መዓስከራት ዘለወን ሃገራት ከም ዘረድኣና፡ ወተሃደራት ናይዘን ዓበይቲ ሃገራት  በዓል ዩናይትድ ዓረብ ኢማራት፡ ቱርኪ፡ ቻይና፡ ሩስያ፡ ኣሜሪካ እውን  እንተኾነት፡ ብዙሕ ግዜ ብኣብቲ ከባቢኻ ዝርከባ ሃገራት ብዓይኒ ጥርጠራ ከምእትረአ እዩ ዝገብር። ። ኩሉ ግዜ ሓደጋ ክወድቀና እዩ ዝብል ፍርሕን ኣተሓሳስባን ኣሎ። እዚ ድማ ንዓኻ ከም ሃገር፡ ምስተን ኣብ ጎረባብትኻ ዘለዋ ሃገራት እቲ ምትእምማን ዘለዎ ዝምድናታት ክትገብር ኣይትኽእልን ኢኻ" ይብል። እዚ ድማ ንዝያዳ ሓደጋ የቃልዓካ እምበር ዝኾነ ጸጥታዊ ቁጠባውን ረብሓ ኣይህብን'ዩ ዝብል ርእይቶ ኣለዎ። እቲ ቀደም  ኤርትራ ዝነጸገቶ ወተሃደራዊ መዓስከር ስለምንታይ ሕጂ ኣድልዩ? ኣብዚ እዋን እዚ  ንሩስያ ምሕጋዝ ማለት መርገጺ ምሓዝ ማለት ስለዝኾነ ኣብ ዓይኒ ምዕራባውያን ምእታው እዩ። ስለዝኾነ፡ እቲ ዝርከቦ ወተሃደራውን ንዋታውን ጸጥታውን ሓገዝ ንሓጺር ግዜ ስለዝኾነ፡ ከምዚ ዓይነት ንኤርትራ ከምዘይረብሓ ይገልጽ። ኣቶ ኣርሄ'ውን ብወገኑ፡ እዘን ሃገራት ወላ'ኳ ኣንጻር ሽበራውያን ሓይልታትን ቅርሰናን ክቃለሳ  እንተመጽኣ፡ ዝያዳ ናተን ፖለቲካዊ ስትራተጂ ከምኡ'ውን ረብሓታተን ኣቐዲመን ከምዝሰርዓ'ዩ ዝገልጽ። ቀርኒ ኣፍሪቃ ካብ 2001 ጀሚሩ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ ኣገዳሲ መጓዓዓዚ መስመር ነዳዲ ስለዝኾነ ብዙሓት ዞባውያንን ኣህጉራውያን ሓይልታትን ፡ ወተሃደራዊ መዓስከራት ከፊተን ይርከባ። ። ብሓፈሻ ፖሎቲካዊ ቅልውላው ቀርኒ-ኣፍሪቃ ብፍላይ ድማ ኩነታት ኢትዮጵያ፡ ሶማልያ፡ ሱዳን በብእዋኑ ብሰንኪ ውሽጣዊ ዘይምርግጋእ እናበኣሰ ይኸይድ ኣሎ። ርእሰ ሓያላን ሃገራት ምዕራብ፡ ርሑቕ ምብራቕን ማእከላይ ምብራቕን፡ ንቀይሕ ባሕርን፡ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃን ዝገብርዎ ምትእትታው ብጋህዲ ክረኣ ጸኒሑ'ሎ። ህዝብታት ቀርኒ ኣፍሪቃ'ውን ብሰንኪ ኣብቲ ሃገራትን ዘሎ ፖሎቲካዊ ቅልውላው፡ መሰረታዊ ፖሎቲካውን ቁጠባውን ዕድላቱ ተጨፍሊቑ፡ ኣብ ልዕሊዑ ንነዊሕ ዘመናት ዝቐጸለ ኣደራዕ ተሰኪሙ ኣደዳ ስደትን ሞትን ኮይኑ ይርከብ። እዚ ርግኣት ዝሰኣነ ዞባ ድማ ኣብ ኣስካፊ ኩነታት ከምዘሎ ኣቶ ዜርእስላሰ ረዳእ ይገልጽ። ሱዳን፡ ኣብ እዋን መሰጋገሪ መንግስቲ ምህላዋ፡ ኣብዚ እዋን ድማ ብዙሕ ጸገማትን ማሕበረ ቁጠባዊ ጸገማት ከምዘጓነፋን፡ እቲ ዘሎ ምዕባለታት ግን ኣወንታዊ ከምዝኾነ ክሰሓት የብሉን ይብል። ኢትዮጵያ'ውን ብወገና ብሰንከ ኣብታ ሃገር ተፈጢሩ ዘሎ ዓሌታዊ ምትፍናን ጎንጽን፡ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ፍልይ ዝበለ ዘይምርግጋእን ዕግርግርን ከየስዕብ ስክፍትኡ ይገልጽ። ኤርትራ'ውን ብወገና እቲ ዘሎ ሕማቕ ምሕደራ፡ ጉድለት ናይ ደሞክራሲ፡ ኣብ ወልቀምልኪ ዝተመርኮሰ 'ናይ ገባርን ሓዳግን ስልጣን ዘለዎ መንግስቲ ብምዃኑ እታ ሃገር ኣብ ቁጠባውን ሰኣብውን ቅልውላው ኣቲያ ትርከብ። እዚ ፍትሒ ዝጎደሎ ኣስራሕሓ ድማ ነቲ ዞባ ኣብ ከቢድ ስግኣትን ወጥርን  ኣእቲይዎ ከምዘሎ ኣቶ ኣርሄ ወሲኹ የረድእ። ነዚ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃን ቀይሕ ባሕርን ብሰንኪ ኣብ መንጎ ዞባውያን ሓይልታት ዝግበር ቁሩቁስ ኣብ መንጎ ግብጽን ሱዳንን ከምኡ'ውን ኢትዮጵያን ግብጽን ዘሎ ምፍጣጥ ፈለግ ኒል፡ ኣብ መንጎ ግብጺ፤ ስዑዲ ዓረብ፤ ኢማራትን ብሓደ ወገን ድማ ኢራን፤ ቀጠር፤ ቱርኪ ውድድር ነቲ ዞባ ስላምን ርግኣት ከሊእዎ ከምዘሎ ኣቶ ኣርሄ የሕብር። ኤርትራ፡ ኣብቲ መላግቦ ቀርኒ ኣፍሪቃን ሓውሲ ደሴት ዓረብን ከምኡ'ውን ኣብ ቀይሕ ባሕሪ  ንወተሃደራዊ መዓስከራት ክኾና ዝኽእላ ሓያለ ደሴታት ስለዘለዋ  ጸጥታኣን ልዑላውነታን ኣብ ምዕባለን ርግኣትን መጻኢኣ ኣገዳሲ ምዃኑ እቶም ተንተንቲ ፖለቲካ ይሕብሩ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ላዕለዎት ኣዘዝቲ ሰራዊት ኢትዮጵያ ምስ ሰበ-ስልጣን ምክልኻል ፈረንሳ ይዘራረቡ

ብሚኒስተር ምክልኻል ኣቶ ለማ መገርሳ ዝምራሕ፡ "ላዕለዎት ኣዘዝቲ ሰራዊት" ዝሓቖፈ ጉጅለ ልኡኽ ኢትዮጵያ ኣብ ፈረንሳ ምብጻሕ የካይድ ኣሎ ክብላ ማዕከናት ዜና ኢትዮጵያ ሓቢረን። እቲ ጉጅለ ልኡኽ፡ ብዛዕባ'ቲ ምስ ፈረንሳ ዝህሉ ወታሃደራዊ ምትሕግጋዝ ምስ ሰበ-ስልጣን ፈረንሳ ክዘራረብ ትጽቢት ይግበረሉ። ፈረንሳ፡ ንሓይሊ ኣየርን፡ ነቲ ገና ዝፍልም ዘሎ ሓይሊ ባሕሪ ኢትዮጵያ ንምዕጣቕን ምስልጣንን ክትተሓባበር ምዃና ኣቐዲማ ተሰማሚዓ ምንባራ ይፍለጥ። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፡ ኢትዮጵያ ምዕቡል ሚሳይላት ካብ ሩስያ ክትገዝእ መደብ ከም ዘለዋ'ውን ገለ ማዕከናት ዜና ተዛሪበን። ኣብ መጀመርታ ናይዚ ሰሙን፡ ሚኒስተር ምክልኻል ለማ መገርሳ፡ ንቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ኣሰንዩ ኣብ ኤርትራ በጺሑ ነይሩ። ጠቕላሊ ሓለቓ ስታፍ (ኢታ ማጆርሹም) ሰራዊት ኢትዮጵያ፡ ጀነራል ኣደም መሓመድ ናብ ኤርትራ ከም ዝሰዓቦን፡ ምስ ላዕለዎት ኣዘዝቲ ሰራዊት ኤርትራ ከም ዝተዘራረቡን ጸብጻባት ገሊጾም። መራሕቲ ኤርትራ፡ ኢትዮጵያን ሶማልያን ኣብ ኣስመራ ኣብ ዘካየድዎ ኣኼባ ንሰላምን ምርግጋእን እቲ ዞባ ንምውሓስ ጸጥታዊ ምትሕግጋዝ ከም ዝገብሩ ኣብ ዘውጽእዎ ናይ ሓባር መግለጺ ፍሊጦም ነይሮም። እንታይ ዓይነት ስምምዕ ከም ዝበጽሑ ግን ብዝርዝር ኣየነጸሩን። እታ ኣፍደገ ባሕሪ ዘይብላ ኢትዮጵያ፡ ሓይሊ ባሕሪ ከተቕዉም ምውሳና፡ ንብዙሓት ኤርትራውያን ኣሻቓሊ ኮይኑ ጸኒሑ'ሎ። ኤርትራ ኣብ 1991 ሓርነታ ድሕሪ ምጉንጻፋ፡ እቲ ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ዝነበረ ሓይሊ ባሕሪ ኢትዮጵያ ምሉእ ብምሉ ፈሪሱ'ዩ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ወዲ ቢንላደን ከም ዝተቐትለ ትራምፕ ኣረጋጊጹ

