ንጉስ ቻርለስ ንዘበነ መግዛእቲ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ኣሞጊሱ

ንጉስ ቻርለስ ሳልሳይ፡ ኣብ ቤተ-መንግስቲ ሴንት ጄምስ ኣብ ዝተኻየደ ስነ-ስርዓት ሹመት ንጉስ ምዃኑ ምእዋጁ ስዒቡ፡ ናይ ንግስቲ ኤልሳቤጥ “መወዳድርቲ ኣልቦ መግዛእቲ” ኣሞጊሱ። ንጉስ ቻርለስ ወላዲቱ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ምስ ዓረፋ ዋላ’ኳ ንግስንኡ እንተተፈለጠ፡ ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም 10 መስከረም 2022 ኣብ ዝነበረ ናይ ሹመት በዓል እዩ ብወግዒ ንጉስ ተባሂሉ። ኣብቲ ዝሓለፈ ሓሙስ ዝዓረፋ ዳግማዊት ንግስቲ ኤልሳቤጥ፡ ስነ-ስርዓት ቀብረን 19 መስከረም 2022 እዩ ክፍፀም፤ እዛ መዓልቲ ሃገራዊ በዓል ክትኸውን ድማ ተወሲኑ’ዩ። ንምትኽኻእ ስልጣን ስድራ ንጉሳውያን ቤተሰብ ዝከታተል ባይቶ ኣብ ዝገበሮ መደረ፡ ንሞት ወላዲቱ “ዘይሓዊ ሓዘን” ኢልዎ። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ንሓዳሽ ቀዳማይ ሚኒስትር ዓባይ ብሪጣንያ ሓዊሱ ላዕለዎት ኣባላት ባይቶ ኮመን ሃውስ ንሓድሽ ንጉስ ቻርለስ ዘለዎም ተኣማንነት ብቃለ-መሓላ ገሊፆም። ንጉስ ቻርለስ ኣብቲ ኣብ ለንደን ዝርከብ ቤተ-መንግስቲ ቅዱስ ጄምስ ዝገበሮ መደረ፡ “ብዙሓት ንኣሓተይን ኣሕዋተይን ሓልዮትም ምግላፆምን ልዑል ፍቕሮም ምርኣዮምን ንዓይ ዓብይ ደበስ እዩ። ንሙሉእ ስድራና እውን ሓገዝን ፍቕርን ክግበረሎም ይግባእ” ኢሉ። ብተወሳኺ፡ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ንርእሰን ንኣገልግሎት ምሃበን ኣመልኪቲ እንትዛረብ ድማ፡ “ናይ ኣደይ ዘበነ መግዛእቲ፡ ብዕምሩ፣ ብተወፋይነቱን ፅንዓቱን ተወዳዳሪ ኣልቦ እዩ” ኢሉ። “ኣብ ሓዘን ኰይንና’ውን ነዚ እሙን ህይወት ነመስግን” ብምባል መልእኽቱ ኣመሓላሊፉ። እቲ ንጉስ ወሲኹ ኣሰር እተን ዝለዓለ ስልጣን ተሸኪመን ዝነበራ ወላዲቱ ዝገደፋሉ ዘተባብዕ ኣብነት ንምስዓብ ከም ዝፅዕር ገሊፁ። ንግስና ቻርለስ፡ ኣብቲ ፖለቲከኛታት፣ ዳያኑን ሰብመዚን ዘካተተ ባይቶ ኣክሰሺን ክእወጅ እንከሎ እቲ ንጉስ ኣብ ፈላማይ ክፋል እቲ ኣኼባ ኣይነበረን። ፀሓፊ ባይቶ ፕራይቪ (ባይቶ ንግስቲ ኤልሳቤጥ) ሪቻርድ ቲልብሩክ፡ ንቻርለስ “ንጉስ፡ ዋና ሓላፊ ኮመን ዎልዝ፣ሓላዊ እምነት” ብምባል ምስ ገለፆ፡ “ኣምላኽ ነዚ ንጉስ ይሓልው” ኢሉ። ኣብዚ ጉባኤ እዚ፡ ሽድሽተ ነባራት ቀዳሞት ሚኒስትራት ዓባይ ብሪጣንያ ዝተረኸቦ ኮይኖም፡ ነዚ ሓረግ እዚ ደጊሞም ተዛሪቦም። ብድሕሪኡ እቲ ኣዋጅ ኣብ ቤተ-መንግስቲ ጄምስ ኣብ ልዕሊ ቤት-ፍርዲ ፍሪሪ ኣብ ዝርከብ ሰገነት ተኒቢቡ።

ሕብረት እንግሊዝ/ዓባይ ብሪጣንያ


ደቂ ኣንስትዮ 'ሜክ ኣፕ' ከይጥቀማ እተተባብዕ ወይዘሪት ዓዲ ኢንግሊዝ

መሊሳ ራዉፍ፡ ሜክ ኣፕ ብዘይ ምግባር ኣብ ውድድር ጽባቐ ተሳቲፋ፡ ሚስ ኢንግላንድ ንምዃን በቒዓ። ንሳ ደቂ ኣንስትዮ ሜክ ኣፕ ኣንተይገበራ ብተፈጥሮኣዊ ቆርበተን ጽቡቓት ከምዝኾና ክተተባብዕ እያ እትደሊ።

ሕብረት እንግሊዝ/ዓባይ ብሪጣንያ


ዓባይ ብሪጣንያ ኣብ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኬንያ ኢድ ከምዘይብላ ኣፍሊጣ

ኣምባሳደር ዓባይ ብሪጣንያ: ጄን ማሪዮት፡ ንሳን ሃገራን ኣብቲ ኣብ ቀረባ እዋን ዝተዛዘመ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኬንያ ኢዶም ኣእትዮም ዝብል ክሲ ነጺጋቶ። ሚስ ማሪዮት፡ ድሕሪ እቲ ኣካታዒ መረጻ ንምክትል ፕረዚደንት፡ ዊልያም ሩቶ፡  ዕውት ፕረዚደንት ኮይኑ ንኽእውጅ፡ ንሃገራዊ ኮሚሽን መረጻ ጸቕጢ ከምዝገበረት ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ክቃላሕ ቀንዩ። ገለ ተጠቀምቲ፡ ንሳ ምስ ሚስተር ሩቶን ኣቦ መንበር ኮሚሽን መረጻ፡ ፉላ ቸቡካቲን፡ ኢዳ ክትጭብጥ ከላ ዘርኢ ዘይተረጋገጸ ስእልታት ኣካፊሎም። ሚስ ማሪዮት ኣብ ትዊተራ፡ ዓባይ ብሪጣንያ "ኣብ መረጻ ኬነያ፡ ንዝኾነ ሕጹይ ወይ ሰልፍታት ኣይትድግፍን ወይ ርእይቶ የብላን" ብምባል፡ ነቲ ዝተዘርገሐ ሓበሬታ “ስነዕ" ኢላቶ። “ኬንያውያ ንመን ይመርጹ፡ ንህዝቢ ኬንያ ዝምልከት ጉዳይ እዩ። ዓባይ ብሪጣንያ ምስ ኬንያ ዘለዋ መደባትን ምሕዝነትን ብዝምለከት ግና፡ ምስ ነጻ ትካላት ሓዊሱ፡ ካብ ዝተፈላለዩ ፖለቲካዊ ውድባት ምስ ዝመጹ ሰባት ተራኺብና ንዝቲ ኢና” ኢላ። ሚስ ማሪዮት፡ ኬንያ ኣገዳሲት መሻርኽቲ ዓባይ ብሪጣንያ ኮይና ክትቅጽል ምዃና ብምግላጽ፡ ብሪጣንያ ብህዝቢ ንዝተመርጹ መራሕቲ ክትድግፍ ድልውቲ ምዃና ሓቢራ። ኣብ'ቲ ኣካታዓይ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኣይተዓወተን ዝተብሃለ፡ ራይላ ኦዲንጋ፡ ስማ ዘይተጠቕሰት ሓንቲ ናይ ወጻኢ ሃገር፡ ኣብ ፖለቲካ ኬንያ ምትእትታው ክተቋጽ ትማሊ ሰኑይ ኣተሓሳሲቡ ኣሎ። ራይላ ኦዲንጋ፡ ነቲ ውጽኢት መረጻ ብምንጻግ፡ ነቲ ዊልያም ሩቶ ተዓዊትሉ ዝተበሃለ መረጻ ብሕጊ ንምብዳህ፡ ናብ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ እታ ሃገር ሰነዳት ኣደጊፉ ትማሊ ኣቤቱታ ኣቕሪቡ ኣሎ።

ሕብረት እንግሊዝ/ዓባይ ብሪጣንያ


ብሪጣንያ፡ ግዳያት ዝተበከለ ደም ነፍሲወከፎም 100 ሽሕ ፓውንድ ክከሓሱ እዮም

ልዕሊ 4,000 ዝተበከለ ደም ተዋሂብዎም ንዝፈላለዩ ሕማማት ዝተቓልዑ ብሪጣንያውያን፡ ንግዚኡ ነፍሲወከፎም ናይ 100 ሽሕ ፓውንድ ካሕሳ ክወሃቦም ከምዝተወሰነ መንግስቲ ኣፍሊጡ፡፡ እቲ ካሕሳ ነቶም ብከም ሄፓታይተስን ኤችኣይቭን ዝበሉ ብደም ዝመሓላለፉ ሕማማት ጥዕነኦም ዝተጎደአን ከምኡ እውን ነቶም ብሰንኪ እቲ ዘጋጠመ ሕክምናዊ ጉድለት  መጻምዶም ዝሰኣኑን ዝወሃብ እዩ፡፡ እቲ ክፍሊት ድሕሪ ንዓሰርተታ ዓመታት ዝተኻየደ ጎስጓስ እዩ ንፈለማ እዋን ክኽፈል ተወሲኑ ዘሎ፡፡ እቶም ስድራቤታት ነቲ ውሳነ እኳ እንተተቐበልዎ፡ ብዙሓት ደቆም ዝሞቱዎም ወለዲ ግና ነቲ ዕድል ከምዘይረኽብዎ ገሊጾም። እቲ ካሕሳ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ሕዳር ዝወሃብ ኮይኑ፡ ኣብ ስኮትላንድ፣ ዌልስን ሰሜን ኣየርላንድን ንዝነብሩ ግዳያት እውን ክኽፈሎም እዩ፡፡ ኣብዚ እዋን ግዳያትን ስድርኦም ገንዘባዊ ሓገዝ ዝግበረሎም ኮይኑ መንግስቲ፡ እቶም ግዳያት ክሳብ ሎሚ ንዝሰኣንዎን ኣብ ህይወቶም ንዝኸሰሩዎን ካሕሳ ንምኽፋል ክሰማማዕ ግን ንፈለማ እዋን እዩ፡፡ እቲ ዝወሃብ ካሕሳ ካብ ቀረጽ ነጻን ነቲ ክወሃቦም ዝጸንሐ ሓገዝ እውን ዘየጉድልን ከምዝኾነ መንግስቲ ገሊጹ ኣሎ፡፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ቦሪስ ጆንሰን ብወገኑ ‘‘ነቲ በቲ ዘይፍትሓዊ ነገር ኣብ ልዕሊ ግዳያት ዝበጸሐ ጉድኣትን ስቓይን ክመልስ ዝኽእል ነገር እኳ እንተዘይሃለወ፡ ንግዳያትን መጻምድቶም ንዝሰኣኑን ንምሕጋዝ ስጉምቲ ንወስድ ኣለና’’ ኢሉ፡፡ እቲ ዝተበከለ ደም ንሕሙማት ብምሃብ ዝተፈጸመ ነውሪ ኣብ ታሪኽ ኣገልግሎት ሃገራዊ ጥዕና ብሪጣንያ (ኤን ኤች ኤስ) ዝቲ ዝኸፈአ ከምዝኾነ እዩ ዝግለጽ፡፡ ካብ 1970ታት ጀሚሩ ሄሞፊልያን ካልኦት ሕማማት ደምን ንዘለዎም ሰባት ብዝተውሃበ 'ፋክተር 8' ዝተባህለ  ሓድሽ ሕክምና ብዙሓት ንዝገደደ ሕማም ተቓሊዖም እዮም። ኣብቲ እዋን እቲ መድሃኒት ካብ ኣመሪካ ዝመጸ ኮይኑ፡ ካብ እሱራት ዝርከቡዎም ዝተኸፈሎም ሰባት ዝተኣከበ ደም ዝተዳለወ እዩ ነይሩ፡፡ በዚ መሰረት ሓደ ለጋሳይ ደም'ውን ይኹን ብኤችኣይቪ ወይ ሄፓታይተስ ዝኣመሰሉ ብደም ዝመሓላለፉ ሕማማት ዝተለኸፈ እንተኔሩ፡ ኣብቲ ዙር ዝፈረየ መድሃኒት ኩሉ ክብከል ይኽእል እዩ፡፡ ቁጽሮም ዘይተፈለጠ ብሪጣንያውያን ሕሙማት እውን ኣብ እዋን ወሊድን ድሕሪ መጥባሕትን ብዘተገበረሎም ናይ ደም ምምሕልላፍ ንሕማማት ሄፓታይተስ ቢ ን ሲ ን ተቓሊዖም እዮም፡፡ ኣብ 1970ታትን 80ታትን  ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ጥዕና ብሪጣንያ ዝተሓከሙ ብውሑድ 2,400 ሰባት ብኤችኣይቪ ወይ ሄፓታይተስ ቢ ሞይቶም እዮም፡፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ዝተሓተመ ዘይሻራዊ መጽናዕቲ፡ ግዳያት ንዝበጸሖም ኣካላውን ስነ ልቦናውን ጉድኣት ካሕሳ ክኽፈሎም ከምዝግባእ ዘመልከተ ኮይኑ፡ መጻምዲ፣ ደቂ፣ ኣሕዋትን ወለድን ግዳያት ካሕሳ ክወሃቦም ሓሳብ ኣቕሪቡ፡፡ መንግስቲ ንምኽረ ሓሳብ እቲ መጽናዕቲ እንተተቐቢሉ ብጠቕላላ ዝወሃብ ካሕሳ ካብ ሓደ ቢልዮን ፓውንድ ንላዕሊ ክበጽሕ ከምዝኽእል ይግመት፡፡

ሕብረት እንግሊዝ/ዓባይ ብሪጣንያ


ኣብ ብሪጣንያ ዋጋ ጸዓት ኣዝዩ ይንህር ምህላው ተገሊጹ

ዝመጽእ ዓርቢ ሓድሽ ዋጋ ጸዓት ብሪጣንያ ምስ ተነግረ፡ ስድራቤታት እታ ሃገር ወርሓውን ዓመታውን ወጻኢታተን ክፈልጣ እየን። ሓደ ተንታኒ ኮርንዎል ኢንሳይት ዝተባህለ ትካል ኣብ ዝመጽእ ጥሪ፡ ወጻኢታት ሓንቲ ስድራ-ቤት ዓዲ ኢንግሊዝ £4,650 ፓውንድ ክበጽሕ ከምዝኽእል ሓቢሩ። ነቶም ዝለዓለ ጠለብ ጸዓት ኣብ ዝድለየሉ እዋን ውሑድ ጸዓት ዝጥቀሙ ስድራ ቤታት፡ ዝጎደለ ስልዒት ከምዝስልዓሎም ናይ ምግባር ትልሚ'ውን ኣብ ቀረባ ግዜ ክግለጽ እዩ። ዋጋ ጸዓት፡ ኦፍጋም ብዝተባህለ ንዋጋ ጸዓት ዝከታተልን ዝቈጻጸርን ትካል እዩ ዝውሰን። እቶም ገምጋም ዋጋ ጸዓት ዘቕርቡትካላት ከኣ ንነፍሲ ወከፍ ሃልኪ ጸዓት [ናይ መጐጐ፡ ፍርጅ፡ ፌሮ፡ መውዓይ ማይ፡ መሞቚ ገዛ ወዘተ] ዝምልከት ሃልኪ ዋጋ ይትምኑ። ኣብ ዝሓለፈ ሚያዝያ  ዋጋ ጸዓት ቅድሚ ሕጂ ተራእዩ ብዘይፈልጥ ናህሪ ብ54%  ዓብዩ። እዚ ማለት ከኣ ሓደ ስድራ ቤትንዓመት £1,971 ፓውንድ እናኸፈለ  ልሙድ መጠን ጋዝን ኤሌክትሪክን ይጥቀም ማለት እዩ። እታ ስድራ እንተደኣ ዝያዳ ጸዓት ተጠቒማ ገንዘብ ይውስኽ፣ እንተደኣ ካብቲ ልሙድ ዝወሓደ ተጠቒማ ከኣ እቲ ዝኽፈል ይውሕድ። ኦፍጋም ኣብ  ነብሲ ወከፍ ሰሰለስተ ወርሒ እቶም ጸዓት ዘፍርዩ ትካላት ኣብ ዓዲ እንግሊዝ፡ ስኮትላንድን ዌልስን ገለ ክፋል ኣየርላንድን ክንደይ የኽፍላ ከምዘላዋ ብምቁጽጻር እቲ ዋጋታት ከምዝመዓራረ ይገብር። እቲ ኣብ ሰሜናዊ ኣየርላንድ ዘሎ ዋጋታት ጸዓት ግን ብኻልእ ስርዓት ምጣነ ዋጋ እዩ ዝትመንን ዝመሓደርን። ግን ዝኸበረ ምዃኑ እዩ ዝግመት። ኣብ ወርሒ ጥሪ 2023 ከኣ ዋጋ ጸዓት ክውስኽ እዩ ይበሃል ስለዘሎ፡ እቲ ዓመታዊ ወጻኢ ካብ £3,554  ናብ £4,650ፓውንድንኽውስኽ ትጽቢት ይግበር። ኣብዚ እዋን እዚ ሓንቲ ስድራ ወርሓዊ ናይ ጋዝን ኤለክትሪክን ወጻኢኣ £164 ፓውንድ እዩ ጸኒሑ። ድሕሪ እቲ ወሰኽግንንወርሒ £388 ፓውንድ ክኸውን እዩ። እዚ ንመላእ ሰድራ ቤታት ብሪጣንያ ኣጨኒቑ ዘሎ መጠን ወሰኽ ጸዓት ኣብ መነባብሮ እቲ ሕብረተሰብ ከቢድ ጸቕጢክፈጥርስለዝኽእል፡ “ኦፍጋም፡ ስድራቤታት ነቲ ኣብ መጻኢ ዝኽሰት ዘይተርፍ ወሰኽ ዋጋ ጸዓት ልዑል ጥንቃቐ ክገብራ ኣለወን” ክብል ተማሕጺኑ ኣሎ። ካብዝን ካልእን ብዝብገስ ኣብ ዝመጽእ ዓመት መጠን ዝቕባበ ዓባይ ብሪጣንያ 18% ክበጽሕ ከምዝኽእል ክኢላታትቁጠባ የጠንቅቚ። ስለዝዀነ ነፍሲ ወከፍ ስድራ-ቤት ኣብ ኣጠቓቕማ ጸዓት ልዑል ጥንቃቐ ከተካይድን፡ ኣብ ህይወታ ብዙሕ ጽልዋዘይብሎም ከም መንቀጺ ክዳን ዝኣመሰሉ ተወሳኺ ጸዓት ዘህልኹ መሳርሒታት ካብ ምጥቃም ክቑጠቡ የተሓሳስብ። ድሕሪ እቲ ብለበዳ ኮቪድ ዘጋጠመ ዕጽዋታት ዋጋ ጸዓት ብቕልጡፍ ክውስኽ ከምዝጀመረ ዝሕብሩ ክኢላታት እቲ ኣብ ቀረብንዋጋ ነዳድን ከቢድ ጸቕጢ ፈጢሩ ዘሎ ግን ኲናት ዩክረይን ምዃኑ ይፍለጥ። ዋጋ ነዳዲ ንቑጠባዊ ዓቕሚ ብዙሓት ስድራታት ክፈታትኖም እዩ። ኤ-ኤን ዝተባህለ ትካል ጸዓት ብሪጣንያ ከምዝሕብሮ፡ ኣብዚ እዋን’ዚ ሓንቲ ካብ ሸሞንተ ስድራ-ቤታት ወጻኢታተን ንምኽፋል ይጽገማ ኣለዋ። ኣብ ዝመጽእጥቅምቲ ከኣ እቲ ኣሃዝ ናብ 40% ክዓቢ ይኽእል እዩ። ትካል ጥዕና ብሪጣንያ ኤን-ኤች-ኤስ ኣብ ወቕቲ ዛሕሊ ኤውሮጳ ብፍላይ እቶም ሕክምናዊ ደገፍ ዘድልዮም ዕድመዝደፍኡ ሰባት ቍጽሮም እናወሰኸ ከምዝኸይድ ይሕብር። መንግስቲ ናህሪ ዋጋ ጸዓት ንምቍጽጻር ተወሳኺ ስጕምቲእንተ ዘይወሲዱ ጥዕና ብዙሓት ሰባት እናገደደ ክኸይድ ይኽእል እዩ ዝብል ግምት ኣሎ። ኮንፈደረሽን ኤን-ኤች-ኤስ፡ ኣብዚ እዋን እዚ ብዙሓት ሰባት ገዛኦም ንኸምቑ ምሳሕ ወይ ድራር ክዘሉ ወይ ከኣ ኣብቁርን ቀዝሕን ራህድን ክነብሩ ይግደዱ ከምዘለው ይሕብር። ነብሲ ወከፍ ስድራ ቤት ብሪጣንያ፡ ዋጋ ጸዓት ካብ ዝጅምረሉ ጥቅምቲ፡ ንዓመት £400 ፓውንድ ናይ ጸዓት ደገፍ ክወሃበን እዩ።ነቶም ኣዝዩ ትሑት እቶት ዘለዎምን ተጠወርቲ መንግስቲ ዝኾኑ ብመልዕሎ ዝናበሩ ልዕሊ ሸሞንተ ሚልዮን ዝዀኑስድራቤታት ዓመታዊ ክሳብ £600 ፓውንድ ንወጻኢታት ጸዓት ዝውዕል ደገፍ ክግብረሎም እዩ። ንጥሮተኛታት ስድራ ቤት ተወሳኺ £300  ፓውንድ፣ ንኣካለ ስንኩላን ከኣ  £150 ዝያዳ ገንዘብ ክወሃቦም እዩ። እቶም ፈጺሞም ወጻኢታት ጸዓት ንምኽፋል ዝጽገሙ ስድራቤታት ከኣ ንወጻኢታት ጸዓት ብዝሕግዝ ትካላት ኣቢሎምጸገሞም ከቕርቡን እተን ትካላት ዝኽእልኦ ዘበለ ምኽርን ሓገዝን ክህባኦም ይኽእላ። እቶም ዕዳኦም ክኸፍሉ ዝጽገሙ ከኣ እተን ትካላት ናይ ኣከፋፋል መደብ ክሰርዓሎም ይኽእላ። እዚ ማለት [ሓደ ሽሕ ዕዳዘለዎም ሰባት ኣብ ክንዲ ብሓንሳብ ክኸፍልዎ ዝሕተቱ ከከም ዓቕሞምን እቶቶምን ኣብ ወርሒ በብ80 ወይ 90 እናገበሩንክኸፍሉ ይሕገዙ።] ከምኡ’ውን ጽጒማት ስድራቤታት ብቤትጽሕፈት ማዕከን ደገፍ ክሓቱ ይኽእሉ እዮም። ፈጺሞም ክኸፍሉ እንተዘይክኢሎም ወይ እንተ ዘይተሰማሚዖም ግን፡ እተን ጸዓት ዘቕርባ ትካላት ኣገልግሎት ክድርታኦምንክቘርጻሎም’ውን ከምዝኽእላ እዚ ዝወሃብ ዘሎ ሓበሬታ የረድእ።

ሕብረት እንግሊዝ/ዓባይ ብሪጣንያ


ናብ ሓደ መንበሪ ገዛ ንምእታው ዝፈተነ ልዕሊ 5 ሜትር ዝንውሓቱ ገበል ስንባደ ፈጢሩ

ኣብ ብሪጣንያ ሓደ 5.5 ሜትር ዝንውሓቱ ገበል ብመስኮት ናብ ሓደ መንበሪ ገዛ ክኣቱ ድሕሪ ምፍታኑ ኣብ ነበርቲ እቲ ከባቢ ስንባደ ከም ዝፈጠረ ተገሊጹ። ነበርቲ ናይታ ቻንድለርስ ፎርድ ዝተባህለት ንእሽቶ ዓዲ፡ ገዚፍ ገበል ሓደ ደርቢ ኣብ ዘለዎ ገዛ ብላዕለዋይ መስኮት ክኣቱ እናፈተነ እንከሎ እዮም ርእዮም። እቲ ኣብቲ ከባቢ ካብ ዝርከብ ገዛ ሞሊቑ ከም ዝወጽአ ዝተገለጸ ገበል በርሚዝ ካብ ዝበሃል ዓሌት ኰይኑ፡ ናብ ካልእ ገዛ እዩ ንምእታው ዝፍትን ኔሩ። ጀኒ ዋርዊክ ዝተባህለት ነባሪት እቲ ከባቢ ሰዓት 5፡15 ወጋሕታ ብመስኮት ቁሊሕ ምስ በለት ኣብ ናሕሲ ጎረቤታ ነቲ ቢጫ ዝሕብሩ ገዚፍ ገበል ከም ዝረኣየቶ ተዛሪባ። "ከም ዝወጽእ ንምግባር ይትንኵይዎ ነይሮም፣ ኣብ መወዳእታ ኣብ ልዕሊ መኪናኦም ወዲቑ። "በቲ መገዲ ዝሓልፉ ዝነበሩ ሰባት፡ ነቲ ዝርእይዎ ዝነበሩ ክኣምኑዎ ኣይከኣሉን" ኢላ። ሊንዳ ኤልመር ዝተባህለት ነባሪት እቲ ከባቢ፡ ነቲ ገበል ብምልላይ ናብ ዋንኡ ክተብጽሖ እንከላ፡ ከባቢ ሰዓት 7፡00 ቅ.ቀ ሓደ ጎረቤታ ማዕጾ ገም ገም ኣቢሉ ከም ዘተንስኣ ተዛሪባ። "ኩሉ ሰብ ርዒዱ እዩ ኔሩ። ኣነ ሓፍ ኣቢለዮ፡ ዝዀነ ሰብ ክሕግዘኒ ፍቓደኛ ኣይነበረን። ኣዝዩ ገዚፍ ብምዃኑ ኣጸጋሚ እዩ ኔሩ። እቲ 18 ጫማ ዝቑመቱ ገበል ተጥምጢሙኒ ደርገፍገፍ እናበልኩ ናብ ኣፍደገ እቲ ዋንኡ በጺሐ ኳሕ ኳሕ ኣቢለ። "ኣዝዩ መልክዐኛ እዩ፡ እዚ ዓሌት ተመን ኣዝዩ ልኡም እዩ። እዚኦም ተጓዳእቲ ኣይኰኑን፤ ኣነ ንባዕለይ'ውን ሓደ ኔሩኒ። ስለዚ ክሕዞ ኣይሰጋእኩን፡" ኢላ። ኣብ ልዕሊ እንስሳታት ንዝፍጸም ጭካነ ዝከላኸል ማሕበር ኣቐዲሙ ኣብ ዝዘርግሖ መጠንቀቕታ፡ ኣትማን ኣብ እዋን ብርቱዕ ሙቐት ኣዝዮም ንጡፋት ስለ ዝዀኑን ክሃድሙ ስለ ዝኽእሉን መቐመጢኦም ውሑስ ክኸውን ከም ዘለዎን ኣፍሊጡ ኔሩ።

ሕብረት እንግሊዝ/ዓባይ ብሪጣንያ


እቲ መርዛም ጀርዲን

ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ዝርከብ ‘ዘ ፖይዝን ጋርደን’ [እቲ መርዛም] ዝበሃል ጀርዲን ኣብ ኣፍደገኡ "እዞም ኣትክልቲ ቀተልቲ እዮም" ዝብል ጽሑፍ ኣለዎ። ብተወሳኺ እውን ከም መጠንቀቕታ ሓደጋ፡ ምልክት ኣዕጽምቲ ርእሲን ኣእዳውን እውን ኣብቲ መዓጾ ተለጢፎም ይርኣዩ፤ እቲ መጠንቀቕታ ግን ንዋዛ ኣይኰነን። እቲ መርዛም ጀርዲን፡ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ሰሜን ሃምበርላንድ ኣብ ውሽጢ ጀርዲን ኣልንዊክ እዩ ዝርከብ። እቲ ኣብ 2005  ዝተመስረተ ጀርዲን፡ ልዕሊ 100 መርዛማት፡ ኣስከርትን ዕጸፋርስን ዝሓዘ እዩ። እዚ ኣብ ዓለም ካብ ዘለዉ ጀራዲን እቲ ቐታሊ'ኳ እንተዀነ ንበጻሕቲ ግን ክፉት እዩ። እሞ መርዛማት ናብ ዝዀኑ ቀተልቲ ኣትክልቲ ናብ ዝርከብዎ ጀርዲን መን'ዩ ደፊሩ ዝኣቱ? "በጻሕቲ ቅድሚ ምእታዎም፡ መብርሂታት ድሕነት ክወሃቦም ግድን እዩ፡" ይብል ኣብቲ ጀርዲን መራሒ በጻሕቲ ኰይኑ ዝሰርሕ ዲን ስሚዝ። በጻሕቲ ዝዀነ ነገር ክትንክፉ፡ ክጥዕሙ ወይ ክሽትቱ ከምዘይፍቀደሎም መምርሒ ይወሃቦም እዩ። ይዅን እምበር ሓሓሊፉ፡ ኣብኡ ዝኣትው በጻሕቲ፡ ውነኦም ከምዝስሕቱ መርበብ ሓበሬታ እቲ ጀርዲን ይሕብር። ሓደ ካብቶም ኣብዚ ጀርዲን ዝለምዑ ሓደገኛታት ኣትክልቲ፡ ‘ሞንክሹድ’ እዩ። እዚ ተኽሊ፡ ኣኮኒቲን ዝበሃል መርዚን ኒውሮቶክሲን ዝበሃል ንኣሰራርሓ ስርዓተ መትኒ ዝጎድእ ንጥረ ነገራት ዝሓዘ እዩ። እዚ ግን እቲ ዝኸፍአ ኣይኰነን፣ "ምናልባት ኣብዚ ብጭቡጥ ዝያዳ መርዛም [ነቲ ሪሲን ዝበሃል መርዚ ዝሓዘ] ተኽሊ ሪሲን እዩ" ይብል ስሚዝ። "መጽሓፍ ክብረወሰን ዓለም ጊነስ፡ ኣብ ዓለምና እቲ ኣዝዩ መርዛም ተኽሊ" ክብል ኣስፊርዎ'ሎ። እቲ ዝገርም ግን፡ ኣብቲ ጀርዲን ዝበቝሉ ብዙሓት ኣትክልቲ ኣዝዩም ዝተለምዱ እዮም። "ብዙሓት ካብቶም ኣብዚ ዘለዉ ዓይነታት ተኽሊ፡ ብርግጽ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ኣብ በረኻ ዝበቝሉ እዮም። እቲ ዘስግእ ድማ መብዛሕትኦም ንምልማዖም ቀለልቲ ምዃኖም እዩ፡" ይብል ስሚዝ። ኣብዚ ከም ሮዶዴንድሮን ዝኣመሰሉ ህቡባት ናይ ገዛ ጀርዲን ቍጥቋጥ ከይተረፉ ይርከቡ። እዚኣቶም ኣቝጽልቲ ግራያኖቶክሲን ዝሓዙ ኰይኖም፡ እንተተበሊዖም ንስርዓተ መትኒ ዘጥቅዑ እዮም። "ጣዕሙ ፍንፉን ስለ ዝዀነ ግን፡ ሰባት ነቲ ቈጽሊ ክበልዕዎ ተኽእሎ የለን " ክብል ስሚዝ የረጋግእ። ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ካልኣይ ዝያዳ መርዛም ገረብ ላቡርኑም ዝበሃል'ውን ኣሎ። ጽቡቕ ብጫ ዕምባባ ስለዘለዎ ብዙሓት ሰባት ኣብ ከባቢ ገዛኦም ይተኽልዎ እዮም። እንተዀነ ሳይቲሲን ዝበሃል መርዚ ዝሓዘ እዩ። "እቲ ገረብ ኣዝዩ መርዛም እዩ፡ ሓንቲ ናብ መሬት ወዲቓ ንሓያሎ ኣዋርሕ ኣብኡ ዝጸንሐት ጨንፈር ከልቢ እንተሒዝዋን፡ እቲ ከልቢ ኣይጸንሕን። ክሳብ ክንድኡ መርዛም እዩ" ይብል ስሚዝ። መርዛማት ኣትክልቲ ግን መርዞም ናብ ሰብን ኣኽላባትን ጥራይ ኣይኮኑን ዘቕንዑ። ከምቲ ስሚዝ ዝገለጾ፡ እዅል ሮዶዴንድሮን ኣብ ጥቓ ነንሕድሕዶም እንተዓብዮም'ውን፡ ነቲ ሓመድ ክመርዝዎ ይኽእሉ እዮም። ኣብኡ ክዓብዩ ዝኽእሉ ነገራት ድማ ሮዶዴንድሮን ጥራይ ይዀኑ ኣለዉ ማለት እዩ። ኣናህብ ካብ ሮዶዴንድሮን ጥራይ መዓር እንተ ሰሪሖም ድማ፡ እቲ ፈሳሲ መዓር ቀይሕ ሕብሪ ይሕዝ፡ ብንእሽቶ መጠን ድማ ኣእምሮ ዝቕይር ባህርያት ይህልዎ። "መጠኑ ብዝሕ እንተይሉ ግን ቀታሊ እዩ" ክብል ስሚዝ የጠንቅቕ። ገለ ኣትክልቲ ንኽቐትሉኻ ክትብልዖም፡ ክትትንክፎም ወይ ክተሽትቶም ግድን ኣይኮነን። ኣብቲ ጀርዲን፡ ክትቆርጾ ከለኻ  ጥራይ ክቐትለካ ዝኽእል ተኽሊ ኣሎ። ቆጽሊፕሩነስ ላውሮሴራሱስ ክልተ ባእታታት ዝሓዘ ኰይኑ፡ ብተናጸል ኣይጎድኡኻን እዮም። ሓደ እንስሳ ነቶም ኣቝጽልቲ ብሓባር እንተሓይኽዎም ግን ሳይናይድ ዝበሃል መርዚ ጋዝ የፍርዩ እዮም። ሄለቦረስ ካልእ ሓደገኛ ዝዀነ ተኽሊ እዩ። እቲ ሱር ንልብኻ ደው ዘብል ካርዲዮቶክሲን ኣለዎ፡ እቲ ጽማቝ ድማ ንቆርበትና ብብርቱዕ ዘቘጥዕ እዩ። ስለዚ ኵሉ ብዘይ ጓንቲ ክንትንክፎ ኣይግባእን። ነቲ ጓንት ክነውጽእ ከለና ድማ ብስንና ክንስሕቦ ከምዘይብልና ስሚዝ ይላቦ። እዚ እቶም ኣብዚ ጀርዲን ዝርከቡ ሰራሕተኛት ፈጺሞም ዘይፍትንዎ ነገር እዩ። ካብቶም ሰራሕተኛታት ሃንቲ ኤሚ ቶርፕ፡ "ብዙሓት ካብዞም ኣትክልቲ፡ ቅድሚ ምምጻእና ኣብዚ ነይሮም ክዀኑ ይኽእሉ እዮም ዝብል ግምት ኣለኒ። ስለዚ፡ ብዛዕባ ኵሉ ኣጠቓቕማኦም ክንማሃር ናትና ዕማም'ዩ፣ ምኽንያቱ ብዙሓት ካብቶም ኣብዚ ዘለዉ ኣትክልቲ ንጽቡቕ ዕላማ ክውዕሉ ዝኽእሉ እዮም። ኵሎም ሕማቓት ኣይኰኑን" ትብል። ገለ ካብቶም ኣብዚ ዘለዉ ቀተልቲ ኣትክልቲ፡ ከም ፈውሲ መንሽሮ ጡብ ዝኣመሰሉ ዓበይቲ ኣፋውስ ንምፍራይ ዝሕግዙ እዮም። ስለዚ ብግቡእ እንተተሰሪሑሎም ምንጪ ጠቐምቲ መድሃኒታት ክዀኑ ይኽእሉ። ምናልባት እቲ ጀርዲን ኣካል መደብ ትምህርቲ ዕጸፋርስ ምዃኑ ዘገርም ኣይኰነን። ሓላፊት ማሕበረሰብን ትምህርትን ክሌር ሚቸል ከምትገልጾ፡ "ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ዓዲ እንግሊዝ፡ ካብ ዓዲ እንግሊዝን ዌልስን እቲ ዝለዓለ ምስ ዕጸፋርስ ዝተኣሳሰር መጠን ሞት ዘጋጥመሉ ከባቢ እዩ። ስለዚ፡ እቲ ካብቲ መርዛም ጀርዲን ዝተበገሰ መደብ ትምህርቲ ዕጸ-ፋርስ፡ ምስ ዕጸ-ፋርስ ዝተኣሳሰር ጕድኣት ንምክልኻል ዝዓለመ እዩ።" ብርግጽ፡ እቲ ጀርዲን "ሀሁ ዕጸ-ፋርስ" ከምዘልምዕ ስሚዝ ይገልጽ። ንኣብነት ኦፒየም ፖፒስ፡ ካናቢስ ከምኡ'ውን ጫት ኣብዚ ጀርዲን ይፈርዩ እዮም። በጻሕቲ ግን ዝዀነ ዘይግባእ ሓሳብ ክሓስቡ የብሎምን። ተርኔንት ከም ዝገለጾ፡ እቶም ኣብ መርዛም ጀርዲን ዝርከቡ ሰራሕተኛታት፡ ብዛዕባ ኣትክልቶም ብጥንቃቐ ክከታተሉ፡ ክቈጻጸሩን ጸብጻብ ከቕርቡን ብሕጊ ዝተኣዘዙ እዮም። ድሕሪኡ ድማ ኣብ መወዳእታ ነፍሲ ወከፍ ወቕቲ ነቶም ኣትክልቲ ከም ዘጥፍእዎም ዘረድእ መርትዖ ከቕርቡ ግድን እዩ።

ሕብረት እንግሊዝ/ዓባይ ብሪጣንያ


ብሪጣንያ ካብ ኣፍሪቃ ናይ እተእትዎም ኣቑሑት ቀረጽ ክትቅንስ እያ

ብሪጣንያ ምስ ድኻ ሃገራት ዘለዋ ንግዳዊ ርክባት ንምሕያል፡ ካብተን ሃገራት ኣታዊ ኣብ እትገብሮም ኣማኢት ዓይነት ምህርትታት ዝጸንሐ ቀረጽ ከምእተጉድሎ ገሊጻ፡፡ እቲ ካብ መጀመርታ ናይ ዝመጽእ ሓድሽ ዓመት ፈረንጂ ጀሚሩ ተግባራዊ ዝኸውን መደብ ምቕናስ ግብሪ፡ ካብ ምህርቲታት ምግቢ ክሳብ ዓለባ ዝሓውስ እዩ፡፡ ብመሰረት እቲ 'ትልሚ ግግዲ ኣብ ምምዕባል ዝርከባ ሃገራት' ዝተሰመየ ውጥን፡ 99 ምኢታዊት ካብ ኣፍሪቃ ዝኣቱ ምህርቲ ካብ ቀረጽ ናጽ ክኸውን እዩ፡፡ ከም ክዳውንቲ፡ ጫማን ምግብን ዝኣመሰሉ ኣብ ብሪጣንያ ብበዝሒ ዘይፈርዩ ምህርትታት ኣብቲ መደብ ዝተጠቓለሉ ኮይኖም፡ 65 ሃገራት ተጠቀምቲ እቲ ዕድል ክኾና እየን፡፡ ክፍሊ ዓለምለኻዊ ንግዲ እታ ሃገር ከምዝሓበሮ፡ እቲ መደብ ኣካል ናይቲ ብሪጣንያ ኣብ ምዕባይ ሃብቲ፣ ምእላይ ድኽነትን ኣብ ሰብኣዊ ሓገዝ ዘሎ ጽግዕተኝነት ምቕናስን እትገብሮ ምንቅስቓስ እዩ፡፡ እቲ መደብ ኣብ ከም ኩከምበር ዝኣመሰሉ ኣሕምልቲ ንዝነበረ ወቕታዊ ቀረጽ እውን ዘትርፍ እዩ፡፡ ብተወሳኺ ምህርቲታት ብውሱን መልክዑ ኣብ መበቆል ዓዶም ክስርሑ ንዘገድድ ሕጊ እታ ሃገር  ክቃለል እዩ፡፡ ዳይሬክተር ጉጅለ ዓለባታት ባንግላድሽ ዲቢኤል መሓመድ ጃባር እቲ ብብሪጣንያ ዝተወሰደ ስጉምቲ ንትካሉ ዓብዪ ለውጢ ዘምጽእ ከምዝኾነ ይገልጽ፡፡ ‘‘እዚ እንጥቀመሉ ጡጥ ካብ ካልኦት ብዙሓት ሃገራት ክነምጽእ ዘኽእል እዩ፤ እዚ ድማ ትካልና ተወዳዳርን ስርዓት ኣቕርቦትና ድማ ድልዱል ክኸውን ዝገብርን እዩ’’ ኢሉ፡፡ ጸሓፊት ዓለም ለኻዊ ንግዲ ብሪጣንያ ኣን-ሜሪ ትረቨልያን ብወገና፡ ምንካይ ቀረጽ ንትካላት ንግዲ እታ ሃገር ዝድግፍን ንቑጠባ ኣብ ምምዕባል ዝርከባ ሃራት ዘደንፍዕን ከምዝኾነ ተዛሪባ፡፡

ሕብረት እንግሊዝ/ዓባይ ብሪጣንያ


ብዘይ ሓገዝ በዓል ቤተይ ኣብዚ ኣይምበጻሕኩን' - ትንቢት

ካብ ስደት ናብ ስደት ተሰጋጊሮም ናብ ብሪጣንያ ድሕሪ ምእታዎም ኣብ ከተማ ማንቸስተር ቤት ሕብስቲ ዝመስረቱ ትንቢትን ደሳለኝን። ‘ሄቨን ኢታልያን ካፈ’ ስፍሕ ዝበለ ራእይ ዘለዎ ኰይኑ፡ ንነበርቲ እታ ከተማ ብሓፈሻ ኣገልግሎት ንምሃብ ዝዓለመ’ዩ።

