ኤርትራ፡ ዕጽዋ ጋዜጣታት ብሕትን ማእሰርቲ ኣዳለውተንን ድሕሪ 19 ዓመት

ዓመተ 1996፡ ኣብ ታሪኽ ኤርትራ ብሓደ ኣገዳሲ ፍጻሜ ትዝከር። ኣብታ ዓመት እቲኣ ንነዊሕ እዋን ትጽቢት ክግበረሉ ዝጸንሐ ሕጊ ፕረስ ኤርትራ ተኣወጀ። እቲ ኣዋጅ ትካላት-ጋዜጣ ክምስርቱ ንዝደለዩ ዜጋታት ዕድል ዝህብ ነበረ - ሬድዮን ተሌቪዥንን ግን ንመንግስቲ ጥራሕ ተሓዝአ። እቲ ኣዋጅ ቁጽሪ 90/1996 ዝተሰምየ፡ ኣዋጅ ፕረስን ውጽኢት ፕረስን፡ ብትግርኛ ዓረብኛን ኢንግሊዝኛን እዩ ተሓቲሙ። እቲ ኣዋጅ ምስ ወጽአ ከኣ ብዙሓት ተማሃሮ ዩኒቨርስቲ ኤርትራውያን ዝተፈላለያ ጋዜጣታት ከቑሙ ጀመሩ። ሰቲት፣ መስትያት፣ ጽጌናይ፣ ቀስተ ደበና ዝበሃላ ጋዜጣታት ካብ ተኣፋፊ ዉሽጣዊ ፖለቲካዊ  ጉዳያት ብምርሓቕ፡ ኣብ ማሕበራዊ ፍትሒ፣ ኣካባብያዊ ጕዳያት ዜናታት ወጻኢ መሃርቲ ዓምድታት ርእይቶታት ህዝቢ ዘተኰሩ ጽሑፋት ትሕዝቶታት ሒዘን ክወጽኣ ምስ ጀመራ፡ ህዝቢ ኣማራጺታት ክረክብን ብኡ መጠን ናይ ምንባብን ምብህሃልን ባህሊ ክበራበር ጀመረ። እቲ ናይ ተስፋ ዓመታት ኣብ ፈለማ ዓመታት ናጽነት፡ ህዝቢ በብዝኽእሎ ሃገሩ ንምህናጽ እጃሙ ፋሕጠርጠር ይብልን መንግስቲ ከኣ ንቍጠባ ሃገር ከበራብር ናይ ንግዲ ፍቓድ ይዕድል ነበረ። እንተኾነ ዋላ'ኳ ፍቓድ ንግድ ይተዓደል እቲ ስርሓት ብክቱር ቢሮክራሲ ከምቲ ዝድለ ኣይጀማመረን። ህዝቢ ከኣ 'ደሓን ሕጂ'ዮም ካብ በረኻ ኣትዮም፤ ቁሩብ ዕድል ንሃቦም' ብማለት ንኹሉ ጸገማት ብዓቕሊ ይጽበ ነበረ። ጋዜጣታት መንግስቲ ከኣ ናይ መንግስቲ ስለዝኾና ነቲ ጉዳይ ከልዕልኦ ኣይደፈራን። ብዙሓት ዜጋታት  ካብ ወጻኢ ንሃገር ተመሊሶም ብዓቕሞም ክሰርሑ - ኣብ ምምሃር ኰነ ካልኦት ሞያታት ክሳተፉ፣ ትካላት ከቋቝሙ፣ ንመንበሪኦም ኣባይቲ ክሰርሑ ... ብልዑል ሃንቀውታ ናብታ ሓዳስ ናጻ ሃገሮም ይመላለሱ ነበሩ። እንተኾነ ብዙሓት ብሰናይ ድሌት ዝፈታተኑ ከምቲ ዝሓሰቡዎ ኣይኰነሎምን። ንሓንሳብ ጉዳይ 'ርእሰ ምርኰሳ' እናተላዕለ፡ ካልእ ሳዕ 'መንግስቲ እኹል መጽናዕቲ የካይድ ኣሎ' ብማለት ኩነታት ከምቲ ትጽቢት ዝተገብረሉ ኣይሰጎመን። ሽዑ'ውን ሚድያታት መንግስቲ ነዚ ርኡይ ጸገማት ህዝቢ ኣይተዛረባሉን። ኣብ ድሮ ጽምብል ረፈረንዱም፡ ንዝቕጽል ክልተ ዓመታት ብዘይ ደሞዝ ከገልግሉ ዝተሓተቱ ተጋደልቲ፡ 'ስድራና ኣብ ሕማቕ ኩነታት ጸኒሖምና፡ ንሕና እውን ጸገማት ስለዘሎና ኣይንኽእልን ኢና' ብዝብል ስምዒት ንህዝብን ዓለምን ዘሰምበደ ሰላማዊ ሰልፊ ኣካየዱ። መንግስቲ ወጻኢታቱ ንምንካይን ውሑድን ኣድማዕን ህዝባዊ ኣገልግሎት ዝህቡ ትካላት ክሕዝ ብምድላዩ ካብ ብዙሓት ምኒስትሪታት ሰባት ኣጣየሰ። ሽዑ ኣቐዲመን ክሕተማ ካብ ዝጸንሓ ብካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ዝመሓደራ ካብ ዝነበራ ጋዜጣታት (ጋዜጣ ሓቅን ህይወትን) 'እቶም ዝጸንጸልክዎም ከይጥጥዑ ደኣ' ብምባል፡ 'ስድራ እቶም ካብ ስራሕ ዝተሰናበቱኸ እንታይ ይኹኑ?" ዝብል ምጉት ስለዘቕረበት ነዊሕ ከይጸንሐትን ካብ ሕትመት ተኣገደት። ብድሕሪኡ መንግስቲ ነቶም ኣብ ምልዕዓል ኣድማ 20 ግንቦት ተራ ነይሩዎም ዝበሎም ሰባት ኣሲሩዎም። ኣብ 1994፡ ስንኩላን ኩናት ማይ-ሓባር ዘልዓልዎ ሕቶ መሰል እውን ብሓይሊ ብረት ተዶቕሰ። ሽዑ እውን ሚድያታት መንግስቲ ኣይተዛረባን። ፕሪዘደንት ኢሳይያስ ግን ኣብቲ ኣብ ነብሲ ወከፍ መስከረም ምስ ህዝቢ ዝገብሮ ዝነበረ ናይ ሕቶን መልስን ኣጋጣሚ፡ እቲ ፍጻሜ ዘሕዝን ክስተት ምንባሩ፡ እንተኾነ እቲ ስንኩላን ዝተኸተሉዎ ኣገባብ እውን ቅኑዕ ዘይምንባሩ ገሊጹ። ድሕሪ ኣዋጅ ፕረስ 1996 ጋዜጣታት ብሕቲ ምስ ጀመራ ግን ካብቲ ኣብ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ፡ ጋዜጣ መንግስቲ ዝወጽእ ዝነበረ ፍልይ ዝበለ ጽሑፍን ዛዕባን ከውጽኣ ስለ ዝጀመራ ህዝቢ ከስተንፍስ ዕድል ረኸበ። እንተኾነ ነዊሕ ከይጸንሐ ኩናት ዶባት ኢትዮ ኤርትራ ስለዝጀመረ እቲ ናይ ምብህሃልን ሓሳባት ናይ ምልውዋጥን ዕድላት ዘሓለ። እተን ጋዜጣታት ግን ዓቕመን ብዘፍቅዶ ሓበሬታ ይዝርግሓ ምንባረን ናብቲ እዋን ብዝኽሪ ዝምለስ ተስፍኣለም ኣብርሃ ይዛረብ። ሕጊ ፕረስ ኤርትራ እንታይ እዩ ዝብል? እቲ ኣብ 1996 ዝወጽአ ሕጊ ፕረስ፡ "ናጽነት፣ ዕላማታትን ዕማማትን ፕረስ" ኣብ ብዝብል ንኡስ ኣርእስቲ ዝወጽአ ካልኣይ ክፋል ከኣ፡ ናጽነት ፕረስ ብመሰረት እዚ ኣዋጅ ውሑስ ከምዝኸውን፤ ብዘይካ ብድንጋጌታት እዚ ኣዋጅ'ዚ ወይ ብናይ ዝምልከቶ ቤት ፍርዲ ፍቓድ ንጋዜጣታትን ውጽኢት ፕረስን ብምምሕዳራዊ መንገዲ ኣቐዲምካ ምምርማር ምእጋድ ወይ ምውጋድ ክልኩል ምዃኑ ይጠቅስ። እንተኾነ፡ ኣብ ፍሉይ ኩነታት ማለት ኣብ ሃገር ወይ ገለ ክፋሉ ከም ሳዕቤን ናይ ኩናት፡ ዕጡቕ ኣብያ ወይ ናዕቢ፡ ስነ - ስርዓትን ድሕነትን ሓፈሻዊ ሰላምን ዘስግእ ኩነታት ሓደጋ፡ ወይ ድማ ባህሪያዊ ሓደጋ ምስ ኣዘጋጥም፡ መንግስቲ ንኹሉ ዓይነት ሕታማትን መራኸቢ ብዙሃን፡ ግዝያዊ ኣቐዲምካ ናይ ምምርማር ስጉምቲ ብኣዋጅ ክወስድ ከም ዝኽእል፡ ነቲ ኣዋጅ ዘገድዶ ኩነታት ምስ ዝእለ ከኣ መንግስቲ ነቲ ኣዋጅ ብኻልእ ኣዋጅ ከም ዘልዕሎ ይገለጽ። ንመሰላትን ግቡኣትን ጋዜጠኛ ኣብ ዝገልጽ ሳልሳይ ክፍሊ ከኣ፡- ጋዜጠኛ ካብ ዝኾነ ወግዓውን ዘይወግዓውን ምንጪ፡ ዜናን ሓበሬታን ናይ ምርካብን ቅኑዕነቱ ድሕሪ ምርግጋጽ ድማ ናይ ምዝርጋሕን፡ መሰል ኣለዎ። ብተወሳኺ፡ ጋዜጠኛ ኣብ ስርሑ ብዘይካ ብሕጊ፡ ንዝህቦ ርእይቶን ዝዝርግሖ ቅኑዕ ሓበሬታን፡ ከም ምኽንያት ተወሲዱ፡ ብዝኾነ ወገን ወይ ብዓል ስልጣን፡ ድሕነቱ ክትንከፍን ንጸቕጢ ክቃላዕን ከም ዘይፍቀድ፤ ጋዜጠኛ ብዘይካ ብትእዛዝ ቤት ፍርዲ ምስጢራዊነት ምንጪ ሓበሬታኡ ክዕቅብ፤ ከምኡ'ውን ጋዜጣዊ ፍረኡ ካብ ስርቂ ክውሕስን መሰል ከም ዘለዎ፤ ብመሰረት እዚ ኣዋጅ'ዚ ኣብ መዝገብ ጋዜጠኛታት ሚኒስትሪ ዝተመዝገቡ ኤርትራውያን ጋዜጠኛታት ማሕበር ጋዜጠኛታት ከቑሙ መሰል ከም ዘለዎም ይሕብር። ኣብቲ ንግቡእ ጋዜጠኛ ዝምልከት ከኣ፡ ጋዜጠኛ፡ ኣብ ስርሑ፡ ብግዝኣተ ሕጊ፡ ብሞያዊ ስነ ምግባርን ብሕልንኡን ከምዝቕየድ፡ ኣብ ዝጽሕፎን ዝዝርግሖን ዘበለ፡ ብኹሉ ሕግታት ኤርትራ ከም ዝቕየድ፤ ምስ ህዝባዊ ረብሓ ዝዛመድ ጉዳያት ኣብ ዘልዕለሉ፡ ናይ ስድራ ቤታትን፡ ውልቀ ሰባትን፡ ፍሉይ ብሕታዊ ህይወትን ክብርን ዝናን ከኽብር ከም ዝግበኦ ይገልጽ። ከምኡ ድማ፤ ጋዜጠኛ ቅኑዕነቱ ዘይተረጋገጸ ሓበሬታ ምዝርጋሕ ኮነ ቅኑዕ ሓበሬታ ምዝንባዕ ከምዘይፍቀደሉ፤ ዘይሕጋዊ ውልቃዊ ዕላማን ጥቕምን፡ ንገዛእ ርእሱ  ይኹን ንኻልእ ንፍሉይ ረብሓ ወይ ገንዘብ ሞያኡ ተጠቒሙ፡ ንውልቀ ሰባትን ሕጋዊ ሰብነት ዘለዎም ክህድድን ከፈራርሕን ከምዘይፍቀድ ይዝርዝር። እቲ ኣብቲ ኣዋጅ ዝሰፈረ ግቡእን መሰልን ተመጣጢ ብምዃኑ፡ መብዝሕትኦም ኣሰናዳእትን ጋዜጠኛታትን ብባዕላዊ-ሳንሱር ይጽሕፉ ምንባሮም ገለ ካብቶም ሕጂ ኣብ ስደት ዝርከቡ ይዛረቡ። ተዘክሮ ኣሰናዳእቲ መስራትን ኣሰናዳኢ ጋዜጣ ሰቲት ነበር ሕጂ ኣብ ሃገረ ካናዳ ዝነብር ኣሮን ብርሃነ ኣብ ዝገበሮ ሓደ ቃለ-መሓትት፡ ጋዜጣታት ብሕቲ ርእይቶን ሓሳባትን ኣባላት ጉጅለ 15 ክጽሕፋ ምስ ጀመራ ቀጻሊ ምክትታልን ምፍርራሕን ከም ዝነበረ የዘንቱ። ንሱ ንባዕሉ ምፍርራሕ ከም ዜጓነፎ እውን ይምስክር። እተን ካብ 1997 - 2001 ዝተፈጥራ፡ ሸውዓተ-ሾሞንተ ዝኾና ሓደስቲ ጋዜጣታት ብድሕሪ ዉግእ ባድመ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ይኹን ካልኦት መሓውር ሚድያ መንግስቲ ንዘይሽፍንኦ ነገራት  የቕርባን ይምክታን ምንባረን ኣሮን ይዛረብ። ብዓይኒ መሸጣ'ውን እንተኾነ ህዝቢ ኣስመራ ይኹን ካልኦት ከተማታት ነተን ጋዜጣታት ሻማ-ሻማ ክብለን ከምዝጀመረ ይዝክር። ሰባት ዓይኒ ኣንቊሖም፡ ኣብ ከም ኣካራይን ተኻራይን፡ ሕጽረት ገዛ-ክራይ፡ ፖሊሲ መንግስትን ብዝምልከት ዛዕባታት ክዋስኡን ነቐፌታዊ ኣረኣእያ ክምዕብልን ጀመረ። በዓል ማቴዎስ ሃብትኣብ 'መቓልሕ' ኣበገሱ፣ ስዒድ ዓብደልቃድር ን 'ኣድማስ' ኣበገሰ፣ ኣማኒኤል ኣስራት ን'ዘመን' ኣበገሰ፣ በዓል ዩሱፍ መሓመድ ዓሊ ድማ 'ጽጌናይ' ...ወዘተ።  ኣንበብቲ ኣማራጺ ንባባት ረኸቡ፡ እተን ሓደስቲ ጋዜጣታት ድማ ንጽምኢ ኣንበብቲ ከርውያ ጀመራ። እቲ ሽዑ ዝተፈጥረ ሓዲስ ባይታ፡ እቲ ሚድያ መንግስቲ ከቕርቦ ዘይከኣለ ሓበሬታ በዘን ናይ ብሕቲ ጋዜጣታት ክቐርብ ከኣለ። እንተኾነ ርእይቶን ሓሳባትን ጉጅለ-15 ከቕርባ ምስ ጀመራ፡ ካብ ሕጊ ወጸኢ ስለ ዝሰርሓ ብዚብል ክሲ ተዓጽዋ፤  ኣሰናዳእተንን ጋዜጠኛታተንን ከኣ ድሕሪ ቁሩብ ተሃዲኖም ተኣስሩ። ኣዋጅ ሰሉስ 18 መስከረም ኣብታ መዓልቲ'ቲኣ  ክልተ ዓበይቲ ፍጻሜታት ተኸሲቶም ክነሶም ሚድያ መንግስቲ ብሃንደበት ናይ ብሕቲ ጋዜጣታት ምዕጻው ጠቒሱ ነታ ማንታ ፍጻሜ ነታ ማእሰርቲ ብጉጅለ-15 ዝፍለጡን ሰዓብቶምን ጋዜጠኛታትን ግን ኣይተዛረባሉን። እታ መዓልቲ'ቲኣ እቶም ሓለፍቲ መንግስቲ ዝነበሩ፡ ለውጢ ዝጠለቡ ሰበስልጣናትን ደቂ ፕረስን ዝተኣስሩሉ መዓልቲ ነበረት። መንግስቲ ኤርትራ ነቶም ጋዜጠኛታት ካብ ናይ ወጻኢ ትካላት ገንዘብ ተቐቢሎም ክብሉዎም እንከለው ነቶም ሰበስልጣናት ከኣ ብተንበርካኽነት ይኸሱዎም። ብድሕሪኡ ጐስጐስቲ ሰብኣዊ መሰላት ጆሽዋ፣ ዳዊት ኢሳቕ፣ ዳዊት ሃብተሚካኤል፣ ዩሱፍ መሓመድ ዓሊ፣ ማቴዎስ ሃብተኣብ፣ ስዒድ ዓብደልቃድር፣ መድሃኔ ሃይለ፣ ኣማኒኤል ኣስራት፣ ተመስገን ገብረየሱስ፣ ኢድሪስ ኣቡዓረ፣ ተስፋይ ጎመራ ኣበይ ኣለው እናበሉ፡ ቅድሚኦምን ድሕሪኦምን ንዝተኣስሩ ጸሓፍትን ጋዜጣኛታትን  ዓመተ-ዓመት ይዝክሩዎምን ይጽሕፉሎምን ኣለው።


ዓፈና' መራኸብቲ ሓፋሽን ጋዜጠኛታትን ትግራይ ክሳብ መዓስ?

ጋዜጠኛ ተወልደ ገብሩ፡ ኩነታት ናጽነት ሚዲያ ትግራይ እዚ እዋን፡ ኣዐርዩ ካብ ዘስግኦም ጋዜጠኛታት እዩ። ዝኾነ ይኹን ጋዜጠኛ እቲ ክልል ርእሱ ኣድኒኑ ዝሰርሕ፡ ንመሰሉ ዘይሕለቕን ካብ ዝተፈላለዩ ጎናዊ ጸቕጢታት ዘይተናገፈን ምዃኑ'ዩ ዝኣምን። "ንእሽተይ ጸገም ህዝቢ ክንሰርሕ እንተይልና፡ እናተደወለ ዝበጽሐና ምፍርራሕ ማእለያ የብሉን። ድሕሪ ሕዚ ግን፡ ሕሊናይ ዘይኣመነሉ ስራሕ ካብ ዝሰርሕ ዋላ ጫማ ጸሪገ ንብላዕ ኢለ'የ። ቋሕ ኢለን ዝርእያ ኣዒንቲ'ኮ ጾመን ኣይሓድራን" ይብል። እዚ ጋዜጠኛ ቴሌቪዥን ድምጺ ወያነ፡ ነዚ ኹሉ ሞራላዊ ክሳራ ዘሳጠሖ ሓደ ነገር፡ ፈነወ እቲ ቅድሚ ኣዋርሕ ኣብ ዙርያ ኣብቲ ክልል ዘለው ክልተ ዓበይቲ ሆስፒታላት ዝሰርሖ ሰነዳዊ ምድላው፡ ከምቲ ዝተሓሰቦ ግዘን ኣገባብን ዘይምኻዱን፡ ምድላው "ተዓፊኑ" ኢሉ ብምዝራቡን እዩ። እቲ ኣብ ሸራሮ ንዝርከብ ሆስፒታል ማያሚ ዝጠመተ ምድላው፡ ብመሰረት እቲ ጣቢያ ቴሌቪዥን ዝሓዘሉ ግዘ ክፍኖ እንከሎ፡ እቲ 'ሰንፈላል ሆስፒታል ዓድዋ' ዝብል ርእሲ ዝተዋህቦ ቀጻሊ ትሕዝቶ ግን፡ ኣብ ካልኣይ ክፋል ከም ዝቐርብ ተገሊጹ፤ መወዓውዒ'ውን ተሰሪሕሉ። ድሕሪ'ዚ፡ ዳርጋ ንክልተ ወርሒ ኣብዚ ኣተወ ከይተባህለ ከይተመሓላለፈ ይተርፍ። ኣብቲ ንሆስፒታል ዓድዋ ዝጥምት ትሕዝቶ፡ ምስ ጥቕማ ጥቕሚ ብዝተኣሳሰር ክልተ ዶኳትር ካብ መዓልታዊ ስረሖም ብምብኳሮም፡ ኣብ ሓደ ለይቲ ዘጋጠመ ሞት ሽድሽተ ህፃናትን ካልአት ጸገማትን እቲ ሆስፒታል ዘቃልዕ ነይሩ። ጋዜጠኛ ተወልደ፡ መተሓባበሪ ክፍሊ መዋልዳን እቲ ሆስፒታል፡ ሞት እዞም ሽዱሽተ ህጻናት ተኣሚኑ፤ ቦርድ ናይቲ ሆስፒታል ብወገኑ ነቶም ዶካትር ቀጺዕዎም'ዩ ይብል። "ርእይቶ ናይቶም ዘብኮሩ ይካተት ስለ ዝተብሃለ፡ ንክልቲኦም መብርሂ ክህቡኒ ሓቲተ፤ፍቓደኛታት ኣይነበሩን። እቲ ዝሃቡኒ መልሲ ከኣ ስሞም እንከየቃላዕና ኣብቲ መደብ ኣካቲትናዮ። ግን ኣይተፈነወን - እቲ ዝኸልከለ ኣካል መን ከም ዝኾነ ክሳብ ሕዚ ሕቶ ኣለኒ። ድምፂ ወያነ ከምዘይዓፈኖ ግና ርግፀኛ እየ" ይብል ተወልደ። በዚ ምኽንያት፡ እቲ ዝተሰርሐ መደብ ናበይ ኣተወ? ዝብሉ ጎስጓሳት በርቲዖም። ጋዜጠኛ ኤጀንሲ መራኸቢ ሓፋሽ ትግራይ ሕሉፍ ካሕሳይ ብወገኑ፡ ጋዜጠኛ ልሳን ህዝቢ፣ ጁባ ህዝቢ ኮይኑ ከገልግል ትፅቢት ዝግበር'ኳ እንተኾነ ጋዜጠኛታት ናብ ህዝቢ ቀሪቦም ሕቶ ህዝቢ ማእኸል ገይሮም፣ ንዝምልከቶም ኣካላት ወጢሮም ሓቲቶም፡ ናይ ህዝቢ ሕቶ ኣብ ጫፍ ከብፅሑ ዝገብር ባይታ ግን የለን ይብል። "መብዛሕትኡ ግዘ ጋዜጠኛታት ዳርጋ መንግስቲ እንታይ በለ'ዮም ዝብሉ። ጋዜጠኛታት፡ ኣብ ፍፃመ ጥራሕ ክሽከሉ ብምግባር፡ ነቐፍቲ ምድላዋት ከይሓስቡ፡ ኣንዊሕካ ምእሳር ኣሎ። ኣብ መንግስትን ውድብን ናይ ምትሕውዋስ ባህርያት ስለ ዘሎ፡ እቶም ሓለፍቲ ሚዲያ'ውን ንላዕሊ ዘሎ ኣካል'ዮም ዝፈርሑ" ብምባል ነቲ ጸገም የብርህ። "ስልታዊ ምመያ" ኣብ 1987 ዓ.ም ኣብ ዝፀደቐ ሕገ-መንግስቲ ኢትዮጵያ ዓንቀፅ 29፡ ምመያ (ሰንሰርሽፕ) ብዝኾነ ይኹን መልክዑ ክልኩል ምዃኑ ኣቐሚጡ'ዩ። በዚ መሰረት፡ መራኸብቲ ሓፋሽ ናይ ስራሕ ነፃነተን ተሓልዩ፡ ዝተፈላለዩ ርኢቶታትን ሓሳባትን ብነጻነት ከተኣናግዳ፤  ናይ ሕጊ ሓለዋ ክግበረለን፣ ብገንዘብ መንግስቲ ወይ ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር መንግስቲ ዝርከባ መራኸብቲ ሓፋሽ ድማ ንኹሉ ሓሳባትን ርእይቶን ከአንግዳ ዝብል ይርከቦ። እንተኾነ፡ ሕዚ'ውን ጋዜጠኛታትን መራኸብቲ ሓፋሽን እታ ሃገር፡ "ስልታዊ ምመያን ግሁድ ዓፈናን" የጋጥሞም ኣሎ። ንኣብነት፡ ጋዜጣን መፅሄትን ወጋሕታ፣ ኖላዊት፣ ስኒት፣ መሓል፣ ዛየን፣ ህዝባዊት፣ ኣደዳ፣ ባሎኒ፣ሪሓን፣ ደሃይ፣ ሕድያት፣ ጥሕሎን ሰርጌንን ካብተን ድምፂ ህዝቢ ከስምዓ ተጣይሸን ቀልጢፈን ዝለመሳ እየን። ጋዜጠኛ ዮናስ በላይ፡ ኣሰናዳኢ ናይታ ቅድሚ 15 ዓመታት ኣብ ማሕበራውን ፖለቲካውን ጉዳያት ኣድሂባ፡ ኣብ ሰለስተ ወርሒ ሓደ ግዘ፡ ትሕተም ዝነበረት መፅሄት ጥሕሎ ነይሩ። መንግስቲ ብገበን ግብረ-ራዕዲ ስለ ዝኸሰሶ ግን ድሕሪ 15 ሕታማት ነታ መፅሄት ጠጠው ከብላ ከም ዝተገደደ ይገልፅ። ''ኣብ ኣዲስ ዘመን፡ 'የበግ ለምድ የለበሱ ተኩላዎች' ብዝብል ኣርእስቲ ምስ ደበበ እሸቱን እስክንድር ነጋን፡ ከም ሳልሳይ ኣሸባሪ ሽመይ ምስ ተጠቕሰ፡ ኣብ ክልል ምምሕዳር ዝነበሩ ኣዕሩኽተይ ክሲ ክምስረተለይ፡ ሰነድ ይተኣኻኸብ ከም ዘሎን ምስ ሓበሩኒ ጠጠው ከብል ተገዲደ'' ይብል። ብድሕሪኡ፡ ከም ጋዜጠኛ ቋንቋ ትግርኛ ናይ ምስራሕ ድልየቱ ከም ዝተኾለፈ ይገልጽ። ካብዚ ብዝብገስ፡ እተን ሚዲያታት ኣገልገልቲ እቲ ስልጣን ዝተቖጻጸረ መንግስትን ውድብን  ኮይነን ፀኒሐንን፤ ኣለዋን። ፖለቲካዊ ባህልን ኣመራርሓን ትግራይ'ውን፡ መራኸብቲ ሓፋሽ ዝተፈለየ ሓሳብ ከተኣናግዳ ዝፃወር እንግድዓ ኣይነበሮን፡ ኣይለመዶን'ውን። መራኸብቲ ሓፋሽ እቲ ክልል ዋላ'ኳ ነናይ ባዕለን ኢዲቶርያል ፖሊሲ እንተሃለወን፡ ብስም ልምዓታዊ ጋዜጠኝነትን ኮነ ተባሂሉ ኣብ ብሉፅ ተሞክሮ ጥራሕ ከድህቡን፡ ነቲ ገዛኢ ውድብ ክድግፉን ከም ዝግበር፡ ተዓዘብቲ ይገልጹ። "እቲ ጋዜጠኛ ባዕሉ ሓሳብ ኣምፂኡ ክሰርሕ እናተገብኦ፡ ናብ ቢሮታት'ዩ ዝለኣኽ። ንሶም ብዝደልይዎ፡ ንባዕሎም ኣብ ስልጣኖም ዘፅንሕ ፅቡቕ ተሞክሮ ክኸውን ዝብልዎ ድማ ይሰራሕ ይብሉኻ፡ ትሰርሕ" ዝብል ጋዜጠኛ ተወልደ፡ እዚ እቲ ጋዜጠኛ ብዓቕሚ ክመውት'ዩ  ዝገብሮ ይብል። ካብ ተሞኩርኡ ብዝብገስ፡ ጋዜጠኛታት ጥንክር ዝበሉ መደባት እንትሕዙ፡ ምንጪ እቲ ፀገም ምስ ሰብመዚ ስለ ዝተሓሓዝ እዚ ንዘይምቅላዕ፡ እቲ መደብ ንዝጀመረ ብምእላይ፡ ኣብ ሞንጎ ብካልእ ዝለሳለስ ጋዜጠኛ ክትካእ ከም ዝግበር ይዛረብ። እቲ ንሱ ዘዳለዎን ከይተመሓላለፈ ተሪፉ ዝነበረን መደብ'ውን፡ ብጎስጓስ ነጠፍቲ ማሕበራዊ ሚድያ'ኳ እንተተፈነወ፡ ዝምልከቶ ኣካል ግን ብካልእ ጋዜጠኛ ክሕተት ከም ዝተገበረ ብምሕባር፡ እዚ ንሞራሉ ዝተንከፈ ኣጋጣሚ ኮይኑ ከም ዝሓለፈ ንቢቢሲ ገሊፁ። ጋዜጠኛ ሕሉፍ ድማ፡ እቲ መሰረታዊ ፀገም፡ ንመራኸብቲ ሓፋሽ ዝወሃብ ክብሪ ትሑት ብምዃኑን ጋዜጠኛ ብመንግስቲ ዝወረደ ኣንፈት ጥራሕ ስለ ዝሰርሕን እዩ ብምባል፡ በዚ ምኽንያት፡ ሚዲያ ናይ ርክብ ህዝቢ ስራሕቲ ክሰርሕ ብምግዳድ፡ እቲ ሚዲያ ናብ ጸቕጢ ክኣቱ ይገብሮ ምህላው ይገልጽ። "ሚድያ፡ ሓቅታት እዩ ዝፍሕር፤ እቲ ሚዲያ፡ ዘለው ጸገማትን ጽቡቓት ጎኒ እንድሕር ዘየለሊ ኮይኑ፡ ሃለዋቱ ዋጋ የብሉን። ጋዜጠኛታት'ውን ክንድዚ ዓመት ኣብ ጋዜጠኝነት ኣገልጊለ ካብ ምባል ብዝዘለለ፡ ህዝባዊ ጋዜጠኛ ኮይኖም ክነብሩ ኣይኽእሉን" ኢሉ። ምሁር ጋዜጠኝነትን ኮምዩኒኬሽንን ዩኒቨርሲቲ መቐለ መብራህተን ገብረማርያም፡ ምመያ (ሰንሰርሽፕ) ዋላ'ኳ ብወግዒ ተሪፉ እዩ እንተተብሃለ፡ ኣብ መራኸብቲ ሓፋሽ እቲ ክልል ግን ጥበብን ብልሓትን ዝተሓወሶ ስልታዊ ምመያ ከም ዘሎ የብርህ። "እተን ሚድያታት፡ ብዝኾነ ተኣምር ነጻነት ንክህልወን ዘፍቅድ ጥጡሕ ባይታ የብለንን። ንባዕለን'ውን ኣብ ከቢድ ስቓይ ከም ዘለዋ ስራሕ ኣካየድቲ ባዕሎም ዝዛረብዎ እዩ" ይብል። ጋዜጠኛታት ኣባል ሓደ ውድብ ናይ ምዃን መሰል ዋላ'ኳ እንተሃለዎም፡ ኣብ መንግስታዊ መራኸቢ ሓፋሽ እቲ ክልል ዝሰርሑ ግን፡ ኣባል እቲ ገዛኢ ውድብ ንክኾኑ ጸቕጢ ከም ዝሓድሮም ይገልጹ። እዚ ድማ ጋዜጠኛታት ኣብ ዕለታዊ ስርሖም ካብቲ ናይቲ ውድብ ኣተሓሳስባን ኣረኣእያን ንከይወፅኡ ዝገብር እንትኸውን፡ ሓንሳብ ኣባል ዝኾኑ ጋዜጠኛታት'ውን ካብ ኣባልነቶም ከይወፅኡ ከምዝቕየዱ ስሞም ክፅራሕ ዘይደልዩ ጋዜጠኛታት ይዛረቡ። በዚ ምኽንያት፡ ዝተፈለየ ሓሳብ ንዘለዎም ውልቀሰባትን ፖለቲካዊ ውዳበታትን ኣብ ክንዲ ሓሳቦም ዘካፍልሉ መድረኽ ምፍጣር፡ ክቆናጸቡን ክጽለሙን ዝገብሩ ሓሳባት ከሰጉሙ ይስትውዓል። መራኸብቲ ሓፋሽ እቲ ክልል፡ ተጸዋዕነተን ንባይቶ ትግራይ ኮይኑ፡ ካብ መዓልታዊ ፖለቲካዊ ሃልኪ ወጺአን ሽኻለን ህዝቢ ገይረን ክሰርሓ ትጽቢት ይግበር። እንተኾነ፡ ጸገማት ህዝቢ ዘቃልዑ ምድላዋትን ዜናታትን እንትፈርዩ ከይመሓላለፉ ክሕነቑ ከለው፡ ናጽነት ሚዲያን ጋዜጠኝነትን ድኣ ኣበይ ኣሎ? ዝብል ሕቶ ነናሻዕ ይለዓል። ጋዜጠኛታትን መራኸብቲ ሓፋሽን ቀይዱ ዝሓዘ ኣካል መን እዩ? ዝብል ንብዙሓት ግሁድ ስለ ዘይኮነ፡ ንመብዛሕትኡ በዓል ሞያ፡ 'ካብ ላዕሊ ዝመፅአ ትእዛዝ' ካብ ዝብል ወፃኢ፡ ብመን ዝብል ሕንቅል ሕንቅሊተይ እዩ። ኣካያዲ ስራሕ ኤጀንሲ መራኸቢ ሓፋሽ ትግራይ ዝነበረ ኣይተ ብርሃኑ ኣባዲ ግን፡ ኣብ ዝኾነ ይኹን ሕጊ ዘየለ ብ'ሚድያ ኮሚቴ' ዝበሃል ከም ዝዝወር ይገልጽ። ዝሓለፈ ዓመት፡ ኣብቲ ትካል 'ዝድለ ለውጢ ኣየምፃእካን' ብዝብል፡ ብሓላፊ ቤት-ፅሕፈት ህወሓት ዝተኣለየ ኣይተ ብርሃኑ ኣባዲ፡ ኣካያዲ ስራሕ ኣብ ዝነበረሉ ግዘ፡ 'ሚዲያ ኮሚቴ' ተባሂሉ ንዝጽዋዕ፡ ስራሕቲ እተን ሚዲያታት ዝቆጻጸር ኣካል ናይ ምፍላጥ ዕድል ነይሩዎ። "እዚ ሚድያ ኮሚቴ፡ ናይ ህዝቢ ድምፂ ንክዕፈንን እቲ ሚዲያ ናይ ውሑዳት ድሌት ጥራሕ ብዝሕሉ ኣገባብ ንክምራሕን ብቆረፃ ተመስሪቱ። ነዚ ኣእቱ፤ ነዚ ኣውፅእ እናበለ፡ ድማ ኣብ ዕለታዊ ስራሕቲ ሚድያ እንከይተረፈ ኢዱ የእቱ" ክብል ይኸሶ። መምህር መብራህተን ብወገኑ፡ እተን ትካላት ዝምርሓሉ ኢዲቶርያል ፖሊሲ ኣቐሚጥካ ክተብቅዕ፡ ብጎኒ ምእኹል ዝኾነ ሚድያ ኮሚቴ ኢልካ ማዕገትቲ ምቕማጥ፡ ናይ ሓሳብ ብዝሃነት ንከይህሉን እቲ ናይ ምመያ 'ሰንሰርሽፕ' ስራሕቲ ንምስራሕን እዩ ይብሎ። "እቲ ጋዜጠኛ ዘይሻራዊ ኮይኑ ከይኸይድን እቲ ኣካያዲ ስራሕ'ውን ብነፃነት ከይሰርሕን ዝድርት እዩ" ዝብል መምህር መብራህተን፡ "እዚ ኢ-ሕጋዊ  ሚድያ ኮሚቴ፡ ኣብ ታሪኽ ሚድያ ትግራይ ዓብይ በሰላ ክገድፍ ይኽእል'ዩ" ዝብል ስግኣት ገሊጹ። ብተወሳኺ፡ መራኸብቲ ሓፋሽ፡ ኣብ እዋን ዕጥቃዊ ቃልሲ ኣብ ናይ 04 ክፍሊ ፖለቲካ ኮር መሪሕነት ብምንባረን ሕዚ'ውን እቲ ሌጋሲ ብፖለቲካን ስርዓት ሚዲያን ይቕጽል ኣሎ ኢሉ። ሓላፊት ቢሮ ርክብ ህዝብን መንግስትን ትግራይ ሊያ ካሳ ግና፡ ህላወ እዚ ሚድያ ኮሚቴ ብምርግጋጽ፡ ኣብ ዕለታዊ መደባት ይኣቱ ዝብል ትነጽጎ። "ኣብ ዓለም፡ ንሚድያታት ፋሉል ዝሰደደ ስርዓት የለን። ናይ ሚዲያ ነጻነት ብዝብል፡ ሚድያ ኣይውግንን ይበሃል'ዩ። እዚ ትኽክል ኣይኮነን፤ ሚድያታት ነቲ ብህዝቢ ዝተመረፀ ኣካል ወይ ስርዓት እየን ዝውግና" ኢላ። ካብዚ ብዝብገስ፡ እቲ ሚድያ ኮሚቴ ዝብሃል ካብ ፖሊሲን ስትራተጂን ተበጊሱ ኣንፈት ጥራሕ'ዩ ዘቐምጥ ብምባል፡ "እቲ መዓልታዊ እዚ የሕልፍ እዚ ኣይተሕልፍ ዝበሃል ግና፡ ሓሶት እዩ" ክትብል ነቲ ዝቐርበሉ ክሲታት ትነጽጎ። ኣብ እዋን ቃልሲ ጋዜጠኝነት፡ ኣብ 04 ክፍሊ ፖለቲካ ተወዚዑ ስለ ዝነበረ፡ ዜናታት ብከም በዓል መለስ ዜናዊ፣ ተወልደን ኣባይ ፀሃየን ዝበሉ ላዕለዎት ኣመራርሓ ተጻሒፎም ናብ ጋዜጠኛታት ይለኣኹ ነይሮም። ካብዚ ብዝብገስ፡ ግደ ጋዜጠኛታት ናይ ምቕራብ ጥራሕ ክኸውን ገይሩዎ'ዩ ዝብል መምህር መብራህተን፡ ነቲ ሕዚ ኣብ ትግራይ ዘሎ ጋዜጠኝነት'ውን፡ "ሕሙም" ክኸውንን፡ ትሕዝቶታት 'ፓርቲዛን' (ንሓደ ውድብ ዝወገኑ) ክኾኑ ከም ዝገበሮን የብርህ። "እቲ ዓብይ ሓደጋ፡ 'ወረዳ ቤት-ፅሕፈት ህወሓትን ሚድያን' ዝበሃል መሓውር ኣሎ። ናይ ሚድያን ኮምዩኒኬሽንን ዘሎ ሰራሕተኛ ብምሉኡ፡ መዋቕሩ ምስ ቤት-ፅሕፈት ህወሓት ስለዝኾነ፡ መራኸብቲ ሓፋሽ ብደረጃ መሓውር፡ ምስ ቤት-ፅሕፈት ህወሓት ዝተቖለፋ'የን" ኢሉ። ኣብቲ ክልል፡ መንግስትን ውድብን ዝተሓዋወሰን ዓርሞ ዘይብሉን ምዃኑ፡ ዓብይ ፀገም ከምዝኾነን ዘብርህ ኣይተ ብርሃኑ ኣባዲ ድማ፡ "ሚድያታት ናህታቶም ሓሻክር እየን ነይረን። ህዝቢ ትግራይ ሕገ-መንግስቲ ይከበር ኣብ ዝብለሉ፡ ንሕገ-መንግስቲ ዝጥሕስ ተግባር ግን ይፍጸም። ኣብ ሕገ-መንግስትን ኣዋጅን ዘየለ፡ ንመሰላት ሚዲያ ዝኸትርን ዝዕፍን ሚድያ ኮሚቴ ተሰይሙ" ይብል ኣይተ ብርሃኑ ኣባዲ። ኣብዚ ጉዳይ፡ ኣብቲ ሕገ-መንግስቲ ዝተደንገገ ጥራሕ ኣይኮነን ክንዘራረብ ዝግባእ ዝብል ቅዋም ዘለዋ ወይዘሮ ሊያ ካሳ ግና፡ "ኣብ ናይ ውግንና ግዘ ስለ ዘለና ሚድያታት ክውግና ግድን እዩ" ትብል። "ሃለዋትን ድሕንነትን ህዝቢ ትግራይ ንምርግጋፅ፡ ኣብ መኸተ እዋን ከም ዘለና ተፈሊጡ፡ እተን ሚድያታት ነዚ ዝምጥን ስራሕ እንተዘይሰሪሐን፡ ህዝቢ ትግራይ ኣብ መንነቱ ዝበፅሖ ተፃብኦን ሓደጋን ምርዳእ የድልይ" ኢላ ትኣምን። መራኸብቲ  ሓፋሽ፡  ነፃ እንተኾይነን ንሕድሕድ ስርሑን ተልእኽኡን ዘይፍፅም ኣካል ስለዝቆጻጸርኦን፡ ሕጊ ኣብ ምጥሓስ ንዝተዋፈሩ ኣካላት ስለ ዝቃልዑን፡ እዚ ከይኸውን እቲ ሚድያ ክዕፈን ተገይሩ ይብል፡ ኣይተ ብርሃኑ ኣባዲ። ኣብ ልዕሊ መራኸብቲ ሓፋሽን ጋዜጠኛን ጸቕጢ እንትበጽሕ ድማ፡ ማሕበር ጋዜጠኛታት እቲ ክልል ክጣበቐሎም ምተገብአ ዝብል ጋዜጠኛ ተወልደ፡ "ንድምፂ ህዝቢ ዝሕለቑ እንተኾይኖም፡ ብዛዕባ እቲ ዝፍፀም ዘሎ ዓፈና ምተዛረቡ ነይሮም" ይብል። ንምዃኑ ማሕበር ጋዜጠኛታት ትግራይ ኣብ ልዕሊ መራኸብቲ ሓፋሽን ጋዜጠኛታትን ዝግበር ዓፈና ንምፍታሕ እንታይ ሰሪሑ ክንብል፡ ንኣቦወንበር እቲ ማሕበር ኣይተ ፀጋው ታደሰ ሓቲትናዮ። እቲ ማሕበር፡ ኣብ ቀረባ ግዜ ኣፍልጦ ከም ዝረኸበ ብምግላጽ፡ ቅድሚኡ ሕጋዊ ስለ ዘይነበረ፡ ካብ ዝተፈላለዩ መራኸብቲ ሓፋሽ'ውን ዝቐረበሎም ጥርዓን ከም ዘየለ ይገልፅ። ይኹን'ምበር እቲ ማሕበር፡ ጋዜጠኛታት ኤጀንሲ መራኸብቲ ሓፋሽ ትግራይ ኣብ ክልል ቤንሻንጉል ጉሙዝ ኣብ ዝተኣሰርሉ ግዘ፡ ነቲ ተግባር ብምኹናን መግለፂ ምውፅኡ ይዝከር። ካብዚ ብምጋስ፡ ጥርዓን ክቐርበልኩም ናይ ግድን ድዩ? ንዝብል ሕቶና እንትምልስ፡ "ፈለማ እቲ ማሕበር ክጣየሽ ከሎ፡ ዋላ እኳ ሕጋዊ ኣፍልጦ ኣይሃልዎ፡ ድምፁ ከስምዕ ጸቕጢ ይግበር ነይሩ። ስለዚ ንሕና'ውን ጎና ጎኒ እዚ ማሕበር ከም ዝተጣየሸ ንምልላይ ብዝብል ሓበሬታታት ንህብ ነይርና። . . . ድሕሪኡ ግን፡ ሕጋዊ ማሕተም ከይረኸብና ክንቕጽል ስለ ዘይንኽእል፡ ነዚ ክሳብ ንውድእ ሕዚ እንብሎ ነገር ኣይህልውን። ኣብ ትግራይ ዘሎ ምዕፋን ሚዲያታት ብሓደ ግዘ ክፍታሕ እዩ ኢልና፡ ሃፂፅና እንገብሮ ነገር ኣይህሉን" ዝብል መልሲ ሂቡና። እቲ ማሕበር ኣብቲ ክልል ዘሎ ዓፈና መራኸብቲ ሓፋሽ ከም ዝርደኦ ዝገለፀ ጋዜጠኛ ፀጋው፡ እቲ ሚድያ ኮሚቴ መንግስታዊ ትካል ኮይኑ ክመርሕ ኣይግባእን ዝብል እምነት ከም ዘለዎን፡ እቲ ማሕበር ምስ ጠንከረ ምስ ኣመራርሓ መንግስትን ናይ ሚድያ ኣመራርሓን ብምዝታይ ነቲ ዓጋቲ ኣሰራርሓ ብምዝታይ ክቕየር ከም ዝሰርሕ ተዛሪቡ። ይኹን'ምበር፡ እቲ ሕዚ ዘሎ ኩነታት ነቲ ጋዜጠኛ ውሕስነት ዝህብ ብዘይምዃኑ፡ "ንሕና በታ ዘላትና ሞያ ንሕብረተሰብና ዋላ ክንስዋእ ኢና ኢልና'ምበር፡ ከብድኻ እናሓኸኽካ ዝስራሕ ስራሕ'ኸ እንታይ ስራሕ ኮይኑ'ዩ" ዝብል ጋዜጠኛ ተወልደ፡ መንግስቲ ፍታሕ ክገብረሉ ተላብዩ። ሚድያ፡ ስልጣን ናይ ዝተቖፃፀረ ኣካል መሳርሒ ዘይኮነስ፡ መግለጺ ምዕባለ ዲሞክራስያዊ ስርዓት'ዩ ዝብል ኣይተ ብርሃኑ ድማ፡ ድምፂ ህዝቢ እንትዕፈንን መሰል ህዝቢ እንትጠሓስን ግን፡ ባይቶ እቲ ክልልን ህዝባዊ ውዳበታትን ጠንኪሮም ክቃለሱ  ይግባእ ይብል። "ቅድሚ ኩሉ ኣብቲ ሕገ-መንግስትን ኣብቲ ኢዲቶርያል ፖሊሲን ዝሰፈረ ነፃነት ናብ መሬት ወሪዱ ኣብ ተግባር ክውዕል ኣለዎ። እዚ እንተዘይተፈፂሙ ግና፡ ኣብ ትግራይ ምዕቡል፣ ስልጡን፣ ሞያዊ፣ ጥበባዊ ዝበሃል ሚድያ ክህሉ ሕልሚ እዩ" ኢሉ። እዚ ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታትን መራኸብቲ ሓፋሽን ትግራይ ዝፍፀም ዓፈና፡ መዓዝ ከም ዘብቅዕ ኣይፍለጥን። እዚ መደብ ናብ ሕትመት ክሳብ ዝበቕዐሉ ግዘ፡ መንግስትን ውድብን እቲ ክልል ምስ ፌደራል መንግስቲ ኣብ ርሱን ውጥጥ ብምህላዉ፡ መራኸብቲ ሓፋሽ ትግራይ፡ ትኹረተን ነዚ ንምምካት ክገብራን ነቲ ክልልን ውድብን  ዘቃልዕ ናይ ምርመራ ስራሕቲ ከይስርሑን፡ ካብ ቢሮ ርክብ ህዝብን መንግስትን ኣንፈት ከም ዝወረደ ዝረኸብናዮ ሓበሬታ የረድእ። ሓላፊት ቢሮ ርክብ ህዝብን መንግስትን ክልል ትግራይ ወይዘሮ ሊያ ካሳ፡ ኣብ ሞንጎ ውድባት ህወሓትን ብልፅግናን ዘሎ ኣፈላላይ ጉዳይ ስርዓትን መስመርን'ምበር፡ ናይ ፌደራልን መንግስትን ትግራይን ጥራሕ ተገይሩ ክውሰድ ከም ዘይግባእን "ኣብ ሞንጎ ሕገ-መንግስቲ ነኽብርን፡ ሕገ-መንግስቲ ኣይነኽብርን ዝብል ኣካልን ዘሎ ኣፈላላይ" እዩ ኢላ። "ብፌደራል መንግስቲ ዝምርሑ ሚድያታት፡ ትግራይ ማእኸል ዕግርግርን ግጭትን ከም ዝኾነት ኣምሲሎም ዝተፈላለዩ ፀለመታት ይሰርሑ ነይሮም። እዚ ንምልሶ ድማ እቲ ትኽከለኛ ኣብ ባይታ ዘሎ ብሚድያታትና ብምጉላህን ብዝተፈላለዩ መግለፅታትን'ዩ። ነዚኣ ንምሽፋን ኢልና ግን ኣብ ትግራይ ዘለዉ ፀገማት ክንሓብእ ኣለና ጠጠው ይበል ዝበለ ኣካል የለን፤ ጠጠው ክብል'ውን ኣይኽእልን" ዝብል ምላሽ ሂባትና።