ፕረዚደንት ኣመሪካ ዶናልድ ትራምፕ፡ ወዱ ንቢንላደን፡ መስራቲ ጅሃዳዊ ጉጅላ ኣልቃዒዳ፡ ሃምዛ ቢንላደን፡ ወታሃደራት ኣመሪካ ኣብ ዘካየድዎ ስርሒት ከም ዝተቐትለ ኣፍሊጡ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ፡ ብናይ ኣየር መጥቃዕቲ ከም ዝተቐትለ ማዕከናት ዜና ኣመሪካ፡ ጸብጺበን ነይረን። ኣመሪካ ቅድሚ ክልተ ዓመታት ኣብ መዝገብ ኣሸበርቲ ውልቀሰባት ኣእትያቱ ምንባራ ይዝከር። ሃምዛ ቢንላደን ንኣቦኡ ክትከኦ ዓቕሚ ዘለዎ ሰብ ተባሂሉ'ዩ ዝእመነሉ ነይሩ። እቲ ወዲ 30 ዓመት ከም ዝኾነ ዝንገረሉ ሃምዛ፡ ኣብ ልዕሊ ኣመሪካን ካልኦት ሃገራት መጥቃዕትታት ክፍጸም ክጽውዕ ጸኒሑ'ዩ። "ሃምዛ ቢንላደን፡ ላዕለዋይ ሓላፊ ኣልቃዒዳን ወዲ ቢንላደንን ኣብ ከባቢ ኣፍጋኒስታን/ፓኪስታን ብዝተኻየደ ስርሒት ኣንጻር ግብረሽበራ ኣመሪካ ተቐቲሉ'ሎ" ክብል ትራምፕ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ኣፍሊጡ። "ኣልቃዒዳ፡ ሃምዛ ቢንላደን ምስኣና፡ ወዲ ቢንላደን ምዃኑ ዝወሃቦ ክብሪ፡ መሪሕነትን ክእለትን ዘስእና ጥራይ ዘይኮነ፡ ንስርሒታዊ ዓቕሚ ናይቲ ጉጅለ ዘዳኽም'ውን እዩ።" እቲ መግለጺ፡ እቲ ስርሒት መዓስ ከም ዝተኻየደ ኣይገለጸን። ኣመሪካ፡ ከትሕዞ ዝኽእል ሓበሬታ ንዝሃበ ሓደ ሚልዮን ዶላር ክትህብ ምዃና ኣብ ዝሓለፈ ለካቲት ኣፍሊጣ ነይራ። ሃምዛ ቢንላደን ሓደ ካብ መንእሰያት መራሕቲ ኣልቃዒዳ ምዃኑ ክንገረሉ ጸኒሑ'ዩ። ኣብ ዝሓለፋ ክልተ ዓመታት ከም ዝተቐትለን ወታሃደራት ኣመሪካ ከም ዝተሳተፍዎን እኳ ክግለጽ እንተጸንሐ፡ ኣበይን መዓስን ግን ብንጹር ኣይተገልጸን። ቢንላደን ኣብ ጎን'ቶም ኣንጻር ምትእትታው ሕብረት ሶቬት ዝቃለሱ ዝነበሩ ሙጃሃዲን ኣፍጋኒስታን ንምውጋእ ኣብ መወዳእታ 1980ታት ናብታ ሃገር ድሕሪ ምእታው፡ ኣብ 1989 ወጺኡ። ቢንላደን ኣብተን ዓመታት እቲኣተን ንጉጅለ ኣልቃዒዳ መስሪቱ። ኣብ 1996 ናብ ኣፍጋኒስታን ብምምላስ ድማ፡ ማዓስከራት ብምኽፋት ኣባላት ከሰልጥን ጀሚሩ። ኣልቃዒዳ ኣብ ልዕሊ ኣመሪካ፡ ኣይሁዳውያንን ካልኦት መሓዙት ሃገራትን ኲናት ኣዊጁ ምንባሩ ይዝከር። ንሱ፡ ኣብ ኣፍጋኒስታን ኣብ ዝነበረሉ እዋን፡ ብመንግስቲ ጣሊባን ይድገፍ ምንባሩ ይግለጽ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ደቂ-ኣንስትዮ ላይቤርያ ወታሃደራት ንምዃን "ብቑዓት ኣይኮንክንን" ይበሃላ

ኣባላት ምክልኻል ላይቤርያ ንምዃን ካብ ዘመልከታ ደቂ እንስትዮ፡ እተን ዝበዝሓ፡ ብምኽንያት ኣካላዊ ብቕዓት ክሓልፋ ከምዘይከኣላ ወታሃደራዊ ሰብመዚ ገሊጾም። ካብተን ኣመልከትቲ እተን 80 ምኢታዊት በቶም መልመልቲ ተቐባልነት ኣይረኸባን። ካብቶም መመዘኒታት፡ "ዝተወሰነ ዓይነታት ሰፖርት፡ ከም  'ፑሽ-ኣፕ'፣ 'ሲት-ኣፕ'ን ናይ ክልተ ማይል ጉያን ክፍጽማ" ትጽቢት ከምዝግበረለን ሓላፊ ምክልኻል እታ ሃገር ሜጀር ጀነራል ፕሪንስ ጆንሰን ተዛሪቡ። ካብ ገጠር ዝመጻ ደቂ ኣንስትዮ ብኣካላዊ ብቕዓት ዘሐሸ ውጽኢት እኳ እንተረኸባ፡ ኣብ ናይ ብልሒ ኣእምሮ (aptitude) ፈተና ግን ማዕረ'ተን ደቂ ከተማ ኣይኮናን ይብል። ኣብቲ ድሕሪ ሕድሕድ ኩናት ዝተጣየሰ ሰራዊት ላይቤርያ፡ ናብቲ ሰራዊት ንምእታው እንተወሓደ ካልኣይ ደረጃ ክትውድእ ትግደድ። ቅድሚ ምልመላ ስልጠና ክህቡ ከምዝወሰኑ ዝገለጸ እቲ ጀነራል፡ ኣባላት እቲ ሰራዊት ክኾኑ ንዝደልዩ ናይ ኣርባዕተ ሰሙን ቅድመ ስልጠና ክወሃብ ምዃኑ ሓቢሩ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


40 ሽሕ ብር ጉቦ 'ኣይቅበልን' ዝበለ ኣባል ፖሊስ ክልል ዓፋር፡ እንታይ ይብል?

ዋና ሳጅን ሲራክ ዓብደላ ኣብ ኢትዮጵያ ክልል ዓፋር፡ ወረዳ ኤልደኣር ኣባል ፖሊስ ቀበሌ ማንዳ ኮይኑ የገልግል። ሳጂን ሲራጅ ኣባል ፖሊስ ኮይኑ ክሰርሕ ካብ ዝጅምር ከባቢ ሓደ ዓመትን ፈረቓን ከም ዝኾኖ ይዛረብ። እቲ ከባቢ ዶብ ስለዝኾነ ዝውውር ዘይሕጋዊ ኣጽዋርን ዘይሕጋዊ ንግዲ (ኮንትሮባንድ)ን ብበዝሒ ከም ዝፍጸመሉ ኣብ ጻንሒቱ ክግንዘብ ክኢሉ'ዩ። 8 መስከረም 2012 [ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ] ከባቢ ፍርቂ ለይቲ፡ ሓንቲ መኪና ጥርሓ ንምሕላፍ ክትፍትን ከላ ይርእይ። ኣብቲ ሽዑ እዋን ንዕኡ ሓዊሱ ኣርባዕተ ኣባላት ፖሊስ ኣብቲ ቦታ'ኳ እንተነበሩ ናብቲ'ታ መኪና ትመጸሉ ዝነበረት መገዲ ዝኸደ ግን ንሱ ጥራይ ነይሩ። ነቲ መገዲ ብምዕጻው ድማ እታ መኪና ደው ክትብል ሓቲቱ። ንሱ ብዘሕለፎ ትእዛዝ መሰረት ዘዋሪ መኪንኡ ደው ኣበላ። ዋላ ሓደ ዝጸዓነቶ ነገር የለን። ኣብ ውሽጢ ጋቤና ግን እቲ ዘዋሪ፣ ሓጋዚኡ ከምኡ'ውን ካልእ ሰብ [ናይታ መኪና በዓል ዋና ከም ዝኾነ ዝገልጽዎ] ነይሮም። ሳጂን ሲራጅ 'በዚ ሰዓት'ዚ ገለ ጽዕነት ከይሓዙ ደኣ ንምንታይ'ዮም ዝጓዓዙ?' ዝብል ጥርጣረ ኣብ ውሽጡ ይሓድሮ። "እቲ ቦታ ግንባር ስለዝኾነ ብዘይካ ናይ ሰራዊት ምልክኻል፡ ካልኦት መኻይን ክሓልፋ ዝተለመደ ኣይኮነን" ክብል ነቲ ኣጋጣሚ ብጥርጣረ ክርእይ ዘኽኣሎ ምኽንያት ይዛረብ። ቅድሚ ሕዚ'ውን ካብ ሕብረተሰብ ጥቆማ (ሓበሬታ) በጺሕዎ ስለዝነበረ፡ ሒዝዋ ዝነበረ ላምባዲና ናብታ መኪና ኣብሪሁ ክፍትሽ ጀሚሩ። ክጠራጠር ዝኸኣለሉ ምኽንያት ትርጉም ኣልቦ ኣይነበረን። ኣብ ልዕሊ ጎማ ናይታ መኪና ብመሸማዕ (ጭረት) ዝተቛጸረ ነገር ርእዩ። "እዚ ደኣ እንታይ እዩ?" ክብል ሓተቶም። ናይቶም ሰባት መልሲ "ንፈልጦ ነገር የለን" ዝብል ነይሩ። ፈተሻ ብምክያድ ኣብ ውሽጡ 29 ክላሽንኮቭ ዓይነት ኣጽዋር ምህላው ምስኣረጋገጸ፡ ናብ ጣብያ ፖሊስ ንክኸዱ መምርሒ ሃቦም። ንሳቶም፡ ሓደ መሳርሒ (ዕጥቂ) ምስ ኣርብዓ ሽሕ ብር ክህብዎ ምድርዳር'ኳ እንተጀመሩ፡ ሳጂን ግን ነቲ ኣርበዓ ሽሕ ብምሓዝ ምስ ሙሉእ ኣጽዋሮም ኣብ ቀይዲ ከውዕሎም ክኢሉ። "ኣርብዓ ሽሕን ሓደ ክላሽንን ካብ ድሕነት ሃገር ዝበልጽ ኣይኮነን" ክብል ይዛረብ ሳጂን ሲራክ። ዝናን ሽልማትን እዚ ተግባሩ ብዜና ምስተቓልሐ ዝንኡ ናብ ኩሉ ተባጺሑ። ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ ናብ ቤት ጽሕፈቱ ብምጽዋዕ ናይ ምስጋና ምስክር ወረቐት ሂብዎ። ይትረፍ'ዶ ካብ ቀዳማይ ሚንስትር ካብ ካልእ ዝኾነ ይኹን ኣካል "ሽልማት ክወሃበኒ'ዩ" ዝብል ትጽቢት ዘይነበሮ ሳጂን ሲራጅ፡ እቲ ሽልማት ሓጎስን ወነን ከም ዝፈጠረሉ ይዛረብ። "ከምዚ ዝበለ ተግባር ርኢና ክንሓልፎ ከም ዘይብልና ኣብ እዋን ስልጠናና ቃል ዝኣተናሉ ጉዳይ'ዩ" ክብል ድማ ድሕነት ሃገርን ህዝብን ውሑስ ምግባር ሞያዊ ግቡኡን ሓላፍነቱን ምዃኑ ኣረዲኡ። መንግስቲ ክልል ዓፋር ሽልማት 50 ሽሕ ሂብዎ'ሎ። ናይቲ ክልል ኮሚሸን ፖሊስ ከኣ መዓርግ ዋና ሳጂን ከም ዝሃቦ፡ ኮሚሽነር ዓሊ ቢኒ [ኮሚሽነር ኮሚሽን ፖሊስ ክልል ዓፋር] ንቢቢሲ ተዛሪቦም። "'40 ሽሕ ክህብዎ ምስፈተኑ 'እምቢ' ኢሉ' ኢልና ንፕረዚደን ክልል ዓፋር ምስነገርናዮም፡ 'ካብቲ ናታቶም ዝበለጸ ክንሽልሞ ኢና' ኢሎም 50 ሽሕ ብር ሸሊሞምዎ" ኢሎም። "ንዘዋሪ መኪና ከዘራርቦ ከለኹ፡ 'መኪናና ጥርሓ ስለዝነበረት ከቢድ ፈተሻ ኣይግበርን' ብዝብል ነቲ 'ደው በሉ!'  ዝብል ትእዛዝ ሳጂን ሲራጅ ተቐቢሎም ደው ምባሎም ነጊሩኒ'ዩ" ክብሉ ወሲኾም ሓቢሮም እቶም ኮሚሽነር። ፖሊስ ፌደራል እውን ንሳጂን ሲራጅ ወረቐት ምስክርን ሞባይል ስልክን ሸሊምዎ'ዩ። ኮሚሽነር ዓሊ ንቢቢሲ ከም ዝሓበርዎ እቶም ዝተትሓዙ ተጠርጠርቲ ኣብ ቀይዲ ውዒሎም ምጽራይ ይግበር ኣሎ። ቅድሚ ወርሒ ሓንቲ ሚኪና ሰርዶ ንዝተበሃለ ኬላ [ኣብቲ ክልል ዝርከብ መፈተሺ ናቑጣ] ጥሒሱ ብምሕላፍ፡ ኣብ መእተዊ ሎጊያ ምስ ዝጸዓኖ ብዙሕ ኣጽዋርን ጠያይትን ኣብ ቀይዲ ምውዓሉ'ውን ኣዘኻኺሮም።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ንኽልተ ምክልኻል ሰራዊት ሃገር ዝተሰለፋ ኣሓት