ሕብረት እንግሊዝ/ዓባይ ብሪጣንያ


መስርዕ ከይተጸበየ ናብ ሳንዱቕ ሬሳ ንግስቲ ተፀጊዑ ዝተባህለ ሰብ ተኸሲሱ

ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ ንንግስቲ ንምስንባት ኣብ ዝነበረ መስርዕ ተርኡ ከይተጸበየ ናብቲ ሳንዱቕ ሬሳ ዝቐረበ ውልቀሰብ ተኸሲሱ። እቲ ወዲ 28 ዓመት ውልቀሰብ፡ ህዝባዊ መምርሒ ብምጥሓስ እዩ ተኸሲሱ ዘሎ። ኣብ ምብራቕ ለንደን ዝነብር መሓመድ ካን ፅባሕ ሶኑይ [19-09-2022] ኣብ ቤት ፍርዲ ዌስት ሚኒስተር ክቐርብ እዩ። መሓመድ ካን ብመሰረት ሕጊ ህዝባዊ መምርሒ ክሲ ከምዝቐረበሉ ፖሊስ ሜትሮፖሊታን ኣፍሊጡ። እቲ ውልቀሰብ ካብ ዝነበሮ መስርዕ ወጺኡ ናብ ሬሳ ንግስቲ ምስ ተፀግዐ እቲ ካብ ኣዳራሽ ዌስት ሚንስትር ዝመሓላለፍ ዝነበረ ቀጥታዊ ፈነወ ተቛሪጹ። ፖሊስ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ “ኣብ ምብራቕ ለንደን ዝነብር ወዲ 28 ዓመት መሓመድ ካን ትማሊ ቀዳም ትንኮያ፣ ጭንቀት ወይ ዝርብሽ ኩነታት ፈጢሩ ብዝብል ብመሰረት ሕጊ ህዝባዊ መመርሒ ተኸሲሱ’ሎ" ኢሉ። መሓመድ ምስቲ ንግስቲ ንምስንባት ዘሎ ሰልፍን ሪጋን ብዝተኣሳሰር ገበን ፈፂሙ ተባሂሉ ዝተኸሰሰ ካልኣይ ሰብ ኮይኑ’ሎ። ኣብ ዝሓለፈ ረቡዕ ሓደ ወዲ 19 ዓመት መንእሰይ፡ ኣብ ቪክቶርያ ታወር ፓርክ ኣብ ዝነበረ ሪጋ ዕርቃን ነብሱ ተራእዩን ንሓዘንተኛታት ደፊኡን ብዝብል ከምዝተኸሰሰ ይዝከር። ኣዲዮ ኣዲሺኔ ክልተ ክስታት ጾታዊ ትንኮያ ዝቐረበሉ ኮይኑ፡ ኣብ መፋርቕ ወርሒ ጥቅምቲ ናብ ቤት ፍርዲ ሳውዝዋርክ ክራውን ክቐርብ ምዃኑ ተፈሊጡ’ሎ። ቀብሪ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ሶኑይ 19 መስከረም 2022 ክሳብ ዝፍፀም ኣስከሬነን ኣብ ኣዳራሽ ሚኒስተር ምዕራብ ክጸንሕ እዩ።

ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካልአይቲ


ኣስከሬን ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ካብ ባልሞራል ተሰናቢቱ

ኣስከሬን ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ናብ ኤደንቦራ እንዳተጉዓዘ እንከሎ ኣሽሓት ሰባት ኣብ መገዲ ተሰሪዖም ብዓጀባ ኣሕሊፎሞ።

ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካልአይቲ


ጆ ባይደን ኣብ ስነ ስርዓት ቀብሪ ንግስቲ ንምስታፍ ለንደን ኣትዩ

ፕረዚደንት ኣመሪካ ጆ ባይደን ጽባሕ ሰኑይ መስከረም ኣብ ዝፍጸም ስነ ስርዓት ቀብሪ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ንምስታፍ ናብ ለንደን ምእታዉ ተፈሊጡ። ባይደን ናብቲ ኣስታት 500 መራሕትን ተወከልትን ሃገራት ዝርከብሉ ስነ ስርዓት ቀብሪ ንምስታፍ’ዩ ናብ ለንደን ኣትዩ። ቀዳሞት ሚኒስትራት ሃገራት ካናዳ፣ ኣውስትራልያን ኒውዝላንድን’ውን ኣቐዲሞም ናብ ለንደን ምእታዎም ተፈሊጡ’ሎ። ወራሲ ዘውዲ ስዑዲ ዓረብ ልኡል መሓመድ ቢን ሳልማን ከምኡ’ውን ካልኦት ገለ ኣጋያሽ ምዕዳሞም ግርታ ፈጢሩ’ዩ። ቀዳማይ ሚኒስተር ካናዳ ጀስቲን ትሩዶ፣ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣውስትራልያ ኣንቶኒ ኣልባኔሴ፣ ቀዳማይ ሚኒስተር ኒውዝላንድ ጃሲንዳ ኣርደር፣ ቀዳማይ ሚኒስተር ባንግላድሽ ሰኽ ሓሰን ሃሲና፣ ፕረዚደንት ስሪላንካ ራኒል ዊክሪመሲንግን ካልኦት መራሕትን ኣብ ስነ ስርዓት ቀብሪ እታ ንግስቲ ክርከቡ’ዮም ተባሂሉ ትጽቢት ካብ ዝተገበረሎም መራሕቲ ዓለም ገሊኦም’ዮም። ህንዲ ብፕረዚደንት ድሮፓዲ ሙርሙ ክትውከል’ያ። ፕረዚደንት ፈረንሳይ ኢማኑኤል ማክሮን፣ ኣይሪሻዊ ሚሼል ማርቲን ፕረዚደንት ፍራንክ ዋልተር ሽታይንማየር፣ ፕረዚደንት ጣልያን ሰርጅዮ ማታሬሌም’ውን ካብቶም ኣብ ስርዓተ ቀብሪ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ክርከቡ’ዮም ተባሂሎም ትጽቢት ዝተገብረሎም መራሕቲ ከምዝኾኑ ተፈሊጡ። ኣብ ምሉእ ኤውሮፓ ዝርከቡ ስድራ ንጉሳውያን’ውን ኣብቲ ስርዓተ ቀብሪ ክርከቡ’ዮም ተባሂሉ ትጽቢት ይግበር። መብዛሕቲኦም ኣጋይሽ ኣብ ዌስት ሚኒስተር ተረኺቦም ነተን ንግስቲ መሰነይታ ዝገብሩ ኮይኖም፡ ኣብ ላንካስተር ሃውስ ድማ ዝተሰምዖም ሓዘን ብጽሑፍ ክገልጹ እዮም። ሎሚ መዓልቲ ቆላሕታ ዝተገብረሉ ኣብ ቤተ መንግስቲ ቤኪንግሃም ብንጉስ ቻርለስ ሳልሳዊ ዝግበር ኣቀባብላ ኣጋይሽ’ዩ። ብዙሓት መራሕቲ ብሓበራ ንኽራኸቡን ኣብ ዲፕሎማስያዊ ጉዳያት ንኽዝትዩን ጽቡቕ ዕድል ከምዝኾነ ድማ ተጠቒሱ። ኣብ ስነ ስርዓት ቀብሪ እተን ንግስቲ ካብ ሞንጎ ዝተዓደሙ መራሕቲ ጉዳይ ወራሲ ዘውዲ መሓመድ ቢን ሳልማን ኣዘራራቢ ኮይኑ’ሎ። እቲ ወራሲ ዘውዲ ኣብ 2018 ኣብ ቱርኪ ኣብ ዝርከብ ቤት ጽሕፈት ቆንስላ ስዑዲ ዓረብ ናይ ዝተቐተለ ጋዜጠኛ ጀማል ካሾጊ ንኽቕተል መምርሒ ከምዝሃበ’ዩ ዝኽሰስ። እንተኾነ ግን ንሱ ኮነ ዝመርሖ መንግስቲ ብዛዕባ ነቲ ጉዳይ ነጺጎሞ’ዮም። ሕጽይቲ ጋዜጠኛ ካውሾጊ ሃቲስ ጄንግዝ፡ ወራሲ ዘውዲ ስዑዲ ዓረብ ኣብ ስርዓተ ቀብሪ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ክርከብ ኣይነበሮን ኢላ። እዚ ድማ ኣብ ታሪኽ እታ ንግስቲ ጸሊም በሰላ ዝገድፍ ምዃኑ ተዛሪባ። ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ቻይና ዝለዓል ነቐፌታ ሰብኣዊ መሰላት ስዒቡ ንፕረዚደንት ዢ ጂንፒንግ ዝተገብረ መጸዋዕታ’ውን ካልእ ግርታ ዝፈጠረ ውሳነ’ዩ። ዢ ጂንፒንግ ኣብቲ ስነ ስርዓት ቀብሪ ኣይክርከብን’ዩ። ምክትል ፕረዚደንት ቻይና ዋንግ ኪሻን ግን ናብ ዓዲ ኢንግሊዝ ከምርሕ ትፅቢት ኣሎ። ወከልቲ ሩስያ፣ ቤላሩስ፣ ሚያንማር፣ ሶርያ፣ ቬንዙዌላን ኣፍጋንስታንን ኣይተዓደሙን። ኢራን፣ ሰሜን ኮርያን ኒካራጓን ዝተዓደማ’ኳ እንተኾና ብኣምባሳደራት ደረጃ’የን ክውከላ።

ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካልአይቲ


መደብ ስርዓተ ቐብሪ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት

ኣብ ታሪኽ ብሪጣንያ፡ እቲ ዝነውሐ ንግስነት ዝተባህለሉ ዘመን፡ ብሞት እተን ንግስቲ ኣእኪሉ’ሎ። ንሰን፡ ኣብ ግንቢ ባልሞራል ስኮትላንድ፡ ብቤተሰበን ተኸቢበን እየን ብሰላም ዓሪፈን። ኣብ ዝቕጽሉ መዓልትታት፡ መላእ ሃገር ነተን ንግስቲ ክብሪ ኣብዝገልጸሉ ዘሎ ኩነት፡ ስነስርዓት ቀብረን ብኸምዚ ዝስዕብ ክፍጸም እዩ። ሬሳ እተን ንግስቲ፡ ካብቲ ዝሞታሉ ስኮትላንድ ናብ ለንደን ምስ ተመልሰ፡ ኣብ ኣዳራሽ ቤተ መንግስቲ ዌስትሚኒስተር ንኣርባዕተ መዓልቲ ክዓርፍ እዩ። ክሳብ ስርዓተ ቀብሪ ዝፍጸም ድማ፡ ብህዝቢ ክብጻሕን፡ ሕሉፍ ዝኽሪታት ክስነድን እዩ። እዚ ዓቢይ ኣዳራሽ፡ እቲ ዝጠንተወ ክፋል ቤተመንግስቲ ብሪጣንያ እዩ። ንመወዳእታ ግዜ ኣብዚ ኣዳራሽ ዝዓረፈ ኣባል ስድራቤት ንግስነት ብሪጣንያ፡ ኣብ 2002፡ ሬሳ ኣደ ንንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ኰይኑ፡ ኣብቲ ግዜ ብ ልዕሊ 200 ሽሕ ሰባት ከም ዝተበጽሐ ተሰኒዱ'ሎ። ኣስከሬን ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት፡ ኣብ ክብ ዝበለ መድረኽ፡ ንዕኡ ተባሂሉ ኣብ ዝዳሎ ብዕንጸይቲ ዝወቀበ መቐመጥ፡ ኣብ ትሕቲ ጥንታዊ ዕንጸይቲ ዝናሕሱ ኣዳራሽ መበል 11 ክፍለ ዘመን ክንበር እዩ። ነፍስወከፍ ኵርናዕ እቲ መድረኽ ከኣ፡ ካብ ኣባላት ሓለዋ ንጉሳዊ ቤተሰብ ዝዀኑ ወተሃደራት ክቘምዎ እዮም። ኣስከሬን ንግስቲ፡ ካብ ባኪንግሃም ብህዱእ ምረሻ ወተሃደራት ሰልፈኛታትን ኣባላት ቤተሰብን ተዓጂቡ ዌስትሚኒስተር ክበጽሕ እዩ። እዚ ጕዕዞ፡ ህዝቢ ኣብ ጐደናታት ወጺኡ ብኣካል ይዅን፡ ኣብቶም ኣብ ለንደን ሮያል ፓርክ ክትከሉ ትጽቢት ዝግበር ዘሎ ዓበይቲ ስክሪናት ክከታተሎ ክኽእል እዩ። እቲ ሬሳ፡ ብንጉሳዊ ቅጥዒ ዝሽፈን ኰይኑ፡ ኣብ ኣዳራሽ ዌስትሚኒስተር ምስ በጽሐ ኸኣ፡  ኣኽሊልን ልብሲን ንግስነት ክለብስ እዩ። ሃገራዊ ስነስርዓት ቀብሪ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት፡ ኣብ ውሽጢ ክልተ ሰሙን ኣብ ጥንታዊ ደብሪ ዌስትሚኒስተር ክፍጸም ትጽቢት ይግበር። እቲ ልክዕ መዓልቲ ግን ካብ ቤተንግስነት ባኪንግሃም ብዝወሃብ መግለጺ ክረጋገጽ እዩ። እዚ ቤተክርስትያን፡ እተን ንግስቲ ኣብ 1953 እኽሊል ንግስነት ዝደፍኣሉን፡ ኣብ 1947 ከኣ ንልኡል ፍሊፕ ዝተመርዓዋሉን እዩ። ኣብዚ ቤተክርስትያን’ዚ፡ ካብ 18 ክፍለ ዘመን ኣትሒዙ፡ ክሳብ’ቲ ኣደአን ንንግስቲ ኤልሳቤጥ ዝተቐብራሉ 2002፡ ዝዀነ ንጉሳዊ ቀብሪ ኣይተፈጸመን። መራሕቲ ዝተፈላለያ ሃገራት ዓለም፡ ንኣገልግሎትን ህይወትን እተን ንግስቲ ምስ ስድራቤት ሓቢሮም ንኽዝክሩ፡ ናብ ብሪጣንያ ክጓዓዙ እዮም። ገዳይም ፖለቲከኛታትን ቀዳሞት ሚኒስተራትን ብሪጣንያ ነበርን’ውን ኣብቲ ስነስርዓት ክርከቡ እዮም። እዚ ስነስርዓት፡ ሬሳ ንግስቲ፡ ብሓይሊ ባሕሪ ብሪጣንያ፡ ካብ ኣደራሽ ዌስትሚኒስተር ናብቲ ደብሪ ኣብ ዝኸደሉ መዓልቲ እዩ ዝጅምር። እዚ ኣገባብ ንመወዳእታ ግዜ፡ ኣብ 1979፡ ኣብ ስነስርዓት ቀብሪ ሓወቦ ልኡል ፊሊፕ-  ሎርድ ማውንትባተን እዩ ተራእዩ። ሽዑ ብ142 ኣባላት ሓይሊ ባሕሪ ብሪጣንያ እዩ ተደፊኡ። ሓድሽ ንጉስ ዝርከቦም ዓበይቲ ኣባላት ንጉሳዊ ቤተሰብ ነቲ ምረሻ ከሰንይዎ ትጽቢት ይግበር። እቲ ስነስርዓት፡ ብላዕለዋይ ሓላፊ እቲ ገዳም ደቪድ ሆይል ክምራሕን፡ ጳጳስ ካንተበሪ ጃስቲን ወልቢ፡ ቃለ-ቡራኬ ክገብሩን ምዃኖም ይግመት። ኣብ ርእሲኡ ሓዳስ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ብሪጣንያ ሊዝ ትራስ መደረ ክትህብ’ውን ተኽእሎ’ሎ። ሬሳ እተን ንግስቲ፡ ናብቲ መወዳእታ ዝዓርፈሉ ኣብ ደቡባዊ ምብራቕ ዓዲ እንግሊዝ ዝርከብ ግንቢ ዊንድሶር ቅድሚ ምኻዱ፡ ኣብ መኪና ቐብሪ ተሰቒሉ፡ ብመራሾ ተሰንዩ፡ ካብቲ ደብሪ፡ ኣብ ኵርናዕ ‘ሃይደ ፓርክ’ ለንደን ናብ ዝርከብ ‘ወሊንግተን ኣርክ’ ክጕዓዝ እዩ። ሬሳ ንግስቲ እምበኣር ኣብ መወዳእታ፡ ኣብታ ዕለት ድሕሪ ቐትሪ ኣብ ቤተክርስትያን ሴንት ጆርጅ - ግንቢ ዊንድሶር፡ ክዓርፍ እዩ። ቤተክስርትያን ሴንት ጆርጅ፡ ንመርዓ፡ ጥምቀትን ቀብርን ንጉሳውያን ቤተሰብ ብዙሕ ግዜ ዝዝውተር ቤተክርስትያን እዩ። እዚ ቤተክርስትያን፡ ልዑል ሃሪን ሜጋንን ቃልኪዳን ዝኣሰሩሉ፡ ቀብሪ ልኡል ፊሊፕ ዝተፈጸመሉን ምዃኑ ይዝከር።

ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካልአይቲ


ካብ ንግስቲ ኤልሳቤጥ መልእኽቲ ሰናይ ትምኒት ዝተቐበላ ጓል 100 ዓመት ሰበይቲ

መበል ሓደ ምኢቲ ዓመት ልደተን ዘኽበራ ጉዌንዱሊን፡ ካብ ንግስቲ ኢልሳቤጥ ምስ ዓረፋ ድሕሪ ሓደ መዓልቲ ናይ እንቋዕ ብጸሐኪ መልእኽቲ ሰናይ ትምኒት በጺሕወን። እተን በዓልቲ ዕድመ ጸጋ ሰበይቲ በቲ ዝበጽሐን መልእኽቲ ስንባደን ታሕጓስን ተሰሚዕወን።

ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካልአይቲ


ዳግማዊት ንግስቲ ኤልሳቤጥ፡ ምስ ኣፍሪቃ ንነዊሕ እዋን ዝጸንሐ ርክብ

ንኣፍሪቃ ብፍሉይ ክብሪ ብልበን ከምዝዝክራ ዝንገረለን ዳግማዊት ንግስቲ ኤልሳቤጥ፡ ኣብ ህይወተን ኣብ ኣገደስቲ እዋናት ኣብታ ኣህጉር በጺሐን ነይረን ። እተን ኣብቲ እዋን፡ ጓል 25 ዓመት ልእልቲ ዝነበራ ኤልሳቤጥ፡ ኣብቲ ኣብ ኬንያ ዝርከብ ልሙዕ  ነዋሕቲ ኣግራብን እንስሳ ዘገዳምን ዝርከቦ ኣብ ገጠር ዝርከብ ሆቴል ኣዕሪፈን እንከለዋ፡ ኣቦአን ንጉስ ጆርጅ ሻድሻይ ስለዝሞቱ ንግስቲ ዓባይ ብሪጣንያ ኰይነን ። ኣብቲ ን70 ዓመት ዝጸንሐ ንግስነት፡ ናብ ልዕሊ 20 ሃገራት ኣፍሪቃ ዑደት ገይረን። ሓደ እዋን ከኣ ኣብ ቅድሚ’ቲ ፍሽኽታ ዝመልኦ ኔልሰን ማንዴላ ፡ ካብ "ኵሉ ሰብ" ንላዕሊ ንኣፍሪቃ ከም ዝበጽሓ፡ ምስተዛረባ  እቶም ኣብ ከባቢአን ዝነበሩ ሰባት ብሰሓቕ ቱዋሕ ኢሎም። ንግስቲ ኤልሳቤጥ፡ ምስቲ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ኣንጻር ዓሌታዊ ዕብለላ [ስርዓት ኣፓርታይድ] ቃልሲ ዝመርሐ ነልሰን  ማንዴላ ምዉቕ ብሕታዊ ርክብ ነይሩወን። ማንዴላ ምስ ሞተ ኣብ ዝሃበኦ ናይ ሓዘን ቃል ከኣ፡ ብስሞም እናተጸዋውዑ ብተደጋጋሚ ብስልኪ ይዘራረቡ ከምዝነበሩ፡ ርክቦም ከኣ መርኣያ ምክብባሮምን ሓድሕድ ተገዳስነቶምን ከምዝነበረ ገሊጸን ነይረን። ንግስቲ ኤልሳቤጥ ኣብ 1995 ናብ ደቡብ ኣፍሪቃ ምስ ከዳ፡ ኣብታ ሃገር ጽቡቕ ናይ ዝናብ ወቕቲ ስለዝነበረ፡ ማንዴላ ብኣኽብሮት፡ ብቋንቋ ዙሉ “ሞታለፑላ” ማለት “ንግስቲ ዝናብ” ክብል ይጽውዐን ነይሩ። ንንግስነት ዓባይ ብሪጣንያ ምስ ኩሉ ውርሻታቱ ስለዝተቐበለኦ፡ ናብ ኩለን እተን ካብ 1957 ካብ ጋና ጀሚሩ ናጽነተን ዝተጎናጸፋ 14 ግዝኣታት ብሪጣንያነ ነበር ሃገራት ኣፍሪቃ  በጺሐን እየን። እተን ንግስቲ ምስ ኩለን እተን ዝበጽሐአን ሃገራት ኮነ ኣህጉር ኣፍሪቃ ድማ  ምዉቕ ርክብ መስሪተን።  ዳሕራይ ብእተወሰነ መዳይ ነቲ ሃጸያዊ ግዝኣት ናይ “ ሃገራት ሓባራዊ ሃብቲ” 'ኮመንወልዝ' ዝብል ማሕበር ምስተፈጥረ ከኣ እቲ ርክብ መሊሱ ደልዲሉ። ብ1961 ከኣ ምስቲ ንናጽነት ጋና ዝጐስጎሰን ዝመርሐን ዳሕራይ ቀዳማይ ፕረዚደንት እታ ሃገር ዝዀነን ክዋመ ንኩሩማ ሳዕሲዐን ነይረን። እታ ሃጸያዊት ግዝኣት እትብል ቃል ከኣ ብ1953 ኣብ እዋን ማሕላ ንግስነት ተኣልያ። ኣብዚ እዋን እዚ፡ መራሕቲ ሃገራት፡ እታ መላእ ኣህጉር፡ ነታ ኣብ ብሪጣንያን ገለ ክፋል ሓባራዊ ሃብትን ዝነውሐ ዕድመ ስልጣን ንዝነበረን ንግስቲ ኤልሳቤጥ ናይ ሓዘን መልእኽቲ ይልእኹ ኣለው። ፕረዚደንት ናይታ ጉዕዞ ንግስነተን ዝጀመራለ፡ ሃገረ ኬንያ ኡሁሩ ኬንያታ "[ንግስቲ ኤልሳቤጥ] ንሰብኣውነት ዝለዓለ ርእሰ-መስዋእቲ ዝኸፈላ ንዓዲ ኢንግሊዝን ነቲ ኬንያ ኣባሉ ዝኾነት ማሕበር ሃገራት ኮመን ወልዝን ንመላእ ዓለምን ዝለዓለ ጸዳል እየን” ክብል ሓዘኑ ገሊጹ። ዋላ’ኳ ምስ ሮበርት ሙጋበ ብዝተፈጥረ ዘይምስምማዕ ኣብ መንጎ ዚምባብወን ብሪጣንያን ንብዙሕ ዓመታት ዝሕቱል ርክብ እንተጸንሐ፡ ፕረዚደንት ሮበርት ሙጋበ ተኪኡ ዘገልግል ዘሎ ፕረዚደንት ኤመርሰን ምናንጋግዋ፡ "ዓሚቝ ጓሂ" ከምዝተሰመዖ ንንጉሳዊ ስድራ ቤትን ህዝቢ ብሪጣንያን ሃገራት ሓባራዊ ሃብትን ብትዊተር ገሊጹ። መራሒ ናይታ ግዝኣት ብሪጣንያ ካብ ዝነበራ ግዝኣታት ኣፍሪቃ እታ ዝዓበየት ናይጀርያ ሙሓማዱ ቡሃሪ፡ ብሞት ንግስቲ፡ “ሓያል ጓሂ"  ከምዝተሰመዖ ኣብ ትዊተር ነዊሕ ጽሑፍ ጽሒፉ። “ታሪኽ ዘመናዊ ናይጀርያ  ብዘይካ ኣበርክቶ እተን ሓያል ዓለምለኻዊ ስብእና ዝነበረን ሓያል መራሒት ዳግማዊት ንግስቲ ኤልሳቤጥ ኣይምተዛዘመን። ንሰን ንህዝበነንን ንሃገራት ሓባራዊ ሃብትን ንብምሉኡ ዓለምን ኣብ ዝሓሸ ቦታ ንምብጻሕ ህይወተን ዘወፍያ እየን "ኢሉ። ንንጉስ ቻርለስ ሳልሳይ፡ ከም ተካኢ ዝፋን ወላዲቱ ከኣ ዮሃና ኢሉዎ። እቲ ኣብ ወርሒ ሰነ ናብ ማሕበር ኮመን ወልዝ ዝተጸምበረ መራሕ እታ ግዝኣት ፈረንሳ  ዝነበረ ዝነኣሰ ትሃገር ጋቦን ፕረዚደንት ዓሊ ቦንጎ ዝተሰመዖ ሓዘን ገሊጹ። ዋላኳ ካብ መራሕቲ እታ ኣህጉር [ኣፍሪቃ]ናይ ሓዘን መግለጺ እንተወሓዘ፡  ገለ ኣፍሪቃውያንግን ብስም ንጉሳውያን ስድራቤት እተስገደደ መግዛእቲ ብብሪጣንያ ብዙሕ  ከምእተሳቐዩ ተዛሪቦም። ገለ ካብ ናይ ኣፍሪቃ ነገስታት እውን ሓዘኖም ገሊጾም እዮም ። መስፍን ማንጎሱቱ ቡሸለዚ: ኣብ ክንዲ እቲ መራሒ ህዝቢ ዙሉ ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ኮይኑ ኣብዚ ቐረባ እዋን ዝተሾመ ንጉስ ሚሱዙሱዙሉ፡ ን50 ዓመት ኣብ ዝፋን ዝጸንሐ ወላዲኡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ስለዝሞተ ንጉስ ቻርለስ ኣብ ከመይ ዝኣመሰለ በዳሂ ኩነታት ከምዘሎ ከምዝርዳእ ተዛሪቡ። ንግስቲ ኤልሳቤጥ ብ1947 መበል 21 ዓመት ልደተን ከብዕላ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ  ምስበጽሓ፡  ኣብቲ ካብ ኬፕ ታውን ዝመሓላለፍ ውሩይ ሬድዮ ፡ ማዕረ ክንደይ ህይወተን ንሃገራት ሓባራዊ ሃብቲ ከምዝወፈያ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ከኣ ልክዕ  "ከም ኣብ ቤተን" ዘለዋ ኰይኑ ከም እተሰምዐን ገሊጸን ነይረን ። እተን ብፖለቲካዊ መርገጺአን ኣብ መላእ ዓለም ፍልጥቲ ንግስቲ፡  ማንዴላ ነቲ ኣፓርታይድ ተባሂሉ ዝፍለጥ ኣገዛዝኣ ዓሌታውነት ዘወግድ ስርዓት ምስ መስረተ ድሕሪ ሓደ ዓመት፡ ብ1995 ናብ ደቡብ ኣፍሪቃ ብምብጻሕ ፡ ሓያል መደረ ኣቕሪበን እየን። ነታ ሃገር በቲ ዝገበረቶ ዕቤት ናእዳአን ብምግላጽ፡ "ንስኻትኩም በቲ ኣብነት ዝኾነና ንዓለም ዘንጸባርቕ መንፈስ ዕርቂ ሓደ ህዝቢ ኴንኩም ኣለኹም፤ ኣነ ከኣ ነቲ ተኣምራት ክበሃል ዝኽእል ነገር ክርኢ ተመሊሰ መጺአ ኣለኹ" ኢለን።

ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካልአይቲ


መሰነይታ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት

ስነ ስርዓት ቀብሪ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ትማሊ ኣብ ለንደን ተፈጺሙ። ኣብቲ ስነ ስርዓት ቀብሪ መራሕቲ ሃገራት ዝርከብዎም ልዕሊ ክልተ ሽሕ ወከልቲ ተረኺቦም።

ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካልአይቲ


ንንግስቲ ንምስንባት ኣሽሓት ሰባት መስርዕ ሒዞም ይፅበዩ ኣለዉ

ንኣስከሬን ንግስቲ ብሪጣንያ ነበር ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ዝሰናበቱ ልዕሊ 20 ሽሕ ሰባት፡ 1.6 ኪሎ ሜተር ርሕቐት ዝሽፍን መስርዕ ሒዞም ይጽበዩ ኣለዉ። እቶም ሓዘንተኛታት ትማሊ ሰኑይ ካብ ሰዓት 11፡30 ኣ.ግ [05፡30] ጀሚሮም’ዮም ናብቲ ሬሳ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዝዓረፈሉ ካቴድራል ክኸዱ ጀሚሮም። መኻይን ቤተክርስትያን ሳልቬሽን ኣርሚ ድማ ነቶም መስርዕ ሒዞም ዝጽበዩ ዘለዉ ኣሽሓት ሓዘንተኛታት ውዑይ መስተን መግብን ከቕርባ ተራእየን። ነቶም መስርዕ ሒዞም ዝፅበዩ ሰባት እውን ግዝያዊ ሽቓቓትን ዝስተ ማይን ተዳልዩሎም  ኣሎ። እቶም መስርዕ ሒዞም ሬሳ ንግስቲ ክሰናበቱ ዝፅበዩ ዘለዉ ሰባት፡ ኣብዚ ታሪኻዊ ኣጋጣሚ ምስታፍን ንንግስቲ ኣኽብሮት ምሃብን ኣገዳስነቱ ክዛረቡ ይስምዑ። ኡጋንዳዊት ኤልሳቤጥ ሓንቲ ካብቶም መስርዕ ዝፅበዩ ዘለዉ ሰባት እያ። ኣብ ግላስጎው እትነብር ኤልሳቤጥ ምስ ክልተ ደቃ ብምዃንያ ኣብቲ ነዊሕ መስርዕ ሪጋኣ ትፅነበ ዘላ። ዳኒኤል ዝተበሃለ ወዳ፡ ኣብ እዋን ክብረ-በዓላት ዝግበር ባህላዊ ክዳን ተኸዲኑ ንሳንዱቕ ሬሳ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ክርኢ ኣብ ትፅቢት ይርከብ። "ኣደይ ኣብታ ንግስቲ ዝተወልዳላ ዓመት እያ ተወሊዳ። ነተን ንግስቲ ስለ እትፈትወን ድማ ኤልሳቤጥ ዝብል ስም ኣውጺኣትለይ" ትብል ኡጋንዳዊት ኤልሳቤጥ። "[ኣደኣ] ሎሚ ጓል 96 ዓመት ኰይና’ላ፤ ኣኽብሮታ ንምግላፅ ብቐዳም ናብ ባልሞራል ተጓዒዛ" ትብል። "ቈልዑ እንከለና ቀንዲ ኣድነቕቲ ንጉሳዊ ስድራቤት ኢና ነይርና፤ ሎሚ ናብዚ መጺእና ኣካል ናይቲ ታሪኻዊ ህሞት ክንከውን ድልየትና እዩ" ትብል። ካብ ምብራቕ ሊተን ዝመጹ ካሉምን ኣኔት ኪንግን ብወገኖም፡ ነተን ንግስቲ ንኽፋነዉ መስርዕ ምሓዞም ሕጕሳት ምዃኖም ገሊጾም። ወዲ 54 ዓመት ካሉም፡ ኣብ ሰራዊት እታ ሃገር ንዝነበሮ ወተሃደራዊ ታዕሊም ኣብ ቀዳምን ሰንበትን ብምዝዛም’ዩ ካብ ኖቲንግሃም ተጓዒዙ ነተን ንግስቲ ከፋኑ ተረኺቡ ዘሎ። "ቅድሚ 34 ዓመታት ይኸውን፡ ነተን ንግስቲ ናይ ተኣማንነት ቃለማሕላ ፈጺመ ነይረ፡” ብምባል፡ ስለዚ ሕጂ ናይ መወዳእታ ኣኽብሮታዊ ሰላምታ ምሃብ ግቡእ ከምዝዀነ ተዛሪቡ። "ነተን ንግስቲ ናይ ምርኣይ ዕድል ንግሆ ካብ ሰዓት 10 ወይ 11 ክበፅሐና ከምዝኽእል፡ ዝዀነ ሰብ ሓቢሩና’ሎ። ምስ ወዳእና ናብ ገዛና ክንከይድ ኢና። ጽባሕ ንግሆ ስራሕ ክጅምር እየ" ክብል ወሲኹ ገሊጹ። ነቲ ሳንዱቕ ሬሳ ክርእዩ ዝኸኣሉ ሓዘንተኛታት፡ ናብቲ ካቴድራል ድሕሪ ምእታዎም ዝነበሮም "ስምዒታዊ" ህሞት፡ ንቢቢሲ ስኮትላንድ ገሊጾም ኣለዉ። ሰባት ክሳብ ሰሉስ ድሕሪ ቐትሪ ሰዓት 09፡00 (03፡00) ክሰናበቱ ይኽእሉ እዮም።

ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካልአይቲ


ኤርትራዊት-ኣውስትራልያዊት ኣብ ወግዓዊ ስነስርዓት ቀብሪ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ትሳተፍ ኣላ

ንኣውስትራልያ ብምውካል ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣውስትራልያ ዝተጓዕዘት ኤርትራዊት-ኣውስትራልያዊት ኣብ ወግዓዊ ስነስርዓት ቀብሪ ንግስቲ ኣልሳቤጥ ዳግማዊት ትሳተፍ ኣላ። ኣብ ኤርትራ ተወሊዳ ዝዓበየት ሳባ ኣብራሃም፡ ሓንቲ ካብ ፍሉጣት ዜጋታት ኣውስትልያ ኮይና፡ ንስደተኛታት ብፍላይ ድማ ንደቂ-ኣንስትዮ ኣብ ምድጋፍ እትነጥፍ'ያ። ሳባ፡ ንኣውስትራልያ ወኪሎም ኣብቲ ስነስርዓት ቀብሪ ክሳተፉ ካብ ዝተሓርዩ 10 "ተራ ኣውስትራልያውያን" ዝተባህሉ ንሕብረተሰብ ብዘለዎም ኣበርክቶ፡ ኣፍልጦ ዝተዋህቦም ወልቀሰባት ሓንቲ ኮይና፡ ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣንቶኒ ኣልባነዝ ብሓንቲ ነፋሪት ከምዝተጓዕዘት ንቢቢሲ ተዛሪባ። ንቤተሰብ ንግስቲን ህዝቢ ብሪጣንያን "ጽንዓት ይሃብኩም" ዝበለት፡ ሳባ ንንግስቲ ኤልሳቤጥ ዝነበራ ኣድናቖት ገሊጻ። "ሓቂ ዘረባ ከምተቓላሲት ዝነበርኩ ናታ ደጋፊት እንተዘይነበርኩ፡ ናብ ኣውስትልያ ምስ መጻእኩ ግን፡ እቲ ናታ ተርእዮ ናይ ምምራሕ ብቕዓት፡ ንንግስነታዊ ስርዓትን ደሞክስያዊ ስርዓትን ምምዕርራይን ሚዛንን ሓልያ" ትኸይድ ምንባራ ከምእትንእድ ትዛረብ። "ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት፡ ንውጹዓት፡ ብፍላይ ንወጽዓታት ናይ'ቶም 'ኣቦርጅንስ' ተባሂሎም ዝፍለጡ ደቂ-ባት ኣውስትራልያውያን "ተቐቢላ፡ ናብ ኣውስትራልያ ዙረት ኣብ እተካይደሉ ምስኣቶም ክትገብሮ እትፍትን ርክባት፡ ከምኡ'ውን ምስቲ መሰረታት ህዝቢ ዝነበራ ኣቀራርባ ካብቲ ዝምስጠኒ ዝነበረ'ዩ"። ፍልጥቲ ተሓላቒት መሰላት ኣቦርጅናውያን ዝኾነት፡ ዶ/ር ሚርያም-ሮዝ ኡንጉንመር ባውማን'ውን፡ ካብቶም 10 ብምዃን ኣብቲ ስነስርዓት ተሳቲፋ'ላ። ኣውስትራልያ፡ ንኽብሪ ንግስቲ ናይታ ሃገር'ውን ዝኾነት ኤልሳቤጥ ዳግማዊት 10 መዓልታት ሓዘን ኣዊጃ'ላ። ነቲ ኣፍልጦ ምርካበይ "ክኣምኖ ኣይክልኩን" ዝበለት ሳባ፡ ዋላ'ኳ ኣብ ዘሕዝን ኣጋጣሚ (ስነስርዓት ቀብሪ) እንተኾነ እቲ ዕድል ምርካባ ክብሪ ከምዝስምዓ ገሊጻ። "ሓቂ ዘረባ፡ ክኣምን ኣይክኣልኩን፡ መጀመርታ ከምዚ ሓሶት ምድንጋር'ዩ መሲሉኒ ነይሩ፡ ግን ደጋጊሞ ደዊሎም ሓቂ ምስኮነ ብጣዕሚ ገሪሙኒ፡ ክብሪ ተሰሚዑኒ''። እቲ ንግስነታዊ ቤተሰብ፡ ንከማና ዝኣመሰሉ ተራ ሰባት ንሕብረተሰብ ለውጢ ንምምጻእ ንገብሮ ጻዕሪ ኣፍልጦ ምሃቦምን፡ ናይ ክብሪ ዕዱማት ኴንና ኣብዚ ዓለምለኻዊ ስነስርዓት ቀብሪ ክንርከብ ምኽኣልና፡ ኣነ ጥራይ ዘይኮንኩስ እቶም 10 ሰባት፡ ሓበን ይስምዓኒ" ትብል ሳባ። ሳባን ብጾታን፡ ኣብቲ መራሕቲ ዓለም፡ ሰበስልጣን መንግስቲ ብሪጣንያን ዕድመ ዝተገብረሎም ወልቀሰባትን ጥራይ ዝሳተፍዎ፡ ኣብ ቤተክርስትያን ዌስትሚኒስተር ኣቢ ዝግበር ስነስርዓት ክሳተፉ'ዮም ተዓዲሞም። ድሕሪ'ቲ ብዙሕ ሰዓታት ዝወሰደ በረራ ብዓርቢ ናብ ለንደን ድሕሪ ምእታዋ ድማ ኣብ ዝተፈላለየ ወግዓዊ ኣኼባታትን ጽንብላትን ክትሳተፍ ቀንያ'ላ። ሳባ፡ ነቲ ኣፍልጦ ምርካባ፡ ኣቓልቦ ማዕከናት ዜና ኣውስትራልያን ዓለምን ስሒባ'ላ። ኣብ 2022፡ ነቲ ዓመታዊ ዝወሃብ ሽልማት "ብሉጽ ኣውስትራልያዊ" ዝተሓጸየትን፡ ኣቐዲማ "ጅግና ዞባ" (ሎካል ሄሮ) ክፍለሃገር ኲንስላንድ ዝኾነት እያ። ግርማዊት ኤልሳቤጥ ዳግማዊት፡ ቅድሚ ሓደ ሰሙን ኣብ መበል 96 ዕድሚአንን ኣብ መበል 70 ዓመት ንግስነትንን እየን ዓሪፈን። ስነስርዓት ቀብረንን ድማ ሎሚ ሰኑይ 19 መስከረም ብዙሓት መራሕቲ ዓለም ኣብ ዝተረኽብሉ ብውግዒ ክፍጸም እዩ።

ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካልአይቲ


ፍሽኽታ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ፈጺመ ኣይክርስዖን'የ' ካሚላ

እቶም ሰማያዊ ኣዒንቲ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ንፍሽኽታኣ ኣመና የድምቕዎ ከምዝነበሩ ዝገለጸት ካሚላ፡ ፍሽኽታ ናይታ ንግስቲ ፈጺማ ከምዘይትርስዖ ተዛሪባ።

ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካልአይቲ


ብምኽንያት ሞት ንግስቲ ኤልሳቤጥ ጸወታታት ኮዕሶ እግሪ ተሰሪዞም

ብምኽንያት ሞት ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት፡ ቀዳምን ሰንበትን ክካየዱ ዝነበሩ ኩሎም ጸወታታት ፕሪመርሊግ እንግሊዝ፣ ዌልስ፣ ግጥማት ሰሜናዊ ኣየርላንድን ስኮትላንድን  ተናዊሖም፡፡ 10 ጸወታታት ፕሪምየርሊግን 6 ስኮቲሽ ፕሪምየርሺፕን ክካየዱ መደብ ነይሩ፡፡ ንዓርብን ቀዳምን ዝተተለሙ ጸወታታት ሊግ እንግሊዝ ዝነበሩ ኮይኖም፡ ሽዱሽተ ጸወታታት ሱፐርሊግ ደቂ ኣንስትዮ እውን ንቐዳምን ሰንበትን መደብ ወጺኡሎም ነይሩ፡፡ ብተመሳሳሊ ጸወታታት ናሽናል ሊግ እንግሊዝ፣ ኤፍኤ ትሮፊን ግራስሩትን እውን ተሰሪዞም ኣለዉ፡፡ ብካልእ ገጽ እንግሊዝ ምስ ደቡብ ኣፍሪቃ እተካይዶ ጸወታ ክሪኬትስ ቀዳም ዝቕጽል ኮይኑ ግጥም ትዌንቲ20 እንግሊዝን ህንድን ክቕጽል እዩ፡፡ ብሓሙስ ተቛሪጹ ዝነበረ ጸወታ ሻምፒዮንሺፕ ጎልፍ ፒጂኤ ድማ ሎሚ ቀዳም ክቕጽል እዩ፡፡ ውድድር ቅድድም ፈረስ ሰንበት ዝጅመር ኮይኑ፡ ዓርቢ ክካየዱ ዝነበሮም ውድድራት ዝተናውሕዎ  ፕሪምየርሺፕ ራግቢ ድማ ቀዳም ክጅመር እዩ፡፡ ሳቫና ማርሻልን ክላረሳ ሺልድስን ዝራኸባሉ ሻምፕዮና ጉስጢት ዓለም፡ ን 15 ጥቅምቲ እንትናዋሕ፡ ብቦርድ ጉስጢት ብሪትሽ ዝካየዱ ኩሎም ውድድር እዚ ቀዳምን ሰንበትን ተናዊሖም ኣለዉ፡፡ ሰንበት ክካየድ ተወጢኑ ዝነበረ ‘ግሬት ኖርዝ ራን’ ብመሰረት ዝተትሓዘሉ መደብ ከምዝካየድ ዝተገለጸ ኮይኑ እቶም ኣዳለውቲ ነቲ መደብ፡ ሰባት ብሓባር ኮይኖም ንምጽናንዕን ነተን ንግስቲ ዘለዎም ክብሪ ንምግላጽን ክጥቀምሉ ምዃኖም ኣፍሊጦም፡፡ ማንቸስተር ሲቲን ቦርሻ ዶርቱሞንድን ዝመጽእ ረቡዕ ኣብ ስታድዮም ኢቲሃድ ዘካይድዎ ጸወታ ሻምፒዮንስ ሊግ ከምኡ እውን ኣብ ዝመጽእ ሓሙስ ኣብ መንጎ ማንችስተር ዩናይትድን ኤፍሲ ሸሪፍን ኣብ ሞልዶቫ  ዝካየድ ጸወታ ሊግ ኣውሮጳ ብመሰረት ትልሞም ክካየዱ እዮም፡፡ ን 70 ዓመት ንግስቲ ዓባይ ብሪጣንያ ኮይነን ዘገልገላ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ኣብ 96 ዓመተን ብሓሙስ ዓሪፈን፡፡ መንግስቲ ዘውጸኦ መምርሒ ሓዘን ውድድራት ስፖርት ክስረዙ ዘየገድድ ኮይኑ እቲ ውሳነ ንሰብ ዋና ሓድሕድ ስፖርት ገዲፍዎ፡፡ ብተመሳሳሊ ኣብ መዓልቲ ቀብሪ እተን ንግስቲ እውን ምስራዝ ጸወታታት ግድን ኣይኮነን፤ እንተኾነ ምስቲ ሰዓታት ከይጋጮ ምትዕርራያት ክግበር ከምዝኽእል የመልክት፡፡

ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካልአይቲ


ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ኣብ ዝቕበራላ መዓልቲ ዘሎ መደባት

ሬሳ ናይተን ብ 8 መስከረም ዝዓረፋ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ሎሚ 19 መስከረም ሓመድ ኣዳም ክለብስ'ዩ። እቲ ኣስከሬን ኣብ ደብሪ ዌስትሚኒሰተር ኣብ ቅድሚ ኣሽሓት ሰባት ጸሎተ ፍትሓት ምስተገበረሉ፡ ናብቲ መወዳእታ ዘዕርፈሉ ቦታ ክጓዓዝ'ዩ። እዚ ሎሚ ዝህሉ ስምዒት ስነ ስርዓት ቀብሪ፡ ድሕሪ እቲ ቅድሚ 60 ዓመታት ኣብ እዋን ቀብሪ ዊኒሰተን ቸርችል ዝተራእየ ናይ መጀመርታ ሃገራዊ ቀብሪ እዩ። ኣስከሬን ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ኣብቲ ኣብ ሕምብርቲ ለንደን ዝርከብ ኣዳራሽ ዌስትሚኒስተር ክኣቱ'ዩ። ካብ ብንግሆኡ ኣሽሓት ሰባት ኣብ ወሰናስን ጽርግያ ኣስከሬን እተን ንግስቲ ንምርኣይ ሪጋ ሒዞም ይርከቡ። ሃይማኖታዊ መደባት ቅድሚ ምጅማሩ፡ መዓጹ ገዳም ዌስትሚኒስተር ንኣጋይሽ ክኽፈት'ዩ። ሓያለ መራሕቲ ሃገራት፡ ኣባላት ንጉሳዊ ቤተሰብ፡ ላዕለዎት ፖለቲከኛታት ብሪጣንያን ቀዳሞት ሚኒስተራት ዓባይ ብሪጣንያ ነበርን ኣብቲ ቦታ ክርከቡ'ዮም። ንጉስ ቤልጂም ፍሊፕን ንግስቲ ማቲልደን፡ ንጉስ ስጳኛ ፍሊኦን ንግስቲ ለቲዛን'ውን ኣብቲ ስነስርዓት ክርከቡ'ዮም። ኣስከሬን ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ካብቲ ካብ ረቡዕ ጀሚሩ የዕሪፍሉ ዝጸንሐ ቦታ ተላዒሉ፡ ናብ ገዳም ዌስትሚኒስተር ክውሰድ'ዩ። እቲ ኣስከሬን ብ142 ኣባላት ሓይሊ ባሕሪ ተሰንዩ ኣብ ሰረገላ ተሰቒሉ ክውሰድ'ዩ። እታ ሰረገላ ንመወዳእታ ግዜ ኣብ 1979 ኣብ እዋን ቀብሪ ልኡል ፍሊፕ'ያ ተራእያ ነይራ። ኣብ 1952 ንጉስ ጆርጅ ሻዱሻይ ምስ ሞቱ'ውን ኣስከሬኖም በዛ ሰረገላ'ዩ ተጸይሩ ነይሩ። ንጉስን ደቁን ዝርከቦም ላዕለዎት ኣባላት ንጉሳዊ ቤተሰብ፡ ደድሕሪ እታ ሰረገላ ክስዕቡ'ዮም። እቲ 2000 ኣጋይሽ ክሳተፍዎ ትጽቢት ዝግበረሉ ስነስርዓት ጸሎት፡ ኣብ ገዳም ዌስትሚኒሰተር ክጅምር'ዩ። እዚ ሃገራዊ ስነ ስርዓት ቀብሪ ኰይኑ፡ ብፍሉይ ንንጉስን ንንግስትን ዝግበረሎም፡ ነብሱ ዝኸኣለ ናቱ መስርሓት ዝኽተል'ዩ። ደብሪ ዌስትሚኒሰተረ ነገስታት ዝቅብእሉ ታሪኻዊ ገዳም እዩ። ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት'ውን ኣብቲ ደብሪ'የን ኣብ 1953 ንግስነት ተቐቢለን። ብዘይካ'ዚ ኣብ 1947'ውን ኣብዚ ደብሪ'የን ቃልኪዳን ኣሲረን። ኣዲኤን ንንግስቲ ኤልሳቤጥ ደግማዊት ኣብ 2002 እኳ ኣብዚ ደብሪ እንተተቐበራ፡ ካብ 18 ክፍለ ዘመን ኣትሒዙ ኣብዚ ደብሪ ንጉሳውያን ስነስርዓት ቀብሪ ኣይተኻየደን። ናይ ክልተ ደቂቕ ናይ ሕልና ዝኽሪ ክግበር'ዩ። ድሕሪ'ዚ ሃገራዊ መዝሙር ክዝመር እዩ፤ በዚ ኸኣ ክሳብ ፍርቂ መዓልቲ ዘሎ ስነስርዓት ክዛዘም'ዩ። ኣስከሬን ንግስቲ ካብ ደብሪ ናብ ዊሊንግተን ክኸይድ እዩ። ኣብ ነፍሲ ወከፍ ደቒቕ ከኣ ኣብ መናፈሻ ሃይደ ከቢድ ብረት ክትኮስ'ዩ። ሰብ ኣብ ወሰናስን እቲ ኣስከሬን ዝሓልፈሉ ጽርግያ ኰይኑ ነቲ ስነስርዓት ክዕዘቦ'ዩ። ኣስከሬን ንግስቲ፡ ንጉስን ካልኦት ኣባላት ንጉሳዊ ቤተሰብን ዓጂቦምዎ ሰዓት ሓደ ናብ ዊንድሶር ከምርሕ'ዩ። ዊንድሶር ኣብ ዝሓለፈ 1000 ዓመታት ልዕሊ 40 ነጋውስን ንግስታትን ዝነበሩሉ እዩ። ኣብ እዋን ለበዳ ኮሮናቫይረስ'ውን ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ኣብዚ ቤተ መንግስቲ ብቐዋምነት ይነብራ ነይረን። እዚ 5 ኪሎሜተር ርሕቀት ዘለዎ ቤተ መንግስቲ ወሰን ወሰን ጽርግያ ብዕጡቓት ክኽበብ'ዩ። ኣስከሬን ንግስቲ ናብ ቅዱስ ጊዮርጊስ ክኣቱ'ዩ። ቤተ ክርስትያን ቅዱስ ጊዮርጊስ ንጉሳውያን ቤተ ሰብ ዝምርዓውሉ፡ ዝጥመቑሉን ጸሎት ፍትሓት ዝገብርሉን እዩ። ልኡል ሃሪን ሜጋንን'ውን ኣብ 2018 ኣብዚ ቤተ ክርስትያን'ዮም ቃል ኪዳን ኣሲሮም። ኣብቲ ቤተ ክርስትያን 800 ዕዱማት ክርከቡ መደብ ተታሒዙ ኣሎ። ኣብዚ ቦታ'ዚ ኸአ ንመወዳእታ ግዜ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት፡ ካብቲ ሳንዱቕ ኣኽሊለን ክልዓል'ዩ። ድሕሪ ስነስርዓት ቀብሪ፡ ኣባላት ንጉሳዊ ስድራቤት ካብቲ ቦታ ቤት ክርስትያን ክወጽኡ'ዮም። ኣብ ስዓታት ድሕሪ ቀትሪ፡ ኣባላት ስድራቤት ጥራይ ኣብ ዝርከብሉ ኣብ ጎኒ ብዓል ቤተንን ንጉስ ጀርጅ ሻድሻይን ሓመድ ኣዳም ክለብሳ'የን። ኣብ ልዕሊ መቓብረን ከአ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ካብ 1926-2022 ዝብል ጽሑፍ ክጽሓፈለን'ዩ።

ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካልአይቲ


ደቂ ደቀን ንንግስቲ ኤልሳቤጥ እኖሓጎኦም ይሕልዉ

ሸሞንተ ደቂ ደቂ ንግስቲ ኤልሳቤጥ፡ ብቕድሚ ትማሊ ቀዳም፡ ስነ ስርዓት ምሕላው ንነፍስሄሪት ዓባዮም   ኣካይዶም።

ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካልአይቲ


ሰላምታ ልኡል ልእልትን ዌልስ ኣብ ኣፍ ደገ ቤተ ንግስነት ዊንድሶ

ልኡልን ልእልን ዌልስ ኣብ ኣፍ ደገ ቤተ ንግስነት ንዝተኣከበ ህዝቢ ሰላም ኢሎም።

ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካልአይቲ


ልኡል ሃሪን በዓልቲቤቱ ሜጋንን ስያመ ንጉሳዊ 'ልዕልነቶም' ክኣልይዎ ወሲኖም

ልኡል ሃሪን በዓልቲ ቤቱ ሜጋንን ነቲ ናይ 'ንጉሳዊ ልዕልነቶም' ስያመ ክጥቀሙ ከም ዘይክእሉን፡ ካብቲ ንጉሳዊ ማእከን ናይ ገንዘብ ድጎማ ከም ዘይረኽቡን ቤተመንግስቲ ባኪንግሃም ኣፍሊጡ። እቶም ሰብ ኪዳን፡ ደጊም ወግዓውያን ተወከልቲ ናይ ንግስቲ ኣይክኾኑን እዮም። ንሳቶም፡ ንመሀደሲ መንበሪ ገዝኦም ዝወጽአ ከባቢ 3 ሚልዮን ዶላር ክመልሱ ምዃኖም'ውን እቲ መግለጺ ኣፍሊጡ። እዚ ካብ ዝመጽእ ወርሒ መጋቢት ጀሚሩ ተግባራዊ ከም ዝኸውን እቲ ቤተመንግስቲ ኣፍሊጡ። ንግስቲ ኤልሳቤጥ፡ ብዛዕባ መጻኢኦም ኣመልኪታ ምስቶም ሰብ ኪዳን ብሰኑይ ድሕሪ ዝገበረቶ ዝርርብ እዩ እዚ መግለጺ ወጽዩ። ሃሪን ሜጋንን ኣቐዲሞም፡ ኣብቲ ንጉሳዊ ቤተሰብ ካብ ዝጸንሖም ላዕለዋይ ተራ ክስሕቡ ምዃኖም ኣፍሊጦም ነይሮም። ድሕሪ ናይ ኣዋርሕ ዝርርብን ምይይጥን፡ ኣብ ሃናጽን ዘተባብዕን ምርድዳእ ምብጽሖም ከም ዘሐጎሳ ንግስቲ ተዛሪባ። "ሃሪ፡ ሜጋንን ኣርችን ወትሩ ፍትዋት ኣባላት ስድራቤተይ እዮም" ድሕሪ ምባል "ተወፍዮም" ስለ ዘገልገሉን ብፍላይ ሜጋን ቀልጢፋ ምስቲ ስድራቤት ምውህሃዳ ኣመስጊና። እቲ ቤተመንግስቲ ብወገኑ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ "እቶም መሳፍንቲ ሳሴክ፡ ንጡፋት ኣባላት እቲ ንጉሳዊ ቤተሰብ ስለዘይኮኑ፡ ነቲ ናይ 'ንጉሳዊ ልዕልነቶም' ስያመ" ከም ዘይጥቀሙ ኣፍሊጡ። ናይ ንጉሳዊ ልዕልነቶም (ሮያል ሃይነስ) ስያመ ንገለ ኣባላት ንጉሳዊ ቤተሰብ ዝወሃብ እዩ።

ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካልአይቲ


ውሳነ ሃሪን ሜጋንን፡ ልእልቲ ሜጋን ናብ ካናዳ ተመሊሳ

ኣብ ንጉሳዊ ስድራቤት እጃም ልኡል ሃሪን ልእልቲ ሜጋንን እንታይ ከም ዝኸውን ኣዘራራቢ ኮይኑ ኣብ ዝርከበሉ እዋን፡ ልእልቲ ሳሴክስ [ሜጋን]፡ ኣብ ካናዳ ናብ ዝርከብ ወዳ ከም ዘምርሐት ተገሊጹ። ሜጋንን ልኡል ሃሪን ንበዓል ልደት፡ ኣብ ካናዳ፡ ምስ ወዶም ኣርቺ እዮም ኣሕሊፎምዎ። ንሳቶም ካብ ላዕለዋይ መዝነት እቲ ንጉሳዊ ስድራቤት ከንሳሕቡ ምዃኖም ድሕሪ ምግላጾም፡ ንግስቲ ኤልሳቤጥ፣ ልኡል ዌልስን መስፍን ኬምብሪጅን፡ ላዕለዎት ኣባላት መፍትሒ ክረኽቡ ሓቲቶም ኣለው። እቲ ንጉሳዊ ቤተሰብ ብውሳነ እቶም መጻመድቲ ከም "ዝተጎድአ" እዩ ዝግለጽ። ልኡል ሃሪን ሜጋንን ነቲ ውሳነ ቅድሚ ምውሳኖም ንዝኾነ ኣባል እቲ ስድራቤት ከም ዘይተወከሱ፡ ምንጭታት ቢቢሲ ይገልጹ። ኣብቲ ረቡዕ ምሸት ዝሃብዎ መግለጺ፡ ልኡል ሃሪን ሜጋንን "ካብ ላዕለዋይ መዝነት ንጉሳዊ ስድራቤት ከንሳሕቡን፡ ብፋይናንስ ነጻ ክኾኑ ምእንቲ፡ ክሰርሑ ከም ዝደልዩን" ሓቢሮም። ንሳቶም ነዚ ውሳነ "ድሕሪ ናይ ኣዋርሕ ውሽጣዊ ምይይጥ" ከም ዝወሰንዎን ግዚኦም ኣብ ብሪጣንያን፡ ሰሜን ኣሜሪካን ከሕልፍዎ ምውጣኖምን ገሊጾም። ብሓሙስ ንግስቲ ኤልሳቤጥ፡ ምስ ልኡል ዌልስን መስፍን ኬምብሪጅን ድሕሪ ምርኻብ፡ ላዕለዎት ኣባላት ምስ መንግስቲ ብምትሕብባር፡ መፍትሒ ከናድዩ እኳ እንተሓተቱ፡ ሜጋን ግና ናብ ካናዳ ከም ዘምርሐት ወኪል ቢቢሲ ኣረጋጊጹ። ቤተ-መንግስቲ ባኪንግሃም ብውሳነ እቶም መጻመድቲ "ጸልሚትዎ" ከም ዘሎ፡ ወኪል ቢቢሲ ካብቲ ስፍራ ጸብጺቡ። ኣብቲ ንጉሳዊ ስድራቤት፡ ብዛዕባ መጻኢ ናይ መስፍን ሳሴክስ ዝርርባት ክካየዱ እኳ እንተጸንሑ፡ ብዙሕ ከም ዘይሰጎሙ እቲ ወኪል ሓቢሩ። ፕረዚደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ፡ ንመግለጺ ሃሪን ሜጋንን ኣመልኪቱ ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ፡ ከም ዝሓዘነን ንንግስቲ ኤልሳቤጥ ኣኽብሮት ከም ዘለዎን እዚ ከም ዘይግብኣን ተዛሪቡ። ቤተ-መንግስቲ ባኪንግሃም ብረቡዕ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ "ዝተፈለየ መገዲ ክወስዱ ምምራጾም ንርድኣሎም ኢና፤ እንተኾነ ግና እዚኦም ዝተሓላለኹን ክፍትሑ ግዜ ዝሓቱ ጉዳያት እዮም" ኢሉ። ኣንጻር ውሳነ እቶም መጻመድቲ፡ ሃሪ ኣብ መስመር ዙፋን እቲ ንግስነት፡ ኣብ ሻዱሻይ ደረጃ ንግስነት ክቕጽል እዩ።

ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካልአይቲ


ጥዕና ንግስቲ ኤልሳቤጥ ሻቕሎት ፈጢሩ

ብኩነታት ጥዕና ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዝተሻቐሉ ሓካይም፡ ኣብ ቤተንግስነት ባልሞራል ኣብ ትሕቲ ሓለዋ ሕክምና ክጸንሓ ወሲኖም። ኩሎም ደቀን'ውን ናብቲ ኣብ ስኮትላንድ (ብሪጣንያ) ዝርከብ ቤተንግስነት ይኣትዉ ከምዘለዉ ተፈሊጡ'ሎ። "ተወሳኺ መርመራ ድሕሪ ምክያዱ፡ ሓካይም እተን ንግስቲ ብኩነታት ጥዕና ናይተን ግርማዊት ብምሽቓሎም፡ ኣብ ትሕቲ ሕክምናዊ ክትትል ክጸንሓ ኣዚዞም ኣለዉ" ክብል ቤተንግስነት ባኪንግሃም ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ጠቒሱ። እተን ንግስቲ: ኣብ ምቹእ ኩነታት ከምዘለዋ'ውን እቲ መግለጺ ሓቢሩ። ቤተንግስነት ባኪንግሃም ከምዚ ዓይነት መግለጺ ከውጽእ ንቡር ኣይኮነን- ብዛዕባ ሕክምናዊ ኩነታት እተን ጓል 96 ዓመት ንግስቲ ውልቃዊ ገይሩ ስለዝርኢ ብዛዕባኡ ክዛረብ ደሌት የብሉን። ወራሲ-ንግስነት ዝኾነ ልኡል ቻርለስ፡ ምስ ብዓልቲ ቤቱ ልእልቲ ኮርንዎል ናብ ባልሞራል ከይዱ'ሎ። ሓፍቱ ልእልቲ ኣን፡ ንኻልእ ንጥፈታታ ክትብል ኣቐዲማ ኣብ ስኮትላንድ ኣትያ ነይራ'ያ። ወዲ-ወዳ ዝኾነ ልኡል ዊልያም፡ መስፍን ካምብሪጅን ካልኦት ኣባላት ቤተሰብን ድማ ናብቲ ቦታ ኣቕኒዖም ከምዘለዉ ተገሊጹ። መስፍን ሳሰክስ፡ ልኡል ሃሪን ብዓልቲ ቤቱ ሜጋን መርከልን'ውን፡ ነቲ ኣብ ለንደን ካከይድዎ ሓሲቦም ዝነበሩ ናይ ግብረሰናይ ንጥፈታት ብምቁራጽ ናብ ባልሞራል ኣምሪሖም ኣለዉ። ኣብ ኣፍደገ ቤተንግስነት ባልሞራል፡ ግዝያዊ ሓጹር ክትከል ተራእዩ። እተን ንግስቲ ቅድሚ ሕጂ ናይ ምንቅስቓስ ጸገማት ከጋጥመን ምጽንሑን፡ ዝተፈላለየ ንጥፈታት ካብ ምክያድ ዓዲ-ምውዓለን ክግለጽ ጸኒሑ'ዩ። እዚ ናይ ሎሚ መግለጺ ነቲ ጸገም'ቲ ካብ ምግላጽ ዝሓለፈ ምዃኑ ዝያዳ ሻቕሎት ፈጢሩ'ሎ። ምስ ኣባላት ቤት ምኽሪ ላዕለዎት ሚኒስተራት መንግስቲ ብማዕዶ ብማንዛ ክራኸባ ምግዳደን'ውን፡ እናተዳኸማ ከምዝኸዳ ዝኣመተ'ዩ። ሓዳስ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ብሪጣንያ ሊዝ ትራስ'ውን ኣብ ክንዲ ኣብ ለንደን ኣብ ዝርከብ ቤተንግስነት ባኪንግሃም ኣብ ባልሞራል ወግዓዊ ሽመት ክትቅበል ምግባሩ'ውን ንኩነታት ናይተን ንግስቲ ዝገልጽ'ዩ ነይሩ። እታ ቀዳመይቲ ሚኒስተር፡ ህዝቢ እታ ሃገር ብዛዕባ ኩነታት ጥዕና እተን ንግስቲ  ኣብ "ዓሚቚ ሻቕሎት" ከምዝኣቱ ተዛሪባ። "ኣብዚ እዋን'ዚ፡ ሓሳበይን ናይ ብምልኡ ህዝቢ ዓባይ ብሪጣንያን፡ ብዛዕባ ግርማዊት ንግስትን ቤተሰበንን ኮይኑ'ሎ" ትብል ሊዝ ትራስ። ላዕለዋይ መራሒ ኣንግሊካን ቤተክርስትያን ዓዲ-እንግሊዝ፡ ሊቀጳጳስ ካንተርበሪ ጃስቲን ወልቢ ብወገኑ "ሎሚ ጸሎተይን ጸሎት [እታ ቤተክርስትያንን) ህዝቢ እታ ሃገርን በዛዕባ ግርማዊት ንግስቲ እዩ" ክብል ገሊጹ'ሎ። "ኣምላኽ፡ ነታ ግርማዊት፡ ቤተሰባን፡ ኣብ ባልሞራል ንዝኣልዩወን ዘለዉን ሓይሊን ሓልዮትን ይሃብ" ድማ ኢሉ። እቲ ዜና፡ ኣባላት ፓርላማ ብሪጣንያ ኣብ ዌስሚኒስተር ምስ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ትራስ ብዛዕባ ቅልውላው ጸዓት ኣብ ዝዝትይሉ ዝነበሩ እዋን'ዩ ወጺኡ።

ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካልአይቲ


ዜና ዕረፍቲ፡ ልኡል ፊሊፕ መስፍን ኤዲንብራ

ልኡል ፊሊፕ፡ መስፍን ናይ ኤዲንብራ፡ ንንግስቲ ኤልሳቤጥ ብዝወፈይዎ ጽኑዕን ዘየቋረጸን ድጋፍ ልዑል ኣኽብሮት ረኺቦም። እቲ ዝተሰከምዎ ሓላፍነት ቀሊል ኣይነበረን  - ምናዳ'ኳ መዝን ኣካይዳን ሓይሊ ባሕሪ ንዝለመደ ሰብ፡ ምስኡ ኸኣ ኣብ ብርክት ዝበሉ ኣርእስትታት ዕጽቕ ዝበሉ ርእይቶታት ንዘለዎ ሰብ። ኰይኑ ግን ሓላፍነቶም ዉጽኢታዊ ክዀነሉ ዝኻኣለሉ ምኽንያት ኣብቲ ሓያል ባህርይኦም ንረኽቦ። ብዓል-ቤት ንግስቲ ኤሳቤጥ ብምዃኖም ቅዋማዊ ስልጣን ኣይነበሮምን።  ይዅን'ምበር ካብ ልኡል ፊልፕ ኣብሊጹ ንንግስነት ዝቐርብን  ወይ ከኣ ዝያዳ ኣድላይነት ዘሎዎ ሰብ ኣይነበረን። ልኡል 'ፊሊፕ ናይ ግሪኽ' ብ 10 ሰነ 1921 ኣብ ደሴት ኮርፉ ተወለዱ።  ኣብ ናይ ትውልዲ ምስክር ወረቐቶም ዝተመዝገበ መዓልቲ ትውልዶም ግን  29 ጉምበት  1921 ይብል - እዚ ዝዀነሉ ምኽንያት ኸኣ ኣብቲ እዋን'ቲ ግሪኽ ጌና ናይ ጎርጎርዮሳዊ ኣውደ ኣዋርሕ ብዘይ ምርዓማ'ዩ። ኣቦኦም ንልኡል ኣንድሪው ናይ ግሪኽ - ንንጉስ 'ጆርጅ  1 ይ ናይ ሄለነስ ' ንእሽቶ ወዶም ነበሩ። ኣዲኦም ከኣ ልእልቲ ኣሊስ ናይ ባተንበርግ - ቦኽሪ ጓል ልኡል ሉዊ ናይ ባተንበርግ  - ሓብተን ከኣ አርል ናይ ማውንትባተን ናይ በርማ  ነበራ። ኣብ ኤውሮጳ ውግእ የንጸላሉ ስለ ዝነበረ ልኡል ፊሊፕ ኣብ ውትህድርና ኣተዉ።  ኣብ ዘውዳዊ ሓይሊ ኣየር'ኳ ክኣትዉ ይድለዩ፡ ብናይ ኣዲኦም ስድራቤት ሓያል ናይ ባሕረኛታት ባህሊ ተደፊኦም ኣብ ሓይሊ ባሕሪ ተጸንበሩ - ከም ሕጹይ-መኰነን ኣብ ብሪታንያ ሮያል ኮለጅ ኣተዉ - ኣብ ዳርትሙዝ - ደቡባዊ ገማግም ባሕሪ እንግሊዝ። ሓደ መዓልቲ ኣብ ታዕሊም ኣብ ዝነበርሉ እዋን ንልእልቲ ኤልሳቤጥ፡ ምስ ሓብተን፡ ከዕጅብወን ተሓጽዩ - ንጉስ ጆርጅ 6ይ ምስ በዓልቲ ቤቶም፡ ንግስቲ ኤልሳቤጥ፡ ንዑደት ኣብቲ ኮለጅ ንዑደት ዝኸድሉ እዋን ነበረ። እቲ ዑደት፡ ምስ ልኡል ፊሊፕ ምርኻብ፡ ኣብ ልዕሊ እታ ጌና 13 ዝዕድሚኣ ኤልሳቤጥ ስምብራት ገደፈ። ፊሊፕ'ውን ኣብ ስርሖም ተስፋ ዝተነብሮም ሕጹይ ምዃኖም ኣመስከሩ - ብ ጥሪ 1940 ካብ ብጾቶም እቲ ዝለዓለ ነጥቢ ብምምጻእ ተመረቑ፣ ጸኒሖም ኸኣ ኣብ ህንዳዊ ዉቃያኖስ ዝተኻየድ ዉግእ ንመጀመርታ እዋን ተኻፈሉ። ብወርሒ ጥቅምቲ 1942 ሓደ ካብ'ቶም ኣጕባዝ (ናይ ተነንተ ማዕርግ ዝነበሮም) ኣባል ዘውዳዊ ሓይሊ ባሕሪ ዀይኖም  ኣብ ኤች.ኤም.ኤስ. ዎለስ - ሃዳኒት መርከብ ተመዲቦም ነበሩ። ኣብቲ እዋን'ቲ ምስ መንእሰይ ልእልቲ ኤልሳቤጥ ብደብዳቤ ይራኸቡ ነበሩ - ሓሓሊፎም ድማ ተዓዲሞም ኣብ እንዳ ንጉስ ንኽበጽሑን ክቕንዩን ይኸዱ ነበሩ። ብጊዜ ሰላም ርክቦም ሰሰነ፣ ብሓጋይ 1946 ንንጉስ ጆርጅ 6ይ ንመውስቦ ሓተቱ። ዝዀነ ዀይኑ፡ ቅድሚ ንሕጸ ምቍ'ጻሮም ልኡል ፊሊፕ ሓዲሽ ዜግነትን ሓድሽ ናይ ስድራ-ቤት ስም ኣድለዮም።  ናይ ግሪኽ ዜግነቶም ሓኺኾም ናይ ዓባይ ብሪጣንያ ወሰዱ፣ ስሞም ከኣ 'ማውንትባተን'፡ ብናይ ኣዲኦም - ዝተኣንግለዘ (anglicised) ስም ስለ ዝነበረ - ንመጸወዒኦም ክኸውን መረጹ።     መርዕኦም ኣብ ወስትሚኒስተር ኣቢ ብ 20 ሕዳር 1947 ተፈጸመ። ልኡል ፊሊፕ ናብ ስርሖም ተመልሱ፣ ኣብ ማልታ ንጊዜኡ ተመደቡ - እቶም ምርዑዋት ናብርኦም ከም'ቶም ካልኦት ኣብ ወትሃደራዊ ዕማም ዝነበሩ ዀነ - ማለት ተፈላሊኻ ምንባር። ቦኽሪ ወዶም፡ ልኡል ቻርለስ፡ ኣብ ባኪንግሃም ፓላስ ብ 1948 ተወልዱ፣ ጓሎም፡ ልእልቲ ኣን ከኣ ብ1950። ብ 2 መስከረም 1950 መኰንናት ሓይሊ ባሕሪ ዝምነይዮ ንያት ተጐናጸፉ -  ንሶም ዝእዝዝዋ ናይ ዉግኣ-መርከብ ኤች.ኤም.ኤስ. ማግፓይ ተዋህቦም። ኣብቲ እዋን'ቲ ጥዕና ናይ ንጉስ ጆርጅ 6ይ እናኸፍአ ይኸይድ ነበረ፣ ጓሎም እቲ ንግስነት ዝጠልቦ ስርሓት ንኽትሰርሕ ተገደደት - ኣብ ጐድና ኸኣ በዓል ቤታ ክህሉ ነበራ። ብ 1951 ልኡል ፊሊፕ ካብ ዘውዳዊ ሓይሊ ባሕሪ ዕረፍቲ ብምውሳድ ንበዓልቲ ቤቶም ተጸንበርወን፣ ካብ ሽዑ ጀሚሮም ናብ ሓይሊ ባሕሪ ኣይተመልሱን። መዘንኦም፡ ልኡል ፊሊፕ በቲ ዝጀመርዎ እንተ ዝቕጽሉ ነይሮም ብብቕዓቶም 'ፈርስት ሲ ሎርድ' - ቀዳማይ ኣዛዚ ሓይሊ ባሕሪ - ማዓርግ ምተጐናጸፉ ነይሮም ይብሉ። ብ 1952 ልእልቲ ኤሳቤጥን ልኡል ፊሊፕ ኣብ ዑደተ-ኮሞንወልዝ ገሹ፡  ንንጉስን ንግስትን ተመዲቡ ዝነበረ ዑደት ማለት'ዩ። ብወርሒ የካቲት፡ እቲ ዑደት ኣብ ከንያ ኣብ ሓደ ሕዛእቲ-ሃድን ኣብ ዝነበሩሉ እዋን፡ ንጉስ ከም ዝሞቱ ተፈልጠ።  ብዕብሰተ-ኣርተሪ - ዘምሕር ሕማም ልቢ - ከም ዝሞቱ ተፈልጠ። እቲ ሓላፍነት መርድእ ኣብ ልኡል ፊሊፕ ወደቐ።  ሞት ናይ ኣቦአን ጥራሕ ዘይኰነስ እቲ ንግስና ናብአን ከም ዝተመሓላለፈ። እቲ ጽንብል ንግስነት ምስ ቀረበ ልኡል ፊሊፕ፡ ዋላ'ኳ ድሕሪ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ቀዳምነት ይሃልዎም፡ ቅዋማዊ ሓላፍነት ከም ዘይህልዎም ዘውዳዊ ትእዛዝ ተኣወጀ። ልኡል ፊሊፕ ሓይሎም ኣብ ማሕበራዊ ንጥፈታት ኣድሃበ - ብዙሕ ጊዜ ኣብ ማዕረ'ቶም ኣብ ሕብረተሰብ ዉሩያት አዕሩኽቶም ኰይኖም ይስኣሉ ነበሩ። ንግስቲ ኤልሳቤጥ ስም እንዳ ንጉስ ኣብ ክንዲ ማውንትባተን ዝኸውን ዊንሰር ክኸውን ኣሎዎ ኢለን ምስ ኣዘዛ ንልኡል ፊሊፕ መሪር መቅጻዕቲ ተሰምዖም። ሓደ መዓልቲ "ኣብዚ ሃገር'ዚ ኣነ ንበይነይ ንደቀይ ስመይ ከውርሶም ዘይክእል ሰብ'የ" ክብሉ ምስ ሓድ-ሓደ አዕሩኽቶም ኣማረሩ። ከም ወላዲ መጠን ልኡል ፊሊፕ ንቕጽ ዝበሉ፡ ከም ሓውሲ ስምዒተ-ኣልቦ ኰይኖም ክረኣዩ ይኽእሉ'ዮም። ጆናታን ዲምቢልቢ ከም ዝበሎ፡ ዛንታ ናይ ልኡል ቻርለስ ዝጸሓፈ - ወራስ ዓራት - "ልኡል ፊሊፕ ንዉላዶም ኣብ ቅድሚ ሰብ ኣዐርዮም ይገንሕዎም ስለ ዝነበሩ ብኽያቶም ዝሰዓሮም እዋን ነይሩ'ዩ" ይብሉ።  ርክብ ናይ ኣቦን ቦኽሪ ዉሉድን ቀሊል ኣይነበረን። ሓደ ካብ'ቶም ደረኽቲ ዝንባሌታት ናይ ልኡል ፊሊፕ ክንክን መንእሰያት ነበረ - ብ 1956 እቲ ድርኺት'ቲ ነቲ ህቡብን ዕዉትን ብ" ብልጫ  መስፍ ነ - ኤ ዲንብ ራ " ዝፍለጥ ሬድኤታዊ ትካል መበገሲ ዀኖ። ኣብ ዝሓለፉ ሓያሎ ዓመታት እቲ ማሕበር ንሽድሽተ ሚልዮን ዝኣኽሉ መንእሰያት ዓለም - ንዝሰንከሉን ዘይሰንከሉን ብሓባራ፡ 15-25 ዝዕድሚኦም መንእሰያት - ንነብሶም ክብድሁሉ ኣብ ዘኽእሎም ንጥፈታት መሮር ኣሳቲፎም'ዮም። እቶም ንጥፈታት ኣብ ስራሕ-ጋንታነት (ሓቢርካ ናይ ምስራሕ) ፡ ብልሓተኝነት ኰነ ክብሪ-ተፈጥሮ ዘትኰሩ'ዮም። ልኡል ፊሊፕ ብርሱን ስምዒት ንእንስሳ መሮር ኰነ ኣካባቢና ዝሕለቑ ሰብ'ዮም።  ዘሎዎም ዓቕምን ጽልዋን ን "ዎርልድ ዋይልድ ላይፍ ፋንድ" (ርሾ እንስሳ መሮር)  ከሐይሉ ጽዒሮም'ዮም - ጸኒሑ ዕላማ ናይቲ ማሕበር ናብ " ዎርልድ ዋይ ል ድ ፋንድ ፎር ነ ቸር " ኣድሃበ - ንተፈጥሮ ዓለም ዚሕግዝ ማሕበር ረዲኤት። ንሶም ከኣ ፋልማይ ፕረሲደንት ናይቲ ማሕበር ክዀኑ ተመዘዙ። ንጋዜጠኛ ቢ.ቢ.ሲ. ከም ዝበልዎ፡  "ኣነ ከም ዝመስለኒ ንሕና ደቂ ሰባት ናይ ሞትን ህይወትን ሓይሊ ካብ ሃለወና - ወይ ከኣ ናይ ብርሰትን ህላወን -  ኣብ እንዶ ሞራል ረጊጽና ከነተግብሮ ዚግብኣና ሓላፍነት ኣሎና ማለት'ዩ። ንምንታይ ኢና ነብርስ - ምብራስ ዘየድሊ ክነሱ?" ብግሁድ ምዝራብ ሓድሓደ እዋን እቲ ቅሉዑን ደርጓሕን ባህሪኦም ኣብ ሽግራት ኣውዲቑዎም'ዩ።  ኵነታት ኣጠዓዒሞም ብዘይምምዛኖም ፍሉጥ'ዮም፡ ምናዳ'ኳ ኣብ ወጻኢ ሃገር። ብ1986፡ ንንግስቲ ኤልሳቤጥ ኣሰንዮም ንቻይና ኣብ ዝኸድሉ እዋን ጕድ ሰሪሖም - ሓደ ናይ ግሎም ትዕዝብቲ  ንአዒንቲ ቻይናውያን ዝእምት "ጨዳድ አዒንቲ" ዚብል ዘረባ ሞሎቖም። እቲ ዘረባ ኣብ ጋዜጠኛታት በጽሐ፡ ብዙሕ ከኣ ተዘርበሉ፣ ቻይናውያን ግን ዕሽሽ በሉዎ። ብ2002፡ ዑደት ኣብ ኣውስትራልያ ዝገበርሉ እዋን፡ ንሓደ ኣቦሮጂናዊ ነጋዳይ "ጌና ጭማራ ንሓድሕድኩም ትዳራበዩ'ዶ ኣሎኹም?" ዚብል ዘረባ ሞሎቖም። ብሓደ ወገን ብዙሓት ዝውቕስዎም ሰባት ነይሮም፡ ብኻልእ ድማ ዝእውዶም ሰብ ዘይብሎም፡ ጸቢብ ዝኣረኣእዮም፡ ድላዮም ዝዛረቡ - ፖለቲካዊ ልክዕነት ዘየኽብሩ ምዃኖም - ይዝረበሎም። ከም ሓቁ ግን፡ ብዙሓት ሰባት ነቶም "ምላቝ ዝረባታት" ብኽፍኣት ዘይኰነስ ንኵነታት ከደሳድሱን ንመዛርብቶም ከዛንዩን ክብሉ ዝመልቑዎም'ዮም ይብሉ። ዓመትት ክስጕሙ ንስጕምቲ ልኡል ፊልፕ ኣየዝሓሎምን። ልኡል ፊሊፕ፡ ኣብ ምሉእ ህይወቶም  ብስፖርት ምሱጥ ነበሩ።  ምጋሽ ይፈትዉ ነበሩ - ንትካሎም "ርሾ ተፈጥሮን እንስሳ መሮርን" ክብሉ፡ ወይ ከኣ ንንግስቲ ኤልሳቤጥ ከሰንዩ ኣብ ምሉእ ዓለም ዞሩ። ብ1994 ንክሳለሙ ናብ ንእየሩሳሌም በጽሑ - ብኡ ኣቢሎም ከኣ መቓብር ኣዲኦም ክበጽሑ።  ኣብ እየሩሳሌም ንኽቕበራ ምንዮተን ነበረ። ምንዮተን ከኣ ተማላኣለም። ብ1995፡  ኣብ መበል ሓምሳ ዓመት ጽንብል ዓወት ኣብ ልዕሊ ጃፓን (ቪ.ጀይ. ደይ) ሓደ ልቢ ዚትንክፍ ጕዳይ ተላዕለ። ልኡል ፊሊፕ: ጃፓን ኢዳ ኣብ ዝሃበትሉ ኣዋን ኣብ ሃዳኒት-መርከብ (ዲስትሮየር) ኣብ ወሽመጥ ቶክዮ'ዮም ነይሮም፣ ኣብ ዝኽረ-ዓመቱ፡ ምስ ካልኦት ገደይም ዘመተ ናይ ርሑቕ-ምብራቕ ኰይኖም ኣብ 'ዘ ሞል' - ብቅድሚ ንግስቲ ኤሳቤጥ ብሰልፊ ሓለፉ። ድሓር ግን፡ ብዕድመ እናደፍኡ ምስ ከዱ፡ ምናዳ ዳያና፡ልእልቲ ናይ ወይልስ፡ ምስ ሞተት፣ ኣቕዋም ህዝቢ ስለ ዝተለወጠ እቲ ገራጭ  ዘረብኦም እናዘሓለ ከደ። ሙሓመድ ኣል ፋየድ፡ ኣቦኡ ን ዶዲ - ናይ ዳያና ዓርኪ ዝነበረ - ንልኡል ፊልፕ ከሰሶም - ብትእዛዞም'ያ ዳያና ተቐቲላ ዚብል ክሲ። መርመርቲ ሬሳ ጨሪሶም ነቲ ክሲ ነጸግዎ። ብ2007 ልኡል ፊሊፕ ምስ ልእልቲ ዳያና ዝተጸሓሓፍዎ ደብዳቤታት ከም ዝምስክርዎ ንሰይቲ ወዶም ይጻብኡዋ ነይሮም ዚብል ክሲ ዘፍሽሉ ነበሩ። እቶም ደብዳቤታት፡ ብኣንጻሩ፡ ንዳያና ዓቢ ምንጪ  ቅሳነት ከም ዝነበሩ ይምስክሩ፣ እቶም ዳያና ዝጸሓፈቶም ድማ ሙዉቕ ቃና ከም ዝነበሮም የርእዩ። ልኡል ፊሊፕ፡ መስፍን ናይ አዲንብራ፡ ብተፈጥርኦም  መራሒ'ዮም፣ ግናኸ እቲ ዝተሰከምዎ ሓላፍነት ናይ መራሒ ዘይኰነስ ናይ ምኽትል ሓላፊ ነበረ። ተቓላሳይ ባህሪ ሃልዪዎም  ክነሶም በቲ ዝተመዘዝሉ ሓላፍነት ኣጽኒዖም ክሕዙ ብጥንቃቐ ኸኣ ክመላለሱ ንነብሶም ይግድድዋ ነበሩ። ንዅን'ምበር እቲ ስልጣኖም ተጠቒሞም ኣብ ሓብረተሰብ ዓባይ ብሪጣንያ ዓቢ ኣበርክቶ ገበሩ። እቲ ዝዓበየ ፍረ-ዕዮኦም፡ ብዘይ ገለ ጥርጥር፡ እቲ ኣብ ጐኒ በዓልቲ ቤቶም ኰይኖም፡ ብጽንዓት፡ ንኣዝዩ ነዊሕ ዓመታት  ንንግስነት ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዝሃቡዎ ደገፍ'ዩ። ኣብ እዋን ጽንብል ወርቃዊ  ዝክረ-ዓመት መርዕኦም፡ ንግስቲ ኤሳቤጥ ንበዓል-ቤተን ግሩም ዝዀነ ተግባረ-ክብሪ ኣቕረባ - ኣብ ታሪኽ ዓባይ ብሪጣንያ እቲ ዝነውሐ እዋን ጽኑዕ ዓጃብ ንጉሳዊ ቤተ-ሰብ ምዃኖም። "ናእዳ ብቐሊሉ ዘይቅበል'ኳ ይዅን ምንጪ  ሓይሊ ህላወይ ኰይኑ ንነዊሕ ዓመታት ምሳይ ደው ኢሉ'ዩ። ብስመይን ምሉኣት ስድራ-ቤትናን ፡ ኣብዝን ወጻእን ዘሎኹምን፡ ብጽቡቕ ንኽንፈድዮ ግዴታ ኣሎና።"

ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካልአይቲ


ጉዕዞ ህይወት ንግስቲ ኤልሳቤት ዳግማዊት ብስእሊ

ጉዕዞ ህይወት ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ኣቓልቦ ህዝቢ ዝስሕብ እዩ ነይሩ። እዞም ስእልታት ካብ ህጻንነተን ክሳዕ ንብሪጣንያ ንዝነውሐ እዋን ንግስቲ ኮይነን ዘገልገላሉ ዘበናት ዘመልክቱ እዮም።

ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካልአይቲ


ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ከምዝዓረፋ ቤተንግስነት ባኪንግሃም ኣፍሊጡ

ን70 ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝጸንሓ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ኣብ መበል 96 ዓመተን ዓሪፈን። ብሓሙስ፡ ኣብ ሰዓታት ቅድሚ ቀትሪ፡ ሓካይም፡ ኩነታት ጥዕና እተን ንግስቲ ኣብ ኣሰካፊ ኩነታት ከምዘሎ ድሕሪ ምግላጾም፡ ኣባላት ስድራቤተን ኣብ መንበሪ ገዝአን ተኣኪቦም ኔሮም። እተን ንግስቲ ኣብ 1952 እየን ናብ ዙፋን ደዪበን። በኹሪ ወደን፡ ልኡል ዌልስ፡ ቻርለስ፡ ንጉስ እታ ሃገርን መራሒ ሃገር 14 ኣባላት ሓባራዊ ሃብትን ክኸውን እዩ። ቤተንግስነት ባኪንግሃም ፓላስ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ “ንግስቲ ሎሚ ድሕሪ ቀትሪ ኣብ ባልሞራል ብሰላም ዓሪፈን” ኢሉ። ባልሞራል፡ ኣብ ስኮትላንድ ዝርከብ ተወሳኺ መንበሪአን'ዩ። “ንጉስን በዓልቲ ቤቱ ንግስቲ ካሚላን ሎሚ ምሸት ኣብ ባልሞራል ጸኒሖም ጽባሕ ናብ ለንደን ክምለሱ እዮም” ክብል እቲ መግለጺ ጠቒሱ። "ብዜና ዕረፍቲ እታ ኣዝያ ፍቕርቲን ተፈታዊትን ንግስቲ ዓሚቚ ሓዘን ይስመዓና። ሞታ ኣብ መላእ እታ ሃገር፡ ግዝኣታት ኮመን ዌልዝ፡ ከምኡ'ውን ኣብ መላእ ዓለም ዝርከቡ ማእለያ ዘይብሎም ሰባት ዓሚቚ ሓዘን ክፈጥር ምዃኑ እፈልጥ'የ" ክብል እቲ ሐድሽ ንጉስ ሓዘኑ ገሊጹ። ሓካይም፡ ንግስቲ ኣብ ሕክምናዊ ክትትል ክጸንሓ ድሕሪ ምውሳኖም ኩሎም ደቀን ናብ ቤተንግስነት ባልሞራል ከምዝተጉዓዙ ተፈሊጡ። ወዲ ወደን ልኡል ዊልያም ’ውን ኣብኡ ክርከብ እንከሎ ሓዉ ልኡል ሃሪ ድማ ኣብ መገዲ ምንባሩ ተገሊጹ ኔሩ። ብሰሉስ ሽመታ ካብ ንግስቲ ዝተቐበለት ቀዳመይቲ ሚኒስተር ብሪጣንያ ሊዝ ትራስ ብወገና፡ ንግስቲ ኤልሳቤጥ "ዘድልየና ምርግጋእን ሓይሊን ሂባትና'ያ" ክትብል ሓዘና ገሊጻ። ወደን፡ ግርማዊ ቻርለስ፡ ንጉስ ቻርለስ ሳልሳይ ተባሂሉ ከምዝጽዋዕ'ውን እታ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ኣፍሊጣ። ኣብ ፊት ቤትጽሕፈታ (10 ዳውኒን ስትሪት) ኣብ ዝሃበቶ መግለጺ፡ ነቲ ሓድሽ ንጉስ "ከምቲ ወላዲቱ ንብዙሓትን ንነዊሕ እዋንን ዘርኣየትና ተወፋይነት፡ ንዕኡ ዘለና ደገፍን ተወፋይነትን ንገልጸሉ" ኢላ። "ኣብዚ ዘመነ ካልኣይቲ ኤልሳቤጥ ዝሓልፈሉ ዘሎ እዋን፡ ከም መቐጸልታ ዘገርም ታሪኽ ዓባይ ሃገርና ሓድሽ መዋእል ንቕበል ኣለና። ከምቲ እታ ግርማዊት ንግስቲ ትጽበየና ድማ፡ 'ፈጣሪ ንንጉስና ይሓሉ' ዝብላ ቃላት ነውስእ" ኢላ። ዘመነ ንግስነት ኤልሳቤጥ ዳግማዊት፡ ከም መራሒት ሃገር፡ ነቲ ድሕሪ ካልኣይ ኲናት ዓለም ዝነበረ ጽንኩር ቁጠባዊ እዋን፡ ካብ ኢምራጦርያ ናብ ኮመን ዌልዝ ዝነበረ ምስግጋር፡ ምውዳእ ዝሑል ኲናት፡ ከምኡ'ውን፡ ምጽንባርን ምውጻእን ናብን ካብን ሕብረት ኣውሮጳ ዝሓለፈ'ዩ። ንግስነተን፡ ኣብ ብሪጣንያ፡ ካብቲ ኣብ 1874 ዝተወለደ ዊንስተን ቸርቺል ክሳብታ ድሕሪ 101 ዓመት ኣብ 1975 ዝተወለደት ሊዝ ትራስትን ዝነበሩ 15 ቀዳሞት ሚኒስተራት ዝረኣየ'ዩ። ኣብ ምሉእ ዘመነ ንግስነተን ድማ፡ ኣብ ሰሙን ሓንሳብ ምስቶም ቀዳሞት ሚኒስተራት ይራኸባ ነይረን። ኩነታት ጥዕናአን ንምፍላጥ ኣብ ፊት ናይቲ ኣብቲ ኣብ ርእሰከተማ ለንደን ዝርከብ ቤተንግስነት ባኪንግሃም ዝተኣኻኸቡ ሰባት፡ ሕልፈተ-ሂወተን ምስ ሰምዑ ክበኽዩ ተራእዮም። ስነስርዓት-ቀብረን ኣብ ዝመጽእ ክልተ ሰሙን ክፍጸም ትጽቢት ይግበር። ዝመጽእ መዓልታት፡ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ንቡር ሂወት ደስኪሉ ክቕኒ'ዩ። ንግስቲ ኤልሳቤጥ 21 ሚያዝያ 1926 ኣብ መይፈይር ለንደን ዝተወለዳ ኮይነን፡ ኤልሳቤጥ ኣለክሳንድራ ሜሪ ዊንድሶር ዝተውሃበን መጸውዒ ሽም ነይሩ። ኣብ ቁልዕነተን ንግስቲ ክኾና ከምዝኽእላ ዝገመቱ ብዙሓት ሰባት ኣይነበሩን፤ ኣብ ታሕሳስ 1936 ግና ኣኮአን ዝነበረ ንጉስ ኤድዋርድ ሻምናይ፡ ነታ ክልተ ግዘ ዝተፋተሐት ኣመሪካዊት ዋሊስ ሲምፕሰን ንምምርዓው ኢሉ ንግስነቱ ገዲፉ። ነዚ ስዒቡ ኣቦአን ንጉስ ጆርጅ ሻድሻይ ተባሂሉ ክቕባእ እንከሎ፡ ላሊቤት ተባሂለን ዝጽወዓ ዝነበራ ልእልቲ ኤልሳቤጥ ድማ ኣብ 10 ዓመተን ወራሲት ዘውዲ ኮይነን። ድሕሪ ሰለስተ ዓመታት ብሪጣንያ ምስ ጀርመን ናብ ኲናት ኣትያ። ንሰንን ሓፍተን ልእልቲ ማርጋሬትን ናብ ካናዳ ክውሰዳ ዝቐረበ ሓሳብ ወለደን ስለዘይተቐበልዎ፡ እቲ ናይ ኲናት እዋን ኣብ ቤት ንግስነት ዊንድሶር እየን ኣሕሊፈነኦ። 18 ዓመት ምስመለአን ድማ ምዝዋርን ጽገናን መኪና ተማሂረን ንሓሙሽተ ዓመታት ኣብ ሰራዊት ኣገልጊለን። ኣብ እዋን እቲ ኲናት ናይ ርሑቕ ዘመደን ምስዝነበረን ኣብ ሮያል ኔቪ ዘገልግል ዝነበረን ልኡል ግሪክ፡ ፊሊፕ፡ ደብዳበ ይጸሓሓፋ ነይረን። ፍቕራዊ ርክቦም ዓምቢቡ ድማ 20 ሕዳር 1947 ኣብ ዌስትሚነስተር ኣበይ ተመርዕዮም። ቦኽሪ ወዶም ልኡል ቻርለስ ኣብ 1948 ዝተወለደ ኮይኑ ልእልቲ ኣኒ ኣብ 1950፣ ልኡል ኣንድሪው ኣብ 1960፣ ልኡል ኤድዋርድ 1964 ተወሊዶም። ሞት ኣቦአን ንጉስ ጆርድ ሻድሻይ ኣብ 1952 እንትስማዕ ልእልቲ ኤልሳቤጥ ንወላዲአን ወኪለን ኣብ ኬንያ ነይረን። ሽዑ ሓዳስ ንግስቲ ኮይነን ናብ ዓደን ብቕልጡፍ ተመሊሰን። ኣብ 27 ዓመተን 2 ሰነ 1953 ኣብ ዌስትሚኒስተር ንግስቲ ኮይነን ዝተቐበኣ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት፡ ነቲ ስነ ስርዓት ልዕሊ 20 ሚልዮን ሰባት ብቴሌቪዥን ተኸታቲሎምዎ። ንሕብረት ሓበራዊ ሃብቲ ብዝነበረን ተገዳስነት ዝምስገና እተን ንግስቲ ፡ ብውሑድ ሓደ ግዘ ኣብ ሕድሕድ ኣባል ሃገር በጺሐን እየን።

ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካልአይቲ


ዜና ዕረፍቲ፡ ግርማዊት ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት

ቀንዲ መለለዪ ናይቲ ነዊሕ ዘመነ-ንግስነት ንግስቲ ኤሳቤጥ ዳግማዊት፡ እቲ ሓያል ርድኢት ሓላፍነተን ኰነ ቆራጽነተን: ህይወተን ንዙፋንን ንህዝበንን ዘበርከትኦ ተወፋይነት'ዩ። ንንግስነት ዓባይ ብሪጣንያ፡ ዋላ'ውን ኣብ እዋን ሽግር፡ ኣብ ምክንኻኑ ዝተጐናጸፍኦ ዓወት ዓቢ'ዩ። ይዅን'ምበር ኣማጽእአን ብርቂ ዝገበሮ ምኽንያት ምስ ተወለዳ ኣብ ንግስነት መጺአን እቲ ዙፋን ከኣ ዕጫአን ክኸውን'ዩ ኢሉ ኣቐዲሙ ዝተገንዘበ ሰብ ከቶ ኣይነበረን። ኤልሳቤጥ ኣለክሳንድራ መሪ ዊንድሰር፡ ኣብ ለንደን ብ 21 ሚያዝያ 1926 'የን ተወሊደን። ንሰን ቦዅሪ-ጓል ኣልበርት፡ መስፍን ናይ ዮርክ እየን - ማለት ካልኣይ ወዱ ንንጉስ ጆርጅ ሓሙሻይ። ኣዲአን ድማ  እተን ኣቐዲመን ብእመቤት ኤልሳቤጥ ቦወስ-ልዮን ዝፍለጣ'የን። ኤልሳቤጥ ኰና ማርገረት ሮዝ፡ እተን ብ1930 ዝተወልዳ ንእሽቶ ሓብተን፡ ኣብ ቤተን ኰይነን'የን ተማሂረን። ምእንቲ ምስ ካልኦት መዛኑአን ኣዋልድ እናተራኸባ ክዓብያ ድማ፡ ሓደ ፍሉይ ብ"መራሕ-ኣዋልድ" (ገርል-ጋይድ) ዝፍለጥ ማሕበር ደቂ'ንስትዮ - ምስ ኣህጕራዊ ምንቅስቓስ ስካውት ዝተኣሳሰረ ማሕበር - ኣብ ቤተ-መንግስቲ ባኪንግሃም  ተተኽለ። ካብ ብንእሽትአን ጀሚሩ፡ ኤልሳቤጥ ጉሉሕ ምርዳእ ሓላፍነት የርእያ ከም ዝነበራ ይንገረለን። ዊኒስተን ቸርቺል፡ ድሒሩ ቀዳማይ ሚኒስተር ዝዀነ፡ ብዛዕብአን ከምዚ ዝስዕብ ከም ዝበለ ይንገረሉ፡ - "ኣብ ማንም ቆልዓ ዘይርአ ፍሉይ ግርማዊ መዚ ነይሩወን"። እናገደደ ዝኸደ ወጥሪ ብ1936 ፣ ንጉስ ጆርጅ ሓሙሻይ ኣብ ዝሞቱሉ እዋን፡ ቦኽሪ ወዶም - ደይቪድ - ኤድዋርድ ሻሙናይ ዝብል ንጉሳዊ ስም ለቢሶም ኣብ ንግስነት መጹ። ይዅን'ምበር፡ እቶም ንጉስ በዓልቲ-ቤቶም ንክኾና ዝመረጽወን ሰብ ኣብቲ ማሕበረ-ሰብ ንግስነት ኣማታኢ ጕዳይ ኰነ። በዓልቲ ቤቶም - ኣሜሪካዊት ዋሊስ ስምፕሶን - ፍትሕቲ ስለ ዝነበራ ብፖለቲካውን ሃይማኖታውን ሸነኻት ቅብልቲ ኣይነበራን። ኣብ መወዳእታ ናይቲ ዓመት ድማ ንጉሳዊ ስልጣኖም ለቐቑ። ኣልበርት፡ መስፍን ናይ ዮርክ፡ ብዘይ ድልየቶም ጆርጅ 6ይ ዝብል ንጉሳዊ ስም ለቢሶም ንጉስ ዓባይ ብሪጣንያ ዀኑ። ኣብቲ እዋን'ቲ ኣብ ኤውሮጳ ዝነበረ ናዕቢ ንዅነታቶም ይህውኽ ስለ ዝነበረ፡ እቶም ሓድሽ ንጉስ፡ ምስ በዓልቲ ቤቶም ንግስቲ ኤልሳቤጥ (ኣዲአን ንንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ማለት'ዩ) ከይኖም ህዝቢ ኣብ ንግስነት ዝነበሮ እምነት ንኽምለስ ጸዓሩ። እቲ ዘርኣይዎ ኣርኣያነት ድማ ኣብ ቦኽሪ ጓሎም ዓሰለ። ኣብ 1939፡ እታ 13 ዓመት ዝዕድሚኣ ንግስቲ ንኣቦኣን ኣዲኣን  ናብ "ሮያል ነይቫል ኮለጅ" / ዘውዳዊ ኮለጅ ሓይሊ-ባሕሪ ኣብ ዝበጽሑሉ እዋን ኣሰነየቶም። ኣብኡ ንኤልሳቤጥን ማርጋረትን፡ ንእሽቶ ሓፍታ፡ ብሓደ ካደት ተዓጂበን ኣተዋ - ብልኡል ፊሊፕ ናይ ግሪኽ። ምስ ልኡል ፊሊፕ ንመጀመርታ እዋን ኣይኰኑን ተራኺቦም፣ ግናኸ ንመጀመርታ እዋን ተገዳስነት ዘርኣያሉ እዋን ነበረ። ልኡል ፊሊፕ፡ ካብ ሓይሊ ባሕሪ ንዕረፍቲ ኣብ ዝኸድሉ እዋን፡ ብንጉሳውያን ቤተ-ሰብ ኣቢሉ ብውግዒ ብዛዕባ ኤልሳቤጥ ክሓትት ጀመረ። ኣብ 1944፡ ኤልሳቤጥ፡ 18 ዓመት ምስ መልአት፡ ፍቕራ ከተግህዶ ጀመረት። ስእልታቱ ኣብ መደቀሲኣ ብምሕባእን፣ ብምስጢር'ውን ደብዳቤታት ይለዋወጡ ነበሩ። ኣብ ኣጋ ምውዳእ ካልኣይ ኲናት ዓለም፡ ጐርዞ ኤልሳቤጥ ኣብ "ተወሳኺ ግዝኣታዊ ኣገልግሎት" (ኦክዚለሪ ተሪቶርያል ሰርቪስ) ብምእታው ምዝዋር ዓባይ ማኪና ተማህረት። ድሕሪ'ቲ ዉግእ ንልኡል ፊሊፕ ንምምርዓው ዝነበራ ድልየት ሓደ-ሓደ ሽግራት ዓገቱዎ። እቲ ንጉስ ነታ ኣሐንቂቖም ዘዕበይዋ ጓሎም ንሓደ ንኸመርዕዉዋ ሰገጥ በሉ፡ ልዑል ፊሊፕ ግዳይ ቅድም-ፈረድ ንጉሳዊ ትካል ኰኑ - እቲ ምኽንያት ድማ  ናይ ወጻኢ ትውልዲ ስለ ዝነበሮ እዩ። እቲ ድልየት ናይ ክልቲኦም ሓያል ስለ ዝነበረ ነቲ መሳናኽል ዓብለሎ - ብ20 ሕዳር 1947 ድማ ኣብ ዌስትሚኒስተር-ኣቢ ተመርዓዉ። ልኡል ፊሊፕ፡ መስፍን-አዲንብራ ዚብል መጸዋዕታ ተቐበሉ፣ ኣገልግሎቶም፡ ከም መኰነን ሓይሊ ባሕሪ ግን ቀጸለ። ንሓጺር እዋን፡ ብዉሑዱ፡ እቶም መርዓዊ ኣብ ማልታ ተመዲቦምሉ ኣብ ዝነበረ እዋን ምስ መርዓቶም በይኖም ኰይኖም ብመጠኑ ናይ ተራ ሰብ ናብራ ከስተማቕርዎ ከኣሉ። ቻርለስ፡ እቲ ቦኽሪ ወዶም፡ ኣብ 1948 ተወልደ፣ ብድሕሪኡ ኣን ጓሎም  ኣብ 1950 ተወልደት። እቶም ንጉስ፡ ኣቦ ኤልሳቤጥ ግን፡ ብግዜ ውግእ ኣዝዮም ሓጸልጸል ኢሎም ስለ ዝነበሩ፡ ብቐጻሊ ምትካኽ ሽጋራ ዝመጸ ዘይምሕር ሕማም መንሽሮ ሳንቡእ ይሳቐዩ ነበሩ። ብጥሪ 1952፡ ኤልሳቤጥ፡ ኣብ 25 ዕድሜኣ፡ ምስ በዓል ቤታ ንኣቦኣ ብምውካል ንዑደት ንወጻኢ ገይሻ። ኣብ ኬንያ ኣብ ሓደ ሕዛእቲ-ሃድን ከለዋ ሞት ኣቦአን ተርድኣ፡ ብኡ-ንብኡ ሓዳስ ንግስቲ ናይ ዓባይ ብሪጣንያ ኰይነን ንለንደን ክምለሳ ተገደዳ። ብወርሒ ሰነ 1953፡ ኣብቲ ዘውዲ ዝደፍኣሉ እዋን ብተሌቪዥን ተቓልሐ - ብሚልዮናት ዝቝጸሩ ሰባት ኣብ ዙርያ ተለቪዥን ኰይኖም፡ ገሊኦም ንመጀመርታ ጊዜ፡ ነቲ ከም ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ዝገበርኦ ፍጻሜ-ማሕላ ተኸታተልዎ። ካልኣይ ዉግእ ዓለም ንብሪጣንያዊ -ኤምበራጦርያ ኣብ ምውድኡ ገጹ ስለ ዝኸደ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ንነዊሕ እዋን ኣብ ኮሞንወልዝ ሃገራት - ገሊአን'ኳ ድሮ ናጽነተን ተጓናጺፈን ነይረን'የን -  ካብ ሕዳር 1953 ጀሚረን ዑደት ፈጸማ። ንግስቲ ኤልሳቤጥ ንመጀመርያ እዋን ኣብ ኣውስትራልያን ኒውዚላንድን ዑደት ፈጸማ - ብግምት ሰለስተ-ርብዒ ህዝቢ ኣውስትራልያ ብኣካል ንኽርእዩወንን ክቕበልወንን ወጹ። ኣብ 1950'ታት ብርክት ዝበላ ሃገራት ኣብ ትሕቲ ግዝኣትን ቍጽጽርን ዓባይ ብሪጣንያ ዝነበራ ሓደ-ብሓደ ባንዴራ እንግሊዝ ከውርዳ ጀመራ፣ ከም ሓደ ስድራ-ቤት ከኣ ሓድሽ ማሕበር ብፍቓደን ኣቖማ። ብዙሓት ፖለቲከኛታት፡ እቲ ሓድሽ ማሕበር 'ኮሞንወልዝ' ነቲ ሽዑ መልክዕ ኤውሮጳዊ ቍጠባዊ ሕብረት ሒዙ ክበቍል ዝጀመረ ማሕበር ዚምክት ዓቕሚ፡ ዋላ'ኳ ብመጠኑ ይዅን፡ ክህልዎ ይኽእል'ዩ ኢሎም ብምሕሳብ ፖሊሲታት ዓባይ ብሪጣንያ ካብ ክፍለ-ዓለም ኤውሮጳ ከም ዘልግስ ገበሩ። ጽልዋ ዓባይ ብሪጣንያ ከኣ ብናይ 1956 ሕንፍሽፍሽ ስዊዝ ምንቍልቋል ክቀላጠፍ ጀመረ። ብጕዳይ መትርብ ስዊዝ ዝተበገሰ፡ ሃገራውነት ግብጺ ንምቍጽጻር ዝተወስደ ስጕምቲ - ወተሃደራት ብሪጣንያ  ንግብጺ ምስዳድ ዝተወስደ ዉሳኔ ብምንስሓብ ስለ ዝፈሸለ፡ ብስንብታ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣንቶኒ ኢድን ተሰነየ። ምስ ጊዜ ምጕዓዝ ኣብ መወዳእታ 1960'ታት ቤተ-መንግስቲ ባኪንግሃም ሓደስቲ ስጕምትታት ንምትእትታው ተበገሰት። እቲ እናሓደረ ንጉሳዊ ቤተ-ሰብ እናተባህለ ክጽዋዕ ዝጀመረ ክቱር ወግዓውነት ንግስነት ንምፍኳስ ለውጥታት ምትእትታው ጀመረ። እቲ ዉጽኢት ናይዚ ተበግሶ ብሓድሽ ነግሒ ዝቐደደ ኣቀራርባ፡ ንጉሳዊ ቤተ-ሰብ ዘርእስቱ ፊልም ተቐርጸ። ቢቢሲ ንቤተ-ሰብ ዊንሰር ኣብ ቤቶም ዉሽጢ ብምእታው ክስእል ከኣለ።  እቲ ቤተ-ሰብ ኣብ ግዳም ስጋ እናጠበሱ፡ ገረብ-ልደት እናሰለሙ፡ ንቈልዑ ብመኪና ከበጻጽሑ - ስርሓት ተራ ሰባት  ክሰርሑ፡ ቅድሚ ሕጂ ተራእዩ ዘይፈልጥ ምርኢት ኰነ። ብ1977፡ ብእዋን ብሩራዊ ኢዮበልዩ- ንዝኽሪ መበል 25'ዊ ዓመት ንግስነት ንግስቲ ኤልሳቤጥ - ብዉዕዉዕ ስምዒት ዝመልኦ ናይ ጽርግያ በዓላት ይዅን ብኣብ ፈቐድኡ ዝተኻየዱ ጽንብላት ተኸቢሩ ወዓለ። ንጉሳዊ ቤተ-ሰብ ናይ ህዝቢ ፍቕሪ ምስኦም ምህላዉ ብምፍላጥ ቀሰኑ - ምንጪ  ናይቲ ፍቕሪ'ቲ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ምዃነን'ውን ተራእየ። ክልተ ዓመት ጸኒሑ፡ ዓባይ ብሪጣንያ ብፋላመይቲ ጓል'ንስተይቲ ቀዳመይቲ ሚንስተር ተቦኰረት። ኰይኑ ግን ሓድ-ሓደ እዋን ርክባት ናይ ክልቲአን- መራሒት መንግስትን መራሒት ሃገርን - ምዕሩይ ከም ዘይነበረ ይዝረበሉ ነበረ። እቲ ምንጪ ናይቲ ጸገም ንግስቲ ኤልሳቤጥ ሓላፊት ናይ ኮሞንወልዝ ስለ ዝነበራ ንስርሐን ዉፍይቲ፡ ንዅሎም መራሕቲ ኣፍሪቃ ኸኣ ብቀረባ ስለ ዝፈልጣኦም ሽግሮም'ውን ይርድአን ነበረ። ናይ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ታቸር ኣቃጫጭ  ኰነ እቲ ተፋጣጢ ቅዲ ኣቀራርባ ይድንጽወን ነበረ፣ ብፍላይ'ኳ ታቸር ነቲ ኣብ ልዕሊ ዓሌታዊት ደቡብ ኣፍሪቃ እተወስደ ማዕቀባዊ ስጕምቲ ብምጽራረን። ካብ ዓመት ናብ ዓመት ናይ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ህዝባዊ ሓላፍነት ቀጸለ። ድሕሪ ናይ 1991 ኲናት ወሽመጥ- መንግስቲ እንግሊዝ ንሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ብምድጋፍ ኩዌት ሓራ ንምውጻእ ኣንጻር ዒራቕ ዝተኻፈልቶ ዉግእ - ንግስቲ ኤልሳቤጥ ንኣሜሪካ ክበጽሓ ከዳ። ኣብ ቅድሚ ናይ ሓባር ኣኼባ ባይቶ (ኮንግረስ) ኰይነን መደረ ኣስምዓ - እዚ ዝዀነሉ ካብ ንጉሳዊ ቤተ-ሰብ ንመጀመርታ ጊዜ'ዩ ። ፕረሲደንት ጆርጅ ቡሽ "ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዓርኪ ናጽነት ምዃነን ካብ ነዊሕ እዋን ኢና ንፈልጥ" ክብሉ ድማ ኣመጐስወን። ዓመት ጸኒሑ  ብተኸታታሊ ገለ-ገለ ዘጕህዩ ጕዳያትን ሃንደበታውያን ጸገማት ንንጉሳዊ ቤተ-ሰብ ክነኽኦም ጀመረ። ካልኣይ ወደን ንንግስቲ ኤልሳቤጥ፡ መስፍን ናይ ዮርክ፡ ካብ ብዓልቲ ቤቱ - ሳራ - ክፈላለዩ፡ ሓዳር ናይ ጓለን - ልዕልቲ ኣን - ካብ ሰብኣያ ማርክ ፊሊፕስ - ብፍትሕ  ክፈላለዩ፡ ጸኒሑ ድማ ልዑልን ልዕልቲ ናይ ወይልስ 'ውን ሓዳሮም ተበተነ። ኣብ ዉሽጢ'ቲ ዓመት እቲ ዝፈትወኦ መንበሪ ቤተን- ህንጻ ዊንሰር - ብሓዊ ተባርዐ። እቲ ባርዕ ከም ሓደ ኣብ'ቲ ዉሽጢ ቤተ-መንግስቲ ዝነበረ ሕንፍሽፍሽ ዝእምት ምልክት ተወስደ። ኣብ መንጎ ህዝቢ ድማ ሓደ ዓቢ ምፍሕፋሕ ዝነበሮ ክትዕ ተፈጥረ - ወጻኢታት ናይቲ ብባርዕ ዝዓነወ ህንጻ መን ይሸፍኖ - ገባራይዶ ወይ ንግስቲ ኤልሳቤጥ? ንግስቲ ኤሳቤጥ ን1992 "ኣኑስ ሆሪቢልስ" - እቲ ዝኸፍአ ዓመት - ኢለን ሰምየንኦ።  እቲ ንጉሳዊ ቤተ-ሰብ፡ ኣብ ክንዲ ኣደዳ ተጻራሪ መድያ ዝኸውን፡ ንህዝቢ ምኽፋቱ ከም ብሓይሽ ተገንዘባ። ባኪንግሃም ፓላስ ንበጻሕቲ ከም ዝኽፈት ተገብረ - እቲ እትዋቱ ድማ ንመዐረዪ ህንጻ-ዊንሰር ክኸውን ተወሰነ። ንግስቲ ኤልሳቤጥን ወደን፡ ልኡል ቻርለስ - ወራስ-ዓራት - ካብ ኣታዊ-ወፍሪ ቀረጽ ከም ዝኸፍሉ ኸኣ ተሓበረ። ኣብ ግዳማዊ ስርሓት፡ እቲ ኣብ ዘመነ-መግዛእተን ንኮሞንወልዝ ተነቢሩሉ ዝነበረ ልዑል ትጽቢት ከም ዝድለ ኣይኰነን፣ ዓባይ ብሪጣንያ ነቶም ናይ ቀደም ኣዕሩኽታ- ንሃገራት ኤውሮጳ ዝሓሸ ኣተሓሕዛ ንምግባር: ሕቘኣ ሃበቶም ። ንግስቲ ኤልሳቤጥ ግን ጥቕሚ ኮሞንወልዝ ካብ ሓሳበን ኣይውጽእኦን፣ ደቡብ ኣፍሪቃ ንኣፓርታይድ ምስ ሓኸኽዎ ኣዝየን ተደሰታ። ነቲ ጕዳይ ንምብዓሉ ድማ ብመጋቢት 1995  ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ዑደት ፈጸማ። ዳያና፡ ልእልቲ ወይልስ ብነሓሰ 1997 ኣብ ፓሪስ ብናይ መኪና ሓደጋ ምስ ሞተት ዝገደደ ሽግር ተረኽበ፣ ብተወሳኺ ኣብ ልዕሊ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካብ ህዝቢ ክሲ ቀረበ። ህዝቢ ኣብ ለንደን ዝርከብ ቤተ-መንግስቲ ዕጉግ ኢሉ፡ ዕንባባ ንዝኽሪ መዋቲት ከፍስስ ክርአ ንግስቲ ኤሳቤጥ ግን ቅልጥፍ ኢለን ኣይተራእያን - መብዝሕትኡ እዋን ከምዚ ዓይነት ሓዘን ክርከብ ህዝቢ ናብአን ስለ ዘተኵር  ከም ቀደመን ኣብ ቦትአን፡ ኣብ ቅድሚት ኰይነን ክመርሓ ኣይተረኽባን። ጸኒሐን ብቀጥታ ዝተፈነወ ንዝኽሪ ሰበይቲ ወደን ድማ መልእኽቲ ኣቕረባ፡ ስድራ-ቤተን ከኣ ንከምዚ ዝኣመሰለ ኵነታት ግብራዊ መልሲ ንኸተኣታቱ መብጽዓ ኣተዋ። ኣብ 2002 ኣዲአን ንንግስቲ ኤልሳቤጥ (ንግስቲ ዓባይ)  ከምኡ'ውን ልእልቲ ማርጋረት ስለ ዝሞታ ነቲ ኣብቲ ዓመት'ቲ ተወሲኑ ዝነበረ ናይ ኢዩበልያዊ ጽንብል - መበል 50 ዓመት ንግስናአን - ደኰኖ። ይዅን'ምበር፡ ዋላ'ኳ እቲ ደጋጊሙ ዝለዓል ክትዕ - መጻኢ ንግስነት - ኣብ ቦትኡ ሃልዩ ንኢዩበልዩ ንግስቲ ኤሳቤጥ ንኸብዕሉ ሓደ ሚልዮን ዝኣኽሉ ሰባት ኣብ ቅድሚ ባኪንግሃም ፓላስ ተኣከቡ። ብሕዳር 2007 ንግስቲ ኤልሳቤጥን ሰብኣየን ልኡል ፊሊፕን፡ መበል 60 ዓመት መርዕኦም ኣብዓሉ። ብሚያዝያ 2011 ድማ መርዓ ወዲ-ወደን፡ መስፍን ናይ ከይምብሪጅ፡ ምስ ካተሪን ሚድልተን፡ ኣብዓላ። ብ2012 ብእዋን ኣልማዛዊ ኢዮበልዩ - ኣብ ንግስና ዝመጻሉ - ብርክት ዝበሉ ጽንብላት ተኻየዱ። ብመስከረም 2014፡ ስኮትላንድ ናጽነታ ንምርካብ ረፈረንደም ኣብ ዝተገብረሉ እዋን፡  ንንግስቲ ኤልሳቤጥ ፈታኒ እዋን ነበረ። እቲ ውጽኢት ናይቲ ረፈረንደም ምስ ተፈልጠ - ብጸቢብ ጋግ ህዝቢ ስኮትላንድ ምስ ዓባይ ብሪጣንያ ምዃን ይሕሸና ምስ በለ - ሽዑ ዘስምዕኦ መግለጺ በቲ ውጽኢት ከም ዝቐሰና የስምዕ - እቲ ሕብረት ኣብ ቦትኡ ብምህላዉ። ብዕለት 9 መስከረም 2015 ኣብ ታሪኽ ዓባይ ብሪጣንያ እተን ዝነውሐ እዋን ኣብ ዙፋን ኮፍ ዝበላ ንግስቲ ምዃነን ተነግረ - ንንግስና ንግስቲ ቪክቶርያ፡ ዓባይ-ዓባይ-ዓባየን ሓለፍኦ። ብድሕሪኡ፡ ዓመት ከይመልአ፡ ብሚያዝያ 2016፡ መበል 90 ዓመት ልደተን ኣብዓላ፣ ብሕዳር 2017 መበል 70'ዊ ዓውደ-ዓመት መርዐአን ምስ ልኡል ፊሊፕ ኣብዓላ። ዋላ'ኳ ንግስነት ንግስቲ ኤልሳቤጥ ሓይለ-ንግስነተን ከምቲ ዝጀመሮ ሓያል ኣይኹን፡ ኣብ ልቢ ዜጋታት ዓባይ ብሪጣንያ ብኣኽብሮት ዝልለ ፈቃርን ጥጡሕን ቦታ ሃልይዎ ህላወኡ ከም ዝቕጽል ገይረን'የን። ቅድሚ ሰላሳ ዓመት ደቡብ ኣፍሪቃ ኣብ ዝበጽሓሉ ኣጋጣሚ - ዓመት ብሩራዊ ኢዮበልዩ - ዝኣተውኦ መብጽዓ ዘከራ። "ጓል 21 ዓመት ኣብ ዝነበርክሉ እዋን ንህዝበይ ንኸገልግል መብጽዓ ኣብ ዝኣተኽሉ እዋን ሓገዝ እግዚኣቢሄር ከይፍለየኒ ለሚነ ነይረ። ኣይተፈለየንን ከኣ፣  ኵነታት ናይ ምምዛን ዓቕመይ ክብ ለጠቕ ይበል'ኳ እንተነበረ ካብቲ ዝተመባጻዕኩዎ ሓንቲ ቃል'ኳ ትዅን ንድሕሪት ኣይስሕብን።"

ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካልአይቲ


ንግስትን ልኡል ፊሊፕን፡ ንነዊሕ ዝዘለቐ ንጉሳዊ ፍቕሪ

ንልዕሊ ሸውዓተ ዓሰርተ ዓመታት ኣብ ዝጸንሐ ሓዳር፡ ልኡል ፊሊፕ ኣብ ኣገዳሲ ሃገራዊ  ኣጋጣሚታት ደጋፊ ንግስቲ  ክኸውን እንከሎ፤ ብብሕቲ ድማ ዝያዳ ካልእ ሰብ ኣጸቢቑ ዝፈለጣ ንሱ እዩ ነይሩ። ሓደ ውልቃዊ ጸሓፊ ሓደ እዋን ከምዚ ክብል ጽሒፉ፡ “ኣብ ዓለም ንንግስቲ ከም ካልእ ሰብ ዝርእያ እንኮ ሰብኣይ ልኡል ፊሊፕ እዩ”። ኣብ ፍቕሪ ዝተሰረተ ሓዳር እዩ ነይሩ። ንሓድሕዶም ተሓራርዮም። ኣብ 1939 ኣብ ማእከል መሰልጠኒ ሓይሊ ባሕሪ ዳርትማውዝ ክራኸቡ እንከለው፡ ንፈለማ ዝተርኣኣዩሉ ኣጋጣሚ እኳ እንተዘይነበረ፡ እቲ ናይ ሓባር ህይወት ይጅምር ምንባሩ፡ እቲ ሽዑ ዝተወስደ ስእሊ የመላኽት። እቲ ብዛዕባ ጸወታታት ክርኬትን ቴኒስን ዝዋዘ ዝነበረ ሰሓቢ ወዲ 18 ዓመት ሕጹይ መኮነን፡ ኣብ የዒንቲ ጓል 13 ዓመት ልእልቲ ኤልሳቤጥ ኣቓልቦ ረኸበ። እቲ ሌላኦም ምስግዜ ናብ ምሕዝነት በሪኹ፡ ደብዳበታት ክለዋወጡን ኣብቲ እዋን ኲናት፡ ስሕት ኢሎም ክበጻጽሑን ጀመሩ። እቲ ልኡል ኣብ ኣገልግሎት ንጉሳዊ ሓይሊባሕሪ ኣብ ዝነበረሉ እዋን እታ ልእልቲ ስእሉ ኣብ ክፍላ ሰቒላ ነይራ። ንእስነት እቲ ልኡል ኣብ ሓደ ቦታ ዝረግአ ኣይነበረን። ኣብ ግሪኽ ተወሊዱ ግና ናብ ዝተፈላለያ ሃገራት ኣውሮጳ ተሰዲዱ። ነጻ፡ ከም ብሓድሽ ጀማርን ጽኑዕን ክኸውን ነይርዎ። ልእልቲ ዝበዝሕ እዋን፡ ካብቲ ክዉን ዓለም ተዓቝባ፡ ኣብ ርሻናት ቤተንግስነት እያ ነይራ። ብባህሪኣ ሃንደራእ ኢላ ዘይትዛረብ፡ ሓፋርን መስተውዓሊትን’ያ። ንሓድሕዶም ዝማላልኡ እዮም። ወዲወዶም ዝኾነ ልኡል ዊልያም ብዛዕባ ርክቦም ክገልጽ ከሎ ከምዚ ኢሉ “ዝብሎምን ዝገብሮምን ነገራት የስሕቓ እዩ። እቲ ንህይወት ዝርእየሉ መገዲ’ውን ካብ ናታ ዝተፈለየ’ዩ። ስለዚ ክልቲኦም ብሉጻት መጻምድቲ እዮም”። ወላ’ኳ ሓሳባቱ ቅድሚ ዓመት ኣቢሉ ኣተንቢሁ እንተነበረ፡ ክሳዕ መበል 21 ዕለተ ልደት ንግስቲ ኤልሳቤጥ ማለት 1947፡ ሕጸኦም ንህዝቢ ብወግዒ ኣይተገለጸን። ልኡል ፊሊፕ፡ ናይ ወላዲቱ ልእልቲ ኣሊስ ናይ ግሪኽ ካብ ዝነበረ ዘውዲ ፕላቲነምን ኣልማዝን ብምጥቃም ናይ ሕጸኦም ቀለቤት ኣዳለወ። ልኡል ፊሊፕ ቀቅድሚ ምምርዓዎም ናብ ወላዲታ፡ ናብ ንግስቲ ኣብ ዝሰደዶ ደብዳበ ነታ ልእልቲ “ብምልኣትን ብዘይተጕላባን ከም ዘፍቕራ” ገሊጹ። እቶም ተጻመድቲ 2000 ዕዱማት ኣብ ዝተረኽቡሉ ኣብ ዌስትሚኒስተር ኣበይ ቃልኪዳን ፈጺሞም። እቲ እዋን፡ ካልኣይ ኲናት ዓለም ድሕሪ ምዝዛሙ ድሕሪ ክልተ ዓመት ጥራይን እታ ሃገር ጌና ካብቲ ቅልውላው ትወጸሉን ግዜ ብምንባሩ መርዐዖም ሳሕቲ ዝርአ ናይ ጽምብል ኣጋጣሚ እዩ ነይሩ። ዊንስተን ቸርቺል “ኣብ እንጓዓዞ ሓያል ጎደና ዝተራእየ ሕብራዊ ማሕታ” ክብል ገሊጽዎ። ኣብ ዝቐጸለ ዓመት በኹሪ ወዶም ቻርልስ ክውለድ እንከሎ፡ ብድሕሪኡ ኣን ስዒባ። ልኡል ፊሊፕ ኣብቲ ዝነበሮ ሓይሊ ባሕሪ ብቕልጡፍ ማዕርግ ወሲኹ። ናብርኦም ድማ ኣብቲ ንሱ ተመዲቡሉ ዝነበረ ማልታ ገበሩ። ኣብ 1952 ንጉስ ጆርጅ ራብዓይ ምስ ሞተ ኩሉ ነገራት ተቐያዪሩ። ንግስቲ ኤልሳቤጥ ጓል 25 ዓመት ልኡል ፊሊፕ ድማ ወዲ 30 ዓመት ነበሩ። እታ ልእልቲ ተረካቢት ንግስነት ምንባራ ይፈልጡ እኳ እንተነበሩ ክሳዕ ክንድኡ ቀልጢፉ ክመጾም ግና ኣይተጸበይዎን። እቲ መስፍን ኣብቲ ንጉሳዊ ሓይሊ ባሕሪ ዝነበሮ ራእይ ክጥንጥን ተገዲዱ። ሓደ መራኽብ ዝእዝዝ ዝነበረ ሰብኣይ፡ ሃንደበት ናብ ናይ ምትሕግጋዝ መዝነት ክወርድ ቀሊል ኣይኮነን። ብዘይካ’ዚ ኣብ 1950ታት ምንባሩ ኣብ ግምት ብምእታው፡ ካብ ሰበይቱ ብመዝነት ዝትሕት ሰብኣይ ሳሕቲ ዝርአ እዩ ነይሩ። እታ ኣደ ቆልዑት ዝነበረት ንግስቲ’ውን እቲ መዝነት ዝጠልቦ ቀዳምነት ክትህብ ተገዲዳ እያ። ዝምድናኦም ብሰንኪ ሃንደበታዊ ምቅይያር መዝነታት ተሃስዩ እንተነይሩ፡ ኣብ ቃልዕ ዝወጸ ኣይነበረን። እቲ መስፍን ርእሲ እታ ስድራ ናይ ምዃን ተርኡ ብምፍጻም፡ እታ ንግስቲ፡ ከም ርእሰብሄር፡ መዝነታ ዝጠልቦ ሓላፍነት ብግቡእ ክትዋጻእ ኣኽኢልዋ እዩ። ነቲ ካልእ ዓለም ንሳ እያ ሓለቓ- ብውልቂ ግና በንጻሩ እዩ። ኣብ 1960 ዝተዳለወ ሰነዳዊ ፊልም ከም ዘርእዮ፡ ንሱ ባርቢኪው ከዳልው እንከሎ ምሕጻብ ኣቕሑት ናታ ግደ እዩ። ምብጻሕ ናብ ሃገራት፡ መኽፈቲ ኣኼባ ፓርላማን ካልእ ጽምብላትን ዝኣመሰሉ ኣብ ዓበይቲ ሃገራዊ ህሞት የሰንያ። እቲ ዝምድና ብሉጽ ክኸውን ዝኸኣለ በበይኖም ግዜ የሕልፉ ብምንባሮም ምዃኑ ይንገር። ሓደ እዋን እቲ መስፍን ባዕሉ “ምስጢር ሕጉስ ሓዳር ዝተፈላለየ ድልየታት ምህላው እዩ” ኢሉ። ብስሩዕ ይራኸቡ እኳ እንተነበሩ ኣብ በበይኑ ስፍራ እዮም ነይሮም። ድሕሪ ለበዳ ኮቪድ-19 ግና ክልቲኦም ኣብ ግምቢ ዊንድሶር ክጥርነፉን ዝከታተልዎም ሰባት ክፍለዩን ተወሲኑ። ካብ መጋቢት 2020 ንደሓር ብምኽንያት እቲ ለበዳ፡ ብዙሕ ግዜ ብሓባር ከሕልፉ ክኢሎም። ንልዕሊ 70 ዓመታት ናይ ሓድሕዶም ኮይኖም ብሓባር ዘሕለፍዎ ግዜ ፍሉይ እዩ። በዚ ድማ ሕልፈት ልኡል ፊሊፕ ንንግስቲ ዘሕደሮ ጓሒ ከቢድ እዩ። ወላ’ኳ ምርኡይን ቅሉዕን እንተዘይነበረ ዛንታ ንጉሳዊ ፍቕሮም ብቀጻልነቱ ክዝከር እዩ።

ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካልአይቲ


ጸለምቲ ኣሜሪካውያን ኣብ ሰነዳዊ ፊልም ሃሪን ሜጋንን ዝሃብዎ ግበረመልሲ እንታይ እዩ?