በዓል መዚ ብሮድካስት ኢትዮጵያ ነቲ ካብ ትግራይ ዝቐረበሉ ጥርዓን ከጻርይ ምጅማሩ ሓቢሩ

እቲ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ካብ ቢሮ ርክብ ህዝብን መንግስትን ክልል ትግራይ ናብቲ በዓል መዚ ዝተጽሓፈ ደብዳበ፡ ዝተፈላለያ መራኸብቲ ሓፋሽ እታ ሃገር "ኣብ ትግራይ ጸጥታን ምርግጋእን ከም ዘየለ ዝገልጽ ስኑዕ ዜና ብምዝርጋሕ" ይኸሰን። በዚ ምኽንያት፡ እቲ ቢሮ ናብ በዓል መዚ ብሮድካስት ኢትዮጵያ ደብዳበ ጽሒፉ። እቲ ደብዳበ፡ "ኮነ ተባሂሉ ስኑዕ ዜና ዘርጊሐን ኣብ ዝበለን ዝተፈላለያ መራኸቢ ብዙሃን ፌደራልን ክልልን" ምጽራይ ተኻይዱ ሕጋዊ ስጉምቲ ንኽውሰድ ይሓትት። ብ 16 ግንቦት 2012 ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ ኣብ ተመሳሳሊ ሰዓት ኣብ ኢቢሲ፣ ትካል ፕረስ ኢትዮጵያ፣ ፋና ብሮድካስቲንግ፣ ዋልታን መራኸቢ ብዙሃን ኣምሓራን "ብሄር ተኮር ስኑዕ ዜና" ፈኒወን ክብል'ውን ይኸስስ። ኣብቲ እዋን፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ትግራይ ጸገም ጸጥታ ከም ዝተፈጠረ፤ ኣብ ሽረን ከባቢኣን ከምኡ'ውን ኣብ ወጀራትን ከባቢአን ሰላማዊ ሰልፍታት ከም ዝተኻየዱ፤ እዚ ጸገም ናብ ዝኸፍአ ደረጃ ቅድሚ ምብጽሑ ድማ መንግስቲ ፌደራል ሞንጎኛ ኮይኑ ንኽኣትው ነበርቲ ምሕታቶም ዝገልጽ ዜና ምዝርግሐን ናብ በዓል መዚ ብሮድካስት ኢትዮጵያ ዝተልኣኸ ደብዳበ የረድእ። ኣብ ክልል ትግራይ እንታይ እዩ ኣጋጢሙ? “ኣብ ትግራይ ኩሉ ዓይነት ሓሳብን ማሕበራትን ብናጻ ክንቀሳቐሱ ኣለዎም” ዶክተር ደብረጽዮን መሰረታዊ ፖለቲካዊ ለውጢ ኣምጺኡ'ዶ? ኣብ በዓል መዚ ብሮድካስት ኢትዮጵያ ዳይሬክተር ጉዳያት ኮሚዩኒኬሸን ኣይተ ገብረጊወርጊስ ኣብርሃ፡ እቲ ደብዳበ ናብቲ በዓል መዚ ከም ዝበጽሐን ምጽራይ ከም ዝተጀመረን ሓቢሩና። "እቲ ደብዳበ ከም ዝበጽሓና ኣረጋጊጸለኹ። ከምዚ ዝበለ ጥርዓን ክቐርብ ከሎ ብናይዚ በዓል መዚ ክፍሊ ክትትል መራኸቢ ብዙሃንን ህንጸት ዓቕምን ስራሕቲ ምጽራይ ይካየድ'ዩ" ኢሉ። "ብመሰረት እቲ ደብዳበ ኣድላዪ ምጽራይ ንኽኻየድ ካብ ላዕለዎት ሓለፍቲ ትካልና ትእዛዝ ከም ዝወረደ ይፈልጥ'የ። እዚ ጉዳይ ዝምልከቶ ክፍሊ ከኣ ነቲ ናይ ምጽራይ ስራሕቲ ጀሚሩ'ሎ" ክብል'ውን ወሲኹ ሓቢሩ። እቲ ዝርከብ ውጽኢት'ውን ዝምልከቶ ኣካል ክፈልጦ ከምዝግበር ዝገለጸ እቲ ዳይሬክተር፡ እቲ ጉዳይ ክእረም ዘለዎ እንተኾይኑ ክእረም፤ ንረብሓ ህዝቢ ዝጻባእ ወይ ከኣ ምስ ዕላማን ተግባርን በዓል መዚ ብሮድካስት ዝጻረር እንተኾይኑ ድማ ስጉምቲ ከምዝውሰዶ ኣረዲኡ። ቢሮ ርክብ ህዝብን መንግስትን ትግራይ፡ ቅድም ክብል'ውን ተመሳሰልቲ ቅሬታታት ኣቕሪቡ ካብቲ በዓል መዚ ምላሽ ከምዘይረኸ ኣብ ዝጸሓፎ ደብዳበ ብምግላጽ ነዓኣቶም ዘካተተ ግቡእ መልሲ ክወሃቦ ሓቲቱ'ሎ። ነዚ ዝምልከት ሕቶ ዘቕረብናሉ ኣይተ ገብረጅወርግስ ነዊሕ ግዜ ዝገበረ ስለዝኾነ መብርሂ ክህበሉ ኣይክእልን ኢሉ። "ነዊሕ ግዜ ስለዝኾኖን እኹል ሓበሬታ ስዘለይብለይን ክዛረበሉ ኣይክእልን። ምስ ፈነወ ሚድያ ዝተሓሓዝ ጥርዓን እንተሃልዩ ግን፡ ትሕዝቶ እቲ ዝተመሓላለፈ መደብ፣ መዓዝን ኣበየናይ ሰዓትን ከምዝተመሓላለፈ፣ እንታይ ዓይነት ግድፈት ሕጊ ኣለዎ? ዝብሉ ብዘካተተ መገዲ ክቐርብ ኣለዎ። እቲ ናይ ቅድሚ ሕዚ ብዝብል ዝቐርብ ዘሎ ናይ ቅድሚ ክልተ ዓመት'ዩ" ኢሉ። ንሱ ከምዝበሎ፡ ጥርዓን ክቐርብ እንተኾይኑ ብመሰረት ደንቢ ኣቀራርባ ቅሬታ በዓል መዚ ብሮድካስት፡ እቲ ፕሮግራም ካብ ዝሓለፍ ኣብ ውሽጢ ዝተወሰነ ገደብ ግዜ እንተቐሪቡ እዩ 'ውሳነ ተዋሂቡ'ዶ ኣይተወሃበን?' ዝብል ክረአ ዘለዎ። "ሕዚ ግን ነዊሕ ዝገበረ ስለዝኾነ ብዛዕብኡ ንምዝራብ ቁሩብ ዝኸብድ'ዩ። ሽዑ መልሲ እንተዘይተዋሂብዎም ተኸታቲሎም 'መልሲ ኣይተወሃበናን' ምባል መሰሎም'ዩ። ሕዚ ድሕሪ ነዊሕ እዋን መልሲ ኣይረኸብናን ዝብል ክቐርብ ኣይክእልን" ክብል ንቢቢሲ ገሊጹ። እቲ በዓል መዚ፡ ንዝቐረበሉ ቅሬታን ጥርዓንን ኣጻርዩ ንዝምለከቶ መልሲ ምሃብ ግዴትኡ'ዶ ኣይኮነን? ዝብል ሕቶ ዘቕረብናሉ እቲ ዳይሬክተር፡ ብእዋኑ መልሲ ምሃብ ብሕጊ ከምዝግደድ ኣመልኪቱ። ወሲኹ ድማ ቢሮ ርክብ ህዝብን መንግስትን ክልል ትግራይ'ውን  ነቲ ዘቕረቦ ጥርዓን ብእዋኑ ምላሽ ክሓትን ከምዝነበሮ ኣዘኻኺሩ።


ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ድሕሪ ሓሙሽተ ኣዋርሕ ናብ ሕትመት ትምለስ

ብቋንቋ ትግርኛ እትሕተም ልሳን መንግስቲ ኤርትራ ዝኾነት ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ድሕሪ ናይ ሓሙሽተ ኣዋርሕ ደውታ ሎሚ ናብ ኣንበብቲ ተዘርጊሓ። ኣብ ኤርትራ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ዕጽዋ ተኣዊጁ ተግባራዊ ካብ ዝኾነሉ፡ 2 ሚያዝያ ጀሚራ ተቋሪጻ ዝጸንሐት እታ ጋዜጣ፡ ካብ ሰሉስ 1 መስከረም ጀሚራ ትዳሎ ከም ዘለን: ሎሚ 2 መስከረም ኣብ መርበብ ሓበሬታ ሚኒስትሪ ዜና ኤርትራ ከም ዝተዘርግሐትን ተፈሊጡ። ዛጊት ዘርግሐ እታ ጋዜጣ ብኦንላይን ብመገዲ መርበብ ሓበሬታ ሻባይት ኮይኑ፡ ካብ ሎሚ ሰሉስ ናብ ዳግመ ሕትመትን ዘርጋሐን ክትምለስ ውጥን እኳ እንተነበረ፤ ጌና ሕትመት ኣይጀመረትን ኣላ። ቢቢሲ ዝተወከሶ ኣዳላዊ እታ ጋዜጣ ኣቶ ኣስፍሃ ተኽለማርያም ነዚ ከብርህ ከሎ: ብመሰረት ምስ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ዝተኣታተወ ቀይድታት፡ ካብ ዝምልከቶ ኣካል ፍቓድ ክሳብ ዝርከብ "ንዝተወሰነ መዓልትታት" እቲ ዝርግሐ ብኦንላይን ክቕጽል ምዃኑ ሓቢሩ። ብዘይካ ሰኑይ መዓልታዊ ብሚኒስትሪ ዜና እትሕተም ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ: ድሕሪ ናይ 128 መዓልትታት ብኩራት እያ 1 መስከረም፡ ኣብ ኣጋጣሚ መበል 29 ዓመት ዕለተ ልደት እታ ጋዜጣን መበል 59 ዓመት ምጅማር ብረታዊ ተጋድሎ ህዝቢ ኤርትራን፡ ዳግማይ ተቐልቒላ። ኣብ ቀዳማይ ገጽ ዝሰፈረ ንምኽንያት ምቁራጽ ምድላው እታ ጋዜጣ ዘብርህ ጽሑፍ፡ ጋዜጣ ሓደ መገዲ መተሓላለፊ ቫይረስ ክኸውን ከም ዝኽእል ብምግላጽ ንድሕነት ህዝቢ ዝተወስደ ስጉምቲ ምዃኑ ይገልጽ። "ከም ዝፍለጥ፡ ሓንቲ ጋዜጣ ምስ ተዓደገት፡ ዳርጋ ከም ልሙድ ኣብ'ቲ ዓዳጊኣ ኣይትቐውምን እያ። ካብን ናብን ሰባት ስለእትቀባበል፡ ተኽእሎታት ምምሕልላፍ ናይ'ቲ ሓደገኛ ቫይረስ ብኣኡ መጠን ስለዝኸውን፡ ንድሕነት ህዝቢ ካብ ሕትመት ጠጠው ምባላ ዝሓሸ ምዃኑ ተኣሚኑሉ እዩ - እቲ ግዜያዊ ደውታ ተመሪጹ" ይብል። ነዚ መፍትሒ ክኸውን ድማ፡ ብዝተኻእለ መጠን ሰባት ጋዜጣ ካብ ምልቅቓሕ ብምቑጣብ ዘድልይ ጥንቃቐ ክገብሩን እቲ ጽሑፍ ኣተሓሳሲቡ። "ጋዜጣ፡ ምናልባት ካብ'ቲ ቀዳማይ ዋናኣ እንተደኣ ቀጺላ እውን - ዝርጋሐኣ ብዝተኻእለ መጠን ካብ መንጎ'ቶም ኩሉ ማሕበራዊ ህይወቶም ብሓባር ዝኾኑ ኣባላት ስድራ-ቤት ክርሕቕ ኣይግባእን" ኢሉ። መንግስቲ ኤርትራ ናይ ብሕቲ ጋዜጣታት ኣብ 2001 ካብ ዝኽልክልን ንመብዛሕትኦም ኣዳለውተን ኣብ ማእሰርቲ ካብ ዘእትውን ንደሓር፡ ኣብታ ሃገር ብቋንቋ ትግርኛ እትሕተም ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ጥራሕ እያ። ሚኒስትሪ ዜና ብቋንቋ ዓረብን 'ኤርትርያ ኣልሓዲሳ'፡ ብቋንቋ ትግረን 'ኤረትርየ ሓደስ' ዘዳልወን ጋዜጣታት'ውን ተቋሪጸን ድሕሪ ምጽናሕ ካብ ትማሊ ጀሚረን ክሕተማ ጀሚረን ኣለዋ።


"ይኣክል፡ ኣንጻር ጋዜጠኛታት ገበን ደው ይበል!"

ሎሚ ኣንጻር ጋዜጠኛታት ንዝፍጸም ገበናት ንከብቅዕ ጻውዒት ዝቐርበሉ ኣህጕራዊ መዓልቲ'ዩ። "ይኣክል፡ ኣንጻር ጋዜጠኛታት ገበን ደው ይበል!" ብዝብል መርሓ ከኣ ኣባል ሃገራት ሕቡራት ሃገራት ኣብ መላእ ዓለም ኣንጻር ጋዜጠኛታት ዝግበር ዓመጽ ደው ክብል የዘኻኽር። ገጻት-ወብሳይት ውድብ ሕቡራት ሃገራት (ው.ሕ.ሃ. ) ከም ዘመልክትዎ ካብ 2006 ክሳብ 2019 ልዕሊ 1,200 ጋዜጠኛታት ከምዝሞቱ ይሕብር። ንምንታይ? ንህዝቢ ሓበሬታታት ስለ ዜመሓላለፉ። ዓመጽቲ መንግስታት ብሃገራዊ ድሕነት ኣመኻንዮም፡ እቶም ሓቂ ዝመረሮም ሱር-ነቀለኛታት ባእታታት ድማ ብጥቕሞም ተደሪኾም፡ ካልኦት ድማ ብዝተፈላለዩ ምኽንያታት ንጋዜጠኛታት ክሃድኑን ከፈራርሑን ይርከቡ ይብል እቲ ናይ ሕቡራት ሃገራት መግለጺ። ው.ሕ.ሃ. ነዚ ዓመጽ'ዚ ብምስትብሃል ብ 2013 ኣብ መበል 68'ዊ ኣኼባኡ ዜጽደቖ ዉሳኔ (A/RES/68/163) ዕለት 2 ሕዳር ኣንጻር ጋዜጠኛታት ዝፍጸሙ ገበናት ደው ንኽብሉ ዝጽውዕ መዓልቲ ክኸውን ኣዊጁ።  እቲ ኣዋጅ ኣብ ብዙሓት ሸነኻት ዓለምና ይዝከር። ይኹን እምበር ሓደ ሓደ  መንግስታት "ኣብ ጕዳይና ጣልቃ ኣይተእትዉ" ኢለን ብምምጓት ነቲ ጕዳይ ከም ዘይናተን ገይረን ከምዝርእየኦ እቲ መግለጺ የብርህ። ው.ሕ.ሃ. እቲ መዓልቲ ንክዝከር ጥራይ ዘይኰነስ ነተን ነቲ ገበን ዝፍጽማ ዘለዋ መንግስታት ኣራሚ ስጕምቲ ብምውሳድ - ነቲ ኣንጻር ጋዜጠኛታት ዝካየድ ረገጻ ብሕጊ ክምከትን ደው ዝብለሉ ኣገባብ ምኽታልን ይጽውዕ። ዕማም ኣዋጅ A/RES/68/163 ሰፊሕ'ዩ፣ ኣድላዪነት ናጻ ፕረስ ኣስሚሩ ንኣባላት ሃገራት ኣጥቢቑ ብሓላፍነተን ዜዛኻኽሩ ዓንቀጻት ተኸቢቡ ይርከብ። እቲ ኣዋጅ ኣብ ዓንቀጽ ትሽዓተ ናይ "ኣህጕራዊ ኪዳን ሲቪላውን ፖለቲካውን መሰላት" - A/RES/2200A(XXI) - ዝበሃል ሰነድ ተሞርኲሱ ኢዩ ተጻሒፉ። ዓንቀጽ ትሽዓተ፡ ናጻ ኴንካ ሓሳብካ ምግላጽ መሰረት ናይቲ ሓደ ሰብ ወይ ከኣ ማሕበረሰብ ብዘይ ፍርሒ - ካብ ሕነ-ፍዳ፡ ሳንሱር፡ ሕጋዊ መቕጻዕቲ - ሓሳቦም ንክገልጹ ዜኽእሎም መሰል'ዩ። ኤርትራ እውን ነቲ ኪዳን ብዕሊ ካብ እትቕበሎ እንሆ 19 ዓመት ኰይኑዋ ኣሎ። ኣንቶንዮ ጉተረዝ፡ ዋና-ጽሓፊ ው.ሕ.ሃ. ፡ ኣብዚ ዓመት'ዚ ዜመሓላለፎ መልእኽቲ፡ "ንጋዜጠኛታት ግዳይ ምስ እንገብሮም እቲ ማሕበረ-ሰብ ባዕሉ'ዩ ነቲ ዕዳ ዝሽከሞ። ጋዜጠኛታት ስርሖም ብሰላም ክሰርሑ እንተዘይክኢሎም እቶም ዓመጽቲ ሕንፍሽፍሽን ኣእትዮም ናይ ሓሶት ሓበሬታ ንምስርጫው ይጥዕመሎም" ኢሉ። "ኣብዚ ዓመት'ዚ፡ ኣንጻር ኮቪድ-19 ንቃለሰሉ ዘሎና እዋን፡ ናጻ ፕረስ ኣብ ሰላም፡ ፍትሒ፡ ዘላቒ ምዕባሌ ንምፍጣር፡ ሰብኣዊ መሰል ደቂ-ሰብ ንክኽበር ዝጻወቶ ተራ ምእንቲ ንክዓዝዝ ኣድላይነቱ ደጊመ እጽውዕ ኣሎኹ" ክብል ተዛሪቡ። ምስኡ ኣተሓሒዙ ድማ፡ ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታትን ናጻ ሚድያን ክግበር ዝጸንሐ እገዳታት፡ እንኮላይ ምፍርራሕን ግዝታትን፡ማእሰርቲ፡ ጋዜጠኛታት ንነብሶም ክከላኸልሉ ዘኽእሉ መስርሓት ክረኽቡ ኣብ ዘይክእልሉ ኵነታት ክወድቁ ዓገብ ኢሉ። ኣብ ሒደት ኣዋርሕ ናይ'ዚ ዓመት'ዚ - ህዝባዊ ተቓውሞ ብምድሃብ ጽሒፍኩም ንዝተባህሉ- ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታት 21 መጥቃዕትታት ከም ዝተፈጸሙ ብዕሊ ገሊጹ። ኣብ ዝሓለፈ እዋን ኤርትራ  ናጻ-ፕረስ ብምግታኣ ካብ 180 ሃገራት መበል 178 ኰይና ተረኺባ። እዚ ናይ 2020 ሊስታ ዀይኑ ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት'ውን ብተደጋጋሚ ካብኡ ዘይሓይሽ ተርታ ሒዛ ክትጐዓዝ ከምዝጸንሐት ጸብጻብ "ጋዜጠኛታት ብዘይ ዶብ" (Reporters Without Borders) ዝተባህለ ኣህጕራዊ ትካል ይገልጽ። "ብ 2018 ኤርትራን ኢትዮጵያን ናይ ሰላም ውዕል'ኳ ይፈርማ፡ ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኝነት ዝተራእየ ለውጢ የለን" ክብል "ጋዜጠኛታት ብዘይ ዶብ" ርእይትኡ ኣቕሪቡ'ሎ። "ትካልና ብተኸታታሊ ካብ 2001 ጀሚሩ ኣብ ልዕሊ ናይ ውልቀ ጋዜጠኛታት ዝተፈጸመ ግፍዒ መፍትሐ ክግበረሉ'ኳ እንተጸውዐ ክሳብ ሕጂ ግን ሰማዒ ኣይረኸበን" ክብል ክሱ ኣቕሪቡ። እቲ ኣህጕራዊ ትካል፡ "ዓሰርተ-ሓደ ካብ'ቶም ሽዑ ዝተኣስሩ ጋዜጠኛታት ንስድርኦም ከይረኣዩ፡ ብዘይ ጠበቓ ከርተት ይብሉ ኣሎዉ" ክብል እውን ጻውዒቱ ኣኽሪሩ ኣሎ። እቶም ኣብ መስከረም 2001 ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ካብ ዝኣትው ክሳብ ሕጂ ብዘይ ንቡር መስርሕ ቤት ፍርዲ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዝርከቡን ሃለዋቶም ብዕሊ ዘይፍለጥን 11 ጋዜጠኛታት ብሕቲ ኣሰናዳእትን ጸሓፍትን እዞም ዝስዕቡ እዮም። 1.ስዩም ጸሃየ 2.ፍስሃየ ዮውሃንስ ጆሽዋ 3.ዳዊት ኢሳቕ 4.ዳዊት ሃብተሚካኤል 5.ሳህለ ጸገዝኣብ 6.ሰይድ ዓብደልቃድር 7.ተመስገን ገብረየሱስ 8.ኣማንኤል ኣስራት 9.ማቴዎስ ሃብትኣብ 10.ዮሱፍ መሓመድ ዓሊ 11.ዳዊት ሃብተሚካኤል እዮም። ካልኦት ከም ሳልሕ ኣልጀዛይር፡ ሓምድ ሲኤንኤን፡ ጀሚል ከሚል ዝኣመሰሉ ጋዜጠኛታት መንግስቲ ካብ ዝእሰሩ ክሳብ ሕጂ ደሃይ ዘይብሎም ጋዜጠኛታት ከምዘለው መርበብ ሓበሬታ ፔን ኤርትራ ይጠቅስ። እዞም ብዕድመን ተመኩሮን ዝፈላለዩ ገዳይም ተጋደልትን ተረከብቲ ሕደሪ ዋርሳይን ጋዜጠኛታትን ጸሓፍትን ብመንግስቲ ዝቐረበሎም ወግዓዊ ክሲ የሎን። እንትርፎ  ላዕለዎት ሰብስልጣን መንግስቲ ኣብ ዝገብሩዎ ኣኼባታት ህዝቢ ኣብ ምንዕዓብ ተሳቲፎም ገሊኦም ከኣ ካብ ናይ ግዳም ሓይልታት ምወላ ተቐቢሎም ዝብል ሓፈሻዊ ዘረባ እንተዘይኮይኑ፡ ተኸሰስቲ ኣብ ቅድሚ መጋባእያ ቀሪቦም ነብሶም ንኪከላኸሉ ምላሽ ዝህብሉ ወግዓዊ ክሲ ከምዘይቀረቦም ጸሓፍ ታሪኽ ዳዊት መስፍን የረድእ። ንማእሰርቲ እዞም ጋዜጠኛታት ብዝምልከት ከኣ፡ ከም ኣምኒስት ኢንተርናሽናል፡ ሂዩማን ራይት ዎች፡ ጋዜጠኛታት ብዘይ ዶብ፡ ሂዩማን ራይት ዲፈንደር፡ ሓልዮት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራን ካልኦት ሓያሎ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ብንቡር መስርሕ ቤት ፍርዲ ክዳነዩን ክፍትሑን ክጽውዓ ጸኒሐን ኣለዋ። ኢድሪስ ኣባ'ዓረ እውን ሓደ ካብ'ቶም ተኣሲሮም ዘለው ፍሉጣት ጸሓፍቲ ገዲም ካድር ህዝባዊ ግንባርን እዩ። እድሪስ ኣቡዓረ ከቢድ ስንኩልና ኣለዎ።  ቅድሚ ምእሳሩ ዳይረክተር-ጀነራል ናይ ሚኒስትሪ ዕዮን ማሕበራዊ ድሕንነትን ኰይኑ ዘገልገለ ሰብ'ዩ። ኣባ'ዓረ ክልተ መጻሕፍቲ ዝጸሓፈ፡ ኣብ ኤሪትረያ-ኣል-ሓዲሳ ኣብ ዝተባህለ ጋዜጣ መንግስቲ ብቐጻሊ ዘበርክት ዝነበረ ሰብ እዩ። ኣብ መስከረም 2001 ካብ ዝእሰር ከኣ ክሳብ ሕጂ  ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቡ ኣይፈልጥን፣ ኵነታቱ ይኹን ሃለዋቱን ዝፈልጥ ሰብ እውን የለን ክብሉ ናይ ሰብኣዊ መሰላት ተጣበቕቲ ኣህጕራውያን ትካላት ይገልጹ። መንግስቲ ኤርትራ ነቲ ብዝሓለፈ ሚያዝያ ብውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝቐረበሉ ክስታት ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ግብረመልሲ ሂቡሉ ነይሩ'ዩ። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣብቲ ዘውጽኦ ነዊሕ መግለጺ፡ ነቲ ብ17 ሚያዝያ ብፍልይቲ ተኸታታሊት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ናብ ቤት ምኽሪ ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት ዝቐረበ ክሲታት "ዘይቅዱዉ" ክብል ነጺግዎ። ከምኡ'ውን ብተደጋጋሚ ንዝተፈላለዩ ክስታት ከነጽግ ጸኒሑ'ሎ። ብሸሞን ጥቅምቲ ፓርላማ ኤውሮጳ፡ መንግስቲ ኤርትራ  ሃለዋት ሽወደናዊ ኤርትራዊ ጋዜጠኛ  ዳዊት ኢሳቕ  ንመንግስቲ ስዊድን ከፍልጥን ብዘይ ዝኾነ ይኹን ቅድመ ኩነት ክፈትሖን ድሕሪ ምጽውዑ፡ መንግስቲ ኤርትራ፡ ፓርላማ ኣውሮጳ "ንጉዳይ ዳዊት ኢሳቕ" ከም ጉልባብ ብምጥቃም ንመንግስቲ ኤርትራ ኣብ ምጽላም ተዋፊሩ ኣሎ ክብል መሊሹ። ክሳብ ሕጂ ከኣ ሃለዋት እዞም ኤርትራውያን እሱራት ጋዜጠኛታት ዝፈልጥ የሎን። መንግስቲ ኤርትራ እውን ወግዓዊ ምላሽን መግለጽን ካብ ዘይህብ ድሮ 19 ዓመቶም አሕሊፎም ኣለው።


ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣብ ስዊድን ክሲ ‘ገበን ኣንጻር ሰብኣውነት’ ቀሪብዎ

ዶብ ኣልቦ ጋዜጠኛታት (RSF) ዝተብሃለ ዓለማዊ ትካል፡ ኣብ ልዕሊ ፕረዚደንት ኤርትራ ኢሳይያስ ኣፈወርቂን ካልኦት ሸውዓተ ላዕለዎት ሰበስልጣንን፡ ክሲ ‘ገበን ኣንጻር ሰብኣውነት’ ኣቕሪቡሎም። እቲ ክሲ ኣብ ጉዳይ ጋዜጠኛ ዳዊት ኢሳቕ ዘተኮረ ኮይኑ፡ ብትካል ዶብ ኣልቦ ጋዜጠኛታት ናብ ቤት ጽሕፈት ዓቃቢ-ሕጊ ዓለምለኻዊ ገበናት ስዊድን እዩ ቐሪቡ ዘሎ። ፕረዚደንት ኢሳይያስን እቶም ካልኦት ሰብ መዚን፡ ንኤርትራዊ-ስዊድናዊ ጋዜጠኛ ዳዊት ኢሳቕ ሃለዋቱ ከየፍለጡ ካብ 2001 ኣትሒዞም ኣሲሮምዎ ብምህላዎም ‘ገበን ኣንጻር ሰብኣውነት’ ከም ዝፈጸሙ ብምግላጽ እዩ ትካል ዶብ ኣልቦ ጋዜጠኛታት ክሲ ኣቕሪቡሎም። ኣብ ልዕሊ እዞም ሰበስልጣን፡ ኣገዳሲ ገበናዊ ምርመራ ክግበረሎምን፡ ንጋዜጠኛ ዳዊት ኢሳቕ “ብምስቓይ፣ ብምጭዋይን ሃለዋቱ ብምስዋርን” ክሕተቱን ፍርዲ ክረኽቡን ድማ ይጠልብ። እቶም ክሕተቱ ኣለዎም ዝተብሃሉ ሰበ-ስልጣን ድማ፡ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፣ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ፣ ሚኒስተር ሓበሬታ፣ ሚኒስተር ፍትሒ ከምኡ ድማ ካልኦት ኣርባዕተ ናይ ምምሕዳርን ጸጥታን ላዕለዎት ሰብ-መዚ ከም ዝኾኑ ተገሊጹ’ሎ። ዳዊት ኢሳቕ መን እዩ? ዳዊት ኢሳቕ ኤርትራዊ-ሽወደናዊ ጋዜጠኛ ኮይኑ፡ ሓደ ካብ መስረትቲ ናይ ብሕቲ ጋዜጣ ‘ሰቲት’ እዩ። ኣብ 2001፡ መንግስቲ ኤርትራ ንጋዜጠኛታትን ተቐናቐንትን ክኣስር ከሎ፡ ዳዊት’ውን ኣብ ቀይዲ ኣትዩ። ትካል ዶብ ኣልቦ ጋዜጠኛታት ከም ዝብሎ እንተኾይኑ፡ ጋዜጠኛ ዳዊት ኢሳቕ ክሳብ 2005 ብህይወት ከምዘሎ ጽንጽንታ’ኳ እንተነበረ፡ ካብኡ ንደሓር ግን ሃለዋቱ ኣይፍለጥን። ዳዊት ኢሳቕ፡ ብ2011 ሽልማት ዓለማዊ ናጽነት ፕሬስ ተዋሂብዎ እዩ። እቲ ጋዜጠኛ፡ ንኣስታት 20 ዓመታት ክእሰር እንከሎ፡ ዝኾነ ክሲ ኣይቐረበሉን፤ ስድራ ኮነ ጠበቓታት’ውን ኣይረኸብዎን። ኤርትራ፡ ብናጽነት ፕሬስ ካብተን ኣብ ዓለም ኣብ ድሕሪት ዝስርዓ ሃገራት ኮይና፡ ኣብ’ታ ሃገር ናይ ብሕቲ ጋዜጣታት ኮነ ካልእ ዓይነት ናይ ብሕቲ መራኸብቲ ሓፋሽ የለዋን። መንግስቲ ኤርትራ እንታይ ይብል? ኣብ መፈለምታ ወርሒ ጥቅምቲ፡ ባይቶ ኣውሮጳዊ ሕብረት ንስዊድናዊ ኤርትራዊ ጋዜጠኛ ዳዊት ኢሳቕ ብዘይ ዝኾነ ይኹን ቅድመ ኩነት ክትፈትሖ ጠሊቡ እዩ። ብተወሳኺ፡ ሰበ-ስልጣን ኤርትራ፡ ዳዊት ኣበይ ከምዘሎ ብቕልጡፍ ሓበሬታ ክህቡን፡ ከምኡ'ውን ንወከልቲ ኤውሮጳዊ ሕብረትን ንመንግስቲ ሽወደንን ክርእይዎ ከፍቅድን፡ ንጥዕናዊ ኩነታቱ ብዝምልከት ዘድልዮ ዘበለ ሓገዝ ክግበረሉን ጻውዒት ኣቕሪቡ። ኤርትራ ግን ነዚ ጠለብ፡ ብሓፈሽኡ "መርዛም" ምትእትታው ክትብል እያ መልሲ ሂባትሉ። ሚኒስተር ዜና ኤርትራ ብመንገዲ ትዊተር ኣብ ዝሃቦ ግብረመልሲ፡ "እዚ ስግንጢር ትሕዝቶን ቅኒትን ዘለዎ ውሳነ፡ ካብቲ [እቲ ባይቶ] ን20 ዓመታት ዝተኸተሎ ዝፈሸለ 'ናይ ስርዓት ለውጢ' ፖሊሲታት ካብ ዘይምስላጡ ዝተበገሰ'ዩ” ኢሉ ነይሩ።


ተቓውሞ ቤላሩስ፡ 'መምለሲ የብሉን፤ ህዝቢ ይቕረ ኣይብለናን'