እዘን ክልተ ዓባይን ንእስትን፡ ኣብ ምዕራባዊት ኣፍሪቃ ዝኾነት ሃገር ሴራልዮን እየን ተወሊደን። እታ ንእሽቶ፡ ዓዳ ንክትሕሉ ወተሃደራዊ ስልጠና ወሲዳ ኣባል ሰራዊት ሴራልዮን ኮይና ተገልግል ኣላ። ዓባይ ሓፍታ ድማ፡ ናይ ሃገራ ሴራልዮን ባዕዳዊ ገዛኢት ዝነበረት፡ እንግሊዝ [ብሪጣንያ] ወተሃደር እያ። እታ ንእሽቶ፡ ሓለቃ ሚኢቲ  ማቲልዳ ማቱ ሞይዎ፡ ዓባይ ሓፍታ ወተሃደር ከምዝኾነት ዝፈለጠት ስልጠናኣ ወዲኣ ኣብ እዋን ስነ ስርዓት ምርቓ እዩ። እታ ዓባይ ሓፍታ፤ ሓለቓ ዓሰርተ  ሉሲ ሞይዎ፡ ናብ ዓዲ እንግሊዝ ከይዳ ስራሕ ኣብ እተተኣላልሸሉ እዋን፡ ዝኾነ  ምልክታ ምስረአየት እያ ወተሃደር ንምዃን ወሲና። ኣብ ትሕቲ ባዕዳዊ መግዛእቲ እንግሊዝ ዝነበራ ሃገራት ዜጋታተን ናይ እንግሊዝ ወተሃደር ክኾና ዘፍቅድ። "ሓወይ ብዘለዎ ኮይኑ ወያነ፡ ኣነ በዚ ኮይነ ሻዕቢያ እናበልኹ ይሰርሕ ነይረ" ሕሩያት ዛንታታት ሓደ ዓመት ፈላማይ ብምስግጋር ማህጸን ዝተወለደተ ዕሸል እታ ንእሽተን ሓፍታ ብሞያ ጂኦሎጂስት እያ ነይራ። እንተኾነ፡ ከም ኣቆጻጽራ ፈረንጂ ኣብ 2017 ኣብቲ ዓዲ ዘጋጠመ ምንቅጥቃጥ መሬት ስዒቡ፡ እቲ ስራሕ ኣይፈተወቶን። ዓባይ ሓፍታ ምስ ኣማኸረት፡ ንዓይ ምሰሊ ዝብል ምላሽ ትህባ። በቲ ናይ ሓፍታ ምኸሪ ተስማሚዓ፡ ንሓፍታ ከይነገረት ስልጠና ኣትያ። ኣብ መጀመርታ መዓልታት እቲ ስልጠና፡ ድምጺ ጥይት ስለዘፍራሓ፡ ዓይና ዓሚታ ከምዝተኮሰት ትዛረብ። ክትፈርሕ ዝገበራ ድማ፡ ኣብቲ ናይ 1990ታት ኲናት ሕድሕድ፡ ስም ኣቦኣ ኣብ መዝገብ ሓደ ቐታሊ ጉጅለ ስለዝነበረ ካብኡ ዝተልዓለ እዩ። "ምናልባሽ'ውን ሓደ መዓልቲ፡ እዚ ንቤተሰበይ ምጽናት ምኽንያት ከይኸውን ኩሉ ጊዜ ይሰግእ እየ ነይረ" ኢላ። ሕዚ ክልቲኤን ኣሓት ናይ ክልተ ባዕዳዊ ገዛኢትን ተገዛኢትን ርክብ ዘለዎን ሃገራት፡ ወተሃደራት ኮይነን እናገልገላ ይርከባ። ኣይግበሮ ደኣ'ምበር፡ ክልቲአን ሃገራት ናብ ኲናት እንተዝኣትዋ፤ መን ኣብ ልዕሊ መን ቃታ ክስሕብ ማለት እዩ?

ሰራዊት (ወተሃደር)


ኣመሪካ ኣብ ጠፈር ዝነጥፍ ሓይሊ ምክልኻል ኣቚማ

ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ፡ ኣብ ህዋ ኣብ ዝግበር ኩናት ኣድሂቡ ዝሰርሕ ሓይሊ ምክልኻል ኣቚሙ - ስሙ ድማ ሓይሊ ምክልኻል ጠፈር ኣመሪካ (ዩኤስ ስፔስ ፎርስ) ይበሃል። ትራምፕ ነዚ ውጥን ናተይ ኢሉ ሒዝዎ ዝጸንሐ ክኸውን ከሎ፡ ሕጂ ድማ ንንጥፈታቱ ዘድሊ ገንዘብ ሰሊዕሉ'ሎ። እዚ ሓድሽ ወተሃደራዊ ንጥፈት፡ ኣብ ትሕቲ ሓይሊ ኣየር ኣመሪካ እዩ ክመሓደር። ፕረዚደንት ትራምፕ ንምቚዋም እዚ ሓድሽ ሓይሊ ብወግዒ ክገልጽ እንከሎ፡ ጠፈር "ናይ ዓለምና እቲ ዝሓደሸ ዓውደ ኩናት እዩ" ክብል ገሊጽዎ። "ኣብ ልዕሊ ሃገራዊ ውሕስነትና ብዙሓት ሓደጋታት ኣብ ዘለውሉ እዋን፡ ኣመሪካ ኣብ ህዋ ጸብለልታ ክህልዋ ኣድላዪ እዩ" ኢሉ። "ጸብለልታ ኣለና እዩ፡ ግን ከኣ ክንድ'ቲ ዝድለ ጸብለል ኣይበልናን፡ ኣብ ቀረባ እዋን ግን ብብዙሕ ክንመርሕ ኢና" ድማ ኢሉ። ሓይሊ ምክልኻል ጠፈር ኣመሪካ፡ ናይ ፈለማ ዓመት ንጥፈታቱ ከካይድ 40 ሚልዮን ዶላር ተሰሊዕሉ ኣሎ። ትራምፕ፡ ብዓርቢ 738 ቢልዮን ዶላር ዓመታዊ በጀት ሓይሊ ምክልኻል ኣመሪካ ክፍርም እንከሎ፡ እቲ ሓድሽ ክፍሊ እውን ብወግዒ ከምዝቖመ ክፍለጥ ተኻኢሉ። እቲ ውጥን፡ ኣብ ጠፈር (ዙርያ ምድሪ) ወተሃደራት ንምስፋር ኣይኮነን። ሓላፍነት ናይዚ ሓይሊ፡ ኣብ ጠፈር ዘለዉ ናይ ኣመሪካ ናውቲ ምሕላው እዩ። ኣመሪካ፡ ንመራኸብታትን ንስለላን እትጥቀመሎም ኣማኢት ሳተላይታት ኣብ ዙርያ ምድሪ ኣለውዋ። ወተሃደራዊ ሓለፍቲ ኣመሪካ፡ ቻይናን ሩስያን ኣብ ጠፈር ሓያሎ ምዕባለታት የርእያ ከምዘለዋ ይግንዘቡ እዮም። ጠፈር ድማ ከም ሓደ ሓድሽ ወተሃደራዊ ዓውዲ እዮ ዝረኣይ ዘሎ። ምክትል ፕረዚደንት ኣመሪካ ማይክ ፔንስ "ቅድም ክብል ሰላማዊን ንሕንሕ ዘይብሉን ዝነበረ [ጠፈር] ሕጂ ግን ዝተጻበብን ምቅንቓን ዝተመልኦን ኮይኑ'ሎ" ኢሉ ነይሩ። ኣብ መጀመርታ ናይዚ ወርሒ ድማ፡ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን፡ ኣብ ጠፈር ናይ ኣመሪካ ምስፍሕፋሕ ንድልየታት ሩስያ ሓደጋ ይኸውን ከምዘሎ ጠቒሱ ነይሩ። ሓይሊ ምክልኻል ጠፈር ኣመሪካ፡ 16,000 ሰራሕተኛታት ክህልውዎ እዮም።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ብኣመሪካ ዝተቐትለ ላዕለዋይ ወታሃደራዊ ኣዛዚ ኢራን ጀነራል ቃሲም ሶሌማኒ መን'ዩ?

