ኮሶቮ - ሰርብያ፡ ታርጋ መኪና ዘልዓሎ ምትፍናን ከይዓርግ የስግእ

ብሰንኪ ቍጽሪ ሰሌዳ - ታርጋ - መኪና ሰርብያ ዝተላዕለ ምስሕሓብ ንምፍታሕ፡ ሕብረት ኣውሮጳ ዘማእዘኖ ዝርርብ ድሕሪ ምፍሻሉ፡ ሕብረት ኣውሮጳን ሰርብያን ኣብ ኮሶቮ ጐነጽ ክለዓል ከም ዝኽእል ኣጠንቂቘም። ሰበስልጣን ኮሶቮ፡ ውሑዳት ብሄራት ሰርብያ፡ ነቲ ብሰርብያ ዝወጽአ ቍጽሪ ሰሌዳኦም ከረክቡ ይደልዩ። ሰርብያ ንናጽነት ኮሶቮ ኣፍልጦ ኣይትህብን እያ። ፖሊስ ኮሶቮ፡ ካብ ሎሚ ሰሉስ ጀሚሩ መለለዪ ቝጽሪ ሰርብያ ዘለዎ ታርጋ ንዝሓዙ ሰባት 154 ዶላር ክቐጽዕ እዩ። ኣሜሪካ እቲ ስጕምቲ ክድንጒ ስለ እትደሊ፡ ሰላም ንምዕቃብ ሕድገታት ክግበር ኣተሓሳሲባ። ኮሶቮ፡ ቅድሚ እቲ ኣብ 1999 ካብ ሰርብያ ንምንጻል ንናጽነት ዝተኻየደ ኲናት ዝነበረ ታርጋታት፡ ድሕሪ ሕጂ ቅኑዕ ክኸውን ከም ዘይክእል ትምጕት። ንትካላት ውሽጢ ዓዲ ሰርብያ ጥራይ ዝቕበሉ ኣብ ሰሜናዊ ኮሶቮ ዝርከቡ 50 ሽሕ ሰርብያውያን፡ ሕጂ ኣብ ፕሪስቲና ዝወሃብ ናይ ኮሶቮ ታርጋታት ክጥቀሙ ኣለዎም ትብል። ሓላፊ ፖሊሲ ጉዳያት ወጻኢ ሕብረት ኣውሮጳ ጆሴፍ ቦረል፡ እቲ ነዊሕ ሰዓታት ዝወሰደ ዝርርብ ከም ዝፈሸለ ገሊጹ። "ንፍሽለት እቲ ሎሚ ዝተኻየደ ዝርርብን ኣብ መጻኢ ንዝፍጠር ዝዀነ ዓይነት ምጕህሃርን ዓመጽን መራሕቲ ክልቲኡ ሸነኽ ኣገዳሲ ሓላፍነት ኣለዎም” ኢሉ። ፕረዚደንት ሰርብያ ኣሌክሳንደር ቩቺች፡ እቲ ኵነታት "ኣብ ኣፍ ደገ ጐንጺ’ዩ ዘሎ” ኢሉ። ፍሉይ ፖሊስ ኮሶቮ፡ ነቲ ዝወጽአ መቕጻዕቲ ንምትግባር ከይፍትን ድማ ኣተሓሳሲቡ። ተወለድቲ ሰርብያ ዝዀኑ ኣባላት ፖሊስ፡ ኣብ መጀመርታ ናይዚ ወርሒ ብብዝሒ ሓላፍነቶም ብምልቃቕ ንውሳነ ቍጽሪ ታርጋ ፕሪስቲና ተቓውሞኦም ኣስሚዖም። ፕረዚደንት ቩቺችን ቀዳማይ ሚኒስተር ኮሶቮ ኣልቢን ኩርቲን ኣብ ዙርያ እቲ ሰሌዳ መኪና ዝፈጠሮ ምስሕሓብ፡ ኣብ ብራስለስ ተዘራሪቦም’ዮም። ድሒሩ ቀዳማይ ሚኒስተር ኩርቲ ንውድቀት እቲ ዝርርብ ንሕብረት ኣውሮጳ ነቒፉ። ቦረል ብወገኑ፡ እቲ ሕብረት ኣውሮጳ ሕድገታት ክገብር ዘቕረቦ እማመ ዋላ’ኳ ሰርብያ እንተተቐበለቶ፡ መራሒ ኮሶቮ ግን ከም ዝነጸጐ ገሊጹ። ቀዳማይ ሚኒስተር ቩቺች፡ ሰርብያ ኣብ ሰሜናዊ ኮሶቮ ንዝርከቡ ሰርብያውያን ናይ ገዛእ ርእሳ ቍጽሪ ሰሌዳ መኪና ምሃብን ምሕዳስን ከም ዘይተቋርጽ ገሊጹ። ወሃቢ ቃል ሚኒስተሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ነድ ፕራይስ፡ ክልቲኦም ወገናት፡ "እቲ ንዓሰርተታት ዓመታት ድሕሪ ዝተገብረ ጻዕሪ ዝተረኽበ ሰላም ኣብ ሓደጋ ከይኣቱ ንምርግጋጽ ሕድገታት ክገብሩ ከድልዮም'ዩ፡" ኢሉ። ኣብ ኮሶቮ፡ ሕጂ’ውን 'ኬፎር ፎርስ' ዝተባህሉ ኣስታት 3700 ዓቀብቲ ሰላም ኔቶ ተዋፊሮም ይርከቡ። ሓላፊ ኔቶ ጀንስ ስቶልተንበርግ፡ "ሕጂ፡ ሓላፍነት ዝውሰደሉን ግብራዊ መፍትሕታት ዝመጽኣሉን ግዜ’ዩ። ወጥሪታት ምዕራግ ክውገድ ኣለዎ" ክብል ኣብ ትዊተር ጽሒፉ።


ኣሜሪካ፡ ሓደ ሰብ ተዅሲ ከፊቱ 6 ሰባት ቀቲሉ

ኣብ ኣሜሪካ ክፍለ ግዝኣት ቨርጂንያ ኣብ እትርከብ ቼሳፔከ እትበሃል ከተማ፡ ኣብ ሓደ ዕሙር ድኳን ሓደ ሰብ ብዝኸፈቶ ኣድራጋ ተዅሲ ኣስታት 6 ሰባት ከም ዝተቐተሉ ፖሊስ እታ ኸተማ ገሊጹ። ጸበጻባት ካብታ ከተማ ከም ዝሕብርዎ፡ እቲ ተዅሲ ከፊቱ ሰባት ዝቐተለ ውልቀ ሰብ ናይቲ ዎልማርት ዝተበሃለ ዓቢ ማእከል ዕዳጋ ሓላፊ መኽዘን ከም ዝዀነን ንሓያለ ሰባት ድሕሪ ምቕታል ንሱ’ውን ነብሰ ቕትለት ፈጺሙ። ምምሕዳር እታ ኣብ ምብራቕ ክፍለ ግዝኣት ገማግም ኣትላንቲካዊ ውቅያኖስ እትርከብ ከተማ ቼሳፔክ ብትዊተር ኣብ ዝጸሓፎ መልእኽቲ፡ “ፖሊስ ከም ዝሓበሮ ኣብ ዎልማርት ሓደ ውልቀ ሰብ ብዝኸፈቶ ተዅሲ ሰባት ሞይቶም ኣለዉ” ይብል። ክሳብ ሕጂ ብዛዕባ እቲ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ዉሱን ሓበሬታ’ዩ ተዋሂቡ ዘሎ። ወሃቢ ቃል ፖሊስ እታ ከተማ፡ “ትሕቲ ዓሰርተ ሰባት” ከምዝተቐተሉን ብዙሓት ሰባት ከምዝቘሰሉን ብምሕባር፡ መንቐሊ እቲ ብነብሰ ቕትለት ዝተዛዘመ መጥቓዕቲ ከምዘይፈለጥዎን የጻርይዎ ከምዘለዉን ሓቢሩ። ጸብጻብ ፖሊስ እቲ መጥቃዕቲ ብኣቈጻጽራ እቲ ከባቢ፡ ከባቢ ሰዓት 10:12 ድሕሪ ቐትሪ ከምዝተፈጸመ ይሕብር። ወሃቢ ቃል ፖሊስ እታ ከተማ ልዮ ኮሲንኪ፡ እቲ መጥቃዕቲ ኣብ ውሽጢ ዎልማርት ከምዝተኻየደን እቲ መጥቃዕቲ ዝፈጸመ ሰብ በይኑ’ዩ ነይሩ ኢሎም ከምዝግምቱን ሓቢሩ። ትካል ዎልማርት ኣብ ዝጸሓፎ ናይ ሓዘን መልእኽቲ፡ “ኣዝዩ ዘሰንብድ ፍጻመ” ብምባል ምስ ኣኽበርቲ ሕግን ጸጥታን ብሓባር ኰይኑ ይሰርሕ ምህላዉ ሓቢሩ። ሰነተር ክፍለ ግዝኣት ቨርጅንያ ሎሲ ሉካስ ብወገና፡ “ኣዝዩ ዘሰንብድ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ” ብምባል ገሊጻቶ። እታ ሰነተር ኣስዒባ፡ “እዚ ኣብ ሃገርና ብብረት ዝተሰነየ ጐነጽ  መፍትሒ ከይተረኸቦ ኣይክድቅስን’የ” ኢላ። ኣብ 2019’ውን ኣብ ከተማ ኢል ፓሶ ኣብ ዝርከብ ዎልማርት ብዝተፈጸመ ተመሰሳሊ መጥቃዕቲ 23 ሰባት ከም ዝሞቱ ዝዝከር’ዩ።