ኣቕራቢት ሃገራዊ ቴሌቪዥን ቤላሩስ ታትያና ቦሮድኪና ፖለቲከኛ ኣይኮነትን። እኳ ድኣ፡ ወትሩ ንጉሆ ምስ ክልተ ደቃ ተሓጋጊዛ ቅልል ዝበለ ጥዑም መግቢ እተቕርብ ኣደ ሰለስተ ቖልዑት'ያ። ብምኽንያት ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ዝተኻየደ መረጻ ዝሰዓበ ናዕቢ ኣብ ቴሌቪዥን ቐሪባ ክምስ ክትብል ስለ ዘይትኽእል ስርሓ ከም ዝገደፈቶ ብፌስቡክ ገሊጻ። ንድሕነታ ዘስግኡዋ ምፍርራሓት ይበጽሓ ስለ ዝነበረ ድማ ደቃ ሒዛ ካብታ ሃገር ክትወጽእ ተገዲዳ። ታታንያ፡ ካብቶም ንለውጢ ዝድግፉ ሰራሕተኛታት ብመንግስቲ ዝምወል ሚዲያ ሓንቲ'ያ። ን26 ዓመታት ክስራሕ ዝጸንሐ ፕሮፖጋንዳን ሸፈጥ ሓበሬታን ድማ ፕሬዝደንት ኣሌክሳነደር ሉካሼንኮ ኣብ ስልጣን ክጸንሕ ዕድል ከም ዝሃቡዎ ትገልጽ። ብሰኑይ፡ ሰራሕተኛታት ሃገራዊ ሚዲያ ቤልተለራዲዮ ብ9 ነሓሰ 2020 ዝተኻየደ መረጻ "ዘይሕጋዊ'ዩ" ብማለት ኣብ ልዕሊ ሚዲያ ዝግበር ምምያ'ውን ጠጠው ክብል ኣለዎ ብዝብል ካብ ስራሕ ቦዂሮም። ኣብዚ ሕጂ እዋን ሰራሕተኛታት ቴሌቪዥን ቤላሩስ ናይ ስራሕ ኣድማ ስለ ዝገበሩ፡ እቲ ስቱድዮ ጥርሑ ሙዚቃ ጥራሕ ይፍኑ ከም ዘሎ ብማሕበራዊ ሚዲያ ትዊተር ብሰፊሑ ዝተዘርግሑ ምስልታት የመላኽቱ። "ካብዚ ንላዕሊ ሕጉስቲ ኮይነ ንተመልከትቲ 'መቂሩካ ብቐሊሉ ምንባር ይከኣል'ዩ' ክብሎም ኣይደልን" ኢላ ታታኒያ። እዛ ፍልጥቲ ኣቕራቢት ኤስቲቪ ነዚ ስምዒታ ዝገልጽ ሓሳብ ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ምስ ጽሓፈት፡ ሓደ ብሌላ እትፈልጦ ሰብ ናብ ገዝኣ መጺኡ ከም ዘፈራርሓ ገሊጻ። "ኣብ ጽብቕቲ ሃገር ንነብር ከም ዘለና ነጊሩኒ፤ ኣለስሊሱ የጠንቅቐኒ ከም ዘሎ ብምግላጽ ድማ ጽባሕ ካልኦት ሰባት መጺኦም ካልእ ክገብሩ ከም ዝኽእሉ ነጊሩኒ" ኢላ። ታታኒያ፡ ሕጂ ኣብ ዩክሬን'ያ ዘላ። እንተኾነ ብቐጻሊ ብቴሌፎና ምፍርራሕ ይበጽሓ ኣሎ። "ክዛረብ እንተቐጺለ ደቀይ ክወስዱለይ ከም ዝኾኑ ይነግሩኒ" ትብል። ካልኦት ፍሉጣት ጋዜጠኛታት ዝርከቡዎም ውሩያት ናይ ሚዲያ ሰባት ስርሖም ደው ከም ዘበሉ ይገልጹ ኣለው። መብዛሕትኦም ስለ ምንታይ ስርሖም ደው ኣቢሎም ብግልጺኣ ይዛረቡን። ታታኒያ ግን፡ ሓይልታት ጸጥታ ኣብ ልዕሊ ተቓውምኦም ዘስምዑ ዝነበሩ ሰልፈኛታት ዝወሰዱዎ ጭካነ ዝተመልኦ ስጉምቲ ምኽንያት ውሳንኣ ነይሩ። "ንሰብ ከፈራርሑ'ኳ እንተፈተኑ እቲ ውጽኢት ግን ብኣንጻሩ'ዩ ዝኸውን ዘሎ። እንታይ ከም ዝሓለፈ ዋላ ሓደ ሰብ ኣይክርስዖን" ትብል ኣብ ልዕሊ ናዕበኛታት መጥቃዕቲ ከም ዝተፈጸመን ጃምላዊ ማእሰርቲ ከም ዝነበረን ብምግላጽ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ብሓይልታት ጸጥታ ተኣሲሮምን ተሃሪሞምን ካብ ዝነበሩ መሓዙታ ብእትረኽቦም መልእኽታት ቅሳነት ስለ ዘይትረክብ ሰላማዊ ድቃስ ከም ዘይብላ ትዛረብ። "ንድሕሪት መምለሲ የለን፤ ሰባት ድማ ነዚ ይቕረ ኣይብሉዎን" ትብል። ሪፖርተር ያና ሽዮኮ ድሃይ በዓል ቤታ ምስ ተስኣነ ተመሳሳሊ ድቃስ ዘይብሎም መዓልታት ኣሕሊፋ'ያ። ንሱ፡ ነቲ ዝነበረ ተቓውሞ እናስኣለ ዝተረኸበ ጋዜጠኛ ኮይኑ፡ ፖሊስ ኣሲሮምዎ። በዓል ቤታ ንሰለስተ መዓልታት ብፖሊስ ከም ዝተቐጥቀጠ ብምግላጽ "እዚ ፍጹም ግህሰት ሰብኣዊ መሰል'ዩ" ትብል። ኣብቲ መዳጎኒ ማእከል ኮይና ብፖሊስ ግህሰት ከም ዝተፈጸሞ ዝገልጽ በዓል ቤታ ኢቫን፡ "ናብቲ መንደቕ ኣጸጊዖምና፤ ማሊያና ቀሊዖም ድማ ብበትሪ ሃሪሞምና" ክብል ካብቲ ቤት ማእሰርቲ ምስ ወጽአ ተዛሪቡ። "ድሕሪኡ፡ ናብ መሬት ደርብዮምኒ፤ እናሃረሙ ድማ "ንመን ኢኻ ትፈቱ?" ኢሎም ይሓቱኒ። ክሳብ ሓደ ፖሊስ 'ንቤላሩስ ይፈቱ!' ዝብል ብዛዕባ እንታይ ይሓቱኒ ከም ዝነበሩ ኣይተረድኣንን" ኢሉ። በዚ ዝሰግአት ያና ክትዛረብ ወሲና። "ነቲ ህዝቢ ሓደ ነገር ክምህሩዎ ደልዮም፤ ናዕቢ ከልዕል ከም ዘይኽእል ማለት'ዩ። ግን ድማ ውጽኢቱ ከምቲ ዝተጸበዩዎ ኣይኮነን" ኢላ። ሕጂ ኣብ ርእሰ ከተማ ቤላሩስ ሚንስክ እያ ዘላ። "ኣብ ታሪኽ ቤላሩስ ከምዚ ዝበለ ዝሰመረ ነገር ርኢና ይንፈልጥን። ጠጠው ንምባል ዝኸብድ ይመስለኒ። ልክዕ ቤላሩስ ዝተወለደት ዓይነት ስምዒት'ዩ ዘለና" ትብል ያና። ብዓርቢ ብርክት ዝበሉ ሰባት ኣብ ጥቓ ዝተፈላለዩ ቤት ጽሕፈት ብምኻድ፡ ጋዜጠኛታት "ነቲ ሓቂ ኣውጽኡ" እናበሉ ይጠርዑ ነይሮም። ከምኣ ዝበሉ ፍሉጣት ጋዜጠኛታት ድማ፡ ነቲ ዝካየድ ዘሎ ዓመጽን ፖሊስ ዘብጽሖ ዘሎ በደልን ሽፋን ክህቡ ቀጺሎም ኣለው። "ብፍላይ ድማ ምስ በዓል ቤተይ ዝበጽሐና ማእሰርቲ ክሓስቦ ከለኹ፡ ምስቶም ዝቃወሙ ዘለው ሰባት እየ ዝሰማማዕ" ትብል ያና። ኣብቲ ዝሓለፈ ቀዳመ ሰናብቲ፡ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰባት ኣብ ርእሰ ከተማ ወጺኦም ናጻን ፍትሓውን መረጻ ክካየድ እንትሓቱ፡ ሃገራዊ ቴሌቪዥን ኤስቲቪ ብውሑድ ምስሊ ኣሰንዩ ኣብ ቤላሩስ ዝተኻየደ ዓብዪ ተቓውሞ ኢሉ ብሓጺር ዜና ኣቕሪቡዎ። ንፕረዚደንት ኣሌክሳንደር ሉካሼንኮ ዝጠመተን ዘረባታቱ ዘካተተን ምድላው ግን 22 ደቓይቕ ተዋሂቡዎ ክቐርብ ተገይሩ። ንብርክት ዝበሉ ዓመታት ፕረዚደንታዊ መረጻ ኣሌክሳንደር ሉካሼንኮ ክትከታተልን "ፕሮፖጋንዳ" ዝብል ቃል ከም ዘይቕበል እትፈልጥን ያና ግን፡ ዋላ'ውን ከምዚ ኮይኑ ናብ ስርሓ ክትምለስ ትደሊ። "ንመጻኢ ጽቡቕ ጋዜጠኝነት ክህልወና እየ ተስፋ ዝገብር። ህዝቢ ንኹሉ ኣብ ቴሌቪዥን ዝሰርሕ ሰብ ክጸልኦ ከሎ ግን ኣዝዩ'ዩ ዘሕምም" ትብል። እዞም ኣብ ቀረባ ዝምዕብሉ ዘለው ኩነታት ድማ "ተስፋ ዝህቡ" ኢላ ትገልጾም። መሓዝኣ ጋዜጠኛ ታታኒያ ግን፡ ኣብ ትሕቲ መሪሕነት እቲ ፕሬዝደንት መጻኢ ደቀይ ክጽልምት ክርኢ ኣይደልን ብምባል ንተነሓናሒት ስቬትላና ቲክሃኖቭሽካያ'ያ ድምጻ ሂባ። እቲ ፕረዚደንት 80 ሚኢታዊት ድምጺ ረኺቡ ዝብል ድማ "ፍጹም ዝክኣል ኣይኮነን" ብምባል ትነጽጎ። ስለ ዝኾነ ድማ፡ ሓድሽ፣ ታአማንን ናጻን መረጻ ክካየድ ትጠልብ። ክሳብ ሽዑ ግን ናብ ሃገራ ኣይትምለስን። "እቲ ዝኸውን ዘሎ ኩሉ ቓንዛ ኣለዎ። ናብ ገዛ፣ ናብታ ብርኽቲ ቤላሩስ ክምለስ ይደሊ'የ" ትብል እናነብዐት። "ከምዚ ክገጥመኒ'ዩ ኢለ ሓሲበ ኣይፈልጥን። ከምዚ ክገብሩና'ዮም ኢሉ ዝሓሰበ ሰብ'ውን ኣይነበረን"።


ኣብ ኢትዮጵያ፡ "መራኸብቲ ሓፋሽ፡ ዳርጋ ቤንዚን እየን ዝንስንሳ ዘለዋ" ዶክተር ዘነበ በየነ

ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ገለ ከባብታት ትግራይ ካብ ሓድሽ አወዳድባ ወረዳታት ዝነቐለ ተቓውሞ ኣጋጢሙ ከምዝነበረ ዝዝከር እዩ። ነቲ ክስተት ዓብዪ ሽፋን ዝሃበኦ፤ ኣብ ፌዴራል ዝርከባ ሚድያታት ኮይነን፡ እቲ  ዘቕረባሉ መገዲ ግን ቅረታ ይፈጥር ኣሎ። ኢቢሲ፣ ዋልታ፣ ፈና ብሮድካስቲንግ፤ ፕሬስ ኤጀንሲን ኣዲስ ዘመንን፡ ዘቕረበኦ ጸብጻባት ወፍሪ ይመስል ተባሂሉ ተነቒፉ። ምኽንያቱ ብዘይተፈልጠ: ሚድያታት መንግስቲ ክልል ትግራይ'ውን ነቲ ክስተት ድሒረን እየን ኣቓሊሐንኦ። መንግስቲ ክልል ትግራይ፡ ትካል በዓል መዚ ብሮድካስት፡ ኣብ ልዕሊ ሕሶት ነዚሐን ዝበለን ሚድያታት ፌዴራል ስጉምቲ ክወስድ ሕቶ ኣቕሪቡ ኣሎ። ብርግጽ፡ እቲ በዓል መዚ ንምዝርራብ ዝገበርናዮ ፈተነ ኣይሰመረን። ሓለፍቲ ፓርቲ ብልጽግና ድማ፡ እቲ ክስተት፡ ንህወሓት ካብ ስልጣን ንምውራድ ዝዓለመ ህዝባዊ ናዕቢ ከምዝኾነ እዮም ገሊጾምዎ። ብፍላይ ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ፓርቲ ብልጽግና፡ ኣይተ አወሉ ኣብዲ፡ ኣብ ፌስ ቡክ ገጹ: ናይ ካሊእ እዋን ምስልታት ስለዝተጠቐመ ሓያሎ ነቐፌታ ይበጽሖ ኣሎ። ብሓፈሻ፡ እቲ ጸብጻባትን መግለጺታትን፡ ኣብ መንጎ መንግስቲ ፌዴራልን ክልል ትግራይን ዘሎ ምስሕሓብ ናብ ዝኸፍአ ደረጃ ይመርሕ ከምዘሎ ብዙሓት ይዛረቡ። ዶክተር ዘነበ በየነ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ሚሲሲፒ [ኣመሪካ] መምህር ጋዜጠኝነት እዩ። ኣብ ጉዳይ ሚድያን ሃራዊ ህንጸትን ኣመልኪቱ ዓᎁቕ መጽናዕቲ ዘካየደ ኢትዮጵያ ምሁር እዩ። ከምዚ ዓይነት ኣጸባጽባን ኣከያይዳን ሚድያት መንግስቲ 'እንታይ የስዕብ ይኸውን?' ክብል፡ ቢቢሲ ንዶክተር ዘነበ ገለ ሕቶታት ኣቕሪብሉ ኣሎ። ቢቢሲ፡ ኣብ ትግራይ ምስ ሓድሽ ኣወዳድባ ወረዳ ተዛሚዱ ዝተልዓለ ተቓውሞ፡ ብሚድያታት ፌዴራል መንግስትን ማሕበራዊ ሚድያን፡ ካሊእ መልክዕ ሒዙ ተባሂሉ እዩ ዝንቀፍ ዘሎ'ሞ፡  ናትካ ትዕዝብቲኸ እንታይ እዩ? ዶ/ር ዘነበ፡ ሓደ ፍጻመ ናብ ጎንጺ ከምርሕ ዝገብሮ ዝተጸብጸበሉ መንገዲ እዩ። ነዚ እዩ ድማ ኣዝዩ ጥንቃቐ ዝሓትት። ብቐዳምነት፡ እቲ ዝተልዓለ ሕቶ ኣብ ምፍታሕ: ሚድያ ዓርሱ ዝኸኣለ ዓብዪ ግደ ከምዘለዎ ክኣምን ኣለዎ። ይኹን'ምበር ከምቲ ዝበልካዮ፡ ኣብ ስሩዕ ሚድያ ኾነ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝቐረበሉ መገዲ፡ ነንሕድሕዶም ዝተዋቕዑ ነገራት እዩ ዘባርዕ ዘሎ። ነቲ ህዝቢ ዝበኣሰ ዘደናግር እዩ። ሓላፊነት ዝጎደሎ ተግባር ዝተፈጸመ እዩ ዝመስለኒ ። ንኣብነት ናትኩም ዝሰራሕኽምዎ ይርእይ ነይረ። ርክብ ህዝቢ እቲ ክልል ዝኾነ ዝተፈጥረ ነገር ከምዘየለ እዩ ገሊጹ። ንስኻትኩም ግን ኣብቲ ክልል ብተጨባጥ ኣብ መሬት ዘሎን፡ እቲ ዝበሃል ዘሎን ነጺርኩም ኣቕሪብክምዎ። እቲ ዝቐረበ ሕቶ መንግስቲ እቲ ክልል ክፈትሐሎም ዝደሊዩዎ'ዶ ወይስ፡ መንግስቲ ንምውራድ እዩ፤ ኣብሪህኽምዎ። ሓቂ ንምዝራብ መብዛሕተኦም ሚድያታት ሓላፍነት ዝጎደሎ ዝሰርሑ እዩ ዝመስለኒ። በዓል መዚ ብሮድካስት ኮነ ካሊእ መንግስታዊ ኣካል፡ "እቶም ዝተሰርሑ ዜናታት ሰላም እቲ ሕብረተሰብ ዝዘርጉ ድዮም ኣይኮኑን" ኢሉ ክምርምሮም ኣለዎ። እቲ ጌጋ ዝሰርሐ ድማ ክእረምን ብሕጊ ክሕተትን ኣለዎ። 'እገለ ዝተብሃለ ሚድያ'ዚ ጌጋ ሰሪሑ' ኢለ ስም ጸሪሐ ክዛረብ ዘኽእል ኣብ ኢደይ ዳታ የብለይን። እንተኾነ፡ ብሓፈሻ ካብቲ ዝረእኽዎን ዝሰማዕኹዎን ካብ ሓደ ስሩዕ ሚድያ ዘይትጽበዮ ስራሕ እዩ ተሰሪሑ። እዚ ኣብ ክልላት ኮነ ኣብ ኣዲስ አበባ ኣብ ዝነቖጣ ሚድያታት ዝተርአየ እዩ። ዝኾነ ይኹን ሚድያ፡ ጥሉል ሓበሬታ ናብ ህዝቢ ናይ ምቕራብ ሓላፍነት ኣለዎ። እዚ ኣብ ዘይገብረሉ ሰዓት፡ ኣብ ህዝቢ ምድንጋራት ይፍጠር፤ ነዃላት ይፍጠሩ። ሕሶት ይጋነን። ካብኡ ድማ፡ ተበለጽቲ ኣለዉ፡ እዚ ዝጸብዮም ትኹረት ዝደልዩ። ነቲ ሕሶት ተቐቢሎም የንበድብድዎ። ህዝቢ ግን ሰላሙ ይስእን። እዚ ኣብ ብዙሕ ከባብታት ዝረአ ጸገም እዩ። እቲ ጸገም ኣብ ምፍታሕ መንግስቲ ፌዴራል ምስ ክልላዊ መንግስቲ ኮይኖም ተዋሂዶም ክሰርሑ ይግባእ። መራኸብቲ ሓፋሽ ግን፡ ኣብ ልዕሊ'ቲ ጸገም ዳርጋ ቤንዚን እየን ነስኒሰን። እዚ ፍታሕ ክኸውን ኣይከእልን። ነዚ እዩ ድማ፡ ብፍላይ ኣብ ሚድያ ዘለና ሰባት ክንጥንቀቕ ዝግባእ። ምኽንያቱ ኣብ ዓለም ዝተኸሰቱ ዓበይቲ ጸገማት ብሚድያ ዝተወልዑ እዮም። ሓላፍነት ብዝጎደሎ፡ ኣብ ልዕሊ ሃገርን ህዝብን፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ልዕሊ'ቲ ሓድሽ ወለዶ ጸሊም ነጥቢ ገዲፍና ከይንሓልፍ ይሰግእ። ዶ/ር ዘነበ፡ ብዙሕ እዩ። ንኣብነት፤ ኣብ ካሊእ ከባቢ ዝተፈጸሙ ነገራት ኣብ ኢትዮጵያ ከምዝተፈጸመ ገይርካ ምቕራብ ኣዝዩ ሓላፍነት ዝጎደሎ ግብሪ እዩ። ናይ ሓደ ሚድያ ዓብዪ ሃብቱ፤ ተኣማንነት እዩ። ምንጪ ሓበሬታና መን እዩ? እቲ ሓበሬታኸ ሓቃውነቱ ክንደይ ዝኣክል'ዩ?፤ ብኸመይከ ንጥቀመሉ? ኢልካ ምሕታት የድሊ። ናይቲ ሕብረተሰብ ንቕሓት ምዕባይ ድማ የድሊ። እቲ ህዝቢ ከምዚ ሕሶት ዝነዝሑ ሚድያት ዝጥንጥኖም፡ ንቕሕቱ ምስ ዝፈጥር ጥራሕ እዩ። ሓደ ሚድያ ቅድሚ ሰለስተ ዓመት ዝተፈጸመ ሎሚ ተገይሩ ኢሉ ከቕርብ እንተሎ፡ ንግዚኡ ህዝቢ የደናግር 'ምበር ብቐጻሊ ዝጉዳእ ባዕሉ እዩ። ምኽንያቱ ውዒሉ ሓዲሩ፤ ህዝቢ ኣብቲ ትካል'ቲ ሚድያ ዘለዎ እምነት ስለዝሽርሸር እዩ። ዝኾነ ኾይኑ ግን፡ መንግስቲ ከምዚኦም ዓይነት ሓላፍነት ዘይስመዖም ትካላት ሚድያ ተሓተትቲ ክገብር ኣለዎ። ምኽንያቱ መንግስቲ ናይ ሓደ ህዝቢ ድሕነት ክሕሉ ይግደድ እዩ። ዶ/ር ዘነበ፡ ጽቡቕ ሕቶ እዩ። እዚ ሕቶ ተደጋጊሙ ክለዓል እሰምዖ እየ። 'መነግስትስ ተለዊጡዋ ሚድያ ኸ?' ዝብል። ንምዃኑ፡ መንግስቲ ተለዊጡ ድዩ? ናይ ኩላትና ሕቶ እዩ። ርግጽ እዩ፤ ምምሕዳራዊ ለውጢ ተገይሩ እዩ። ካብ ኣይተ መለስ ናብ ኣይተ ሃይለማርያም ካብኡ ድማ ናብ ዶክተር ኣብዪ ናይ ስልጣን ስግግር ተገይሩ እዩ። ክንዝንገዖ ዘይግበአና ግና፡ ኩሎም መራሕቲ ኢህወዴግ ምዃኖም እዩ። ኣብ ዘበነ ዶክተር ኣብዪ፡ ክንግምቶም ዘይንኽእል ብዙሓት ለውጥታት መጺኦም እዮም። ብኡ ልክዕ፤ 'ሚድያኸ ተቐይሩ ድዩ?' ዝብል ግን ብዕሊ ክንፍትሾ ኣለና። ምኽንያቱ እቶም ጋዜጠኛታት ንሶም ባዕሎም እዮም። እቲ ዝጥቀምሉ መሳርሒ ድማ ንሱ እቲ  ዝነበረ እዩ። እቲ ኣተሓሳስባ'ውን [ማይንድ ሴት] ውን እቲ ዝጸንሐ ነባር እዩ። ካብ ኩሉ ንላዕሊ ድማ እቲ ፖለቲካዊ ባህሊ ኣይተቐየረን። ምኽንያቱ፡ እቲ ጋዜጠኛ ካብቲ ማሕበረሰብ እዩ ወጺኡ። ኣብቲ ሕብረተሰብ ዘሎ ፖለቲካዊ ባህሊ ተቐይሩዶ ኢልና እንተሓቲትና፤ ኣይፋሉን። እኳ ደኣስ፡ ብኢስዎ እዩ ዝርክብ። ኣብ ገለ ሚድያታት ብፍላይ ድማ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ጸግዒ ሒዝካ ደንጎላ ምውርዋር እዩ ዝረአ ዘሎ። እቲ ደንጎላ ግን ናብ ህዝቢ እዩ ዝውርወር ዘሎ። ናብ ዓዲ አዩ ዝውርወር ዘሎ። ሓደ ሓደ ግዜ፤ ኩላትና ኢትዮጵያውያን ምዃንና ዝረሳዕና እዩ ዝመስለኒ። 'እንታይ ኢና ንገብር ዘለና፡ ናበይ ኢናኸ ነምርሕ ዘለና?'- ዝብል ኣጥቢቕና ክንሪኦ ኣለና። ከምቲ ቅድም ዝበልኩዎ፡ እቲ መንግስታዊ ምሕደራ  ነቲ ፖለቲካዊ ባህልን ባህርን እንድሕር ዘይቐየሮ፤ እቲ ሚድያ ሓድሽ ነገር ከመንጩ እዩ ኢልካ ምሕሳብ ለዋህነት እዩ። ኣብዚ ግዜ'ኮ፡ ኩሉ በብከባቢኡ ሓደ ብርቱዕ ሚድያ ኣለዎ ወይ ድማ ማሕበራዊ ሚድያ እዩ ዝተኣማመን። ስም ምጥቃስ ዘድሊ ኣይመስለንን፤ ብግልጺ ስለ ዝፍለጥ እዩ። እዚ ኩነታት ኣብ እዋን እንተደኣ ዘይተዓርዩ፤ ጽባሕ  ከቢድ ዋጋ ከኽፍለና እዩ። ዶ/ር ዘነበ፡  ንኣብነት ኣብ ኬንያ ብ2007/8 ኣብ ጽባሕ መረጻ ዝኾነ ንረአ። ኣብቲ እዋን ዝተወለዐ ዓሌታዊ ጎንጺ ቀንዲ ዘበራርዕዎ፤ ማዕኸናት ሬድዮ እየን። ሕዚ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ወድዓዊ ኩነታት'ውን ካብኡ ዝፍለ ኣይኮነን። መንግስቲ እኹል ትኹረት ሂቡ ገለ እንተዘይገይሩ፡ ከቢድ ዋጋ ከኽፍለና እዩ። ስለዚ "ኣብ ላዕሊ ናይ መንግስቲ ለውጢ ተገይሩ እዩ'ሞ ኩሉ ነገር ክቕየር እዩ፤ እቲ መገዲ ናብ ምድራዊት ገነት ክወስደና እዩ" ኢልና ንሓስብ እንተሃሊና ንባዕልና ኢና ነታልል ዘለና። ቅድሚ ኹሉን ልዕሊ ኹሉን፡ ሕዚ ስግኣት ኮይኑ ዘሎ ድማ ማሕበራዊ ሚድያ እዩ። ካሊእ ተሪፉ፡ ሚድያታት መንግስቲ፡ ነቲ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዘሎ ምላሽ ክህባ ዝውዕላ እየን ዝመስላ። ኣብ ማይንማር፡ ዘጓነፈ ዓብዪ ናይ ዓሌት ምጽናት ፍጻመ፡ ብማሕበራዊ ሚድያ ከምዝተመርሐ ክንፈልጥ ኣለና። 'ኣብ ከባቢናኸ ሚድያታትና እንታይ እዮም ዝሰርሑ ዘለዉ?' ኢልካ ምሕታት የድሊ። ናትኩም ሚድያ፤ ኢዲቶርያል ነጻነት ስለዘለኩም ይመስለኒ፤ ንዝኾነ ጉጅለ ክትውግኑ ኣይረእኹን፡ ብዛዕባ ሓዳ ኣካታዓይ ዛዕባ ዝኾነ ሚዛናዊ ጸብጻብ እንድሕር ደልየ ናባኹም እየ ዝመጽእ። ንካልኦት'ውን ከም ኣብነት ክትኮኑ ትኽእሉ ኢኹም። ኣብ ካልኦት ሚድያታት ግን፡ እቲ ጸገም ከምዘሎ እዩ። ወሃቢ ቃል ምዃን፤ ሓለፍትኻ ምፍራሕ፤ ናብ ሓደ ኣንፈት ምውሓዝ እዩ ዘሎ። ቢቢሲ፡ ሕዚ ነቶም ኣብ ኢትዮጵያ ኣለዉ ዝበልካዮም ጸገማት መራኸቢ ብዙሃን ንምቅላል እንታይ ክግበር ኣለዎ ትብል? ዶ/ር ዘነበ፡ ናይቲ ህዝቢ ባህጊን ትርግታ ልብን ክነዳምጽ ኣለና። ርግጽ ኣብቲ ሚድያ ዘለዉ: ሰባት ምዃኖም ኣይንረስዕ። ብዝተፈላለዩ ምኽንያታት ጌጋ ይሰርሑ እዮም። 'ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ብኸመይ ኢና ብቑዕ ጋዜጠኛ ክንፈጥር እንኽእል' ኢልና ንሕሰብ። ህንዲ እታ ዝዓበየ ዲሞክራሲ ሃኒጻ ዘላ፡ ካሊእ ሚስጢር ኣይኮነን፤ ምዕቡል ሚድያ ስለዘለዋ እዩ ። ኣብ ጋና፣ ኬንያ፣ ደቡብ ኣፍሪቃ ብተነጻጻሪ ዘለው ሚድያታት፡ ዲሞክራሲ ንምህናጽ ኣገልጊሉ እዩ። ኣብ ኢትዮጵያ'ውን፡ ዲሞክራሲን ኣተሓሕዛ ሰብኣዊ መሰልን ክረጋገጽ እንተደሊና ሚድያ ክንቅይሮ ኣለና። ዓቕሚ እቲ ጋዜጠኛ ንምብራኽ ተደጋጋሚ ስልጠና ምሃብ የድሊ። ጋዜጠኛታት ዓቕሞም ክዓቢ እንተገይርና፡ ኣድላይ ዝበሃል መሳርሒ እንተኣቕሪብናሎም ዘይቅየር የለን። እዚ ኩሉ ተገይሩ ዘይቅየር ሰብ እንተሎ ግን፡ ኣብ ኬንያ ሓደ ዝተለምደ ነገር ኣሎ። 'ኔሚነግ ኤንድ ሼሚንግ' ዝብልዎ። ጋዜጠኛ ኮነ ፖለቲከኛ፡ ዘይኮነ ነገር ነገር እንትገብር ኣየሕልፍዎን። ህዝቢ ምስ ህዝቢ ከጋጩ ኣይፈቕድሉን። ሱቕ ኢሎም ኣይዕገስዎንዎን። ስሙ ጸሪሖም የዋርድዎ። ኣብ ኢትዮጵያ'ውን ከምዚ ክልመድ ኣለዎ። ሎሚ፡ ንደቂ ኣንስትዮ ጥራሕ ዘጥቅዕ ሚድያ እንተሃልዩ፤ 'ወዲ ተባዕታይ'የ ኣይምልከተንን' ኢልና ንሓልፎ እንተኾይንና፡ ጽባሕ ናባና እንትመጽእ ዝኾነ ኣካል ክዓግቶ ኣይክእልን። ስለዚ ኣብ ሓደ ወገንና ዝበጽሐ መጥቃዕቲ ኣብ ኩላትና ከምዝበጽሐ ኢና ክንቆጽሮ ዘለና። ስለ ሓቅን ስለ ደቅናን ክንብል፡ እቲ ሚድያ ክነዓርዮ እንተዘይክኢልና፤ እዛ ሃገር ጽባሕ ዘይክንረኽባ ንኽእል ኢና። ምኽንያቱ፡ እቲ ሕዚ እንኸዶ ዘለና ኣንፈት ሐደገኛን ሕማቕን እዩ። 'ምበርከ ኢትዮጵያውያን ደቂ ሓንቲ ሃገር ዲና' ኣብ ዘብል ኩነታት ኢና ዘለና። እቲ ዝግበር ዘሎ ኩሉ፡ ካብ ልቢ ዝወሐጡ ሰባት እትጽበዮ ኣይኮነን።


ዓቃቢ ሕጊ ፌደራል ኬንያዊ ጋዜጠኛ ያሲን ጁማ ካብ ቤት ማእሰርቲ ክወጽእ ኣዚዙ

ዓቃቢ ሕጊ ፌደራል ኬንያዊ ጋዜጠኛ ያሲን ጁማ ብህጹጽ ካብ ቤት ማእሰርቲ ክወጽእ ኣዚዙ። ጋዜጠኛ ያሲን ጁማ ምስ ቕትለት ስነ ጥበባዊ ሃጫሉ ሁንዴሳ ብዝተሓሓዝ ኣብ መንበሪ ገዛ ጃዋር መሓመድ ኣብ ቀይዲ ካብ መንጎ ዝኣተው'ዩ። ቅድም ኢሉ፡ ቤት ፍርዲ ፌደራል ልደታ ብነሓሰ ሓደ 2012 ኣ.ም [ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ] ኣብ ዝውዓሎ መጋብእያ ያሲን ጁማ ሓዊሱ 11 ሰባት ናይ ዋሕስ መሰሎም ተኸቢሩሎም ብዋሕስ ክወጽኡ ወሲኑ ነይሩ። እንተኾነ፡ ፖሊስ ያሲን ጁማ ብኻልእ ገበን ጠርጢረዮ'የ ስለ ዝበለ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ክጸንሕ ተገይሩ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ድማ፡ ያሲን ጁማ ብኮቪድ-19 ከም ዝተለኸፈ ተገሊጹ ነይሩ። ጠበቓ ያሲን ኣቶ ከድር ቡሎ ንቢቢሲ ከም ዝበሎ፡ ያሲን ብኮቪድ-19 ስለ ዝተለኸፈ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዝርከብ ኤምባሲ ኬንያ ኣብ ዝተዳለወ ቦታ ንክጸንሕ ካብ ቤት ማእሰርቲ ከም ዝወጽእ ተዛሪቡ። እቲ ጋዜጠኛ ካብ ቤት ማእሰርቲ ንክወጽእ ተሓለቕቲ ትካላት ጋዜጠኛታት ጻውዒት ክገብሩ ጸኒሖም እዮም። ድሕሪ ቕትለት ኣርቲስት ሃጫሉ ሁንዴሳ፡ ንያሲን ጁማ ሓዊሱ ጋዜጠኛታት ኦኤምኤን ኣባላት ተቓወምቲ ውድባትን ኣብ ትሕቲ ከምዝኣተው ይፍለጥ።


ኤርትራ ንውሳነ ባይቶ ኣውሮጳ "መርዛም" ክትብል ምላሽ ሂባትሉ

ባይቶ ኣውሮጳ ፖለቲከኛታትን ጋዜጠኛታትን ዝርከብዎም ናይ ሕልና እሱራት ክፍትሑ ምጽውዑ፡ "መርዛም" ምትእትታው ክትብል ኤርትራ ግብረመልሲ ሂባትሉ። እቲ ባይቶ ትማሊ ኣብ ዘሕለፎ ውሳነ፡ ኩሎም እቶም ኣብ መስከረም 2001 ዝተኣስሩ ፖለቲከኛታትን ናይ ሕልና እሱራትን ክፍትሑን ብፍላይ ድማ ሽወደናዊ ኤርትራዊ ዜጋ ዳዊት ኢሳቕን ካልኦት ሓቢሮም ዝተኣስሩ ጋዜጠኛታትን ክፍትሑ ጠለብ ኣቕሪቡ'ሎ። ሚኒስተር ዜና ኤርትራ ሎሚ ናይ ምሸት ብመንገዲ ትዊተር ኣብ ዝሃቦ ግብረመልሲ፡ እቲ ውሳነ፡ "ግናይ [ቅድመ]-ኩነት ምስግዳድ" ዝፍትን'ዩ ክብል ተቓውሞኡ ገሊጹ። "እዚ ስግንጢር ትሕዝቶን ቅኒትን ዘለዎ ውሳነ፡ ካብቲ [እቲ ባይቶ] ን20 ዓመታት ዝተኸተሎ ዝፈሸለ 'ናይ ስርዓት ለውጢ' ፖሊሲታት ካብ ዘይምስላጡ ዝተበገሰ'ዩ። ኣብቲ ንኤርትራ ዝምልከት ወሳነ ባይቶ ኣውሮጳዊ ሕብረት፡ ንስዊድናዊ ኤርትራዊ ጋዜጠኛ ዳዊት ኢሳቕ ብዘይ ዝኾነ ይኹን ቅድመ ኩነት ክትፈትሖ ጸዊዑ'ሎ። ብተወሳኺ፡ ሰበ-ስልጣን ኤርትራ፡ ዳዊት ኣበይ ከምዘሎ ብቕልጡፍ ሓበሬታ ክህቡን፡ ከምኡ'ውን ንወከልቲ ኤውሮጳዊ ሕብረትን ንመንግስቲ ሽወደንን ክርእይዎ ከፍቅድን፡ ንጥዕናዊ ኩነታቱ ብዝምልከት ዘድልዮ ዘበለ ሓገዝ ክግበረሉ ጻውዒት ኣቕሪቡ። ኣባል ሃገራት ሕብረት ኤውሮጳ፡ ነቲ ኣብ ኤርትራ ሱር ሰዲዱ ዘሎ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ድሕሪ ምኹናን፡ እቲ መንግስቲ፡ ንተቓወምቲ፡ ጋዜጠኛታት፡ መራሕቲ ሃይማኖትን ሰላማውያን ሰባትን ምእሳር ከቋርጾ ኣተሓሳሲቡ። እቲ ባይቶ፡ ሕብረት ኣፍሪቃ ከም መሻርኽቲ ሕብረት ኤውሮጳ ነቲ ኣብ ኤርትራ ኣጋጢሙ ዘሎ ዘጣዕስ ኩነታት ንምፍታሕን፡ ዓለማዊ ክብርታት ደሞክራስን መሰላት ደቂ-ሰባትን ንክኽበር ክስርሕ ተማሕጺኑ።


ንገዛእ ርእሳ ብሓዊ ዘቃጸለት ሩስያዊት ጋዜጠኛ ህይወታ ሓሊፉ

ኣብ ከተማ ኒዚኒይ ኖቭጎሮድ፡ ኣብ ፊት ቤት-ጽሕፈት ሚኒስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት፡ ንገዛእ ርእሳ ብሓዊ ዘቃጸለት ጋዜጠኛ ህይወታ ሓሊፉ። ጋዜጠኛ ኣይሪና ስላቪና፡ ኣቐዲማ ብፌስቡክ ኣብ ዝዘርግሐቶ መልእኽቲ "ንሞተይ ንፌደሬሽን ሩስያ ተሓታቲ ክትገብርዎ እልምነኩም" ኢላ። ፖሊስ ምስ ደሞክራስያዊ ምንቅስቓስ 'ኦፐን ሩስያ' ዝተሓሓዝ ሰነዳት ንምርካብ፡ መንበሪ ገዝኣ ከም ዝፈተሹን ኮምፕዩተራትን መረዳእታን ከም ዝወሰዱን ስላቪና ብሓሙስ ተዛሪባ ነይራ። ኣብ ጎደና ንገዛእ ርእሳ እናኣቃጸለት ዘርኢ ተንቀሳቓሲ ስእሊ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ተዘርጊሑ ኣሎ። ኣብቲ ቪድዮ፡ ሓደ ሰብኣይ ነቲ ሓዊ ንምጥፋእ ናብ ሓንቲ ሰበይቲ ክጎዪን ብክዳኑ ገይሩ ከጥፍኦ ክፍትን እንከሎ ንሳ ደፊኣ ክተውድቖ ይርአ። ኣብ መወዳእታ በቲ ሓዊ ተጎቢጣ ሃለዋታ ኣጥፊኣ ክትወድቕ ትረኣ። ኮሚተ መርመራታት ሩስያ፡ በዓልቲ ሓዳርን ኣደ ሓንቲ ቆልዓን ዝነበረት ኣይሪን ስላቪና ከም ዝሞተት እኳ እንተ ኣረጋገጸ ምስቲ ኣብ መንበሪ ገዛ እታ ጋዜጠኛ ዝተኻየደ ፈተሻ ምትእስሳሩ ግና ነጺግዎ። ኣይሪና 'ኮዛ ፕረስ' ናይ ዝተባህለ ናይ ዜና መርበብ ሓበሬታ ኤዲተር እያ ነይራ። ጭርሖ እቲ መርበብ ሓበሬታ "ዜናን ትንታነን" ከምኡውን "ብዘይምመያ" ዝብል እዩ። እቲ መርበብ ሓበሬታ ሞት እታ ጋዜጠኛ ድሕሪ ምርግጋጹ ካብ ዓርቢ ንደሓር ኣገልግሎት ይህብ የሎን።


ቅትለት ኣኽሱም፡ ናይ ኣኽሱም ቀሺ እየ ኢሉ ዘታለለ ሰብ ኣሎ ድዩ?

ተጣባቒ መሰላት ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል፡ ኣብ ከተማ ኣኽሱም ብወተሃደራት ኢትዮጵያን ኤርትራን ተፈጺሙ ዝበሎ ቅትለት ብዝምልከት ጸብጻብ ምስ ኣውጸአ፡ ተጠቀምቲ ማሕበራዊ ሚድያ፡ ሓደ ተቐማጢ ኣመሪካ ዝኾነ ውልቀ ሰብ ናይ ኣኽሱም ቀሺ እየ ኢሉ ቃል ሂቡ ብምባል ሓቂ ዘይኮነ ሓበሬታ ከዋዓውዑ ቀንዮም፡፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ እውን "ኣብቲ ጸብጻብ (ኣምነስቲ ዘውጸኦ) ዝተጠቐሰ ምንጪ ቀሺ ዘይኮነስ፡ ኣብ ቦስተን ዝቕመጥ መታለሊ እዩ’’ ዝብል መግለጺ ሂቡ፡፡ መንግስታዊ ማዕከን ዜና እውን ንሓደ ጋዜጠኛ ብምጥቃስ ነቲ ውልቀ ሰብ ‘‘መደናገሪ’’ ክብል ገሊጽዎ፡፡ ኣብ ካልእ ዜና ድማ እቲ ኣብ ቪድዮ ዝተራእየ ውልቀ ሰብ ኣማኒ ናይ'ታ ቤተክርስትያን እውን ከምዘይኮነ ኣባ ጴጥሮስ ንዝተባህሉ መራሒ ኦርዶክሳዊት ቤተ ክርስትያን ኒውዮርክ ብምጥቃስ ኣቃሊሑ፡፡ እቲ ዛንታ፡ ኣምባሳደር ኢትዮጵያ ኣብ ኣመሪካ ፍጹም ኣረጋ'ውን ኣብ ትዊተር ገጹ ኣካፊልዎ ነይሩ፡፡ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ኣብ ምፍራይ እቲ ኣዘራራቢ ኮይኑ ዝቐነየ ቪድዮ ዝኾነ ተሳትፎ ከምዘይብሉ ንቢቢሲ ሓቢሩ ኣሎ፡፡ ንምዃኑ እንታይ እዩ ኣጓኒፉ? ቀሺ ዘይኮነ ግን ቀሺ እየ ኢሉ ዘታለለ ሰብከ ኣሎ ድዩ? ኣኽሱም ዝምልከት ሰነዳዊ ቪድዮ ተጠቀምቲ ማሕበራዊ ሚድያ፡ ኣምነስቲ ጸብጻብ ኣብ ዘቕረበሉ ዝሓለፈ ዓርቢ ኣብ ዩትዩብ ካብ ዝተለጠፈ ሰነዳዊ ቪድዮ ተቖንጪሎም ዝተወሰዱ ክፋላት ኣብ ማሕበራዊ ገጾም ክዝርግሑ ቀንዮም፡፡ ገሊኦም ሚካኤል በርሀ ናይ ዝተባህለ ነባራይ ቦስተን ፎቶን ቪድዮን ብምልጣፍ፡ "ቀሺ ዘይኮነ ከሎ ቀሺ እየ ኢሉ መስኪሩ" ዝብል ጽሑፍ ዘለዎም ቪድዮታት ዘርጊሖም፡፡ ነቲ ቪድዮ ዘዳለዉ ሰባት ግንተዋሳኣይ ከምዝኾነ እዮም ዝገልጹ፡፡ ዕላማ ናይ'ቲ ቪድዮ ‘‘ነቶም ግዳያት ድምጺ ንምዃን’’ ከምዝኾነን፡ እቲ ቪድዮ ተዋስኦ ከምዝኾነ እውን ብግልጺ ከምዝገለጹን ይዛረቡ፡፡ ኣብ'ቲ ነዊሕ ቪድዮ ‘‘እቶም ታሪካት ብኻልኦት ሰባት ተደጊሞም ከምዝቐረቡ’’ ዘመልክት መግለጺ ኣለዎ፡፡ እዚ ማለት እቶም ኣብቲ ቪድዮ ዘለዉ ሰባትን ድምጺታትን ናይ ባዕሎም እቶም ግዳያት ዘይኮኑስ ተዋሳእቲ እዮም፤ ኣብ ገሊኦም መፋለጢታት እቲ ቪድዮ ድማ እዚ መጠንቀቕታ ተጻሒፉዎም እዩ፡፡ እቲ ጸብጻብ ቅድሚ ምውጽኡ ቅድሚ ክልተ መዓልቲ ዝተፈነወ መላለዪ ሓጺር ቪድዮ ግን ብዛዕባ እዚ ዝሓብሮ ነገር የለን፡፡ ድሕሪ ገለ ምስሊታትናቲ ቀሺ ኮይኑ ዝዋሳእ ሰብ እዩ ዝሓልፍ፡፡ ‘‘ሽመይ ቀሺ ወልደ ማርያምም እዩ፡፡ 26 ሕዳር 202፡ ኣብ ቤተክርስትያንና ቅድስቲ ማርያም ጽዮን ኣኽሱም ኣብ ዓሚቕ ጸሎት ኔርና’’ ይብል፡፡ ኣብ ገለ ክፋል ድማ ‘‘ንኹለና ተኲሶም ወቒዖምና፤ ደው ክነብሎም ግን ኣይከኣልናን’’ ክብል ይስማዕ፡፡ ነቲ ኣዘራራቢ ቪድዮ መን እዩ ኣሰናዲእዎ? እቲ ቪድዮ ንኸስቢ ዝተጣየሰ ከምዘይኮነ ብዝገልጽን ኣብ ትግራይ ኣተኲሩ ዝሰርሕን ትግራይ ሚድያ ሃውስ እዩ ናብ ዩትዩብ ተጻዒኑ፡፡ ነቲ ቪድዮ ዘፍረዩዎ ድማ፡ መርሃዊ ወልስ-ቦግን፡ ልዋም ግደይን ራህዋ ግደይን ዝተባህላ ደቂ ኣንስትዮ ዝመስረተኦ ‘ስታንድ ዊዝ ትግራይን’ እዮም፡፡ መርሃውን ልዋምን ድማ ኣለይቲ እቲ ቪድዮ ከምዝኾኑ ተጠቒሱ ኣሎ፡፡ ነቲ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝቐነየ ዓውዓው መንቀሊ ዝኾነን ከም ቀሺ ኮይኑ ዝተዋሰአን ሚካኤል በርሀ'ውን አብ ተሳተፍቲ ተጠቒሱ ንረኽቦ፡፡ መርሃዊ፡ እቲ ቪድዮ ኣብ ቦስተን ብዝነብሩ ተጋሩ ከምዝተዳለወን ሚካኤለ በርሀ እውን ኣተሓባባሪ ማሕበረሰብ ከምዝኾነን ኣብ ፌስቡክ ጠቂዑ ነይሩ፡፡ ‘‘ግልጺ ክኾነልኩም፡ ሚካኤል በርሀ ቀሺ ኣይኮነን፡፡ ይዋሳእ እዩ ነይሩ’’ ብምባል ነቲ ዝቐረበ ተቓውሞታት መልሲ ሂቡ፡፡ ብተወሳኺ ድማ ‘‘ሆሊውድ ከምዚኦም ዓይነት ነገራት ኩሉሻብ ይሰርሕ እዩ፡፡ ሆሊውድ ናይ እየሱስ ክርስቶስ ፊልሚታት ከምዝሰርሕ ትፈልጡ እንዲኹም? እየሱስ ክርስቶስ መሲሎም ይሰርሑ ንሱ ግን ኣይኮኑን፡፡ ኣምሲልካ ምስራሕ እዩ’’ ብምባል ገሊጹ፡፡ ልዋም ብወገና እቲ ቪድዮ ነቶም ድምጾም ከስምዑ ዘይከኣሉ ግዳያት ድምጺ ንምዃን ከምዝተዳለወን በቲ ካብ መንግስትን ሃየስትን ዝተውሃበ ግብረ መልሲ ከምዝተገረመትን ገሊጻ፡፡ ነቲ ለካቲት 26 ክፍነው እዩ ዝብል መላለዪ፡ ከም ሙሉእ ገይሮም ሓሲቦምዎ ክኾኑ ከምዝኽእሉ እትገልጽ ልዋም ‘‘ናይ ማይክ (ሚካኤል በርሀ) ፎቶ ብምውሳድ፡ ረኺብናዮ፤ ኣብ ቦስተን እዩ ዝነብር፤ ኣብቲ እዩ ዝሰርሕ ቀሺ ኣይኮነንነ ወዘተ ኢሎም፡፡ ተቐቲሉ ግን ብህይወት ኣሎ ገለ ዝብሉ ርእይቶታት እውን ተዋቦሂም’’ ኢላ፡፡ ራህዋ ብወገና ‘‘ካብቶም ዘንበብኩዎም ርእይቶታ ዘስሐቐኒ፡ እቲ ቀሺ ቆርበቱ ንምክንኻና ዝጥቀሞ ዓይነት ቅብኣት ዶ ምሓበርኩምና ዝብል እዩ’’ ኢላ፡፡ እቲ ሰነዳዊ ፊልም ምስ ኣምነስቲ ዘራኽብ ኣለዎዶ? መርሃዊ እቲ ንሳቶም ዝፈነውዎ ቪድዮ ምስ ጸብጻብ ኣምነስቲ ምግጣሙ፡ ‘‘ናይ ኣጋጣሚ’’ ከምዝኾነን ኣምነስቲ ሪፖርት ከውጽእ ምዃኑ ኣቐዲሙ ሓሬታ ከምዘይነበሮምን እዩ ዝገልጽ፡፡ ወሃቢ ቃል ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል እውን ትካሎም ምስ'ቲ ቪድዮ ዘራኽብ ከምዘይብሉ ንቢቢሲ ተዛሪቡ፡፡ ወሃቢ ቃል ኮነር ፎርቹን ‘‘ኣምነሰቲ ኢንተርናሽናል ምስ'ቲ ቀሺ ኮይኑ ዝተዋሰአ ሰብ ይኹን ምስ ካልኦት ኣፍረይቲ እቲ ቪድዮ ተራኺቡ ኣይፈልጥን፤ ከም ምንጪ እውን ኣይተጠቐምናን’’ ኢሉ፡፡ ‘‘ተንተንቲ ሽርሒ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ሓቅነት ዘይብሉ ርእይቶ ክሳብ ዝህቡሉ እቲ ቪድዮ ከምዝተሰርሐ እውን ኣይንፈልጥን ኔርና፡፡ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ እውን ነዚ ወሲዱ ምቅልሑ ኣገሪሙልና እዩ’’ ኢሉ፡፡ ራህዋ ግደይ ብወገና፡ ገለ ካብቶም ዛንተኦም ኣብ'ቲ ሰነዳዊ ፊልማ ዝተዘንተወሎም ግዳያት ምስክርነቶም ንኣምነስቲ ሂቦም ክኾኑ ከምዝኽእሉ ብምግላጽ፡ እቲ ዝገበርዎ መጽናዕቲ ዓሚቕ ምንባሩ ከምዘመላኽት ትዛረብ፡፡ ኣብ ልዕሊ እቲ ቪድዮ ዝተገበረ ወፍሪ ጠቐነ፡ ኣቓልቦ ንምልዋጥ ዝተገበረ ከምዝኾነ እትገልጽ ልዋም ግደይ፡ እንተኾነ ዚያዳ  ናህሪ ከምዝፈጠረሎም ገሊጻ፡፡ ‘‘ሐዚ ነቲ ናህሪ ክንቅጽሎ ጥራይ እዩ ዘለና’’ ኢላ፡፡