ጀነራል ቃሲም ሶሌማኒ፡ ካብቶም ዝሓየሉ ላዕለዎት ኣዛዝቲ ሰራዊት ኢራን ኮይኑ፡ ኣብ ወጻኢ ሃገራት ምስጢራዊ ስሪሒታት ዘወሃህድ ዝነበረ'ዩ። ጀነራል ሶሌማኒ ብዓርቢ ወጋሕታ'ዩ ኣብ ዒራቕ፡ ርእሰከተማ ባቕዳድ ብመጥቃዕቲ ሰብ-ኣልቦ ነፈርቲ (ድሮን) ተቐቲሉ። እዚ ወዲ 67 ዓመት ጀነራል፡ ኣብ ሃገሩ ዝለዓለ ተቐባልነትን ተፈላጥነትን ዝነበሮ ኮይኑ፡ ኣዛዚ ፍሉይ ኣሃዱ ሓይልታት ሓለዋ እስላማዊ ሰውራ ኢራን ኮይኑ የገልግል ነይሩ። ኣመሪካ፡ ነዚ ጀነራል ኣብ ሽውዓተ ክፍለ-ዓለማት፡ ኣብ 5 ብቐጥታ ወይ ብተዘዋዋሪ ግብረ-ሽበራዊ መጥቃዕቲ ኣካይዱ ክትብል ትኸሰስ። ኢራን ከም ግበረመልሲ ናይቲ "ግብረሽበራዊ" ዝበለቶ ቅትለት ጀነራላ፡ ኣብ ልዕሊ ነቲ መጥቃዕቲ ዝፈጸሙ ሰባት ሕነ ከምእትፈዲ ላዕለዋይ መራሒ ኢራን ኣያቶላህ ዓሊ ካመነይ ኣጠንቂቑ'ሎ። እቲ ሰያብ ጨጉሪ ርእሲ ዝውንን ጀነራል ቃሲም ሶሌማኒ፡ ፍሉይ ተውህቦ ወተሃደራዊ መሪሕነት ዘለዎ፤ ብብዙሓት ወገናት ኣዝዩ ዝኽበር ብኻልኦት ድማ ኣዝዩ ዝጽላእ ምዃኑ ይግለጽ። ንሱ፡ ንብዙሓት ዓመታት ኣብ ጸልማት ኮይኑ እዩ ዝሰርሕ ነይሩ። ኣብ ቀረባ እዋን ግን፡ ካብቲ ዝነበረሉ ጸልማት ብምውጻእ ኣብ መንግስቲ ኢራን ዓብዪ ቦታ ዝወሃቦን፡ ከም ሃገራዊ ጅግና ዝረኣይን ወሳኒ ሰብ ኮይኑ ክቐርብ ጸኒሑ። ሶሌማኒ፡ ካብ ድኻ ስድራቤት ዝተወልደ ኮይኑ፡ ብዙሕ ኣካደምያዊ ትምህርቲ ከምዘይብሉ እዩ ዝግለጽ። እንተኾነ ግን፡ ምስ ግዜ ከም ኣዛዚ ሰራዊት ሓለዋ ሰውራ ኢራን ክኸውን በቒዑ። እቶም ንሱ ዝመርሖም ፍሉያት ሓይልታት ኩዱስ ድማ ብቐጥታ ብኣያቶላህ ዓሊ ካማኒ እዮም ዝእዘዙ። ንሱ፡ ኣብቲ ሓደ ካብቶም ኣብ መበል 20 ክፍለ-ዘመን፡ ዓለምና ዝረኣየቶም ዝነዉሑን ከቢድ ዕንወት ዘኸተሉን ደማውያን ውግኣት ምዃኑ ዝንገረሉ፤ ኣብ 1980 ፈሊሙ ኣብ 1988 ዝተዛዘመ ኲናት ኢራንን ዒራቕን፡ ስሙ ከጸውዕ ክኢሉ'ዩ። ኣብ 1998 ኣዛዚ ፍሉይ ኣሃዱ ሓይልታት ሓለዋ ሰውራ ኢራን ምስ ኮነ፡ ምስጢራዊ ወተሃደራዊ ስሪሒታት ብምክያድ ጽልዋ ኢራን ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ከምዝዓቢ ገይሩ እዩ። ንሱ፡ ነቶም ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ዝርከቡ ዝተፈላለዩ ዕጡቓት ሓይልታት ኣብ ምዕላምን፡ ገንዘብን ኣጽዋርን ብምዕዳል፡ ጽልዋ ኢራን ከምዝዓቢ ገይሩ። ሶሌማኒ፡ ኣብ ሓላፍነት ኣብ ዝነበረሉ፡ ነቶም ኣብ ዒራቕ ዘለው ሽዓን ኩርድን ኣብ ምሕጋዝ፡ ከምኡ'ውን ኣብ ሊባኖስ ዝርከቡ ዕጡቓት ሓይልታት ሒዝቦላህን፡ ንፍልስጤማዊ ጉጅለ ሓማስን ኣብ ምሕጋዝ ተዋፊሩ ነይሩ። ኣብ 2003፡ ብመንግስቲ ኣሜሪካ ዝምራሕ ኪዳን፡ ንሳዳም ሑሴን ምስ ኣለዮ፡ ንሱ ዝመርሖም ሓይልታት ወደሃደራዊ መዓስከራት ኣመረካ ብምጥቃዕ ሓያሎ ወተሃደራት ኣመረካ ቀቲሎም እዮም። እቶም ንሱ ዝመርሖም ሓይልታት ምስ ሓይልታት መንግስቲ ሶርያ ተሰሊፎም ከም ኣማኸርቲ፣ ሃንደስቲን ተዋጋእትን ኮይኖም ንፕረዚደንት ባሻር ኣልኣሳድ ኣብ ስልጣኑ ከምዝጸንሕ ኣብ ምግባር'ውን ዓቢ ተራ ተጻዊቶም። ሶሌማኒ፡ ኣንጻር ዳዕሽ ኣብ ዝግበር ዝነበረ ውግእ'ውን ኣገዳሲ ተራ ከምዝተጻወተ ጸብጻባት ይገልጹ። ኢራን፡ ኣብቲ ኣንጻር ጂሃዳዊ ጉጅለ ዳዕሽ ዝግበር መጥቃዕትታት፡ ኣንጻሮም ንዝኾኑ ዕጡቓት ጉጅለታት ኣብ ምድጋፍን ምስልጣንን ከምዝተሳተፈት ይንገር። እንተኾነ ግን፡ ብዙሓት ዒራቓውያን ምትእትታው ኢራን ብምቁዋም፡ ኣንጻር መንግስቲ ኢራን ብዙሕ ተቓውሞታት ኣስሚዖም እዮም። ዝርጋሐ ሶሌማኒ ግን ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ጥራሕ ተሓጺሩ ዝተረፈ ኣይነበረን። ኣብ 2011፡ ሓለዋ ሰውራ ኢራን ንኣምባሳደር ስዑዲ ዓረብ ኣብ ኣመሪካ ክቕንጽልዎ መደብ ከምዝነበሮም ይኽሰሱ እዮም። ቅድሚ ክልተ ዓመት'ውን ሓደ ኣባል ሓይልታት ሓለዋ ሰውራ ኢራን፡ ኣብ ጀርመን ዝርከብ ማሕበር እስራኤላውያን ክስሊ ተረኺቡ ከምዝተኣስረ ይግለጽ። ብሰንኪ'ዚን ካልእ ተጻባኢ ምንቅስቓሳትን ድማ፡ ኣመሪካ፡ ኣብ ሚያዝያ 2019 ንሓይልታት ሓለዋ ሰውራ ኢራን ኣብ መዝገብ ግበረሽበራ ኣእቲያቶም።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ሚኒስትሪ ዜና ኤርትራ፡ ሃገራት ቀይሕ ባሕሪ 'ሓበራዊ ልምምድ' የካይዳ ኣለዋ

ሃገራት ቀይሕ ባሕሪ ናይ ሓባር "ልምምድ" የካይዳ ከም ዘለዋ መንግስቲ ኤርትራ ኣፍሊጡ። ሚኒስትሪ ዜና ትማሊ 24 መስከረም ኣብ ዘውጽኦ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ "ንዘላቒ እሙን-ርግኣት ናይዚ ኣህጉራዊ ማያዊ-መገዲ'ዚ፡ ናይ ኣበርክቶ ሃገራት'ዚ ገማግም፡ ወሳንን መተካእታ ዘይርከበሉን እዩ" ኢሉ። "ኣብ ነንበይኖም እዋናት ክፍተኑ ዝጸንሑ ምውስዋሳት፡ እንተላይ ኣብዚ ሰሙን'ዚ ብሃገራት ቀይሕ ባሕሪ ዝካየድ ዘሎ ሓበራዊ ልምምድ ከኣ ናብዚ ሸቶ'ዚ ዝዓለሙ እዮም" ይብል እቲ መግለጺ። ኣብቲ ልምምድ 7 ሃገራት ይሳተፋ ከምዘለዋ ማዕከናት ዜና እቲ ዞባ ገሊጸን። እተን ሃገራት፡ ሱዕዲ ዓረብ፡ ዮርዳኖስ፡ ግብጺ፡ ሱዳን፡ ጂቡቲ፡ የመንን ሶማልያን ምዃነን'ውን ንኣገልግሎት ዜና ሱዕዲ ብምጥቃስ፡ ኣናንዶሉ ዝተባህለ ኣገልግሎት ዜና ቱርኪ ጸብጺቡ። እቲ "ቀይሕ ማዕበል" ተባሂሉ ተሰምዩ ዘሎ ወታሃደራዊ ልምምድ፡ ድሕሪ'ቲ ኣብ ልዕሊ ትካላት ነዳዲ ሱዕዲ ዝተፈጸመ መጥቃዕትታት'ዩ ዝካየድ ዘሎ። ኣመሪካን ሱዕዲን ኢራን'ያ ፈጺማቶ ክብል'ኳ እንተኸሰሳ፡ ኢራን ግን ነቲ ክሲ ነጺጋቶ'ላ። ኤርትራ ስለምንታይ ኣብቲ ልምምድ ከምዘይተሳተፈት፡ ጋዜጣዊ መግለጺ ሚኒስትሪ ዜና ዝሃቦ ሓበሬታ የለን። ኤርትራ፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሚያዝያ፡ ኣብ ኣኼባ ሃገራት ቀይሕ ባሕሪ ኣብ ዝተሳተፈትሉ እዋን፡ 12 ነጥብታት ዝሓዘ "ሕመረት መትከላት ኤርትራ ኣብ ኣተሓሕዛ 'ሰላምን ርግኣትን' ቀይሕ ባሕሪ" ከም ዘቐረበት'ውን እቲ መግለጺ ጠቒሱ። እቶም ኣብቲ ዞባ ዝራኣዩ "ስግኣታት" ክንጸሩን፡ ናይ ሓባር ስትራተጂ ክንደፍን'ውን እቲ መግለጺ ጸዊዑ። "ኩሉ ዝግበር ኣወዳድባን መዋቕራትን ልኡላውነትን ኣህጉራዊ ሕጊን ከምዝምእዘዝ ምርግጋጽ" ድሕሪ ምባሉ ነቶም ስግኣታት ኣብ ምግምጋም፡ ስትራተጂ ኣብ ምውጻእ፡ ናይ ሓባር ዓቕምታት ብምውህሃድ ኣብ ግብሪ ዝውዕለሉ መገድታት ኣብ ምንዳይን፡ ምስ ናይ ደገ መሻርኽቲ፡ ብኸመይ ክስራሕ ከም ዝኽእልን ዝጽንዑ ትካላት ክጣየሱ ጸዊዑ። እቲ ዝግበር ዘሎ ልምምዳት፡ ኣበየናይ ክፋል ቀይሕ ባሕሪ ምዃኑ ብንጹር ኣይተፈልጠን ዘሎ። ኢትዮጵያ፡ ሓይሊ ባሕሪ ከተቕዉም ድሕሪ ምውሳና፡ ብዙሓት ኤርትራውያን ስክፍታታቶም ክገልጹ ጸኒሖም ኣለዉ። ኤርትራ ካብ 'ጎበጣ' ኢትዮጵያ ሓራ ንምውጻእ ን30 ዓመታት ብረታዊ ቃልሲ ኣካይዳ ኣብ 1991 ናጽነታ ምስ ረኸበትን ኣብ 1993 ልኡላውነታ ምስ ኣወጀትን፡ ክልቲአን ሃገራት እንደገና ናብ ኲናት ምምላሰን ይዝከር። በቲ ካብ 1998 ክሳብ 2000 ዝተኻየደ ሂወት ልዕሊ 100 ሽሕ መንእሰያት ዝቐዘፈ ዶባዊ ኲናት ዝተፈጥረ ጎንጺ ድማ፡ ክልቲአን ሃገራት ንኣስታት 20 ዓመታት ርክብ ኣቋሪጸን ጸኒሐን። ሎሚ፡ እተን ኣብ ውግእ የመን ኢደን ዘእተዋ ሱዕዲ ዓረብን ሕቡራት ኢማራት ዓረብን፡ ንኢትዮጵያን ኤርትራን ኣብ ምቅርራብ ኣበርክቶ ከም ዝነበረን ይግለጽ። መራሕቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን ካብ ሱዕዲን ኢማራትን ዝለዓለ ሽልማት ኒሻን ከም ዝተቐበሉ'ውን ይዝከር። ነቲ ኣብ መንጎአን ዝነበረ፡ ኩነተ-ኣይ ሰላም  ኣይ-ኲናት፡ ዘብቅዐ ኣብ ሓምለ 2018  ኣስመራ ዝፈረምኦ "ስምምዕ ሰላምን ምሕዝነትን" ብ16 መስከረም ብ"ስምምዕ ጅዳ" ምሕዳሰን ንባዕሉ መርኣያ ሱዕዲ ዝነበራ ተራ'ዩ ክበሃል ጸኒሑ'ዩ። ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ብወገና፡ ነቲ ኣብ የመን እተካይዶ ዘላ ወታሃደራዊ ምትእትታው ንምድጋፍ ኣብ ኤርትራ ወታሃደራዊ ማዓስከር ክትከፍት ዝኸኣለት ሃገር'ያ። እቲ ኣብ ወደባዊት ከተማ ዓሰብ ዝርከብ፡ ማዓስከር ንመራኽብ ኵናትን ሓይሊ ኣየርን ዘጠቓለለ ምዃኑ ጸብጻባት የረድኡ። ኤርትራ ኣቕድም ኣቢላ፡ ነቲ ብሱዕዲ ዝምራሕ ኣንጻር የመናውያን ጉጅለ ሑቲ ዝቖመ ወታሃደራዊ ልፍንቲ፡ ብምሉእ ልባ ካብ እትድግፎ ጸኒሓ'ላ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ምኒስተር ዜና ኣቶ የማነ ገብረመስቀል፡ ሃገራዊ ኣገልግሎት ናብ ንቡር ክምለስ'ዩ ይብል