ከንሳሕብ ዝጠፍአ ወተሃደር፡ ድሕሪ 72 ዓመታት  ኣዕጽምቱ ተረኺቡ

ኣብ ግዜ ኵናት ኮርያ ተቐቲሉ ጠፊኡ ዝተበሃለ ወተሃደር ኣሜሪካ፡ ድሕሪ 72 ዓመታት ኣዕጽምቱ ከምዝተረኸበ መንግስቲ ኣሜሪካ ኣፍሊጡ። ኣብቲ ሽዑ እዋን ወዲ 27 ዓመት ዝነበረ ወተሃደር ኣሜሪካ፡ ቶሚ ቲ ሃንክስ ኣብ 1950ን [ኣ.ኣ] ኣብ ሰሜን ኮርያ ፍሉይ ቦታ ኣንጁ ተባሂሉ ካብ ዝጽዋዕ ከባቢ ንምዝላቕ እናፈተነ እንከሎ ከምዝተቐተለ ተገሊጹ። ምስሞተ ድሕሪ ሽዱሽተ ዓመት ኣስከሬኑ ዘይርከብ ተባሂሉ ተወሲኑ ነይሩ። ኣብ ኵናት ሰሜን ኮርያ ካብ ዝተቐተሉ እቶም 7600ን ኣበይ ከምዘለዉ ከምዘይፍለጥ ክፍሊ ምክልኻል ኣሜሪካ ገሊጹ። ቤት ጽሕፈት ምክልኻል ኣሜሪካ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ሃንክስ፡ 26 ጥቅምቲ ኣብ ጥቓ ኣንጂ ካብ እትርከብ ሩባ ቾንግችኦን ብኣንፈት ምብራቕ ከዘልቕ ክብል ከምዝተሰወረ ገሊጹ። “ኣስከሬኑ ኣብ ርእሲ ዘይምርካቡ፡ ምሩኽ ወተሃደር ኰይኑ ከምዝነበረ ዘመላኽት ነገር ድማ የለን” ክብል እቲ ቤት ጽሕፈት ኣብ መግለጺኡ ሓቢሩ። ሰሜን ኮርያ ኣብቲ ኵናት ናይ ዝሞቱ ወተሃደራት ኣሜሪካ ኣዕጽምቲ ዝሓዙ 55 ሰናዱቕ ድሕሪ ምርካባ ግን፡ መንነት ሃንክስ ክረጋገጽ ክኢሉ። እዚ ክሰምር ዝኸኣለ ኣብ 2018 [ኣ.ኣ] ፕረዚደንት ኣሜሪካ ነበር ዶናልድ ትራምፕ ምስ መራሒ ሰሜን ኮርያ ኪም ጆንግ ኡን ተራኺቡ ድሕሪ ምዝታዩ’ዩ ነይሩ። ተመራመርቲ ዓጽሚ ሃንክስ ንምፍላይ ካብ ትንታነታት ኣንትሮፖሎጅያዊ ኢስቶፕን ብተወሳኺ ወድዓዊ መረዳእታታት ከምዝተጠቐሙ ተፈሊጡ። ኣስከሬን እቲ ወተሃደር ኣርሊንግተን ኣብ ዝርከብ ሃገራዊ መካነ መቓብር ከምዝዓርፍ ተሓቢሩ። ካብ 1982 [ኣ.ኣ] ጀሚሩ ኣብ ኵናት ኮርያ ናይ ዝሞቱ ልዕሊ 450 ወተሃደራት ኣሜሪካ ኣዕጽምቶም ተፈልዩ ናብ ስድራኦም ተዋሂቡ ምሉእ ወተሃደራዊ ስነ ስርዓት ቀብሪ ተገይርሎም እዩ። እዚ ቁጽሪ፡ እቲ ኵናት ደው ድሕሪ ምባሉ ሰሜን ኮርያ ንኣሜሪካ ካብ ዝመለሰቶ ልዕሊ 3 ሽሕ ኣስከሬን ወተሃደራት መንነቶም ካብ ዝተፈለጠ ክልተ ሽሕ ኣሜሪካውያን ብተወሳኺ’ዩ። ብኣማኢት ዝቝጸሩ ወተሃደራት ኣሜሪካ ድማ ክሳብ ሕጂ ሃለዋቶም ዘይተፈልጠ ኣብ ዝብል መዝገብ ኣለዉ። ኵናት ኮርያ ኣብ ግዜ ዝሑል ኵናት ዝተኻየደ ኰይኑ፡ ህይወት ብዙሓት ሰባት ዝበልዐ እዩ ነይሩ። ኣሜሪካ ኣብዚ ኵናት ኣስታት 36 ሽሕ ወተሃደራት ከምዝሞትዋ ይፍለጥ።


ኣብ ውሽጢ ደርሆ ሽጉጥ ሓቢኡ ናብ ነፋሪት ክኣቱ ዝፈተነ ገያሻይ ተታሒዙ

ኣብ ኣሜሪካ ሓደ ገያሻይ ኣብ ውሽጢ ዘይተከሸነ ስጋ ደርሆ ሽጉጥ ሓቢኡ ናብ ነፋሪት ከእቱ ኣብ ዝፈተነሉ ከም ዝተትሓዘ ተገሊጹ። ሰብ መዚ መጉዓዝያ ኣሜሪካ እቲ ተግባር ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ፎርት ላውደርደል ፍሎሪዳ ከም ዝተፈጸመ ሓቢሮም። እቲ ገያሻይ፡ ነቲ ብረት ኣብታ ደርሆ ሰጒዱ ብመሸፈኒ ጠቕሊሉዎ እኳ እንተነበረ ናብ ነፋሪት ከይኣተወ እዩ ተረኺቡ። ሰብ መዚ ድሕነት መጉዓዝያ ኣሜሪካ ኣብ ኢንስታግራም ነቲ ፍጻመ ኣመልኪቶም ከላግጹ እንከለው፡ “እቲ ውጥን ብግቡእ ኣይተኸሸነን” ኢሎም። እቲ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ዝተዘርግሐ ስእሊ ሰብ መዚ ጸጥታ፡ ነቲ ስጋ ደርሆ እናፈተሹ የርኢ። ነቲ ተግባር ዝፈጸሞ ሰብ ግና ዛጊት ኣይተገለጸን። ኣብ ኣሜሪካ ብረት ሒዝካ ምጋሽ ክልኩል እኳ እንተዘይኮነ፡ ገያሻይ ምስኡ ሒዝዎ ናብታ ነፋሪት ክኣቱ ግን ኣይፍቀድን። ምምሕዳር ድሕነት መጉዓዝያ ኣሜሪካ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ እቲ ዝበዝሐ ብረታት ካብ ገያሾ ከም ዝሓዘ ሓቢሩ ነይሩ። ከባቢ 85 ሚኢታዊት ካብቲ ዝተትሓዘ ብረታት ጥይት ተጻዒኑ ዝነበረ ምንባሩን እዚ ከኣ ምስቲ መምርሒ ዝጻረር ምዃኑን ይግለጽ። ኣብ ዙርያ ዓለም ዝርከቡ ገያሾ በቲ ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ዘሎ ጥብቂ ፍተሻ ብዙሕ ግዜ ከማርሩ ይስማዕ እዩ። እንተዀነ ሰብ መዚ ድሕነት መጉዓዝያ ስርሖም ብግቡእ ብምስርሖም ብዙሕ ነገራት ክረኽቡ ኣኽኢልዎም እዩ። ገለ ካብኡ፡ ኣብ ኒው ኦርሊንስ ኣሜሪካ ኣብ ናይ ኢድ ቦርሳ ዝተረኽበ ሰንሰለታዊ መጋዝን ኣብ ኒው ዮርክ ዝተረኽበ ቦንባ ኢድ ዝጥቀስ እዩ።