ኤርትራ ንስዊድናዊ ኤርትራዊ ጋዜጠኛ ዳዊት ኢሳቕ ብዘይ ቅድመ ኩነት ክትፈትሖ ተሓቲታ

ሎሚ ሓሙስ፡ ባይቶ ሕብረት ኤውሮጳ፡ ኣብ ኤርትራ፡ ኒካራግዋን ስዑዲ ዓረብን ብዘሎ ጃምላዊ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት፡ ሰለስተ እማመታት ኣሕሊፉ። ባይቶ ኤውሮጳ፡ ኩሎም እቶም ኣብ መስከረም 2001 ዝተኣስሩ ፖለቲከኛታትን ናይ ሕልና እሱራትን ክፍትሑን ብፍላይ ድማ ሽወደናዊ ኤርትራዊ ዜጋ ዳዊት ኢሳቕን ካልኦት ሓቢሮም ዝተኣስሩ ጋዜጠኛታትን ክፍትሑ ጠለብ ኣቕሪቡ። ብተወሳኺ፡ ሰበ-ስልጣን ኤርትራ፡ ዳዊት ኣበይ ከምዘሎ ብቕልጡፍ ሓበሬታ ክህቡን፡ ከምኡ'ውን ንወከልቲ ኤውሮጳዊ ሕብረትን ንመንግስቲ ሽወደንን ክርእይዎ ከፍቅድን፡ ንጥዕናዊ ኩነታቱ ብዝምልከት ዘድልዮ ዘበለ ሓገዝ ክግበረሉ ጻውዒት ኣቕሪቡ። ኣባል ሃገራት ሕብረት ኤውሮጳ፡ ነቲ ኣብ ኤርትራ ሱር ሰዲዱ ዘሎ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ድሕሪ ምኹናን፡ እቲ መንግስቲ፡ ንተቓወምቲ፡ ጋዜጠኛታት፡ መራሕቲ ሃይማኖትን ሰላማውያን ሰባትን ምእሳር ከቋርጾ ኣተሓሳሲቡ። እቲ ባይቶ፡  ሕብረት ኣፍሪቃ ከም መሻርኽቲ ሕብረት ኤውሮጳ ነቲ ኣብ ኤርትራ ኣጋጢሙ ዘሎ ዘጣዕስ ኩነታት ንምፍታሕን፡ ዓለማዊ ክብርታት ደሞክራስን መሰላት ደቂ-ሰባትን ንክኽበር ክስርሕ ተማሕጺኑ። ኣብ ቤት ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝርከቡ ኢትዮጵያውያን ስደተኛታት እቲ ባይቶ ንሕማቕ ኣተሓሕዛ እቶም ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝርከቡ ኢትዮጵያውያን ስደተኛታት ኣትሪሩ ይኹንን። ብመሰረት ጸብጻብ ሂዩማን ራይት ዎች ካብ ወርሒ ሚያዝያ ናይዚ ዓመት ኣትሒዙ፡ ካብ ሰሜን የመን ብሓይልታት ሒቱ ብሓይሊ ዝተሰጉ ኣስታት 30ሽሕ ዝኾኑ ቖልዓ ሰበይትን ነብሰ ጾራትን ዝርከቡዎም ኢትዮጵያውያን ኣብ ኣዝዩ ዘስካሕክሕ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ብጃምላ ተኣሲሮም ኣለው። ኣባላት ባይቶ ሕብረት ኤውሮጳ፡ ኩሎም እቶም ኣብ ሕማቕ ኩነታት ተኣሲሮም ዘለው ቖልዓ ሰበይቲ ዝርከቡዎም እሱራት ብቕልጡፍ ክፍትሑ ይጽውዕ። ንኹሎም እቶም ካብ ቦታ ውግእ ብሑቲ ዝተሰጎ ስደተኛታት ኣህጉራዊ መለክዒ ናብ ዘለዎ ውሑስ መቐበሊ ማእከል ክወስዶም ኣተሓሳሲቡ። ኣብ መወዳእታ ስዑዲ ዓረብ፡ ንኹሉ ኣብ ቤት ማእሰርትታታ ዘጋጥም ዘሎ ዘይንቡር ኣተሓሕዛ ክትእርሞን ንኹሎም ስነ-እአሙራውን ኣካላውን ክንክን ክግበረሎም ይጽውዕ። ሕጊ ኒካራጓ ኣብ ልዕሊ "ወጻእተኛታት ልኡኻት" ኣባላት ኤውሮጳዊ ሕብረት፡ ሃገራዊ ጉባኤ ኒካራጕዋ ነቲ ኣብ ልዕሊ "ወጻእተኛታት ልኡኻት" ዝጸንዐ ዘይቅዋማዊ ሕግን መምርሕን፡ ከምኡ እውን ነቲ ፍሉይ ናይ ሳይበርን ናይ ጽልኢ ገበንን ሕጊ ክነጽጎ መጽዋዕታ ኣቕሪቡ። እቲ ጽሑፍ ከም ዘመልክቶ፡ እዚ ሕግታት እንተጸዲቑ፡ መንግስቲ ዳንኤል ኦርቴጋ፡ ንጭቆናን ዓፈናን ተቃወምቱ ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ነቶም ናይ ወጻኢ ደገፍ ዝረኽቡ ወልቀ ሰባትን ትካላትን ክጥቀመሉ'ዩ። እዚ ኸኣ ንዘይተኣደነ ቁጽሪ ህዝቢ ግዳይ ናይዚ ዝመርሕ ዘሎ ስርዓት ክገብሮን፡ ራዕድን ጭቆናን ኣስዒቡ ናብ ዘይተደልየ ጸገማት ሰብኣዊ መሰላት ከምርሕ እዩ ይብል። እቲ ፓርላማ፡ ኣብዚ ብቐጻሊ ዘጋጥም ዘሎ ከቢድ ዓመጽን፡ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላትን ተመርኲሱ፡ እዚ ጉባኤ ብቕልጡፍ፡ ሓደስቲ ውልቀ ሰባትን ክውንነታት ማለት ዳንኤል ኦርቴጋን ምኽትል ፕረዚደንት ሮዛርዮ ሙሪሎ ዝርከብዎም ኣብቲ ናይ እገዳ ዝርዝሩ ወሲኹ። እዚ ከኣ ንኒካራጕዋ ዝኾነ ጎድናዊ ሳዕቤን ከም ዘይብሉ ኣረጋጊጹ። ብተወሳኺ ወከልቲ ኤውሮጳዊ ሕብረት ኣብ ዝቐልጠፈ ግዜ ናብ ኒካራጕዋ ብምኻድ ንኩነታት ናይታ ሃገር  ክከታተሉ  ነቶም ሰበስልጣን ብዝከኣሎም ክትሓባበርዎም  ጻውዒት ኣቕሪቡ።


ኣብ ማሕዩር ዝርከብ ኤርትራዊ ገጣሚ ኣማኑኤል ኣስራት ተባዕ ጽሓፊ 2020 ተባሂሉ ተሰይሙ

ኣብ ማሕዩር ዝርከብ ኤርትራዊ ጋዜጠኛን ገጣምን ኣማኑኤል ኣስራት ብፔን ኢንግሊዝ "ተባዕ ጽሓፊ 2020" ተባሂሉ ተረቚሑ። ትካል ናጽነት ምዝራብ ፔን ኢንግሊሽ፡ ካብ 2001 ጀሚሩ ኣብ ማሕዩር ንዝርከብ ንኤርትራዊ ጋዜጠኛን ገጣምን ኣማኑኤል ኣስራት ናይዚ ዓመት ሽልማት ክወሃብ ወሲኑ። ኣማኒኤል ብተዓዋቲ ፔን ፒንተርን ጎልደን ፔንን ዝኾነ ጀማይካዊ - ብሪጣኒያዊ ገጣሚ ሊንቶን ክዌሲ እዩ ተረቚሑ። ኣብቲ ስነ ስርዓት ሽልማት ሓው ንኣማኤል ኣስራት ተረኺቡ ነይሩ። ኣብቲ ኣጋጣሚ፡ ገጣሚትን ጋዜጤኛን ይርግኣለም ፍስሃ፡ "ኣበሳ ኵናት" እትብለል  ሓንቲ ካብ ግጥምታት ናይ ኣማኑኤል ኣስራት ኣንቢባታ። ኣሰናዳኢ ጋዜጣ ዘመን ዝነበረ ኣማንኤል ኣስራት፡ ኣብ 2001 ብዝጽሕፎም ዝነበሩ ነቐፍቲ ጽሑፋት እዩ ብዝያዳ ዝልለ። ምስ ምዕጻው ብሕታዊ ሚድያ ኣብ መስከረም 2001 ኣብ ቀይዲ ዝኣተው 11 ጋዜጠኛታት ክሳብ ሕጂ ደሃዮም የሎን። ኣማኑኤል ኣስራት ኣብቲ እዋን ኤዲተር ጋዜጣ ዘመን  እዩ ነይሩ። ገጣሚ ኣማኑኤል ኣስራት ዝተዓወቶ ሽልማት እንታይ'ዩ? ኣማኑኤል፡  ኣብ ናይ ስነ ጽሑፍ ሞያ ንጸቕጥን ምትእትታውን ተጻዊሮም፡ ሓለፋ ትብዓት ንዘርኣዩ ሰብ ሞያ ስነ ጽሑፍ ዝወሃብ ናይ "ተባዕ ኣህጉራዊ ጸሓፊ" ሽልማት ወሲዱ። ኣማኑኤል፡ ንማሕበራዊ ሕሰም፣ ኲናትን ሳዕቤናቱን፣ ፍቕርን ተስፋን ብዕምቆት ዝገልጹ ስራሕቲ የቕርብ ከም ዝነበረ መርመብ ሓበሬታ ፔን ኤርትራ ይጠቅስ። መንግስቲ ኤርትራ፡ ኣብ 2001  ንብዙሐት ላዕለዎት ሓለፍቲ መንግስትን ግንባርን ከምኡ'ውን ንጋዜጠኛታትን ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ካብ ዘእትዎም ክሳብ ሎሚ ንኣስታት 19 ዓመት ወግዓዊ ክሲ ኣይመስረተሎምን። ጉዳዮም እውን ኣብ ንቡር መስርሕ ቤት ፍርዲ ኣይተራእየን። ሃለዋት ኣማኑኤልን መተኣስርቱ ጋዜጠኛታትን ኣይፍለጥን እዩ። ስድራ-ቤቱ ይኹን ፈተውቱን መቕርቡን ብዛዕባ ሃለዋቱ ደሃይ የብሎምን። መንግስቲ ኤርትራ እውን ክሳብ ሕጂ ብሃለዋት እዞም እሱራት ብወግዒ መግለጺ ሂቡ ኣይፈልጥን እዩ። ስለዝኾነ ከኣ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፡ መንግስቲ ኤርትራ ነዞም ናይ ሕልና እሱራት ኣብ ንቡር መስርሕ ቤት ፍርዲ ከቕርቦምን ኣድማሳዊ መሰል እሱራት ብምኽባር ስድራ-ቤቶም ክርእዩዎምን ክበጽሑዎምን ከፍቅድ ብቐጻሊ ክጽሕፉን ከዘኻኽሩን ጸኒሖም ኣለው። ኣብ ዝሓለፈ ቀረባ መዓልታት እኳ ባይቶ ሕብረት ኤውሮጳ፡ መንግስቲ ኤርትራ ምስ ኣማኑኤል ኣስራት ብሓባር ዝተኣስረ ሽወደናዊ ኤርትራዊ ጋዜጠኛ ዳዊት ኢሳቕን ሓቢሮም ዝተኣስሩ ጋዜጠኛታትን ብዘይ ዝኾነ ይኹን ቅድመ ኩነት ክፈትሖምን ግቡእ ጥዕናዊ ክንክን ክግብረሎምን ጸዊዑ ኣሎ። እንተኾነ መንግስቲ ኤርትራ፡ " ሓደገኛ ምትእትታው!" ክብል ምላሽ ሂቡ ኣሎ። እቲ ንኣማንኤል ኣስራት ንሽልማት እዚ ዓመት ዝሓረዮ ጃማይካዊ - ኢንግሊዛዊ ሊንቶን ክዌሲ ጆንሰን፡ ኣብቲ ብኢንተርነት ዝተኻየደ ስነ ስርዓት "ንሓደ ዜጋ ኣብ ፍጹም ግሉል ቤት ማእሰርት ንኣስታት 20 ዓመት ምሕያር መርኣያ ናይቲ ዝኸፍአ ምልካዊ ስርዓት'ዩ" ክብል ተዛሪቡ። "ከም መግለጺ ሕውነትን ዝምድናን ብቐንዱ ድማ ኣፍሪቃዊ መበቆል ከም ዘሎኒ መጠን፡ እዚ ሽልማት'ዚ ምስ ገጣሚ፡ ሓዳሚን ሃያሲን ጋዜጠኛ ኣማኑኤል ኣስራት ክካፈሎን ንኽብሩ ክጽውዕን መሪጸ" ከም ዝበለ ፔን ኤርትራ ሓቢራ። ኣማኑኤል ኣስራት ኣብ ጥሪ 2016'ውንምስ ካልኦት ቱርካዊን ግብጻዊን ጸሓፍቲ  ብፔን ኦክስፋም ሽልማት ሓርነት ሓሳብካ ምግላጽ ተሸሊሙ ነይሩ። ቅድሚ እውን ኤርትራዊ-ኢትዮጵያዊ ገጣሚ ለምን ሲሳይ፣ ቺማማንዳ ንጎዚ ኣዲቺ ዝርከቡዎም ትሸዓተ ጸሓፍቲ ተሸለምቲ ፔን ፒንተር ኮይኖም'ዮም።


ሚያንማር፡ ኣንግ ሳን ሱ ቺ ክትፍታሕ ጻውዒት ይስማዕ'ሎ

ኣብታ ኣብ ደቡብ ምብራቕ ኤስያ እትርከብ፡ ሃገረ ሚያንማር ፡ ዝተኻየደ ወተሃደራዊ ዕልዋ መንግስቲ ስዒቡ፡ ኣብ ቀይዲ ዝኣተወት መራሒት ኣንግ ሳን ሱ ቺ ክትልቀቕ ጻወዒት ይስማዕ ኣሎ። እታ መራሒት'ታ ሃገር [ኮንሰለር] ኣንግ ሳን ሱ ቺ ፡ ኣብ ቀይዲ ካብ እትውዕል ጀሚሩ ዛጊድ ኣይተርኣየትን ዘላ። ብኣማኢቲ ዝቑጸሩ ኣባላት ሃገራዊ ባይቶ ድማ፡ ኣብ መንበሪ ገዛውቶም በወተሃደራት ምስ ተኸበቡ እዮም። ነዚ ስዒቡ፡ ዛጊድ ሰልፍታት ተቓውሞ ከምዘሎ ኣይጸብጸብ'ምበር፡ ኣድማ ክግበር ተጀሚሩ ኣሎ። ንኣብነት፡ ሰብ-ሞያ ሕክምና ስራሕ ጠጠው ምባል ጀሚሮም ኣለዉ። ብሰኑይ ኣጋ ወጋሕታ፡ ሰራዊት ሚያንማር  ን መራሒት'ታ ሀገር፡ ኣን ሳን ሱ ቺን ካልኦት መራሕትን ኣብ ቀይዲ ብምእታው ስልጣን ተቖጻጺሩ። እቲ ዕልዋ፡ ድሕሪ'ቲ ኣብ መንጎ'ቲ ብሱ ቺ ዝምራሕ ሲቪላዊ መንግስትን ሰራዊት እታ ሃገርን ኣብ ጉዳይ ምርጫ ዝተፈጥረ ምትፍናን'ዩ ተወሲዱ። ኣብቲ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሕዳር ዝተኻየደ ምርጫ፡ ብኣን ሳን ሱ ቺ ዝድገፍ ሰልፊ ሃገራዊ ሕብረት ንደሞክራሲ (NLD) ሓድሽ መንግስቲ ንምቛም እኹል መናብር ተዓዊቱ ነይሩ። ብሰኑይ፡ ሓድሽ ፓርላማ ቀዳማይ ኣኼባኡ ቅድሚ ምክያዱ፡ ሰራዊት እታ ሃገር ብሰንኪ 'ኣብ'ቲ መረጻ ዝተፈጸመ ዝበሎ ምትላል ናብ ጠቕላሊ ናይቲ ሰራዊት ጀነራል ሚን ኣንግ ህሌንግ ከምዘሰጋገረ ኣፍሊጡ። ኣብታ ሃገር ንሓደ ዓመት ዝጸንሕ ህጹጽ እዋን ከም ዝተኣወጀን ስልጣን ናብ ሰራዊት ምስግጋሩን መደበር ተለቪዥን ሰራዊት ኣዊጃ። ኣንግ ሳን ሱ ቺ ብወገና፡ ንደገፍታ ኣብ ዘመሓላለፈቶ መልእኽቲ "ነዚ ከይትቕበልዎ" ብምባል "ኣንጻር እቲ ዕልዋ ተቓውሞታትኩም ኣስምዑ" ኢላ። እታ በርማ ተባሂላ'ውን እትጽዋዕ ሚያንማር፡ ኣብ 2011 ደሞክራሲያዊ ለውጥታት ክሳብ ትጅምር ኣብ ትሕቲ ወታሃደራዊ ምሕደራ'ያ ትነብር ነይራ። ኣብ 2015፡ ድሕሪ ዓሰርተታት ዓመታት ውድድር ዝተራእየሉ ምርጫ ምስ ተኻየደ ድማ፡ ብኣንግ ሳን ሱ ቺ ዝምራሕ ሰልፊ ብገፊሕ ተዓዊቱ፤ ንሳ ድማ ናብ መንበረ ስልጣን ደይባ። ውልቃዊ ናጽነታ ምእንቲ ደሞክራሲ ዝሰውአትን ኣንጻር'ቶም ስልጣን ዝተቖጻጸሩ ጀነራላት እታ ሃገር ደው ዝበለት ሓርበኛ ተቓላሲት ተባሂላ'ያ ትግለጽ። ኣብታ ሃገር፡ ኣብቶም ተኸተልቲ እምነት ቡድሂዝም ዝኾኑ ዝበዝሑ ዜጋታት ሰፊሕ ደገፍ ኣለዋ። ብዓይኒ ዓለም ግን፡ ብሰንኪ'ቲ ኣብ ልዕሊ ዓሌት ሮሂንጋ ዝኾኑ ኣስላም እታ ሃገር ዝተፈጸመ ዓመጽ ግን እቲ ናይ ናይ ኖቤል ሽልማታን ኣብ ሕቶ ኣትዩ፡ ክብራ ድማ ተቐንጢጡ። ሕዚ ኣብ ሚያንማር እንታይ ይግበር ኣሎ? ሎሚ፡ ድሕሪ ሓደ መዓልታት እቲ ዕልዋ መንግስቲ፡ ጎደናታት እታ ሃገር ጸጥታ ዓሲልዎም እዩ ዝርከብ። ወተሃደራት ጥራይ ብመኪና ክንቀሳቐሱን እቲ ዝተነብረ ኣዋጅ እቶ እቶ ከፈጽሙን ይረአዩ ኣለዉ። እቲ ትማሊ ሰኑይ ተቛሪጹ ዝነበረ ኣገልግሎት ስልክን ኢንተርኔትን፡ ሎሚ ንጎሆ  ምስራሕ ጀሚሩ ኣሎ። ኣብ ጎደናታት ርእሰ ከተማ እታ ሃገር፡ ያንጎን  ድማ፡ ሰባት "እቲ ብተሪር ቃልስና ዘምጻእናዮ ስርዓት ዲሞክራሲ መሊስና ስኢናዮ ኢሎም" ይሓርቁ ኣለዉ። ከም መገዲ ሰላማዊ ዘይምምእዛዝ፡ ንመንግስቲ ተቖጺሮም ዝሰርሑ ዶኳትር፡ ወይዘሮ ኣንግ ሳን ሱ ቺ እንተዘይተፈቲሓ፡ ካብ ጽባሕ ረቡዕ ጀሚሮም ስራሕ ጠጠው ናይ ምባል ኣድማ ከምዝጅምሩ ኣፍሊጦም እዮም። ካልኦት ሰብ ሞያ ሕክምና ድማ፡ ድሮ ሰላመዊ ተቓውሞ ዘርእዩ ምልክታት ሒዞም ክወጽኡ ጀሚሮም ኣለዉ። ዛጊድ ብውሕዱ ሓደ ዶክተር "ከምዚ ዓይነት ዕልዋ መንግስቲ ክንዕገሶ ኣይብልናን" ብምባል ስራሕ ጠጠው ኣቢሉ ኣሎ። ወዲ 47 ዓመት ዶክተር ናይንግ ህቱ ኣንግ፡ ንቢቢሲ ቡርመስ፡ "ኣብ ትሕቲ ነዛ ሃገር ዘይግደስ ወተሃደራዊ መላኺ ኾይነ ክሰርሕ ስለዘይደሊ እየ ስረሐይ ጠጠው ኣቢለ ዘለኹ። ንዐኦም ክህቦም ዝኽእል እቲ ዝበለጸ ግብረ-መልሲ፡ እዚ እዩ" ድማ ኢሉ። ካልእ ቢቢሲ ስሙ ክጸርሖ ዘይደለየ ወዲ 25 ነባሪ ድማ፡ " ዓለም ከምዚ ክትገላበጠና ንዓና ሓድሽ ኣይኮነን። ግን ድማ ደጊምና ናብዚ ክንምለስ ኢና ዝብል ስምዒት ኣይነበረንን" ኢሉ ተዛሪቡ። ጠቕላሊ ሓለቓ'ቲ ሰራዊት ስልጣንተቖጻጸሩ ኣሎ። ንሚኒስትራት ፋይናንስ፣ ዘቤታዊ ጉዳያትን ጥዕናን ሓዊሱ፡ 11 ሚኒስትራት ብኻልኦት ተተኪኦም ኣለዉ።


ሮይተርስ፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ማእሰርቲ ጋዜጠኝኡ ተቓዊሙ

ጋዜጠኛ በዓል ሞያ ካሜራ ትካል ወኪል ዜና፡ ሮይተርስ፡ ኩመራ ገመቹ፣ ኣብ ኣዲስ ኣዲስ ኣበባ ካብ ዝርከብ መንበሪ ገዝኡ ብፖሊስ ተወሲዱ ከምዝተኣስረ በዓልቲ ቤቱ ንቢቢሲ ኣረጋጊጻ። ሃዊ ደሳለኝ፡ ከምዝበለቶ፡ በዓል ገዝኣ ጋዜጠኛ ኩመራ ገመቹ: ኣብ ቀይዲ ዝኣተወ ብዕለት 15 ታሕሳስ 2013 ዓ/ም እንትኸውን፡ ምኽንያት መእሰሪኡ ኣይተገለጸን። ኩመራ ዝሰርሐሉ ትካል ወኪል ዜና፡ ሮይተርስ ድማ፡ እቲ ጋዜጠኛ ብምንታይ ምኽንያት ከምዝተኣሰረ ሓቲቱ ዛጊድ ምላሽ ከምዘይረኸበ ገሊጹ። ሮይተርስ ንኣባላት ስድራኡ ጠቒሱ ከምዝጸብጸቦ ግና፡ ኣብ ልዕሊ እቲ ጋዜጠኛ ዛጊድ ክሲ ኣይተመስረተን። ቢቢሲ፡ ላዕለዋይ ዓቃቢ ሕጊ ብዛዕባ እቲ ጋዜጠኛ ዝተኣሰረሉ ምኽንያት ንምፍላጥ ሓቲቱ፡ ጉዳዩ ኣብ ምጽራይ ከም ዝርከብ ብምግላጽ ተወሳኺ ሓበሬታ ኣይሃበን። ኩመራ ገመቹ ንሮይተርስ፡ ከም ካሜራ በዓል ሞያ ኮይኑ ንነዊሕ ግዜ ዘገለግለ ጋዜጠኛ እዩ። ኩመራ፡ ዓርቢ 16 ታሕሳስ 2013 ዓ/ ም ቤት ፍርዲ ዝቐረበ እንትኸውን፡ ፖሊስ ተወሳኺ ናይ 14 መዓልታት ናይ ምርመራ እዋን ሓቲቱ ከምዝተፈቕደሉ ምፍላጥ ተኻኢሉ። ሰኑይ 19 ታሕሳስ 2013 ዓ/ም፡ ማእሰርቲ እቲ ጋዜጠኛ ኣመልኪቱ ዝወጽአ መግለጺ ሮይተርስ፡ የዘራርብ ዘሎ። ኩመራ ኣብ ቀይዲ ዝኣተወ፡ መጀመርታ በዕለት 7 ታሕሳስ፡ ክልተ ፖሊስ ምስ ወቕዕዎ ምዃኑ እዩ ዝገልጽ። ላዕለዋይ ኣሰናዳኢ'ቲ ትካል ሚድያ ሮይተርስ፡ ስቴፈን ጄ ኣድለር፡ "ኩመራ ኣብ ጉዳይ ኢትዮጵያ ፍትሓዊ፣ ዘይሻራውን ናጻን ዝኾነ ጸብጻብ ክሰርሕ ዝጸንሐ፡ ኣባል ጋንታ ወኪል ሮይተርስ እዩ። ኩመራ፡ ስርሑ ንዝኾነ ዘየዳሉን፥ ዘየሻራውን ምዃኑ እዩ ዘርኢ። ንምእሳር ዘብቅዕ ምኽንያት ከምዘየለ'ውን ተገንዚብና ኣለ"ኢሉ ። ኣድለር ወሲኸዑ ድማ፡ "ጋዜጠኛታት ካብ ዝኾነ ፍርሓትን መጥቃዕትን ነጻ ኾይኖም ስረሖም ከሳልጡ ኣለዎም። ኩመራ ክሳብ ነጻ ዝወጽእ ሱቕ ኣይንብልን" ኢሉ። በዓልቲ ገዝኡ ንኩመራ፡ ሃዊ፡ ንቢቢሲ ከምዝበለቶ፡ ነቲ ጋዜጠኛ 10 ፖሊስ ኮይኖም እዮም ኣብ ቀይዲ ኣእትዮምዎ። ኣቦ ሰለስተ ቖልዑ ንዝኾነ ኩመራ፡ ኣብ ቅድሚ ደቁ ኢዱ ንድሕሪት ገይሮም ከምዝኣሰርዎ ውን ተዛሪባ። ካብቲ ዕለት ጀሚሩ፡ እቶም ደቁ ድቃስ ከምዝሓረሞም'ውን ተዛሪባ። ስድራ ኣባላቱ ከምዝዛረብዎ እንተኾይኑ፡ ፖሊስ ቴሌፎን፣ ኮምፒውተርን ፍላሽ ድራይቭን ከምኡ'ውን ወረቐታት ወሲዱ ኣሎ። ቢቢሲ፡ ኩመራ ኣብዚ ሕዚ ሰዓት ኣብ ሜክሲኮ ኣብ ዝርከብ ቤት ማእሰርቲ ፌዴራል ፖሊስ ኣብ ሓደ ዝሑል ክፍሊ ንበይኑ ከምዝኣሰሮ ዘረጋገጸ ኮይኑ፡ ምስ ካልኦት እሱራት ከይሕወስ ከምዝተኸልከለ'ውን ምፍላጥ ተኻኢሉ። ---- መንግስቲ ኢትዮጵያ ፡ ምስቲ ኣብ ትግራይ ዝተኸስተ ጎንጺ ብዝተኣሳሰር፡ ኣብ ልዕሊ ሚድያታት ወጻኢ ዝተፈላለየ ጽዕንቶ ክፈጥር ከምዝጸንሐ ሮይተርስ ኣዘኻኺሩ። ሮይተርስ፡ ኩመራ ብዛዕባ እቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ ጎንጺ ምጽብጻቡ ገሊጹ፡ ብዚ ምኽንያት ከምዝተኣስረ ንምፍላጥ ንላዕለዎት ሰብ ስልጣን ኡትዯጵያ ሓቲቱ ምላሽ ኣይረኸበን። በዓልመዚ ብሮድካስት ኢትዮጵያ፡ 14 ሕዳር 2013 ዓ/ም ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ ንሮይተርስ ሓዊሱ ካልኦት ዓለም ለኸ ሚድያታት ሕሶትን ሚዛናዊ ዘይኮነን ጸብጻባት ብምቕራብ ከሲሱ ነይሩ። ሮይተርስ ኣብ ጉዳይ ትግራይ ዝሰርሖ ጸብጻብ ኣመልኪቱ ዝቐረበሉ ክሲ፡ ብዝምልከት ተቓውሞ ኣስሚዑ እዩ። ንመሰል ጋዜጠኛታት ዝጣበቕ ሲፒጀይ ብወገኑ፡ ማእሰርቲ ኩመራ ኣብ ኢትዮጵያ ዝረአ ዘሎ ጥሕሰት ናጽናት ፕሬስ መርአያ ምዃኑ ሓቢሩ ኣሎ። እቲ ትካል፡ 22 ሕዳር 2013 ዓ.ም ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ጋዜጠኛታት ብዝሰርሕዎ ዜና ምኽንያት ምእሳሮም ሓቢሩ ነይሩ እዩ። ካብ መንጎኦም፡ እቶም ሓሙሽተ ዝተኣስሩ 24 ጥቅምቲ 2013 ዓ/ም ኣብ መንጎ ፌዴራል መንግስትን ክልላዊ መንግስቲ ትግራይን ጎንጺ ምስተልዓለ እዩ።


ኤፍቢሲ፡ ፋና ኤፍ ኤም ጨንፈር መቐለ 'ካብ ኣዲስ ኣበባ ጸቕጢ ይበጽሐኒ ኣሎ' ኢሉ

ጋዜጠኛታትን መሪሕነትን ናይቲ ሓደ ካብ ጨንፈር ኤፍኤማት ፋና ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬት (ኤፍቢሲ) ዝኾነ መቐለ ፋና ኤፍኤም 94.8 ካብቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዘሎ ዋና ቤት ዕዮ ጸቕጥታት ከምዝበጽሖም ንቢቢሲ ሓቢሮም። ኣካያዲ ስራሕ እቲ ጨንፈር ጋዜጠኛ መሰረት ታደሰ "ፋና ክልተ ዓይነት ፋና ኮይኑ'ሎ" ክብል ነቲ ኣብ ሞንጎ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዘሎ ዋና ትካልን መቐለ ዝርከብ ጨንፈርን ዝተፈጠረ ኣፈላላይ ይገልጾ። "ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዘሎ ኣጀንዳን ኣብ ትግራይ ዘሎ ኣጀንዳን ተፈላልዮም። ኣብ ክልቲኡ ዝዳለዉ መደባት እውን ዘይራኸቡ ኮይኖም" ዝበለ ጋዜጠኛ መሰረት፡ ካብ ማእኸል ዝመጽኡ ኣጀንዳታት ጥራይ ክተድህቡ ኣለኩም ዝብል ጸቕጢ ከምዝተገበረሎም ሓቢሩ። ነዚ ብምቅዋም ነቲ ጸገም ከረድኡ ብተደጋጋሚ እንተፈተኑ'ውን ካብቲ ዋና ቤት ኣጽጋቢ ምላሽ ብዘይምርካቦም፡ ብመሰረት ኤዲቶሪያል ፖሊሲ'ቲ ትካል ንክልላውን ሃገራዉን ዛዕባታት ምትእንጋድ ከምዝቐጸሉ ኣረዲኡ። "እቲ [ናይ ኤፍቢሲ] ኤዲቶሪያል ፖሊሲ፣ ካልኦት ማንዋላትን ኣዋጅ በዓልመዚ ብሮድካስት ኢትዮጵያን ልዕሊ 60 ሚኢታዊት ንሃገራዊ ትሕዝቶታት ወይ ድማ ሓበሬታ ሽፋን ክህቡ ኣለዎም እዩ ዝብል። ፋና ግን ንዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ሃገራዊ ኣጀንዳታት ገዲፉ'ዩ" ኢሉ። ነዚ ዝበለሉ ምኽንያት ድማ እቲ ትካል ኣብ ኣዲስ ኣበባን ነቲ ኣብኡ ዘሎ መንግስቲ ፌደራልን ጥራይ ዝምልከቱ ኣጀንዳታት ሽፋን ብምሃብ ንክልላዊ ዋኒናት ብምርስዑ ከምዝኾነ ብምግላጽ "እዚ ድማ ናይ መንግስቲ ወሃቢ ቓል ጥራይ ኮይንካ ከም ምግልጋል ኢና ንወስዶ" ክብል ሓቢሩ። እንተኾነ ቢቢሲ ብዛዕባ እዚ ጉዳይ መብርሂ ንኽህብ ሕቶ ዘቕረበሉ እቲ ዋና ፈጻሚ ስራሕ ኤፍቢሲ ኣይተ በቀለ ሙለታ፡ "ኣነ ነቲ ጉዳይ ብዙሕ ስለዘይፈልጦ መልሲ ክህብ ኣይክእልን" ዝብል መልሲ ብስልኪ ሂቡ። እዚ ንኽመሓየሽ ብተደጋጋሚ ምስ መሪሕነት ኤፍቢሲ ከምዝተዘራረቡን ካብቲ መሪሕነት ግን "ኣብ ናይ ማእኸል ኣጀንዳ ኣድሂብኩም ክትሰርሑ ኣለኩም" ብዝብል መልሲ ከምዝተወሃቦምን ኣዘኻኺሩ። ኣካያዲ ስራሕ መቐለ ፋና ኤፍኤም ጋዜጠኛ መሰረት ከምዝበሎ፡ እተን ኣብ ክልላት ዝተኸፈታ ጨንፈር ኤፍኤማት ነቲ ኣብ ከከባቢኤን ዘሎ ፍጻመታት ሽፋን ክህባ ጥራይ ዘይኮነነስ ነቲ ክልላዊ ፍጻመታት ናብቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዘሎ ማእከል ጸብጻባት ክሰርሕ ኣብ ኤዲቶሪያል ፖሊሲን ማንዋለትን ኤፍቢሲ ሰፊሩ ይርከብ። "እንተኾነ ኣብ መቐለ ይኹን ኣብ ትግራይ ዘሎ ፍጻመታት ብዜና ወይ ብመልክዕ ሓጺር ምድላው ሰሪሕና ክንሰደሎም ከለና፡ ዝበዝሕ እዋን ክእገድ፤ ገለገሊኡ ተዛቢዑ ክቐርብ፤ ኣብ ገለ እዋናት ድማ ንሕና ዝለኣኽናሎም ገዲፎም ካልእ ፍልፍል [ምንጪ] ሓበሬታ ክጥቀሙ ጀሚሮም" ኢሉ ነቲ ኩነታት ከረድእ ከሎ። "እዚ ኩነታት ምስተደጋገመ ግን ኣብ ወርሒ ሕዳር [2012 ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ] ደብዳበ ብምጽሓፍ፤ 'እቶም ንሕና ንልእኾም ሓበሬታ ክእገዱ፣ ክዛብዑ ወይ ድማ ዘይተብሃለ ክቐርብ ከሎ ምስቲ ኣብዚ ዘሎ ሰማዒና ናብ ዘይምስናይ ንኣትው ስለዘለና፤ ክመሓየሽ ኣለዎ። እዚ ኣብዘይኸውን ግን ካብ ደጊም ካብዚ እንልእኾ ጸብጻብ ኣይክህልውን' ዝብል መልእኽቲ ኣሕሊፍና" ኢሉ። ነቲ ኣብ ሕዳር ዝጸሓፍዎ ደብዳበ ካብቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዘሎ ዋና ቤት ዕዮ ዝተወሃበ መልሲ ከምዘየለን ካብ ትግራይ ዝለኣኹ ጸብጻባት ከምዘይነበሩን ድማ ተዛሪቡ። እዚ ኣብ ሞንጎ ኤፍቢሲን ፋና ኤፍ ኤም 94.8 ጨንፈር መቐለን ዘሎ ዘይምጥዕዓም ካብ ቅድሚ ክልተ ዓመታት ከምዝጀመረ ጋዜጠኛ መሰረት ይዛረብ። "ናይ መንግስቲ ለውጢ ካብ ዝግበር ንደሓር ፋና ኣብ ከባቢና ዝነበሮ ምስሊ እናተቐየረን ተቐባልነቱ እናነከየን መጺኡ። ኣብዚ ኩነታት እውን ኮይንና ግን ንሕና ነቲ ከባቢና ዝምጥን ትሕዝቶን ኣጀንዳን እናቐረጽና ክነቕርብ ምስጀመርና እቲ ጉዳይ እናተረረ ከይዱ" ዝበለ እቲ ኣካያዲ ስራሕ ጨንፈር መቐለ፡ ነቲ ካብ ማእኸል ንዝፍኖ ትሕዝቶታት ዝተወሃበ ግዜ ኣየር ኣብ ዘይተነከየሉ ኩነታት ኣብቲ ዋና ሬድዮ ግን [ኣዲስ ኣበባ ዘሎ መፈነዊ] ንናይ ትግራይ ዋኒናት ሽፋን ምሃብ መሊኡ ደው ከምዝበለ ገሊጹ። መቐለ ፋና ኤፍ ኤም ካብ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ንዝመሓላለፉ መደባት ብሊንክ እናተቐበለ ናብ ሰማዕቲ ዘቅርብ ኮይኑ፤ ኣብ መዓልቲ ካብ ዘለዎ ፈነወ ድማ እቲ 8 ሰዓታት ኣብ መቐለ ብዝርከቡ ጋዜጠኛታት ንዝዳለዉ መደባት ሽፋን ይህብ። ንትግራይ ዝምልከቱ ድማ ኣብዞም ሰዓታት ሽፋን ይረኽቡ። ዘይምርድዳእ ተፈጢሩ ዘሎ ድማ ኣብቲ ክልላዊ ዛዕባታት ሽፋን ዝወሃበሉ ግዜ ኣየር ዝቐርቡ ትሕቶታት ብዋና ቤት ዕዮ ቁጽጽር ክግበረሎም ብምጅማሩ ከምዝኾነ ጋዜጠኛ መሰረት ይዛረብ። "ከይንሰርሖም ወይ ሽፋን ከይንህቦም ዝበሃሉ ጉዳያት ብዙሓት'ዮም። ካብ ትግራይ ዝወጽኡ ሓበሬታታት ብእርይ ቁጽር እንታይ ምዃኖም እናተለለየን እናተፈለየን እዩ ዝረኣይ። መብዛሕቲኦም ከይሓልፉ ይእገዱ" ይብል ጋዜጠኛ መሰረት ታደሰ። ኣስዒቡ ድማ "ንኣብነት ውሳነታት ቤት ምኽሪ ክልል ትግራይ፣ መግለጺ ውድባት ብፍላይ ህወሓት ከምኡ'ውን ኣብዚ ክልል ዘለዉ ፈጸምቲ ስራሕ ዘሕልፍዎ መልእኽቲ  ብተዳጋጋሚ ልኢኽና ብተደጋጋሚ ክሓልፍ ኣይከኣለን። ብተወሳኺ ድማ ምኽትል ርእሰ ምምሕዳር ክልል ዝህብዎ መግለጺ ኮነ ምስ ጋዜጠኛታት ዝገብርዎ ቃለ-መሕትት ብተደጋጋሚ ከይተመሓላለፈ ተሪፉ" ክብል ዘርዚሩ። ብዘይካ'ዚ ኣብ ትግራይ ዝተኻየዱ ዓበይቲ ህዝባዊ ስልፍታት ይትረፍ'ዶ ብቐጥታ ሸፋን ክረኽቡ እቲ ሰልፊ ምስተኻየደ'ውን ሽፋን ከይረክብ ከምዝተገበረ ኣረዲኡ። "ገሊኦም ሽፋን ዝተወሃቦም እውን ብዝተሸራረፈን ብዘይተበሃለን ኩነታት ክቐርቡ ከለዉ ንዕዘብ ኔርና። ዝኾነ ነቲ ፌደራል መንግስቲ ዝምልከት ርእይቶ 'ከይተምጽኡልና' እዮም ዝብሉ" ክብል ሓቢሩ። መሰረት ከምዝበሎ፡ እቲ ጉዳይ እናረሰነ ብምምጽኡ ብ30 ሚያዝያ [2012 ኣ.ኢ] ካብቲ ዋና ቤት ዕዮ (ኤፍቢሲ) መጠንቀቕታ ደብዳበ በጺሕዎም ኣሎ። "ትማሊ ዝተጽሓፈ ደብዳበ ሎሚ ባሕቲ ግንቦት በጺሑና'ሎ። እቲ ደብዳበ ከኣ 'ናይቲ ትካል ኤዲቶርያል ፖሊሲን መምርሕን ዘይምኽባር ከምኡ'ውን ክኽበር ዘይምግባር' ይብል። እዚ ደብዳበ ብንጹር ዘይኮነስ ሓፈሻዊ ነገር'ዩ ተጻሒፉ ዘሎ" ድማ ይብል። እንታይ ተጣሒሱ? ዘይተኸበረን ክኽበር ዘይተገበረንከ ኣየናይ እዩ? ንጹር ከምዘይኮነ ብምምልካት፡ ኣብቲ ጥሕሰት ናይ ስራሕ ዲሲፕሊን ዝብል እውን ብግልጺ ከምዘይተቐመጠ ሓቢሩ። "መን ብኸመይ ነቲ ኤዲቶርያል ፖሊሲ ጥሒሱ? ዲሲፕሊን ስራሕ ዘጓደለ ሰራሕተኛኸ መን'ዩ? ዝብሉን ካልኦትን ብዝርዝር ኣብ ዘይተገለጸሉ 'ብቕልጡፍ ይተኣረም' ተባሂሉ መጠንቀቕታ ተዋሂቡና'ሎ። እዚ ክእረም ዝተበሃለ'ውን ኣይንፈልጦን" ዝበለ ጋዜጠኛ መሰረት ነዚ ደብዳበ 'ንጹር ዘይኮነ' ብዝብል ገሊጽዎ። እዚኦም ኩሎም ብግልጽን ብዝርዝርን መብርሂ ክወሃበሎም ዝሓትት ደብዳበ ብምጽሓፍ ድማ ናብቲ ዋና ቤት ዕዮ ከምዝለኣኹ ወሲኹ ገሊጹ። እቲ ደብዳበ ካብ ዋና ፈጻሚ ስራሕ ፋና ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬት ኣክስዮን ማሕበር ኣይተ በቀለ ሙለታ ቶላ ከምዝተጽሓፈ፡ ብማህተም፣ ፊርማን ስምን ተረጋጊጹ'ሎ። እንተኾነ ቢቢሲ ብዛዕባ እዚ ጉዳይ መብርሂ ንኽህብ ሕቶ ዘቕረበሉ እቲ ዋና ኣካያዲ ስራሕ፡ "ኣነ ነቲ ጉዳይ ብዙሕ ስለዘይፈልጦ መልሲ ክህብ ኣይክእልን" ዝብል መልሲ ብስልኪ ሂቡ። "እቲ ጉዳይ ድማ ውሽጣዊ ዋኒንና ስለዝኾነ ብውሽጢ ርኢና እንፈትሖ ስለዝኾነ ኣብዚ ዛዕባ ክዛረብ ኣይደልን" ኢሉ። ሰፊሕ መብርሂ ንምርካብ ደጋጊምና ስልኪ ኣብ ዝደወልናሉ እዋን እውን ክምልስ ኣይከኣለን። ስም ናይቲ ትካል ስለዝተበላሸወ ብዙሓት ጋዜጠኛታት መቐለ ፋና ኤፍ ኤም 94.8 ካብቲ ትካል ከምዝለቐቑን እቶም ዘለዉ ከኣ እዚ ኩሉ 'ብድሆታት' ኣብ ዘጋጥመሉ ኩነታት ኮይኖም ብመሰረት ኤዲቶርያል ፖሊሲ እቲ ትካል ስርሖም ከምዝቐጸሉን ዘዘኻኸረ ጋዜጠኛ መሰረት፡ "ንኣወርሕ ዝገበርናዮ ቃልሲ ክንቕጽለሉ ኢና" ክብል ተዛሪቡ። "እቲ ሕዚ ዝመጽእ ዘሎ ዘረባታትን መጠንቀቕታታትን ኣቐዲምና ፈሊጥናዮ ጸኒሕና ኢና። ኣብ ጉዕዞና ዝነበረ ጥንካረን ክፍተትን ከምኡ ድማ 'ስግኣትና እንታይ እዩ?' ብዝብል መፍትሕታት ነጺርና ኢና። ስለዚ ሙያዊ ዓቕምና ተጠቒምና ንትግራይን ህዝቢ ትግራይን ክነገልግል፤ ምናልባት መቕጻዕቲ እንተመጹኡ'ውን ተዳሊናሉ ኢና" ክብል ኣረዲኡ። ጨንፈር ኤፍኤማት ፋና ዝኾነን ኣብ መቐለ ዝርከብን ኤፍኤም 94.8 ካብ ዝኽፈት 10 ዓመት መሊእዎ'ሎ።