እቲ ተበጊሱ ዘሎ መስርሕ ሰላም ሽቶኡ ክሃርም ምስ ዚጅምር "ናይ ፓሊሲ ለውጢ ክህሉ ናይ ግድን'ዩ" ክብል ሚኒስተር ዜና ኤርትራ ኣቶ የማነ ገብረመስቀል ንቢቢሲ ሓቢሩ። ይኹን እምበር ንዝበዝሐ ሕቶታት ብስሑው መልሲ ስለዝሰገሮም ደጊምካ ምርኣዮምን፡ ርእይቶ ምሁራት ምስማዕ ኣገዳሲ ኮይኑ'ሎ። ኣብ ብዙሓት ኵርንዓት ክትዓት ሃገራዊ ኣገልግሎት ሕመረት ናይ'ቶም ዝለዓሉ ዘሎዉ ዛዕባታት ኰይኖም ይርከቡ። ኤርትራ ካብቲ ሓዲግ ኵነታታ፡ ኣብ እንዳኣ ተንጠልጢሉ ዘሎ ኩነተ ኩናት ሓራ ምስ እትወጽእ፡ ካብቲ ከንጸላልዋ ዝጸንሐ ፖለቲካዊ፡ ቍጠባዊ፡ማሕበራዊ ጸገማት ብሓቂ ክትናገፍ'ያ ማለት ድዩ? እቶም ብሰበብ  እቲ ዘይተሓንጸጸ ዶብ ዝተኣታተዉ ምስምሳት ዘላቒ ፍታሕ ክረኽቡ ማለት ድዩ? ወይስ  ካልእ ዘይተፈልጡ ነገራት ክቀላቐሉ እዮም? ኣቶ የማነ ገብረመስቀል ናይ ሓቂ ምስሊ ድዩ ዚስእል ዘሎ ወይስ ንህዝባዊ ርክባት እዩ ዝጥቀመሉ ዘሎ? ብሓጺሩ፡ እቲ ዝንበብ ዘሎ ስእሊ ከምዚ ይመስል - ዶብ ይሕንጸጽ፣  ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ሰላም ይዓስል፣ መደብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዓቐን ይህልዎ፣ ኤርትራ ኸኣ ናብ ንቡር ትምለስ። እቲ ንባብ ልክዕ ድዩ ወይስ እቲ ዝንበብ ሓፈሻዊ ስእሊ ስለዝኾነ ካልእ ንባብ እውን ኣሎ? እስከ ንየማነ ገብረመቀል ሰጊርና ንኻልእ ሰብ ንወከስ ነዞም ዝተላዕሉ ዛዕባታት መጽናዕታዊ መልሲ ንክህበሎም ንፕሮፈሶር ጋይም ክብረኣብ  ኣዛራሪብናዮ። ፕሮፈሶር ጋይም ብጕዳይ ሃገራዊ ኣገልግሎት እቲ ዝዓሞቘን ዝነውሐን መጽናዕቲ ዘካየድ ምሁር'ዩ። ስንብራት ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣብ ማሕበረ-ሰባዊ መዋቕር ኤርትራ ከመይ ይመስል ንዚብል ሕቶ ብብዙሕ መኣዝነ - መጽናዕተ መሊሱዎ'ዩ። እታ ናይ መጠረሸታ መጽሓፉ ድማ ብዛዕባ ሃገራዊ ኣገልግሎት'ያ - "ጊልያነት ንናይ ሓባር ጥቕምን ጻኦት መናእሰይን" ኢሉ ሰምዪዋ። እታ መጽሓፍ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣብ ኤርትራ ከመይ ኢሉ ከም ዝፈለመ፡ 'ፍልስፍናዊ መሰረቱ' ከመይ ይመስል፡ ብኸመይ ኣብ ኤርትራ ኣብ ግብሪ ወዓለ፡ ብኸመይከ  ናብ  ገደብ ዘይብሉ ግዜ ተናውሐ ...  ከምኡ'ውን ካልኦት ዛዕባታት ትሽፍን'ያ። ቢቢሲ፡  ሃገራዊ ኣገልግሎት ንነዊሕ እዋን ንመንግስቲ ኤርትራ ሕሱር ጕልበት፡ እቶት ዝርከቦ ጊልያነት ኰይኑ'ዩ ጸኒሑ ዚብሉ ምርምራትን፡ ዓበይቲ ኣህጕራውያን ማሕበራት ዘውጽእዎም ጸብጻባትን ኣሎዉ። በቲ ካልእ ሸነኹ ክርአ ኸሎ ድማ ኵርዅሮ-ኣኪለስ መንግስቲ (Achilles heel) (ሰራም ድኽመት) ዀይኑ ጸኒሑ፣ ብኣማኢት ኣሽሓት መናእሰይ ንሃገራዊ ኣገልግሎት ራሕሪሖም ኣብ ቀረባን ስግር ባሕሪ ዚርከባ ሃገራት ዕቝባ ንክሓቱ ደፋፉእዎም። ኣብዚ መድርኽዚ ስእሊ ምርጫ ኤርትራ ከመይ ይመስል? ፕሮ. ጋይም፡  ሃገራዊ ኣገልግሎት፡ ካብ ሓደ ትካላዊ ሃጓፍ ወጻኢ ንከተስርሖ እንተ ዝፍተን ነይሩ እዛ ብእዋን ብረታዊ ቃልሲ ንሰላሳ ዓመታት ዝተደኰነት ሃገር ካብ ሓሙዅሽቲ ቦሎኽ ኢላ ከም እትወጽእ ምገበራ። እቲ ኣገልግሎት ከኣ ሓድሽ ነግሒ ምቐደደ ነይሩ ይብል። ንመስርዕ ዝውድን ትካላት ኣብ ዘይብሉ ሃገር እቲ ዝበለጸ ዉጥን'ውን ይጸድፍ'ዩ። ሓደ ካብ'ቶም ጌጋታት ሃገራዊ ኣገልግሎት ብሕጊ ተተኻኺሉ ስለዘይሰርሕ'ዩ፣ እቶም ናይ ገዛእ ርእሶም ረብሓ ዚሕልዉ ወተሃደራዊ ኮማንደራት ዊን ከም ዘበሎም'ዮም ዚኸውን። ዘይተኣደነ ስልጣን ስለ ዝተዋህቦም ድማ ብጭካኔ ብዝገለጽ ምሕደራ'ዩ ዚሰርሕ። ንዓመታዊ ዕረፍቲ ክቱባት እንተዀን'ውን ብብቕዓት ኣየማሓድርዎን። ንገበናት ብኸመይ ዘኣመሰለ መቕጻዕቲ ንምግጣሙ'ውን ቅጥዕታት የብሎምን። ንወሲባዊ ግፍዕታት ብዕቱብ ዚቈጻጸርን ንዕኡ ዚኸውን መሐለውታ'ውን የለን። ኣብ ጥቕሚ መራሕቶም ዚውዕል ምዝመዛ ክቱባት ሃገራዊ ኣገልግሎት'ውን የለን ... ከምኡ እናበለ ይቕጽል። ሃገራዊ ኣገልግሎት ብስርዓተ ሓይሊ'ምብር ብስርዓተ ሕጊ'ዶ ይግዛእ'ዩ? ብገለ ቅር ዝበሎም ደገፍ ሕጊ ዘድልዮም ዕስኩራት እንታይ ይግበሩ? ንዝወጽዖም መራሒ ብምንታይ ኣቢሎም ከባጽሕሉ? ምስጨነቖም ኣገልግሎት ንድሕሪት ገዲፎም ከምዝሃድሙ እዮም ዝሕብሩ እቶም ብበረኻን ባሕርን እግሮም ናብ ዝመርሖም ዝነፍጹ መንእሰያት። መልሰይ ከሕጽሮ  ... ድኽመት መንግስቲ ኣብ ወጽዓ ኣባላት ሃገራዊ ኣገግሎት'ዩ ዝርአ ... እወ፡ ከም ዝበልካዮ "ኵርዅሮ-ኣኪለስ መንግስቲ!" ሃገራዊ ኣገልግሎት ንኤርትራ ሃጓፍ ሕብረተሰብ'ዩ ፈጢሩላ፣ ነቶም መናእሰይ መምለጢ ጐደና ሰሪሑሎም። እዚ ላዕሊ-ላዕሉ'ዩ። ስለዚ ኣቶ የማነ ገብረመስቀል ዝብሎ ዘሎ - ናይ ፖሊሲ ለውጥታት ክተኣታተዉ'ዮም ክብል ከሎ - ነዚኦም'ዶ ይኸውን? ቢቢሲ፡  ኤርትራ ነዞም ዝእመቱ ዘሎ ለውጥታት ንኸተአንግድን ንኸተስርሕን ዓቕሚ ዘሎዋዶ ይመስለካ? ፕሮ. ጋይም፡  እዚ ዘሎ ህልዊ ኵነታት - ማሕበራዊ-ቍጠባዊ ቅርጺ - ብፍጹም ሕጽረታት ስለ ዝተሃንጸን ዝተኸበን ወሓዚ ለውጢ ክዓቝር ኣይክእልን'ዩ። ብሓጺሩ፡ ኤርትራ ንዝፋነዉ ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ክትናብን ኣብ ስርሓት ክትሰኵዕን ዓቕሚ የብላን። ንዜጋታት ኣብ ንቡር ንምምላስ ነዊሕ መስርሕ ዘሎዎ ዕማም'ዩ። ብዙሕ ወፍሪ ዀነ ሰብኣዊ ርእሰ-ማል ዚሓትት ዕማም'ዩ - ሓድሽ ምትእትታው ሜላ ትምህርቲ የድሊ። መንግስቲ ዀነ ኢሉ ንዝነበሩ ትካላት ትምህርቲ ባሕጕጉ ስለ ዘዳኸሞም መሊስካ ንምህናጾም ጊዜ ዚወስድ ስራሕ'ዩ። ናይ ምምሃር ኰኑ ካልኦት ስራሓት ንኸካይዱ ትምህሪ ዝቐሰሙ ነቲ ሃገር ገገዲፎሞ ከይዶም። ሃገራዊ ኣገልግሎት ከኣ ብግዲኡ ኣሉታዊ ተራ ተጻዊቱ'ዩ። ጸገማት ኤርትራ ኣዝዮም ግዙፋት ስለ ዝዀኑ፡ መሰረታዊ፡ ንዝተፋነዉ መናእሰይ ዚሓቝፍ ስርዓት ንምድላው ናይ ኣህጕራውያንን ዞባውን ሓገዝ የድሊ።  ነቲ ሳልሳይ ኣካል - በርጌሳዊ ማሕበራት - ቦታ ዘይህሉ ስርዓት ንዝተፋነዉ ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ብኸመይ ክተሓሓዞ? ማዕከንን መትንታት ሕጊ ዘይብሉ ስርዓት ከመይ ኢሉ ንዜጋታት ክናቢ?  ንዅሉ ክሓቍፍ ዚኽእል መንግስቲ እንተዘይተተኺሉ ኵሉ ዚሕሰብ ዘሎ ንኸንቱ ክኸውን'ዩ። እዚ ቍንጣሮ ናይ'ትክቕረብ ዝግብኦ ትንተና'ዩ።  ብሓጺሩ መሰረታዊ ዉሽጣዊ ምትዕርራይ ዘይትገብር ሃገር ወፍሪ ክስሕብ ኣይከእልን'ዩ። ደጊመ ክብሎ ዝደሊ ኣቶ የማነ "ግጭት እንተድኣ ተወጊዱ ሓያሎ ናይ ፓሊሲ ለውጥታት ክመጽእ'ዩ ኢለ እሓስብ" ኢሉ ብድብድቡ ክገልጽ ብዙሕ ሰብ ክርድኦ ኣይክእልን። ቢቢሲ፡ እስከ ደጊምና ተመሊስና ንርኣዮ ... ምልዋጥ መደብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ነቲ ሃገር ብኸመይ ይጸልዎ? ፕሮ. ጋይም፡  ከምዘሎዎ እንተ ወሲድናዮ፡ ሃጋራዊ ኣገልግሎት ንሕብረተሰብ ኤርትራ ፍንጥሕጥሕ ኣቢሉዎ'ዩ።  እቲ ሃገር ንዘበናት ዘኻዕበተቶ መነባብሮ  - ምናዳ ኣብ ኣካይዳ ኣሃዱታት ስድራ ቤታት - ዳርጋ የለን።  እቲ ብስድራቤታት ዝሕረስ ዝነበረ ግራታውቲ ተሃስዩ'ዩ - ኣብ ማሕረስ ዝተሓባበሮም ዉላዶም መንጢልካ እንተ ወሰድካሎም እቲ ስድራ እንታይ ይኸውን?  ንህላዌኦም ተፈታቲኑዎ'ዩ። ከምዚ የማነ ገብረመስቀል ዝብሎ ዘሎ፡ እንድሕሪ ብሓቂ ሃገራዊ ኣገልግሎ ኣብ ንቡር ተመሊሱ - ናይ 18 ወርሒ ገደብ ዘሎዎ - ቀስ ኢሉ እቲ ሃገር ሰለይእናበለ ብድድ  ክብል ይኽእል'ዩ። ምናዳ ሃገራዊ ኣገልግሎት ብሕጊ እንተ ድኣ ተመሓዲሩ እቲ ኣዎንታዊ ንኣሉታዊ ሸነኻቱ ክቕድሞ ይኽእል'ዩ ኢለ እኣምን። ቢቢሲ፡ እሞ ኣስገዳጅ ሃገራዊ ኣገልግሎት እንተ ተኣልዩ ኤርትራውያን ዕቝበኛታት ኣይክህልዉን ማለት ድዩ? ሙዚቃ ነእዛን ሕብረት ኤውሮጳ? ፕሮ. ጋይም፡ ናይ ግድን ኣይኰነን። እተን ብዓሰርተታት ኣሽሓት ስደተኛታት ዘፍርያ ዘለዋ ሃገራት ኵነታተን ከም ናይ ኤርትራ ኣይኰነን - ብሃገራዊ ኣገልግሎት ኣይቅሰብን።  ዑቝበኛታት ብዝተኣሳሰሩን ብኣዝዮም ዝተሓላለኹ ተዋህዶ ደረኽቲ ነገራት'ዮም ዝፍጠሩ።  ብግቡእ ዚመሓደርን ብሕጊ ዚቕየድን ሃገራዊ ኣገልግሎት ዑቝበኛ ኣብ ምፍጣር ተራ ኣሎዎ ኪበሃል ኣይክኣልን። መንግስቲ ነዚ ኣብ ኤርትራ ዝተፈጥረ ሽግር ከህድኦ ምኸኣለ፣ የማነ ገብረመስቀል ኣይፈልጦን'ዩ ክብል ኣይከኣልን። ሕጂ ግን እንሆ "ግጭት እንተድኣ ዘይሃልዩ እቲ ቀንዲ መትከላት ናይቲ [ኣብ 1994 ዝተኣወጀ] ሕጊ ክትግበር'ዩ" ክብል ንሰምዖ። ኢዶእ!  ሓቢርና ንርእዮ። ቢቢሲ፡ ንኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ምፍዳስ ምስቲ ብድሕሪ ናጽነት ዝተኸሰተ ኵነታት ተጋደልቲዶ ክነመዛዝኖ ንኽእል ይመስለካ? ሽዑ'ውን እንተዀነ 'ገገዛኹም ኪዱ' ነይሩ። ፕሮ. ጋይም፡ እቲ መካኒዝም (ወይ ከኣ ስርዒተ-ኣካል) ይመሳሰል'ዩ። እቲ ሃገራዊ ኣገልግሎት ገደብ ከም ዘይብሉ ምስ ተራእየ ከቢድ ዝመስርሑ፡ ባህርያቱ ኸኣ ንክቱባት ኣብ ትሕቲ ባርነት ከም ዝቛርን ብግሁድ ተራእዩ'ዩ። ሕልሚ ናይ'ቶም ብሓይሊ ዝተኸትቡ መናእሰይ ካብቲ ኣገልግሎት ከመይ ገይሮም ከም ዘምልጡ'ምበር ሃገርን ቍጠባ-ሃገርን ናይ ምህናጽ ድልየት ከም ዘይነበሮም ተመስኪሩ።  እቶም ድሕሪ ናጽነት ዝተፋነዉ ተጋደልቲ ኵነታቶም ከምኡ ኣይነበረን። ዝዀነ ዀይኑ፡ ከምቲ ዝበሃል ዘሎ፡ ንሃገራዊ ኣገልግሎት ገደብ ተገይሩሉ (ን 18 ኣዋርሕ ንኸገልግሉ)፡ምስኡ ኸኣ፡ ከምቲ ድሮ ዝበልኩዎ፡ ብሕጊ እንተ ድኣ ተቐዪዱን ብጥዕና ዘሎዎ ምሕደራ እንተ ተኻዪዱ እቶም ኣባላት ኣገልግሎት ነቲ መደብ፡ ልክዕ ከም ተጋደልቲ፡ ብንጹህ ልቢ ተቐቢሎም ብግቡእ ክሳተፍዎ ይኽእሉ - ንህንጸት ሃገር። ቢቢሲ፡ ሕጂ'ውን ሕቶ ክንደግም ... በርገሳዊ ጽላት ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ክቱር ቍጽጽር መንግስቲ'ዩ። ኰይኑ ድማ ናይ ብሕቲ፡ ስራሕ ዘስተናግዱ ትካላት የለውን።  እንድሕሪ ኣባላት ኣገልግሎት ተፋንዮም እንታይ ከጓንፎም'ዩ? ፕሮ. ጋይም፡ ኣቐዲመ ከምዝበልኩዎ መጽናዕትን ጽዑቕ ውጥንን ዘድልዮ ጕዳይ'ዩ ... ብፖለቲካውን ቍጠባውን ማሕበራውን ለውጥታት ክስነ ከም ዘሎዎ።  ንሓውሲ ወትሃደራት መናእሰይ ፈኒኻ ምግዳፍ ሳዕቤኑ ናብ ኣጻድፍ ክውርውሮ ይኽእል'ዩ። ኣብዚ ኣህጕራውያን ተዋሳእቲ ምሕዋስ የድሊ። ከምኡ'ውን በርገሳውያን ማሕበራት።  ኣቶ የማነ ገብረመስቀል ዝበሎ ሰሚዕናዮ ኣሎና። ብቑዕ መልሲ ክህብ ይግብኦ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ታይላንድ፡ እቲ ቐታሊ ተቐቲሉ