ፕሮፈሰር ተኽለ ወልደሚኪኤል፡ ብዛዕባ ጸገማት ምሁራዊ ምርምር ኣብ ኤርትራ

ንነዊሕ እዋን ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ዝመሃረን ዝነብርን መምህርን ተመራማርን ፕሮፈሰር ተኽለ ወልደሚኪኤል፡  ኣብ ኤርትራ ዝርከቡ መምህራን ዩኒቨርሲቲ ብሰንኪ ዘጋጠሞም ጸቕጥን ፍርሕን፡ ገጽ መንግስቲ እናረኣዩ ስለዝሰርሑ፡ ነቲ ኣብ ባይታ ኤርትራ ዘሎ ሓቂ ከጽንዑን ክመራመሩን ወይ ከኣ ብዛዕባኡ ብጽሑፍ ከቕርቡን ክምህሩን ከምዘይክእሉ ይሕብር። ምሁራን ኣብ ሕብረተሰብ ንዘጓንፍ ጸገማት ይዅን ዓወት ከንጸባርቝ ሓላፍነት’ኳ እንተለዎም ኣብ ኤርትራ ግን ዋላ እውን እቶም ንፍርሕን ጸቕጥን በዲሆም ኣብ ሓቂ ረጊጾም ንህልው ኵነታት ብነቐፌታ ክገጥምዎ ዝፍትኑ ተመራመርቲ፡ ንመንግስቲ ዘማርሩ ውሑዳት ኣይኰኑን ይብል ፕሮፈሰር ተኽለ። “ኣብ ምሉእ ዓለም፡ እንተላይ ኣብ ኤርትራ፡ ምርምር ድሙዕ ዝኸውንን ውጽኢት ዝርከቦን ብሸነኽ መንግስቲ ንምርምር ተጻዋርነትን ኣኽብሮትን ምስ ዝህሉን ተመራመርቲ ኸኣ ብዘይ ቀይዲ-መንግስቲ ከይፈርሑ ኣብ ሕብረተሰብ ምስ ዝንቀሳቐሱ’ዮም፡” ይብል ተመራማሪ ተኽለ ወልደሚኪኤል። ምሁራት ብናጽነት ክሰርሑ ዕድል እንተረኺቦም ብቝዕ ምርምራዊ ውጽኢት ይርከቦ’ሞ ከም መስትያት ኰይኑ የገልግል። ንሱ ከኣ ነቶም ሓንጸጽቲ ፖሊሲ ብብሩህን ርትዓውን ስትራተጂ ንኽሰርሑ የኽእሎም ብማለት ነቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ጸገማት ይገልጽ። ተኽለ ወልደሚኪኤል ፕሮፈሰር ስነ-ማሕበረሰብን ኣህጕራዊ መጽናዕትን እዩ። “ኣብ ምምህርናን ምርምርን ዘሎኒ ተልእኾ ንተመሃሮይ ብምርምርን መጽናዕትን ህየሳዊ ኣቀራርባን (ኣብ ህልዊ ማሕበራዊ ዛዕባታት) ንኸማዕብሉ ምትብባዕ’ዩ” ይብል። ፕሮፈሰር ተኽለ ኣብ ብርክት ዝበሉ ሃገራት - ሕ.መ.ኣ፡ ሃገራት ካሪብያን፡ ሱዳን፡ ቀርኒ ኣፍሪቃ - ሰሪሑ’ዩ፣ ብስደተኛታትን ዑቕበኛታትን ከኣ ዝተፈላለዩ መጽናዕትታት ኣካዪዱ’ዩ። ፕሮፈሰር ተኽለ፡ ኣብ ቻፕማን ዩኒቨርሲቲ (ኣብ ካሊፎርንያ - ሕ.መ.ኣ) ከም ሓላፊ ክፍሊ ሶስየሎጂ (መጽናዕቲ ማሕበረሰ) ኰይኑ ንነዊሕ እዋን ዘገልገለ፡ ቅድሚኡ’ውን ኣብ ብርክት ዝበሉ ዩኒቨርሲታት ዝመሃረ ምኵር መምህር’ዩ። በቶም ዘካየዶም ምርምራት ብርክት ዝበሉ ጽሑፋት ኣብ ዝተፈላለዩ መዛግብ ምርምር (ጆርናል) ከስፍር ዝበቕዐ፡ ከምኡ’ውን ኣሰናዳኢ ናይ ፍሉያት ኣካደምያዊ መጽሔታት (the Journal of Eastern African Studies, Africa Today Journal, The American Sociologist) ኰይኑ ኣገልጊሉ’ዩ። ፕሮፈሰር ተኽለ ብርክት ዝበሉ መጻሕፍቲ’ውን ክደርስ በቒዑ’ዩ። ሓንቲ ካብተን ድሒሩ ዘሕተማ መጽሕፉ “ጽ’ባሕ ናጽነት ኤርትራ (Postliberation Eritrea) ዘርእስታ ኰይና፡ ምስ ካልኦት ተመራመርቲ ብጾቱ ብምዃን ኣብ 2019 ዘዳለዋ እያ። ትሕዝቶኣ ኣዝዩ ኣገዳሲ ኰይኑ፡ ኣብ ድሕ-ናጽነት ዝተኸሰቱ ጸገማት ብምትኳር ኣብ ዝተፈላለዩ መዳያት ሃገር ትጽቢታት-ህዝቢ ከም ዝተጠልሙ እትሕብር መጽናዕታዊት መጽሓፍ’ያ። ፕሮፈሰር ተኽለ ኣብ ኣስመራ፡ ኣብ ከባቢ ገዛ-ከኒሻ’ዩ ተወሊዱን ዓብዩን፤ ኣብ ቤት-ትምህርቲ እንዳ-ማርያም ከኣ ተማሂሩ። ኣቦኡ ኣብ መደበር ቤት-ዕዮ ነይሩዎም፣ ብጊዜ ንእስነቱ ድማ ሓሓሊፉ ንኣቦኡ ክሕግዞም ይዝከሮ። ንመደበርን ከባቢኡን ክገልጽ እንከሎ ምስ ናፍቘቱ ይነብር ከም ዘሎ ካብ ዕላሉ ብቐሊሉ ክትርድኦ ይከኣል። ነቶም ዝነበሮም ከባቢታት፡ ንኣስመራ ገጥ ኣቢሎም ብምሓዝ፡ ትንፋስ ዝሃብዋ ስፍራ ደርቢ-ሸቃላይ፡ ብሓበን’ዩ ዝገልጾ። ዕላሉ ካብ ገዛ ከኒሻ ጀሚሩ ክሳብ ሃዳሙ፡ ብዕዳጋ ዓርቢ ኣቢሉ፡ ንማይ ባውዛን፡ ቤት-ጊዮርጊስን ተር ኢሉ ይበጽሖም። ኣብቲ ከባቢ ዝነበሩ መለለዪ ነቝጣታት - ከም እንዳ ኢንኮደ፡ መቓብር እንዳ-ማርያም፡ ቤት-ትምህርቲ መደበር፡ እንዳ ማሕበር ክንክን ረዲኤት ቈልዑ (እንዳ ሓኪም) - ክጽብጽብ ምስምዑ ኣብ ኣእምሮ-ሰማዒ ሕልሚ-መሰል ኣሳእል’ዩ ዝስእል። ተኽለ ወዲ ዓሰርተ ክልተ ዓመት ምስ ኰነ ቤተ-ሰቡ ንገዛ-ባንዳ ገዓዙ። ሽዑ ኣብ ቤት-ጊዮርጊስ፡ እቶም ዉሩይ መም. ኣማኑኤል ሓለቓ ቤት ትምህርቲ ዝነበርሉ እዋን ምዃኑ’ዩ፡ ተመዝጊቡ ትምህርቱ ቀጸለ። ካብኡ ኸኣ ንኻልኣይ ደረጃ ትምህርቱ ክከታተል ናብ ቤት ትምህርቲ ቀዳማዊ ሃይለስላሴ (ቀ.ሃ.ስ) ሰገረ። ኣብ ቀሃስ ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቱ ወዲኡ፡ መርመራ መእተዊ ዩኒቨርሲቲ ተፈቲኑ ብጽቡቕ ነጥቢ ስለ ዝሓለፈ፡ ናብ ኣዲስ ኣበባ ዝርከብ ዩኒቨርሲቲ ኣተወ። ትምህርቱ ብግቡእ ወዲኡ ኸኣ ብስነ-ቝጠባ ተመረቐ። ብኣጋጣሚ፡ ኣብ 1974 ሓደ ኣሜሪካዊ፡ ስነ-ከተማ ዘጽንዕ ተመራማሪ ንኵነታት ከተማ ኣዲስ ኣበባ ከጽንዕ ምስ መጽአ፡ ተኽለ ምስኡ ክሰርሕ ጀመረ። እቲ መጽናዕቲ ብፎርድ-ፋውንደሽን ዝምወል ነበረ፤ ብኣጋጣሚ ኸኣ ምስቲ ኣሜሪካዊ ተመራማሪ ንኽሰርሕ ንኣሜሪካ ክግዕዝ ዕድል ረኸበ። ናብ ኣሜሪካ ምስ ገዓዘ፡ ኣብ ክሊ ትምህርቲ ኣትዩ ሓድሽ ህይወት ጀመረ። ኣብ ሰላሳ ዕድመኡ ካብ ኖርዝ-ወስተርን ዩኒቨርሲቲ (North Western University) ብመጽናዕቲ ዛዕባ ኣብ ኣሜሪካ ዝነብሩ ጸለምቲ ስደተኛታት ተመረቐ። ፕሮፈሰር ተኽለ ብጸለምቲ ዲያስፖራ ብርክት ዝበሉ መጽናዕትታት ኣካየደ።  