ብሪንዲስ ሮበርትስ፡ ተኸታታሊት ሰነዳዊ ፊልም ሃሪን ሜጋንን እናነብዐት እያ ርእያቶ። እታ ካብ ግዜ ልእልቲ ዲያና ጀሚራ ኣዝያ ኣድናቒት ንጉሳውያን ስድራቤት ዝዀነት ሮበርትስ፡ እታ ስድራቤት ክትበታተንን፡  ልኡል ሃሪን ሓዉ ልኡል ዊልያምን ከመይ ጌሮም ከምዝተፈላለዩ ክገልጽ እንከሎን ክትርእዮ ከላ በኽያ። ሮበርትስ ኣብ ደቡብ ኣሜሪካ ዝዓበየት ጓል 65 ዓመት ጸላም ሰበይቲ ኰይና፡ ኣብ ጉዳይ ዓሌትን ዓሌታውነትን ዝግበር ዝነበረ ዘተ ኣዝዩ ግልጽን ቅሉዕ ምንባሩ ትኣምን። ብቐጻሊ ንነብሳ ክትምርምር ከምዘለዋን ገለ ካብ ናይ ገዛእ ርእሳ ተመኵሮታት ከምዘለለየትን ትዛረብ። "ሓራቕ ጸላም ሰበይቲ ተባሂለ'የ፣ ከምኡ'ውን ኵሉ'ቲ ጸለምቲ ደቀንስትዮ ንምንእኣስን ሰብኣውነተን ንምትሓትን ዝጥቀሙሉ ቃላት ኢሎምኒ እዮም። ስለዚ ብርግጽ [ነታ ዱቸስ] እየ ዝድንግጸላ" ትብል። ውድድር ቀንዲ ቴማ ናይቲ ሽዱሽተ ክፋላት ዝሓዘ ተኸታታሊ ፊልም'ኳ እንተነበረ፡ ከምቲ ብዙሓት ዝገመትዎ ግን ኣይነበረን። ሜጋን ኣብቲ ምስ ኦፕራ ዊንፍረይ ዝገበረቶ ቃለ መጠይቕ፡ ሓደ ስሙ ዘይተጠቕሰ ኣባል ንጉሳዊ ስድራቤት ቆርበት ህጻኖም ክሳብ ክንደይ "ጸሊም" ከም ዝኸውን ዝሃባ ነታጒ ርእይቶ ከምዝዀነ ትዛረብ። ቅድሚኡ ግን ዝዀነ ብቕሉዕ ዝተባሃለ ነገር ኣይነበረን። እዞም መጻምድቲ፡ ነቲ ናይ ኔትፍሊክስ ምርኢት ተጠቒሞም፡ መብዛሕትኡ ግዜ ክልተ-ዓሌታዊ ውርሻ ሜጋን፡ ኣብ ልዕሊኣ ብዘይሕለል ናይ ታብሎይድ ወፍሪ ዝገለጽዎ - ብዝያዳ ድማ ኣብቲ ብኢንተርነት ዘጋጠማ ዓሌታዊ ግህሰት መሰረታዊ ረቛሒ ምዃኑ ይምጕቱ። ሮበርትስ ዘለለየቶ ትረኻ እዩ። ናብ 2018 ንድሕሪት ተመሊስና፡ ድሕሪ ንጉሳዊ መርዓ፡ ሜጋን፡ ብዓሌታዊ ርእይቶታት ኣብ ዝተዓብለለሉ እዋን፡ #SussexSquad ዝብል ሃሽታግ ንኽፍለጥ ሓጊዛ። እቲ ስጕምቲ፡ ኣብ መላእ ዓለም ካብ ዝርከቡ ዝተፈላለየ ሕብሪ ቆርበት ዘለዎም ደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን፡ ነታ ዱቸስን ስድራቤታን ንምድጋፍ ማሕበራዊ መራኸቢታት ክጥቀሙ ዝደለዩ ተኸታተልቲ ቀልጢፉ ኣኻኺቡ። "ዓሌትነት ዘየጋጠመካ እንተዀይኑ፡ ወይ ግዳይ ናይዚ እንተዘይኴንካ፡ ሽዑ ኣይትፈልጦን ኢኻ" ትብል ሮበርትስ። "እቲ ንኻልእ ሰብ ንጹህ ክመስሎ ዝኽእል፡ ትርእዮ ኣለኻ ግን ኣይፋልን እዚ ፈጺሙ ንጹህ ኣይኰነን።" ትሮሊንግ መስመር ምስ ሰገረ፤ ኣብቲ ተኸታታሊ ፊልም፡ ልኡል ሃሪ፡ ንወዱ ‘ኣርቺ’ ምውላዱ ምስተገልጸ ካብ ዝረኣዮም ቀዳሞት ግብረ-መልሲ ሓደ፡ ኣቕራቢ መደብ ቢቢሲ ነበር ዳኒ ባከር ኣብ ትዊተር ዝጸሓፎ ኰይኑ፡ ዝዀኑ መጻምድቲ ምስ ቺምፓንዚ ኢድ ንኢድ ተተሓሒዞም ዘርኢ ስእሊ ነይርዎ። "ኣብ ልዕሊኡ 'ንጉሳዊ ህጻን ካብ ሆስፒታል ክወጽእ እዩ' ዝብል ጽሑፍ ነይሩዎ። እዚ ሓደ ካብቶም ቀዳሞት ዝረኣኹዎም ነገራት እዩ ነይሩ" ይብል ልኡል ሃሪ። ሚስተር ባከር ይቕሬታ ሓቲቱ ድሒሩ ድማ ካብ ስራሕ ተባሪሩ። ኣሜሪካዊ በዓል ሃብቲ ቴክኖሎጂ ክሪስቶፈር ቦውዚ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ደቂ እዞም መጻምድቲ ኣብ ኦንላይን ኣብ ዝተፈጸሞም መጥቃዕቲ፡ ብቐጻሊ ምስ ኣህባይ ይነጻጸሩ ከምዝነበሩን፡ እታ 'N-word' ድማ ብተደጋጋሚ ኣብ ልዕሊ ሜጋን ይጥቀሙላ ከምዝነበሩን ገሊጹ። ቦውዚ፡ ኣብዚ ተኸታታሊ ፊልም ዝተሳተፈ፡ ትካሉ ቦት ሴንቲነል፡ ውሑድ ቍጽሪ ግን ከኣ ሓያል ጸረ ሜጋን ዝዀኑ ኣካውንታት ንመብዛሕትኡ ናይቲ ኣብ ትዊተር ዝረአ ጽልኢ ዝመልኦ ትሕዝቶ ተሓተትቲ ምዃኖም እዩ ዝኣምን። "እዚ ካብ ናይ ሩስያ ትሮል ፋርም ዝወጸ ነገር ይመስል" ይብል ቦውዚ። "ኣብ ደገ ብዝዀነ ምኽንያት ጥራይ ዘይፈትውዋ ሰባት የለዉን ኣይብልን እየ፣ እንተዀነ እቲ ዓቢ ስእሊ፡ ናይዞም ናይ ጽልኢ ኣካውንትታት ርኢኻ፡ እዚ ብዛዕባ ዓሌታውነት ኣይኰነን፡ ናብ ዝብል መደምደምታ ክትበጽሕ ኣይትኽእልን ዝብል ርእይቶ ኣለኒ።" ኣሜሪካዊ፡ ንጉሳዊ ተዓዛቢን ወሃብ ርእይቶን ኣር.ኤስ.ሎክ፡ እቲ ተኸታታሊ ሰነዳዊ ፊልም፡ ነቲ ድሕሪ ንጉሳዊ መርዓ ኣብ ዝነበሩ ዓመታት ዝረኣየቶ ድራማዊ ለውጢ ቃና ሽፋን መራኸቢ ብዙሃን ከም ዝሓዘ ገሊጹ። "ዓባይ ብሪጣንያ ልክዕ ከም ሰፊሕ ዓለም፡ ነዞም ኣዝዮም ዝተፈላለዩን ዘመናውያንን መጻምድቲ ከም እትቕበልን ከም እትሓቍፍን ገይራ ክትረኣ ትደሊ" ኢላ። እቲ፡ ሜጋን ካብ ሽዑ ጀሚሩ እታ መጻምዱ ተጻዊራቶ ዝብሎ ድሕረ-ባይታን ዓሌታዊ ግህሰትን ግን፡ እቲ ነገር ክሳብ ክንደይ ክኸይድ ከም ዝኽእል ዘርኢ ምዃኑ እያ ትገልጽ። "ኣብ መንጎ ንነብስና ከመይ ንርእያን ብሓቂ መን ምዃንናን ዘሎ ርሕቐት ሰፊሕ እዩ።" ብዙሓት ጸለምቲ ኣሜሪካውያን ንሃሪን ሜጋንን ብዛዕባ ዓሌትነት - ከምኡ'ውን ከም ሕድሪ ባርነትን መግዛእትን ዝኣመሰሉ ከበድቲ ጉዳያት ክዛረቡ ብሓጎስ ክቕበልዎ እንከለዉ - እታ ዱቸስ ከም ጸላም ጓል ኣንስተይቲ ምንባር  ‘ዕዉርነት ኰይኑ ተሰሚዑኒ’ ብምባላ ግን ተነቒፋ እያ። ኣብ ካልኣይ ክፋል ናይቲ ተኸታታሊ ፊልም፡ ሜጋን ኣብ ኣሜሪካ ከም ተወላዲት ክልተ-ዓሌት ጓል-ኣንስተይቲ ኴንካ ምዕባይ ከመይ ከም ዝነበረ ይትርኽ። እታ ዱቸስ፡ ክሳብ ናብ ዓዲ እንግሊዝ እትግዕዝ ኣድልዎ ተገይሩላ ወይ ድማ፡  "ከም ጸላም ሰበይቲ ተጸጊማ" ከም ዘይትፈልጥ እዩ ዘመልክት። ክትዓቢ እንከላ፡ ኣደኣ ምስኣ "እዛ ዘረባ" ፈጺማ ኣልዒላትላ ከምዘይትፈልጥ ገሊጻ። ብዙሓት ስድራቤታት ብዛዕባ ዓሌትነት፡ ኣድልዎን ኣብ ኣሜሪካ ሕብሪ ቆርበት ዘለዎ ሰብ ምዃን ዘጋጥሞም ብድሆታትን ክገብርዎ ዝግደዱ ግሉጽ ዘተ ብምጥቃስ፡ ንገሊኦም ነታ ፊልም ዝከታተሉ ዝነበሩ፡ እቲ ምእማን ከም ብጽፍዒት ምውቃዕ እዩ ተሰሚዕዎም። "እዚ ኣይርድኣንን እዩ፡ ከመይ ገይራ ኣብ ኣሜሪካ ብጸላም ሰበይቲ ዓብያ፤ ድሕሪኡ ወለዳ ብዛዕባ ጸላም ምዃና ኣዕሊሎምኒ ኣይፈልጡን ትብል" ክብል ሓደ ኣብ ትዊተር ጽሒፉ። "ከም ጸላም ሰበይቲ ኢና ክንርእያ ንደሊ ግን ምሳና ተዛሚዳ ኣይትፈልጥን።" ካልኦት ድማ እታ ዱቸስ ቅድሚ ንልኡል ሃሪ ምምርዓዋ ጸላም ሰበይቲ ምዃና'ኳ እንተገለጸት ከተነጽር ይደልዩ ነይሮም። ሮበርትስ፡ እቲ መግለጺ ሕብራዊ ምትእስሳር ገና ኣብ ኣሜሪካ ዛዕባ ምዃኑ ዘርኢ ኰይኑ ከምዝተሰምዓን፡ ነታ ዱቸስ ካብቲ ጸሊም ሕብሪ ቆርበት ሒዛ ዝዓበየትሉ ዝተፈላለየ ናይ ህይወት ተመኵሮታት ከምዘለዋ ብምውቃስ ነቲ ጽልኢ ከተቐጽሎ ከምዘይትደሊ ገሊጻ። ብዙሓት ኣብ ኢንተርነት ምስኣ ተሰማሚዖም። ሓደ ተጠቃሚ ኣብ ትዊተር፡ "ንምእታው ምፍቃድ ግድን ምቕባል ማለት ከምዘይኮነ ምግንዛባ'ያ። ብዙሕነት ናይ ግድን ምሕዋስ ኣይኮነን" ክብል ኣብ ትዊተር ጽሒፉ። "መብዛሕትኦም ጸለምቲ ዘለዎም ህሞት'ዩ፣ ኣብ መኣዲ መንበረይ ቃንዛን ውርደትን ክኸውን' ዩ።" ሮበርትስ፡ ሃሪን ሜጋንን ብዛዕባ እቲ ዘጋጠመ - ከምኡ'ውን እንታይ ከም ዝተጋገየ ዝገልጽ ከቕርቡ ምርኣይ፡ ብፍላይ ንጉሳዊ ስድራቤት ዝሰኣንዎ ዕድል ኰይኑ ስለ ዝተሰምዖም ስምዒታዊ ምዃኑ ገሊጹ። "እቲ ትካል ኣብ ልኡል ሃሪን ዱቸስ ሜጋንን እንታይ ዓይነት ዕንቊታት ከም ዝነበሮም ዘይምግንዛቡን 'እዞም ክልተ ሰባት እቶም ዝተረፍና ክንበጽሖም ዘይንኽእል ኣባላት ህዝቢ እንግሊዝን ኮመንዌልዝን ክበጽሑ ይኽእሉ'ዮም' ዘይምባሎም ዘሕዝን'ዩ።"

ንጉስ ቻርልስ ሳልሳይ


ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት፡ ስነ ስርዓት ቀብሪ ክሳብ ዝፍጸም ዘሎ መዓልታዊ መደባት

ስነስርዓት ቀብሪ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት፡ 19 መስከረም 2022 ዝፍጸም ኰይኑ፡ ኣስክሬነን ሎሚ ኣብ ኢድንብራ በጺሑ። ሓዘንተኛታት፡ ፈለማ ኣብ ኢድንብራ ኣብ ዝርከብ ካቴድራል ቅዱስ ጊለስ ደሓር ከኣ እቲ ኣስከሬን ንኣርባዕተ መዓልታት ኣብ ዝዓርፈሉ ኣዳራሽ ዌስትሚኒስተር፡ ነቲ ኣስከሬን እተን ንግስቲ ክርእዩዎ’ዮም። ንጉስ ቻርለስ ሳልሳይ፡ ንዓባይ ብሪጣንያ ናብ ዘቝማ ኣርባዕተ ሃገራት ምብጻሕ ክገብር እዩ። ብሓፈሻ፡ ስነስርዓት ቀብሪ ክሳብ ዝፍጸም ዘሎ ምዕበለታት እንታይ ይመስል? እቲ ንጉስ፡ ኣብ ለንደን ኣብ ዝርከብ ኣዳራሽ ዌስትሚኒስትር ምብጻሕ ብምግባር ውዕሎኡ ክጅምር እዩ። ኣብዚ፡ ኣባላት ላዕለዋይን ታሕተዋይን ባይቶ ሓዘኖም ንምግላጽ ክርከቡ’ዮም፤ ቻርለስ ድማ መደረ ከስምዕ’ዩ። ድሕሪኡ፡ ‘ኲን ኰንሰርት’ ዝብል መዓርግ ምስ ዝለበሰት በዓልቲ ቤቱ ካሚላ ናብ ኢዲንብራ ክኸይድ እዩ። ቀጺሉ፡ ኣስክሬን ንግስቲ ካብ ቤተንግስነት ሆሊድሩሃውስ ኢድንብራ ናብ ካቴድራል ቅዱስ ጊለስ ክውሰድ'ዩ። እቲ ኣስክሬን፡ ን24 ሰዓታት ኣብቲ ካቴድራል ዝጸንሕ ኰይኑ ህይወት እተን ንግስቲ ንምኽባር ዝፍጸም ኣገልግሎት እውን ሎሚ ክካየድ እዩ። እዚ መስርዕ ብምሓዝ ዝፍጸም ኰይኑ፡ ተሳተፍቲ ንሰዓታት ደው ክብሉ ከም ዝኽእሉ ሰብ መዚ ገሊጾም። እቲ ንጉስ ብተወሳኺ፡ ምስ ቀዳመይቲ ሚኒስትር ስኮትላንድ፡ ኒኮላ ስተርጀን ናብ ቤተመንግስቲ ሆሊሩድሃውስ ከምርሕ'ዩ። ንሱን ንግስቲ ኮንሶርትን፡ ድሕሪኡ ኣባላት ባይቶ ስኮትላንድ መግለጺ ሓዘን ኣብ ዘቕርብሉ ባይቶ ስኮትላንድ ክሳተፉ እዮም። ኣጋ ምሸት ክኣ፡ ንጉስ ቻርለስ ምስ ካልኦት ኣባላት እቲ ንጉሳዊ ስድራ ብምዃን ኣብቲ ኣስክሬን ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዝዓርፈሉ ካቴድራል ቅዱስ ጊለስ ሓለዋ ክገብር እዩ። ሳንዱቕ ሬሳ እተን ንግስቲ ካብ ካቴድራል ቅዱስ ጊለስ ናብ መዓርፎ ነፈርቲ ኢድንብራ ክውሰድ’ዩ። ካብኡ ብነፋሪት ናብ ኖርዝሆልት ክውሰድ’ዩ። ልእልቲ ኣኔ ክኣ ከተሰንዮ እያ። እቲ ኣስክሬን ኣብ ለንደን ምስ በጽሐ ናብ ቤተመንግስቲ ባኪንግሃም ክውሰድ እዩ፤ ኣብዚ ንጉስን ካሚላን ክጸንሑ’ዮም። ቅድሚኡ፡ ንጉስን ካሚላን ምስ ሚኒስትሪ ጉዳይ ወጻኢ ሰሜን ኣየርላንድ ክሪስ ሂቶን-ሃሪስን ካልኦት መራሕቲ ሰልፍን ክራኸቡ’ዮም። ምስ መራሕቲ ሃይማኖት ድሕሪ ዝህልዎ ርክብ ድማ፡ ንጉስ ቻርለስን ካሚላን ናብ ለንደን ቅድሚ ምምላሶም ኣብ ካቴድራል ቅዱስ ኣኔ ዝፍጸም ስነ ስርዓት ጸሎት ክሳተፉ እዮም። ኣስክሬን ንግስቲ፡ ካብ ቤተመንግስቲ ባኪንግሃም ናብ ዌስትሚኒስትር ክውሰድ እዩ፤ ኣብዚ ንኣርባዕተ መዓልታት ክጸንሕ እዩ። ነበርቲ እቲ ኣስክሬን ክሓልፍ እንከሎ ክርእዩ ክፍቀደሎም’ዩ። ንጉስን ኣባላት እቲ ንጉሳዊ ስድራን ክኣ ኣብቲ 38 ደቓይቕ ዝወስድ ጕዕዞ ክሳተፉ’ዮም። ኣብ ዌስትሚኒስትር ምስ በጽሑ፡ እቲ ኣስከሬን ክዓርፍ’ዩ። መዓልታዊ ን24 ሰዓታት በቶም ነቲ ንጉሳዊ ስድራ ዝሕልው ወተሃደራት ክሕሎ’ዩ። ህዝቢ ክብሩ ንምግላጽ ክኣቱ ፍቓድ ቅድሚ ምሃቦም ክኣ፡ ሊቀ-ጳጳስ ካንተርባሪ ጀስቲን ዌልቢ ሓጺር ስነስርዓት ክፍጽም’ዩ። እዚ፡ ኣስክሬን እተን ንግስቲ ኣብ ዌስትሚኒስትር ዝዓፈሉ ራብዓይ መዓልቲ እዩ። ስነስርዓት ቀብሪ ክሳብ ዝፍጸመሉ ዘሎ ክኣ ኣብኡ ክጸንሕ’ዩ። ክሳብ ሽዑ፡ ኣማኢት ኣሽሓት ሕዙናት ኣብቲ ብ11 ክፍለ ዘመን ዝተሰርሐ ህንጻ ምብጻሕ ክገብሩ’ዮም ተባሂሉ ትጽቢት ይግበር። እዚ ህንጻ፡ እቲ ዝዓበየ ክፋል ቤተመንግስቲ ዌስትሚኒስትር ኰይኑ፡ ሕምብርቲ መንግስቲ ብሪጣንያ’ውን እዩ። ሕጂ’ውን ሰባት፡ ክበጽሑ ክፍቀደሎም’ዩ። ንጉስ ቻርለስን ካሚላን ክኣ፡ ናብ ዌልስ ክጕዓዙ'ዮም። እቲ ንጉስ፡ ናብ ኣርባዕቲአን ሃገራት ዓባይ ብሪጣንያ ዝገብሮ ናይ መወዳእታ ምብጻሕ፡ ኣብ ዌልስ ብዝህልዎ ጻንሒት'ዩ ክዛዘም። ኣስክሬን እተን ንግስቲ ንሳልሳይ መዓልቲ ኣብ ህንጻ ዌስትሚኒስትር ዝዓርፈሉ ክኸውን እዩ። እቲ ኣስክሬን፡ ንራብዓይ መዓልቲ ኣብቲ ቤተ መንግስቲ ክጸንሕ እዩ። እቲ ኣስክሬን፡ ብዓጀባ ስነ ስርዓት ምፍናው ቀብሪ ናብ ዝግበረሉ ደብሪ ዌስትሚኒስተር ክውሰድ እዩ። ኣብዚ፡ ኣባላት ስድራ እተን ንግስቲ፡ ነባራት ፖለቲከኛታት ዓባይ ብሪጣንያን ካብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዓለም ዝመጽኡ መራሕትን ወከልቲ እተን ንግስቲ ዝሕግዝኦም ዝነበራ ገበርቲ ሰናይን ክሳተፉ’ዮም። ድሕሪኡ፡ እቲ ኣስክሬን ብዓጀባ ካብ ደብሪ ዌስትሚኒስተር ናብ ህንጻ ዌሊንግተን ቀጺሉ ድማ ናብ ዊንድሶር ክውሰድ’ዩ። በዚ መሰረት፡ ብመኪና ቀብሪ ተሰንዩ ሓበራዊ ጸሎት ናብ ዝግበረሉ ነዊሕ ጕዕዞ ዝወስድ ቤተ ጸሎት ቅዱስ ጊዮርጊስ ክኣቱ እዩ። ስነ-ስርዓት ቀብረን ድማ ነገስታትን ንግስትታትን ዓባይ ብሪጣንያ ዘውዲ ኣብ ዝደፍእሉ፡ ኣብ ደብሪ ዌስትሚኒስተር ኣብ ዝርከብ ቤተ-ክርስትያን እዩ ክፍጸም። እዚ ቤተ-ክርስትያን ኣብ 1947 [ኣ.ኣ]፡ ዳግማዊት ንግስቲ ኤልሳቤጥ ምስ ልኡል ፊሊፕ ቃል-ኪዳን ዝኣሰሩሉ እዩ። ስነ-ስርዓት ቀብሪ ወላዲት እዘን ንግስቲ፡ ኣብ 2002 ’ኳ እንተተፈፀመ፡ ካብ መበል 18 ክፍለ ዘበን ንነጀው ኣብ ደብሪ ዝዀነ ስነ-ስርዓት ቀብሪ ኣይተፈጸመን።

ንጉስ ቻርልስ ሳልሳይ


ንጉስ ቻርለስ 'ንዓይ ይጥዓመኒ ዘይብሉ' ኣብነት ወላዲቱ ክኽተል ምዃኑ ገሊጹ

ሓድሽ ንጉስ ዓባይ በሪጣንያ ቻርለስ ሳልሳይ፡ 'ንዓይ ይጥዓመኒ' ዘይብል ተወፋይነት ወላዲቱ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ክኽተል ከምዝደሊ ኣፍሊጡ። ሎሚ ንመጋባእያ ክልቲኦም ባይቶታት እታ ሃገር ኣብ ዘስምዖ መደረ፡ ኣርኣያ ነይተን ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ መበል 96 ዕድሚኤንን መበል 70 ዓመት ንግስነተንን ዝዓረፋ ወላዲቱ ብምስዓብ ከገልግል ምዃኑ ቃል ኣትዩ። ፓርላማ ብሪጣንያ "ህያውን ዝነብርን መሳርሒ ደሞክራሲ ሃገርና" እዩ ክብል'ውን ንሕገመንግስታዊ ስርዓት እታ ሃገር ዘለዎ ናእዳ ገሊጹ። ኣፈኛ ወከልቲ ህዝቢ ሰር ሊንድሰይ ሆይል፡ ኣብ ዝሃቦ መገለጺ፡ "ንክቡር ልምድና፡ ናጽነታትና፡ ከምኡ'ውን ሓላፍነት ፍሉይ ታሪኽናን ፓርላመንታዊ ስርዓተ-መንግስትናን ዝለዓለ ክብረት ከምዘለካ ንፈልጥ" ክብል ኣብ ልዕሊ'ቲ ሓድሽ ንጉስ ዘለዎ እምነት ተዛሪቡ። እቲ ንጉስ ብወገኑ፡ ነፈሰሄር ንግስቲ ኤልሳቤጥ "ኣብነት ንዓይ ይጥዓመኒ ዘይብሉ ሓላፍነት ኣንቢራ'ያ፡ ብደገፍ ፈጣሪን ምኽርኹምን ኣሰራ ክኽተል ብተኣማንነት ወሲነ ኣለኹ" ክብል መብጽዓ ኣትዩ። እቲ ኣኼባ ዝተኻየደሉ ኣብ ህንጻ ፓርላማ ዝርከብ 'ኣደራሽ ዌስትሚኒስተር ' ኣብ 1097 ዝተሃንጸ ምዃኑ ይፍለጥ። ንባይቶ ጎይቶት (ሃውስ ኦፍ ሎርድስ) ወኪሉ መግለጺ ዝሃበ፡ ሎርድ ማክፎል ብወገኑ፡ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት፡ "ኣቓልቦ መላእ ህዝቢ ዓለም ዝሰሓባ" ምንባረን ብምግላጽ፡ "ብሓበንን ትሕናን ከም ንጉስ ንቕበለካ" ኢሉ። ድሕሪ'ቲ ናይ ፓርላማ ኣኼባኡ፡ እቲ ንጉስ ምስ ብዓልቲ ቤቱ ንግስቲ 'ኮንሶርት' ካሚላ፡ ብቐጥታ'ዩ ናብ ስኮትላንድ ኣምሪሑ። ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ኤድንብራ ኣብ ዝኣተወሉ እዋን፡ ድማ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ስኮትላንድ ኒኮላ ስታርጀንን ከንቲባ እታ ከተማን ተቐቢሎሞ። ኣብ ከተማ ኣብ ዝኣተውሉ ድማ፡ ብዙሓት ሰባት ኣብ ወሰናስን ዝሓለፍሉ ጎደናታት ደው ብምባል፡ ብሞት ንግስቲ ዝተሰምዖም ሓዘንን ነቲ ሓድሽ ንጉስ ዘለዎም ደገፍን ገሊጾም። ድሕሪ'ቲ ኣብ ቤተመንግስቲ ሆሊሩድሃውስ ዝተኻየደ ስነ-ስርዓት ከኣ፡ ሬሳ ንግስቲ ብደቀን ተሰንዩ በቲ 'ሮያል ማይል' ተባሂሉ ዝፍለጥ ጎደና ሓሊፉ ናብ ቤተክርስትያን ሴንት ጋይልስ ካቴድራል ኣምሪሑ። ኣብቲ ንሕብረተሰብ ስኮትላንድ ዝውክሉ ብዙሓት ሰባት ዝተሳተፍሉ ማይ ጸሎት ስነ-ስርዓት፡ ተዛረብቲ ንነዊሕ ሂወት ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዘመጉስን፡ ንሓድሽ ንጉስ ዘወድስን መደረታት ከስምዑ እንከለዉ፡ ንዝኽረን ጸሎት ተኻይዱ። ብድሕሪ'ዚ፡ ንጉስ ቻርለስ ሳልሳይ፡ ምስ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ስኮትላንድ ሓጺር ኣኼባ ድሕሪ ምክያድ፡ ናብ ህንጻ ፓርላማ ስኮትላንድ በጺሑ። ኣባላት እቲ ባይቶ ድማ ብሞት ወላዲቱን ንግስቲ እታ ሃገር ዝተሰምዖም ናይ ሓዘን መግለጺታት ሂቦም። ሎሚ ምሸት ድማ፡ ቤተሰብ ንግስቲ ኣብቲ ካቴድራል ንዝኽራ ኣብ ዝግበር ናይ ሽምዓ መደብ ክሳተፉ'ዮም። ብዙሓት ሰባት ንመወዳእታ ግዜ ንክፋነውዋን ሓዘኖም ክገልጹን ሬሳ ንግስቲ ን24 ሰዓታት ኣብቲ ካቴድራል ክጸንሕ'ዩ። ኣብ መወዳእታ ድማ ብነፋሪት ናብ ለንደን ክውሰድ'ዩ። እዚ ከምዚ'ሉ እንከሎ፡ ወዲ ወዳ ዝኾነ ልኡል ሃሪ መስፍን ሳሰክስ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ንዓባዪ "ሓባሪት ኮምፓስ" እያ ነይራ ክብል ገሊጹዋ። ኣብቲ ንኽብሪ ዝኽሪ ግዳያት ጂሃዳዊ መጥቃዕቲ 9/11 ኣመሪካ ደንጒዩ ዝወጸ መግለጺ፡ እተን ንግስቲ ብዓልቤተን ምስ ሞተ፡ "ሓቂ'ዩ፡ ሂወት ናይ መወዳእታ ምፍልላይን ናይ ፈለማ ርክባትን ዝሓዘት'ያ" ክብላ ዝተዛረብኦ ብምዝካር ዝተሰምዖ ሓዘን ገሊጹ። " ዓባየይ፡ ዋ'ላ'ኳ ናይ መወዳእታ ምፍልላይ ከቢድ ሓዘን እንተመጽኣልና፡ ንዝነበረና ኩሉ ፈላሚ ርክባት ግን ዕጉብ'ዩ- ካብቲ ምሳኺ ዝነበረኒ ናይ ቁልዕነት ዝኽረይ፡ ከም ላዕለወይቲ ኣዛዚተይ [ኣብ ሰራዊት እንከሎ]፡ ከምኡ'ውን ንፈለማ ግዜ ንፍትውቲ ብዓልቲ ቤተይ ዝረኸብክላን፡ ንደቂ-ደቅቒ ዝሓቖፍክላን። "ንኹለን እዘን ምሳኺ ዝተኻፈልናየን ግዝያትን፡ ኣብ መንጎአን ዝነበራ ህሞታትን ኣብ ዝኽረይ እዓቑረን" ኢሉ። "ሕጂ ድማ ንኣቦይ፡ ከም ንጉስ ቻርለስ ሳልሳይ ነኽብሮ" ክብል ልኡል ሃሪ ኣብ መግለጺኡ ተኣማንነቱ ነቲ ሕድሽ ንጉስ ኣፍሊጡ'ሎ።

ንጉስ ቻርልስ ሳልሳይ


ቻርልስ ሳልሳይ፡ ኣንቲጓን ባርቡዳን ኣብ ጉዳይ መራሒ ሃገር ህዝበ ውሳነ ከተካይድ'ያ

ሞት ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ስዒቡ፡ ግዝኣት ኢንግሊዝ ዝነበረት ኣንቲጓን ባርቡዳን፡ ሪፐብሊክ ንምዃን ህዝበ ውሳነ ከተካይድ ምዃና ቀዳማይ ሚኒስተር እታ ሃገር ገሊጹ። ቀዳማይ ሚኒስተር ጋስቶን ብራውን፡ እቲ ህዝበ ውሳነ ድሕሪ ሰለስተ ዓመት ከም ዝካየድ ብምግላጽ፡ እዚ ክተካይድ ምውጣን “ተግባር ጽልኢ ኣይኰነን” ኢሉ። እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ሃገሩ ሪፐብሊክ እንተዀይና “ነጻን ሉእላዊትን” ምዃና እነረጋግጸሉ ናይ መወዳእታ ስጉምቲ ክኸውን እዩ ኢሉ። ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ክሳብ ዝሞታ፡ መራሒት ኣንቲጓን ባርቡዳን ነይረን። እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ነቲ መግለጺ ዝሃበ፡ ቻርለስ ሳልሳይ፡ ንጉስን መራሒ እታ ኣብ ካሪብያን እትርከብ ሃገርን ምዃኑ ድሕሪ ምርግጋጹ እዩ። ጋስቶን ብራውን ኣብ ዝቕጽል ዓመት ኣብ ዝካየድ መረጻ እንተተዓዊቱ፡ ነቲ ድምጺ ህዝበ ውሳነ ከም ዘፈጽሞ ገሊጹ። ቅድም ኢሉ፡ ኣውስትራሊያ’ውን ኣብ ውሽጢ ኣርባዕተ ዓመታት ተመሳሳሊ ህዝበ ውሳነ ምክያድ ንዝብል ሓሳብ ነጺጋቶ እያ። ሞት ንግስቲ ስዒቡ ግና እቲ ጉዳይ ዳግማይ መዘራረቢ ኮይኑ ኣሎ፤ እቲ ኣብ ወርሒ ግንቦት ዝተመረጸ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣንቶኒ ኣልባኒዝ'ውን ሪፓብሊካዊ መርገጺ እዩ ዘለዎ። እንተኾነ ግና ኣብ ቀዳማይ እብረ ዘመነ ስልጣኑ ህዝበ ውሳነ ከምዘይካየድ ንስካይ ኒውስ ተዛሪቡ። ንጉስ ቻርልስ ንብሪጣንያ ሓዊሱ፡ መራሒ ሃገር 14 ሃገራት - ኣንቲጓን ባርባዱን፣ ኣውስትራሊያ፣ ባሃማስ፣ ቤሊዝ፣ ካናዳ፣ ግሬናዳ፣ ጀማይካ፣ ኒውዝላንድ፣ ፓፓዋ ኒው ጒኒ፣ ሴንት ኪትስን ኔቪስን፣ ሴንት ሉችያ፣ ሴንት ቪንሰንትን ዘ ግሬናዲንስን፣ ደሴታት ሰለሞንን ቱቫሉን - እዩ። ኣብዚ እዋን ግና ብዙሓት ሃገራት ነቲ ንግስነት ዳግመ ግምት ይገብራሉ ኣለዋ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት፡ ፓርላማ ባርባዶስ ንንግስቲ ኤልሳቤጥ ካብ መሪሕነት እታ ሃገር ድሕሪ ምእላዩ ንፈለማ እዋን ፕሬዝደንት ሸይማ። ኣብ ጀማይካ፡ ገዛኢ ሰልፊ ሰራሕተኛታት ህዝበ ውሳነ ኣካይዱ ሪፐብሊክ ምዃና ንምእዋጅ መደብ ከም ዘለዎ ኣፍሊጡ’ዩ።

ንጉስ ቻርልስ ሳልሳይ


ናብ ንጉስ ቻርለስ እንቋቑሖ ተደርብዩ

ብሪጣናያዊ ንጉስ ቻርለስ ምስ በዓልቲ ቤቱ ካሚላ ኣብ ጎደና ብእግሩ እንዳተጉዓዘ እንከሎ ካብ ተዓዘብቲ እንቋቑሖ ተደርብይሉ። ድሕሪ እቲ ክስተት ፖሊስ ንሓደ ወልቀሰብ ኣብ ቀይዲ ኣእትይዎ።

ንጉስ ቻርልስ ሳልሳይ


ሬሳ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካብ ስኮትላንድ ናብ ለንደን ኣትዩ

ንኣስታት 24 ሰዓታት ብህዝቢ ክብጻሕ ዝወዓለ፡ ሬሳ ግርማዊት ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት፡ ካብ ስኮትላንድ ብወተሃደራዊት ነፋሪት ናብ ለንደን ኣትዩ። ካብ ትማሊ ምሸት ጀሚሩ፡ ኣብ ከተማ ኤድንብራ ኣብ ዝርከብ ካቴድራል ሰንት ጃይልስ ዝጸንሐ ሬሳ ንግስቲ ብሰሉስ ምሸት'ዩ ናብቲ ኣብ ለንደን ዝርከብ ቤተንግስነት ባኪንግሃም ፓላስ ኣትዩ። ንግስቲ ኤልሳቤጥ ኣብ ዝሓለፈ ሓሙስ፡ ኣብቲ ኣብ ስኮትላንድ ዝርከብ ባልሞራል ተባሂሉ ዝፍለጥ ተወሳኺ መንበሪአ ኣብ መበል 96 ዓመተን ዓሪፈን። ህዝቢ ከተማ ኤድንብራን ከባቢኡን፡ ምሉእ ለይቲ ነዊሕ መስርዕ ሓሊፉ ናብቲ ካቴድራል ብምብጻሕ ንወመዳእታ ግዜ ክፈናወን ሓዲሩ።  እዚ ከምዚ'ሉ እንከሎ፡ ናብ ሰሜን ኣየርላንድ ምብጻሕ ዘካየደ ሓድሽ ንጉስ ቻርለስ ሳልሳይ፡ ካብ ፓርላማ እታ ግዝኣት ናይ ሓዘን መግለጺ ድሕሪ ምቕባል፡ ኣሰር ኣዲኡ ብምኽታል ንዝጸንሐ ልምድን ስርዓትን እታ ሃገር ከምዘኽብር ኣፍሊጡ። እቲ ሓድሽ ንጉስ፡ ድሮ ኣብ ፓርላማ ብሪጣንያን ስኮትላንድን ተመሳሳሊ መግለጺታት ሂቡ'ሎ። ኣብ ቀረባ እዋን'ውን ናብ ዌልስ ክኸይድ ትጽቢት ይግበር። ንሱ፡ ከም ልኡል ዌልስ ኮይኑ ከገልግል ምጽንሑ ይዝከር። ሬሳ ወላዲቱ ናብ ለንደን ቅድሚ ምእታዉ፡ ኣብ ሰሜን ኣየርላንድ ዝነበሮ ጻንሒት ብምዝዛም ናብ ቤተንግስነት ባኪንግሃም ተመሊሱ'ሎ። ሓንቲ ጓለን፡ ልእልቲ ኣን ንሬሳ ወላዲታ ኣሰንያ ናብ ለንደን ኣትያ'ላ።