ኣብ ከተማ ናኮን ራቺስማ ዕስራን ሽድሽተን ሰባት ዝቐተለ ታይላንዳዊ ወተሃደር፡ ብሓይልታት ጸጥታ ከምዝተቐትለ ፖሊስ እታ ሃገር ገሊጹ። እቲ ጃክራፋንዝ ቶማ ዝተባህለ ወተሃደር ንሓላፊኡ ብምቕታል እዩ፡ ካብቲ ወተሃደራዊ መዓስከር ኣጽዋር ወሲዱ። ኣብ ዓብዩ ማእከል ዕዳጋ ኣልማማ ተኹሲ ብምኽፋት 26 ሰባት ቀቲሉ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዘርጊሑዎ። ስለምንታይ ከምኡ ከምዝገበረ ግን ዝፍለጥ ነገር የለን። ወሃቢ ቃል ሓይልታት ምክልኻል ታይ ኮንቺፕ ታንትራዋኒት "ምናልባት ተጸሊሉ ክኸውን ይኽእል እዩ እምበር ስለምንታይ ከምኡ ከምዝገበረ ርዱእ ኣይኮነን" ክብል ንሮይተርስ ሓቢሩ። ምኒስተር ጥዕና እታ ሃገር፡ እቲ ቐታሊ ብፖሊስ ስለዝተቐትለ፡ ኣብ ፈይስ ቡክ ሓጎሱ ገሊጹ። ንፖሊስ እውን ዮሃና ኢሉዎም። በቲ ፍጻሜ 26 ሰባት ክሞቱ እንከለው 42 ካልኦት ከኣ ከቢድን ፈኲስን መቑሰልቲ ከምዘጋጠሞም ሰበ-ስልጣን እታ ሃገር ገሊጾም። እቲ ወዲ 32 ዓመት ቐታሊ ብድሕሪ እቲ ሰባት ዝቐተለሉ ህንጻ ክሃድም ፈቲኑ ነይሩ እዩ። ግን ኣይሰለጦን። ኣዲኡ ከኣ ኢዱ ክህብ መታን ክተእምኖ ተጸዊዓ ናብቲ ቦታ መጺኣ ምንባራ ፖሊስ ሓቢሮም።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ኣብ ዝተፈለለየ ከባቢታት ኤርትራ ጽዑቕ ግፋ ከም ዘሎ ተገሊጹ

ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ኤርትራ ጽዑቕ ግፋ ክካየድ ከምዝቐነየን ገና ይቕጽል ከም ዘሎን ምንጭታት ካብ ኤርትራ ገሊጾም። እቲ ግፋ፡ ኣብ ከረን፡ ሓጋዝ ኣቑርደት ከምኡ'ውን ኣብ ካልእ ከባቢታት ኤርትራ ከምዝተኻየደ ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ገሊጾም። ሰራዊት ምክልኻል ኤርትራ፡ ነፈሲ ወከፍ ኣባይቲ እናፈተሹን ኣብ ጎደናታት ንዝረኸቡዎም መንእሰያትን ይገፉ ምህላዎም እቲ ምንጭታት ይሕብር። ኣብ ሓጋዝ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ሰራዊት ምክልኻል ኣብቲ ጎደናታት ደድሕሪ ነብሶም ከድሕኑ ዝፍትኑ ዝነበሩ መንእሰያት እናጎየዩ በባትር ክኹብኩቡዎም ከምዝተራእዩ ንቢቢሲ ተዛሪቦም። ምኽንያት እቲ ግፋ ዋላ እኳ ብንጹር እንተዘይተፈልጠ፡ ብፍላይ ኣብ ከረን ኣብ ኣብ መናድቕ ''ይኣክል'' ዝብል ጽሑፋት ከምዝተለጠፈን፡ እቲ ግፋን ምናልባት ምስኡ ዝተኣሳሰር ከይከውን ዝብል ግምት ከምዘሎ ምንጭታትና ኣረዲኦም። ብኻልእ ወገን ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ኤርትራ፡ መንእሰያት ንሳዋ 'ኣይንወርድን' ኢና ይብሉ ከምዘለው፤  ካብዚ ብምብጋስ ከኣ ሓያሎ ምምሕዳራት ንስድራ ቤታታት ኣኪቦም "ደቅኹም ንሳዋ እንተዘይወሪዶም ብጥረ ገንዘብ ክትቅጽዑ ኢኹም" ዝብል መጠንቀቕታ ይወሃቦም ከምዘሎ ይግለጽ። ኣብ ዝሓለፉ ሳምንታት መንግስቲ ነተን ብካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ዝውነና ማእከላት ጥዕና ምህጋሩ ዝዝከር ኮይኑ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ኣስመራ "ይኣክል" ዝብል ጽሑፍ ኣብ መናድቕ ይጸሓፍን ጽዑቕ ግፋ ይካየድ ብምህላውን ህዝቢ ሻቕሎት ፈጢሩሉ ምህላው እቲ ምንጭታት ይሕብር። ብኻልእ ወገን እውን ብሰንኪ ምዕጻው ዶባት ኢትዮጵያ፡ ሱዳንን ጅቡትን ዋጋ ሃለኽቲ ነገራት ብምውሳኹ ህዝቢ ይማረር ምህላው ኣረዲኦም።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ሱዳን፡'ፈተነ ዕልዋ' ስዒቡ ላዕለዎት ጀነራላት ተኣሲሮም

ኣብ ሱዳን ተኻይዱ ድሕሪ ዝተብሃለ ፍሹል ወተሃደራዊ ዕልዋ፡ ብርክት ዝበሉ ላዕለዎት ኣዘዝትን ኣባላት ናይቲ ኣብ ስልጣን ዝነበረ ሰልፊ ሃገራዊ ባይቶን ኣብ ቀይዲ ምእታዎም ሰራዊት ሱዳን ኣፍሊጡ። እቲ ፈተነ ዕልዋ መኣስ ከም ዘጋጠመ ንጹር እኳ እንተዘይኮነ፡ ምናልባት ነቲ ኣብ መጀመርታ ናይዚ ወርሒ ተኻይዱ ዝተባህለ ክኸውን ከም ዝኽእል ይግለጽ። ካብ መንጎ እቶም ዝተኣሰሩ፡ ሓለቓ ስታፍ ጀነራል ሓሽም ኣብደል ሞጣሊብ ኣሕመድ፡ ከምኡውን ኣዛዚ መካናይዝድ ብርጌድ፡ ሜጀር ጀነራል ናስር ኣልዲን ከም ዝርከብዎም ተገሊጹ። ብዘይካ'ዚ ምክትል ፕረዚደንት ነበር በኪር ሓሰን ሳልሕን ኣብ እዋን ዑመር ኣልበሽር ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ዝነበረ በዓልስልጣንን ይርከብዎም። እቲ ፈተነ ዕልዋ ነቲ ካብ ስልጣን ዝተኣለየ ሰልፊ ሃገራዊ ባይቶ ናብ ስልጣን ንምምላስ ዝዓለመ ከም ዝነበረ ካብቲ ሰራዊት ዝተውሃበ መግለጺ የመልክት። ሓለቃ ስታፍ ጀነራል መሓመድ ኦትማን ኣልሑሴን፡ እቲ ፈተነ ዕልዋ፡ ነቲ ህዝቢ ሱዳን ዝሓልሞ ዘሎ ሲቪላዊ ምምሕዳር ንምዕንቃፍ ዝዓለመ እዩ ኢሉ። ብኻልእ ሸነኽ፡ ተቓወምቲ ሰልፍታት ሱዳንን ምትሕብባር ተቓወምቲ ጉጅለታትን ኣብ መሰጋገሪ መንግስቲ ሱዳን ብኸመይ ክሳተፉ ከም ዝኽእሉ ዝቕይድ ስምምዕ ከም ዝኸተሙ መራኸቢ ብዙሓን ሱዳን ጸብጺበን። ክልቲኦም ወገናት "ንምህናጽ ሲቪላውን ደሞክራስያውን ስርዓት" ሓቢሮም ክሰርሑ ከም ዝተሰማምዑ ባጅ ኒውስ ጸብጺቡ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ሃገራዊ ኣገልግሎት ብዓይኒ መንግስቲ ኤርትራ

ሰራዊት ሓርነት ኣብ ግንቦት 1991 ንስርዓት ደርግ ስዒሩ ንርእሰ ከተምኡ ምስ ተቖጻጸረን ናጽነቱ ምስ ተጎናጸፈን፡ ህዝባዊ ግንባር ንመጀመርታ፡ ሕጊ ሃገራዊ ኣገልግሎት ብምርቃቕ ኣብ ሕዳር 1991 ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣዊጁ። ዕላማን መንፈስን እቲ ብኣዋጅ ዝተገልጸ ሃገራዊ ኣገልግሎት፡ መንእሰያት ኤርትራ ነቲ ህዝቢ ኤርትራ ብሉጻት ደቁ ከፊሉ ብኸቢድ መስዋእቲ ዘረጋገጾ ናጽነት ንምዕቃብን ኣብ 30 ዓመታት ብረታዊ ተጋድሎ ዝዓነወት ሃገር ንምህናጽን ንምልማዕን እጃሞም ንኸበርክቱ እዩ። ስለዝኾነ መንግስቲ ኤርትራ፡ ብመትከል ርእሰ-ምርኮሳ ማሕበራዊ ፍትሒ ንምርግጋጽ ነቲ ከም ዓቢ ሃብቲ ዝቖጽሮ ዓቕሚ ሰቡ ወዲቡ፡ ኣብ ቁጠባውን ማሕበራውን ህንጸት ኣውፊሩ፡ ሃገሩ ንምልማዕ ብምሕላን እዩ ነቲ መደብ ኣበጊሱዎ። ቀንዲ ዕላማታት ሃገራዊ ኣገልግሎት ከኣ፦ •       ንልዑላውነት ሃገር ዝከላኸልን ናጻ ኤርትራ ዝዕቅብን ህዝባዊ ዝሰረቱ ሰራዊት ምህናጽ •       ህዝቢ ኤርትራ ኣብ 30 ዓመታት ብረታዊ ተጋድሎ ንዘርኣዮ ጀግነነትን ጽንዓትን ምዕቃብን ምቕጻልን •       ብፍቕሪ ሃገርን ስራሕን ከምኡ እውን ብዲሲፕሊን ዝተሃንጸ መጻኢ ወለዶ ምህናጽን ምሕብሓብን •       ንዓቕሚ ሰብና ከም ሃገራዊ ጸጋን ማልን ተጠቒምና ሃገራዊ ቁጠባ ምህናጽን ኣፍራይነት ምዕባይን •       ብቑዕ ወተሃደራዊ ስልጠና ብምሃብ ኣካላውን ስነ-አእሙራውን ብቕዓት መንእሰያት ምህናጽን፡ ሞያዊ ዓቕሚ ከምዘጥርዩን ከምዝድልቡን ምግባር •       ትሕተ ሃገራውነት ብምውጋድ ኣብ መንእሰያት ሃገራዊ ስምዒትን ፍቕርን ምኹስካስ ዝብል ኮይኑ፡  ካብ 18-40 ዓመት ዝዕድመኡ ነብሲ ወከፍ ኤርትራዊ ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ክሳተፍ ግዴታ ከምዘለዎ ይነግር። እቲ ኣብ ሕዳር 1991 ዝተኣወጀ ቀዳማይ ኣዋጅ ግን ንሰብ ሓዳር፡ ንሰራሕተኛ፡ ንነጋዳይ፡ ከምኡ እውን ንወሃቢ ስራሕ ናጻ ዝገብር እዩ ነይሩ። ኣብቲ ሕብረተሰብ ናይ ሞራል ለውጢ ንምግባር ተባሂሉ ከኣ፡ ኣብ ባራትን ኣብ ለይታዊ ትልሂታትን ዝሰርሓ ልዕሊ 18 ዝዕድመአን ደቂ ኣንስትዮ ከገልግላ ከም ዝእዝዝ ብዛዕባ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኤርትራ ሰፊሕ መጽናዕቲ ዘካየደን መጽሓፍ ዝጸሓፈን ፕሮፌሰር ጋይም ክብረኣብ ይገልጽ። ግን እቲ ኣዋጅ ብዙሕ ከይተሰርሓሉ፡ ኣብ ሕዳር 1995፡ ብኣዋጅ 82/1995 ተተኪኡ። ንብምልኡ እቲ ኣብቲ ቀዳማይ ኣዋጅ ኣይምልከቶን'ዩ ተባሂሉ ዝነበረ ከኣ፡ ካብ 18 ክሳብ 40 ዝዕድሚኡ ዘበለ ብምሉኡ፡ ሃገራዊ ኣገልግሎት ከገልግል ወሲኑ። እቶም ኣብቲ ዳሕረዋይ ኣዋጅ ዘይምልከቶም፡ ተጋደልትን ኣካላውን አእምሮኣውን ስንካለ ዘለዎም'ሞ ብሕክምና ዝተመስከረሎም ጥራሕ እዮም። ኣባላት ቀዳማይ ዙርያ ሃገራዊ ኣገልግሎት፡ ብኣዋጅ ሕዳር 1991 እዮም ኣብ ሓምለ 1994  ንሳዋ ወሪዶም። ዳሕራይ ግን እቲ ሕጊ "ኩሉ ኤርትራዊ፡ ጾትኡን ሃይማኖቱን ብዘየገድስ ን18 ኣዋርሕ ንሃገር ከገልግል ብዝብል ተተኪኡ። እቲ ናይ ዓሰርተ ሸሞንተ ኣዋርሕ ናይ ኣገልግሎት እዋን፡ ኣብ ክልተ ዝተኸፋፈለ ኮይኑ፡ እቲ ቀዳማይ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ኣብ ወተሃደራዊ ታዕሊም፡ እቲ ዝተረፈ ሓደ ዓመት ከኣ ኣብ ማእቶታዊ ንጥፈታት ከም ዝሳተፉ ይገልጽ። ግቡኡ ዝወድአ ኤርትራዊ፡ ካብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ተፋንዩ ናብ ንቡር ሂወቱ ምስ ተመልሰ፡ ኩሉ መሰላቱ ክሓትት መሰል ይህልዎ። ይኹን እምበር ኣብ ዝኾነ እዋን ሃገራዊ ሓደጋ ከኣ፡ ብጻውዒት ኣብ መሳርዑ ክርከብ ግዴታ ከምዘለዎ ይገልጽ እቲ ኣዋጅ። ኣብ ነሓሰ 1994፡ ቀዳማይ ዙርያ ሃገራዊ ኣገልግሎት ድሕሪ ምጅማሩ ከኣ  ክሳብ ራብዓይ ዙርያ፡ ነብሲ ወከፍ ግቡኦም ዝፈጸሙ ዙራት ኣገልግሎቶም ወዲኦም ናብ ንቡር ሂወቶም ተመሊሶም'ዮም። ሓምሻይ ዙርያ ሃገራዊ ኣገልግሎት ንክፋነዉ ሰሙናት ምስ ተረፎም ኵናት ኢትዮ-ኤርትራ ስለ ዘጋጠመ  ግን ኣይተፋነውን። ካብቲ እዋን'ቲ ንደሓር ዝነበሩ ዙርያታት ከኣ፡ ብምኽንያት ኩናት ዶባትን ድሕሪኡ ዝሰዓበ ወጥሪ "ኣይ ኩናት ኣይሰላም" ክሳብ ሕጂ ኣይተጣየሱን። እቶም ኣቐዲሞም ዝተፋነዉ ኣርባዕተ ዙርያታትን፡ ኣብ እዋን ብረታዊ ቃልሲ ኣብ  ሃገራዊ ቃልሲ ተሳቲፎም ኣብ 1993 ካብ ሰራዊት ብወግዒ ዝተጣየሱን፡ ቅድሚ ምጅማር ኲናት ኢትዮ ኤርትራ ንሓደ ወርሒ ንልምዓታዊ ስርሓት ነናብ ናይ ቀደም ኣሃዱታቶም ተጸዊዖም ምስ ሓይልታት ምክልኻል ሃገር ስለዝነበሩ፡ ንኲናት ዶባት  ኢትዮ-ኤርትራ መምስ ኣሃዱታቶም ኮይኖም ተሳቲፎሞ እዮም። ኵናት ዶባት ብውዕል ኣልጅርስ ምስተገትአ፡ እቶም ኣቐዲሞም ካብ ሰራዊት ተፋንዮም ዝነበሩ'ሞ ካብ መደባት ልምዓት ናብ ኩናት ዝተጸምበሩን ሓምሻይ፡ ሻድሻይ፡ ሻብዓይን ሻምናይ ዙርያታት፡ እቲ ናይ 18 ኣዋርሕ ገደብ ሓሊፎሞ ስለዝነበሩ ካብ ሰራዊት ክፋነዉ ትጽቢት ነይሩዎም። እንተኾነ፡ መንግስቲ 'ብኵናት ዝዓነወት ሃገር ብ'ወፍሪ ዋርሳይ ይክኣሎ' ምሕዋይ ዝብል መደብ ስለዘበገሰን፡ ኩሉ ሰብ ክሳተፎ ስለዝሓተተን፤ እቲ ትጽቢት ዝተገብረሉ 'ምጥያስ' ብዘይ ወግዓዊ መግለጽን ሓበሬታን ደው ኢሉ ክሳብ ሕጂ ከኣ ይቕጽል ኣሎ። ብዘይካ ኣብ እዋን ኩናት ዶባት 2000፡ ኣብ  ጋሕቴላይን ዝተዓለሙ 13 ዙርያን፡ ኣብ ዊዓን ኣብ ኪሎማን ዝተዓለሙ ገለ ዙርያታትን እንተዘይኮይኖም፡ ዝተረፉ ብምሉኦም ኣብ ሳዋ እዮም ተዓሊሞም። ኣዝዮም ውሑዳት ከኣ ቅድሚ 1994 ኣብ ኣሃዱታቶም ዝተዓለሙ ኣለው። ካብ 2003 ጅሚሩ፡ ተማሃሮ ካልኣይ ደረጃ መላእ ሃገር፡ ዓሰርተ ሓደ ክፍሊ ድሕሪ ምውድኦም፡ መበል ዓሰርተ ክልተ ክፍሊ ኣብ  ቤት ትምህርቲ 'ዋርሳይ ይክኣሎ' ኣብ ሳዋ ከም ዝመሃሩ ተገብረ። ኣብኡ ማትሪክ ተፈቲኖም፡ ውጽኢትኦም ድሕሪ ምፍላጥ ወተሃደራዊ ታዕሊም ይወስዱ። እቶም ትምህርቲ ከቐጽሎም ዝኽእል ነጥቢ ዘምጽኡ ናብ ኮሌጃትን ማእከላት መሰልጠኒ ሞያን ይኣትዉ። እቶም ነጥቢ ዘየምጽኡ ግን ናብ ኣሃዱታት ይምደቡ። ገለ ከኣ ኣብቲ ኣብ 2009 ዝተጀመረ ሃገራዊ ማእከል ሞያዊ ስልጠና ሳዋ፡ ድሒሩ ናብ ማእከል ሞያዊ ስልጠና ስሙ ዝቐየረ ሞያዊ ስልጠናታት ምስ ወሰዱ ብሰርቲፊኬት ተመሪቖም ናብ ኣሃዱታት ይምደቡ። ብዘይካ እዚ ትምህርቲ ከይወድኡ ዘቋረጹ'ሞ  ዕድሚኦም  ልዕሊ ዓሰርተ ሸሞንተ ዝኾኑ መንእሰያት፡ እቶም ዝፈተዉ ብፍቓዶም፡ እቶም ዝኣበዩ ከኣ ተገፊፎም ናብ ወተሃደራዊ ታዕሊም ይወርዱ። እቶም ካብ 1961 ክሳብ 1991 ኣብ ዝነበረ ኵናት ኣንጻር መግዛእቲ ኢትዮጵያ ዝተሳተፉን፡ ስንክልና ዘለዎምን፡ ዝተመርዓዋን ዝወለዳን ደቂ ኣንስትዮ ጥራይ እዮም ሃገራዊ ኣገልግሎት ዘይምልከቶም። ዕላማ ሃገራዊ ኣግልግሎት ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ  ብኩናት ንዝዓነወት  ሃገር ንምህናጽን ኣፍራይን ተበላሓትን ፍቕሪ ሃገር ዘለዎ ንቑሕ መንእሰይ ብምህናጽ ህዝቢ ዝሰረቱ ድልዱል ሓይልታት ምክልኻል ሃገር ምህናጽ ስለዝነበረ፡ ብፍላይ ኣብቲ ፈለማ ዳርጋ ዝበዝሑ መንእሰያት ብገዛእ ፈቓዶም እዮም ናብ ሳዋ ዝወርዱ ነይሮም። ዳሕራይ ኩናት ዶባት ኣጋጢሙ እቲ ወጥሪ ምስ ቐጸለን ገደብ ግዜ ኣገልግሎት ምስተናውሐን ግን ብዙሓት መንእሰያት ብገዛእ ፈቓዶም መጻኢኦም ክርእዩ ብብዝሒ ካብ ሃገር ክወጽኡ ጀሚሮም። ሕጂ ግን ምስ ጎረቤት ሃገር ኢትዯጵያ ዕርቀ ሰላም ተኸቲሙ፡ ኩነተ ኩናት ብወግዒ ኣብቂዑ ስለዘሎ፡ ሃገራዊ ኣገልግሎት ናብ ንቡር ግዜኡ ክምለስን እቶም ንነዊሕ ዓመታት ዘገልገሉ ክጣየሱ ትጽቢት ይግበር። ኤርትራ ኣብ ሓምለ 1994 ምዱብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ካብ እትጅምር ክሳብ ሕጂ ምስ'ዞም ሕጂ ዝምረቑ  32 ዙርያታት ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣመሪቓ፡ መበል 25 ዓመት ጽንብል ምጅማር ሃገራዊ ኣገልግሎት ተካይድ ኣላ።