ሲፒጄ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብሕጊ ሽበራ ንጋዜጠኛታት ይኣስር ምህላዉ ገሊጹ

መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ነቲ ቅድም ክብል ይጥቀመሉ ዝነበረ መገድታት ብምጥቃም ንመራኸብቲ ሓፋሽ ክቆጻጸርን ጋዜጠኛታት ክኣስርን ጀሚሩ ከምዘሎ፡ ንመሰል ጋዜጠኛታት ዝሕለቕ ዓለምለኻዊ ትካል፡ ሲፒጄ [ኮሚቲ ቱ ፕሮቴክት ጆርናሊስትስ] ገሊጹ። ድሕሪ እቲ ኣብ 22 ሰነ ዘጋጠመን ኣብ ክልል ኣምሓራ ዝተፈተነ ዕልዋ መንግስቲ ምዃኑን ዝተገለጸ ፍጻመ፤ ብውሕዱ ክልተ ጋዜጠኛታት ብሕጊ ሽበራ ከምዝተቐየዱ ሲፒጄ ኣብ ዘውጸኦ ጸብጻብ ሓቢሩ። መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ድሕሪ እቲ ፍጻመ ኢንተርኔት ምዕጻዉ'ውን ሲፒጄ ኣብ ጸብጻቡ ከምስግኣት ጠቒስዎ ኣሎ። ካብዚ ብተወሳኺ፤ ኣብቶም ዝሓለፉ ክልተ ኣዋርሕ ሰብመዚ ኢትዮጵያ ንብዙሓት ጋዜጠኛታት ከምዝኣሰሩ ዝገለጸ ክኸውን ከሎ፤ ሚኒስትሪ ምክልኻል ኢትዮጵያ "ኣብ መንጎ ሰራዊትን ህዝብን ዘይምትእምማን ይፈጥር ኣለዉ" ንዝበሎም ውልቀሰባትን መራኸብቲ ሓፋሽን ክኸስስ ይዳለው ምህላዉ'ውን ስፒጄ ጠቒሱ'ሎ። ሲፒጄ ኣብ ጸብጻቡ፡ ንርእይቶ ጋዜጠኛታትን ሰብሞያን ዘካተተ ክኸውን ከሎ፤ እቶም ጋዜጠኛታት ስግኣታቶም ገሊጾም ኣለዉ። በዚ ዝቕጽል እንተኾይኑ ከኣ፡ መጻኢ ዕድል እታ ሃገር ዘስግእ ከምዝኾነ እቶም ርእይቶ ዝሃቡ ጋዜጠኛታት ገሊጾም። ድሕሪ ምምጻእ ኣብዪ ኣሕመድ፡ ኢትዮጵያ ንጋዜጠኛታትን ሚድያን፡ ምቹእ ባይታ ትፈጥር ኣላ ዝብል ናእዳ ክውሕዘላ ጸኒሑ እዩ። ዝሓለፈ ግንቦት ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዝተጸምበለ ዓለማዊ መዓልቲ ናጽነት ፕሬስ'ውን ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ልዑል ናእዳ ረኺቡ እዩ። ሲፒጄ ምስቲ ሕዚ ዘጋጥም ዘሎ ምእሳር ጋዜጠኛታት ኣዛሚዱ፤ እዚ ናእዳታት ብገንኡ ዝተውሃበ ግዲ እዩ ነይሩ? ዝብል ሕቶ ከምዝፈጥር ኣብ ጸብጻቡ ኣስፊሩ ኣሎ። ብዛዕባ እቲ ጉዳይ ምላሽ ክትህብ ዝተሓተት ውሃቢት ቃል መንግስቲ ቢልለኔ ስዩም፤ ምእሳር ጋዜጠኛታት ኩልሻብ ምስ ሞይኦም ዝራኸብ ከምዘይኮነን፤ መንግስቲ ንመራኸብቲ ሓፋሽ ጥጡሕ ባይታ ንምፍጣር ይተግህ ምህላዉ ከምዝተዛረበት ስፒጄ ይጠቅስ። ተሓላቒ ሰባዊ መሰላት ኣመነስቲ ኢንተርናሽናል'ውን መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ናጽነት ሚዲያ ዘርኣዮ ለውጢ ንድሕሪት ይጎቶ ኣሎ ክብል ነቒፉ እዩ።


ጋዜጠኛ ያየሰው ሽመልስ፡ ክሱስ ሓድሽ ኣዋጅ ኢትዮጵያ ብዋሕስ ተፈቲሑ

ትማሊ ብ15 ሽሕ ብር ብዋሕስ ክፍታሕ ቤት ፍርዲ ዝበየነሉ፡ ጋዜጠኛ ያየሰው ሽመልስ ሎሚ መዓልቲ ካብ ማእሰርቲ ከምዝተፈትሐ ንቢቢሲ ኣረጋጊጹ። ብምኽንያት ኣብ ጉዳይ ኮሮናቫይረስ ዝጸብጸቦ ኣብ ቀይዲ ዝወዓለ ያየሰው ሽመልስ፡ ኣብ ትግራይ ቴሌቪዥን ኣብ ዘቕርቦ መደብ ንፌዴራል መንግስቲ ተሪሩ ብምንቃፍ እዩ ዝፍለጥ። ብዝተፈላለዩ መንገድታት ምፍርራሓት ይበጽሕዎ ከምዝነበሩ ዝዛረብ እንትኸውን፡ ቅድም ክብል ብማእከል መረዳእታን ሓበሬታን ኢትዮጵያ መብርሂ ክህብ'ውን ተሓቲቱ ነይሩ። ካብ ቤት ማእሰርቲ ምስ ወጽአ ብስልኪ ዘዘራረብናዮ ያየሰው ሽመልስ፡ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዘጋጠሙ ነገር እንተሎ ተሓቲቱ ካብ ምዝራብ እንተተቖጠበ'ኳ፡ ከቢድ ናይ ጥዕና ጸገም ገጢምዎ ከምዝነበረ ግን ገሊጹ። "እዚ ሕማም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኣይኮነን ጀሚሩኒ። ግን ገዲዱኒ ነይሩ። ሕቖይ ሓሚመ ነይረ" ይብል። ቅድም ክብል ሕቖኡ ይቕንዞ ከምዝነበረን፡ መድሓኒት ይወስድ ከምዝነበረን ይዛረብ። "መድሓኒት ይወስድ ነይረ ፡ ወዲአ እየ። ካብኡ ድማ እቲ ቤት ማእሰርቲ ንሑቐ ዝምቹ ኣይኮነን። ቃንዛ ገዲዱኒ ነይሩ" ኢሉ። "ሕዚ ግን ዳሕና እየ እግዚኣብሄር ይመስገን"። ትሸዓንተ ግዘ ናብ መጋባኣያ ከምዝቐረበ ይዛረብ ጋዜጠኛ ያየሰው። ካብ ዝእሰር ጀሚሮም፡ ዝሐተትዎ ብርክት ዝበሉ መሓዝቱን ጋዜጠኛታትን ድማ ኣመስጊኑ። "ዳያኑ ዝቐረበሎም መካትዒ ነጥቢ ሒዞም ይብይኑ ነይሮም። ሰለስተ ግዘ ብዋሕስ ክወጽእ ፈቒዶምለይ። ኣብ ሳልሳይ ግዘ ወጺኣ ኣለኹ" ኢሉ። እንታይ ይጽብጽብ ነይሩ? እቲ ጋዜጠኛ፡ ኣብዚ ናይ ለውጢ እዋን፡ ብዶክተር ኣብዪ ኣሕመድ ዝምራሕ ማእኸላይ መንግስቲ ዝፍጽሞም ጉድለታት ብምቅላዕ እዩ ዝፍለጥ። ንሱ ቅድም ክብል ዝሰርሐሉ ዝነበረ፡ ቴሌቪዥን ኢኤንኤን ምስቲ መንግስታዊ ለውጢ ተኣሳሲሩ ምዕጻዉ ስዒቡ፡ ኣብተን ኣብ ማእኸል ሃገር ዝርከባ ሚድያታት ክሰርሐሉ ዝኽእል ባይታ ስኢነ እዩ ዝብል። ስለዝኾነ ድማ፡ ኣብ ትግራይ ዝርከብ መንግስታዊ ሚድያ፡ ትግራይ ቴሌቪዥን ኣየር ሰዓት ወሲዱ እዩ ክሰርሕ ጸኒሑ። ነቲ ክልል ዝመርሕ ውድብ ህወሓትን ንሱ ዝመርሖ ክልላዊ መንግስትን፡ ምስ ማእኸላይ መንግስቲ ዝቃደው ኣይኮኑን። ብምዃኑ ድማ፡ ንሱ ነጻ ኾይኑ ሞያዊ ስርሑ ይሰርሕ ከምዘሎ እንተተዛረበ'ኳ፡ ብገለ ናታቶም ደጋፊ ተገይሩ እዩ ክረአ ጸኒሑ። ኣብዚ ኢትዮፎረም ዝበሃል መደቡ፡ እቲ ንሱ ንቓለ መሓትት ዘቕርቦም ሰባት፡ መብዛሕተኦም ኣብታ ሃገር ኣሎ ዝበሃል ጥሕሰት ሕጊ፣  ኢድ ኣእታውነት ሕይልታት ወጻእን ዝነቕፉ እዮም። ንሱ ባዕሉ፡ ኣብዚ መደብ ኮነ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዘቕርቦም ፖለቲካዊ ትንታነታት'ውን ከምኡ እዮም ዘንጸባርቑ። ብማእኸላይ መንግስቲ ግን፡ ብጎቦ ዓይኒ ክረአ ከምዝጸንሐ፡ ሲፒጄ ንመሓዙት እቲ ጋዜጠኛ ጠቂሱ ጸብጺቡ እዩ። እዚ ንመሰል ጋዜጠኛታት ዝሕለቕ ዓለምለኻዊ ትካል፡ መንግስቲ ብዘይ ወዓል ሕደር ነቲ ጋዜጠኛ ክፈትሖ ክልተ ግዜ ምሕታቱ ዝዝከር እዩ። ፈላማይ ክሱስ ሓድሽ ኣዋጅ ቤት ፍርዲ፡ እቲ ጋዜጠኛ ኣብ ደገ ኾይኑ ክሱ ክከታተል፡ ብዋሕስ ክፍታሕ ክልተ ግዜ እንተፈቐደ'ኳ፡ ግልጺ ብዘይኮነ ምኽንያት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ክደናጎ ከምዝተገብረ ጠበቓ ያየሰው፡ ኣይተ ታደለ ገ/መድህን ይዛረብ። "ኣብ ኣብያተ ፍርዲ ጽኑዕ እምነት እዩ ዘለና። እንተኾነ፡ ብዋሕስ ክፍታሕ እንትፍቀድ፡ ብደገ ኣብኡ ክደናጎ ዝተገበረሉ ምኽንያት ግልጺ ኣይኮነን" ኢሉ። ብዋሕስ ናይ መንውጻእ መሰሉ ምኽልካል ልክዕ ኣይነበረን ይብል። ቅድም ክብል፡ ብዋሕስ ክወጽእ ምስተፈቐዶ፡ ፌዴራል ፖሊስ ናይ ግብረ ሽበራ [ግብረ-ራዕዲ] ክሲ ኣቕሪብሉ ክፈንሕ ተገይሩ። ሕዚ፡ ልደታ ቀዳማይ ብርኪ ቤት ፍርዲ እዩ ነቲ ጋዜጠኛ ዋሕስ ፈቒድሉ ዘሎ። እቲ ጋዜጠኛ፡ ናይዚ ኣብ ቀረባ እዋን ዝጸደቐ ኣካታዒ ሓድሽ ኣዋጅ 'ኣንጻር- ናይ ጽልኣት ዘረባን ዝንቡዕ ሓበሬታን" ፈላማይ ክሱስ ኮይኑ፡ ኣብ ደገ ኾይኑ ጉዳዩ ክከታተል እዩ። ኣብ እዋን ዘበነ ኢህወዴግ፡ ብፍላይ ኣዋጅ ጸረ-ሽብር፡ ግብረ ራዕዲ ንምክልኻል ተባሂሉ ዝወጸ እንተኾነ'ኳ፡ ጋዜጠኛታትን ኣባላት ውድባት ተቓውሞን ዝእሰርሉ ከምዝነበረ ብሰፊሑ ተነቒፉ እዩ። ስለዝኾነ ድማ፡ ነዚ ሓዊሱ  ስግኣት ዝፈጥሩ ዝነበሩ ገለ ኣዋጃት፤ ቅድሚ ሓደ ዓመት ክኽለሱ ወይከኣ ክእለዩ ተገይሩ እዩ። እንተኾነ፡ እዚ ሓድሽ ኣዋጅ 'ናይ ጽልኣት ዘረባን ስኑዕ ሓበሬታን' እውን ንተመሳሳሊ ዕላማ ከይውዕል ስግኣታት ኣለዉ። ብፍላይ፡ ዓለም ለኸ ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፡ እቲ ሓድሽ ኣዋጅ፡ ተቓውሞን ብነጻነት ምጽሓፍን ጸጥ ንምባል ኣብ ተግባር ከይውዕል ስክፍተኦም ገሊጾም ነይሮም እዮም።


ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ጀርመን ንክሲ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ዶቸ ቨለ ነጺጉ

ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ጀርመን፡ ነቲ ብመንግስቲ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ መደበር ዜና ጀርመን፡ ዶቸ ቨለ ዝቐረበ ክሲ ነጺግዎ። እቲ ሚኒስተር ኣብ ዝሃቦ ግብረመልሲ፡ እቲ ኣብ ጽሑፉ ንፕረዚደንት ኢሳያይስን መንግስቱ ዝነቐፈ ሓላፊ ክፈሊ ኣምሓርኛ ዝኾነ ሉድገር ሻዶምስኪ "ኣብ ናጻ መደበር ሚድያ ብዝለዓለ ሞያዊ ጋዜጠኝነት ዝሰርሕ'ዩ" ክብል ገሊጹዎ። "ናጽነት ፕረስ፡ ደሞክራሲ ብግቡእ ንኽሰርሕ መተካእታ ዘይብሉን ኣድላይ እዩ" ክብል'ውን ገሊጹ።  እቲ ሚኒስተር ብዛዕባ እቲ ኣብ ኣስመራ ዝተጸወዐ ኣምባሳደር ሃገሩ ዝኾነ ተወሳኺ ሓበሬታ ኣይሃበን። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ፡ ኣብ ኣስመራ ንዝርከብ ኣምባሰደር ጀርመን ጸዊዑ፡ ነቲ ማዕከን ዜና ዶቸ ቬለ ዘቃለሖ "ልጓም-ኣልቦ ጎስጓስ" ዝበሎ ትሕዝቶ ዘለዎ ተቓውሞ ከም ዘስምዐ ሚኒስተር ዜና ኤርትራ ኣቶ የማነ ገብረመስቀል ሓቢሩ ነይሩ። ብዛዕባ'ቲ "ፍንፉን" ዝበሎ ጸብጻብ፡ እቲ ሚኒስትሪ፡ "መብርህን/መኣረምታን" ካብቲ ኣምባሳደር ከም ዝጠልብ'ውን ኣቶ የማነ ብትዊተሩ ወሲኹ ገሊጹ። መግለጺ ሚኒስትሪ ወጻኢ ጀርመን ድማ፡ ነቲ ስጉምቲ ብምቅዋም ዝወጸ'ዩ። ዶቸ ቬለ ብመንግስቲ ጀርመን ዝምወል መደበር ዜና እዩ። እቲ መደበር ዜና ይኹን መንግስቲ ጀርመን ዛጊት ብዛዕባ'ቲ ክሲ ግብረ መልሲ ኣይሃቡን። መንግስቲ ጀርመን፡ ኤርትራ ሰብኣዊ መሰላት ከተመሓይሽ ብምሕታቱ፡ ኣብ መንጎ ክልቲኦም ዘሎ ርክባት እናሓርፈፈ ክመጽእ ጸኒሑ'ዩ። ንምዃኑ ደቸ ቬለ እንታይ ኢሉ'ዩ ጽሒፉ? ኣብ ዶቸ ቨለ ሓላፊ ክፍሊ ኣምሓርኛ ዝኾነ፡ ሉድገር ሻዶምስኪ፡ ኣብ መርበብ ሓበሬታ ናይቲ መደበር ዜና ዝጸሓፎ ርእይቶ፡ ንቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ዝተውሃበ ሽልማት ኖቤል ሰላም፡ "ኣብ ግጉይ ኢድ ወዲቑ" ክብል ገሊጽዎ። ሻዶምስኪ ኣብ ጽሕፉ፡ "ሽልማት ኖቤል ሰላም ዓቢ ትእምርታዊ ኣገዳስነት ዘለዎ'ዩ" ድሕሪ ምባል፤ "እቲ ዝተባህለ ሰላም ፈንተት ኣብ ዘይበለሉ፡ ነዚ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዘሎ ጸጋናይ መንእሰይ ምሽላሙ ግጉይ ምርጫ እዩ" ኢሉ። እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ዝተሸለመሉ ሰላም "ዳርጋ ኣብ ወረቐት ጥራይ ዝሰፈረ ሰላም'ዩ" ክብል ብምቃፍ፡ እቲ ብኽንደይ ዳንኬራ ዝተኸፍተ ዶባት፡ ነዊሕ ከይጸንሐ ምዕጻዉ ናይዚ ኣብነት'ዩ ክብል ይምጉት። ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ዘሎ በረራታት'ውን፡ እቲ ብምኽፋት ዶባት ክረብሕ ዝኽእል ህዝቢ ዘይኮነ፡ ነቶም "ላህመት" (ኢሊትስ) ዘገልግል ጥራይ'ዩ ክብል ጽሒፉ። እቲ "ምኒኑ ውልቀመላኺ" ዝበሎ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈውርቂ'ውን ተኻፋሊ ናይቲ ሽልማት ብዘይምዃኑ ባህ ኣይበሎን ኢሉ። ብዙሓት መራሕቲ ሃገራት፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ነቲ ሽልማት ድሕሪ ምዕዋቱ ናይ ዮሃና መልእኽቲ ከመሓላለፍኡ ተሰሚዖም። እቲ ብሞት ወላዲኡ ወግዓዊ መግለጺ ሓዘን ዝሰደደ መንግስቲ ኤርትራ ግን፡ ነቲ ሽልማት ስዒቡ፤ ወግዓዊ ናይ 'እንኳዕ ድስ በለካ' መግለጺ ክህብ ኣይተሰምዐን። ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ጃፓን ኣቶ እስቲፋኖስ ኣፈወርቂ ግን ብመንገዲ ትዊተር ዮሃና ኢሉ ነይሩ። ሉጀር ሻዶምስኪ፡ ዶክተር ኣብዪ ኣሕመድ፡ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ  ዘምጸኦ ለውጢ እንተነኣዶኳ፡ እዚ'ውን እንተኾነ ፤ ዝገደደ ዓሌታዊ ጎንጽታትን ምቅትታልን ዝዓሰሎ ምዃኑ'ዩ ዝገልጽ። ቅድሚ ሕጂ'ውን ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ፡ ምስ ቢቢሲ ትግርኛ ብዝተሓሓዝ ንኣምባሳደር ብሪጣንያ ብምጽዋዕ ተቓውሞኡ ኣስሚዑ ከም ዝነበረ እቲ ሚኒስተር ዜና ምሕባሩ ዝዝከር'ዩ።


ዕጫ ሎተሪ ዝተዓወተት ጋዜጠኛ ስፔን ሓጎሳ ክትሓብእ ብዘይምኽኣላ ይቕሬታ ሓቲታ

ኣብ ቀጥታዊ ፈነወ ቴሌቪዥን እናሃለወት ዕጫ ሎተሪ ከም ዝተዓወተት ሰሚዓ፡ "ጽባሕ ናብ ስራሕ ኣይመጽእን'የ" ዝበለት ጋዜጠኛ ይቕሬታ ሓቲታ። ኣብ ኣርቲቪ (RTVE) ንዝተብሃለ ማዕኸን ዜና ስፔይን እትሰርሕ ናታሊያ እስኩድሮ፡ ኣብ ቀጥታዊ ፈነወ ቴሌቪዥን እንከላ፡ ዕጫ ሎተሪ 5550 ዶላር ከም ዝተዓወተት ምስ ሰምዐት፡ ብሓጎስ እናኣእወየት'ያ፡ ናብ ስርሓ ከም ዘይትመጽእ ተዛሪባ። ናታሊያ እስኩድሮ፡ በቲ ዘርኣየቱ ስምዒት ተጣዒሳ ይቕሬታ ሓቲታ። እቲ ዝለዓለ ሽልማት ሎተሪ ልደት ስፔይን 4 ሚሊዮን ዩሮ ኮይኑ እዚ ገንዘብ ንብዙሓት ተዓወትቲ ዝካፈል'ዩ። ናታሊያ "ስምዒታዊት" ኮይና ብምዝራባ ጽቡቕ ስምዒት ንዘይተሰምዖም ተኸታተልቲ መብርሂ ከም እትህብ ተዛሪባ። ናታሊያ ኣብዚ ጉዳይ ምላሽ ክትህብ ዝተገደደት፡ ምስላ ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ብሰፊሑ ክዝርጋሕ ምስ ርኣየት ኮይኑ፡ ሞያዊ ስነ ምግባር ይውሕዳ'ዩ ዝብል ክሲ ቐሪቡላ'ዩ። ኣብ ስነ ስርዓት ሽልማት እቲ ዕጫ ሎተሪ ሻማፕኝ ተኸፊቱ ዓብዪ ዕጫ ወግዓዊ እንትግበር፡ ናታሊያ ብሓጎስ እናነጠረት ብቴሌቪዥን ተራእያ'ያ። ቑጽሪ ዕጫ ሎተሪ ልደት እዚ ዓመት 26590 ነይራ። ናታሊያ ብዛዕባ እቲ ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ዝተውሃባ ርኢይቶ ብትዊተር መልሲ ሂባትሉ'ያ። ንኣዋርሕ ብውልቃዊ ምኽንያት ጸገም ኣጓኒፉዋ ከም ዝነበረን፡ ኣብ ናይ 25 ዓመት ናይ ጋዜጠኝነት ህይወታ ብቕንዕና ተጊሃ ምስርሓ ከም ዘኹርዓ ገሊጻ። "ናታሊያ እስኩድሮ መታለሊትን ሓሳዊትን ጋዜጠኛ ኣርቲቪኢ" ተባሂላ ብትዊተር ክትንቀፍ ከላ፡ ነቲ ዝተፈጥረ ምድንጋር ይቕረታ ሓቲታ።


ጋዜጠኛ ያየሰው ሽመልስ፡ ብዋሕስ 25 ሽሕ ብር ክፍታሕ ቤት ፍርዲ ወሲኑ

ጋዜጠኛ ያየሰው ሽመልስ ብዋሕስ ብር 25 ሽሕ ካብ ማእሰርቲ ክፍታሕ ቤ ትፍርዲ ከምዝወሰነ፡ ጠብቓኡ ኣይተ ታደለ ገብረመድህን ተዛሪቡ። እቲ ጋዜጠኛ፡ ብመጋቢት 26 ሕማም ኮሮናቫይረስ ኣብ ኢትዮጵያ ብዝምልከት ሓደ ጸብጻብ ምስኣቕረበ እዩ ተኣሲሩ። ጠበቕኡ ከምዝበሎ፡ ያየሰው "ዘይሓቃዊ ሓበሬታ ብምዝርጋሕ" ክሲ ቀሪብሉ፡ ንሰለስተ ግዜ ኣብ መጋባእያ ቀሪቡ እዩ። ኣብቲ ናይ ሎሚ ናይ ቤት ፍርዲ ውዕሎ፡ ፖሊስ ንምርመራ 7 ተወሳኺ መዓልቲ ክወሃቦ እኳ ሓቲቱ እንተነበረ፡ ቤት ፍርዲ ግን ኣይተቐበሎን ኢሉ ኣይተ ታደለ። ጋዜጠኛ ያየሰው ሽመልስ፡ ኣብ ቴሌቪዥን ትግራይ ብዘቕርቦ ሰሙናዊ ናይ ፖለቲካ መደብን፡ ኣብ 'ፍትህ' ዝተብሃለት ናይ ውልቀ መጽሄት ብዘቕርቦ ጽሑፋቱን ዝፍለጥ እዩ። ኣብ ናይ ውልቁ ፌስቡክን 'ኢትዮ ፎረም' ኣብ ዝበሃል ናይ ዩቱብ ቻነሉን ድማ፡ እዋናዊ ጸብጻባት የቕርብ ነይሩ። ንመሰል ጋዜጠኛታት ዝሕለቕ ዓለማዊ ትካል ሲፒጄ፡ ቅድሚ ክልተ ሰሙን መንግስቲ ኢትዮጵያ ንዝኣሰሮ ጋዜጠኛ ያየሰው ሽመልስ ብዘይ ዝኾነ ቅድመ ኩነት ብህጹጽ ክፈትሖ ምሕታቱ ዝዝከር እዩ። ሲፒጄ፡ ንመሓዙቱ ጠቂሱ፡ እቲ ጋዜጠኛ ዘቕርቦም ጸብጻባት ንማእከላይ መንግስቲ ዝነቕፉ ብምንባሮምን፡ ምስ ቴሌቪዥን ትግራይ ብዘለዎ ምትእስሳርን ኣብ ዓይኒ ሰበ-ስልጣን ማእከላይ መንግስቲ ኣትዩ ጸኒሑ እዩ።


ኢትዮጵያ፡ ዝተኣሰሩ ጋዜጠኛታት ብህጹጽ ክፍትሑ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ጸዊዑ

ተሓላቒ ሰባዊ መሰላት ኣመነስቲ ኢንተርናሽናል፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ናጽነት ሚዲያ ዘርኣዮ ለውጢ ንድሕሪት ይጎቶ ኣሎ ክብል ነቒፉ። ኣብዚ ሰሙን፡ ሚኒስትሪ ምክልኻል ሃገር ኢትዮጵያ፡ ሰራዊት ምክልኻል ምስ ህዝቢ ዘገራጭው ጸብጻባት ዘቕርቡ ጋዜጠኛታትን ናይ ሚዲያ ማዕኸናትን ናብ ቤት ፍርዲ ከቕርቦም ምዃኑ ዝገልጽ መጠንቀቕታ ሂቡ ነይሩ። ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ብድሕሪ እዚ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ቐዳማይ ሚኒሰትር ኣብዪ ኣሕመድ ወርሒ ማዚያዚያ 2018 ናብ ስልጣን ምስ መጽአ፡ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝነበሩ ጋዜጠኛታትን ጸሃፍትን ብምፍታሕ ናጽነት ሚዲያ ይግድብ'ዩ ተባሂሉ ዝንቀፍ ዝነበረ ኣዋጅ ክለዓል ገይሩ'ዩ ዝብል ጠቒሱ። ብመሰረት እዚ ድማ፡ ኣብ መወዳእታ ዓመት 2018፡ ኩሎም እሱራት ብምፍትሖም ዋላ ሓደ ዝተኣሰረ ጋዜጠኛ ዘይብላ ሃገር ተባሂላ ተሞጊሳ ነይራ ይብል። ይኹን'ምበር፡ ሚኒስትሪ ምክልኻል ሽም ሰራዊት ምክልኻል ዘጥፍኡ ጽሑፋት ዝጽሑፉ ጋዜጠኛታትን ማዕኸናት ዜናን ክኸስስ ምኻኑ ብምግላጽ ዝሓለፈ ሰሙን ብርክት ዝበሉ ጋዜጠኛታት ተኣሲሮም ኢሉ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል። ዳይሬክተር ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ምብራቕ ኣፍሪቃ፣ ቐርኒ ኣፍሪቃን ዞባ ዓበይቲ ቐላያትን ጆዋን ንያንዩኪ፡ "እዚ ማእሰርቲ ኣብ 2018 ንዝመጽኡ ውቁባት ምዕባለታት ንድሕሪት ዝጎትት'ዩ። ብምኻኑ ድማ ኩሎም ዝተኣሰሩ ጋዜጠኛታት ብቕልጡፍ ክፍትሑን ዝተመስረተሎም ኽሲ ውዱቕ ክግበርን ኣለዎ" ኢሉ። ከም ሓበሬታ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል፡ ድሕሪ እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ተፈቲኑ ዝተብሃለ 'ዕልዋ መንግስቲ' ክልተ ጋዜጠኛታት ተኣሲሮም፤ ብኣዋጅ ግበረራዕዲ ኽሲ ከም ዝምስረቶም ድማ ተገሊጹ'ዩ። ኣባላት ‘ቤትምኽሪ ባለኣደራ’ ምስቲ ‘ዕልዋ መንግስቲ’ ብዝተተሓሓዘ ብሽበራ ናብ ቤት ፍርዲ ቐሪቦም ድሕሪ እቲ ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባን ባህርዳን ዝተፈጸሙ ቕትለታት ላዕለዎት ሓለፍቲ ስራሕ መንግስቲ ክልልን ሓይሊ ምክልኻልን፡ ኣባላት ተቓዋሚ ሰልፊ ክልል ኣምሓራ ዝኾኑን ካልኦትን ብ22 ሰነ ትሕቲ ቀይዲ ከም ዝኣተው ይዝከር።


ኣርጀንቲና፡ ኣሰር ቅድሚ ሚልዮናት ዓመታት ዝነበረ ዘፍርሕ ፍጥረት ተረኺቡ

ኣብ ኣርጀንቲና፡ ኣሰር ሓደ ክንዲ ኣውቶብስ ዝኸውን ዝተባህለ ዓቢይ ለማምን በራርን ፍጥረት ከም ዝተረኽበ ተገሊጹ። ኣሰር እዚ ፍጥረት ዝረኸቡ ሰባት፡ "ናይ ሞት ድራጐን" ክብሉ ሰይሞምዎ ኣለው። ክንፊ ናይዚ ዘፍርሕ በራሪ ፍጥረት ካብ ጫፍ ናብ ጫፍ ትሸዓተ ሜትሮ ኮይኑ፡ ካልኦት እንስሳት ሃዲኑ ይምገብ ነይሩ ይበሃል። ኣተሓባባሪ እቶም ተመራመርቲ ሊዎናርዶ ኦርቲዝ ቁመቱ ምስ ዘራፍ ዝመዓራረ ከም ዝዀነ ብምግላጽ፡ ስፍሓት ክንፉ ድማ ልዕሊ ክንግምቶ እንኽእል እዩ ኢሉ። እዚ ፍጥረት ኣዝዩ ዘፍርሕ መልክዕ ከም ዝነበሮ'ውን ሓቢሩ። እዚ፡ ኣብ ኣርጀንቲና ጐቦታት ኣንደስ ን86 ሚልዮን ዓመታት ዝጸንሐ ኣሰር፡ ዳይኖሰር ኣብ ዝነበረሉ እዋን ከም ዝነበረ ዘመላኽት እዩ ተባሂሉ። ስነ-ኣሰረ ህይወት ዘጽንዕ ፕሮፌሰር ኢርትዝ፡ ሓደ ካብቶም ብ 2012 [ኣ. ኤ.] ኣብ ዝተኻየደ ኵዕታ፡ ኣሰር ለመምቲ ዝረኸበ ተመራማሪ እዩ። እቲ ተመራማሪ እቲ ፍጥረት 'ታንቶስድራኮን ኣማሩ' ብዝብል ቃል ግሪኽ ክስይሞ እንከሎ፡ እዚ ቃል ሞትን ድራጐንን ዝብል ትርጕም ኣለዎ። "ከምኡ ኢልካ ክስየም ልክዕ እመስለኒ፤ ናይ ሞት ድራጐን'ዩ" ክብል ኣቐዲሙ ኣብ ዝሃቦ ቃለ መጠይቕ ተዛሪቡ ነይሩ። እዚ ለማሚ ፍጥረት፡ ኣዕዋፍ ቅድሚ ምፍጣረን ክንፊ ካብ ሞንጐ ዘለዎም ቀዳሞት ፍጥረታት ሓደ ኮይኑ፡ ምብራር ዝጀመረ እዩ ተባሂሉ ይግመት። ቅድሚ 170 ሚልዮን ዓመታት ይነብር ነይሩ ዝተባህለን 2.5 ሜትሮ ዝዕቀንን ፍጥረት ብ2017 ተረኺቡ ነይሩ።


ሕልምን ተስፋን ኣርጀንቲና ካብ መሲ እዩ' - ፈረንሳ ኸ?