ንጉስ ቻርልስ ሳልሳይ


ስነስርዓት ቀብሪ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ብወግዒ ተፈጺሙ

ስነስርዓት ቀብሪ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ብክብ ዝበለ ወግዒ ሎሚ ሰኑይ 19 መስከረም ተፈጺሙ። እቲ ቀንዲ ወግዓዊ ህዝባዊ ስነስርዓት፡ ኣብቲ ኣብ ጥቓ ህንጻ ፓርላማ ዌስትሚኒስተርን፡ ቤተንግስነት ባኪንግሃም ፓላስን ዝርከበ ጥንታዊ ቤተክርስትያን ዌስትሚኒስተር ኣቢ እዩ ተፈጺሙ። ፈለማ እቲ ኣብ ህንጻ ፓርላማ ብህዝቢ ክብጻሕ ዝቐነየ ሬሳ ንግስቲ፡ ቅድሚ ሰዓት 11 ናብቲ ቤተክርስትያን ኣምሪሑ። ወዲ ንግስቲ ኤልቤጥ ሓድሽ ንጉስ፡ ቻርለስ ሳልሳይ፡ ኣሕዋቱ፡ ደቁን ካልኦት ኣባላት ቤተሰብ ንግስነትን ዝርከብዎም ነቲ ሬሳ ኣሰንዮም ነቲ ሓጺር ጉዕዞ ተጓዓዚኦም። ሬሳ ንግስቲ ዝሓዘ ሰረገላ፡ ኣብ ክንዲ ብኣፍራስ፡ ብልዕሊ 100 ዝኾኑ ኣባላት ሓይሊ ባሕሪ ተሳሒቡ’ዩ ተጓዒዙ። ኣስታት 500 ዝኾኑ መራሕቲ መንግስታት፡ ነገስታት፡ ንግስትታት፡ ሰበስልጣንን ውልቀሰባትን ዝርከብዎም ዕዱማት ኣብቲ ስነስርዓት ተሳቲፎም። ኣብ ስልጣን ዘላ ሊዝ ትራስ እትርከቦም፡ 7 ቀዳሞት ሚኒስተራት ብሪጣንያ ነበር'ውን ኣብቲ ስነስርዓት ተሳቲፎም። ወግዓዊ መደብ ተወዲኡ፡ ልክዕ 12፡15 ምስኮነ ኸኣ፡ ሬሳ ዝሓዘ ሰገላ ብኣባላት ሓይሊባሕሪ እናተሳሕበ ናብቲ ሃይድፓርክ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ታሪኻዊ ሓወልቲ ዘለዎ መናፈሻ በጺሑ። ካብኡ፡ ሬሳ ኣብ ፍልይቲ መኪና ተሰቒሉ፡ ናብቲ ኣብ ምዕራባዊ ወገን፡ ካብ ለንደን ውጽእ ኢሉ ኣብ ዝርከብ ቀንዲ መንበሪ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዝነበረ ፍሉጥ ቤተንግስነት ዊንድዘር ኣምሪሑ። ሬሳ ንግስቲ ናብ ናይ መወዳእታ ምዕራፉ ክሳብ ዝበጽሕ ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቑጸር ህዝቢ ኣብ ጎደናታት ተሰሪዑ ዘለዎ ክብርን፡ ዝተሰምዖ ሓዘንን ክገልጽ ውዒሉ። ብመዛሙር ዝተሰነየን ውሱናት ዕዱማት ዝተሳተፍዎ ናይ መወዳእታ ህዝባዊ ስነስርዓት ጸሎት ኣብቲ ቀጽሪ ቤተንግስነት ዊንዘር ዝርከብ ቅዱስ ጊዮርጊስ ቤተክርስትያን ተኻይዱ። ዘውድን በትረስልጣን እታ ንግስትን ካብ ሳንዱቕ ሬሳ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ንሓዋሩ ተላዒሉ፡ ናብ ዌስት ሚኒስተር ኣቢ ክምለስ ተረኪቡ። እቲ ንግስነት ኣዲኡ ተረኪቡ ዘሎ ቻርለስ ሳልሳይ፡ ሓዘኑ ምስ ወድአ ብወግዒ ዘውዲ ክደፍእ ትጽቢት ይግበር። እንተኾነ ግን፡ እቲ ዓቢ ጽንብል ዝካየደሉ ዕለት ዛጊት ኣይተቖጽረን። እቲ ናይ ቀረባ ስድራቤት ንግስቲ ጥራይ ዝሳተፍሉ ናይ መወዳእታ ግብኣተ መሬት ግን ኣብ ውሽጢ’ቲ ቤተክርስትያን ኣብ ዝርከብ መካነ-ዝኽሪ ንጉስ ጆርጅ ሓሙሻይ (King George VI memorial chapel) ሰዓት ሸውዓተን ፈረቓን ተፈጺሙ። ንግስቲ ኤልሳቤጥ ኣብ ጎኒ እቲ ኣብ ሚያዝያ 2021 ኣብ መበል 99 ዓመቱ ዝዓረፈ ብዓል ቤታ ልኡል ፊሊፕ እያ ተቐቢራ ዘላ። ኣብ ልዕሊ መቓብራ ድማ “Elizabeth 1926-2022” ክጸሓፎ’ዩ። ኣብ ዝሓለፈ ዳርጋ ክልተ ሰሙን ኣብ መላእ እታ ሃገር ናይ ሓዘን ድባብ’ዩ ቀንዩ። ኣብ በቦትኡ’ውን ዝተፈላለዩ ንክብርን ዝኽርን ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዝምልከት መደባት ክካየዱ’ዮም ጸኒሖም። ብዓቢኡ ካብ ዝተፈላለየ ቦታታት እታ ሃገርን ወጻእን ዝመጸ ህዝቢ ነቲ ካብ ዝሓለፈ ረቡዕ ጀሚሩ ክሳብ ሎሚ ወጋሕታ፡ ክሳብ 24 ሰዓታት ዝወስድ ኣስታት 8 ኪሎሜትር ዝተዘርግሐ መስርዕ ተጸሚሙ ኣብ ኣደራሽ ዌስትሚኒስተር ዝነበረ ሬሳ ንግስቲ ብምብጻሕ ሓዘኑ ክገልጽ ቀንዩ። ማእከል ከተማ ለንደን ዳርጋ ብሓዘንተኛታት’ያ ኣዕለቕሊቓ ቀንያ። ኣብ ዝተፈላለዩ ቤተንግስነታት ድማ ኩምራ ዕንባባታት ይንበር ኣሎ። ብዘይካ’ዚ፡ ኣስታት 500 ዝኾኑ መራሕቲ መንግስታት፡ ነገስታት፡ ንግስትታት፡ ሰበስልጣን፡ ተሓጋገዝቶምን ናብዛ ከተማ ብምውሓዞም፡ ሓያል ጸጥታ’ዩ ክካየድ ቀንዩ። ብዙሓት መራሕቲ ኣፍሪቃ ኣብ ስነስርዓት ቀብሪ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ተሳቲፎም። ፕረዚደንት ደቡብ ኣፍሪቃ ሲሪል ራማፎዛ፡ ሓድሽ ፕረዚደንት ኬንያ ዊልያም ሩቶ፡ ናይ ታንዛንያ ሱሉሁ ሳሚያ ሓሰን፡ ናይ ርዋንዳ ፓል ካጋመ፡ ወተሃደራዊ መራሒ ሱዳን ጀነራል ዓብደልፋታሕ ኣልቡርን፡ ከምኡ’ውን ፕረዚደንት ጋና ናና ኣኩፎ-ኣዶ ዝርከብዎም መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ፡ ቁጽሮም ስለዝበዝሐ ናብ ዌስትሚኒስተር ብኣውቶቡስ ምዃዶም ኣቓልቦ ብዙሓት ዝሰሓበ ኮይኑ’ሎ። ዓበይቲ ጎደናታትን ድልድላትን እታ ከተማ ተረጊጦም፡ ሓይልታት ጸጥታ እታ ሃገር ለይትን ቀትርን ኣብ ጎደናታት ተዋፊሮም ቀንዮም።

ንጉስ ቻርልስ ሳልሳይ


ንጉስ ቻርለስ ሳልሳይ፡ ከም ንጉስ ንመጀመርታ ግዜ ንህዝቢ መደረ ኣስሚዑ

ንጉስ ቻርለስ ሳልሳይ፡ ዳግማዊት ንግስቲ ኤልሳቤጥ ድሕሪ ምማተን ሎሚ ዓርቢ ሰዓት 18፡00 ንፈለማ እዋን ንህዝቢ ዓባይ ብሪጣንያ መግለጺ ሂቡ። "ዘፍቅራ ወላዲተይ፡ ግርማዊት ንግስቲ፡ ኣብ ምሉእ ሂወታ፡ ንዓይን ቤተሰበይን ኣርኣያ እያ ነይራ" ክብል ነተን ትማሊ ዝዓረፋ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዘለዎ ክብሪ ገሊጹ። "ንዝኽሪ ኣደይ ዘለኒ ናእዳን፡ ነቲ ናይ ኣገልግሎት ሂወታ ዘለኒ ክብርን እገልጽ" ዝበለ እቲ ሓድሽ ንጉስ "ሞታ ከቢድ ሓዘን ከምዝፈጠረልኩም እፈልጥ፡ ኣነ'ውን ናይቲ መዐቀኒ ዘይብሉ ክሳራ ተኻፋሊ እየ" ኢሉ። "ከምቲ እታ ንግስቲ ዝነበራ ነቕ ዘይብል ተኣማንነት፡ ኣነ'ውን፡ ኣብቲ ፈጣሪ ዝህበኒ ዝተረፈኒ ግዜ፡ ነቲ ማእከል ሃገርና ዝኾነ ሕገመንግስታዊ መትከላት ከኽብር ቃል እኣቱ" ኢሉ። ንጉስ ቻርለስ ሳልሳይ ኣብ ፈላሚ መግለጺኡ፡ "ኣብ ብሪጣንያ ወይ ኣካላት፡ ከምኡ'ውን ኣብ ምሉእ ዓለም ኣብ ዘለዋ ግዝኣታት፡ ኣብ ዝሃለኹሞ ሃልዉ፡ ድሕረባይታኹምን እምነትኩምን ዝኾነ ይኹን፡ ከምቲ ቅድሚ ሕጂ ዝገበርኩዎ ብተኣማንነት፡ ብኽብረትን ፍቕርን ከገልግለኩም እየ" ክብል ገሊጹ'ሎ። ወዱ፡ ልኡል ዊልያም ንዝነበሮ መዝነትን መዓርግን ብምትካእ፡ መስፍን ኮርንዎልን ልኡል ዌልስን ብምዃን ወራሲ-ዘውዲ ክኸውን ምዃኑ'ውን እቲ ንጉስ ኣፍሊጡ። "ሓቂ'ዩ፡ ነዚ ሓላፍነት እዚ ኣብ ዝወስደሉ ዘለኹ እዋን ሂወተይ ክቕየር'ዩ" ድማ ኢሉ። እቲ ዝተረከቦ ሓላፍነት ንኩነታት ስድራቤቱ ከምዝቕይሮ'ውን ብምግላጽ፡ "ደገፍ ናይታ ዘፍቅራ ብዓልቲቤተይ ካሚላ ኣለኒ" ክብል ተዛሪቡ። ኣብ መወዳእታ መግለጺኡ፡ "ንዘፍቅራ ማማ ኸኣ፡ ናብ ክቡር ባባ ንክትከዲ ጉዕዞ ኣብ ዝጀመርክሉ እዋን ክብለኪ ዝደሊ፡ የቐንየለይ ጥራይ እዩ። "ስለ'ቲ ንስድራቤትና ዘርኣኽዩ ፍቕርን ተኣማንነትን፡ ስለ'ቲ ንስድራቤት ሃገራት ብዘይምስልካይ ነዚ ኩሉ ዓመታት ዝሃብክዮ ኣገልግሎት፡ አመስግነኪ። "በረርቲ መልኣኽቲ ብመዝሙር ናብ መዕረፊኺ የሰንዩኺ" ክብል ነተን ትማሊ ብሞት ዝተፈልያ ወላዲቱ ግርማዊት ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ተፋንዩወን። ሎሚ፡ “ኲን ኮንሶርት” ዝብል መዓርግ ምስ ዝለበሰት በዓልቲ ቤቱ ካሚላ፡ ናብ ባኪንግሃም ፓላስ ተመሊሱ ኣብ ግዳም ንዝነበሩ ሓዘንተኛታት ረኺቡዎም። ሓዘኖም ብምግላጽ “ጽንዓት ይሃብኩም” ክብሉዎ መስርዕ ንዝሓዙ ኣሽሓት ሓዘንተኛታት ንምጭባጥ አእዳዉ ዘርጊሑ ሰላም ኢሉዎም። እተን ኣብ ታሪኽ ብሪጣንያ ንነዊሕ ዓመታት ዝጸንሓ ንግስቲ ኤልሳቤጥ፡ ትማሊ ሓሙስ ኣብቲ ኣብ ስኮትላንድ ዝርከብ ባልሞራል ተባሂሉ ዝጽዋዕ ናይ ዕረፍቲ ቤተን እየን ብሰላም ዓሪፈን። ንጉስ ቻርለስ፡ ኣብ ቤተ-መንግስቲ ባኪንግሃም ካብ መንግስታዊት ሉሞዚን ወሪዱ ነቶም ኣብኡ ተኣኪቦም ዝጸንሑ ሓዘንተኛታት ብሰላምታ ክጭብጦም እንከሎ ጸሓይ ደሚቓ ተራእያ ነይራ። እቶም ህዝቢ፡ ነቲ ኣብ ዙርያ እቲ ቤተ መንግስቲ ዝተገብረ ሓጹር ከይተረፈ ክሰግሩ እናፈተኑ፡ “ኣምላኽ ንንጉስና ይሓልዎ" እናበሉ ብሓጐስን ሓዘንን ይጭድሩ ነይሮም። ንጉስ ቻርለስ ነቶም ኣማኢት ሓዘንተኛታት ሰላም ክብሎም እንከሎ ካሚላ፡ ቁሩብ ድሕር ትብል ነይራ። እቶም ሰብኣይን ሰበይትን፡ ነቲ ኣብ ኣፍደገ እቲ  ቤተ መንግስቲ እተነብረ ብኣማኢት ዝቝጸር ኩምራ ዕንባባታትን ዘሰነዮ መልእኽትታትን ተዓዚቦም። ብድሕሪኡ፡ በቲ ኣፍ ደገ ሓሊፎም ናብ ቤተ-መንግስቲ ብእግሮም ኣትዮም፡ ህላዌ ንግስነት ንምምልካት ኣብ ናሕሲ ናይቲ ቤተ መንግስቲ ደይቦም። ጸብጻቢ ቤተንግስነት ሾን ካፍላን፡ "እቲ ግዜ፡ ናይቲ ንጉስ መጻኢ ኣካይዳ ዝእምት ክኸውን ይኽእል እዩ" ድሕሪ ምባል፡ ኣብ ዝመጽእ ቀረባ እዋን ንዘሎ ኣዝዩ ጽንኩር እዋን ድሕሪ ምሕላፍ ኣብ ዓለም ኣብ ሓደ ካብቲ ዝለዓለ ደረጃ ዘለዎ ስራሕ ክቕበል እዩ ኢሉ። ኣባላት ፓርላማ፡ ኣብ ዌስት ምኒስተር፡ ንንግስቲ  ኤልሳቤጥ ኣብ ዝገበሩዎ ናይ ሓዘን ዝኽሪ፡ ሓዳሽ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ሊዝ ትራስ ፡ ንግስቲ ኤልሳቤጥ "ዓለም ካብ እትፈልጦም ዝዓበዩ መራሕቲ ሓንቲ እየን" ክትብል ገሊጻተን። መራሒ ሰልፊ-ዕዮ፡ ሰር ኪር ስታርመር ብወገኑ፡ ሞት ንግስቲ "ኣብቲ፡ ሃገርና ደገፍን ምጽንናዕን እንደልየሉ ሓያል እዋን ብምዃኑ ከቢድ እዩ” ኢሉ። ስልጣን ቀዳማይ  ሚኒስተርነቱ ከውርድ ዝሓለፈ ሰሉስ ንንግስቲ ኤልሳቤጥ ኣብ ባልሞራል ዝረኸባ ቦሪስ ጆንሰን፡ ነተን ንግስቲ "ኤልሳቤጥ ዓባይ" ክብል ድሕሪ ምግላጹ "ሕጂ ጥራይ ዘይኰነስ፡ ንዚመጽእ ወለዶታት እውን ከይተረፈ ንሃገረን ብዙሕ ዝጸዓራ ንግስቲ እየን" ክብል ገሊጹወን። ሎሚ ዓርቢ ሰዓት 18:00 ኣብ ቤተክርስትያን ቅዱስ ጳውሎስ፡  ላዕለዎት ሰበስልጣንን ፖለቲከኛታትን ኣብ ዝተረኽብሉ ኣጋጣሚ ናይ ዕረፍተን መዘከርታን ኣገልግሎት ጸሎትን ክወሃብ እዩ። ኣብቲ ዝኽሪ ክሳተፉ ንዝደልዩ ሓዘንተኛታት ዝኸውን ኣቐዲሙ ዝመጽአ ዕድል ዝረኽበሉ ኣስታት 2,000 ትኬት ንህዝቢ ተቐሪቡ ኣሎ። ቻርለስ፡ ቀዳም ሰዓት 10:00 ጸምበልቲ ሽማግለ ዓቛሮ-ዘውዲ (Accession Council) ኣብ ዝተረኽበሉ፡ ብቴለቪዥን ኣብ ዝመሓላለፍ ስነ-ስርዓት፡ ብወግዒ ክነግስ እዩ ።

ንጉስ ቻርልስ ሳልሳይ


ካብ ነፋሪት ጸዲፉ ዝሞተ በዓል ሞያ ሕክምና ስኒ

ወዲ 24 ዓመት ኣፍጋናዊ ፊዳ ኣብ ሃገሩ በዓል ሞያ ስኒ ዝነበረ ኮይኑ ርእሰ ከተማ እታ ሃገር ካቡል ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ጣሊባን ክትኣቱ ምስተቓረበት ናብ መዓርፎ ነፈርቲ ኣምሪሑ። ናብ ወተሃደራዊት ነፋሪት ኣሜሪካ ክሳፈሩ ክብሉ ካብታ ነፋሪት ጸዲፎም ካብ ዝሞቱ ኣፍጋናውያን ሓደ ድማ ኮነ።


ኣብ ኣፍጋኒስታን ብዘጋጠመ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ኣስታት ሽሕ ሰባት ሞይቶም

ኣብ ኣፍጋኒስታን ብዘጋጠመ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ኣስታት ሓደ ሽሕ ሰባት ክሞቱ እንከለዉ ልዕሊ 1500 ድማ ግዳይ መቑሰልቲ ኮይኖም። እቲ ሓደጋ ልዕሊ ዓቕሚ መንግስቲ እታ ሃገር ስለዝኾነ ነታ ሃገር ዘመሓድር ዘሎ ጣሊባን ዓለምለኻዊ ሓገዝ ጠሊቡ'ሎ።


መራሒ ኣልቓዒዳ ኣይመን ኣ'ዘዋሂሪ፡ ብመጥቃዕቲ ድሮን ኣሜሪካ ተቐቲሉ

ኣሜሪካ፡ ኣብ ኣፍጋኒስታን ብዝፈጸመቶ መጥቃዕቲ ድሮን ንመራሒ ኣልቓዒዳ ኣይማን ኣ'ዘዋሂሪ ከም ዝቐተለቶ ፕረዚደንት ጆ ባይደን ኣረጋጊጹ። እቲ መራሒ፡ ሲኣይኤ ብሰንበት ኣብ ካቡል ብዘካየዶ ስርሒት ኣንጻር ግብረ ሽበራ ከም ዝተቐትለ ተሓቢሩ። ኣ'ዘዋሂሪ፡ “ኣብ ልዕሊ ኣሜሪካውያን ዜጋታት መጥቃዕትን ቅትለትን ፈጺሙ። ሕጂ ግን ፍትሒ ተረጋጊጹ፣ እዚ ኣሸባሪ ኸኣ ድሕሪ ሕጂ የለን” ክብል ባይደን ተዛሪቡ። ንሱ፡ ነቲ ኣብ 2011 ብኣሜሪካ ዝተቐትለ መራሒ ኣልቓዒዳ ዝነበረ ኦሳማ ቢንላደን ዝተክአ ኰይኑ፡ ክልቲኦም ነቲ ብ9/11 ዝፍለጥ ኣብ ልዕሊ ኣሜሪካ ዝተኻየደ መጥቃዕቲ ዝሃንደሱ ምዃኖም ይንገር። ብኣሜሪካ ካብ ዝድለዩ ቀንዲ ኣሸበርቲ እቲ ቐንዲ ምዃኑ ድማ ይፍለጥ። እታ ድሮን፡ ኣብ ልዕሊ ኣ'ዘዋሂሪ ክልተ ሚሳይላት ክትድርቢ እንከላ፡ ንሱ ኣብ ቫራንዳ (ባልኮኒ) ከም ዝነበረ ሰብ መዚ ገሊጾም። ካልኦት ኣባላት ስድራኡ’ውን ኣብቲ ከባቢ'ኳ እንተነበሩ፡ ዝዀነ መጕዳእቲ ከምዘይወረዶምን ብምሕባር፡ ዘዋሂሪ ጥራይ ከም ዝተቐትለ ኣረጋጊጾም። እቲ ንወዲ 71 ዓመት መራሒ ኣልቓዒዳ ንምቕታል ዝወጽአ መደብ፡ ኣዋርሕ ከም ዝገበረን ስጕምቲ ክውሰድ ፍቓድ ከም ዝሃበን ባይደን ገሊጹ። እዚ፡ ሓዘን ስድራ ግዳያት መጥቃዕቲ 2011 ከብቅዕ ከም ዝገብር ዝተዛረበ ፕረዚደንት ባይደን፡ “ዝወሰደ ግዜ'ውን እንተወሰደ፡ ዝሕብኣሉ ብዘየገድስ ንህዝብና ስግኣት ክሳዕ ዝዀነ፡ ኣሜሪካ ጐልጒላ ከተውጽኦ’ያ” ኢሉ። ብተወሳኺ ባይደን፡ ኣ'ዘዋሂሪ ነቲ ብጥቅምቲ 2000 ኣብ ዓደን ኣብ ልዕሊ መርከብ ጸረ ሚሳይል ኣሜሪካ ዝዀነት ‘ዩኤስኤስ ኮል’ ዝተፈጸመን ጠንቂ ሞት 17 ኣሜሪካውያን ባሕረኛታት፣ ከምኡ'ውን ኣብ  1998 ኣብ ኬንያን ታንዛንያን ኣብ ዝርከብ ኤምባሲ ኣሜሪካ ዝተፈጸመ 223  ሰባት ዝቐተለ ርእሰቕትለታዊ መጥቃዕቲት፡ ካልኦት ሓያለ ግብረሽበራዊ መጥቃዕቲታትን ከም ዝሃንደሰ ኣመልኪቱ። ወሃቢ ቃል ጣሊባን፡ ኣሜሪካ ዝወሰደቶ ስጕምቲ ብቕሉዕ ዓለምለኻዊ መትከላት ዝጥሓሰ እዩ ኢሉ። “ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ተግባራት፡ ንዝሓለፉ 20 ዓመታት ዝተራእዩ ዝፈሸሉ ተመኵሮታት ኣሜሪካ’ዮም፤ እዚኦም ኣንጻር ረብሓታት ኣሜሪካ፡ ኣፍጋኒስታንን እቲ ዞባን’ውን’ዮም” ኢሉ። ሰብ መዚ ኣሜሪካ ግን፡ እቲ ስርሒታት ንሕጋዊ መሰረት ሒዙ ዝተፈጸመ’ዩ ይብሉ። ኣሜሪካ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብታ ሃገር ኣዋፊራቶም ዝጸንሐት ወተሃደራታ ምሉእ ብምሉእ ከም ዘውጽአት ይዝከር። እዚ ድማ፡ ኣሜሪካ ን20 ዓመታት ኣብ ኣፍጋኒስታን ዝነበራ ወተሃደራዊ ህላወ ዘብቅዐ እዩ። ብ2020፡ ኣሜሪካ ኣብ ዝፈረመቶ ውዕሊ ሰላም፡ ጣሊባን ኣልቓዒዳ ይዅን ካልኦት ጕጅለታት ሽበራ ኣብቲ ንሱ ዝቈጻጸሮ ከባቢታት ከይንቀሳቐሱ ንኽገብር ተሰማሚዑ ነይሩ። ይዅን’ምበር፡ ኣልቓዒዳን ጣሊባንን ንነዊሕ ዓመታት ዝጸንሐ ልፍንቲ ዘለዎም ኰይኖም፡ ጣሊባን ዘዋሂሪ ኣብ ካቡል ምንባሩ ይፈልጥ’ዩ ክብሉ ሰብ መዚ ኣሜሪካ ይገልጹ። ኣ'ዘዋሂሪ፡ ስነሓሳባዊ መራሒ ኣልቓዒዳ ምዃኑ ዝንገረሉ ግብጻዊ ኰይኑ፡ ኣብ ሃገሩ ዶክተር ዓይኒ ከም ዝነበረን፡ ኣብ 80ታት ብተሳትፎ ኣብ እስላማዊ ጐነጻት ተኸሲሱ ተኣሲሩ ዝነበረ እዩ። ካብ ማእሰርቲ ድሕሪ ምፍትሑ ድማ ካብታ ሃገር ወጺኡ ኣብ ዓለምለኻዊ ጂሃዳዊ ምንቅስቓሳት ክሳተፍ ጀሚሩ። ኣብ መወዳእታ ኣብ ኣፍጋኒስታን ዓስኪሩ ምስ ኦሳማ ቢንላደን ሓቢሩ ክሰርሕን ኣልቓዒዳ ክምስረትን መሪሕ ተራ ተጻዊቱ። እዚ ግብጻዊ  ክኢላ መጥባሕቲ ዓይኒ ዝዀነ ኣ'ዘዋሂሪ፡ ቢን ላደን ብግንቦት 2011 ብሓይልታት ኣሜሪካ ምስ ተቐትለ፡ መሪሕነት ኣልቓዒዳ ተረኪቡ። ገለ ተንተንቲ፡ እቲ ቀንዲ “ቀላሲ” መጥቃዕቲ 11 መስከረም 2011 ንሱ እዩ ኢሎም ይኣምኑ።


ኣፍጋኒስታን፡ ሰኣን እኹል ሕክምና ጥንሲ ዝኸደን ነብሰ ጾር ኣደታት በዚሐን

ኣብ ኣፍጋኒስታን ብዘሎ ሕጽረት ሰብ ሞያን ማእከላትን ሕክምናን ቍጽሪ ጥንሲ ዝኸደን ነብሰ ጾር ኣደታት ብዕጽፊ ከምዝወሰኸ ተገሊጹ።


ስለምንታይ'ዩ ብተደጋጋሚ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ዘጋጥም?

ኣብዛ እንነብራ ምድሪ፡ ካብ ጥንቲ፡ ኣስታት 1500 ዓመት ቅድሚ ልደተ ክርስቶስ ኣቢሉ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ዓበይቲ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ከም ዘጋጠመ ኣብ መዛግብቲ ታሪኽ ሰፊሩ ንረኽቦ። እዚ ዓቐኑን ዘውርዶ ጕድኣቱን ዝፈላለ፡ ኣብ ገሊኡ ኸኣ እሳተ ጐሞራዊ ነትጕ ዘሰነዮ ምንቅጥቃጥ ምድሪ፡ ኣብ ገለ ከባቢታት ግን ተደጋጊሙ ክጋጥም ይርአ። እዚ ኣብዚ ሰሙን ኣብ ኣፍጋኒስታን ደጋጊሙ ዝተኸስተ ምንቅጥቃጥ ሓደ ካብኡ ኰይኑ፡ 'ስለምንታይ እዩ ኣብ ውሱን ከባቢ ብተደጋጋሚ ከምዚ ዓይነት ተርእዮ ዘጋጥም?' ዝብል ሕቶ ኣልዒሉ'ሎ። እዚ ጽሑፍ እምበኣር፡ ነዚ ሕቶ ከም መበገሲ ወሲዱ፡ ነቲ ባህሪያዊ ክስተት ንኽንርዳእ ብኣብነት ኣፍጋኒስታን ዝቐረበ እዩ። ኣብ ኣፍጋኒስታን፡ ኣብ ውሽጢ ዕስራ ዓመት ካብ ዘጋጠመ ምንቅጥቃጥ ምድሪ፡ እቲ ዝኸፍአ እቲ ኣብ ምብራቓዊ ኣፍጋኒስታን ዞባ ፓክቲካ ዘጋጠመ እዩ። ብሰንኪ እዚ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ብውሕዱ 1,000 ሰባት ሞይቶም፡ 3,000 ቈሲሎም ከምኡ'ውን ብኣማኢት ዝቝጸሩ ገዛውቲ ዓንዮም እዮም። ምንቅጥቃጥ ምድሪ ኣዝዮም ዓበይቲ ቀጸላታት (tectonic plates) ሃንደበታዊ ምንቅስቓስ ክገብሩ እንከለዉ ዝፍጠር እዩ። እዞም ቀጸላታት ኣብ ዝጋጨውሉ እዋን መንቃዕቲ የጋጥም። ኣፍጋኒስታን ኣብ ልዕሊ ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ነቓዕ ቀጸላታትን ከምኡ'ውን ኣብ መራኸቢ ቀጸላታት ህንዲን ዩሮ-ኤሽያ ስለእትርከብ ንምንቅጥቃጥ ምድሪ ዝተቓልዐት እያ። ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ሰሙን ጥራይ ዓቐኖም ካብ 4 ሬክተር ንላዕሊ ዝዀኑ 10 ማእከላይ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ኣጋጢሞም እዮም። ብተወሳኺ ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት ዓቐኖም ካብ 1.5 ክሳብ 4 ዝበጽሑ 219 ምንቅጥቃጥ ምድሪ ኣጢሞም ነይሮም። እቲ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ቀጸላታት ህንዲን ዩሮ-ኤሽያን ኣብ ዝጋጨውሉ እዋን ብዝፍጠር ዝተዋህለለ ምጭንናቕ ዝተፈጥረ እዩ። ዓቐኑ 5.9 ሬክተር ከም ዝነበረ ተመራመርቲ ስነ-መሬት ኣሜሪካ ይገልጹ። እዚ ማለት ዳርጋ 40000 ቦምባ ማለት እዩ፣ ወይ ከኣ ኣብ ሂሮሽማ ዝወደቐ ኣቶሚክ ቦምባ 37 ዕጽፊ ከም ዝኸውን  ኤጀንሲ ምሕደራ ህጹጽ እዋን ኣሜሪካ (US Federal Emergency Management Agency) ይሕብር። እዚ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ዝፈጠሮ ራዕዲ፡ 500 ኪሎሜተር ርሒቑ ኣብ ፓኪስታንን ህንዲን ዝርከቡ ሰባት ተፈሊጥዎም እዩ። እቲ ዝኸፍአ ዝዀነሉ ምኽንያት ከኣ፡ ኣብ ትሕቲ መሬት ኣብ ውሽጢ 51 ኪሎሜተር ጥራይ ስለ ዝተፈጥረ ከም ዝዀነ ተመራማሪ ስነመሬት ዶ/ር ብሪያንባፕቲ ይገልጽ። "እቲ ክፍሊ ኣፍጋኒስታን ናይ ጐቦ ሂማላያስ እግሪ ዅርባ እዩ” ይብል። "ኣብዚ እቶም ዓበይቲ ቀጸላታት ብቐጥታ ኣይጋጨዉን። የግዳስ ተንሸራቲቶም እዮም ዝሓልፉ። ከምዚ ዓይነት ምንቅጥቃጥ ምድሪ ዓሚቝ ኣይኮነን። እቲ ምንቅጥቃጥ ግን ንልዕለ መሬት ኣዝዩ ዝቐረበ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ 10 ዓመት ኣብ ኣፍጋኒስታን ብሰንኪ ምንቅጥቃጥ ምድሪ፡ ልዕሊ 7000 ሰባት ከም ዝሞቱ ቤት ጽሕፈት ምትሕብባር ሰብኣዊ ሓገዝ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ይገልጽ። እዚ ማለት ኣብ ሓደ ዓመት ብገምጋም 560 ሰባት ይሞቱ። ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ ምብራቓዊ ኣፍጋኒስታን ልዕሊ 20 ሰባት ክሞቱ እንከለዉ፡ ብዙሓት ገዛውቲ ዓንዮም እዮም። ኣብ 2015 ኣብ ሂንዱ ኩሽ ዘጋጠመ 7.5 ሬክተር ዝዓቐኑ ምንቅጥቃጥ ምድሪ፡ 399 ቀቲሉ እዩ። እዚ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ክሳብ ቻይና ዢንጂያንግ ዝተሰምዐ ነይሩ። ኣብ 2001 ኣብ ጐቦታት ሂንዱ፡ ኩሽ ዘጋጠመ ክልተ ተኸታታሊ ምንቅጥቃጥ ምድሪ፡ ልዕሊ 1,100 ከም ዝቐተለ ይዝከር። ኣብ ግንቦት፡ ኣውራጃታት ኣፍጋኒስታን ኣብ ዝዀና ታኻርን ባዳኽሻንን ብሰንኪ ምንቅጥቃጥ ምድሪ፡ 4,000 ሰባት ሞይቶም እዮም። ኣስታት 100 ቁሸታትን 16,000 ገዛውትን ክዓንው እንከለዉ፡ 45,000 ሰባት ድማ ካብ መረበቶም ተመዛቢሎም። ብተመሳሳሊ፡ ኣብዘን ኣውራጃታት ኣብ ለካቲት 1998 ዘጋጠመ ምንቅጥቃት ምድሪ 4,000 ቀቲሉ፤ 15,000 ሰባት ድማ ካብ መረበቶም ክመዛበሉ ገይሩ። ጃፓንን ሃገራት ደቡብ ኣሜሪካን ካብ ኣፍጋኒስታን ዝበዝሕ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ከምዘጋጥመን ዶ/ር ብሪያንባፕቲ ይገልፅ። "ይዅን እምበር ኣፍጋኒስታን ንዝኸፍአ ጕድኣት ዝተቓልዐትሉ ምኽንያት እቶም ገዛውቲ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ክጻወሩ ስለዘይኽእሉ እዩ፡" ይብል። "ካብ ጣውላን ብጭቃ ካብ ዝተሰርሐ ጡብን ወይ ድማ ካብ ፎኪስ ኮንክሪት ዝስርሑ ገዛውቲ እዮም።" ኣብ ኣፍጋኒስታን ምንቅጥቃጥ ምድሪ ዘስዓቦ መደራጋሕ መሬት'ውን ብዙሕ ጕድኣት ይበጽሕ የውርድ እዩ። እዚ ኸኣ ኣብ ኣኽራን ኣብ ዝርከባ ቁሸታት ከዕንዎን ወይ ድማ ሩባታት ዓጊቱ ምዕልቕላቕ ማይ ከስዕብ ይኽእል እዩ። ሓደሓደ ግዜ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ከም ዘጋጠመ ዝገልጽ ዜና፡ ናብ ሰበስልጣን ኣፍጋኒስታን ክሳብ ዝበፅሕ ዝተወሰነ መዓልትታት ይወስድ እዩ። መደራጋሕ መሬት መገዲ ስለ ዝዓጽው፡ ሰራሕተኛታት ህይወት ኣድሕን ናብ ርሑቕ ቦታት ኣብ ምብጻሕን መሳርሒታት ኣብ ምጕዕዓዝን ጸገም ይፈጥር። ከም ዝናብ፡ በረድ፡ ግመ ከምኡ'ውን ክቱር ቍሪ ዝኣመሰለ ሕማቕ ኵነታት ኣየር ንድሕነት ዝግበር ጻዕርታት የዐንቅፍ። ኣፍጋኒስታን ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ዘጋጠመ ምንቅጥቃጥ ምድሪ፡ ኣብ ሕማቕ ግዜ ከም ዝተፈጥረ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ገሊጹ እዩ። "ኣፍጋኒስታን 3.5 ሚልዮን ዝዀኑ ሰባት ኣብ ውሽጢ እታ ሃገር ስለ እተመዛበሉ፡ ከቢድ ሰብኣዊ ቅልውላው የጋጥማ ኣሎ፡" ይብል እቲ መግለጺ። "ብሚልዮናት ዝቝጸሩ ካልኦት ሰባት ድማ፡ ብሰንኪ'ቲ እናወሰኸ ዝኸይድ ዘሎ ድኽነትን ጥሜትን ብህይወት ክነብሩ ይቃለሱ ኣለዉ።"


ጣሊባን ደቀንስትዮ ኣፍጋኒስታን ንበይነን ነዊሕ መገዲ ከይጐዓዛ ኣጊዱ

ጣሊባን፡ ብመጉዓዝያ ምድሪ ነዊሕ መገዲ ክገሻ ዝደልያ ደቀንስትዮ ኣፍጋኒስታን ኣባል ቤተሰበን ብዝኾነ ወዲ ተባዕታይ እንተዘይተሰንየን ኣገልግሎት ከይወሃበን ኣዚዙ። እስላማዊ ጉጅለ ጣሊባን ኣብ ወርሒ ነሓሰ ኣብታ ሃገር ስልጣን ካብ ዝሕዝ ንነጀው፡ እቲ ትማሊ ሰንበት ዝወጽአ መምርሒ ንመሰላት ደቂ-ኣንስትዮ ካብ ዝገደቡ መምርሒታት እቲ ዝኸበደ እዩ። መብዛሕትአን ናይ ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ-ትምህርቲ ደቀንስትዮ ክዕጸዋ እንከለዋ ብዙሓት ደቀንስትዮ እውን ካብ ስራሕ ተኣጊደን ኣለዋ ። ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ሂዩማን ራይትስ ዎች እዚ ሓድሽ እገዳ ኣብ ልዕሊ ደቀንስትዮ ተወሳኺ ማእሰርቲ ዝድርኽ ምዃኑ ገሊጹ ። ናይቲ ጉጅለ ኣተሓባባሪ መሰላት ደቂ ኣንስትዮ ሄዘር ባር ንማእከን ዜና AFP ኣብ ዝሃበቶ ርእይቶ ናይ "[ደቂ ኣንስትዮ] ናይ ምንቅስቓስ መሰል ዝግድብን ኣብ ቤተን ካብ ዘጋጥም ዓመጽን ግህሰት ከምልጣ ዕድል ዝነፍግን እዩ" ኢላ። እቲ ብምኒስትሪ ምክልኻል ክፍሊ ምቁጽጻር ማሕበራዊ ባህሪያት ዝወጽአ ሓድሽ መምርሒ፡ ደቀንስትዮ ብዘይ መሰነይታ ወዲ ተባዕታይ ንልዕሊ 72 ኪሎ ሜተር ክጓዓዛ ከምዘይብለን ይእዝዝ። እቲ ሰነድ ወሲኹ፡ ዋናታት መጕዓዝያ፡ ንዝኾነት ርእሳ ዘይተሸፈነት ጓል ኣንስተይቲ ኣገልግሎት ከይህቡ ኣጠንቂቑ ኣሎ። ይኹን እምበር እቲ መምርሒ እንታይ ዓይነት መሸፈኒ ክጥቀማ ከምዘለወን ኣይሓበረን። ኣብዚ እዋን እዚ ዝበዝሓ ደቀንስትዮ ናይ ርእሲ ጉልባብ ይገብራ ኣለዋ። ኣብ ርእሲኡ እውን ኣብ መካይን ሙዚቃ ከይውላዕ ተኸልኪሉ ኣሎ። ኣብ ካቡል እትነብር ፋቲማ እትበሃል መሕረሲት፡ በቲ ዝወጽአ መምርሒ "ሕማቕ ተሰሚዑኒ" ክትብል ንቢቢሲ ነጊራ። ካብ ሕጂ ንደሓር ነብሰይ ክኢለ ክገይሽ ኣይክእልን እየ። ንባዕለይ ኮነ ውሉደይ እንተ ሓሚምና ብዘይ ሰብኣየይ ሕክምና ክንገብር እውን ኣይንኽእል ኢና" ክትብል ተዛሪባ። ብምቕጻል "ጣሊባን ንናጽነትና ገፊፉዎ እዩ - ንሓጐስና እውን በሪዙዎ'ዩ፡ ናጽነተይን ሓጐሰይን ጠፊኡ እዩ" ኢላ። ካልእ ኣፍጋናዊት ብወገና እቲ ስጉምቲ ደቀንስትዮ "እፎይታ ክስምዐን" ዝሕግዝ ምዃኑ እኳ እንተገለጸት ብስድራቤትካ ዝግበር መሰነይታ'ውን ፍጹም ውሕስነት ኣለዎ ክበሃል ከምዘይከኣል ንቢቢሲ ሓቢራ። ንሳ፡ ነቲ ኣብ 2015 ኣብ ፓግማን፡ ኣርባዕተ ደቀንስትዮ ካብ ስድረአን ብብረት ተጨውየን ንዝተዓመጻሉ ፍጻሜ ከም ኣብነት ጠቒሳ። ቀጺላ እውን  "[ጣሊባን] "ጣሊባን ኣብታ ሃገር ንደቅኣንስትዮ ውሑስ ዝኾነ ኩነታት ክፈጥር ኣለዎ" ኢላ። ኣመሪካን ሓይልታት ኪዳንን ካብታ ሃገር ድሕሪ ምውጽኦም ስልጣን ዝሓዘ ጣሊባን መብዛሕትአን ሰራሕተኛታት ደቀንስትዮ ኣብ ገዛ ክጸንሓ ክእዝዝ እንከሎ ደቀንስትዮ ካብ ናይ ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርቲ ኣጊዱ እዩ። ጣሊባን እቲ ቀይድታት፡ ውሕስነት ጸጥታ ኣዋልድን ደቀንስትዮን ክሳብ ዝረጋጋእ "ንግዚኡ" እዩ ይብል። ጣሊባን ኣቐዲሙ ነታ ሃገር ኣብ ዝመርሓሉ ኣብ 1990ታት ደቀንስትዮ ካብ ትምህርትን ስራሕን ተኣጊደን ነይረን። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ፡ እቲ ጕጅለ፡ ደቀንስትዮ ኣብ ናይ ተለቪዥን ድራማታት ከይቀርባ ኣጊዱ እዩ። ንደቂ ኣንስትዮ ጋዜጠኛታትን ኣቕረብቲ መደብን ከኣ ጸጕረን ክሽፈና ኣዚዙ ኣሎ። ለገስቲ ሃገራት: ንጣሊባን ገንዘባዊ ሓገዝ ቅድሚ ምጅማረን መሰል ደቂ ኣንስትዮ ከኽብር ከም ዘለዎ ሓቢረን ኣለዋ። እታ ሃገር ጣሊባን ስልጣን ድሕሪ ምሓዙ ትረኽቦ ዝነበረት ኣህጉራዊ ሓገዛት ብምቁራጹ፡ ከቢድ ሰብኣውን ቁጠባውን ቅልውላው ገጢምዋ ኣሎ።