ሰራዊት (ወተሃደር)


ቀብሪ ጀነራል ኣብርሃ ወ/ማርያም (ኳርተር) ኣብ መቐለ ተፈጺሙ

ስርዓተ ቀብሪ ሓላፊ መምርሒ ወፍሪ ሓይልታት ምክልኻል ኢትዮጵያ፡ ከምኡ ድማ ኣዛዚ እዚ ደቡብ ምብራቕ ኮይኑ ዘገልገለ ጀነራል አብርሃ ወ/ማርያም (ኳርተር)፡ ሎሚ ኣብ ከተማ መቐለ ተፈጺሙ። ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ኣሉላ ኣባነጋ፡ ብላዕለዎት መራሕቲ እቲ ክልል ኣቀባብላ ዝተገበረሉ ሬሳ ጀነራል ኳርተር፡ ብርክት ዝበለ ህዝቢ ኣብ ዘተረኸበሉ፡ ኣብ ሓወልቲ ሰማእታት መቐለ ናይ ምፍናው ስነስርዓት እውን ተገይርሉ እዩ። ሓመድ ድበ ጀነራል ኣብርሃ፡ ሎሚ ድሕሪ ቀትሪ ኣብ ካቴድራል ቅዱስ ገብርኤል ዝተፈጸመ ክኸውን ከሎ፤ ኣብ ጎድኒ ብጾቱ ጀነራል ሰዓረን ሜጀር ጀነራል ገዛኢ ኣበራን እዩ ተቐቢሩ። እቲ ጀነራል፡ ብዝሓደሮ ሕማም ኣብ ታይላንድ ሕክምና ክከታተል ድሕሪ ምጽንሑ እዩ ቅድሚ መዓልታት ዓሪፉ። ብዛዕባ እዚ መገልጺ ዝሃበ ምክትል ርእሰ ምምሕዳር ክልል ትግራይ ደብረጽዮን ገ/ሚካኤል (ዶ/ር)፡ ጀነራል ኣብርሃ ኳርተር፡ ብዘጋጠሞ ሕማም ንኽልተ ሰሙናት ኣብ ሪፈራል ሆስፒታል ዓይደር ሕክምና ምስተገበረሉ፡ ንተወሳኺ ሕክምና ናብ ታይላንድ ከምዝተልኣኸ ገሊጹ ነይሩ። እቲ ጀነራል ቅልጡፍ ሕክምና ክረክብ፡ መንግስቲ ክልል ትግራይ ምስ መንግስቲ ፌደራልን ሚኒስተር ምክልኻልን ጻዕሪ ከምዝገበሩን እንተኾነ እቲ ዝሓደሮ ሕማም ከቢድ ብምንባሩ፡ ናይ ምድሓን ዕድሉ ዝጸበበ ከምዝኾነ ተነጊሩዎም ምንባሩ'ውን ሓቢሩ እዩ። ጀነራል ኣብርሃ፡ ኣብ እዋን ቀዳማይ ሚኒስተር ሃይለማርያም ደሳለኝ መዓርግ ሙሉእ ጀነራልነት ካብ ዝረኸቡ ኣርባዕተ ጀነራላት ሓደ እዩ። ጀነራል ኣብርሃ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ናብ መዝነት ምስመጸ፡ 1 ሓምለ 2010 ካብ ሓይልታት ምክልኻል ብጥሮታ ተሰናቢቱ። ኣብ ስነ ስርዓት ቀብሪ ጀነራል ኣብርሃ ኳርተር ዝተረኸበ ጀነራል ታደሰ ወረደ "ኣብረሃ መደብ ክፍጽም መንቻኽ እዩ። ብህልኽ እዩ ዝፍጽም። ኳርተር ተዋሂብዎ ከይፈጸሞ ተረፉ ዝበሃል መደብ መደብ የለን" ይብል። ኣዛዚ እዚ ምብራቕ እናሃለወ እውን ኣብ ክልል ሶማል ምርግጋእ ንምምጻእ ዓብዪ ተራ ከምዝተጻወተ ጀነራል ታደሰ ይገልጽ። ተሓለቒ ሰብኣዊ መሰላት ዝኾነ ሂዩማን ራይትስ ዎች ኣብ ሓደ እዋን ኣብ ዘውጸኦ ጸብጻብ፤ ጀነራል ኣብርሃ ኳርተር ብኣዝዝነት ኣብ ዝመርሖምን ኣብ ክልል ሶማሌ ይካየዱ ምስ ዝነበሩን ውግኣት ብዝዛመድ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ተፈጺሙ እዩ ኢሉ ነይሩ። ጀነራል ታደሰ ወረደ ግን ኣብቲ ክልል እወንታዊ ተራ እዩ ተጻዊቱ እዩ ዝብል። "ምስ ኦብነግን ኣልሸባብን መደበኛ ዘይኮኑ ውግኣት ይካየዱ ነይሮም። ብፍላይ ኣብቲ ጸረ ደባይ ውግኣት፤ ጸረ ሰላም ሓይልታት ኣጽርዩ ነቲ ክልል ኣብ ምርግጋእ ዓብዪ ስራሕ እዩ ሰሪሑ" ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ከም መሓዛ ዝነበሮ ውልቃዊ ባህርታቱ ክገልጽ እንከሎ ድማ "ስቕተኛ፣ ሕውስውስ በሃላይ'ውን ኣይኮነን። ብዙሕ ግዜ ኣብ ገዝኡ እዩ ዘሕልፍ፤ ቁጡብ እዩ" ክብል ይገልጾ። ኣብ ስነ ስርዓት ቀብሩ ዝተዛረበ ምክትል ርእሰ ምምሕዳር ክልል ትግራእ ደብረጽዮን ገብረሚካኤል (ዶ/ር) ድማ "ጀነራል ኣብርሃ ኳርተር ብዙሕ ታሪኽ ሰሪሑ ናብቶም ዝተሰውኡ ብጺቱ ተሓዊሱ ኣሎ" ኢሉ። "እዚ ብጻይና ብኣገልግሎት እንተኾይኑ፡ ልዕሊ ዝግበኦ ኣገልጊሉ እዩ" ድማ ኢሉ። ጓሉ ብሌን ኣብርሃ ካብ ኣውስትራልያ ብድምጺ ኣብ ዝለኣኸቶ መልእኽቲ ድማ "ኣቦይ ንዓይ ፍሉይ ወላዲ እዩ። ናተይ ፍሉይ ፍቕረይ፤ ኩሉሻብ እፈትወካ፡ ኩላትና ድማ ንፈትወካ። ኩርዓትናን ጅግናናን ኢኻ" ኢላ። ብሌን "ኣዮኺ ትግራይ፡ ኣዮኻ ህዝብና" ክትብል ድማ ኣብቲ ብድምጺ ዘሰደደቶ መልእኽቲ ተዛሪባ። ብ ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ 1953 ኣብ ኣብ ዞባ ማእኸል ትግራይ፡ እንዳባጻሓማ ተወሊዱ። 1971 ዓ.ም ናብ ዕጥቃዊ ቃልሲ ዝተጸምበረ ጅነራል ኣብርሃ፡ ካብ ተራ ተጋዳላይነት ክሳብ ላዕለዋይ መሪሕነት በጺሑ እዩ። ድሕሪ ውድቀት ደርጊ ድማ፤ ላዕለዋይ ወተሃደራዊ ኣዛዚ ኮይኑ ኣብ ዝተፈላለዩ ሓላፍነታት ኣገልጊሉ። ኣብ 1986 ዓ.ም ምክትል ኣዛዚ በጦሎኒ ብምዃን ናብ ሩዋንዳ ሰላም ንምዕቃብ'ውን ወፊሩ ነይሩ። በዓል ሓዳርን ኣቦ ኣርባዕተ ቆልዑን ዝኾነ ጀነራል ኣብርሃ፡ 21 ሰነ 2011 ዓ.ም ኣብ 58 ዓመቱ ኣብ ታይላንድ ባንኮክ፡ ኣብ ሕክምና እናሃለወ ብሞት ተፈልዩ።

ሰራዊት (ወተሃደር)