ባህሊ፡ ስነጽሑፍ፡ መንነት-ጸለምቲ ኣዕሚቝ ክመራመር ብምኽኣሉ፡ በቲ ኣፍልጦ’ቲ ብዙሓት ብቝዓት ተመሃሮ ዘፍረየ ተመራማሪ’ዩ። ፕሮፈሰር ተኽለ ኣብኡ ንኣርብዓ ዓመት ብምምሃር ዕዉት ህይወት ተጐናጸፈ፣ ሓዳር መስሪቱ ኸኣ ኣሰር-እግሩ ዝሰዓባ ክልተ ኣዋልድ ተዓደለ። ብ1987 ተኽለ ብዛዕባ ኤርትራ ክመራመር ጀመረ፤ ኣብ ሜዳ ወሪዱ ነቲ ምንቅስቓስ ብቐረባ ንኽርእዮ ዕድል ስለ ዝረኸበ። ካብ ሽዑ ጀሚሩ ብዛዕባ ኤርትራ’ውን ብርክት ዝበሉ ምርምራት ኣካየደ። ኣብታ “ጽ’ባሕ ናጽነት” ዘርእስታ መጽሓፉ ትርጕምን ኣድላይነት ነጸብራቕ ነብስና ኣብ ትሕቲ ‘ስባር-መስትያት’ ዘርእስታ ምዕራፍ ኣጸቢቝ ገሊጹዎ ዘሎ። ንምሁራን ተመራመርቲ ከም መስትያት ሕብረተሰብ ገይሩ’ዩ ዝገልጾም። ብርእይቶ ፕሮፈሰር ተኽለ፡ መንግስቲ ንምሁራን ስለ ዝነጽግ፡ ብዘይ’ቲ ነጸብራቘም ከኣ ስለ ዝሰርሕ እቶም ሽግራት ባዕሉ ይፈጥሮም ከም ዘሎ ይምጕት። እቲ ‘ስባር መስትያት’ ብዝብል ተጸውዖ ዘቕረቦ ምጕትን ዘስዕቦ ሽግርን ምስ ኣብነቱ ኣቕሪቡዎም ኣሎ። ብምኽንያት ኣብ ውሽጢ ሃገር ተጻዊዱ ዝርከብ መንከላልኦ፡ ብዙሓት መምህራን ዩኒቨርሲቲ ይዅኑ ተስፋ ዝነበሮም ተመሃሮ ካብ ኤርትራ ንኽወጹ ደፋፊእዎም’ዩ። ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ኤርትራ ብመምህራን ዩኒቨርሲቲ ዝካየዱ ህየሳውያን መጽናዕትታት ዳርጋ የለውን ክበሃል ይከኣል። ምርምር ኣብ ኤርትራ ክድፍኣሉ ኣይከኣል’ምበር፡ ምሁራት ኤርትራውያን ኣብ ግዳም ኰይኖም ብርክት ዝበሉ ምርምራት ብዅሉ ሸነኻት ሃገር - ቍጠባዊ፡ ፖለቲካዊ፡ ማሕበራዊ - ተጊሆም ካብ ምክያድ ዓዲ ኣይወዕሉን’ዮም። ንኣብነት ኵነታት ስደተኛታት ኤርትራውያን ኰነ ንክስደዱ ዝደፍእዎም ኵነታት ንምጽናዕ ጸገም የለን - ስደተኛታት ኣብ ኵሉ ተዘሪኦም ስለ ዝርከቡ። ኰይኑ ድማ እዅል መጽናዕትታት ተኻይዶምስ ብቝዓት መጻሕፍትን ሰነዳት ተዳልዮም’ዮም። መንግስቲ ግን በቶም መጽናዕትታት ተገዳስነት ስለ ዘይብሉ እቲ ሽግር መፍትሐ ከይተረኽቦ ይቕጽል ኣሎ፤ ኰይኑ ድማ ስደተኛታት ገና ንግዳም ይውሕዙ ኣለዉ። ፕሮፈሰር ተኽለ ነቶም ካብ ግዜ ብረታዊ ቃልሲ ጀሚሮም ኣብ ሱዳን ከርተት ዝብሉ ዘለዉ ስደተኛታት ከም ኣብነት የቕርቦም። ኤርትራ ናጽነታ ረኺባ ካብ ዝበሃል ድሮ ሰላሳን ሓደን ዓመት ሓሊፉ ክነሱ እቶም ኣብ 60’ታት፡ 70’ታት፡ 80’ታት ዝተሰደዱ ዜጋታት ንምንታይ ከም ዘይተመልሱ መልሲ ኣሎዎ። በብእዋኑ ብዛዕባ እቶም ስደተኛታት ዝተኻየዱ መጽናዕትታት ነይሮም’ዮም። መንግስቲ ኤርትራ ግን ምስ ላዕለዋይ ኮሚሽነር ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት (UNHCR) ኰነ ካልኦት ናይ ረዲኤት ማሕበራት ነቲ ጕዳይ ዘትዩ ክፈትሖ ኣይከኣለን። ርግጽ’ዩ፡ እቲ መጐተ ንዉሕ ኢሉ ሕልኽልኽ ዝበለ’ኳ እንተዀነ፡ እቶም ዜጋታት ኤርትራ ኣብ  ሱዳን ኣብ ካልኣይ/ሳልሳይ ወለዶ በጺሖም ይርከቡ። ንውግእ ባድመ ዀነ ብድሕሪኡ ዝሰዓበ ኵነታት’ውን ከም ኣብነት የቕርቦም’ዩ።  ኤርትራን ኢትዮጵያን ንልዕሊ ዕስራ ዓመት (ድሕሪ እቲ ዉግእ - ብ2000 ብናይ ሰላም ውዕል ኣልጀርስ ካብ ዝዳነ ጀሚሩ) ኣይሰላም ኣይኲናት ኰይኑ ኣህዛብ ክልቲአን ሃገራት ብሰንፈላል ግደ መከራን ክሳራን ገይሩወን’ዩ። መንግስታት ተሃላሊኾም ንግደ ህዝቢ ዋጋ ከይሃቡ ንነዊሕ ከርተት ኢሎም። ምሁር ተራ እንተዝህልዎ ነይሩ ዝተፈላለዩ መፍትሕታት ክእምት ምኸኣለ፤ ንሱ’ውን ኣይተገብረን። ኣብ ኤርትራ ብናይ መራሕቲ ፖለቲካ ’ምበር፡ ብመጽናዕቲ ዝተሰነየን ዝተኣታቶን መፍትሒ የለን። እቲ ስርዓት ይዅን ሕብረተሰብ ኤርትራ ነቐፌታዊ መጽናዕቲ ከም ኣንጻርነትን ከፋፋልን ስልቲ ገይሮም ስለ ዝወስድዎ ገና ግደ የብሉን። ህዝቢ በቲ መንግስቲ ዝሓንጸጾ ተቐቢሉ ንኽጓዓዝ’ምበር ንተራ ህዝቢ ዘሳትፍ ክትዕ ከም ዘይድለ፣ ብኻልእ ኣዘራርባ፡  “ነቲ ምሁር ምስ ህዝቢ ዘራኽቦ ዛዕባን ዕድላትን ኣዝዩ ጸቢብ’ዩ” ኢሉ ኣብቲ ጸብጻቡ ኣስፊርዎ ኣሎ። ፕሮፈሰር ተኽለ ብዛዕባ ሓደ ጥዕና ዘለዎ ሕብረተሰብ ክገልጽ ከሎ፡ ምሁራን፡ ሕብረተሰብ ንኽጥዒ ዝጻወትዎ ተራ ዓቢ’ዩ ይብል፣ ብቝዕ መጽናዕቲ ንክካየድ ከኣ ናጻ ሕብረተሰብ ክህሉ የድሊ፤ ምኽንያቱ ተመራመርቲ ኣብ ናጻ ሕብረተሰብ ስለ ዝሰሓሉ፡ ይብል። ቀጺሉ፡ መራሕቲ መንግስቲ ብመጽናዕትን ምርምርን ዝተሰነየ ርእይቶ ክሓቝፉ’ምበር ክነጽጉ ኣይግባእን ይብል። እቲ ስልጣን ብሒቱ ንህላዌኡ ክሕብሕብ ዝደሊ ኣካል ግን ንተመራመርቲ ከም ጸላእቲ ብምርኣይ ክሽድዶምን ከምክኖምን ኣይግባእን ክብል ርእይትኡ የቐምጥ። ስቕ ኢልካ ንመንግስቲ ምውዳስ ነቲ ስርዓት ኮነ ንህዝቢ ኣይጠቅምን እዩ ብዝብል ቃላት ይገልጾም። ናጻ ዝዀነን ነቐፌታዊ ርእይቶ ነቲ ዝጋገ ከም ፈውሲ፡ ብኻልእ ኣዘራርባ ድማ ከም መስትያት ስለ ዘገልግልዎ፡ ኣብ ኤርትራ ናጻ መጽናዕትን ምርምርን ክተኣታቶ ይግባእ ንዝብል ሓቂ የስምረሉ።