ህንጡያት ፍሱሃትን ዘለዉ ደገፍቲ ፈረንሳን ኣርጀንቲናን ኣብ ቐጠር ዝካየድ ዘሎ ውድድር ዋንጫ ዓለም ተዘካሪ መምኢ ክዀነሎም እናተተስፈዉ ሰዓታት ይቘጽሩ’ለዉ። ታሪኽ ንኽልቲኡ ወገን ብማዕረ ክጸሓፍ ተዳልዩ’ሎ። ፈረንሳ ኣሰር ኢጣልያን ብራዚልን ስዒባ፡ ኣብዚ ናይ 92 ዓመታት ታሪኽ እዛ ዋንጫ ኣከታቲላ ዓወታ ዝዓቀበት ሳልሰይቲ ጋንታ ክትከውን እዩ ዕላማኣ። እቲ ኣብ 1998 ሓለቓ ጋንታኣ ዝነበረ ኣሰልጣኒኣ ዲድየር ደሻምፕ፡ ድሕሪ'ቲ ኣብ 1938 ኢጣልያዊ ቪቶርዮ ፖዞ ዘመዝገቦ - ተኸታታሊ ዋንጫታት ዝዓተረ ኣሰልጣኒ ክኸውን'ውን ይጽዕር። ተስፋን ሕልምን ኣርጀንቲና ኣብ እንግድዓ ሊዮነል መሲ እዩ ዘሎ። እዚ ወዲ 35 ዓመት ተጻዋታይ ናይ ኵሉ ግዜ ዝበለጸ ተጻዋታይ ምዃኑ ዘየማትእ ኰይኑ፡ ንሃገሩ ንመወዳእታ ግዜ ኣብ ዝስለፈሉ ዘሎ እዋን፡ ዋንጫ ዓለምን ወርቂ መዳልያ ዓቲሩ ፍሉይ ዘውዲ ክደፍእ ይትስፎ። እቲ ኣብ ርእሰ ከተማ ቦነስ ኣይረስ ዘሎ ድባብ፡ መጻኢ ሓጐስ እታ ሃገርና ኣብዚ ናይ መወዳእታ ግጥም ዋንጫ ዓለም ዝምስረት ዘሎ ኰይኑ’ዩ ዝስምዓካ። ኣርጀንቲና ኣብ ዓሚቝ ቍጠባዊ ቅልውላው እትርከብ ሃገር እያ፤ ናህሪ ዋጋታት ንብረት፡ ሚልዮናታት ዜጋታት እታ ሃገር ንነፍሲ ወከፍ ወርሒ ብቓልሲ ከሕልፍዋ ኣገዲድዎም ኣሎ። እንተዀነ በቲ ሊዮነል መሲን ጋንታኦም ኣርጀንቲናን ናብ ፍጻመ ንምብጻሕ ክኸድዎን ከመዝግብዎን ዝጸንሑ ጽቡቕ ውጽኢት፡ ዝጸንሖም ስክፍታታት ደው ኣቢሎም ናብኡ ጥራይ ዘድሃቡ ይመስሉ። ምሉእ ኣቓልቦኦም ናብ መሲን ናብታ ዋንጫን ጥራይ እዩ ኰይኑ ዘሎ። ወናኒ ባር ኣርጀንቲናዊ ልዊስ ሳርኒ፡ "እዛ ሃገር ኣዝያ [ብቝጠባ] ተሃሪማ እያ፤ እታ ዋንጫ ግን ትጥርንፈና ኣላ - ከምዚ ዝበለ ስብእና እዩ ዘለና፣ ኣብ ዓለም ዝበለጸ ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ - ኣብ ኵሉ ቦታታት ድማ ተፈታዊ" ይብል። ክንዮ መሲ ግን መላእ ጋንታ ሃገራ ንምሕባን እያ ትጽዕር። "ኵሉ ኣርጀንቲናዊ ንነብሱ ከም ኣሰልጣኒ እዩ ዝቘጽራ፣ ነናቱ ርእይቶ እዩ ዝህብ - ዝካታዕ፣ ኣብታ እንጽንብለላ ህሞት ግን ሓቢርና ንነብዕ ንተሓቛቘፍ ድማ!" ኣብ ፈረንሳ ዝነብር ግን ከኣ ንቕንያት በዓል ተመሊሱ ንቤተሰቡ ክበጽሕ ኣብ ቦነስ ኣይረስ ዘሎ ኣርጀንቲናዊ መንእሰይ ማርቲን ሮሃስ እዚ ጸወታ ፍጻመ ብዙሕ ትርጕም ይህቦ። "ሕልመይ'ዩ! ኣብ 90ታት ካብ ዝውለድ ጀሚረ ኣርጀንቲና ሻምፕዮን ዓለም ክትከውን ኣይረኣኹን" ይብል። ብርግጽ ንመሲ ናይ መወዳእታ ናይ ዋንጫ ዓለም ጸወታኡ እዩ፣ ዓባይን ናይ መወዳእታን ዕድል፡” ይብል። “ነታ ጽብቕቲ ሃገር ኣርጀንቲና ድማ ካብዚ ዘለዋ ከቢድ ሽግር ክትሕበነሉ እትኽእል ዕድል እዩ።” ኣብዚ፡ ሰዓታት ግጥም ፍጻመ እናቐረበ ኣብ ዝመጽኣሉ ዘሎ እዋን፡ ኣብ ፓሪስ ምትእምማንን ፍናንን ናብ ዝለዓለ ደረጃኡ ይብርኽ። እዚ ግጥም፡ ፈረንሳ ንራብዓይ ግዜ ንፍጻመ ዝቐረበትሉ ኰይኑ ተመዝጊቡ’ሎ። ካብቶም ንደገፍቲ እዛ ሃገራዊት ጋንታ ዘሐጕሱ ወይ ፍናን ሂቦም ዘለዉ ሓደ፡ ስታትስቲካዊ መርኣዪታት ፈረንሳ ኣብ ዝሓለፈ 10 ጸወታታት ዋንጫ ዓለም ኣንጻር ጋንታታት ደቡብ ኣሜሪካ ገጢማ ከምዘይተሳዕረት ዘርእዩ ምዃኖም እዩ። ንመወዳእታ ግዜ ዝተሳዕረትሉ፡ ኣብ 1978 - ብኣርጀንቲና እዩ ነይሩ። እዚ፡ ነቲ ኣብ መጀመርታ ናይዚ ዓመት ኪልያን ምባፐ ኩዕሶ እግሪ ደቡብ ኣሜሪካ ከም ኣውሮጳዊ "ምዕቡል" ኣይኰነን፤ ምኽንያቱ ኣብኡ "ትሑት" ዝደረጃኡ ውድድር'ዩ ዝካየድ፡ ክብል ዝሃቦ ፍሉጥ ርእይቶ ዘዘኻኽር እዩ። ንሱ፡ ነታ ናይ መወዳእታ ዋንጫ ዓለም ዝዓተረት ደቡብ ኣሜሪካዊት ጋንታ ብራዚል፡ ቅድሚ ዕስራ ዓመት ኣብ 2002፣ ኣርጀንቲና ድማ ድሕሪ 1986 ከምዘይተዓወተት ከም ኣብነት ጠቒሱ ነይሩ። ከምኡ'ውን ነቲ ንመወዳእታ ግዜ ፈረንሳን ኣርጀንቲናን - ኣብ ዙር 16 ዋንጫ ዓለም ሩስያ 2018 - ዝተራኸባሉ፡ ፈረንሳ 4ብ3 ዝተዓወተትሉን ባዕሉ ምባፐ ክልተ ሸቶታት ዘመዝገበሉን ጸወታ'ውን ኣብ ግምት ብምእታው እዩ። እዚኦምን ካልኦትን ፈረንሳ ርእሰ ተኣማንነት ንኽስምዓ ደሪኾም ዘለዉ ይመስሉ። ብኣንጻሩ ብመንጽር ኣርጀንቲና’ውን ሕነኦም ዝፈድዩሉ ዝያዳ ምኽንያታት ከም ዘሎ ይግመት። ኣብዚ ናይ ፍጻመ ግጥም፡ መሲን ምባፐን ሐሓሙሽተ ሸቶታት ኣቝጺሮም፣ ኦሊቨር ጅሩድ [ፈረንሳ] ጁሊያን ኣልቫረዝን [ኣርጀንቲና] ኸኣ ነፍስወከፎም ኣረርባዕተ ሸቶታት ኣመዝጊቦም፡ ንብሉጽ ኣመዝጋቢ ሸቶ ንእትወሃብ ወርቃዊት ጫማ'ውን ክወዳደሩ እዮም። "ሓደ ሓደ ምልክታት ሰዓል መሳሊ ነገራት'ኳ እንተሎ፡ ዓቕሚ ምክልኻል ተጻወትና ንምሕላውን፡ እቲ ምልክታት ከይዝርጋሕን ልዑል ጥንቃቐ ንገብር ኣለና" ብምባል ስክፍታኡ ዝገለጸ ኣሰልጣኒ ፈረንሳ ደሻምፕ፡ ብዙሓት ሰባት ገለ ፈረንሳውያን እንከይተረፈ፡ ሊዮነል መሲ ንዋንጫ ዓለም ከም ዝዕወተላ ግምት ኣሕዲሮም ኣለው፤ ንሕና ግን ነዚ ተጻዋታይ ደው ንምባል ዝከኣለና ክንገብር ኢና ኢሉ'ሎ። ፈረንሳውያን ብሓፈሻ፡ ኣብ ልዕሊ'ቲ ጋንታኦም ናብዚ ደረጃ'ዚ ክትበጽሕ ምርኡይ ወሳኒ ተራ ዝጻወት ዘሎ ኪልያን ምባፐ ልዑል እምነትን ትጽቢትን ኣሕዲሮም ኣለዉ። ፕረዚደንት ኢማኑወል ማክሮን ምስ በዓልቲ ቤቱ ብሪጂት ናብ ቐጠር ነቒሉ ኣሎ። ማክሮን፡ ኣብ መጀመርታ ናይዚ ወርሒ ንጸወታ ዋንጫ ዓለም ደቂ ተባዕትዮ ካብ ዝዳነዩ ናይ መጀመርታ ጓል ኣንስተይቲ ዝዀነት ዳኛ ስቴፋኒ ፍራፖርትን ካልኦት ሰብመዚ ስፖርትን ከሰንይዎ እዮም። እቲ ፕረዚደንት ኣብ ውሽጢ ኣርባዕተ መዓልታት ንኻልኣይ ግዜ እዩ ናብ ቐጠር ዝገይሽ ዘሎ። ኣብ ምጅማር ውድድር ዝኣተዎ መብጽዓ ንምፍጻም፡ ዝሓለፈ ረቡዕ ኣንጻር ሞሮኮ ንዝተኻየደ ግጥም ፍርቂ ፍጻመ ብኣካል ተዓዚብዎ እዩ።


ሃንደበት ብነበርቲ ዓሳ ተኸቢቦም ዝነበሩ ሓምበስቲ ብሰላም ወጺኦም

እቶም ሰባት፡ ኣብ ገምገም ባሕሪ ኣርጀንቲና እንዳሓምበሱ እንከለዉ ሃንደበት ብ12 ነበርቲ ዓሳ ተኸቢቦም'ኳ እንተነበሩ ብዘይ ገለ ጸገም ካብቲ ባሕሪ ወጺኦም።


ኲናት፡'ባባ፡ ኣማኢት ሰባት’ዶ ቐቲልካ ኢኻ?

ብዙሓት፡ "ባባ ናይ ብሓቂ ኣማኢት ሰባት ቀቲልካ ዲኻ?" ኢሎም ንስድርኦም ክሓቱ ኣይምደፍሩን። ብሱሩ'ውን ንወላዲኻ ቀታሊ ሰብ ዲኻ ኢልካ ምሕታት ነውራም ከብል ይኽእል'ዩ። ጽሕፉትኦም እዚኣ ዝኾነት ቆልዑ ስለ ዘለው ግን፡ ፈጺሞም ነዛ ሕቶ ካብ ምልዓል ኣይተቖጠቡን። ሓደ እዋን ኣብ ሰዓታት ድሕሪ ቀትሪ ኣናሊያ ቴሌፎን ክድወለላ እንከሎ ምስ ስድርኣ ዘረሓሕቕ ኩነታት ዝፈጥር ክኸውን'ዩ ዝብል ግምት ኣይነበራን። ኣዲኣ'ያ ደዊላ። "'ኣይትሰንብዲ፤ ግን ባባ ተኣሲሩ ኣሎ። ማእሰርቱ ፖለቲካዊ'ዩ' ክትብለኒ እንከላ፡ ክሳብ መወዳእታ ኣቦይ ምስ ውልቀ መላኺ ስርዓት ምትእስሳር ክህልዎ'ዩ ዝብል ግምት ኣይነበረንን" ትብል። ኣቡኣ ኤድዋርዶ ኢሚሎ ካሊኔክ፡ ኣብ ትሕቲ'ቲ ንኣርጀንቲና ካብ 1976 ክሳብ 1983 ዝገዝአ ጨካን ወተሃደራዊ ጁንታ ኣዛዚ ፖሊስ'ዩ ነይሩ። ኣብ ዝሓለፈ ቀረባ እዋን ኣብታ ሃገር ካብ ዘጋጠመ ዝኸፍአ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት፡ እቲ ልዕሊ 180 ጉዳያት ጭውያ፣ ምስቓይን ቅትለትን፣ ኣብቲ ንሱ ዝሰርሓሉ ዝነበረ ናይቲ ስርዓት ምስጢራዊ ቤት ማእሰርቲ ስለ ዝተፈጸመ እዩ ተኸሲሱ። እቲ ንሸውዓተ ዓመት ስልጣን ሒዙ ዝነበረ ወተሃደራዊ መንግስቲ፡ ንዝዀነ ከም ስግኣት ዝርእዮ ተቓዋዊ፣ ኮሚኒስታውያን፣ ማሕበርነታውያን፣ መራሕቲ ማሕበራት፣ ተመሃሮን ስነ-ጥበበኛታትን ዝኣመሰሉ ሰባት ዒላማ ገይሩዎም። ብመሰረት ትካላት ሰብኣዊ መሰላት፡ ክሳዕ 30,000 ዝዀኑ ሰባት ተጨውዮም ብዘይሕጋዊ መገዲ ተኣሲሮም ጠፊኦም እዮም። ኣናሊያ ግን፡ ክሳብ መበል 25 ዓመታ ዘኽበረትሉ 2005 (ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ) ኣቡኣ እዚ ዝኣክል ሚስጢር ከም ዝሓብአ ኣይትፈልጥን። ኣዲኣ ቴሌፎን እንተዘይትድውልከ? ብዝኾነ፡ ካሊነክ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዩ። ብዓልቲ ቤቱ ኣብ ፈለማ ተስፋ እኳ እንተነበራ ግን ፈጺሙ ኣይተፈትሐን። ኣብ 2010፡ ብዝፈጸሞ ገበን ኣንጻር ሰብኣውነት ንሕልፈት ተፈሪዱ። "ኣቦይ፡ ቀታሊ እዩ ኢልኪ'ዶ ትሓስቢ ኢኺ?" ኢሉ ሓቲቱኒ ትብል ኣናልያ። "እንታይ ክብል ደኣ ተጸብዩኒ? ነቲ ፍቑር ኣቦይ ኣዝየ እየ ዝቐርቦ ነይረ። ግን ከኣ በቲ ዝተፈጸመ ደንጽዩኒ።" ፓውላ (ሽማ ዝተቐየረ) እውን ኣብ ሓደ እዋን ብዛዕባ ኣቡኣ ተመሳሳሊ ዝተሓብአ ዛንታ ፈሊጣ። ጓል 14 ዓመት እንከላ ፡ ንዓኣን ንሓዋን ናብ ሓደ እንዳ ሻሂ ወሲዱዎም። ስቪል ክዳን ተኸዲኑ ብሕቡእ ከም ዝስሊ ከኣ ነጊሩዎም። ዳሕራይ ነቶም ተቓወምቲ ከም ዝስልዮምን በቲ ስርዓት ከም ዘትሕዞምን ተረዲኣ። ፓውላ፡ "ኣቦይ፡ ኣብቲ ዝጸልኦ ምልካዊ ስርዓት ብምትሕብባሩ ይሓፍርን ኣብቲ ተግባር ከም ተሓባበርኩን ኰይኑ ይስመዓኒ" ትብል ። "ሕጂ ግን ኣቦይ ከምኡ ከም ዝነበረ ፈሊጠ። ዝገብሮ እውን የብለይን። ነቲ ኽዕቅቦ ዘይደሊ ምስጢር ክሕዞ ኣይደልን'የ " ትብል ። እዘን ኣዋልድ፡ ንታሪኽ ስድራ ቤተን ንክርድእኦ ዓመታት እዩ ወሲዱለን። ኣብዚ ቀረባ እዋን ከኣ ካብ ምዕቃቡ ክዛረባሉ መሪጸን። ኣካል እቶም ኣቦታቶም "ጃምላዊ ቅትለት ዝፈጸሙ ኣወዳትን ኣዋልድን" ዝብል ጉጅለ እየን። መምህርን ክኢላ ስነ ልቦናን ኣናሊያ ካሊኔክ ኣብ 1980 እያ ተወሊዳ። ኣብቲ ግዜ እቲ ወተሃደራዊ ጁንታ ኣርጀንቲና ምስ ጸጋማውያን ሓይልታት እታ ሃገር ኣብ ኲናት ተጸሚዱ ነይሩ። ስለዚ ኣቡኣ ፖሊስ ኮይኑ ክሰርሕ እንከሎ ዝነበራ ዝኽርታት ድሕሪኡ ካብ ዘሎ ግዜ'ዩ ዝጅምር። እዚ ማለት መግቢ እናሰርሐ፣ ደቁ ናብ ስፖርታዊ ክለባትን ምግፋፍ ዓሳን ክወስዶም'ያ ትዝክር። ንሳን ካልኦት ሰለስተ ኣሕዋታን ንኣሽቱ ከለዋን ክምርዐዋ እንከለዋን ኣብ ፖለቲካ እዚ ዝብሃል ድልየት ኣይነበረንን። ኣናሊያ፡ ኣዲኣ ቴሌፎን ምስ ደወለትላ ናብ ቤት ማእሰርቲ ከይዳ ንኣቡኣ ሓቲታቶ'ያ። "ክነዛርቦ እንከለና፡ 'ብዛዕባይ ዝብሉዎ ነገር ከይትኣምና፤ ኩሉ ሓሶት'ዩ' ኢሉና" ትብል። ኣብ "ኲናት" ይቃለስ ስለ ዝነበረ ይቕሬታ ዝሓተሉ ነገር የለን ብምባል ሕጂ እቶም "ጸጋማውያን" ሕነ ይፈድዩ ብምህላዎም ይቕጻዕ ከም ዘሎ ይዛረብ ነይሩ። ግን እቲ ዝብሎ ዝነበረ ዋላ ሓደ ይተረድኣንን" ኢላ። ኣናሊያ፡ እቲ ምልካዊ ስርዓት ኣብ ሕሉፍ ዝነበረ'ዩ ኢላ ስለ እትኣምን፡ ናይ መጀመርታ ክልተ ዓመታት ማእሰርቲ ኣቡኣ ንምቕባል እናተጸገመት ኣሕሊፋቶ። "ንስድራ እቶም መቕርባቶም ዝጠፍኡዎም ሰባት ደጊፈ'የ። ግን ድማ ኣቦይ ምስቲ ዝተፈጥረ ነገር ዘተኣሳስሮ የለን። ዝኾነ ጌጋ ኣሎ'ዩ እብል ነይረ። መስርሕ ፍርዲ ምስ ጀመረ ግን ኩሉ ነገር ከምቲ ኣቦይ ዝነግረና ዝነበረ ከም ዘይኮነ ክግንዘብ ጀሚረ" ትብል። ወላዲ ኣናሊያ፡ ኣዝዮም ዘስካሕክሑ ገበናት ከም ዝፈጸመ ዝገልጽ በዓል 800 ገጽ ሰነድ መሰኻኽር ግዳያት ምስ ቀረበ "ብዛዕባ እቶም ናይ መሓዩር ማእከላት ከንብብ ጀሚረ፤ ንዑኡ ከም ካርታ እናርኣኹ ንኣቦይ ኣብቲ ቦታ ከእትዎ ኣዝየ ተጸጊመ" ብምባል ትገልጽ። ካሊኔክ ናብቶም ዝሰርሓሎም ዝነበረ ኣብያተ ማእሰርቲ ክኸይድ እንከሎ 'ዶክተር ኬይ' ዝብል ሳጓ ይጥቀም ስለ ዝነበረ እቶም ግዳያት ብትኽክለኛ ሽሙ ኣይፈልጡዎን። "ስለምንታይ'ዮም በዚ ሳጓ ዝጽውዑኻ ኢለ ክሓቶ እንከለኹ፡ ኩል ግዜ ትኽክለኛ ነገር ይሰርሕ ከም ዝነበረን በዓል ሞያ ሕጊ'የ ዝመስል። ንክኢላታት ሕጊ ድማ ዶኳትር ኢልና ኢና ንጽውዖም ኢሉኒ። ግን ድማ ኣብቲ ዝፍጸም ዝነበረ ግፍዒ ዘማእኽል "ዶክተር" ስለ ዝነበረ'ውን ክኸውን ይኽእል ከምኡ ኢሎም ዝጽውዑዎ" ትብል። ኣብ መወዳእታ ኣናሊያ ኣቡኣ ኣብ ቤት ማእሰርቲ እናሃለወ ሓቂ ሓቃ ነውግዕ ኢላቶ። "ከምኡ ምስ በልኩዎ ምኽንያት ከተቕርበሉ ንዘይግባእ ነገር ምኽንያት ዘቕርብ ቁጡዕ ሰብኣይ ኮይኑኒ። ከምኡ ኮይኑ'ውን እቲ ዝፈርሖን ዝጥርጥሮን ዝነበርኩን ጉዳይ ኣረጋጊጹለይ። ኣካል እቲ ዝፍጸም ዝነበረ ግፍዒ ከም ዝኾነ ነጊሩኒ" ብምባል ኣዝያ ከም ዝሰንበደት ትዛረብ። እዚ፡ ምስ ኣቡኣ ጥቡቕ ዝምድና ፈጢራ ጥዑም ናይ ቁልዕነት ግዜ ንዘሕለፈት ኣናሊያ ቀሊል ኣይነበረን። "ብሓደ ገጽ ኣቦይ ኣሎ፤ በቲ ኻልእ ሸነኽ ከኣ ኣሳቓዪ ክብል ጀሚረ። ጸኒሑ ግን ሓደ ዓይነት ሰብ ከም ዝኾነ ተረዲኡኒ"። ብርክት ዝበሉ ሰባት፡ ኤድዋርዶ ካሊኔክ ኣብቲ ኣብ ሰለስተ ዝተፈላለያ መሓዩራት ዝፍጸሙ ዝነበሩ ምስቅያት ተሳታፊ ከም ዝነበረ ምስክርነት ሂቦም። ኤድዋርዶ (ዶክተር ኬይ) ኣብ ክሊ ዕድመ መፋርቕ 20ታት ዝርከብ፣ ሓፊስ ፍምጺ ዘለዎ፣ ሓጺር፣ ህጡርን ቀጢን ጭሕሚ ዝነበሮን ሰብ'ዩ ኢሎም ኣለልዮምዎ። "ኣዝዩ ዝፍራሕ"ን "ጨካን"ን እዩ ብምባል ድማ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም ቃሎም ዝሃቡ ውጻእ መዓት ይዛረቡ። መብዛሕትኦም እሱራት ግን ክሳብ ሕጂ "ጠፊኦም" እዮም ተባሂሉ ስለ ዝውሰድ፡ ተቐቲሎም ከም ዝኾኑ እዩ ዝግለጽ። ካልእ ኣና ማሪያ ዝተባህለት በዓልቲ ታሪኽ፡ ፖሊስ ክወስዱዋ እንከለው ጓል 16 ዓመትን ናይ ሰለስተ ወርሒ ነፍሰጾር ኣደን ነይራ። "ዶክተር ኬይ" ኣብ ጥቓ ሽቓቕ ስለ ዝረኸባ ሃሪሙዋ፤ ጥንስቲ ምዃና ስለ ዘይነገረቶ'ውን ተቖጢዑ። "ኣእጋርኪ ከፊተ እቲ ቖልዓ ክንጽለልኪ ዲኺ ደሊኽኒ?"  ኢሉ ተቖጢዑ። ኣብቲ እዋን ጓል 22 ዓመት ዝነበረት ዲላ ባሬራ'ውን፡ ገዛ ገዛ ብዝካየድ ዝነበረ ተፍትሽ ካብ ገዝኣ ተጨውያ ሽጉጥ ናብ ግምባራ ብዘነጻጸሩ ደቂ ተባዕትዮ እናተደፍአት ናብቲ ኤድዋርዶ ካሊኔክ ዝነበረሉ ሕቡእ ቤት ማእሰርቲ ኤል ኣትሌቲኮ ተወሲዳ። "ዓይነይ ተሸፊኑ ስለ ዝነበረ ድምጺ ይሰምዕ ነይረ። ጥራሕ ነብሰይ ኣውጺኦም ኣብ ሓደ ናይ ሓጺን ዓራት ኣሲሮምኒ። ድሕሪኡ ብኤሌክትሪክ ከሳቕዩኒ ጀሚሮም። ኣብ መደበር ፖሊስ ጣቢያ ቦንባ ኣቐሚጥኪ ኢሎም'ዮም ዝኸሱኒ ነይሮም፤ ዘይውዓልኩዎ። ሽም እቶም ዕጡቓት ሚሊሻታት'ውን ክነግሮም ይደልዩ ነይሮም" ብምባል እቲ ዝሓለፈቶ ትዝክር። ኣብ መበል 92 ናይ ማእሰርቲ መዓልታት ድማ ንካሊኔክ ረኺባቶ፤ ሕጂ'ውን ዓይና ተሸፊኑ'ዩ ዘሎ። መሰንገላ ከም ዝተሰብረ ስለ ዝነገራ "ዶክተር ኬይ" ናይ እማን ዶክተር'ዩ ዝብል ግምት ነይሩዋ። "ከምኡ ኮይነ'ውን ፈጺመ ዝርስዖ ሰብ ስለ ዘይነበረ ዳኛ 'ካብዚኦም እቲ ተኸሳሲ ከተለልዪ ትኽእሊ'ዶ?' ኢሉ ምስ ሓተተኒ እንሀለ 'ዶክተር ኬይ' እየ ኢለዮም"። ኤድዋርዶ ካሊኔክ ንክፍረድ ሓደ ዓመት'ዩ ወሲዱ። ልዕሊ ሓደ ሽሕ ወተሃደራትን ኣዘዝቲ ፖሊስን ዝነበሩ ውልቀሰባት ብግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ተኸሲሶም ከቢድ ማእሰርቲ ተፈሪዱዎም። ካልኦት 370 ክስታት ድማ ሕጂ'ውን ኣብ መስርሕ ስርዓት ፍትሒ ኣርጀንቲና ኣለው። እንተኾነ ኩሎም እቶም ገበን ዝፈጸሙ ሰባት ናብ ፍትሒ ኣይቀረቡን። መብዛሕትኦም እኹል መርትዖ ክቐርበሎም ስለ ዘይክኣለ ሓላፍነት ዝወስድ ኣካል ኣይተረኸበን። ኣናሊያ ኣቡኣ "ኣካል እቲ ስርዓት ከም ዝነበረ ነጊሩኒ'ዩ፤ በዚ ድማ ሕቡን ነይሩ፤ ከም ጅግና'ዩ ዝሓስብ ነይሩ" ብምባል ክሳብ እቶም ፈጺሙዎም ዝብሃል ገበናት እትፈልጥ በዓል ሞያ ሕጊ ከም ዝኾነ እያ ትፈልጥ ነይራ። ልክዕ ከም ኣናሊያ፡ ፓውላ'ውን ኣቡኣ ብዛዕባ ዝቐረበሉ ክሲ ሓቲታቶ'ያ። ንሱ ግን "ሽብርተኛታትን ኮሚንስትን" እዮም ነይሮም ብምባል ይምልሰላ። ኣብ ኢዱ ክንደይ ዝኣክል ደም ከም ዘሎ ኣይፈልጥን እትብል ፓውላ፡ "እቶም ገበናት ክፍጸሙ ግቡእ ከም ዝነበረ'ዩ ዝዛረብ። ንሱ ገበናት ዘይኮነ 'ተግባራት' ኢሉ'ዩ ዝገልጾም" ትብል። ነቲ ሓቂ ምስ ፈለጠት ድሕሪ 10 ዓመት ኣዲኣ ሞይታ። ፓውላ'ውን ምስ ኣቡኣ ዝነበራ ርክብ በቲኻ። ኣብ መወዳእታ 2019፡ ወቕዒ ልቢ ኣጋጢሙዎ ናብ ሆስፒታል ከም ዝተወስደ ክንገራ እንከሎ ከይዳ ክትሓቶ ኣይደለየትን። ምስ ሞተ'ውን ኣብ ስርዓት ቀብሪ ኣቡኣ ይተረኸበትን። ቅድሚ ሒደት ዓመታት፡ ኣናሊያ፣ ፓውላን ካልኦት ንግብሪ ወለዶም ዝኹንኑ ደቂ ወተሃደራትን ኣዘዝቲ ፖሊስን ተራኺቦም። ርክቦም ሃንደበታዊ ኣይነበረን። እኳ ድኣ ኣብ 2017 ፕሬዝደንት ማእከላይ - የማናዊ- መንግስቲ ማውሪሲዮ ማርሲ: በዓል ኤድዋርዶ ካሊኔክ ዝርከቦም ብኣማኢት ዝቑጸሩ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ዝፈጸሙ እሱራት ክፍትሑ ብዘሕለፎ ውሳነ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ተቖጢዖም'ዮም ተራኺቦም። ፍርቂ ሚሊዮን ተቓወምቲ ኣብ ጎደናታት ኣርጀንቲና ብምውጻእ ነቲ ውሳነ ተተቓዊሞሞ። "እቲ ስቕታ ክስበር ክዛረብ ኣለኒ ኢለ ወሲነ፤ 'ግልጺ ንኹን፤ ንድሕሪት እንምለሰሉ ምኽንያት የለን። ኣቦታትና ንዝፈጸሙዎ ገበን ዋጋ ክኸፍሉ ኣለዎም ኢለ" ትብል። ስለዝኾነ ድማ፡ ብመልክዕ ማኒፌስቶ ኣዳልያ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ፌስቡክ ዘርጊሓቶ። ተነቢቡ። "ድሕሪኡ ክንራኸብ ጀሚርና፤ ብሓደ ኮይንና ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ክንገብር ጀሚርና። መጀመርታ ኣርባዕተ ደቂ ኣንስትዮ ጥራሕ ኢና ነይርና። በይነይ ከም ዘይኮንኩን ካልኦት ከማይ ዝበሉ ከም ዘለውን ምስ ፈለጥኩ ደስ ኢሉኒ። ንሳቶም'ዮም ካብቲ ካልእ ሰብ ንላዕሊ ክርድኡኒ ዝኽእሉ" ትብል። ቅድሚ ምኽሪ ስነ ልቦና ካብ እትልግሰላ ብዓልቲ ሞያ ወጻኢ ንኻልኦት ብዛዕባ ኣቡኣ ክትዛረብ ከም ዘይትኽእል እትገልጽ ኣናሊያ፡ ድሕሪ 23 ዓመታት ነዚ ኩነታት ሰይራ ክትወጽእ ብምኽኣላ ከም እትሕበን ትዛረብ። ብዛዕባ እቲ ወለድና ዝፈጸሙዎ ገበን ስቕ ኣይንብልን ንዛረብ ዝብል ጉጅለ 80 ኣባላት ዘለውዎ ኮይኑ፡ መብዛሕትአን ደቂ ኣንስትዮ'የን። ሰሙናዊ ድማ ይራኸቡ። ብሓባር ይበልዑ፣ ብዛዕባ ፖለቲካ የውግዑ፣ ስምዒታቶም ብግልጺ ኣውጺኦም ይዘራረቡ ከምኡ'ውን ብዛዕባ ቀጻሊ መደባቶም ትልሚ የውጽኡ። እዚኦም ወለዶም ብዛዕባ ዝፈጸሙዎ ገበን ከም ዘይዛረቡ ስለ ዝፈልጡ፡ መቕጽዒ ገበን ኣርጀንቲና ክመሓየሽን ደቆም ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም ምስክርነት ክህቡን ይጠልቡ። "ኣብ ውሽጢ ተባዕታዊ ኣተሓሳስባ ዝስዓሮ ሕብረተሰብ ኣንጻር ወላዲኻ ምዝራብ ዝኹነን ተግባር'ዩ። ኣቦኻ ደምካ'ዩ። ኣቦኻ ንሰባት ዘሳቒ፣ ዓማጺ ወይ ሰራቒ እንተኾይኑኸ? ስቕ ክትብል ኣለካ ማለት ድዩ" ብምባል ኣላኒያ ትሓትት። ኣብ ውሽጢ እቶም ወለዶም ብዝፈጸሙዎ ገበን ተሓተትቲ ክኾኑ ዝጉስጉሱ ቆልዑት፡ "ደቆም ዝነበርና" ኢሎም ንርእሶም ዝጽውዑ'ውን ኣለው። ፓውላ ወላዲኣ ብህይወት እናሃለወ "ንስኻ ካብ ሰባት ብዙሕ ነገር ወሲድኻ ኢኻ፤ ብሽምካ ክጽዋዕ ኣይደልን፤ ኣርኪስካዮ . . . ኣጸሊምኻዮ ኢኻ። ስለዚ ኣነ ከጽርዮ'የ" ኢላቶ'ያ። "ሕጂ እውን እንተኰነ፡ ኣብ ኣርጀንቲናን መላእ ዓለምን ንዝርከቡ ምስ ገበነኛታት ርክብ ዘለዎም ሰባት ኣብ ዝሃለው ይሃልው ብዘየገድስ ክዛረቡ ኣለዎም። ክሳብ መወዳእታ ከኣ ቃልሰይ ክቕጽል እየ"ትብል ።


ኣርጀንቲና ተዓዋቲት ዋንጫ ዓለም 2022 ኰይና

ኣብቲ ትማሊ ዝተኻየደ ዛጊት ካብ ዝተራእዩ ኣገረምቲ ናይ ፍጻመ ጸወታት ሓደ ዝዀነ ግጥም፡ ሃራዊት ጋንታ ኣርጀንቲና ብፍጹም ቅላዕ ዋንጫ ክትዓትር እንከላ፡ ሊዮነል መሲ ናይ ዋንጫ ዓለም ሕልሙ ኣዐዊቱ ኣሎ። ኣብቲ ኣብ መንጐ ወዲ 35 ዓመት ሜሲን ፈረንሳዊ ኮኾብ ኪልያን ምባፐን ከቢድ ንሕንሕ ዝተረኣየሉ ዘደንቕ ጸወታ፡ ክልቲአን ሃራውያን ጋንታታት ማዕረ ድሕሪ ምውጸአን ብፍጹም ቅላዕ ኣርጀንቲና 4 ን 2 ስዒራ። ምባፐ ድሕሪ 1966 ንፈለማ እዋን ኣብ ናይ ዋንጫ ጸወታ ሰለስተ ሸቶታት (ሃትሪክ) ብሽሙ ብምምዝጋብ ታሪኽ ዝሰረሐ ኰይኑ፡ ፈረንሳ ግን ኣብቲ ኣብ ሜዳ ሉሰይል ዝተኻደ ግጥም ካብ ስዕረት ኣይደሓነትን። ኣብቲ ግጥም፡ ፈለማ ኣርጀንቲና ብ 2 ሽቶታትክትመርሕ እንከላ፡ መሲ ነታ ኣብ ዝነኣድ ናይ ኩዕሶ ታሪኹ ተሪፋቶ ዝነበረት ሓንቲ ዋንጫ ዓለም ብቐሊሉ ከዐውታ እዩ ዝብል ግምት ፈጢሩ ነይሩ። ኰይኑ ግን ምባፐ ኣብ ውሽጢ ክልተ ደቓይቕ ክልተ ሸቶታት ብምምዝጋብ ንተስፋ ኣርጀንቲና ማይ ሓዊስሉ። ኣብ መበል 23 ደቒቕ፡ ፈረንሳዊ ደምበለ ኣብ ልዕሊ ዲ ማርያ ብዝፈጸሞ ጌጋ፡ ሃገራዊት ጋንታ ኣርጀንቲና ፍጹም ቅላዕ ረኺባ፤ መሲ ድማ ፈላመይቲ ሸቶ ኣቝጺሩ። በዚ መሰረት ኣብ ታሪኽ ዋንጫ ዓለም ኣብ ሓደ ውድድር፡ ኣብ ናይ ምድብ፡ ዙር 16፡ ፍርቂ ፍጻመን ፍጻመን ጸወታታት ሽቶ ዘቝጸረ እንኮ ተጻዋታይ ኰይኑ። መሲ ኣብታ ድሕሪ 13 ደቓይቕ ዲ ማርያ ዘቝጸራ ሽቶ እውን ኣበርክቶ ገይሩ እዩ። እቲ ኣርጀንቲናዊ ኮኾብ ኣብ ተወሳኺ ሰዓት ሳልሰይቲ ሸቶ ኣቝጺሩ ንሃገሩ ናብ መሪሕነት መሊስዋ'ኳ እንተነበረ እቲ ጸወታ ክዛዘም ክልተ ደቒቓ ክተርፎ እንከሎ ምባፐ ሳልሰይቲ ሸቶ ብምቝጻር እቲ ጸወታ ናብ ፍጹም ቅላዕ ክቕጽል ገይሩ። ኣብ መጀመርታ ፍጹም ቅላዕ ክልተ ጽቡቓት ሸቶታትት እኳ ተመዝጊበን እንተነበራ፡ ሓላዊ ልዳት ኣርጀንቲናን ኣስቶን ቪላን ዝዀነ ኢሚልያኖ ማርቲነዝ ካብ ፈረንሳዊ ኪንግሰለይ ኮማን ዝተቐለዐት ኩዕሶ ኣድሒኑ፤ ካልእ ፈረንሳዊ ትቾመኒ እውን ስሒቱ። ምባፐ ሕልሚ ሊዮኔል መሲ ከበርዕን ኣብ ጫፍ በጺሑ'ኳ እንተነበረ፡ ኣብ መወዳእታ ግን ኣይሰመረሉን። ምባፐ፡ ድሕሪ እቲ ኣብ 1966 እንግሊዝ ንምዕራብ ጀርመን ኣብ ዝሰዓረትሉ ጸዋታ ዋንጫ ዓለም፡ ሰር ጂዮፍ ሀርስት ዘቝጸረን ሰለስተ ሸቶታት፡ ሃትሪክ ብምስራሕ ካልኣይ ተጻዋታይ ኰይኑ ታሪኽ ሰሪሑ። ኰይኑ ግን በቲ ዘጋጠሞም ስዕረት እቲ ወዲ 23 ዓመት ኣዝዩ ሓዚኑ ተራእዩ። ዋላ'ኳ ፈረንሳውያን፡ ነቲ ብራዚልን ኢጣልያን ዝሓዛኦ ንተኸታታሊ ክልተ ግዜ ዋንጫ ናይ ምውሳድ ታሪኽ ንምክፋል ድልየት እንተነበሮም፡ ምባፐ ን 80 ደቓይቕ ልክዕ ከም ካልኦት ደቂ ጋንታኡ ብዙሕ ምንቅስቓስ ኣይገበረን ነይሩ፡፡ ኣሰልጣኒ ሃገራዊት ጋንታ ፈረንሳ ዲድየር ደሻምፕስ እውን ኣብ ፈላማይ እብረ ጸወታ ተጻዋትቲ ክቕይር ተገዲዱ እዩ። ኰይኑ ከኣ ኮኾብ ኮይኑ ዘምሰየ ምባፐ፡ ብዘደንቕ ንከይዲ እቲ ጸወታ ቀይርዎ።


ድያጎ ማራዶና፡ ኣብ እዋን ሕማሙ ትሑት ሕክምናዊ ክንክን ከምዘጋጠሞ ጸብጻብ ወጺኡ

ውሩይ ኣርጀንቲናዊ ተጻዋታይን ኣሰልጣንን ነፍስሄር ድያጎ ኣርማንዶ ማራዶና ኣብ እዋን ሕማሙ ትሑት ሕክምናዊ ክንክንን ሓልዮትን ከምዘጋጠሞ፡ ንኣማውትኡ ኣመልኪቱ መጽናዕቲ ዘካየደ ጉጅለ ሓካይም ገሊጹ። ድያጎ ኣርማንዶ ማራዶና ኣብ  25  ሕዳር 2020  ምስ ዓረፈ፡ ኣኽበርቲ ሕጊ ኣርጀንቲና ኣማውትትኡ ክምርመር ምእዛዞም ይዝከር። ድያጎ ኣርማንዶ ማራዶና ኣብ መበል 60 ዓመቱ'ዩ ኣብ ቦነስ ኣይረስ ኣብ ዝርከብ መንበሪ ቤቱ ብሕማም ልቢ ሞይቱ። ማራዶና፡ ኣብ መጀመርታ ወርሒ ሕዳር'ውን ኣብ ሓንጎሉ ዘጋጠሞ ምርጋእ ደም ንምእላይ ዕዉት መጥባሕቲ ኣካይዱ ነይሩ። ወሉፍ ኣልኮላዊ መስተ ዝነበረ ድያጎ ኣርማንዶ ማራዶና፡ ካብቲ ወልፊ ንምንጋፍ ዝሕግዞ ሕክምናዊ ክንክን ክግበረሉ'ውን ኣብ መደብ እዩ ነይሩ። ዓለምና ካብ ዘርኣየቶም ድንቂ ዝኾነ ተጻወትቲ ኵዕሶ እግሪ ሓደ ዝኾነ ማራዶና፡ ሓሽሽ ዝወስድን ወሉፍ ኣልኮላዊ መስተ ስለዝነበረን ኣብ ህይወቱ ብዙሕ ጸገማት እዩ ዘሕልፍ ነይሩ። ኣብ 1986 ዝተካየደ ዋንጫ ዓለም ሓለቓ፡ ጋንታ ሃገራዊት ጋንታ ኣርጀንቲና ብምዃን ንሃገሩ ዋንጫ ዘግዘመ ማራዶና፡ ሞቱ ምስ ተሰምዐ ብዙሓት ኣፍቀርቲ ኵዕሶ እግሪ ኣብ ሓዘን ተሸሚሞም እዮም፡ ኣብ ሕክምና ዝግበረሉ ዝነበረ ሕክምናዊ ናብዮት ዝምልከት'ውን ብዙሕ ሕቶታት ክልዓል ጀሚሩ። ማራዶና ምስ ሞተ ድሕሪ ቁሩብ መዓልታት ኣኽበርቲ ሕጊ ኣርጀንቲና፡ ኣብ እዋን ሕማም ማራዶና ዝኣልይዎ ዝነበሩ ሓካይምን ነርስታትን መርመራ ክካየደሎም ትእዛዝ ኣመሓላሊፎም። እቶም ኣኽበርቲ ሕጊ፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መጋቢት 20 ኣባላት ሰብ ሞያ ሕክምና ዝሓቐፈት ጉጅለ ብምቋም፡ ማራዶና ኣብ እዋን ሕማሙ ዋሕደ ክንክንን  ዕሽሽነትን የጋጥሞ እንተነይሩ መጽናዕቲ ብምክያድ ጸብጻባ ከተቕርብ ስልጣን ሂቦማ። እቲ በቶም መርመራ ዘካየዱ ሰብ ሞያ ጥዕና ዝቐረበ ጸብጻብ፡ ብዓርቢ'ዩ ኣብ ማዕከናት ዜና እታ ሃገር ተቓሊሑ። እቲ 70 ገጽ ዘለዎ ጸብጻብ፡ ማራዶና ቅድሚ ሙማቱ ኣብ ዝነበረ 12 ሰዓታት ብጽኑዕ ከምዝሓመመን፡ ኣብቲ እዋን እቲ ግቡእ ምክትታል ከምዘይተገበረሉ ዝገልጽ ጸብጻብ ሰፊሩ ኣሎ። ነቲ በቶም ሰብ ሞያ ዝተውሃበ ጸብጻብ ብምጥቃስ ናይ ኣርጀንቲና ጋዜጣ ክላሪን፡ እቶም ንማራዶና ዝከታተሉ ዝነበሩ ሰብ ሞያ ሕክምና ጉድለት ከምዝነበሮም ገሊጾም። እቶም ነቲ ጸብጻብ ዘቕረቡ ሰብ ሞያ፡ ማራዶና ኣብ ክንዲ ኣብ ገዝኡ፡ ኣብ ሕክምና ከይዱ ግቡእ ሕክምናዊ ምክትታል እንተዝግበረሉ ነይሩ ናይ ምድሓን ዕድል ነይርዎ'ዩ ኢሎም። እቶም ጸብጻብ ዘቕረቡ ጉጅል እቶም ንማራዶና ዝከታተሉ ዝነበሩ ሰብ ሞያ ሕክምና "ዘይብቑዓትን ዘይግዱሳትን'ዮም" ኢሎም ከምዝገለጽዎም ቅደሕ እቲ ጸብጻብ ዝበጽሖ ማዕከን ዜና ሮይተርስ ኣቃሊሑ። ናይ ማራዶና ውልቃዊ ሓኪም ዝኾነ ወዲ 39 ዓመት ልዮፖልዶ ልኳዋንን ውልዋዊ ሓኪም ኣእምሮ ናይ ማራዶናን ካብቶም ብኣክበርቲ ሕጊ ኣርጀንቲና መርመራ ዝተኻየደሎም እዮም። ብመሰረት እቶም ሰብ ሞያ ዘቕረብዎ ጸብጻብ፡ ኣኽበርቲ ሕጊ ኣርጀንቲና ኣብ ልዕሊ ሓካይም ማራዶና ክሲ ክምስርቱ ድዮም ግን ብሕጂ'ዩ ክረአ። ጋዜጣ ክላሪን፡ ነቲ ጸብጻብ ምርኩስ ብምግባር እቶም ሓካይም ናይ ማራዶና ብቕትለት ሰብ ክክሰሱ ከምዝኽእሉ ኣብ ዓምድታታ ኣስፊራ። እቲ መርመራ ከካየድ ክልተ ደቁ ንማራዶና እየን ናብ ቤት ፍርዲ ብምዃድ ከሲ መስሪተን፡ ደቂ ማራዶና፡ ኣቦአን መጥባሕቲ ናይ ሓንጎል ምስ ተገበረሉ ኣብቲ ዝግበረሉ ዝነበረ ሕክምናዊ ኣልያ ስክፍታ ከምዝነበረን ብምግላጽ'የን መርመራ ክካየድ ናብ ቤት ፍርዲ ሕቶ ኣቕሪበን። ውልቃዊ ሓኪም ማራዶና ልዮፖልዶ ልኳዋ፡ ዝኾነ ዝተፈጸመ ጌጋ ከምዘይነበረ ብምግላጽ ነቲ ዝወጽአ ጸብጻብ ነጺግዎ ኣሎ። ዶክተር ልዮፖልዶ ልኳዋን፡ ድሕሪ ሞት ኣርማንዶ ማራዶና ኣብ ዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለጺ  ህይወት ዓርኩ [ማራዶና] ንምድሓን ኩሉ ዝክኣሎ ነገር ከምዝገበረ ብስምዒት ገሊጹ ነይሩ።


ልዮነል መሲ ምስ ፔለ ዘመዓራርዮ ክብረወሰን ረኺቡ

ኣርጀንቲናዊ ልዮነል መሲ ትማሊ ጋንትኡ  ባርሲሎና ምስ ቫለንሽያ ማዕረ ኣብ ዝወጽኣትሉ ግጥም ሓንቲ ሸቶ ብምምዝጋቡ ምስ ፔለ ክመዓራረ ክኢሉ። ሜሲ በታ ትማሊ ዘመዝገባ ሸቶ ተሓጊዙ፡ ምስ ጋንታ ባርሲሎና ኮይኑ ዘመዝገቦ ሸቶ 643 ብምብጽሑ፡ ኣብ ሓንቲ ጋንታ ኮይኑ ብዘመዝገቦ ሸቶታት ምስ ብራዚላዊ ንጉስ ኵዕሶ እግሪ ፔለ ክመዓራረ ክኢሉ ኣሎ። ወዲ 33 ዓመት ልዮነል መሲ፡ ምስ ጋንታ ባርሲሎና ኮይኑ ጸወታ ኣብ ዝመጀረሉ፡ ኣብ 2005 እዩ ኣብ ልዕሊ ጋንታ ኣልባሴራ ብዘመዝገባ ሸቶ ኣሃዱ ኢሉ ጀሚሩ። ብራዚላዊ ፔለ ብወገኑ ምስ ጋንታ ሳንቶስ ኮይኑ ካብ 1956 ክሳብ 1974 ኣብ ዝተጻወተሉ 643 ጎላንት ከመዝግብ ክኢሉ። እንተኾነ ልዮነል መሲ ጋንትኡ ካብ ቀዳመይቲ ዘላ ኣትለቲኮ ማድሪድ ብትሽዓተ ነጥቢ ድሒራ ኣብ ሓሙሻይ ደረጃ ተሰሪዓ ብምህላዋ ንጻወትኡ ብድምቐት ክጽንብል ኣይከኣለን። ልዩነል ሜሲ ኣብዚ ትማሊ ዘካየዶ ጸወታ ልዕሊ ፔለ ጸብለል ከተብሎ ትኽእል ዝነበረት ወርቃዊት ዕድል ከሲሩ’ዩ። ዳኛ ንባርሲሎና ፍጹም ቅላዕ ኣብ ዝሃበሉ፡ ሜሲ ንዝቐልዓ ፍጹም ቅላዕ ሓላዊ ልዳት ቫለንሽያ ዶመነች ብዘደንቕ ኣገባብ ከድሕና ብምኽኣሉ ሜሲ ልዕሊ ፔለ ጸብለል ክብለሉ ዝኽእል ዕድል ኣባኺኑ።


እቲ 'ዘይድገም' መሲ፡ ኣብ 1000 ጸወታኡ ሕልሚ ሃገሩ ኣድሚቝ

ኮኸብ ኩዕሶ እግሪ ዓለም ኣርጀንቲናዊ ሊዮነል መሲ፡ ክልተ ግዜ ተዓዋቲት ዋንጫ ዓለም ንዝዀነት ሃገሩ ንኣውስትራልያ ረቲዓ ናብ ርብዒ ፍጻመ ክትሓልፍ እንከላ ንዕኡ ድማ መበል ሓደ ሽሕ ጸወታኡ’ዩ ነይሩ። መሲ ኣብቲ ናይ ትማሊ ምሸት፡ መበል ሓደ ሽሕ ጸወታኡ፡ ኣብ መበል 35 ደቒቕ ንሃገራዊት ጋንታኡ ሸቶ ብምቝጻር ተወሳኺ ታሪኽ ሰሪሑ'ሎ። ንፓሪስ ሴንት ጀርመይን ዝጻወት መሲ ዘገርም ኣወዳድኣ ኵዕሶ ኣርእዩ፣ ነቶም ተስፋ ስኢኖም ቅህምም ኢሎም ዘምሰዩ ደገፍቲ ጋንታኡ ብታሕጓስ እተሰራርስ ሸቶ ኣቝጺሩ። እታ ሸቶ ንመሲ፡ መበል 789 ክትከውን እንከላ፡ ካብዚአን እተን 94 ሸቶታት ንሃገሩ ኣርጀንቲና ዘቝጸረን’የን። መሲ ኣብቲ ኣብ ቐጠር ዝካየድ ዘሎ ዋንጫ ዓለም ብዝሒ ሸቶ ካብ ዘቝጸሩ ተጻወትቲ ንምንሕናሕ ዘኽእሎ ሸቶ’ዩ ኣቝጺሩ። ኣውስትራልያ ኣብቲ ናይ ትማሊ ምሸት ጸወታ ክሳዕ 35 ደቃይቕ ንኣርጀንቲና ኣርዒዳታ'ኳ እንተነበረት ብድሕሪኡ ግን ዓብላልነት ጸወታ ብኣርጀንቲና ተመዚዓ እያ። መሲ ኩዕሶ ኣብ ዝሕዘሉን ዝቐልዓሉን ዝነበረ እዋን፡ እቲ ስታድዮም ክናወጽ ኣምስዩ። ኣብቲ መሲ፡ ከም ሓለቓ ጋንታ ኣርጀንቲና ብምዃን ንመበል ሓደ ሚእቲ ዝተሰለፈሉ ጸወታ፡ ጁሊያን ኣልቫረዝ ኣብ መበል 57 ደቒቕ ሸቶ ደጊሙ ንዓወት ጋንታኡ ርጕጽ ገይርዎ። እቲ ጸወታ፡ ክውዳእ 13 ደቓይቕ ምስ ተረፎ - ኣብ 77 ደቕቕ - ብኣርጀንቲናዊ ኢንዞ ፈርናንደዝ ተጨሊፋ ዝኣተወት ሸቶ ረኺባ ኣውስትራልያ፤ ጸወታ 2 ብ 1 ተዛዚሙ። መሲ፡ ኣብ ግጥማት ኣውዲቕካ ምሕላፍ ዋንጫ ዓለም ሸቶ ዘመዝገበ ዝዓበየ ኣርጀንቲናዊ ኰይኑ - ነዚ 'ክብረወሰን' ካብ ሮበርቶ ኣያላ ወሲድዎ’ሎ። ንሱ ሓደ ካብቶም ኣብ 5 ዝተፈላለየ ውድድራት ዋንጫ ዓለም ዝተሳተፉ 6 ተጻወትቲ እዩ። መሲ፡ ድሕሪ 35 ዓመቱ ብውሕዱ ሰለስተ ሸቶታት ዋንጫ ዓለም ዘመዝገበ፡ ድሕሪ’ቲ 5 ሸቶታት ዝመዝገበ ካሜሩናዊ ሮጀር ሚላ ዝስራዕ ካልኣይ ተጻዋታይ ኰይኑ’ሎ። ኣብ ርእሲ’ዚ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት፡ መሲ፡ መወዳእታ ዓመታት ጸወታኡ ካብ ሮናልዶ ኣዝዩ ዝሓሸ ዝኸይድ ዘሎ ይመስል ዝብል ትንታነ ይቐርብ ኣሎ። መሲ ካብ ሮናልዶ ብኽልተ ዓመት ይንእስ፣ እንተዀነ ኵሉ ግዜ ኣዝዩ ዝበሰለ፡ ክትኣምኖ ዘጸግም ብልሒ ዘለዎ 'ዘይድገም' ተጻዋታይ እዩ፡ ይበሃለሉ'ሎ።


ሃንደበት ምስ ዓሳነባሪ ዝተራኸበት ጀላቢት!