ጆ ባይደን ድሕሪ ኵናት ቬትናም ንመጀመርታ ግዜ ንጸሊም ኣመሪካዊ ወተሃደር ናይ ክብሪ ሜዳልያ ሂቡ

ፕረዚደንት ኣመሪካ ጆ ባይደን ንሰለስተ ወተሃደራት ዝለዓለ ሃገራዊ ሜዳልያ ዓዲሉ። ሓደ ካብቶም ወተሃደራት ጸሊም ኣሜሪካዊ ኮይኑ፡ ኣመሪካ ድሕሪ ኵናት ቬትናም ንጸሊም ወተሃደር እዚ ሽልማት እዚ ክትህብ ንፈለማ እዋን'ዩ። እቲ ሰርጀንት ኣልዊን ካሸ ዝተባህለ ጸሊም ኣሜሪካዊ ወተሃደር፡ ኣሜሪካ ኣብ ዒራቕ ኣብ እተካይዶ ዝነበረት ኵናት፡ ኣብ ትነድድ ዝነበረት ወተሃደራዊት መኪና ዝነበሩ ብጾቱ እናኣውጽአ እንከሎ ዝበዝሐ ክፋል ኣካላቱ ብሓዊ ስለ ዝነደደ ህይወቱ ዝሓለፈ እዩ። ብሓፈሻ ኣሜሪካ ኣብ ኣፍጋኒሰታንን ዒራቕን ኣብ እትገብሮ ዝነበረት ኵናት ናይ መጀመርታ ነዚ ሜዳልያ እዚ ዝተሸለመ ጸሊም ኣሜሪካዊ እዩ። እቶም ክልተ ካልኦት እውን ህይወት ሰብ ንምድሓን ብዘርኣይዎ ትብዓትን ተወፋይንትን እዮም ነዚ ሽልማት እዚ በቒዖም። ወዲ 35 ዓመት ሰርጀንት ኣልዊን ካሸ ኣብ ጥቅምቲ 2005 እታ ንሱን ብጾቱን ዝነበርዋ መኪና ነታጒ ረጊጻ ምስ ተባርዐት ኣብታ መኪና ዝነበሩ ወተሃደራት ዝበዝሑ ክወጽኡ እንከለዉ ነታ መኪና ዝመርሕ ዝነበረ ዝርከቦም ሽዱሽተ ወተሃደራት ግን ኣብ ውሽጡ እቲ ባርዕ ተሪፎም። ሰርጀንት ኣልዊን ካሸ፡ ነቶም ኣብታ ትባራዕ ዝነበረት መኪና ዝነበሩ ወተሃደራት ኣብ ዘውጽኣሉ ዝነበረ እዋን ክዳኑ ነዳዲ ስለ ዝፈሰሶ፡ ንኹሎም በብሓደ'ኳ እንተኣውጽኦም 75 ሚኢታዊት ካብ ኣካላቱ ስለ ዝነደደ፡ ድሕሪ ሰለስተ ሳምንታት ክመውት ክኢሉ። ጆ ባይደን ብሓሙስ ኣብ ዋይት ሃውስ ኮይኑ ነቲ ናይ ክብሪ ሜዳልያ ኣብ ዝዕድልለሉ ዝነበረ "ሰርጀንት ኣልዊን ካሸ ኣብ ቅድሚ ዓይኑ ዝኾነ ወተሃደር ኣብ ውሽጢ እታ መኪና ክተርፍ ኣይፈቐደን" ድሕሪ ምባል "ንብጾቱ ከውጽእ ናብ ሓዊ ጠኒኑ ኣትዩ" ኢሉ። ኣብቲ ስነ ስርዓት ሽልማት ሜዳልያ ደቁን ብዓልቲ ቤቱን ንሰርጀንት ኣልዊን ካሸ ተረኺቦም ነይሮም። ብመሰረት ዋሽንግተን ፓስት ኣብ ገጻታ ዘስፈረቶ ጽሑፍ፡ ዶናልድ ትራምፕ ቅድሚ ካብ ስልጣን ምውራዱ ኣብ ወርሒ ጥሪ፡ ንሰርጀንት ኣልዊን ካሸ ናይ ክብሪ መዳልያ ክህቦ'ኳ ውጥን ወጺኡ እንተነበረ፡ ደገፍቱ ንካፒቶል ስለ ዝወረርዎ ብስግኣት ናይ ጸጥታ እቲ ስነ ስርዓት ከይተገበረ ተሪፉ። ፕረዚደንት ጆ ናይደን ብዘይካ ንሰርጀንት ኣልዊን ካሸ፡ ንወዲ 41 ዓመት ሰርጀንት ኢርል ፕላምሊ ኣብ 2013 ኣብ ኣፍጋኒስታን ዞባ ጋዝኒ፡ ወተሃደራት ኣመሪካ ኣብ ዝነበርዎ መዓስከር ክፍጸም ንዝተሓሰበ ርእሰ ቅትለታዊ መጥቃዕቲ ኣብ ምፍሻል ብዘርኣዮ ትብዓት ሜዳልያ ሸሊምዎ። "ሰርጀንት ኢርል ፕላምሊ፡ ነታ ሒዝዋ ዝነበረ ፋኳስ ብረት ጥራይ ገይሩ፡ ንድሕነቱ ቀዳምነት ከይሃበ ንዝተጎድኡ ብጾቱ ኣብ ምውጻእን ነቲ ዝተሓሰሰበ ርእሰ ቅትለታዊ መጥቃዕቲ ኣብ ምፍሻል ዓቢ ጅግንነት እዩ ኣርእዩ" ኢሉ። ሰርጀንት ኢርል ፕላምሊ፡ ኣብቲ እዋን ብዙሕ ጥይት እዃ እንተተኮሱ ፈኵስ መውጋእቲ ጥራይ እዩ ኣጋጢምዎ። ሰርጀንት ኢርል ፕላምሊ ምስ ዋሽንግተን ፖስት ኣብ ዝገበሮ ሓጺር ቃለ መሕተት "ክሳብ ሕጂ ከመይ ኢሎም'ዮም ዝስሑቱኒ ነይሮም ኣዝዩ እዩ ዝገርመኒ" ኢሉ። ኣብ 2018 ኣብ ኣፍጋኒስታን ዞባ ፓኪታ ሓንቲ ንህሩማት ተውጽእ ዝነበረት ሄሊኮፕተር ክትቃጸልእ ምስ ጀመረት፡ ነቶም ኣብ ውሽጣ ዝነበሩ ውጉኣት እናኣውጽአ እንከሎ ህይወቱ ዝሓለፈት ኣባል ወተሃደራዊ ኮማንዶ ኣሜሪካ ነበር ሰርጀንት ክሪስቶፈር ሰሊዝ እቲ ካልእ ነቲ ሽልማት ዝበቕዐ ወተሃደር እዩ።


ኣፍጋኒስታን፡ ኣብ መስጊድ ብዝተፈፀመ መጥቃዕቲ ብዙሓት ተቐቲሎም

ኣብ ኣፍጋኒስታን ከተማ ኩንዱዝ ሱኒ ሙስሊም ጸሎተ ዓርቢ ኣብ ዘብፅሕሉ ዝነበሩሉ እዋን ብዝተፈፀመ መጥቃዕቲ  33 ሰባት ተቐቲሎም ህፃናት ዝርከብዎም ካልኦት 43 ድማ ከምዝቖሰሉ ተገሊፁ። እዚ ኣብ መስጊድ ማውላዊ ሰካንዳር ሱፊ ዝተፈፀመ መጥቃዕቲ፡ ኣብዛ ሰሜናዊት ከተማ ኣብ ውሽጢ ሒደት መዓልታት ዝተፈፀመ ካልኣይ ግብረ ራዕዳዊ መጥቃዕቲ እዩ። ኣብ ኣፍጋኒስታን ኣብቲ ዝሓለፈ ሓሙስ ኣርባዕተ ግብረ ራዕዳዊ መጥቃዕትታት ዝተፈፀሙ እንትኾኑ፡  ኩሎም ድማ ብእስላማዊ ጉጅለ ኣይ ኤስ  ከምዝተፈፀሙ ተገሊፁ። ጣሊባን ኣብ ልዕሊ ኣይ ኤስ ዓወት ከምዝተጎናፀፈ እኳ እንተገለፀ፡ እቲ ጉጅለ ግና  ነቶም ሓደሽቲ ኣማሓደርቲ ዓብይ ናይ ፀጥታ ፈተና ኮይንዎም ይርከብ። ነቲ ትማሊ ዓርቢ፡ ኣብ ከተማ ኩንዱዝ ኣመንቲ ምስልምና ፀሎተ ዓርቢ ኣብ ዘብፅሕሉ ዝተፈፀመ መጥቃዕቲ፡  ሓላፍነት ዝወሰደ ኣካል የለን። ሓደ ነጋዳይ እቲ ከባቢ: ንማእኸል ዜና AFP ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ "ከባቢ እቲ መስጊድ ዘሰንብድ እዩ ነይሩ" ኢሉ። እዚ ነትጒ፡ ምስቲ ኣብ ዝሓለፈ ሓሙስ ኣብ ናይ ሽዓ መስጊድ ማዛር ኣል ሻሪፍ ዝተፈፀመን 31 ሰባት ቀቲሉ 87 ሰባት ዘቑሰለን መጥቃዕቲ ተመሳሳሊ'ዩ ነይሩ። ኣብታ ከተማ ብሓሙስ ዝተፈፀመ መጥቃዕቲ ኣርባዕተ ሰባት ተቐቲሎም 18 ሰባት ድማ ቆሲሎም'ዮም። ነዞም መጥቃዕትታት ከምዝፈፀመ ዝተኣመነ ጉጅለ ኣይ ኤስ፡ ንቅትለት መራሒኡን ወሃቢ ቃልን ነበር ሕነ ንምፍዳይ ከምዝፈፀሞም ገሊፁ። ወሃቢ ቃል ጣሊባን  ዛቢሁላህ፡ ነዚ መጥቃዕቲ ሰይጣናዊ ተግባር ክብል ኮኒንዎ። ኣብ ኣፍጋኒስታን ምክትል ተወካሊ ሕቡራት ሃገራት ራሚዝ ኣላክባሮቭ ኣብዚ ሰሙን ዝተፈፀሙ መጥቃዕትታት፡ ህዝቢ ኣፍጋኒስታን በብመዓልቱ ዘጋጥሞ ዘሎ  ከቢድ ናይ ድሕነት ስግኣት እዩ ኢሉ። ኣሜሪካን ሓይልታት ሃገራት ምዕራብን ድሕሪ 20 ዓመታት ካብ ኣፍጋኒስታን ምስወፁን ጣሊባን ናብ መንበር ስልጣን ምስ ደየበን፡ ኣብታ ሃገር ዝፍፀሙ መጥቃዕትታት ቦምባ ነኪዮም'ዮም። ኣብዚ እዋን ጉጅለ ኣይኤስ ኣብታ ሃገር ዋላ ሓደ ዝቆፃፀሮ ግዝኣት የብሉን፤ መነሓንሕቶም ጣሊባን ስልጣን ካብ ዝጭብጡ ቅድሚ ሕዚ ቁመና ኣብ ዘይነበሮም ከባብታት መጥቃዕትታት እናፈጸሙ ይርከቡ።


ኣብ ኣፍጋኒስታን ብዘጋጠመ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ብውሑዱ 1,000 ሰባት ሞይቶም

ኣብ ኣፍጋኒስታን ብሰሉስ ዘጋጠመ ሓያል ምንቅጥቃጥ ምድሪ እንተወሓደ 1000 ሰባት ከምዝቐተለን ብዙሓት ካልኦት ከም ዘቝሰለን ናይታ ሃገር መንግስታዊ ትካል ዜና ገሊፁ። ኣብ ምብራቓዊ ኣውራጃ ፓክቲካ፡ መደራጋሕ፡ ዝዓነዉ ኣባይትን ሰራሕተኛታት ሂወት ኣድሕን ነቶም ዝቘሰሉ ሰባት ንምሕካም ልዕልን ታሕትን ክብሉ ዘርእዩ ኣሳእል ተዘርጊሖም ኣለው። ኣብ ምሕድግ ዝበለ ቦታታት ሄሊኮፕተራት ነቶም ግዳያት ናብ ሆስፒታላት የብጽሓ ኣለዋ። ኣብቲ ኸባቢ ዝርከብ ትካል ዜና ባክታር፡ ቍጽሪ እቶም ዝሞቱ ሰባት ክውስኽ ከም ዝኽእል ገሊፁ። ወሲኹ'ውን ልዕሊ 1500 ሰባት ከምዝቘሰሉ ሓቢሩ። "እቲ ዘሕዝን ትማሊ ምሸት ኣብ ኣርባዕተ ኣውራጃታት ፖክቲካ ብርቱዕ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ኣጋጢሙ። እዚ ምንቅጥቃጥ ምድሪ እዚ ብኣማኢታት ዝቝጸሩ ደቂ ዓድና ቐቲሉን ኣቝሲሉን ሓያሎ ኣባይቲ’ውን ኣዕንዩን እዩ" ክብል ኣፈኛ መንግስቲ ቢላል ካሪሚ ትዊት ገይሩ። "ኵለን ትካላት ረድኤት ተወሳኺ ዕንወት ምእንቲ ኸየጋጥም ብኡንብኡ ጕጅለታት ናብቲ ኸባቢ ክልእካ ንምሕጸነን" ሰበ ስልጣን ጣሊባን ትካላት ረድኤት ናብቲ ኣብ ምብራቕ እታ ሃገር ዝርከብ ጕድኣት ዝወረዶ ኸባቢ ብህጹጽ ንኽመፁ ፃውዒት ኣቕሪቦም ኣለዉ። መብዛሕትኦም ካብቶም ግዳያት ኣብቲ ኣብ ፓክቲካ ዝርከብ ኣውራጃታት ጋያንን ባርማልን ከምዝኾኑ ሓደ ናይቲ ዓዲ ሓኪም ንቢቢሲ ገሊፁ። ኤቲላት-ኤ ሮዝ ዝበሃል ኣብቲ ኸባቢ ዝርከብ መራኸቢ ብዙሓን ሓንቲ ኣብ ጋያን እትርከብ ቍሸት ከም ዝዓነወት ኣቃሊሑ። ኣብ ልዕሊ 500 ኪሎሜተሮ ርሒቑ ኣብ ኣፍጋኒስታን ፓኪስታን ከምኡ'ውን ህንዲ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ኣጋጢሙ እዩ። መሰኻኽር የሆዋ ኣብ ካቡልን ኢስላምባድን ዘጋጠመ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ከም እተሰምዖም ገሊጾም። ይዅን እምበር ብኡንብኡ ብዛዕባ ምዉታት ዝገልጽ ጸብጻብ ኣይተረኽበን፣ ቢቢሲ ኡርዱ ከም ዝገለጾ ኸኣ እቲ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ኣብ ፓኪስታን ብዙሕ ጕድኣት ኣየውረደን። እቲ ኣብ ኣኽራን ብዙሓት ኣብ ዝደቀሱሉ እዋን ዘጋጠመ ምንቅጥቃጥ ምድሪ፡ ዓቐኑ 6.1 ሬክተር ከም ዝነበረ ተመራመርቲ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ይገልፁ። ኣፍጋኒስታን ንምንቅጥቃጥ ምድሪ ዝተቓልዐት ሃገር እያ። ዘይጽኑዕን ብግቡእ ዘይተሃንጸ ኣባይትን ኣብ ዘለውዎም ሓያሎ ገጠራት ኣፍጋኒስታን፡ ከቢድ ጕድኣት ናይ ምስዓብ ተኽእሎታት አለዎ። ትካላት ረድኤት ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ንገለኡ ህንጻታት ንምድልዳል ጻዕሪ'ኳ እንተ ገበራ ንዓሰርተታት ዓመታት ዝቐጸለ ግጭት ነታ ድኻ ሃገር ምንቅጥቃጥ ምድርን ካልእ ባህርያዊ ዕንወትን ንኽትከላኸል ኣጸጊምዋ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ 10 ዓመት ኣብታ ሃገር ብዘጋጠመ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ልዕሊ 7,000 ሰባት ሞይቶም እዮም። ኣብ ዓመት ብገምጋም 560 ሰባት ብሰንኪ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ይሞቱ።


ቅልስ ንምንባር ኣብታ ብሕጽረት ሰልዲ ትሳቐ ዘላ ኣፍጋኒስታን

ወዲ 5 ዓመት ፋዝሉር ራሕማን ኣብ ክሳዱ ደረጃ ኣርባዕተ ዝስራዕ ሕበጥ ኣለዎ፤ ኣፍጋናውያን ዶኳትር ኸኣ  በታ ዘላቶም ህይወት እዚ ህጻን ንምድሓን ‘ብኬሞቴራፒ’ ይቃለሱ ኣለዉ። ፋዝሉር ራሕማን ኣብታ ብሕሙማት ጭቕጭቕ ዝበለት ኣብ ካቡል ትርከብ መሐከሚ ሕሙማት መንሽሮ እዩ ዘሎ። እዛ ሕክምና፡ ኣብ ምሉእ ኣፍጋኒስታን ካብ ዘለዋ ሕሙማት መንሽሮ ዝናበዩለን ሰለስተ ሆስፒታላት ሓንቲ እያ። ኣብዛ ሕክምና፡ እቲ ዝውሃብ ዓለምለኻዊ ረድኤት ዘምጽኦ ዘሎ ውጽኢት ብርኡይ’ዩ ዝርአ፡ ጎኒ- ገኑ ኸኣ ብዙሕ ከምዝተርፍ ንኸተስተብህል ይሕግዘካ። እቲ ንሕሙማት መንሽሮ ዝውሃብ ኣገልግሎት ሕክምና ማሕበር ቀይሕ መስቀል ቀረባት ስለዘዳለወ  ብናጻ’ዩ ዝውሃብ፡ እንተኾነ ተሓከምቲ ንገለ ኣብቲ ሕክምና ዘየለ መድሃኒት ብሰልዶም ካብ ደገ ክገዝእዎ ይግደዱ እዮም። ዋጋ መድሃኒት መንሽሮ ኸኣ ኣይኮነንዶ ነቶም ብሕጽረት ሰልዲ ዝሳቐዩ ዘለዉ ኣፍጋናውያን ኣብ ካልእ ሃገራት’ውን ዝልከፍ ኣይኮነን። ጣሊባን ንመላእ ኣፍጋኒስታን ምስ ተቆጻጸራ፡ ቁጠባ እታ ሃገር ባይታ እዩ ዘቢጡ። ኣቡኡ ንፋዝሉር ራሕማን ኣቶ ዓብዱ ባሪ ኣብ ምዕራባዊ ክፋል ኣፍጋኒስታን ብሕርሻ ዝናበር ኮይኑ ንወዱ መድሃኒት ንኽገዝኣሉ ዘድልየኡ 100 ዶላር ንምርካብ ኣዝዩ እዩ ተሸጊሩ። ንሱ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕተት “ካብ ዝኾነ ዝፈልጦ ሰብ እየ ሰልዲ ክልቃሕ ጸኒሐ፡ ካብ ዝነብረሉ ቦታ ናብ ካቡል ንምምጻእ መኽፈሊ መጓዓዝያን ንምድሃኒትን ዘጥፍኦ ሰልዲ ኣዝዩ ልዕሊ ዓቕመይ’ዩ” ይብል። ቅድሚ ሕጂ 75 ሚኢታዊት ካብቲ ኣብ ህዝባዊ ኣገልግሎታት ዝባኽን ሰልዲ ካብ ወጻኢ ብዝውሃብ ሓገዛት’ዩ ዝሽፈን ነይሩ። ጣሊባን ናብ ስልጣን ካብ ዝመጽእ ግን እቲ ካብ ማሕበረሰብ ዓለምን ካብ ምዕራባውያን ሃገራትን ንኣፍጋኒስታን ዝወሃብ ዝነበረ ሓገዛት ደው ኢሉ። ኣስታት 9 ቢልዮን ዶላር ኣብ ደገ ተኸዚነ ዝነበረ ሰልዲ ኣፍጋኒስታን’ውን ከምዝድስክል ስለዝተገበረ እታ ሃገር ብሕጽረት ሓገዝን ሰልድን ኣብ ከቢድ ስቃይ’ያ ተሸሚማ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ዝወጽአ ጸብጻብ ባንኪ ዓለም ከምዘነጽሮ፡ ልዕሊ ሰለስተ ርብዒ ካብ ህዝቢ ኣፍጋኒስታን ንሕጽረት መሰረታዊ ቀረባትን መግብን ተቃሊዑ ከምዘሎ የነጽር። ጓል 50 ዓመት ካብ ሰሙናዊ ዞባ ታክሃር ዝመጽእት ማዛርያ ሓንቲ ካብቶም ኣብ ካቡል ሕክምና መንሽሮ ዝግበረሎም ዘለዉ ሕሙማት’ያ። ንሳ’ውን ዛንታኣ ልክዕ ከም ናይ ህጻን ፋዝሉር ራሕማን’ዩ። ንሳን ስድርኣን ንመግዝኢ መድሃኒት ዝነበርዎም ጥሪት ከምዝሸጥዎም’ያ ትገልጽ። “እንታይ ድኣ’ሞ ክንገብር?” ብምባል ዘረባኣ ብሕቶ ትጅምር  ማዛርያ “ዝነበሩና ከብትን ኣድግን ሸይጥናዮም ኢና ሕጂ ኣብ ኢድና ዝተረፈና የብልናን” ትብል። ብምስዓብ “ካብ ሓወይ፡ ካብ ኣዝማድ ብዓል ቤተይን ጎረባብትን ሰልዲ ተለቂሕና ንሱ’ውን ንመግዝኢ መድሃኒት ተጠቒምናሉ ሕጂ ጥራይ ጁባና ኣብ ልዕሊኡ ልቃሕ ተወሲኽዎ ኣብ ዓቢ ወጥሪ ኢና ዘለና” ትብል። ዶክተር ማኑቸር ሓላፊ ሕክምና ዋርድ ተሓከምቲ መንሸሮ’ዩ። ንሱ፡ ኣባላት እቲ ሕክምና ማሕበር መስሪቶም ነቶም ኣዝዮም ዝተሸገሩ ሕሙማት መድሃኒት ይገዝኡሎም ምንባሮም ይገልጽ። “ሕጂ ግን ሕማቕ ኣጋጣሚ ኮይኑ፡ እቶም ክሕገዙ ዘለዎምን ካባና ዝጽበዩን በዚሖም እቲ ዝነበረና ባጀት ኸኣ ተወዲኡ” ብምባል የዕሊልና። እቲ ክፍሊ መሐከሚ ሕሙማት መንሽሮ፡ ቁሩብ ደሞዝ ንሰራሕተኛታትን ቁሩብ መድሃኒትን ብቀይሕ መስቀል ይውሃቦ ስለዘሎ ይቕጽል ምህላዉ ብምሕባር፡ ትሑዝ ባጀት ግን ከምዘይብሉ ዶክተር ማኑቸር ኣብሪሁ። ብምንጽጻር ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ካብ ሚኒስትሪ ጥዕና እታ ሃገር 1 ሚልዮን ዶላር ባጀት ተሰሊዕሎም ምንባሩ እቲ ዶክተር ይሕብር። ሕቡራት ሃገራት ነቲ ኣብ ኣፍጋኒስታን ተኸሲቱ ዘሎ ሰብኣዊ ቅልውላው ንምፍኳስ 4 ቢልዮን ዶላር ከምዘድሊ’ዩ እማመ ኣቕሪቡ ዘሎ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ንሰብኣዊ ቅልውላው እታ ሃገር ኣመልኪተን ዓበይቲ ሃገራት ኣብ ዝተጋበኣኣሉ ብጠቅላላ 2.4 ቢልዮን ዶላር ክልግሳ ምዃነን ቃል ኣትየን ኣለዋ። ህጻናት ኣፍጋኒስታን ብጉድለት መኣዛዊ መግብታት ይሳቐዩ ምህላዎምን፡ ስድራቤታት ንዘለዎም ሕጽረት ገንዘብ ንምፍዋስ፡ በተን ብገዝሚ ዝረኽብወን ገንዘብ ዝተረፉ ደቆም ንምዕንጋል ንመርዓ ዘይኣኸላ ደቆም የመርዕውወን ከምዘለዉ ዝገልጹ ጸብጻባት ይወጽኡ ኣለዉ። ሰራሕተኛታት ትካላት ውሃብቲ ረድኤትን ገለ ዲፕሎማሰኛታት ግን ጸገም ኣፍጋኒስታን ቀጻልነት  ፍታሕ ክናደየሉ ከምዘለዎ’ዮም ዝማጎቱ። እቲ ደስኪሉ ዘሎ ኣስታት 9 ቢልዮን ዶላር ሰልዲ ኣፍጋኒስታን ኣብ ኢድ ጣሊባን ምእታው ኸኣ ንዓለም ካልእ ስግኣት ምዃኑ ዝገልጹ ውሑዳት ኣይኮኑን። ጣሊባን ንኣፍጋኒስታን ምስተቖጻጸራ ኮተቴታት ደቂ ኣንስትዩ ናብ ትምህርቲ ከይከዳ ዝለዝኸልከለ፡ እቶም ረድኤት ክልግሳ ዝሓስባ ትካላት ሓሳብን ዳግመ ግምት ክገብራሉ ተቐሲበን’የን። ናብቲ ምብራቓዊ ጫፍ ካቡል ዝርከብ ግዝያዊ መጽለሊ ተመዛበልቲ ምብጻሕ ኣካይድና ነይርና፡ ኣብኡ ዘሎ ሰብኣዊ ቅልውላው እዚ ኢልካ ክትገልጾ ዘይትኽእል ኣዝዩ ክፉእ’ዩ ዘሎ። እቶም ኣብኡ ዝረኸብናዮም ተፈናቐልቲ፡ ኵናት’ኳ እንተተወደ፡ ናብ መበቖል ዓዶም ንኽኸዱን ዳግማይ ‘ሀ’ ኢሎም ናብራ ንኽጅምሩ ዘኽእል ዓቕሚ ከምዘይብሎም’ዮም ንቢቢሲ ገሊጾም። ተማሃሮ መግዝኢ ድቪዛ ስኢኖም ካብ ትምህርቲ ክቦኽሩ ምርኣይ ኣብ ኣፍጋኒስታን ንቡር’ዩ ኮይኑ ዘሎ፡፡ ወዲ 12 ዓመት ፓርዋን ሓደ ካብኦም ኮይኑ፡ ንዝሓለፈ ሰለስተ ዓመት ስድርኡ ናውቲ ትምህርትን ዲቪዛን ዘግዝእ ዓቕሚ ስለዘይብሎም ከምህርዎ ኣይክኣሉን፡፡ ካብ ትምህርቲ ቦኺሩ ኣብ ገዛ’ዩ ዝውዕል ዘሎ። ኣብ ውሽጢ ከተማ ካቡል፡ ኣብ ከባቢ እተን ሕብስቲ ዝሽየጠለን ዱኳናት ኣብ ማርቻበዲ ኮፍ ዝበሉ ቆልዓ ሰበይቲ ምርኣይ ንቡር እዩ ኮይኑ ዘሎ። እቶም ኣብ ማርቻበዲ ኮፍ ዝብሉ ቆልዓ ሰበይቲ፡ ገለ ካብቶም ናብቲ ዱኳን ዝመጽኡ ዓማዊል ገለ ሕብስቲ እንተገዝኡሎም ዝልምኑ’ዮም። እዚ ኣብ ካቡል ቅድሚ ሕጂ ብዙሕ ንቡር ዘይነበረ ተርእዮ እዩ።


ምንቅጥቃጥ መሬት ኣፍጋኒስታን:  እቶም ብህይወት   ዝተረፉ እውን  ዘስካሕክሕ ዋጋ ይኸፍሉ ኣለው

ስድራ ቤት ራህማት ጉል፡ ድሕሪ እቲ ዘጋጠመ ምንቅጥቃጥ መሬት ብኣፍጋኒስታናዊ ፖለቲከኛታት ነበር ዝተወፈየ ቴንዳ ኣብ ምትካል ተጸሚዶም ኣለዉ ። እቲ ብማሕበር ቐይሕ ወርሒ ዝተወፈየ ቴንዳታት ኣብ ሓደ  ሕጂ ከምቤት ዝጽዋዕ ቓልዕ ጎልጎል ጥቓ ጥቓ ተተኺሉ ይርከብ። እቲ ኣብ ኣውራጃ ጋያን ዝርከብ ገዝኦም፡ ኣብዚ ሰሙን’ዚ ኣብ ደቡባዊ ምብራቓዊ ኣፍጋኒስታን ብዘጋጠመ ሓያል ምንቅጥቃጥ ምድሪ ዓንዩ እዩ። በቲ ሓደጋ ሸውዓተ ኣባላት ስድርኡ ደቂሶም ከለዉ ሞይቶም። "ሰለስተ ኣዋልደይን ኣርባዕተ ደቂ ደቀይን ሞይቶም፡ ልበይ ተሰይሩ እዩ ዘሎ። ይኹን እምበር  ካልኦት ክንክንዘድልዮም ውጻእ መዓት ኣለውኒ” ኢሉ ራህማት ጉል። እታ ስድራ ቤት፡ ነቲ ድሕሪ ከቢድ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ዝዘነመ ዝናብ ኣብ ነብሳ እያ ኣጽሕያቶ። "ሓገዝ ንደሊ ኣሎና። ዝነበረና ዘበለ ኩሉ ጠፊኡ እዩ” ካበየ ኩርንዑ ነቶም ግዳያት ዝኸውን ሓገዝ ይውሕዝ ኣሎ። ካብ ውድብ  ሕቡራት ሃገራትን፡ካብ ኣህጉራውን ከባብያውን ማሕበራት ግብረ ሰናይ፡ ካብ መንግስቲ ጣሊባንን ከይተረፈ ረድኤት ይውሕዝ ኣሎ ። ኣብ ጥቓ እቲ ራህማት ጉል ቴንዳ ተኺሉሉ ዘሎ ቀጽሪ፡ ቀይሕ ወርሒ፡ ዘይቲ ብልዕን ኮቦርታን ይዕድል ኣሎ ። "ኩሉ ነገር እዩ ዘድልየና፡ ምኽንያቱ ኩሉ’ቲ እንውንኖ ዝነበርና ነገራት ኣብ ደቦቕቦቓን ጭቃን ትፋእ እሳተ ጎመራ ተቐቢሩ እዩ" ይብል  ኣብ  መንጎ ብዙሓት ሰባት ኮፍ ኢሉ ረድኤት ክቕበል ተርኡ ዝጽበ ዝነበረ ሰብኣይ። እቲ ኣብ ማእከል ከተማ ጋያን ዝርከብ ንእሽቶ ቐጽሪ፡ ናብ ሓደ ክፉት ናይ ረዲኤት መኽዘን ተቐዪሩ ኣሎ። ኣብቲ ቦታ ረድኤት ዘመላልሳ ናይ ጽዕነት መኻይን መሊአን ኣለዋ። ኣፍጋኒስታን ከኣ ብቊጠባውን ሰብኣውን ቅልውላው ተጠቒዓ ኣላ። እዚ ኣብ ኣውራጃ ጋያን ዝርከብ ሓደ ብኸፊል ዝፈረሰ ህንጻ፡ መርኣያ ናይቲ ዘጋጠመ ሰፊሕ ዕንወት እዩ። ጣሊባን ኣብ ዝሓለፈ ነሓሰ ናብ ስልጣን ካብ ዝመጽእ ኣትሒዙ ፡ ማእከላይ እቶት ሓደ ኣፍጋን ብሓደ ሲሶ ጎደሊ እዩ። ብሚልዮናት ዝቝጸሩ ሰባት ከኣ ይጠምዩ ኣለው። ሰብኣዊ ሓገዝ  ብመጠኑ እኳ እንተሎ፡ መብዛሕትኡ እቲ ኣብ ዝሓለፈ መንግስቲ ዝምወሎ ዝነበረ ሓገዛት ጎዲሉ እዩ። ብሰንኪ’ዚ ከኣ እቶም ኣብ ፓክታካን ኮስትያን ዝነብሩ ብኣማእታት ዝቝጸሩ ስድራ ቤታት፡ ግዳም ሓደር ኰይኖም ኣለዉ ። ገና ሕክምናዊ ክንክን ዘድልዮ መጉዳእቲ ናይ ብዙሓት ሰባት ኣሎ። ነታጒ ኣብ ምጽራይ ዝሰርሕ ትካል ግብረሰናይ ሃሎ ከኣ ተንቀሳቓሲ ክሊኒካት ጥዕና መስሪቱ ዓቕሙ ይገብር ኣሎ። ድሕሪ እቲ ምንቅጥቃጥ ምድሪ፡ ሕጽረት መግቢ ኣጋጢሙ ኣሎ። ሕማም ፌራ እውን ተፈሪሑ ኣሎ። ኪኢላ ጥዕና ናቅቡላህ ኣብ ቴንዳ ኮይኑ ንዝተጎድኡ ቖልዑ ይሕክም ኣሎ። ወዲ ሓሙሽተ ዓመት ባራኩላ ብፍርስራስ  መንደቕ ኢዱተጎዲኡ ይቑንዞ ኣሎ። ናቅቡላ ነቲ ተጀኒኑ ዝነበረ ኢድ ናይቲ ቖልዓ ፈቲሑ ድሕሪ ምርኣይ "ብዙሓት ዝተጎድኡ ቈልዑ ኣለዉና" ክብል ገሊጹልና። ገሊኦም ፍሉይ ሕክምናዊ ክንክን ስለዘድልዮም ብወተሃደራዊ ሄሊኮፕተር ናብ ካቡል ተላኢኾም ኣለው።  እተን ጉድኣትዘጋጠመን ኣቝሻት ካብታ ዝቐረበት ዓባይ ከተማ እንተወሓደ ብመኪና ናይ ሰለስተ ሰዓት ርሕቀት እየን ዝርከባ። እቲ መገዲ እውን ፈጺሙ ጥጡሕ ኣይኮነን። እቲ ናይ እግሪ መጕዳእቲ ዝወረዶ ዛርማ ጉል  ነታ ብኹምራፍርስራስ ዝተደብየት ቤቱ ኣርእዩና። እቲ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ምስ ኣጋጠመ፡ ካብ ስድራ ቤቱ ቅድም ንመን ከም ዘድሕን ኣብ መዋጥር ኣተወ ። በዓልቲ ቤቱ ብፍርስራስ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ሞይታ ። "ናሕስን መናድቕን ምስ ፈረሰ፡ ሰበይተይ፡ 'ርድኣኒ' ኢላ ኽትጽውዕ ሰማዕኩ፣ ጓለይ እውን ኣብቲ ክፍሊ ስለ ዝነበረት፡ ቀዲመ ንዓኣ ኣውጺአያ" ይብል ። ድሕሪኡ ናብቶም ኣብ ካልእ ክፍሊ ዝነበሩ ደቁ ደሃዮም ክገብር ከይዱ። ካብኡ ናብ ሰበይቱ ምስ ተመልሰ ሞይታ ጸኒሓቶ። እቲ ህዝቢ ንዓመታት ብዝቐጸለ ውግእን ዘጋጠመ ቁጠባዊ ቅልውላውን ደኺሙ እዩ። ሕጂ ከኣ  ሓድሽ ቅልውላውባህሪያዊ ሓደጋ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ኣጋጢምዎ ።


ብኣሜሪካ ዝተቐትለ መራሒ ኣልቓዒዳ ኣይመን ኣ'ዘዋሂሪ መን እዩ?