ኤርትራ ንዞባዊ ምርግጋእ ከይትዕንቅፍ ምግባር ረብሓ ኣመሪካ'ዩ'-ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ

ረብሓ ኣመሪካ ኣብ ኤርትራ፡ ኣብቲ ዞባ ዘይምርግጋእ ከይፍጠር ዘጠቓለለ ምዃኑ ኣመሪካ ገሊጻ። ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ እታ ሃገር ኣብ ዘውጽኦ ሓድሽ ናይ ፖሊሲ ሓበሬታ፡ ደሞክራስያዊ ባህሊ ኣብ ኤርትራ ከምዝህሉ ምግባር ኣካል ፖሊሲ ኣመሪካ ምዃኑ ይጠቅስ። "ኤርትራ ንዞባዊ ምርግጋእ ከይትዕንቅፍ ምግባር ኣካል ረብሓ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ኣብ ኤርትራ" እዩ። "ደሞክራስያዊ ባህሊ ንምትካል ክትግስግስ ምጽዋዕ፡ ሃይማኖታዊ ናጽነት ዝርከቦም ጉዳያት ሰብኣዊ መሰላት ከምዝፍትሑ ምግባርን" ኣካል ፖሊሲ ኣመሪካ ኣብ ኤርትራ ምዃኑ እቲ ጽሑፍ የነጽር። ሰብመዚ ኣመሪካ፡ ኤርትራ ናይ ሕልና እሱራት ከትፈትሕን፡ ኣብ 1997 ዝተነድፈ ቅዋም ክትግበርን ክጽውዑ ጸኒሖም'ዮም። ኣብታ ሃገር "ቁጠባዊ ጽገናታትን ብልጽግናን ምድፍንፋዕ'ውን" ረብሓ ኣመሪካ ምዃኑ ይገልጽ። "ብጠለብ መንግስቲ ኤርትራ መሰረት፡ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ንኤርትራ እትህቦ ደገፍ የለን" ይብል እቲ ኣብ መርበብ ሓበሬታ ክፍሊ ወጻኢ ጉዳያት ኣመሪካ ዝሰፈረ ጽሑፍ። ኤርትራ ምስ ጎረባብታ ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት ናብ ወተሃደራዊ ረጽሚ ዘምርሐ ምስሕሓባት ከምዝጸንሓ ዝጠቅስ ሰነድ ፖሊሲ ኣመሪካ፡ ምስታ ሃገር ወተሃደራዊ ዝምድና ከምዘይብሎም የነጽር። ኤርትራ እቲ ምስ ጎረባብታ ዝነበራ ናብ ግጭት ዘምረሐ ዶባዊ ምስሕሓባት "ብቡራኬን ቀጥታዊ ምትእትታው ዋሽንግቶን" ዝተሳወረ'ዩ ብምባል፡ ኣመሪካ ንኤርትራ "ጅሆ" ክትሕዛ ትህንቅን ምንባራ ብቐጻሊ ከተማርር'ያ ጸኒሓ። ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ብሰንኪ ምትእትታው ሰራዊት ኤርትራ ኣብ ኲናት ትግራይ፡ ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ዝጸንሐ፡ ንዝተወሰነ እዋን ክመሓየሽ ተስፋ ዝተገብረሉ ሓርፋፍ ዝምድና እናኸረረ ምምጽኡ ይፍለጥ። ብሰንኪ'ዚ ኣብ ሕዳር 2021፡ መንግስቲ ኣመሪካ ኣብ ልዕሊ ህግደፍን ንግዳዊ ትካላቱን፡ ከምኡ'ውን ኣብ ልዕሊ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ እገዳታት ከምዘንበረ'ውን ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ ጠቒሱ'ሎ። ብዘይካ'ዚ ኣብ ልዕሊ፡ ጠቕላሊ-ሓለቓ-ስታፍ ሰራዊት ኤርትራ ዝኾነ ጀነራል ፊልጶስ ወልደየውሃንስ፡ ሓላፊ ሃገራዊ ድሕነት ብ/ጀነራል ኣብርሃ ካሳ ነማርያምን ሓላፊ ቁጠባዊ ጉዳያት ህግደፍ ኣቶ ሓጎስ ገብረሂወት ወልደኪዳንን እገዳ ኣንቢራ ነይራ። ኤርትራ ብወገና፡  ኣመሪካ ኣንጻራ ክትሰርሕ ከምዝጸንሐት ብምኽሳስ፡ ኣብቲ ዞባ ዘይምርግጋእ ክፍጠር ኢድ ከምዘለዋ'ያ ትኸስስ። ተቐናቐንቲ ሓይልታት ኲናት ትግራይ ኣብ ፈለማ ናይዚ ወርሒ ስምምዕ ሰላም ድሕሪ ምፍራሞም፡ ጉዳይ ናይታ ኣብ ጎኒ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብምስላፍ ኣንጻር ሓይልታት ትግራይ ክትዋጋእ ዝጸንሐት ኤርትራ መልሲ ዘይተረኽበሉ ሕቶታት ኣለዓዒሉ ይርከብ። ሚኒስተር ዜና ኤርትራ ቅድሚ ሒደት መልታት፡ ድሕሪ'ቲ ስምምዕ ሰላም ብትዊተር ኣብ ዘውጽኦ ርእይቶ፡ ኣብቲ ዞባ ሰላም ክሰፍን'ዩ ክብል ኣሚቱ። "ቀዋሚን ዘይቅልበስን ሰላም ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝደልዮ እዩ፣ ይቐርብ’ውን ኣሎ። እዚ ኸኣ፡ ኣካል ታሪኻዊ ስምምዕ ሰላም ኤርትራን-ኢትዮጵያን 2018 እዩ" ይብል  የማነ ገብረመስቀል። ሓይልታት ኤርትራ ኣብ ትግራይ ቅትለትን ጾታዊ ዓመጽን ዝርከቦ ምግሃስ መሰላት ፈጺሞም ተባሂሎም ይኽሰሱ። ሰብመዚ ኤርትራ ግን ነቲ ክስታት ይነጽግዎ። ሕቡራት ሃገራት ዝርከቦም ተሓለቕቲ ሰባዊ መሰላት፡ ኩሎም ተጻባእቲ ወገናት ናይቲ ኲናት ምግሃስ መሰላት ከምዝፈጸመ ይኸሱ። ንመጀመርታ እዋን ኣብ ሰነ ናይቲ ዓመት ኣብ ኣስመራ ቤት ጽሐፈት (ቆንስል) ብምኽፋት ዝጀመረ ፕሎማስያዊ ርክብ ኣመሪካ ምስ ኤርትራ ኣብ ታሕሳስ 1993 ናብ ምኽፋት ኤምባሲ ተሰጋጊሩ። እንተኾነ ግን፡ ብፍላይ ካብ 2001 ጀሚሩ እንናሓርፈፈ ዝመጸ ርክብ ክልቲአን ሃገራት ነቲ ብደረጃ ኣምባሳደር ዝነበረን ዲፕሎማስያዊ ዝምድና ናብ ደረጃ ፈጸምቲ ጉዳያት (ቻር ዲ ኣፌርስ) ኣውሪድዎ። ጠንቂ ምሕርፋፍ ናይቲ ዝምድና፡ እቲ ኣብ ኤርትራ ካብ 2001 ጀሚሩ ኣብ ልዕሊ ፓለቲካዊ ተቓውሞኦም ዘስምዑ ዜጋታት ዝተወስደ ናይ ምእሳር ስጉምቲ፡ ምዕጻው ናይ ብሕቲ ጋዜጠኛታትን፡ ምድራት ሲቪላዊ መሰላትን ምግሃስ መሳባዊ መሰላትን ምዃኑ ኣመሪካ ክትገልጽ ጸኒሓ'ያ። ኣብ መስከረም 2005 ክልተ ኤርትራውያን ሰራሕተኛታት ኤምባሲ ኣመሪካ ኣብ ኣስመራ ክሳብ ሎሚ ኣብ ቀይዲ ምህላዎም ይንገር። ኤርትራ ብወገና፡ ቅድሚ'ዚ ዘሎ ምምሕዳር ኣመሪካ ዝነበሩ ሰለስተ ምምሕዳራት ኣብ ጉዳያ ኢድ ብምእታው ኣንጻራ ይሰርሑ ከም ዝነበሩ ክትከስስ ጸኒሓ። ኣብ 2010 ድማ እቲ ንመወዳእታ ግዜ ኣብ ኣስመራ ዝነበረ ኣምባሰደር ኣመሪካ ክወጽእ ተጌሩ። ድሒሩ'ውን ናይ ቪዛ ኣገልግሎት ምሃብ ኣቋሪጽዎ ከም ዝነበረ ይዝከር። ኣብ ኤርትራ ካብ 2009 ጀሚሩ ጸኒዑ ዝጸንሐ ናይ ኣጽዋር እገዳ ክግበር ኣመሪካ ብምድጋፋ'ውን ነቲ ዝነበረ ዝምድና መሊሱ ከም ዘጋደዶ ይንገር። እቲ እገዳ ኣብ መወዳእታ 2018፡ ንስምምዕ ሰላምን ምሕዝነትን ኤርትራን ኢትዮጵያን ስዒቡ ከምዝተሰረዘ ይዝከር። ብዘይካ'ዚ፡ ኣብ መጋቢት 2017 ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ኣብ ልዕሊ ሓይሊ ባሕሪ ኤርትራ ናይ ባዕላ ማዕቀብ ምንባራ ንመንግስቲ ኤርትራ ዘቖጠዐ'ዩ ነይሩ።" ንምርድኡ ዘጸግምን ዘይምኽኑይ ተወሳኺ ስጉምቲ...ዘይሃናጺ መሰረት ሕግን ሕጋውነት ዘይብሉ ኣረጊት ጸወታ'ዩ" ብምባል'ውን ግብረመልሲ ሂቡሉ ነይሩ። ይኹን'ምበር ካብ 2017 ጀሚሩ ኣብ መንጎአን ዝነበረ ርክብ ክመሓየሽ ተራእዩ። ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ዝነበራ ኩነተ-ኲናት ከብቅዕ ብምስምምዓ ዲፕሎማስያዊ ዝምድንአን ናብ ንቡር ናይ ምምላስ ኣንፈታት ኣርእዩ ነይሩ። ላዕለዎት ሰበስልጣን ኣመሪካ ናብ ኤርትራ ምብጽሖም'ውን ነቲ ኣንፈታት ዘርኢ'ዩ ነይሩ። ኣብ ሚያዝያ 2018 ኣምባሳደር ዶናልድ ያማማቶ ድሕሪ 20 ናብ ኤርትራ ዝበጽሐ ላዕለዋይ ብዓል ስልጣን ኣመሪካ ኮይኑ። ኣብ ታሕሳስ ናይቲ ዓመት'ውን ተሓጋጋዚ ጸሓፊ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ኣብ ጉዳያት ኣፍሪቃ ቲቦር ናዥን ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቅን ተራኺቦም ኣብ ክልተኣዊን ዞባውን ጉዳያት ከም ዝዘተዩ ኣብ እዋኑ ብማዕከናት ዜና ተቓሊሑ ነይሩ። ኣብቲ እዋን ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ ሃገሩ ምስ ኣመሪካ ዘለዋ "ኣብ ምትሕግጋዝ ዝተሰረተ ምውቕ ዝምድና ንምድንፋዕ ሃናጺ ጽምዶ ከተካይድ ድልውቲ ከም ዘላ" ምግላጹ'ውን እቲ ሚኒስተር ጠቒሱ። ኣብ 2019 እውን፡ ብኣሜሪካዊት ኣደ መንበር ባይቶ ኣሜሪካ ካረን ባስ ዝተመርሑ ሓደስቲ ኣባላት ባይቶ ኣመሪካ፡ ኤርትራዊ ኣሜሪካዊ ጆ ንጉሰን፡ ኣሜሪካዊት ሶማላዊት ኢልሃም ዖመርን ናብ ኤርትራ በጺሖም ነይሮም። ኣብ ግንቦት 2021 ድሕሪ ምውላዕ ኲናት ትግራይ ድማ ፍሉይ ልኡኽ ኣመሪካ ኣብቲ ዞባ ዝነበረ ኣምባሳደር ጀፍሪ ፈልትማን ናብ ኣስመራ ብምኻድ ብዛዕባ ምትእትታው ሰራዊት ኤርትራ ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ተዘራሪቡ ነይሩ። እንተዀነ ጸኒሑ ምምሕዳር ባይደን፡ ምስ ቅልውላዉ ሰሜን ኢትዮጵያ ብዝተሓሓዝ ኣብ ልዕሊ ሓይልታት ምክልኻል ዝርከቦም ትካላትን ላዕለዎት ሰብ መዝን ኤርትራ እገዳ ኣንቢሩ። መንግስቲ ኤርትራን ደገፍቱን፡ ኣሜሪካ ኣንጻር መንግስቲ ኤርትራ ተጻባኢ መርገጺ ወሲዳ ክብሉ ተቓውሞኦም ክገልጹ ጸኒሖም። ሰብ መዚ ኤርትራ ብመንግስቲ ኣሜሪካ ኮነ ኣህጕራዊ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ንዝቐርበሎም ክስታት፡ ንምስሊ ሃገር ንምድዋን ዝቐርብ "ውዲት'ዩ" ክብሉ እዮም ዝነጽግዎ። ኤርትራን ኣሜሪካን፡ ኣብ ሃገረን ናይ ሓድሕደን ኣብያተ ጽሕፈት ኤምባሲታት'ኳ እንተለወን፡ ካብ ክልቲኤን ኣብ ክንዲ ብኣምባሳደራት ብፈጸምቲ ጉዳያት ዝምራሕ'ዩ።