ኣብ ዶባት ኣርጀንቲና እንዳጀለበት እንከላ ክልተ ዓሳነባሪ ናብቲ ዝነበረትሉ ቦታ መጺኦም ከምዝተንከፍዋ ትዛረብ። ከም ኣጋጣሚ መዓልቲ ልደታ ስለዝነበረ ኣዝዩ ባህ ከምዝበላ ገሊጻ።


ብሞት ዲዮጎ ማራዶና ዝኽሰሱ ሓካይም ናብ ቤት ፍርዲ ክቐርቡ’ዮም

ብሞት ኮኾብ ኩዕሶ እግሪ ዓለም ኣርጀንቲናዊ ዲዮጎ ማራዶና ዝተኸሰሱ 8 ሰብሞያ ጥዕና ናብ ቤት ፍርዲ ክቐርቡ’ዮም። ንሞት ማራዶና ንምጽራይ ዝቖመ ኣካል፡ ዝተዋህቦ ሕክምናዊ ክንክን ብዙሕ “ጉድለታት” ከምዝነበሮ ድሕሪ ምግላጹ፡ ሓደ ዳኛ ቤት ፍርዲ እታ ሃገር፡ እቶም ሓካይም ብሞቱ ክሕተቱ ስለዘለዎም ናብ ፍርዲ ክቐርቡ ኣዚዙ’ሎ። ማራዶና፡ ኣብ ሕዳር 2020 ብዘጋጠሞ ወቕዒ ልቢ ኣብ መበል 60 ዓመቱ ኣብ ርእሰከተማ ቦ ነስ ኣይረስ ከምዝዓረፈ ይዝከር። ሓደ ወርሒ ቅድሚ ሞቱ ኣብ ሓንጎሉ ዝነበረ ምርጋእ ደም ንምፍዋስ መጥባሕቲ ኣካይዱ ናብ ገዝኡ ድሕሪ ምምላሱ’ዩ ሞይቱ። ሒደት መዓልታት ድሕሪ ሞቱ ኸኣ፡ ኣኽበርቲ ሕጊ ኣርጀንቲና፡ ኣብ ልዕሊ’ቶም ዝኣልይዎ ዝነበሩ ሓካይምን ነርሳትን መርመራ ጀሚሮም። እቶም ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ነቲ ጉዳይ ንምጽራይ ዝተመዘዙ 20 ኪኢላታት ኣብ ዝሃብዎ መደምደምታ፡ እቶም ዝኣልይዎ ዝነበሩ ሰብሞያ ጥዕና፡ “ዘይግቡእ፡ ዘይብቑዕን ሓደገኛን” ኣተሓሕዛ ተኸቲሎም ክብል ወሲኑ’ሎ። ኣብ ዝሓሸ ሕክምናዊ ትካል ብቑዕ ክንክን ተገይሩሉ እንተዝነብር “ንክድሕን ዝለዓለ ዕድል ነይርዎ” ክብሉ’ውን እቶም ኪኢላታት ደምዲሞም። ካብቶም ዝተኸሱ ሰብሞያ፡ ውልቃዊ ሓኪሙ ዝኾነ ኪኢላ መጥባሕቲ ሓንጎል ዶ/ር ሊዮፖልዶ ሉከ፡ ሓኪም ኣእምሮን ስነልቦናን፡ ክልተ ሓፈሻዊ ዶክተራት፡ ክልተ ነርሳትን ሓላፊኦምን ይርከብዎም። ሸሞንቲኦም፡ ብሸለልትነት ብዝስዕብ ሞት ተኸሲሶም’ዮም ናብ ቤት ፍርዲ ዝቐርቡ ዘለዉ። ብመሰረት ገበናዊ ሕጊ ኣርጀንቲና፡ ከምዚ ዓይነት ገበን ክሳብ 25 ዓመት ማእሰርቲ ከስዕብ ዝኽእል’ዩ። ቤት ፍርዲ ዝጋባኣሉ ዕለት ዛጊት ኣይተፈልጠን ዘሎ። ጠበቓ ናይ ሓደ ካብ ዲቂ ማራዶና ዝኾነ ማርእዮ ባውድሪ ንሮይተርስ ከምዝገለጾ፡ እቲ ህቡብ ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ዓለም ኣብ ዝሞተሉ እዋን “ርእሱ ክድግፈሉ ኣብ ዘይክእለሉ ኩነታት’ዩ ወዲቑ” ነይሩ። “ጠንቁ ምስ ኣስተውዓልኩሉ፡ ቅትለት ብሸለልትነት’ዩ ኢለ። ንነዊሕ እዋን ተቓሊሰ፡ እዚ መድረኽ’ዚ ተወዲኡ ሕጂ ኣብዚ በዚሕና ኣለና” ኢሉ። እቲ መርመራ፡ ድሕሪ ሞት ማራዶና ክልተ ደቁ ብዛዕባ ኣቦአን ዘካየዶ መጥባሕትን ኣተሓሕዛ ሓካይሙን ጥርዓን ድሕሪ ምቕራበን’ዩ ተጀሚሩ። ሓኪሙ፡ ዶ/ር ሎከ ኣብ ሕዳር 2020 ኣብ ዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ ንሂወት መሓዝኡ ንምድሓን ዝክኣሎ ከምዝገበረ እናበኸየ ተዛሪቡ ነይሩ። ዲየጎ ማራዶና፡ ሓደ ካብቶም ኩዕእሶ እግሪ ዓለም ዘፍረዮም ብሉጻት ተጻወቲ ኮይኑ፡ ሃገሩ ኣርጀንቲና ዋንጫ ዓለም 1986 ክትዕወት እንከላ ካፕቴን ናይ ታሃገራዊት ጋንታ’ዩ ነይሩ። በታ ኣብቲ ውድድር ኣንጻር ዓዲ-እንግሊዝ ብኢዱ ዘእተዋ ”ኢድ ፈጣሪ” ተባሂላ እትፍለጥ ሸቶ’ውን ይዝከር’ዩ። ኣብ ኣጋ መወዳእታ እዋን ጸወታኡን ድሕሪ ምስንባቱን ኣብ ዝነበራ ዓመታቱ፡ ብወልፊ ዕጸ-ፋርስ (ኮኬን) ይሽገር ብምንባሩ፡ ኣብ 1991 ን15 ኣዋርሕ ተኣጊዱ ነይሩ’ዩ። ኣብቲ ንፈለማ እዋን ኣብ ኣፍሪቃ (ደቡብ ኣፍሪቃ) ዝተኻየደ ዋንጫ ዓለም 2010 ግን ኣሰልጣኒ ሃገራዊት ጋንታ ኣርጀንቲና ኮይኑ ተሳቲፉ እዩ። ሞቱ ንስፖርት ዓለም፡ ብፍላይ ድማ ኲዕሶ እግሪ ዓለም፡ ብቐንዱ ድማ ሃገሩ ኣርጀንቲና ዘሕዘነ ዓቢ ፍጻመ’ዩ ነይሩ።


ዋንጫ ዓለም 2022፡ ኣርጀንቲና ዶ ክርኤሽያ? ሜሲ ዶ ሞድሪች ሎሚ ይደምቁ?

ክልትኦም ዕውታት ባሎንዲኦር’ዮም፡ ክልቲኦም ማልያ ቁጽሪ 10’ዮም ዝለብሱ፡ ክልቲኦም ናብ ፍጻመ ዋንጫ ዓለም በጺሖም ተሳዒሮም’ዮም፡ ሕጂ ሓዲኦም ናብ ፍጻመ ክሓልፉ’ዩ፡ ኣርጀንቲና ዶ ክርኤሽያ? ሜሲ ዶ ሞድሪች ሎሚ ይደምቁ ሰዓት ዓሰርተ ምሸት ዝጅምር ጸወታ ክምልሶ’ዩ። ሜሲ ወዲ 35 ዓመት’ዩ ሊካ ሞድሪች ከኣ ወዲ 37 ዓመት፡ ንዕድሚኦም ኣብ ግምት ብምእታው እዚ ናይ ሎሚ ዓመት ዋንጫ ዓለም ናይ መወዳእትኦም ክኸውን ከምዝኽእል ናይ ብዙሓት ግምት’ዩ፡ እሞ ቅድሚ ጫምኦም ምስቓሎም ድኣ መን’ዩ ዛንትኡ ብቂሐ ጽልሚ ክዛዝሞ? ካብ ኣርጀንቲናን ካብ ክርኤሽያን ዝሰዓረት፡ ካብ ሞሮኮን ፈረንሳን ምስ ዝሰዓረት’ያ ሰንበት ጸወታ ፍጻመ ክተካይድ። ክልቲኦም ሃገራውያን ጋንታታቶም ነዚ በጺሐንኦ ዘለዋ ደረጃ ንኽበጽሓ ዕዙዝ ኣበርክቶ’ዮም ገይሮም፡ ሃገራቶም ናብ ፍርቂ ፍጻመ ንኽሓልፋ’ውን ክልቲኦም ፍጹም ቅላዕ ኣመዝጊቦም’ዮም። ሜሲ፡ ሃገሩ ኣብ ልዕሊ ሆላንድ ብፍጹም ቅላዕ ኣብ ዝሰዓረትሉ ነታ ቀዳመይቲ ፍጹም ቅላዕ ሃሪሙ ኣመዝጊብዎ: ሊካ ሞድሪች ብወገኑ ሃገሩ ኣብ ልዕሊ ብራዚል ዓወት ኣብ ዘመዝገበትሉ ነታ ሳልሰይቲ ፍጹም ቅላዕ ኣመዝጊብዋ። ሉካ ሞድሪች ብሓፈሻ  ንናይ 2018 ኣብ ልዕሊ ዴንማርክን ሩስያን ዘመዝገበን ፍጹም ቅላዕ ሓዊስካ እቲ እንኮ ኣብ ሰለስተ ጸወታታት ኣውዲቅካ ምሕላፍ ዋንጫ ዓለም ፍጹም ቅላዕ ዘመዝገበ ተጻዋታይ’ዩ። ብሓፈሻ ሜሲ ኣብ ዋንጫ ዓለም 2022 ኣርባዕተ ሸቶታት ከመዝግብ እንከሎ ክልተ ንሸቶ ዝኾና ኮዓሳሱ ከሺኑ ኣቐቢሉ፡ ሉካ ሞድሪች ግን ክሳብ ሕጂ ሸቶ ኣይመዝበን ንሸቶ ትኸውን ኩዕሶ’ውን ኣየቐበለን፤ እንተኾነ ሜሲ ኣጥቃዓይ ሉካ ሞድሪች ከኣ ኣከፋፋሊ ስለዝኾነ ፍልልይ ክመጽእ ንቡር’ዩ። ልዮኔል ሜሲ ኣብ ልዕሊ ኣውስትራልያ ጽብቕቲ ሸቶ ምስ ኣመዝገብ፡ ተጻዋታይ ሃገራዊት ጋንታ ኢንግሊዝን ማንቸስተር ዩናይትድን ነበር ርዮ ፈርዲናንድ “ኣብዚ ዋንጫ ዓለም ካብ ዝርኣኽዎ ውልቃዊ ብቕዓት ዝተፈለየን ዝበለጸን ኣብ ሜሲ ይርእዮ ኣለኹ፡ ከምዚ ዓይነት ብቕዓት ርእየ ኣይፈልጥን’የ” ብምባል ኣብ ልዕሊ ሜሲ ዘለዎ ኣድናቖት ገሊጹ። ኣብ ሃገራዊት ጋንታ ኣርጀንቲና መጻውትቲ ሜሲ ዝነበረ ፓብሎ ዛባሌታ ብወገኑ “ከምዝመስለኒ ሜሲ እዛ ዋንጫ ዓለም ናይ መወዳእትኡ ምዃና ዝተርድኣ ይመስል ርግእ ኢሉ ናይ ዘለዎ’ዩ ዝጻወት ዘሎ” ኢሉ። ሉካ ሞድሪች ኣብቲ ኣንጻር ብራዚል ዝነበሮም ጸወታ ርብዒ ፍጻመ ብዘርኣዮ ብቕዓት የዕንቲ ብዙሓት’ዩ ስሒቡ። ተጻዋታይ ቶተንሃም ዝነበረ ሚካህ ሪቻርድስ “ናብ ደቂ ጋንትኡ ወሰንቲ ኩዓሳሱ ብምቕባል፡ ንጸወታ ኣብ ምቁጻጽርን ብዘርአዮ ብቕዓት ንብራዚል ልቦም’ዩ ኣጥፊእሎም ከም ውጽኢቱ ከኣ ሞደሪችን ክርኤሽያን ተዓዊተን” ኢሉ። ሜሲ ኣብዚ ዝካየድ ዘሎ ዋንጫ ዓለም 25 ቅልዓት ናብ ልዳት ክሃርም እንከሎ እተን 12 ብልክዕ ናብ ልዳት ዝኸዳ’የን በዚ ከኣ ኣብዚ ዋንጫ ዓለም ዝበዝሐ ቅልዓት ብምህራም ኣብ ቅድሚት ይስራዕ። ሞድሪች ናብ ደቂ ጋንታኡ 201 ኩዓሳሱ ብምቕባል ኣብ ሳልሳይ ክስራዕ እንከሎ፡ ሜሲ ብ171 ኣብ ሻሙናይ ተሰሪዑ ኣሎ። ሜሲ ኣብ 2014 ሞድሪች ከኣ ኣብ 2018 ናብ ፍጻመ ዋንጫ ዓለም በጺሖም ተሳዒሮም’ዮም። ኣርጀንቲና ኣብ 2014 ዋንጫ ዓለም ብጀርመን 1 ብ 0 ክትስዓር እንከላ ክርኤሽያ ብወገና ኣብ 2018 ብፈረንሳ 4 ን 2 ተሳዒራ። ሜሲ ኣብ 2014 ሉካ ሞድሪች ከኣ ኣብ 2018 ተዓወትቲ ባሎንዶኦር ክኾኑ ክኢሎም’ዮም። ሜሲ በዛ ሎሚ ዘካይዳ ጸወታ ተሓጊዙ ኣብ ዋንጫ ዓለም ኣብ 25 ጸወታታት ብምስላፍ ምስ ጀርመናዊ ሉተር ማትያስ ክመዓራረ’ዩ። ይስዓር ይሰዓር ብዘየገድስ ከኣ እንተስ ንዋንጫ እንተስ ንሳልሳይ ደረጃ ጸወታ ስለዝህልዎ ኣብ ዋንጫ ዓለም ዝበዝሐ ጸወታታት ዝተሰለፈ ተጻዋታይ ተባሂሉ ክብረ ወሰን ክሰብር’ዩ። ሜሲ ኣብ ዋንጫ ዓለም ብሓፈሻ 10 ሸቶታት ኣመዝጊቡ’ሎ፡ ኣብ ዋንጫ ዓለም ክንዲ ናይ ሜሲ ሸቶታት ዘመዝገቡ ተጻወትቲ ሸውዓተ ጥራይ’ዮም፡ ጀርመናዊ ሚሮስላቭ ክሎስ ከኣ ብ16 ሸቶታት ኣብ ቅደሚት ኣሎ። ሜሲ ኣብ 170 ንሃገሩ ወኪሉ ዘካየዶ ጸወታታት 95 ሸቶታት ከምዝግብ እንከሎ ሞድሪች ብወገኑ ንሃገሩ 160 ግዜ ብምጽዋት 23 ሸቶታት ኣቁጺሩ ኣሎ። ሞድሪች፡ ኣብ ሓንቲ ዋንጫ ዓለም ሽዱሽተ ጸወታታት ዝተጻወተ ልዕሊ 37 ዓመት ዕድሚኡ ዝብል ክብሪ ክረክብ ክኢሉ ኣሎ። ሞድሪች፡ ንክርኤሽያ ወኪሉ ኣብ 17 ጸወታታት ዋንጫ ዓለም ብምጽዋት ናይ ሃገሩ ክብረ ወሰን ሒዙ ኣሎ። ሜሲ ኮፓ ኣሜሪካ ክዕወት እንከሎ ሞድሪች ግን ንሃገሩ ኣህጉራዊ ዋንጫ ኣየዕተራን ዘሎ። እቲ ዘገርም ሜሲ ንሃገሩ ወኪሉ ኣብ መጋቢት 2006  ኣንጻር ክርኤሽያ ኣብ ዝነበሮም ምሕዝነታዊ ጸወታ ተሰሊፉ ቀዳመይቲ ሸትኡ  ከመዝግብ እንከሎ ሞድሪች’ውን ብተመሳሳሊ ሽዓ መዓልቲ ኣብ ልዕሊ ኣርጀንቲና ሸቶ ብምምዝጋብ ንሃገራዊት ጋንትኡ ፋልመይቲ ሸቶ ኣቑጺሩ። ሎሚ ኣብ ዝካየድ ጸወታ ንሜሲ መበል 1002 ዓለምለኻዊ ጸወትኡ ክኸውን እንከሎ ክሳብ ሕዚ 790 ሸቶታት ኣመዝጊቡ 339 ውዱኣት ኮዓሳሱ ከኣ ኣቐቢሉ። ሜሲ ሸውዓት ግዜ ዝበለጸ ተጻወታይ እዛ ዓለም ክብሃል እንከሎ ሞድሪች ኣብ 2018 ነዚ ሽልማት ክሽለም በቒዑ ነይሩ። ሞድሪች ሓሙሽተ ግዜ ቻምፕዮንስ ሊግ ክዕወት እንከሎ ሜሲ ኣርባዕተ ግዜ ተዓዊቱ። ሜሲን ሞድሪችን ሎሚ ዝህልዎም ጸወታ ሓዊስካ ንሓድሕዶም 27 ግዜ’ዮም ተራኺቦም: ካብዚ እቲ 22 ኣብ ኣብ ኤል ክላሲኮ ዝተራኸብሉ’ዩ [ሜሲ ምስ ባርሲሎና ሞድሪች ምስ ርያል ማድሪድ]።


ፕረዚደንት ኣርጀንቲና ዝተሳፈረላ መኪና ካብ ተቓወምቲ መጥቃዕቲ በጺሕዋ

ኣብ ግዝኣት ፓታጎኒያ፡ ብዙሓት ተቓወምቲ፡ ንፕረዚደንት ኣልቤርቶ ፌርናንዴዝ ዝሓዘት መኪና ከምዘጥቅዑ ተገሊፁ። ኣብ ደቡባዊ ኣርጀንቲና ግዝኣት ቹቡት ኣብ ዝርከብ ሓደ ማእኸል ማሕበረሰብ ዑደት የካይድ ዝነበረ እቲ ፕረዝደንት፡ ሃንደበት ብተቓወምቲ ተኸቢቡ። እቶም ዝተኣከቡ ተቓወምቲ ናብ መኪና እቲ ፕረዝደንት እምኒ ብምድርባይ፡ ንመኪና እታ ፕረዚደንት ካብቲ ማእኸል ክትወፅእ ዘገደዱ እንትኾኑ፡ እታ መኪና’ውን ጉድኣት በፂሕዋ። ፕረዝደንት ኣልቤርቶ ፌርናንዴዝ፡ ነቲ ህይወት ሓደ ሰብ ዝበልዐን፡ ብዙሓት ዝጎድአን ኣብቲ ከባቢ ዘጋጠመ ባርዕ፡ ንምዕዛብ እዩ፡ ናብቲ ከባቢ ኣምሪሑ። እንተኾነ፡ ኣብ ግዝኣት ቹቡት ክካየድ እዩ ዝተብሃለ ዕደና መኣድን፡ ጠንቂ እዚ ተቓውሞ ከምዝኾነ እዩ ዝግለፅ። እቶም ተቓወምቲ፡ መንግስቲ፡ ንዓበይቲ ዓደንቲ መዓድን ፍቓድ ንምሃብ ረቂቕ ምውፅኡ ክቃወሙ ፀኒሖም እዮም። እቲ ከባቢ ብመዓድናት ወርቂ፣ ብርን ዩራንየምን ሃፍታም ከምዝኾነ ይግለፅ። ኣብቲ ዕግርግር ዝነበሮ ቦታ ዝተቐረፁ ተንቀሳቐስቲ ምስሊ፡ እቲ ፕረዚደንት ካብቲ ማእከል ማሕበረሰብ ወጺኡ፡ ናብ መኪንኡ ከምርሕን፡ እቶም ተቓወምቲ ድማ፡ በሪ እቲ ማእከል ከቢቦምን ይረኣዩ። እቶም ተቓወምቲ ነታ እቲ ፕረዚደንት ዝተሳፈረላ መኪና ክወቕዑን ከይንቀሳቐስ ክዓግቱን’ውን፡ ተራእዮም። ገለ ተቓወምቲ ከኣ ናብ መስትያት እታ መኪና እምኒ ክድርብዮ ተራእዮም። ዋላ’ኳ ነቲ ፕረዝደንት ኣሳፊራ ዝነበረት መኪና ነቶም ተኣኪቦም ዝነበሩ ተቓወምቲ ሰጊራ ምሕላፍ እንተኽኣለት፡ መሳኹቲ እታ መኪና ግና ተሰባቢሮም እዮም። ኣብ ኣርጀንቲና ግዝኣት ፓታጎኒያ ብሰንኪ ዘጋጠመ ባርዕ፡ ብዙሓት ካብ መረበቶም ዝተመዛበሉ እንትኾኑ፡ ብውሑዱ 200 መንበሪ ኣባይቲ’ውን ዓንዮም እዮም። ኣብ ገለ ከተማታት ድማ፡ ኣገልግሎት ሓይሊ ኤሌክትሪክን ማይን ተቛሪፁ እዩ። ዋላ’ኳ ዛጊድ ጠንቂ እዚ ባርዕ እንተዘይተፈለጠ፡ ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት ኣርጀንቲና ግና፡ እዚ ባርዕ ኮነ ተባሂሉ ዝተፈፀመ ከምዝኾነ እዩ ዝኣምን።


ምንጻል ጥንሲ ዘፍቅድ ረቂቕ ሕጊ ኣርጀንቲና ዝለዓለ ድጋፍ ረኺቡ

ፖለቲከኛታት ኣርጀንቲና ኣብታ ብዓብላሊ ቁጽሪ ሰዓብቲ እምነት ካቶሊክ ዘለውዋ ሃገር፡ ምንጻል ጥንሲ ሕጋዊ ዝገብር ረቂቕ ሕጊ ንኽጸድቕ ዝድግፍ ድምጺ ሂቦም። እዚ ድማ ነቲ ብተጣበቕቲ መሰላት ደቂኣንስትዮ ዝካየድ ዝነበረ ጎስጓስ መልሲ ከምዝሃበ ይግለጽ ኣሎ። ኣባላት ታሕተዋይ ባይቶ ኣርጀንቲና ኣብቲ ረቂቕ 131 ብ 117 ዝኾነ ድምጺ ሂቦም። እቲ ዝለዓለ ድምጺ ድማ ንሕጋውነት ምንጻል ጥንሲ ዝድግፍ ኮይኑ። እንተኾነ እቲ ረቂቕ ሕጊ፤ ስሩዕ ሕጊ ኮይኑ ንኽወጽእ ናይ ግድን ብላዕለዋይ ሰኔት እታ ሃገር ክሓለፍ ኣለዎ። እቲ መስርሕ ምሃብ ድማጺ’ውን ክሳብ መዛዘሚ 2020 ክካየድ ትጽቢት ይግበር። ኣብ ኣርጀንቲና ጥንሲ ዘውረዳ (ዝነጸላ) ደቂኣንስትዮ ክስታት’ዩ ዝጽበየን። ብፕረዚደንት ኣልቤርቶ ፈርናንደዝ ዝቐረበ ሓድሽ ረቒቕ፡ ክሳብ 14 ሰሙን ኣብ ዘቑጸረ ጥንሲ ጥራይ ምንጻል ከምዘፍቅድ ተፈሊጡ’ሎ። ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብታ ሃገር ብጾታዊ ዓመጽ ጥንሲ ንዘጋጠመን ደቂኣንስትዮ ኣብ ዝህልዋን እቲ ጥንሲ ኣብ ጥዕና እታ ኣደ ሓደጋ ዘኽትል ምዃኑ እንተተረጋጊጹን’ዩ ምንጻል ዝፍቀድ። ታሕተዋይ ባይቶ ኣርጀንቲና ካብ ሓሙስ ክሳብ ወጋሕታ ዓርቢ ን20 ሰዓታት ዝጸንሐ ክትዕ ብድሕሪ ምክያድ ነቲ ረቂቕ ከምዘጽደቐ ይግለጽ። እቲ ኣብ ላዕለዋይ ሰኔት ዝካየድ ክትዕ ከኣ ካብዚ ዝበለጸ ከምዝኸውን ትጽቢት ይግበር። ኣብ 2018 እቲ ታሕተዋይ ባይቶ ንምንጻል ጥንሲ ዝምልከት ተመሳሳሊ ውሳነ ኣሕሊፉ እንተነበረ’ኳ፡ ላዕለዋይ ሰኔት እታ ሃገር ግን ውድቂ ገይርዎ ነይሩ። “ኣነ ካቶሊክ እየ ግን ከኣ ንኹሉ ዝገዝእ ሕጊ ክሕግግ ኣለኒ” ዝበለ ፕረዚደንት ፈርናንደዝ “እዚ ኣዝዩ ዘገድስ ጉዳይ ጥዕና ሕብረተሰብ እዩ” ክብል ኣረዲኡ። ቤተክርስትያን ሮማን ካቶሊክ ግን ንውሳነ ፖለቲከኛታት ኣርጀንቲና ዘለዋ ተቓውሞ ኣስሚዓ’ላ። ሚንስተር ደቂኣንስትዮ፣ ስርዓተ ጾታን ብዙሕነትን እታ ሃገር ኤሊዛቤት ጎሜዝ ግን፤ “ኣብ ታሪኽና ሓድሽ ምዕራፍ ጽሒፍና” ክትብል ነቲ ውሳነ ዘለዋ ደገፍ ብትዊተር ሓቢራ። ነቲ ረቂቕ ሕጊ ዝደገፉን ዝተቓወሙን ጉጅለታት ድማ ኣብ ኣፍደገ ህንጻ እቲ ኮንግረስ ተኣኻኺቦም ኣለዉ። መንግስቲ ኣርጀንቲና ከምዝሕብሮ፡ ብሰንኪ ውሑስ ዘይኮነን ሕቡእን ፈተነ ምንጻል ጥንሲ፡ ዓመታዊ ኣስታት 38 ሽሕ ደቂኣንስትዮ ንሕክምና ናብ ሆስፒታላት ክኣትዋ ይግደዳ።


ኣርጀንቲና፡ ኣብ ሜዳ ኩዕሶ እግሪ ብዝተላዕለ ዕግርግር ኣሰልጠኒ ብጥይት ተሃሪሙ

ኣብ ኣርጀንቲና ብሰንበት ኣብ ሞንጎ ክልተ ናይ ሳልሳይ ዲቪዥን ጋንታታት ኣብ ዝተኻየደ ግጥም ኣብ ሞንጎ ደገፍቲ ብዝተላዕለ ዕግርግር ሓደ ኣሰልጣኒ ኣብ ሞንኩቡ ብጥይት ተሃሪሙ። ጋንታ ሁራካን ላስ ሀራስ ጋንትኦም ምስ ፌሮ ዲ ጀነራል ፒኮ ኣብ ትገጥመሉ ዝነበረት ኣብ ደገፍቲ ብዝተለዓለ ዕግርግር ተጻወትቲ ካብ ሜዳ ሃዲሞም ክወጽኡ ተገዲዶም። እቲ ኣብ ዞባ ማንዶዛ ዝካየድ ዝነበረ ግጥም፡ እቶም ደገፍቲ ጋንታ ሁራካን ላስ ሀራስ ንሓድሕዶም ብጥይት እናተተኳኾሱ ዘርኢ ተንቀሳቓሲ ምስሊ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ተዘርጊሑ ይርከብ። ኣሰልጣኒ ጋንታ ፌሮ ዲ ጀነራል ፒኮ ማውሪስዮ ሮመሮ ብዝተተኾሰ ጥይት ኣብ መንኩቡ ምስ ተሃረመ ኣብ ውሽጢ እቲ ስታድዮም ሕክምናዊ ረድኤት ተገይርሉ ብቐጥታ ናብ ሆስፒታል ተወሲዱ። ምምሕዳር ጋንታ ፌሮ ዲ ጀነራል ፒኮ ማውሪስዮ ሮመሮ ኣብ ጽቡቕ ኩነታት እዩ ዘሎ። ናብ ከቢድ ሓደጋ ዘቓልዖ መውጋእቲ ኣየጋጠሞን" ኢሉ። ግጥም ጋንታታት ሁራካን ላስ ሀራስን ጋንታ ፌሮ ዲ ጀነራል ፒኮን ኣብ ካልኣይ እብረ ጋንታ ሁረካን ላስ ሀራስ 3 ብ 1 እናመረሐ እንከላ እዩ እቲ ክስተት ኣጋጢሙ። እቲ ጸወታ'ውን ንዘይተፈለጠ ግዜ ተናዊሑ ኣሎ። ሁረካን ላስ ሀራስ ነቶም ኣብ ባእሲ ዝተጸመዱ ደገፍቲ ኮኒና ኣላ። እታ ጋንታ ኣብ ናይ ፌስቡክ ገጻ ኣብ ዘመሓላለፈቶ መልእኽቲ "ንዓመታት እቶም ሓቀኛታት ደገፍትና ብሰንኪ ተደጋጋሚ ባእሲ ካብ ሜዳ ክርሕቁ ጸኒሖም'ዮም። እቶም ንጋንታና ዝሃስዩ ኣርሒቑ ነቶም ቀንዲ ደገፍትና ናብ ሜዳና ዝምለስሉ እዋን የምጽኣልና" ኢላ።


ዋንጫ ዓለም 2022፡ ግምት ክሪስ ስቶን ንጸወታታት ፍርቂ ፍጻመ

እዚ ክዛዘም መዓልታት ተሪፍዎ ዘሎ ዋንጫ ዓለም፡ ካብተን 32 ሃገራት ነተን 28 ሃገራት ነናብ ሃገረን ኣፍንዩ ኣርባዕተ ሃገራት ሒዙ ተሪፉ’ሎ፡ ክሳብ ሕጂ ካብ ዝተኻየደ ጸወታታት ከኣ ከም ደገፍቲ ሃገራውያን ጋንታታት ሞሮኮን ኣርጀንቲናን ገይሩ ዝጨደረ የለን፡ እንተኾነ እዘን ሃገራት ንክርኤሽያን ፈረንሳን ስዒረን ናብ ፍጻመ ይሰግራዶ ይኾና ዝብል ሕቶ ኣብ ፊትና ደው ኢሉ’ሎ። ተንታኒ ስፖርት ቢቢሲ ክሪስ ስቶን፡ “ኣነ ኣርጀንቲናን ሞሮኮን ኣብ ፍጻመ ክራኸባ ደስ ምበለኒ ምኽንያቱ ክልቲአን ኣዝዮም ዘገርሙ ደገፍቲ’ዮም ዘለውወን” ይብል። ብምስዓብ “ኣርጀንቲና ምስ  ሆላንድ ኣብ ዝነበረ ጸወታ፡ ንኣርጀንቲና እቶም ኣብ ስታድዮም ዝነበሩ ደገፍታ’ዮም ድርዒ ኮይኖማ፡ እቲ ጸወታ ከኣ ልክዕ ኣብ ኣርጀንቲና ዝካየድ ዘሎ እዮም ኣምሲሎሞ” “ናብ ሞሮኮ እንተመጸእና’ውን ነቲ ካብ ኣውሮጳን ካብ ደቡብ ኣሜሪካን ወጻኢ ዘለዋ ጋንታታት ክንህቦ ዝጸናሕና ግምት ብምስባር ሞሮኮ ንብዙሓት መልሓስና ኣሐይኻትና’ያ፡ ንኣፍሪቃውያን ከኣ በጺሐሞ ኣብ ዘይፈልጡ ደረጃ ኣብጺሓቶም፡ ንፈረንሳ ሓሊፎም ናብ ፍጻመ ክበጽሑ ዘሎ ዕድል ጸቢብ’ኳ እንተኾነ ኣነ እሶም’ዮም ምርጫይ” ይብል ክሪስ ስቶን። ክሪስ ስቶም ንዋንጫ ዓለም ኣመልኪቱ ኣቐዲሙ ካብ ዝሃቦ ግምታት ሞሮኮን ፍረንሳን ንመጋጥምት ስዒረን ናብ ግጥም ፍርቂ ፍጻመ ከምዝሓልፋ ገሊጹ ነይሩ። ዋንጫ ዓለም ቅድሚ ምጅማሩ ናብ ግጥም ኣውዲቕካ ምሕላፍ ክሓልፋ’የን ካብ ዝበለን 16 ጋንታታት ነተን 12 ጋንታታት ክፈልጠን ክኢሉ’ዩ። ሓደ ነገር ከይተሰክፍኩ ዝብሎ ነገር እንተሃልዩ ኣብ ዝሓለፈ ጸወታታት ብዛዕባ ክርኤሽያ ብዙሕ ግዜ ጽሒፈ’የ ግምታተይ ከኣ ጌጋ’ዩ ነይሩ። እዛ ሃገራዊት ጋንታ ኣዝያ ውህድቲ ኮይና ወዲ 37 ዓመት ሉካ ሞድሪች ከኣ ጽቡቕ ገይሩ’ዩ ዝቕለሳ ዘሎ። ዋላ’ኳ ፈንጢስካ ኣቲኻ ሸቶ ናይ ምምዝጋብ ዓቕሚ እንተዘይብሎም ዕድል ኣብ ዝረኸብሉ ግን ዝምሕሩ ከምዘይኮኑ ኣብ ብራዚል ዘርኣይዎ ብቕዓትን ዘመዝገብዎ ሸቶታትን ምስክር’የ። ናብ ፍጹም ቅላዕ እንተበጺሖም ከአ እቲ ከም ሽላ ዝውርወር ሓላው ልዳት ዶሚኒክ ሊቫኮቪክ ዘሰክፎም ኣይኮነን። እዚ ስለዝኾነ ጽባሕ ሰሉስ ንኣርጀንቲና ቀሊል ጸወታ ኣይክኸውንን’ዩ፡ እቲ ጽቡቕ ነገር ግን ኣርጀንቲና ንክርኤሽያ ትሑት ግምት ሂቦማ ከምዘይኣትዉ ባዕላ ኣርእያቶም’ያ። ኣርጀንቲና ብዘይ ተኸላኸልታ ጎንዛሎ ሞንቴልን ማርኮስ ኣኩናን እያ ምስ ክርኤሽያ ክትጻወት፡ ክልቲኦም ከክልተ ብጫ ካርድ ስለዝወሰዱ’ዮም ካብዚ ጸወታ ክቦኽሩ። ኣርጀንቲና ምስ ሆላንድ ኣብ ዝነበሮም ጸወታ ብክልተ ጎል ክመርሑ ምስ ጀመሩ፡ ምሕላፎም ዘረጋገጹ’ዩ መሲልዎም ነይሩ፡ እንተኾነ ሆላንድ ካብ ድሕሪት ተበጊሶም ነቲ ጸወታ ማዕረ ስለዝገበርዎ ኣርጀንቲና ብፍጹም ቅላዕ’ዮም ሓሊፎም፡ ኣርጀንቲና ነቲ ኣብ ሆላንድ ዝፈጸምዎ ጌጋ ኣብ ክርኤሽያ ዝደግምዎ ኣይመስለንን። ስለዚ ልበይ ሜሲ ንሃገሩ ሒዙ ናብ ፍጻመ ክሓልፍ’ዩ ይብለኒ ኣሎ ይብል ክሪስ ስቶን። ከምቲ ማራዶና ኣብ 1986 ንኣርጀንቲና ዋንጫ ዓለም ኣግዚሙ ስሙ ዘወረቐ ሜሲ’ውን ነዚኣ ክብጽሓ ክልተ ጸወታታት’የን ተሪፈንኦ ዘለዋ። ግምት ስቶን፡ ኣርጀንቲና 1 ክርኤሽያ 0 ሞሮኮ ዝኾነት ኣፍሪቃዊት ሃገር በጺሓቶ ዘይትፈልጥ ፍርቂ ፍጻመ ብምብጻሕ ታሪኽ ክትሰርሕ ክኢላ’ያ፡ ነዚ ብቀሊል ኣይበጽሓቶን ንፖርቱጋል፡ ስጳኛ፡ ቤልጂምን ካናዳን ብምስዓርን ምስ ክርኤሽያ ማዕረ ብምውጻእን’ያ በጺሓቶ: ክሳብ ሕጂ ካብ ዘካየደቶ ሓሙሽተ ጸወታታት ከኣ ሓንቲ ሸቶ ጥራይ’ዩ ተመዝጊብዋ ዘሎ። ንሳ’ውን ምስ ካናዳ እናተጻወቱ እንከለዉ ባዕሎም ናብ ገዛእ ልዳቶም ዘመዝገብዋ’ያ። እንተኾነ ሕጂ እታ ጋንታ ተጻወትታ ብማህረምትን ብድኻምን ረሸሽ ዝበሉ ይመስሉ ኣለዉ። ሞሮኮ፡ ኣብ ሞንጎኦም ዘሎ ውህደትን ኣብ መልሰ መጥቃዕትን ዘለዎም ብቕዓት’ዩ ክሳብ ሕጂ ብዓወት ንኽወጽኡ ኣኽኢልዎም። ሕጂ እቲ ሕቶ፡ ነቲ ዘይምሕር ኣመዝቢ ሸቶ ፈረንሳ ኦሊቨር ጅሩድ ይጸርዎ ድዮም ዝብል’ዩ። ፈረንሳ፡ ክሳብ ሕጂ ኣፍዝዝ ዘብል ናይ ጋንታ ጸወታ ኣየርኣዩን፡ እንተኾነ እታ ሃገራዊት ጋንታ ዓይንኻ ብዝመልኡ ተጻወትቲ ተተኽቲኻ’ያ ዘላ። ፈረንሳ ብውህደት ናይ ምልእቲ ጋንታ ዘይኮነ ብውልቃዊ ብቕዓት ናይ ውልቀ ተጻወትቲ ተሓጊዛ’ያ ናብ ፍርቂ ፍጻመ ክትበጽሕ ክኢላ፡ ከም ብዓል ጅሩድ ዝኣመሰሉ ተጻወትቲ ከኣ ዕድል ኣብ ዝረኸብሉ ዝምሕሩ ኣይኮኑን፡ እዚ ከኣ ኣብ ልዕሊ እንግሊዝ ዘመዝገብዎ ብቕዓት ምስክር’ዩ። ሞሮኮ ኣብ ልዕሊ ፈረንሳ ሸቶ ከመዝግቡ’ዮም እንተኾነ ንፈረንሳ ክስዕርዋ ክኸብዶም’ዩ። ግምተይ ጌጋ ክኸውን ክንደይ ባህ ምበለኒ ምኽንያቱ ሞሮኮ ካብዚ ንላዕሊ ክኸዱ’የ ዝደልዮም እንተኾነ ኣይመስለንን። ግምት ክሪስ ስቶን፡ ፈረንሳ 2 ሞሮኮ 1