ኣሜሪካ ኣብ ኣፍጋኒስታን ብሰብ ኣልቦ ነፋሪት ብዘካየደቶ መጥቃዕቲ ዝተቐትለ ኣይመን ኣ'ዘዋሂሪ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ቀንዲ ስነ-ሓሳባዊ ኣልቓዒዳ ተባሂሉ ይጽዋዕ ነይሩ። ንሱ ናይ ግብጺ እስላማዊ ጅሃድ ዕጡቕ ጕጅለ ንምምስራት ተራ ዝነበሮ ሓኪም መጥባሕቲ ዓይኒ ኰይኑ፡ ኣብ ግንቦት 2011 ኦሳማ ቢን ላደን ብሓይልታት ኣሜሪካ ድሕሪ ምቕታሉ፡ መሪሕነት ኣልቓዒዳ ሒዙ። ቅድሚኡ፡ ዘዋሂሪ ከም የማናይ ኢድ ቢንላደን ይቝጸር ነይሩ። ገለ ክኢላታት ድማ እቲ ብ 11 መስከረም 2001 ኣብ ኣሜሪካ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ቀንዲ ሃንዳሲኡ ምዃኑ ይኣምኑ። ዘዋሂሪ ኣብ 2001 መንግስቲ ኣሜሪካ ኣብ ዘውጽኦ ዝርዝር 22 "ኣውራ ተደለይቲ ግብረሽበራውያን" ድሕሪ ቢን ላደን ኣብ ካልኣይ ተርታ ተሰሪዑ ነይሩ። ዘዋሂሪ ንኽትሓዝ ንዝሓገዘ ሰብ ድማ ናይ 25 ሚልዮን ዶላር ሽልማት ተመዲቡ ነይሩ። ኣብቲ ዝሓለፈ ሰሙን መወዳእታ ኣብ ካቡል ብዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ድማ ተቐቲሉ። ኣሜሪካ ንኣ'ዘዋሂሪ ዒላማ ክትገብር ንፈለማ እዋን ኣይነበረን። ኣብ ጥሪ 2006 እውን ፓኪስታን ምስ ኣፍጋኒስታን ኣብ ትዳወበሉ ከባቢ፡ ብሚሳይል ኣሜሪካ ዒላማ ኰይኑ ነይሩ። በቲ መጥቃዕቲ ኣርባዕተ ኣባላት ኣልቓዒዳ ክቕተሉ እንከለው፡ ዘዋሂሪ ግን ብህይወት ተሪፉ ድሕሪ ክልተ ሰሙን ብቪድዮ ተራእዩ። ንፕረዚደንት ኣሜሪካ ጆርጅ ዳብሊው ቡሽ ድማ ንሱ ይዅን "ኵሎም ኣብ ምድሪ ዘለዉ ሓይልታት" ነታ ዕምሩ ብሓንቲ ካልኢት'ውን ከቕርቡዋ ዓቕሚ ከም ዘይብሎም ተዛሪቡ። ኣብ ካይሮ ርእሰ ከተማ ግብጺ ብ19 ሰነ 1951 ዝተወልደ ዘዋሂሪ፡ ኣባል ክቡር ስድራቤት ሓካይምን ምሁራትን እዩ። ኣቦሓጐኡ ራብያ ኣ'ዘዋሂሪ፡ ዓቢይ ኢማም ናይቲ ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ማእከል ትምህርቲ ሱኒ እስላም ዝዀነ ኣል-ኣዝሃር ዩኒቨርሲቲ ክኸውን እንከሎ፡ ሓደ ካብ ኣኮታቱ ድማ ቀዳማይ ዋና ጸሓፊ ሊግ ዓረብ እዩ ነይሩ። ዘዋሂሪ ገና ኣብ ቤት ትምህርቲ እንከሎ ኣብ ፖለቲካዊ እስልምና ተጸሚዱ፣ ኣባል ናይቲ ካብ ሕጊ ወጻኢ ዝዀነ 'ኣኽዋን ኣልሙስሊሚን' ስለ ዝነበረ፡ ኣብ መበል 15 ዓመት ዕድመኡ ተኣሲሩ። ፖለቲካዊ ንጥፈታቱ ግን ኣብ ቤት ትምህርቲ ሕክምና ዩኒቨርሲቲ ካይሮ፡ ሕክምና ካብ ምጽናዕ ኣይዓገቶን። ኣብ 1974 ተመሪቝ ድሕሪ ኣርባዕተ ዓመት ድማ ብመጥባሕቲ ማስተርስ ዲግሪ ረኺቡ። ኣብ 1995 ዝሞተ ኣቦኡ መሓመድ፡ ኣብ ተመሳሳሊ ቤት ትምህርቲ ፕሮፌሰር ፋርማኮሎጂ እዩ ነይሩ። ዘዋሂሪ ኣብ መጀመርታ ነቲ ስድራቤታዊ ልምዲ ቀጺሉሉ። ኣብ ሓደ ከባቢ ካይሮ ክሊኒክ ከፊቱ'ኳ እንተነበረ፡ ነዊሕ ከይጸንሐ ግን ምስቶም መንግስቲ ግብጺ ንኽእለ ዘለዓዕሉ ዝነበሩ ኣኽረርቲ እስላማውያን ጕጅለታት ክሳተፍ ጀሚሩ። ኣብ 1973 ጕጅለ እስላማዊ ጅሃድ ግብጺ ምስ ተመስረተ ድማ ናብቲ ጕጅለ ተጸንቢሩ። ኣብ 1981 ኣብ ካይሮ ኣብ ዝተኻየደ ወተሃደራዊ ምርኢት ሓያሎ ኣባላት ናይቲ ጕጅለ፡ ወተሃደራዊ ክዳን ተኸዲኖም ንፕረዚደንት ኣንዋር ሳዳት ድሕሪ ምቕታሎም፡ ምስ ካልኦት ኣማኢት ኣባላት ናይቲ ጕጅለ ተጠርጣሪ ኰይኑ ተታሒዙ። ሳዳት ምስ እስራኤል ስምምዕ ሰላም ብምፍራም፡ ከምኡ’ውን ኣቐዲሙ ኣብ ዝገበሮ ናይ ጸጥታ ስጕምቲ፡ ኣማኢት ነቐፍቱ ብምእሳር ንእስላማውያን ደለይቲ ፍትሒ ኣቘጢዕዎም ነይሩ። ኣብቲ ጃምላዊ ፍርዲ፡ ዘዋሂሪ ከም መራሒ እቶም ተኸሰስቲ ኰይኑ ቐሪቡ። "ንሕና ኣብ ሃይማኖትና እምነት ዘለና ኣስላም ኢና። እስላማዊ መንግስትን እስላማዊ ሕብረተሰብን ክንምስርት ኢና ንጽዕር ዘለና" ኢሉ ነቲ ቤት ፍርዲ ክዛረብ ከሎ ብቪድዮ ተቐሪጹ እዩ። ዘዋሂሪ ኣብ ቅትለት ሳዳት ኢድ ኣለዎ ካብ ዝብል ክሲ ናጻ እንተዀነ እውን፡ ብዘይሕጋዊ መንገዲ ኣጽዋር ብምሓዝ ግን ሰለስተ ዓመት ተፈሪዱ። ኣብ ግብጺ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኣብ ዝጸንሓሉ እዋን ብሰበስልጣን ብቐጻሊ ይሳቐን ይቕጥቀጥን ከምዝነበረ እዚ ድማ ናብ ዓመጽን ኣኽራሪን ከም ዝቐየሮ እሱራት ብጾቱ ይገልጹ። ኣብ 1985 ካብ ቤት ማእሰርቲ ምስ ተፈትሐ ናብ ስዑዲ ዓረብ ከይዱ። ኣብኡ ነዊሕ ከይጸንሐ መጀመርታ ናብ ፔሻዋር፡ ፓኪስታን ጸኒሑ ድማ ናብ ኣፍጋኒስታን ኣቕኒዑ። ኣብ እዋን መግዛእቲ ሕብረት ሶቭየት ኣብ ኣፍጋኒስታን ዶክተር ኰይኑ ኣብ ዝሰርሓሉ ግዜ ናይ ግብጺ እስላማዊ ጅሃድ ዝብል ውድብ መስሪቱ። ኣብ 1993 እስላማዊ ጅሃድ ግብጺ ዳግማይ ምንቅስቓስ ክጅምር እንከሎ ዘዋሂሪ መሪሕነት እቲ ውድብ ተቐቢሉ። ንቐዳማይ ሚኒስተር ዓጥፍ ሲድቂ ሓዊሱ ኣብ ልዕሊ ሚኒስተራት መንግስቲ ግብጺ ኣብ ዝተፈጸሙ ተኸታታሊ መጥቃዕቲታት ወሳኒ ሰብ ነይሩ። እቲ ጕጅለ ኣብ መፋርቕ 1990ታት ንመንግስቲ ንምዕላውን እስላማዊት ሃገር ንምምስራትን ዘካይዶ ዝነበረ ጐስጓስ ጠንቂ ሞት ልዕሊ 1200 ግብጻውያን ኰይኑ እዩ። ኣብ 1997 ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ መራሒ ጕጅለ ቫንጋርድስ ኦፍ ኮንከስት ኢሉ ሰይምዎ። ቫንጋርድስ ኦፍ ኮንከስት ኣብ 1997 ኣብ ሉክሶር ኣብ ልዕሊ ወጻእተኛታት በጻሕቲ ህልቂት ከም ዝፈጸመ ዝሕሰብ ክፍሊ ጕጅለ እስላማዊ ጅሃድ እዩ። ድሕሪ ክልተ ዓመት፡ ኣብ ብዙሕ መጥቃዕትታት ናይቲ ጕጅለ ብዘለዎ ተራ፡ ብወተሃደራዊ ቤት ፍርዲ ግብጺ ኣብ ዘይተረኽበሉ ሞት ተፈሪድዎ። ኣዘዋሂሪ ኣብ 1990ታት መዕቈቢን ምንጪ ምወላን ንምርካብ ኣብ መላእ ዓለም ከም ዝተዘዋወረ ይግመት። ሶቭየት ካብ ኣፍጋኒስታን ድሕሪ ምውጽኣ ኣብ ዝነበሩ ዓመታት፡ ኣብ ቡልጋርያ፡ ዴንማርክን ስዊዘርላንድን ይነብር ከምዝነበረን፡ ሓደ ሓደ ግዜ ድማ ናይ ሓሶት ፓስፖርት ተጠቒሙ ናብ ሃገራት ባልካን፡ ኦስትርያ፡ የመን፡ ዒራቕ፡ ኢራንን ፊሊፒንስን ከም ዝተጓዓዘን ይእመን። ኣብ ታሕሳስ 1996፡ ብዘይ ሕጋዊ ቪዛ ኣብ ቸቺንያ ምስ ተታሕዘ፡ ንሽዱሽተ ኣዋርሕ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ሩስያ ከም ዝጸንሐ'ውን ይንገር። ዘዋሂሪ ከም ዝጸሓፎ ዝንገር ጸብጻብ ከም ዘመልክቶ፡ ሰበስልጣን ሩስያ፡ ኣብ ኮምፒዩተሩ ዝተረኽበ ጽሑፋት ዓረብ ከተርጕሙ ስለዘይከኣሉ፡ መንነቱ ብምስጢር ክሕዞ ክኢሉ እዩ። ኣብ 1997 ዘዋሂሪ ናብታ ኦሳማ ቢንላደን ዝነብረላ ዝነበረ ከተማ ጃላላባድ ኣፍጋኒስታን ከም ዝገዓዘ ይግመት። ድሕሪ ሓደ ዓመት እስላማዊ ጅሃድ ግብጺ፡ ናይ ቢን ላደን ኣልቓዒዳ ዝርከብዎም ካልኦት ሓሙሽተ ኣኽረርቲ እስላማዊ ዕጡቕ ጕጅለታት ብሓባር ተጸንቢሮም ነቲ ኣንጻር ኣይሁድን መስቀላውያንን ጅሃድ ዝገብር እስላማዊ ግንባር ዓለም መስሪቶም። እቲ ግንባር ዘውጽኦ ናይ መጀመርታ ኣዋጅ፡ 'ፈትዋ' የጠቓልል። እዚ ንሰላማውያን ዜጋታት ኣሜሪካ ንኽቕተሉ ዝፈቅድ ሃይማኖታዊ ኣዋጅ እዩ። ድሕሪ ሽዱሽተ ኣዋርሕ፡ ክልተ ብሓንሳብ ዝተፈጸሙ መጥቃዕቲ፡ ኣብ ኬንያን ታንዛንያን ዝርከቡ ኤምባሲታት ኣሜሪካ ኣዕንዮም፤ 223 ሰባት ድማ ሞይቶም። ዘዋሂሪ ብሳተላይት ቴሌፎን ዝገበሮም ዝርርባት፡ እዞም መጥቃዕቲታት ብቢን ላደንን ኣልቓዒዳን ከምዝተፈጸሙ ከም መርትዖ ካብ ዝቐረቡ መረዳእታታት እዮም። እዞም መጥቃዕቲታት ምስ ተፈጸሙ፡ ድሕሪ ክልተ ሰሙን ኣሜሪካ ኣብ ኣፍጋኒስታን ዝርከብ መዓስከራት ታዕሊም ናይቲ ጕጅለ ደብዲባ። ንጽባሒቱ ዘዋሂሪ ንሓደ ፓኪስታናዊ ጋዜጠኛ ደዊሉ "ኣሜሪካ፡ ደብዳባ፡ ቦምባታታን ምፍርራሓታታን ናይ ምጥቃዕ ተግባራታን ከምዘየፍርሓና ንገራ። እቲ ኲናት ገና ምጅማሩ እዩ፡" ኢልዎ። ድሕሪ ሞት ቢንላደን ኣብ ዝነበሩ ዓመታት፡ ተኸታተልቲ ምክትላቱ ብደብዳብ ነፈርቲ ኣሜሪካ ስለ ዝተቐትሉ ዘዋሂሪ ብዓለም ደረጃ ናይ ምውህሃድ ዓቕሙ ተዳኺሙ። ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ሓሓሊፉ ጥራይ መልእኽቲ ምውጻእ እንተዘይኰይኑ ዘዋሂሪ ካብ ተሳትፎ ርሒቝ እዩ ጸኒሑ። ኣሜሪካ ብፍላይ ድሕሪ’ቲ ዝሓለፈ ዓመት ካብ ኣፍጋኒስታን ብህውከት ምውጻኣ፡ ሞት ዘዋሂሪ ከም ዓወት ክትእውጅ’ያ። እንተዀነ ከም ጕጅለ እስላማዊ መንግስቲ ዝኣመሰሉ ሓደስቲ ጕጅለታትን ምንቅስቓሳትን ጽልዋ እናወሰኸ ኣብ ዝኸደሉ ዘሎ እዋን፡ ዘዋሂሪ ብተዛማዲ ውሑድ ስልጣን እዩ ነይርዎ። ሓድሽ መራሒ ኣልቓዒዳ ከም ዝመጽእ ኣየጠራጥርን፣ እንተዀን ካብቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ዝወሓደ ጽልዋ ክህልዎ ከም ዝኽእል ይግመገም።


ኣፍጋኒስታን፡ ሓደ ዓመት ኣብ ትሕቲ ጣሊባን

ኣብ ዓለምለኻዊ መዓርፎ ነፈርቲ ካቡል እትው ክትብል እንከለኻ፡  መጀመርታ እተለልዮ ነገር እተን ካባን ቡናዊ ዝሕብሩ ሻርባን ዝተኸድና ደቂ ኣንስትዮ እየን። ቅድሚ ሓደ ዓመት፡ ካብታ ሃገር ክወጽኡ ናይ ዝደልዩ ሰባት ሓያል ስንባደ ዝተርኣየሉ መዓርፎ ነፈርቲ፡ ሕጂ ጸጥ ዝበለን ጽሩይን እዩ። ጻዕዳ ናይ ጣሊባን ባንዴራን ስእሊ ፍሉጣት ናይ ቀደም መራሕትን’ውን ዳግም ተተኺሎምን ተሳኢሎምን። ጣሊባን፡ ነዛ ሃገር ምስ ተቘጻጸረ ዝተቐየሩ ነገራት እንታይ እዮም? እቶም መልእኽታት ቁሩብ ዘሰንብዱ’ዮም። ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ “ስርሐይ ንሓወይ ክህቦ ደልዮም” ክትብል ኣብ ሓደ መልእኽቲ መለዋወጢ ገጽ ጽሒፋ። ካልእ ክኣ፡ “ብትምህርትናን ተሞክሮናን ዝረኸብናዮ ቦታ’ዩ። እዚ እንተተቐቢልና ንርእስና ከዲዕና ኣለና ማለት’ዩ” ይብል። ቢቢሲ፡ ኣብ ካቡል ሰራሕተኛታት ሚኒስትሪ ፋይናንስ ምስ ዝነበራን መልእኸተን ዘካፈላን ደቂ ኣንስትዮ ተራኺቡ። እዚኣን፡ ኣባላት ልዕሊ 60 ደቂ ኣንስትዮ ዘለዋሉ ጉጅለ ኰይነን፡ መብዛሕትአን ኣብ ዳይሬክቶሬት እቶት ኣፍጋኒስታን ይሰርሓ ነይረን። ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ ነሓሰ ግን ካብ ስርሐን ተኸልኪለን ንገዝአን ክኸዳ ተነጊሩወን። ጣሊባን፡ ኣብ ክንድአን ደቂ ተባዕትኣዮ ኣዝማደን እንተለው ነቲ ስራሕ ከመልክቱ ከም ዝኽእሉ ነጊሩና ይብላ። “እዚ ናተይ ስራሕ እዩ” ትብል ሓንቲ ካብኣተን። “እዚ ስራሕ ንምርካብን ካልኣይ ዲግሪ ትምህርተይ ንምውዳእን ብዙሕ ጸገማት ተጻዊረ’የ ን17 ዓመታት ሰሪሐ። ሕጂ ናብ ባዶ ተመሊስና”። ካብ ኣፍጋኒስታን ወጻእ ምስ ዘላን ዳይሬክተር እቲ ዳይሬክቶሬት ዝነበረትን ኣሚና ኣሕማዲ ብቴሌፎን ረኺብናያ። “መንነትና ንስእን ኣለና፤ እዚ ክንዕቅቦ እንኽእል ኣብ ሃገርና ጥራይ’ዩ” ትብል። እታ ጉጅለ ደቂ ኣንስትዮ፡ “ደቂ ኣንስትዮ መራሕቲ ኣፍጋኒስታን” እያ ትብሃል። ኩለን ስርሐን ጥራይ እየን ዝደልያ። እዚአን፡ ኣብ ዝሓለፉ 20 ዓመታት ብዙሕ ዕድላት ትምህርትን ስራሕን ከምኡ’ውን ዓለምለኻዊ ተሳትፎታት ዝነበረን እየን። ሰብ መዚ ጣሊባን፡ ደቂ ኣንስትዮን ሕጂ’ውን ኣብ ስርሐን እየን ዘለዋ ይብሉ። መብዛሕትአን ድማ፡ ሰራሕተኛታት ሕክምና፣ ትምህርትን ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ዝሰርሓ ዋርድያን እየን። ብተወሳኺ፡ ዳርጋ ርብዒ መንግስታዊ ስራሕቲ ሒዘን ዝነበራ ደቂ ኣንስትዮ ደሞዝ ይኽፈለን እዩ ዘሎ ይብል - ሒደት እቲ ስሩዕ ደሞዘን። ወዲ 18 ዓመት ኑር ኣሕመድን ወዲ 25 ዓመት ኣሕመድን ኣብ ዓጺድ ረኺብናዮም። ገጹ ርሃጽን ርስሓትን ዝዓሰሎ ኑር፡ “ኣብዚ ዓመት ብሰንኪ ደርቂ ውሑድ ስርናይ’ዩ ዘሎ። ግን ክኣ ክረኽቦ ዝኽእል ስራሕ እዚ ጥራይ’ዩ” ይብል። እዞም መናእሰይ ንመዓልቲ ክልተ ዶላር ጥራይ እዮም ዝረኽቡ። “ኤሌክትሪካል ኢንጅነሪንግ እየ ዘጽንዕ ነይረ፤ ግን ስድራይ ንምሕጋዝ ትምህርተይ ኣቋሪጸዮ”። ኣሕመድ’ውን እንተዀነ ኣዝዩ ዘሕዝን ታሪኽ’ዩ ዘለዎ። “ናብ ኢራን ንምኻድ ዝነበረትኒ ሞተር ሳይክል ሸይጠያ፤ ግን ስራሕ ክረክብ ኣይክኣልኩን” ይብል። ኣብ ድኻ ከባቢታት ኣፍጋን ዝነብሩ ሰባት፡ ኣብ ጎረቤት ሃገር ዝረኽቡዎ ናይ ወቕቲ ስራሕ ድሓን ይዕንግሎም ነይሩ። ግን ኣብ ኢራን’ውን ስራሕ ተሳኢኑ። “ጣሊባን ኣሕዋትና ተቐቢልናዮም ኢና፤ ግን ዕድላት ስራሕ ዝህበና መንግስቲ ኢና ንደሊ” ክብል ኑር ይዛረብ። ኣመሓዳሪ ጣሊባን ኣሕመድ ሻህ ዲን ዶስት፡ ድኽነት፣ ሕማቕ መገዲታት፣ ሕጽረት ተበጻሕነት ሆስፒታላትን ኣብያተ ትምህርትን ብምዝርዛር “ኩሎም ጸገማት የሕዝኑኒ’ዮም” ይብል። እቲ ኲናት ብምብቅዑ፡ ሕጂ ብዙሓት ትካላት ሰብኣዊ ሓገዝ ኣብቲ ከባቢ ክሰርሑ ይኽእሉ’ዮም ማለት እዩ። ኣብ መጀመርታ እዚ ዓመት፡ ኣብ ክልተ ከባቢታት ግሆን ጥምየት ዝመስል ነገር ተራእዩ ነይሩ። ኣመሓዳሪ ዲን ዶስት ግን እቲ ኲናት ኣየብቅዐን እዩ ዝብል። ሓይልታት ኣመሪካ ከም ዝኣሰሩዎን ከም ዘሰራጠዩዎን ይዛረብ። “ተወሳኺ ስቓይ ኣይትሃቡና፤ ሓገዝ ምዕራባውያን ኣይንደልን። ስለ ምንታይ’ዩ ምዕራብ ኢዱ ዘእቱ? ብዛዕባ ኣተሓሕዛ ደቂ ኣንስትዮኹም ሕቶ ኣልዒልና ኣይንፈልጥን” ይብል ብሕርቃን። ቢቢሲ፡ ኣብቲ ከባቢ ዘለው ኣብያተ ትምህርትን ክሊኒክ ብሕጽረት መግቢ ዝተጠቕዑ ሰባትን ምብጻሕ ገይሩ’ዩ። ዳይሬክተር ጥዕና ዓብዱል ሳታር ማፋቕ፡ “ኣፍጋን ትኹረት ትደሊ’ያ። ንሕና ህይወት ሰባት ከነድሕን ኢና ንደሊ፤ እዚ ፖለቲካ ዝሓውስ ክኸውን የብሉን” ኢሉ። እቲ ኣብ ግራት ስርናይ እናዓጸደ ዝረኸብናዮ መንእሰይ ኑር መሓመድ’ውን “ካብ ብረት ንላዕሊ ድኽነትን ጥምየትን ዝሓየለ ቃልሲ’ዮም” ኢሉና ነይሩ። ጓል 18 ዓመት ሶሃይላ፡ ሕጉስጉስ እናበለት ናብቲ ደቂ ኣንስትዮ ጥራይ ዝተዓዳደጋሉ ኣብ ሄራት ዝርከብ ዕዳጋ ትኸይድ ነይራ። ሄራት፡ ዚያዳ ምቕሉልነት ብዘለዎ ባህሊ፣ ሳይንስን ምህዞን እትፍለጥ ጥንታዊት ከተማ እያ። ኣቐዲሙ ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ድማ ብሰንኪ ጣሊባን ተዓጽዩ ዝነበረ ባዛር ንፈለማ እዋን ሕጂ ተኸፊቱ ኣሎ። “ቅድሚ 10 ዓመት ሓፍተይ ነዚ ሹቕ ከፊታ” ትብል ሶሃይላ፤ ብተወሳኺ ናይ ኢንተርነት ገዛን ሬስቶራንትን’ውን ከፊታ ነይራ። ሶሃይላ፡ ብዓብይኡ ዘተሓሳስባ ነገር ግን ትምህርቲ’ዩ። “ጣሊባን ካልኣይ ብርኪ ኣብያተ ትምህርቲ ዓጽዮም” ኢላ። እዚ፡ ሕልሚ ከምኣ ዝበላ ደቂ ኣንስትዮ ጐስዩ’ዩ። ብዙሓት ኣፍጋናውያን እንኰላይ ኣባላት ጣሊባን እቶም ኣብያተ ትምህርቲ ክኽፈቱ እንተሓተቱ’ውን፡ መብዛሕትኦም ካልኣይ ብርኪ ኣብያተ ትምህርቲ ግን ብትእዛዝ ኣኽረርቲ ላዕለዎት ኣዘዝቲ ጣሊባን ተዓጽዮም ኣለው። “ተመሃሪት 12 ክፍሊ’የ፤ እንተዘይወዲአዮ ናብ ዩኒቨርሲቲ ክኸይድ ኣይክእልን” ሶሃይላ፡ ካብ ሃገራ ክትወጽእ ድለየት የብላን፤ ግን ክኣ ሓደ ዓመት ሙሉእ ካብ ትምህርቲ ቦዂራ እያ። “ኣነ ጥራይ ኣይኰንኩን፤ ኩለና ኣፍናጋውያን ደቂ ኣንስትዮ ኢና ቦዂርና” ትብል። ኣብ ሞንጐ፡ ንብዓት እናቐደማ ድምጻ ክቈራረጽ ጀሚሩ። “የሕዝን  . . . ንፍዕቲ ተመሃሪት’የ ነይረ” ኢላ።


ኣፍጋኒስታን: ኣመሪካ ንስድራ ግዳያት መጥቃዕቲ ድሮን ካሕሳ ክትከፍል እያ

መንግስቲ ኣመሪካ ንስድራ ቤት እቶም ኣብ ርእሰ ከተማ ኣፍጋኒስታን ካቡል ብሰራዊት ኣመሪካ ብጌጋ ብድሮን ዝተቐተሉ 10 ሰባት ገንዘባዊ ካሕሳ ከምዘቕረበሎም ተገሊጹ። በቲ ብሰራዊት ኣመሪካ ዝተፈጸመ ናይ ድሮን መጥቃዕቲ ሓደ ሰራሕተኛ ገባሪ ሰናይ ትካል ሓዊሱ 9 ኣባላት ስድርኡ ዝተቐተሉ ኮይኖም ካብኣቶም እቶም 7 ህጻናት ከምዝኾኑ ተፈሊጡ። ነቶም ካብቲ መጥቃዕቲ ዝድሓኑ ኣባላት ስድራ ድማ ናብ ኣመሪካ ንምውሳድ ይስራሕ ከምዘሎ ፔንታጎን ሓቢሩ። እቲ ናይ ድሮን መጥቃዕቲ ኣመሪካ ሰራዊታ ምሉእ ብምሉእ ካብ ኣፍጋኒስታን ቅድሚ ምስሓባ ቅድሚ ቅሩብ መዓልታት ኣብ ዘሎ ግዜ’ዩ ነይሩ። እቲ ብሰራዊት ኣመሪካ ዝተፈጸመ ናይ ድሮን መጥቃዕቲ ጣሊባን ሃንደበት ንካቡል ተቖጻጺሩ ናብ ፖለቲካዊ ስልጣን ምምላሱ ስዒቡ ኣመሪካ ንገለ ዜጋታት እታ ሃገር እንዳውጽአት እንከላን ሓደ ዜቤታዊ እስላማዊ ጉጅለ ኣብ ጥቓ ማዕርፎ ነፈርቲ ካቡል ዘስካሕክሕ መጥቃዕቲ ድሕሪ ምፍጻሙ ኣብ ዘሎ መዓልታት ከምዝተፈጸመ ተሓቢሩ። እቲ ናይ ረድኤት ሰራሕተኛ ነቲ ኣብታ ሃገር ዝንቀሳቐስ እስላማዊ ጉጅለ ይተሓባበር’ዩ ዘሎ ብዝብል ትካል ስለያ ኣመሪካ ኣብ ነሓሰ 29 ንኣስታት 8 ሰዓታት ከምዝተኻተተሎ: ኣዛዚ ኮማንድ ፖስት ኣመሪካ ጀነራል ከቤት ማካንዜ ኣብቲ ዝሓለፈ ወርሒ ገሊጹ ምንባሩ ይዝከር። ስለያ ኣመሪካ ፈለማ ዘካየዶ ምርመራ ከምዘመላኽቶ: መኪና ናይቲ ሰራሕተኛ ረድኤት: ኣብ ሓደ ምስ እስላማዊ ጉጅለ ኣይኤስ-ኬ ምትእስሳር ኣብ ዘለዎ ቀጽሪ ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ካልእ መጥቃዕቲ ንምፍጻም ዘኽእል ነተጉቲ ይጽዕን ከምዘሎ ብናይ ድሮን ስለያ’ኳ ተረጋጊጹ እንተነበረ ድሓረ ግን ናውቲ መትሓዚ ማይ ኮይኑ ከምዝተረኸበ ተፈሊጡ። ጀነራል ማካንዜ ነቲ ክስተት “ኣስደማሚ ጌጋ” ኢሉ ዝገለጾ ኮይኑ እቲ መጥቃዕቲ ንኽውሰድ ኢድ ጣሊባን ከምዘይነበሮ ሓቢሩ። በታ ናይ ኣመሪካ ድሮን ዝተቐትለ ሰብኣይ ዛማሪ ኣሕመድ ዝበሃል ኮይኑ ካብ ቤቱ ኣስታት 3 ኪሎ ሜትር ምስተጉዓዘ ነይሩ ስጉምቲ ዝተወሰዶ። ካብቶም ዝተቐተሉ ሓደ ኣሕመድ ናስር ንሰራዊት ኣመሪካ ናይ ትርጉም ስርሓቲ ይሕግዝ ከምዝነበረ ተገሊጹ። እቶም ካልኦት ግዳያት ሞት ዝኾኑ ዜጋታት ኣፍጋኒስታን’ውን እንተኾነ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ዝተፈላለዩ ዓለም ለኻውያን ትካላት ይሰርሑ ከምዝነበሩን ናብ ኣመሪካ ንኽጉዓዙ ቪዛ ከምዝነበሮም ተፈሊጡ። እቲ ቅድሚ ትማሊ ሓሙስ ክኽፈሎም ዝተወሰነ ካሕሳ ሓይልታት ምክልኻል ኣመሪካን ሓደ ኣብ ኣፍጋኒስታን ዝሰርሕ ገባሪ ሰናይ ትካል ድሕሪ ዘካየድዎ ኣኼባ ከምዝኾነ ፔታንጎን ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ዝሓበረ ኮይኑ ኣቶ ኣሕመድ ኮነ ካልኦት ብናይ ድሮን መጥቃዕቲ ዝተቐተሉ ሰባት ምስ'ቲ እስላማዊ ጉጅለ ዋላ ሓንቲ ዝምድና ዘይነበሮም ንጹሃት ከምዝኾኑ ኣብቲ መግለጺ ተሓቢሩ። ዋና ጸሓፊ ሓይልታት ምክልኻል ኣመሪካ ንግዳያት ስድራ ይቕሬታ’ኳ እንተሓተተ ወዲ ሓፍቱ ንኣሕመድ ግን እዚ እኹል ከምዘይኮነ ብምግላጽ “ብኣካል ናብ ኣፍጋኒስታን መጺኦም ገጽ ንገጽ ይቕረታ ክሓቱና ኣለዎም” ከምዝበለ ኣጃንስ ፍራንስ ፕረስ ጸብጺቡ። ኣመሪካ ሰራዊታ ካብ ኣፍጋኒስታን ምስሓብ ምስጀመረት ጣሊባን ነታ ሃገር ብምልኣት ንምቁጽጻር ክልተ ሰሙን ጥራይ’ዩ ወሲድሉ። ከም ሳዕቤኑ ድማ ካቡል ብ15 ነሓሰ ኣብ ቁጽጽር ሓይልታት ጣሊባን ኣትያ። ካቡል ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ጣሊባን ቅድሚ ምእታዋ 124 ሽሕ ሰባት ካብታ ሃገር ወጺኦም። ኣብ ጥቓ ማዕርፎ ነፈርቲ ብዝተፈጸመ ነብሰ ቅትለታዊ ናይ ነትጕ መጥቃዕቲ ከኣ 170 ሰለማውያን ሰባት ከምዝሞቱ ዝዝከር’ዩ።


ብሞይኣ ንኣፍጋናውያን እትረድእ ሪሓና

ኣፍጋኒስታን ዝሞቦቆላ ሪሓና ቆልዓ እንከላ'ያ ምስ ኣዲኣን ሰለስተ ኣሕዋታን ናብ ዓባይ ብሪጣንያ ዝኣተወት። ሎሚ ኣብ ኣፍጋኒስታን ብዘጋጠመ ፖለቲካዊ ቅልውላው ምኽንያት ካብ ሃገሮም ክወጽኡ ንዝደልዩ ደቂ ሃገራ ሞያዊ ሓገዝ ትገብረሎም።


ኣመሪካ ኣብ ካቡል ብዝፈጸመቶ ናይ ድሮን መጥቃዕቲ ሰለማውያን ሰባት ከምዝተቐተሉ ኣሚና

ማእኸላይ ኮማንድ ኣመሪካ ኣብ ዙርያ እቲ መጥቃዕቲ ኣድሂቡ ብዘካየዶ መጽናዕቲ መሰረት፡ ሓደ ናይ ረድኤት ሰራሕተኛ ምስ 9 ኣባላት ስድርኡ ተቐቲሎም። ካብዚኣቶም እቶም 7 ቆልዑት፡ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ነሓሰ ብዝተፈጸመ ናይ ነፈርቲ መጥቃዕቲ’ዮም ሞይቶም። ካብቶም ዝተቐተሉ ሰለማውያን ሰባት ብዕድመ እታ ዝነኣሰት ሱማያ ጓል ክልተ ዓመት ከምዝኾነት ተፈሊጡ። እቲ 10 ኣባላት ስድራ ዝቐተለ ግፍዓዊ መጥቃዕቲ ድሮን ጣሊባን ፖለቲካዊ ስልጣን ኣፍጋኒስታን ምስተቖጻጸረ ኮይኑ፡ ኣብ ማዕርፎ ነፈርቲ ካቡል ራዕዳዊ መጥቃዕቲ ድሕሪ ምፍጻሙ ኣብ ዝነበረ ሒደት መዓልትታት’ዩ ተፈጺሙ። እቲ ናይ ድሮን መጥቃዕቲ፡ ኣመሪካ ካብ ኣፍጋኒስታን ድሕሪ ዒስራ ዓመታት ወተሃደራታ ቅድሚ ምስሓባ ዝተፈጸመ ናይ መወዳእታ መጥቃዕቲ ከምዝኾነ’ዩ ዝግለጽ። ትካል ድሕነት ኣመሪካ፡ ሓደ ናይ ገባሪ ሰናይ ሰራሕተኛ ምስ ኣብቲ ከባቢ ዝርከብ  ኣይኤስ-ከይ [IS-K]  ርክብ ነይርዎ’ዩ ብዝብል፡ ንኣስታት 8 ሰዓታት ክከታተሎ ከምዝጸንሐ ኣዛዚ ማእኸላይ ኮማንድ ጀነራል ኬኔት ማኬንዚ ተዛሪቡ። መኪና ናይቲ ሰራሕተኛ ገባሪ ሰናይ ትካል ኣብ ምስ እቲ ራዕዳዊ ጉጅለ ርክብ ነይርዎ’ዩ ዝተብሃለ ገዛ ከምዝተርኣየት ዝሓበረ መጽናዕቲ ማእኸላይ ኮማንድ፡ ኣብ ማዕርፎ ነፈርቲ ካቡል ካልእ ተወሳኺ መጥቃዕቲ ንምፍጻም ምስ ዝተወጠነ መደብ ክተሓሓዝ ከምዝኽእል ተወሳኺ ሓበሬታ ስለዘመላኸተ ምዃኑ ተገሊጹ። ኣብዚ ከይዲ እዚ ናይ ስለያ ድሮን፡ ድሓረ ዝተዓሸገ ማይ ከምዝኾነ ዝተፈለጠ፡ ኮይኑ ግን ነታጕ ናብ መኪና ዝጽዓን ዘሎ ስለዝመሰሎ እዩ እቲ መጥቃዕቲ ተወሲዱ። ጀነራል ማኬንዚ ነቲ መጥቃዕቲ “መስካሕኽሒ ጌጋ” ኢሉ ዝገለጾ ኮይኑ፡ ነቲ መጥቃዕቲ ንኽውሰድ ጣሊባን ኢድ ከምዘይነበሮ ኣረጋጊጹ’ዩ። እቲ ናይ ድሮን መጥቃዕቲ ካብ መዕርፎ ነፈርቲ ካቡል 3 ኪሎ ሜትር ርሕቕ ኣሉ ኣብ ዝርከብ መንበሪ ገዛ ናይቲ ሰራሕተኛ ገባሪ ሰናይ ትካል ዝኾነ፡ ዛሚሪ ኣሕማዲ ከምዝተፈፀመ ተፈሊጡ። ካብቶም ዝተቐተሉ ዓሰርተ ሰባት እቲ ሓደ ኣሕመድ ናስር ዝበሃል ኮይኑ፡ ንወተሃደራት ኣመሪካ በዓል ሞያ ትርጉም ኮይኑ ይሰርሕ ከምዝነበረ ተገሊጹ። እቶም ካልኦት ግዳያት እውን እንተኾነ ኣብ ዝተፈላለዩ ዓለምለኻውያን ትካላት ተቖጺሮም ይሰርሑ ከምዝነበሩን፡ ናብ ኣመሪካ ንምእታው ዘኽእሎም ቪዛ ረኺቦም ምንባሮምን’ዩ ተፈሊጡ። ስድራ ናይቶም ግዳያት ኣብ ጽባሕ እቲ መጥቃዕቲ ዝተወሰደሉ መዓልቲ ካብ ኣፍጋኒስታን ንምውጻእ  ከምዘመልከቱ ንቢቢሲ ተዛሪቦም። ሓላፊ ቤት-ጽሕፈት ምክልኻል ኣመሪካ ሎይድ ኦስቲን ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ናይቲ መጥቃዕቲ ዕላማ ዝነበረ ኣሕመዲንን እቲ ራዕዳዊ ጉጅለን ዋላ ሓንቲ ርክብ ከምዘይነበሮም ኣፍሊጡ። ኣስዒቡ’ውን በቲ ዝተፈጠረ መጥቃዕቲ ይቕረታ ሓቲቱን፡ ካብቲ መስካሕኽሒ ዝበሎ ጌጋ ትምርቲ ክንወስድ ኢና ኢሉ’ሎ።


ቅልውላው ኣፍጋኒስታን፡ መራሕቲ ሃገራት ጉጅለ-20 ቁጠባዊ ውድቀት ንምእላይ ተመባጺዐን

ኣባል ብኢንዱስትሪ ዝማዕበላ ሃገራት ጉጅለ-20 ኣብ ኣፍጋኒስታን ተኸሲቱ ዘሎ ቁጠባዊ ዕንወት ንምእላይ ቃል ኣትየን። መራሒት ጀርመን፡ ኣንገላ መርከል፡ እታ ሃገር "ናብ ቅልውላው ክትኣቱ ክነፍቅድ ኣይግባእን" ኢላ። እቲ ብማንዛ (ቨርቹዋል) ዝተኻየደ ርክብ መራሕቲ እተን ሃገራት፡ ቁጠባ ኣፍጋኒስታን ቢልዮናት ዶላራት ከም ዘድልዮ ሕቡራት ሃገራት ድሕሪ ምግላጹ እዩ። ፕረዚደንት ኣመሪካ ጆ ባይደን ብወገኑ ሓገዝ ብመገዲ ዘይሻራውያን ዓለምለኻዊ ትካላት እምበር ብቐጥታ ነቲ ኣብ ስልጣን ዘሎ ጣሊባን ክወሃብ ከም ዘይግባእ ተዛሪቡ። እንተኾነ ግና ዛጊት ተረኺቡ ዘሎ መጠን ገንዘብ ብሚልዮናት ዝቑጸር ኮይኑ፡ ንህጹጽ ረድኤት መግብን መድሃኒትን ዝውዕል እዩ። ፕረዚደንት ኣውሮጳዊ ኮምሽን ኡርሳላ ቮን ደር ለየን ንኣፍጋኒስታንን ነተን ኣብ ጎረባብቲ ዝርከባ፡ ስደተኛታት ዝቕበላ ዘለዋ ሃገራት 1 ቢልዮን ዩሮ ክትህብ ቃል ኣትያ ኣላ። እታ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ዝተኻየደ ምርጫ ዘይተሳተፈት፡ ኣብ ቀረባ ግዜ ሓድሽ መንግስቲ ምስተመስረተ ካብ መዝነታ እትወርድ ኣንገላ መርከል'ውን ጀርመን 600 ሚልዮን ዩሮ ክትልግስ ምዃና ደጊማ ኣረጋጊጻ። ንሳ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃበቶ ርእይቶ፡ "ምዕናው ስርዓተ ገንዘብ ኮነ ስርዓተ ፋይናንስ ኣፍጋኒስታን ንዓና ዘርብሖ የብሉን" ኢላ። ወሲኻ'ውን "እቲ ሰብኣዊ ሓገዛት ክወሃብ ኣብ ዘይክእለሉ ደረጃ በጺሑ ኣሎ። ካብ ቀደሙ'ውን ቀሊል ኣይነበረን፤ ግና ብሰንኪ ሕጽረት ቀረብ ኤለክትሪክ ወይ ፋይናንስያዊ ስርዓት 40 ሚልዮን ህዝብ ናብ ቅልውላው ክኣቱ ምርኣይ ኣይከኣልን። ሸቶ ዓለምለኻዊ ማሕበረሰብ'ውን ክኸውን የብሉን" ኢላ። ኣፍጋኒስታን ኣብ ኢድ ጣሊባን ድሕሪ ምውዳቓ ነቲ ከይደልደለ ዝጸንሐ ቁጠባ እታ ሃገር ከቢድ ነውጺ እዩ ፈጢሩሉ። ባንክታት ንብዙሕ መዓልትታት ተዓጽዮም ድሕሪ ምጽናሕ ሕጂ ተኸፊቶም እኳ እንተ'ለው ሕጽረት ገንዘብ ተኸሲቱ ኣሎ። ወነንቶም ንህይወቶም ብምስጋእ ካብታ ሃገር ብምህዳሞም ብዙሓት ትካላት ጌና ተዓጽየን ኣለዋ። ተቖጺሮም ዝሰርሑ ዝነበሩ ሰራሕተኛታት ንኣዋርሕ መሃያኦም ኣይወሰዱን። ብሰንኪ እቲ ሕጽረት ገንዘብ፡ ዋጋታት መዓልታዊ ብምውሳኽ ሰማይ ዓሪጉ ኣሎ። እቲ ብኲናትን ድርቅን ተኸሲቱ ዝጸንሐ ከቢድ ኩነታት ኣብዚ እዋን ዝኸፍአ ኮይኑ ይርከብ። ደቂ ኣንስትዮ ሰሪሐን ንስድራቤተን ይሕግዛ እኳ እንተነበራ፡ ሕጂ ክሰርሓ ስለዘይክእላ ምሉእ ብምሉእ ኣብ ምጽወታ ክምርኮሳ ተገዲደን ኣለዋ።


በቲ ኣብ ኣፍጋኒስታን 10 ኣባላት ስድራ ዝቐተለ መጥቃዕቲ ድሮን ዝሕተት ኣመሪካዊ ወታሃደር የለን- ኣመሪካ

ኣመሪካ በቲ ኣብ ዝሓለፈ ነሓሰ ኣብ ኣፍጋኒስታን 10 ሰባት ዝቐተለ መጥቃዕቲ ድሮን ዝሕተት ወታሃደር ይኹን በዓል ሰልጣን ከምዘየለ ገሊጻ፡፡ እቲ መጥቃዕቲ  ጣሊባን ንብዙሓት ከባቢታት ምቁጽጻሩ ስዒቡ፡ ኣብ ዝተሳለጠ ናይ መወዳእታ መዓልቲታት መስርሕ ምግዓዝ እዩ ተፈጺሙ፡፡ በቲ መጥቃዕቲ ድሮን ሓደ ሰራሕተኛ ረድኤትን ሸውዓተ ህጻናት ዝርከቡዎም 9 ኣባላት ስድርኡን ተቐቲሎም፡፡ ኣባላት ድሕነት ኣመሪካ እታ እቲ ሰራሕተኛ ረድኤት ዝጥቀመላ መኪና ምስቲ ኣይኤስ-ኬ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ኣብ ኣፍጋኒስታን ዝንቀሳቐስ  ጨንፈር ኣይኤስ ርክብ ኣለዋ ኢሎም ብምሕሳብ እዮም ነቲ መጥቃዕቲ ፈጺሞም፡፡ ኮይኑ ግና ድሕሪ እቲ መጥቃዕቲ ኣዛዚ ሰራዊት ኣመሪካ ጀነራል ከኔት ማኪንዜ፡ ነቲ 29 ነሓሰ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ‘‘ዘሕዝን ስሕተት’’ ክብል ገሊጽዎ፡፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ዝሓተመ ውሽጣዊ ሰነድ ኣመሪካ ግና ፡ ዝተጥሓስ ሕጊ ስለዘየለን ሸለልትነትን ጉድለት ተገዳስነትን ስለዘይተርኣየን ስጉምቲ ምውሳድ ኣየድልን ኢሉ፡፡ እቲ ሰነድ ትማሊ ሰኑይ ብጸሓፊ ምክልኸል ኣመሪካ ልሎይድ ኦስቲን ከምዝጸደቐ መራኸብቲ ብዙሃን ኣመሪካ ገሊጸን፡፡ እቲ መጥቃዕቲ ድሮን፡ ሓደ ነብሰ ቕትለት ዝፈጸመ ውልቀ ሰብ ኣብ ጥቓ መዕርፎ ነፈርቲ ካቡል ኣስታት 170 ሰላማውያንን 13 ወታሃደራት ኣመሪካን ምስቀተለ እዩ ተፈጺሙ፡፡ ሓይልታት ኣመሪካ ነታ ናይ ሰራሕተኛ ረድኤት ዛማሪ ኣሕማዲ መኪና ኣብ ከባቢ መንበሪ ገዝኡ ኣጥቂዖምዋ፡፡ እታ መኪና ኣብ ቀጽሪ ምስ ኣይኣስ-ኬ ምትእሳሳር ኣለዎ ዝተባህለ ገዛ ተራእያ ዝነበረት ኮይና፡ እቲ ግብረ ሽበራዊ ንኻልእ መጥቃዕቲ ይገብሮ ምስ ዝነበረ ምንቅስቓስ ተመሳሳሊ ምንቅስቓስ ተካይድ ምንባራ ተገሊጹ፡፡ ኣብታ መኪና መጥቃዕቲ ኣብ ዝተፈጸመሉ እዋን ዝተሰምዐ ተወሳኺ ነትጒ ኣብ ፈለማ ሰብመዚ ኣመሪካ ነታጒ ጽዒና ነይራ ዝብል ሓሳብ ክሕዙ ገይሩዎም ነይሩ፡፡ እንተኾነ እቲ ነትጒ ኣብቲ ከባቢ ናይ ዝነበረ ፕሮፔን ዝሓዘ ታንከር ክኸውን ከምዝኽእል ምርመራታት ገሊጾም፡፡