ርክብ ባይደንን ዢን፡ ታይዋን ዓባይ ኣጀንዳ ክትኸውን'ያ

ኣብ ዝመጽእ ሰሙን ዝራኸቡ ዘለው መራሕቲ ኣሜሪካን ቻይናን፡ ታይዋን ቀንዲ መዘራረቢት ኣጀንዳኦም ከም እትኸውን ትጽቢት ይግበር። ፕረዚደንት ጆ ባይደን ብ2020 ናብ ስልጣን ካብ ዝመጽእ ንድሓር፡ ምስ ፕረዚደንት ዢ ጂንፒንግ ንፈለማ እዋን ብኣካል ክራኸብ ምዃኑ ተገሊጹ። እዚ ልዑል ትጽቢት ክግበረሉ ዝጸንሐ ምርኻብ፡ ዝምድና ክልቲአን ልዕለ ሓያላን ሃገራት ብፍላይ ኣብ ዝሓርፈፈሉ እዋን’ዩ ዝካየድ ዘሎ። እዚ ድማ፡ ብሰንኪ እታ ዓርሰ ምሕደራ ዝኣወጀት ታይዋንን ኣብ ኤዥያ እናወሰኸ ዝኸይድ ዘሎ ጽልዋ ቻይናን ክጋደድ ጸኒሑ። ኣሜሪካ ድማ፡ ቴክኖሎጂ ኮምፒዩተር ኣብ ምምስራሕ ዝውዕል ቀረባት ብምኽልኻል ኣብ ልዕሊ ቻይና ጸቕጢ ክትፈጥር ፈቲና። እዚ፡ ኣብ ልዕሊ እቲ ካብ ቴሌፎናት ክሳብ ናይ ኤሌክትሪክ መካይን ንዕዳጋ ዘቕርብ ጽላት ቴክኖሎጂ ጸቕጢ ብምፍጣሩ ነቲ ብሰደድ ዝምራሕ ቁጠባ ቻይና ጸልዩዎ እዩ። ኣብዚ ቀረባ እዋናት እናወሰኸ ዝመጽአ ወጥሪ ኣብ ግምት ብምእታው፡ ዓለምን መላፍንቲ ኣሜሪካ ዝዀና ከም ህንዲ፣ ጃፓንን ኣውስትራሊያን ዝኣመሰላ ሃገራት፡ ነቲ ዝመጽእ ሰኑይ ኣብ ባሊ ዝካየድ ዋዕላ ሃገራት ጉጅለ 20 ብቐረባ ክከታተልኦ እየን። ፕረዚደንት ዢ፡ ዝበዝሐ እዋን ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣብ ቻይና ከሕልፎ እንከሎ፡ ኣብዚ ቀረባ እዋን እዩ ዳግም ናብ ሃገራት ወጻኢ ክገይሽ ጀሚሩ። ፕረዚደንት ባይደን ድማ፡ ኣብቲ ዋዕላ ክሳተፍ ምዃኑ ትማሊ ሓሙስ ኣረጋጊጹ። ንሱ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ "ብዛዕባ ታይዋን ከም እንዘራረብ ርግጸኛ እየ . . . ክንዘራረብ እንከለና ድማ  ናይ ክልቲኤን ቀይሕ መስመር እንታይ ምዃኑ ከብርሃሉ’የ . . .” ክብል ተዛሪቡ። በዚ መገዲ ድማ፡ “ኣብ ሞንጐ ሓድሕድና ግጭት ይህሉ’ዶ ኣይህሉን ከነነጽር ኢና . . . ግጭት እንተጋጢሙኸ፡ ብኸመይ ይፍታሕ” ዝብል ክውስኑ ከም ዝኽእሉ ኣአንፊቱ። ይኹን'ምበር፡ ብዛዕባ ኣሜሪካ ኣብ ልዕሊ ታይዋን ዘለዋ ፖሊሲ "ዝኾነ መሰረታዊ ሕድገታት ክገብር" ፍቓደኛ ከም ዘይኰነ'ውን ወሲኹ ገሊጹ። ቻይና፡ ነታ ባዕላ እትመሓደር ደሴት ከም ናይ ገዛእ ርእሳ ግዝኣት ገይራ ስለ እትርእያ፡ ምስዓባይ ቻይና ክትጥርነፍ ድልየት ኣለዎ። ታይዋን ግን ንርእሳ ፈልያ እያ እትርኢ። ካብቶም ዝሓለፉ ፕረዚደንታት ኣሜሪካ ብዝተፈለየ፡ ጆ ባይደን ወራር ቻይና እንተጋጢሙ ኣመሪካ ንታይዋን ክትከላኸለላ ምዃና ብተደጋጋሚ ገሊጹ’ዩ። ዋይት ሃውስ ግን፡ ንርኢይቶታት ባይደን ብምሽፍፋን ዋሽንግተን  ንታይዋን ኣይትከላኸለላን ግን ከኣ ነቲ ኣማራጺ ኣይትነጽጐን ብምባል "ስትራተጂካዊ ዘይንጹርነት" ከንጸባርቕ ጸኒሑ ኣሎ። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ፕረዚደንት ዢ፡ ንህዝባዊ ሰራዊት ሓርነት [ፒኤልኤ] "ኩሉ ዓቕሙ ኣብ ምምካት ኲናት ከተኩር . . . ናይ ምዕዋት ዓቕሚ ክሃንጽ" ኣለዎ ምባሉ ማዕኸናት ዜና መንግስቲ እታ ሃገር ኣብዚ ሰሙን ሓቢረን። እቲ ሰራዊት፡ ቻይና ኣብ “ዘይርጉእን ዘይርጉጽን” ኩነታት ብምህላዋ፡ “ንኲናት ንምድላው ወተሃደራዊ ስልጠና ከሐይል ኣለዎ" ምባሉ ይንገር። ኣፈ ጉባኤ ባይቶ ኣሜሪካ፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ነሓሰ ናብ ታይዋን ኣብ ዝበጽሓትሉ እዋን ኣብ ሞንጐ ክልቲአን ሃገራት ሓያል ወጥሪ ተራእዩ ነይሩ። ነዚ ስዒቡ፡ ቻይና ኣብ ጥቓ እታ ደሴት ዓብዪ ወተሃደራዊ ልምምድ ኣካይዳ እያ።


ካንየ ዌስት ኣብ 2024 ንፕረዚደንትነት ከምዝወዳደር ኣፍሊጡ

ራፐር ካንየ ዌስት ዋላ’ኳ ኣብ ቀረባ እዋን ብዙሕ ነውሪታት ዘርኣየ እንተኾነ፡ ኣብ 2024 ግን ንፕረዚደንት ኣሜሪካ ክወዳደር ከምዝሓስብ ገሊጹ'ሎ። እቲ ብሕጋዊ መንገዲ ስሙ ናብ የ ዝቐየረ ኮኾብ፡ ጎኒ ጎኒ የ 24 ዝብል ጽሑፍን ኣርማ ጎስጓሱ ዘርኢ ቪድዮ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ኣስፊሩ። ንዶናልድ ትራምፕ መወዳድርቱ ክኸውን ከምዝሓተቶ'ውን ወሲኹ ገሊጹ። ዌስት ቅድሚ ሕጂ ኣብ 2020 ንፕረዚደንትነት ተወዳዲሩ እኳ እንተነበረ፡ እቲ ጎስጓስ ግን ድሩት 70 ሽሕ ድምጺ ጥራይ ብምርካብ ከምዝፈሸለ ይዝከር። ኣብዚ ዳሕረዋይ መግለጺኡ፡ ዌስት ኣብ መጀመርታ ናይዚ ሰሙን ኣብ ክለብ ጎልፍ ትራምፕ ማር-ኤ-ላጎ ምስ ኒክ ፉኤንተስ ዝተባህለ ፍሉጥ ጻዕዳ ሃገራዊ ተዓጂቡ ዘርኢ ቪድዮ ድሕሪ ምዝርግሑ ዝመጸ እዩ። ዌስት፡ መጻምዲ ተወዳዳሪ ክረክብ ዝሓተቶ ሕቶ፡ ነቲ ኣብ ቀረባ እዋን ናይ ገዛእ ርእሱ ዳግመ ምርጫ ጎስጓስ ዝጀመረ ፕረዚደንት ነበር "ኣዝዩ ክርበሽ" ከምዝገበሮ ገሊጹ። ማር-ኤ-ላጎ ደብሪፍ ኣብ ዝብል ኣርእስቲ ኣብ ዝዘርግሖ ቪድዮ፡ ዌስት፡ "ትራምፕ ብመሰረቱ ኣብቲ ጠረጴዛ ከለና ክትሰዓር ኢኻ ኢሉ ክጭድር ጀሚሩ። እዚ ኣብ ታሪኽ ንዝኾነ ሰብ ሰሪሑሉ ይፈልጥ ድዩ?" እቲ ራፐር ብርክት ዝበሉ ጎዳእቲ ክትዓት ኣብ ዘጋጥሞ ዘሎ እዋን'ዩ ጎስጓስ ጀሚሩ ዘሎ። ንሱ፡ "ህይወት ጸዓዱ ኣገዳሲ’ዩ" ዝብል ጭርሖ ዘለዎ ካናቴራ ተኸዲኑ ኣብ ሰሙን ፋሽን ፓሪስ ድሕሪ ምክፋሉ፡ ህቦብላ ነቐፌታ ኣበጊሱ - እዚ ሓረግ እዚ ብልዕልና ጸለምቲ ዝኣምኑ ዝተጀመረ ኮይኑ፡ ኣብ 2015 ከም ግብረ መልሲ ምንቅስቓስ ህይወት ጸለምቲ ኣገዳሲ እዩ ተጠቒሞምሉ እዮም። ድሕሪኡ ዌስት ነቐፍቱ ብሕቡእ ዕስለ ህዝቢ ኣይሁድ ይኽፈሉ ከምዘለዉ ዝገለጸ ክኸውን እንከሎ እዚ ድማ ልሙድ ትሮፒካዊ ጸረ-ሴማውነት እዩ። ብኢንተርኔትን ኣብ ቃለ መሕትት ቴለቪዥንን ጸረ-ሴማውያን ርእይቶታት ኣብ ዝቕጽለሉ ዝነበረ እዋን፡ እዚ ወዲ 45 ዓመት ራፕር ብናይ ተውህቦ ትካል ተኣልዩ እዩ። ከም ጋፕ፡ ኣዲዳስን ባለንሽያጋን ዝኣመሰሉ ኩባንያታት ፋሽን እውን ድሕሪ ደጊም ምስኡ ከምዘይሰርሑ ገሊጾም እዮም። እቲ ሙዚቀኛ ድሒሩ "ኣብ ሓደ መዓልቲ ክልተ ቢልዮን ዶላር ከም ዝኸሰረ" ርእይቶኡ ሂቡ ነይሩ። ኣብ መጀመርታ ናይዚ ሰሙን፡ መጽሔት ሮሊንግ ስቶን፡ ዌስት "ስዕለ-ጽዩፍ፡ ምድሃልን ሽርሒን" ተጠቒሙ ኣብቶም ዪዚ ዝብል ምልክት ዘለዎ ጫማኡ ዝሰርሑ ሰራሕተኛታት ኣዲዳስ "መርዛም ሃዋህው" ከም ዝፈጠረ ገሊጹ። እቲ ኩባንያ ትማሊ ሓሙስ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ብዛዕባ እቲ ክሲ ናጻ መርመራ ከምዝጀመረ ኣፍሊጡ። ዌስት ኣብ 2020 ንፕረዚደንትነት ክወዳደር ከሎ፡ ጎስጓሱ ኣዝዪ ደንጉዩ ስለዘፍለጠ ብውሑዱ ኣብ ሽዱሽተ ግዝኣታት ኣብ ድምጺ ወረቐት ኣይቀረበን። እናነብዐ ብዛዕባ ምንጻል ጥንሲ ዝተዛረበሉ ሓደ ሰልፊ ጥራይ እዩ ኣካይዱ፡ ንኽልተ ናይ ቴሌቪዥን መወዓውዒታት ድማ መዊሉ። ኣብ መወዳእታ ኣብ 12 ግዝኣታት ጥራይ ከም ሕጹይ ተዘርዚሩ ነይሩ።