ኣባል ሃገራዊት ጋንታ ኣርጀንቲና ነበር ኣብ ፓሪስ ተቐቲሉ

ተጻዋታይ ራግቢ ሃገራዊት ጋንታ ኣርጀንቲና ነበር ፈዴሬኮ ማርቲን ኣራምቡራ ኣብ ፖሪስ ብቀዳም ብዝተተኮሶ ጥይት ተሃሪሙ ከም ዝሞተ ተገሊጹ። ንሃገራዊት ጋንታ ኣርጀንቲና 22 ግዜ ዝተጻወተ ፈዴሬኮ ማርቲን ኣራምቡራ፡ ኣብ 2007 ፈረንሳ ኣብ ዘአንገደቶ ናይ ራግቢ ዋንጫ ዓለም፡ ኣርጀንቲና ሳልሰይቲ ኮይና ውድድራ ንኽትዛዝም ዓቢ ግደ ከም ዝነበሮ ብዙሓት ይዛረብሉ። ወዲ 42 ዓመት  ፈዴሬኮ ማርቲን ኣራምቡራ፡ ብቀዳም ኣብ ዘምሰየሉ ለይታዊ ትልሂት ምስ ገለ ሰባት ይቋየቕ ከም ዝነበረን፡ እቶም ምስኡ ዝካትዑ ዝነበሩ ሰባት ድሕሪ ደቓይቕ ካብቲ ለይታዊ ትልሂት ብምውጻእ ዳግማይ ብመኪና መጺኢም ቶኲሶም ከም ዝቐተልዎ ጋዜጣታት ፈረንሳ ገሊጸን። ቤት ጽሕፈት ኣኽባሪ ሕጊ ፓሪስ መዝገብ መርመራ ከም ዝኸፈት ክገልጽ እንከሎ፡ ፖሊስ ፓሪስ ነቶም ጥርጡራት ይደልዮም ከም ዘሎ ሓቢሩ። ኣብቲ 'ስታድ ዴ ፍራንስ' ተባሂሉ ዝጽዋዕ ስታድዮም ራግቢ ትማሊ ሃገራውያን ጋንታታት እንግሊዝን ፈረንሳን ኣብ ዘካየደኦ ጸወታ ራግቢ፡ ጸወታ ቅድሚ ምጅማሩ ዝኽረ  ፈዴሬኮ ማርቲን ኣራምቡራ ከም ዝተኻየደን ምስሊ እቲ ተጻዋታይ ኣብ ዓበይቲ ስክሪናት ናይቲ ስታድዮም ከም ዝተራኣየን'ውን ክፍለጥ ተኻኢሉ። ኣብ ሃገራዊት ጋንታ ኣርጀንቲና ምስ ማርቲን ኣራምቡራ ዝተጻወተ ዲሚትሪ ያችቪሉ "ኣብ ጸወታ ራግቢ ዓቢ ፍቕሪ ዝነበሮ ሰብ ከሲርና' ኢሉ። ዲሚትሪ ያችቪሉ "ማርቲን ኣራምቡራ፡ ኩሉ ግዜ ቅኑዕ፡ ንቁሑን ዓቢ ክእለት ዝነበሮን እዩ ነይሩ" ብምባል ይገልጾ። ኣራምቡራ ኣብ 2010 ናብ ክለብ ግላስኮው ዋሪሰን ቅድሚ ምጽንባሩ፡ ምስ ፈረንሳውያን ክለባት ፐርፒግናን፡ ቢያርትዝን ዳክስን ይጻወት ነይሩ'ዩ።


ዋንጫ ዓለም 2022፡ ክሮሽያ ኣንጻር ብራዚል፡ ሆላንድ ኣንጻር ኣርጀንቲና ድሙቕ ዝኾነ ዓርቢ’ዩ

ሎሚ ዓርቢ፡ ክሮሽያ ኣንጻር ብራዚል [ሰዓት ሽዱሽተ ድሕሪ ቀትሪ]: ሆላንድ ኣንጻር ኣርጀንቲና [ሰዓት ዓሰርተ ምሸት] ፡ ጸወታ ርብዒ ፍጻመ ብምክያድ ክልተ ክሰራሰራ’የን ክልተ ከኣ ርእሰን ከድንና'የን። ብራዚል፡ እታ 5 ግዜ ንዋንጫ ዓለም ብምዕዋት ክብረ ወሰን ሒዛ ዘላ ሃገር እያ። እዛ ሃገራዊት ጋንታ ኣብ ዋንጫ ዓለም ዝልዓሉ ደገፍቲ ኣለዉዋ፡ ኣብ ቐጠር’ውን ብተመሳሳሊ ካብ ብራዚልን ካብ ካልእ ሃገራትን ነዛ ሃገራዊት ጋንታ ንምድጋፍ ዝመጽኡ ብዙሓት’ዮም። ብራዚል ኣብ ግጥም ኣውዲቕካ ምሕላፍ ኣብ ልዕሊ ደቡብ ኮርያ ዘርኣየቶ ዓብላልነት ኣብ ግምት ብምእታው፡ ናብ ግጥም ፍጻመ ሓሊፋ 18 ታሕሳስ ነታ ዋንጫ ክትወስዳ’ያ ኢሎም ግምት ዝሃብዋ ማእለያ የብሎምን። ንደቡብ ኮርያ ሸቶ መምስ ኣመዝገቡላ ኣብ ወሰን ሜዳ ኮይኖም ብሓጎስ ኣብ ዝስዕስዕሉ ዝነበሩ ኣሰልጣኒኦም ከይተረፈ ኣብቲ ናይቶም መንእሰያት ሳዕስዒት ብምጽንባር ክልሀ ተራእዩ’ዩ። ነዚ ሳዕስዒት እዚ ሎሚ ክደግምዎ እንተኾይኖም ንክሮሽያ ረሸሽ ከብልዋ ኣለዎም። ኣሰልጣኒ ክሮሽያ ዝላቶክ ዳሊክ “ክሳብ ሕጂ ብራዚል ዘርኣይዎ ብቅዓት ዘርዕድ’ዩ፡ እቶም ተጻወትቲ ዘለዎም ብቕዓትን ውህደንት ዘፍርሕ’ዩ” ብምባል: ዘለዎ ኣድናቖት ገሊጹ። ብምስዓብ  “ናብዚ ጸወታ ብምሉእ ርእሰ ተኣማንነት ኢና ክንኣቱ፡ ንኹሉ ዕድላት ከኣ ክንጥቀመሉ ክንፍትን ኢና፡ ምስ ብራዚል ዝህልወና ጸወታ ብሓጎስ ኢና ንጽበዮ ዘለና፡ በቃ እሱ’ዩ” ኢሉ። ክሮሽያ፡ ኣብ 2018 ናብ ፍጻመ በጺሓ ብፈረንሳ ዝተሰዓረት ጋንታ’ያ፡ ነታ ሓሙሽተ ግዜ ዋንጫ ዓለም ዝዓተረት ብራዚል ነቲ ትኸዶ ዘላ ናህሪ ደው ከተብሎ ከምትኽእል ከኣ ብዙሓት ይገልጽዋ ኣለዉ። ሞተር እታ ሃገራዊት ጋንታ ወዲ 37 ዓመት መሃንድስ ማእከል ሜዳ ርያል ማድሪድን ሃገራዊት ጋንትኡን ሉኳ ሞድሪች’ዩ። ሞድሪች ዋንጫ ዓለም ንምጽዋት ናብ ቐጠር ኣብ ዘምርሓሉ፡ ናይ ሎሚ ዓመት ዋንጫ ዓለም ጸወታ ናይ መወዳእትኡ ክከውን ከምዝኽል ኣአንፊቱ ነይሩ’ዩ። ተኸላኻላይ ሃገራዊት ጋንታ ክሮሽያ ጆሲፕ ጁርኖቪክ “ከም ብዓል ሞድሪች ዝኣመሰሉ ኣብ ሜዳ ክጎዩን ክማወቱን ክንርኢ እንከለና ነዞም ንኣሽቱ ተጻዋትቲ ሓይሊ’ዩ ዝህበና” ኢሉ። ኣብ ዋንጫ ዓለም፡ ብልዊስ ቫንጋል ትስልጥን ዘላ ሆላንድ፡ ኣንጻር ኣርጀንቲና ቅድሚ ሕጂ ሽዱሽተ ግዜ ተራኺባ ኣላ። እዛ ናይ ሕጂ ልክዕ ከምቲ ኣብ 1978 ዝተራኸባሉ ጸወታ ናብ ፍርቂ ፍጻመ መን ሓለፈ ኰይኑ፡ ኣርጀንቲና ንሆላንድ ብምግላፍ ኣብ መወዳእታ ነታ ዋንጫ ክትወስዳ ክኢላ’ያ። ቅድሚ ሸሞንተ ዓመት ኣብ ብራዚል ኣብ ዝተኻየደ ጸወታ’ውን፡ ኣብ ፍርቂ ፍጻመ ተራኺበን ኣርጀንቲና ብፍጹም ቅላዕ ክትዕወት ምኽኣላ ዝዝከር’ዩ። ግጥም እዘን ክልተ ሃገራት ግን ዝያዳ በታ ኣብ 1998 ደኒስ ቤርካምፕ ብጽቡቕ ጥበብ ኣብ መወዳእታ ደቂቕ ዘመዝገባ ሸቶ’ዩ ዝዝከር። እታ ሸቶ ንሆላንድ ናብ ፍርቂ ፍጻመ ዘሕለፈት ሸቶ’ያ ነይራ። እዚ ናይ ሎሚ ጸወታ ግን ፍልይ ዝበለ’ዩ ክኸውን፡ መን ይፈልጥ እዛ ጸወታ እዚኣ ንሜሲ ኣብ ዋንጫ ዓለም ንመወዳእታ ግዜ ንርእየሉ ጸወታ ክትኸውን ትኽእል’ያ ወይ’ውን ንኣሰልጣኒ ሆላንድ ልዎስ ቫንጋል’ውን ኣብ ተመሳሳሊ ውድድር ድሕሪ ሕጂ ኣይክንርእዮን ንኸውን። ወዲ 35 ዓመት ሜሲ ብጀካ እዛ ዋንጫ ዓለም ዳርጋ ንኹሉ ዓይነት ሽልማታት ንገዛእ ርእሱን ንሃገሩን ኣግዚሙ’ዩ። ካብ ሕማም መንሽሮ ዝሓወየ ወዲ 71 ዓመት ቫንጋል’ውን ድሕሪ ዋንጫ ዓለም ካብ ስራሕ ኣሰልጣንነት ጥሮታ ክወጽእ ምዃኑ ተዛሪቡ’ዩ፡ ቅድሚ ካብ ስራሕ ምስንባቱ ግን ነታ ሰለስተ ግዜ ኣብ ግጥም ፍጻመ ዝበጽሐት ክሮሽያ፡ ነታ ሰለስተ ግዜ ርእያ ዝሰኣነታ ዋንጫ ኣብ ከብሓ ከቐምጠላ’ዩ ሕልሙ።


ሊዮነል መሲ ኣብ ሃገሩ ፍሉይ ኣቀባብላ ተገይርሉ

ቐጠር ኣብ ዘአንገደቶ ውድድር ዋንጫ ዓለም 2022፡ ዝተኦኣወተት ሃገራዊት ጋንታ ኣርጀንቲና ትማሊ ሰሉስ ኣብ ርእሰ ከተማ ቦነስ ኣይረስ ምስኣተወት ድሙቕ ኣቀባብላ ጸኒሕዋ።


ዋንጫ ዓለም፡ ኣርጀንቲና ብስዑዲ ዓረብ ተሳዒራ

ሓንቲ ካብተን ዓቢ ትጽቢት ዝግበረለን ሓያላት ሃገራውያን ጋንታታት ዝኾነት ኣርጀንቲና በታ ድኽምቲ እትብሃል ስዑዲ ዓረብ 2 ብ 1 ተሳዒራ። ኣብቲ ሎሚ ዝተኻየደ ግጥም ስዑዲ ዓረብ ነቲ ዓወት ምጉንጻፋ ኣብ ታሪኽ ውድድር ዋንጫ ዓለም ሓደ ካብ ኣገረምቲ ፍጻሜታት ኮይኑ ተመዝጊቡ'ሎ። እታ ብዓለም ደረጃ ኣብ መበል 51 እትስራዕ ስዑዲ ዓረብ፡ ቅድሚ ዕረፍቲ ብሓንቲ ሸቶ ተመሪሓ ድሕሪ ምጽናሕ'ያ፡ ድሕሪ ዕረፍቲ ብሳልሕ ኣል-ሸሕሪን ብሳልም ኣል ዳውሳሪን ኣቢላ ብዘመዝገበተን ክልተ ሸቶታት ነቲ ታሪኽ ሰሪሓ ዘላ። እታ ኮኾብ ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ዓለም ሊዮነል መሲ ዝርከቦም ብሉጻት ተጻወቲ ዘሰለፈትን፡ ኣብ ታሪኻ ክልተ ግዜ ዋንጫ ዓለም ዝዓተረትን ኣርጀንቲና፡ ኣብ ቅድሚ'ቶም "ቀጠልያ ሽላታት' (ግሪን ፋልኮንስ) ተባሂሎም ዝጽውዑ ስዑዳውያን ምሩኽማሻ ንተንተንቲ ኩዕሶ እግሪ ኣደንጽዩ'ሎ። ብሊዮነል ስካሎኒ እትምራሕን ከም መሲ፡ ዲ-ማሪያ፡ ማርቲነዝን ጎመዝን ዝበሉ ሓያላት ኣጥቃዕቲ ዘለዉዋ ኣርጀንቲና፡ ነታ ዋንጫ ክወስዳ ይኽእላ'የን ተባሂለን ካብ ዝግለጻ ጋንታታት ኮይና፡ ኣብ ዝሓለፉ 36 ግጥማት ከይተሳዕረት ዝጸንሐትን፡ ኣብ 2021 ዋንጫ 'ኮፓ ኣመሪካ" ዝዓተረንትን እያ። መሲ፡ ቅድሚ ዕረፍቲ ብፍጹም ቅላዕ ሓንቲ ሸቶ ድሕሪ ምምዝጋቡ፡ ጋንትኡ ዘመዝገበተን ሰለሰተ ሸቶታት ኦፍሳይድ ተባሂለን ብዳያኑ ተሰሪዘን። ዝቕጽል ጸወታ ኣርጀንቲና ምስ ሜክሲኮ ክኸውን እንከሎ፡ ስዑዲ ዓረብ ድማ ምስ ፖላንድ ክትገጥም ክትዳሎ'ያ። ንካልይ ግዜ ኣብ 1986 ዋንጫ ዓለም ዝዓተረት ኣርጀንቲና፡ ነቲ ኣብ ፕሮፈሽናል ተመክሮኡ ዓቢ ናይ ዋንጫ ዓለም ሃጓፍ ዘለዎ መሲ ናይ መወዳእታ ዕድል ክትጉንዖ እንተኾይና፡ ድሕሪ ናይ ሎሚ ስዕረት ዓቢ ብድሆ ክጽበያ'ዩ። ኣብ ዝሓለፈ ዋንጫ ዓለም 2018፡ ዘልሓጥሓጥ ኢላ ምንባራ'ኳ ዝፍለጥ እንተኾነ፡ ብድሕሪኡ ኣብ ዝቐጸለ 4 ዓመታት ብዘርኣየቶ ብቕዓት ግን ዓቢ ግምት ተዋሂቡዋ'ዩ ጸኒሑ። ብኣንጻሩ እታ ካልኣይቲ ዝደኸመት ጋንታ ናይዚ ውድድር ምዃና እትግለጽ ስዑዲ፡ ኣብ ፈላሚ ግጥም ዋንጫ ዓለም 2018 ብኣአንጋዲት ሩስያ 5 ብ 0 ተሳዒራ፡ ሕቖኣ ምስተሰብረት ኣየምለሰትን ቀልጢፋ ካብቲ ውድድር ተገሊፋ። ጋና ጥራይ'ያ ኣብዚ ናይ ቐጠር ውድድር ብብቕዓት ትሕቲ ስዑዲ ተሰሪዓ ዘላ። እንተኾነ ግን ኣብቲ ናይ ሎሚ ግጥም፡ ተጻወቲ ስዑዲ ንዘየቋርጽ መጥቃዕትታት ኣርጀንቲና ንምክልኻል ዘርኣይዎ ኒሕን ሓቦን ብተዓዘብትን ደገፍቶምን ኣድናቖት ረኺቦም ኣለዉ። ናይ መወዳእታ ፊስካ ድሕሪ ምንፍሓ ዘርኣይዎ መግለጺ ሓጎሶም'ውን፡ ትርጉም ናይቲ ዝዓተርዎ ዓወት ንዖኦምን ሃገሮምን እንታይ ምዃኑ ዘነጽር'ዩ ነይሩ።


ዋንጫ ዓለም 2022፡ 'መሲ እንተሎ ተስፋ ኣሎ' - ኣርጀንቲና ናብ ዓወት ተመሊሳ

ኣብቲ ትማሊ ምሸት ኣብ መንጐ እተን ታሪኻውያን መተሃላልኽቲ ሃገራውያን ጋንታታት ኣርጀንቲናን ሜክሲኮን ዝተኻየደ፡ ሊዮነል መሲ ድንቂ ልሙድ ብቕዓቱ ዘንጸባረቐሉን ሸቶ ዘቝጸረሉ ጸወታ፡ ኣርጀንቲና ተዓዊታ። ኣርጀንቲና ኣብ ቀዳማይ ጸወታኣ ብስዑድዓረብ ድሕሪ ዝወረዳ ዘሕፍር ስሕረት እቲ ናይ ትማሊ ምሸት ጸወታ ልዑል ጸቕጢ ዝነበሮ እዩ ነይሩ። እታ ሃገራዊት ጋንታ ብኮኾብ ተጻዋታያ መሲ ተሓጊዛ ግን ናብ ዓወት ድሕሪ ምምላሳ፡ ናብ ዝቕጽል ዙር ኣውዲቕካ ምሕላፍ ናይ ምስጋር ዕድላ ኣስፊሓ’ላ። እቲ ብስዑዲ ዓረብ ኣብ ልዕሊ ኣርጀንቲና ዝወረደ ስዕረት ትጽንቢት ዘይነተብሮ ፍጻመ ኰይኑ፡ ነታ ጋንታ ዘሰንበደን፡ ናብ ዝቕጽል ዙር ግጥማት ዋንጫ ዓለም ናይ ምሕላፍ ዕድላ ዝደወነ ስዕረት ተባሂሉ ብሰፊሕ ክትንተን ቀንዩ እዩ። ኣብ ግጥም ትማሊ ምሸት፡ ሜክሲኮኣውያን ብፍላይ ኣብ ቀዳማይ እብረ ጸወታ፡ መሲ ኣድማዕነት ከም ዘይህልዎ ንምግባር ጸቒጦም ብምጽዋት ዕዉታት መሲሎም’ኳ እንተነበሩ፡ ድሕሪ ዕረፍቲ ግን ኣብ መበል 64 ደቒቕ፡ መሲ በታ ተኣምረኛ እግሩ ዝሃረማ ኵዕሶ ኣብ ሰኪዐት ተራእያ። ኣብ ቀዳማይ እብረ ጸወታ፡ መሲ ኣድማዕነቱ ቀኒሱ እዩ ተራእዩ። እቲ ሓይሊ ዝተሓወሶ ጸወታ፡ ብተዛማዲ ርግኣት ኣብ ዘርኣየሉ ኣጋጣሚ፡ እቲ ኮኾብ ኣርጀንቲናን ዓለምን ጸቕጢ ክገብር ተራእዩ። ኤንዞ ፈርናንደዝ፡ ጸወታ ኣብ ኣጋ መፈጸምታኡ ሸቶ ኣቝጺሩ ድማ ኣርጀንቲና 2 ብ 0 ተዓዊታ፡ እፎይታ ረኺባ። ኣርጀንቲና ናብ ዝቕጽል ዙር ንምሕላፍ፡ ዝመጽእ ረቡዕ 30 ሕዳር ኣንጻር ፖላንድ ሓይል ወሳኒ ግጥም ይጽበያ ኣሎ። ትማሊ ካብ ዝተኻየደ ካልእ ጸወታ ምድብ 3፡ ፖላንድን ስዑድ ዓረብን ዘካየዳኦ ግጥም ኰይኑ፡ ፖላንድ 2 ብ 0 ብምዕዋት፡ ጠቕላላ ኣርባዕተ ነጥቢ ኣዋህሊላ ንምድባ መሪሓ ናይ ምሕላፍ ዕድላ ኣስፊሓ’ላ። ኣብ ቀዳማይ እብረ እቲ ግጥም፡ ፒዮትር ዘለንስኪ ብዘመዝገባ ሸቶ፡ ሃገሩ ፖላንድ ነቲ ጸወታ ክትመርሖ ኣኽኢሉ። ኣብ ካልኣይ እብረ፡ ስዑዳውያን ንዝሰርሕዎ ጌጋ መዝሚዙ፡ ሓለቓ ጋንታ ሮበርት ሉዋንዶውስኪ ካልኣይቲ ሸቶ ብምቝጻር ንዓወት ሃገራዊት ጋንታኡ ኣደልዲሉ። እዚኣ፡ ነቲ ኣጥቃዒ ፈላሚት ሸቶኡ ኣብ ዋንጫ ዓለም ኰይና ተመዝጊባትሉ’ላ። ስለዝዀነ ድማ እቲ ‘ሃዳኒ ሸቶ’፡ ሓጐሱ ብንብዓት ኣሰንዩ ክገልጽ ተራእዩ። ተጻወትቲ ስዑድ ዓረብ ዝረኸብዋ ፍጹም ቅላዕ ከመዝግቡ ስለዘይከኣሉ፡ ብዜሮ ተሳዒሮም ወጺኦም። ሃገራውያን ጋንታታ ምድብ 3፡ ዝመጽእ 30 ሕዳር ወሳኒ ናይ መወዳእታ ምድብ ጸወታአን ከካይዳ እየን፤ በዚ መሰረት ስዑድያን ሜክሲኮን’ውን ኣብ ተመሳሳሊ ዕለትን ሰዓትን [ምስ ኣርጀንቲናን ፖላንድን] ግጥም ተሰሪዑለን ኣሎ። እዚ ግጥማት ኣብ ዝተፈላለየ ሜዳታት፡ ኣብ ሓደ ሰዓት - ሰዓት 10፡00 ምሸት [ኣቈጻጽራ ምብራቕ ኣፍሪቃ] ክካየድ እዩ።


ኣርጀንቲናውያን ዓወት ጋንትኦም ብታሕጓስ ጸንቢሎሞ

ብዓወት ሃገራዊት ጋንትኦም ኣመና ዝተሓጎሱ ኣርጀንቲናውያን ኣብ ኣደባባይ ቦነስ ኣይረስ ተኣኪቦም ነቲ ዓወት ጸንቢሎሞ።


መሲ ኣንጻር ምባፐ - 'ኣብ ታሪኽ ዋንጫ ዓለም ጐባልል' እንመን ነይሮም?

ኣርጀንቲና ሰንበት ኣብ ፍጻመ ዋንጫ ዓለም ምስ ፈረንሳ ክትገጥም እያ። ሊዮነል መሲን ኪልያን ምባፐን ካብ ዝሓለፈ ወርሒ ጀሚሩ ኣብ ቐጠር ኣብ ዝካየድ ዘሎ ውድድር ዋንጫ ዓለም ንሃገራቶም ኣነቓቒሖም እዮም። ስለዚ መሲ ቅድሚ ሕጂ ዘምለጦ ዋንጫ ዓለም ኣልዒሉ እዚ ውድድር 'ዋንጫ ዓለም መሲ' ተባሂሉ ክዝከር'ዶ ይኸውን? ወይስ ምባፐ ነታ ቅድሚ ኣርባዕተ ዓመት ኣብ ሩስያ ዝተዓወተት ፈረንሳ ናብ ተኸታታሊ ዓወታት ክምርሓ ይኸውን? ቢቢሲ ስፖርት ኣብ ዝሓለፉ ውድድራት ኣብ ዓወታት ሃገሮም ዓቢ ኣበርክቶ ዝነበሮም ካልኦት ሽዱሽተ ተጻወትቲ የቕርብ። ብራዚል ኣብ 1958 ኣብ ሽወደን ኣብ ዝተኻየደ ዋንጫ ዓለም ክትጻወት እንከላ፡ ፔለ ወዲ 17 ዓመት ጥራይ እዩ ነይሩ። ኣብቲ እዋን ብራዚል ንመጀመርታ ግዜ ኣብዚ ውድድር ክትዕወት ትጽዕር ነይራ። ኣብ መኽፈቲ ክልተ ጸወታታት ሃገሩ ዘይተሳተፈ እቲ ኣጥቃዓይ፡ ብድሕሪኡ ኣብ ልዕሊ ሕብረት ሶቭየት 2 ብ 0 ኣብ ዝተመዝገበ ዓወት ኣድናቘት ረኺቡ፤ ኣብ ርብዒ ፍጻመ ድማ ብራዚል ንዌልስ 1 ብ 0 ኣብ ዝሰዓረትሉ ጸወታ እንኮ ሸቶ ኣመዝጊቡ። ካብ ሽዑ ጀሚሩ ፔለ ደው ዘብሎ ኣይተረኸበን። ኣብ ፍርቂ ፍጻመ ንፈረንሳ 5 ብ 2 ኣብ ዝሰዓረትሉ ጸወታ ሃትሪክ ኣመዝጊቡ። ኣብ መዛዘሚ ጸወታ ድማ ንሽወደን 5 ብ 2 ኣብ ዝሰዓረትሉ ጸወታ ተወሳኺ ክልተ ሸቶታት ኣመዝጊቡ እዩ። እዚኣ ንፔለ ካብ ሰለስተ ውድድራት ዋንጫ ዓለም እታ ቀዳመይቲ ነይራ። ኣብ 1962 ብሰንኪ መስበርቲ  ኣብ መኽፈቲ ክልተ ጸወታታት ጥራይ ተሳቲፉ። ኣብ 1970 ግን ኣብ ዝበለጸ ብቕዓቱ ስለዝነበረ፡ ብራዚል ኣብታ ኣብ ፍጻመ ጸወታ ንኢጣልያ 4 ብ 1 ዝተዓወተትሉ ጸወታ ዘመዝገባ ቀዳመይቲ ሸቶ ወሲኽካ ኣርባዕተ ሸቶታት ኣመዝጊቡ። ኣርጀንቲና ክልተ ግዜ ዋንጫ ዓለም ክትዕወት ከላ፡ ኣብ ክልቲኡ ኣጋጣሚታት ሓደ ተጻዋታይ ኣብ ዓወታ ዓቢ ተራ ነይርዎ፤ ማርዮ ኬምፐስ። ኣብ 1978 ኣብ ኣርጀንቲና ኣብ ዝተኻየደ ውድድር ማሪዮ ነጊሱ እዩ። እዚ ኣጥቃዓይ ቫለንሽያ ኣብ ክልተ ተኸታተልቲ ዓመታት ኣብ ላሊጋ ዝለዓለ ኣመዝጋቢ ሸቶ ብምዃን፡ ናብዚ ውድድር ዝኣተወ ኰይኑ፡ ኣብታ ሃገር ዘይጻወት እንኮ ተጻዋታይ ኣርጀንቲና ነይሩ። ኬምፐስ ኣብ ቀዳማይ ናይ ምድብ ጸወታታት ሸቶ ከመዝግብ ኣይከኣለን፣ ኣብ ካልኣይ ዙር ግን ኣርጀንቲና ንፖላንድ 2 ብ 0 ኣብ ዝሰዓረትሉ ግጥም ንኽልቲአን ሸቶታት ንሱ'ዩ ኣመዝጊቡወን። ኣርጀንቲና ኣንጻር ፔሩ 6 ብ 0 ኣብ ዝሰዓረትሉ ግጥም ድማ ቀዳመይቲን ሳልሰይትን ሸቶታት ኣመዝጊቡ። በዚ ድማ ሃገሩ ናብ ፍጻመ ጸወታ ኣእትይዋ፤ ኬምፐስ፡ ሃገሩ ኣብ ቦነስ-ኣየርስ ንሆላንድ 3 ብ 1 ኣብ ዝሰዓረትሉ ጸወታ'ውን ክልተ ተወሳኽቲ ሸቶታት ኣመዝጊቡ እዩ። ንሱ ንሃገሩ ንፈለማ ዓወታ ሓጊዙዋ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣብ መወዳእታ ብሉጽ ኣመዝጋቢ ሸቶን ብሉጽ ተጻዋታይን ናይቲ ውድድር ኮይኑ ዛዚሙ። ኣብ 1982 ኣብ ስጳኛ ኣብ ዝተኻየደ ዋንጫ ዓለም ዝተሳተፈ ኢጣልያዊ ኣጥቃዓይ ፓውሎ ሮሲ፡ ኣብ ሴሪ ኣ ኣብ ዝተፈጸመ ምትዕርራይ ጸወታታት ብዝነበሮ ተራ ድሕሪ ናይ ክልተ ዓመት እገዳ እዩ ናብ ጸወታ ተመሊሱ። ሃገራዊ ኣሰልጣኒ ኤንዞ ቢርዞት ንፓውሎ ብምምራጹ ኣብ ማዕከናት ዜና ኢጣልያ ተነቒፉ ነይሩ። ድሕሪ ድኹም ኣጀማምራ ግን፡ እቲ ኣጥቃዓይ፡ ኢጣልያ ናብ ፍርቂ ፍጻመ ንምብጻሕ ኣንጻር ብራዚል ክትዕወተሉ ኣብ ዝነበራ ጸወታ ብሉጽ ሃትሪክ ብምምዝጋብ ደሚቝ። ነዚ ስዒቡ ድማ ኣብ ፍርቂ ፍጻመ ኣንጻር ፖላንድ 2 ብ 0 ክትዕወት እንከላ ክልቲአን ሸቶታት፡ ኢጣልያ ኣብ መዛዘሚ ጸወታ ኣብ ልዕሊ ምዕራብ ጀርመን 3 ብ 1 ኣብ ዝተዓወተትሉ ግጥም ፈላመይቲ ሸቶ ኣመዝጊቡ። ሮሲ ብዘመዝገበን 6 ሸቶታት፡ ብሉጽ ኣመዝጋቢ ሸቶ ኰይኑ ወርቃዊ ጫማ ከምኡ'ውን ብሉጽ ተጻዋታይ ናይቲ ውድድር ኰይኑ ወርቃዊት ኩዕሶ ተሰሊሙ። ሓለቓ ጋንታ ኣርጀንቲና ድያጐ ማራዶና፡ ኣብ 1986 ኣብ ሜክሲኮ ኣብ ዝተኻየደ ውድድር፡ ሃገሩ ንኻልኣይ ግዜኣ ዋንጫ ዓለም ክትዓትር ኣብ ዝሓገዘሉ እዋን ጋንታኡ ብኣብነት መሪሑ። ቀዳመይቲ ሸቶ ኣንጻር ኢጣልያ ኣመዝጊቡ ኣርጀንቲና 1 ብ 1 ማዕረ ብምውጻእ ንምድባ ክትመርሕ ሓጊዙ። ኣብ ርብዒ ፍጻመ ክልተ ሸቶታት ብምምዝጋብ ንእንግሊዝ 2 ብ 1 ስዒራ ካብቲ ውድድር ክትግለፍ ገይሩ። እታ ቀዳመይቲ ዕልልቲ ሸቶ ማራዶና፡ እታ ንፒተር ሺልተን ሓሊፉ፣ ዘሊሉ ንዝነውሓቶ ኩዕሶ ብኢዱ ጨሊፉ ዘመዝገባ 'ኢድ ኣምላኽ' እያ ነይራ። እታ ካልኣይቲ ግን ከም ሓንቲ ካብተን ዝበለጻ ሽቶታት ዋንጫ ዓለም እያ ትቝጸር፤ ካብ ውሽጢ ፍርቂ ሜዳኡ ኩዕሶ ሒዙ ንተኸላኸልቲ እንግሊዝ ሓሊፉ ኣብ ልዕሊ ሺልተን ንምእማኑ ዘጸግም ሽቶ ኣመዝጊቡ። ነዚ ስዒቡ ኣብ ፍርቂ ፍጻመ ንቤልጅየም 2 ብ 0 ኣብ ዝተዓወተትሉ ግጥም፡ ተወሳኺ ክልተ ዘደንጽዋ ሸቶታት ዘመዝገብ ክኸውን እንከሎ፣ ድሕሪኡ ኣብ ልዕሊ ምዕራብ ጀርመን 3 ብ 2 ኣብ ዝረትዓትሉ ናይ ፍጻመ ጸወታ ድማ ዓቢ ኣበርክቶ ገይሩ። 5 ሸቶታት ብምምዝጋብን 5 ውዱኣት ኩዓሳሱ ብምቕባልን፡ ማራዶና ብሉጽ ተጻዋታይ ናይቲ ውድድር ብምዃን ተዓዋቲ ወርቃዊት ኩዕሶ ኰይኑ። ብሉጽ ኣከፋፋሊ ዚነዲን ዚዳን ኣብ 1998 ፈረንሳ ዘአንገደቶ ዋንጫ ዓለም ትእምርቲ እቲ ውድድር ነይሩ። ኣብቲ ኣብ ልዕሊ ደቡብ ኣፍሪቃ 3 ብ 0 ኣብ ዝተዓወተትሉ ግጥም፡ ንፈለማ ግዜ ንሃገሩ ሸቶ ብምምዝጋብን ብክሪስቶፍ ዱጋሪ ንዝተመዝገበት ውድእቲ ኩዕሶ ብምቐባልን ብሉጽ ኣጀማምራ ኣርእዩ። ድሕሪኡ ዚዳን፡ ፈረንሳ ኣንጻር ስዑዲ ዓረብ መሪሕነት ክትሕዝ ከላ ብሉጽ ተራ ነይርዎ። ኣብቲ 4 ብ 0 ዝተዓወተትሉ ግጥም ብቐይሕ ካርድ ድሕሪ ምብራሩ ግን ኣንጻር ዴንማርክ ኣብ ዝተገብረ ሳልሳይ ናይ ምድብ ጸወታን ኣብ ኣውዲቐካ ምሕላፍ ኣንጻር ፓራጓይ 1 ብ 0 ኣብ ዝተዓወተትሉን ኣይተሳተፈን። እንተዀነ ብብቕዓት ናብ ጸወታ ተመሊሱ፣ ኣንጻር ኢጣልያ ኣብ ፍጹም ቅላዕ ሸቶ ኣመዝጊቡ፤ ድሓር ድማ ኣብ ርብዒ ፍጻመ ፈረንሳ ንክሮኤሽያ 2 ብ 1 ክትዕወተላ ሓጊዙ። ፈረንሳ ኣብ ልዕሊ ብራዚል 3 ብ 0 ኣብ ዝተዓወተትሉ ናይ ፍጻመ ጸወታ ዚዳን፡ ብርእሱ ክልተ ሸቶታት ኣመዝጊቡ። ድሕሪ ክልተ ዓመት ድማ ኣብ ዩሮ 2000 ብሉጽ ተጻዋታይ ተባሂሉ ተሸሊሙ፡ ፈረንሳ እውን ነቲ ውድድር ተዓዊታትሉ። እታ ናይ ፍጻመ ጸወታ - 1998 ንኣጥቃዓይ ብራዚል ሮናልዶ ዝዓበየት ህሞት ክትከውን ትጽቢት ይግበር ነይሩ። ይዅን እምበር ቅድሚ ጸወታ ምጭብባጥ ጭዋዳ ኣጋጢምዎ፡ ሃገሩ ብፈረንሳ 3 ብ 0 ኣብ ዝተሳዕረትሉ ግጥም ጽልዋ ከሕድር ኣይከኣለን። ኣብ 1999 ኣብ ብርኩ ዘጋጠሞ ከቢድ ማህሰይቲ ሞያኡ ከብቅዕ ስግኣት እንተነበሮ’ኳ፡ ድሕሪኡ ዝሰዓበ ግን ሓደ ካብቶም ዝዓበየ ዛንታታት ምልሶት ናብ ኩዕሶ እግሪ እዩ። ኣብ 2002 ኣብ ደቡብ ኮርያን ጃፓንን ኣብ ዝተኻየደ ውድድር፡ ሮናልዶ፡ ኣብ 7 ጸወታታት 8 ሸቶታት ብምምዝጋብ፡ ስንባደ ዝፈጥር ተጻዋታይ ኰይኑ። ኣብተን ሰለስተ ናይ ምድብ ጸወታታት 4 ሸቶታት ኣመዝጊቡ - ሓንቲ፡ ብራዚል ኣንጻር ቱርኪ 2 ብ 1 ኣብ ዝሰዓረትሉ ጸወታ፡ ካልአይቲ ድማ ኣንጻር ቻይና 4 ብ 0 ኣብ ዝሰዓረትሉ፡ ክልተ ድማ ኣንጻር ኮስታሪካ 5 ብ 2 ኣብ ዘመዝገበቶ ቀሊል ዓወት። ብድሕሪኡ ኣብ ዙር 16 ኣንጻር ቤልጅየም 2 ብ 0 ኣብ ዝተዓወተትሉ ጸወታ፡ ሓንቲ ሸቶ ኣመዝጊቡ፤ ኣብ ፍርቂ ፍጻመ ድማ ኣንጻር ቱርኪ 1 ብ 0 ክትዕወት እንከላ እታ እንኮ ሸቶ ናቱ ነይራ። ኣብ መዛዘሚ ጸወታ ንጀርመን 2 ብ 0 ኣብ ዝተዓወተትሉ ጸወታ ድማ ክልቲአን ሽቶታት ዘመዝገበ ሮናልዶ እዩ፤  ብሉጽ ኣመዝጋቢ ሸቶ ኰይኑ ድማ ዛዚሙ። ካብኡ ንደሓር ኣብ ዋንጫ ዓለም ካብኡ ንላዕሊ ሸቶ ዘመዝገበ ተጻዋታይ የለን፤ ዋላ'ኳ ክልቲኦም መሲን ምባፐን ሎሚ ዓመት ናብኡ ንምብጻሕ ገና ኣብ ውድድር እንተሃለዉ።


ልዮነል ሜሲ ብ ፔለ ተታሒዙ ንዝነበረ ክብረ ወሰን ሰይርዎ

ልዮነል ሜሲ ኣብ ክለብ ባርሴሎና ብምዃን መበል 644 ሽቶ ስለዘመዝገበ፡ ነቲ ብብራዚላዊ ፔለ ተታሒዙ ዝነበረ ክብረ ወሰን ሰይርዎ። ጋንታ ባርሴሎና ናብ ርያል ቫላዶሊድ ገይሻ ኣብ ዘካየደቶ ግጥም፡ ልዮነል  ሜሲ ኣብ መበል 65 ደቂቕ ሸቶ ኣመዝጊቡ ነዚ ክብሪ ክበቅዕ እንከሎ፡ ብሓፈሻ ባርሴሎና 3 ብ ባዶ እያ ተዓዊታ። ወሲ 33 ዓመት ኣርጀንቲናዊ ልዮነል ሜሲ፡ ኣብቲ ናይ ትማሊ ጸወታ ነታ ቀዳመይቲ ብክለሰንት ለንግለት ዝተመዝገበት ሸቶ ባዕሉ ዝኸሸና ክትከውን እንከላ፡ ኣብታ ካልኣይቲ ብማርቲን ዝተመዝገበት ሸቶ’ውን ናይ ሜሲ ኣበርክቶ ነይርዋ’ዩ። ብራዚላዊ ንጉስ ኩዕሶ እግሪ ፔለ፡ ምስ ክለብ ሳንቶስ ኮይኑ ካብ 1956 ክሳብ 1974 ን19 ወቕትታት ኣብ ዝተጻወተሉ፡ ኣብ ሓንቲ ጋንታ ኮይኑ 643 ሸቶታት ብምምዝጋብ ወናኒ እዚ ክብረ ወሰን ኮይኑ ጸኒሑ'ዩ። ልዮነል ሜሲ ብወገኑ፡ ምስ ባርሲሎና ኮይኑ ጸወታ ምስ ጀመረ ኣብ 2005 ሸቶ ምምዝጋብ ኣሃዱ ኢሉ ጀሚሩ፡ ክሳብ ሕጂ ኽኣ 10 ዋንጫ ላሊጋ፡ ኣርባዕተ ዋንጫ ጎባልል ክለባት ኣውሮጳን ካልእን ክስፍስፍ ክኢሉ ኣሎ። ኣብ'ዚ ናይ ሎሚ ዓመት ውድድር ላሊጋ፡ ብቕዓታ ብርኡይ ጎዲሉ ዘሎ ጋንታ ባርሲሎና፡ ካብታ ነቲ ውድድር ቀዳማይቲ ኮይና ትቕልሶ ዘላ ኣትለቲኮ ማድሪድ ብሸሞንተ ነጥቢ ድሒራ ኣብ መበል ሓምሻይ ተርታ ተሰሪዓ ትርከብ።