ፍሉጣት ኤርትራውያን ምሁራት ዝተሳተፍዎ ዓውደ-መጽናዕቲ 'ምህናጽ ደሞክራሲ' ኣብ ለንደን ይካየድ ኣሎ

ፍሉጣት ኤርትራውያን ተመራመርቲን ምሁራንን ኪኢላታትን ዝተሳተፍዎ ኣኼባ "ምህናጽ ደሞክራሲ ኣብ ኤርትራ" ኣብ ብሪጣንያ ይካየድ ኣሎ። ኣብቲ ብሰሉስ ኣብ ከተማ ለንደን ዝጀመረ ኣኼባ፡ ዝተፈላለዩ ወረቓቕቲን መደረታታትን ቀሪቦም። ወጻእተኛታት ምሁራትን ኪኢላታትን'ውን ኣብቲ ንሳልሳይ ግዜ ዝካየድ ዘሎዋዕላ ይሳተፉ ኣለዉ። እቶም ምሁራት ንኣካይዳ እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ብፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፍወርቂ ዝምራሕ መንግስቲ ዝቃወሙ ኮይኖም፡ ለውጢ ክህሉ ዝጠልቡ'ዮም። ኣብ መኽፈቲ ናይቲ ዓውደ-መጽናዕቲ ናይ ወጻኢ ዝምድናታት ኤርትራን ቁጠባዊ ኩነታትን ኣንፈታትን ዝድህስሱ መግለጺታት ቀሪቦም። እቲ ዓውደ መጽናዕቲ በቲ ኣብ ለንደን ዝመደበሩ 'ፎካስ ኤርትራ' ዝተባህለ ትካል ተሓላቒ መሰላት ዝተወደበ'ዩ። ኣቦመንበር ‘ፎካስ ኤርትራ’ ኣቶ ሃብተ ሓጎስ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ እቲ ንሳልሳይ ግዜ ዝካየድ ዘሎ ኣኼባ ወጻእተኛታት ዝርከብዎም ሓየለ ኤርትራውያን ምሁራት ብማንዛን ብኣካልን ዝተሳተፍዎ ምዃኑ ገሊጹ። “ዕላማናይቲ ኣኼባ ብኸመይ ሃገርና ኤርትራ ካብ ምልኪ ናብ ደሞክራሲ ትሰጋገርን፡ እቲ ዝህሉ መንግስቲ ብኸመይ ነቶም ከጋጥሙ ዝኽእሉ ብድሆታትን ጠለባትን ህዝቢ ይፈትሕ ኣብ ዝብሉ ጉዳያት ንምልዛብ’ዩ” ይብል ኣቶ ሃበተ። "[ፕረዚደንት ኤርትራ] ኢሳያይስ ካብ ስልጣን ወሪዱ ሓድሽ መንግስቲ ክቐውም ዝበዝሐ ኤርትራዊ ዝምነ እዩ" ዝብል ኣቶ ሃብተ፡ ንድሕሪ ለውጢ ዝህሉ መሰጋገሪ እዋን ምድላው ከምዘድሊ ይገልጽ። ሓደካብቶም ንነዊሕ ዓመታት ኣብ ስልጣን ዘሎ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፍወርቂ፡ ካብ 1991 ጀሚሩ ነታ ሃገር ብዘይ ቅዋምን ሃገራዊ ምርጫን ይመርሓ ምህላዉ ይፍለጥ። ኣብቲ ዓውደ-መጽናዕቲ ብማንዛ ዝተሳተፈ ላዕለዋይ ብዓልስልጣን ሕቡራት ሃገራት ዝነበረ ኣምባሳደር ሃይለ መንቀርዮስ ኣብ ዘቕረቦ መግለጺ፡ ኤርትራ ካብ ዓለም ምንጻላ ንረብሓኣ ከምዘይኮነ ብምግላጽ ለውጢ ከምዘድልዮ ተዛሪቡ። ኣብ 2001 ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ሕቡራት ሃገራት ኮይኑ፡ ሓደ ካብቶም ብጉጅለ 15 ዝፍለጡ ንኣካይዳ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ብምቅዋም ለውጢ ክግበር ዝጠለቡ ላዕለዎት ሰበስልጣን መንግስቲ፡ ኣዘዝቲ ሰራዊት፡ ኣባላት ሃገራዊ ባይቶን'ዩ። ሃይለ መንቀርዮስ ካብ ናይ ኣምባሳደርነት መዝነቱ ድሕሪ ምውራዱ፡ ፍሉይ ልኡኽ ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኣብዞባ ዓበይቲ ቀላያት ኣፍሪቃ፡ ከምኡ'ውን ደቡብ ሱዳንን ሱዳንን ኮይኑ፡ ኣብ ምፈታሕ ግጭታት ዓቢ ተራ ዝነበሮ’ዩ። ተሓጋጋዚ ዋና-ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ፖለቲካዊ ጉዳያት ብምዃን'ውን ኣብቲ ውድብ ዝለዓለ ስልጣን ኣገልጊሉ ነይሩ። ኤርትራ ዘጋጠማ "ታሪኻዊ" ዓለምለኻዊ ተነጽሎ፡ ንኣተሓሳስባ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ከምዝገዝኦ ዝገልጽ ኣምባሳደር ሃይለ፡ ሕጂ'ውን ኩነታት ኤርትራ ሸለል ከምዝተባህለ ኣብቲ ዓውደ መጽናዕቲ ተዛሪቡ። ኤርትራ ዝኣተወቶም ዶባዊ ግጭታት ብዝርርብ ክፍታሕ ዝነበሮን "ዘይምኽኑይን" ዝብል ኣምባሳደር ሃይለ፡ ሕጂ'ውን እቲ ቅድሚ 20 ዓመታት ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ጠንቂ ኲናት ዝነበረ ዶባዊ ምስሕሓብ በቲ ዝተወሰነሉ ኣብ ባይታ ክሕንጸጽ ኣለዎ ይብል። ኣብ 1992 ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዝነበረሉ እዋን፡ ጉዳይ ዶባት ክልቲአን ሃገራት ሳልሳይ ወገን ብዘለዎ ኣገባብ ክፍታሕ ንፕረዚደንት ኢሳይያስን ኣብቲ እዋን ፕረዚደንት ኢትዮጵያ ዝነበረ መለስ ዜናውን ዘቕረበሎም ምኽሪ ንዝነበሮም ፖለቲካውን ዲፕሎማስያውን "ሕጽኖት" ከይዘርገሎም ብምስጋእ ከምዝነጸግዎ ይገልጽ። ‘ማሕበረሰብ ዓለም ንኩነታት ኤርትራ ክርዳእን፡ ዶባት ክሕንጸጽ ክንጉስጉስ ኣለና’ ክብል’ውን ተማሕጺኑ። እታ ንዓመታት ኣብ ባዕላውን ግዱድን ዓለምለኻዊ ተነጽሎ ኣትያ ዝነበረት ኤርትራ፡ ድሕሪ'ቲ ኣብ 2018 ምስ ኢትዮጵያ ዝፈረመቶ ስምምዕ ሰላም ኣንፈታት ምኽፋት ኣርእያ ነይራ'ያ። እንተኾነ ግን፡ ሕጂ'ውን ምስቲ ኣብ ኲናት ትግራይ ዝገበረቶ ምትእትታው ዓለምለኻዊ ተነጽሎ ከጋጥማ ጀሚሩ'ሎ። ሰብመዚ መንግስቲ ኤርትራ ግን፡ እቲ ነቐፌታ ንምስሊ ኤርትራ ንምድዋን ብምዕራባውያን ሃገራት ዝተኣልመ ሽርሒ'ዩ" ብምባል ይገልጽዎ። ዓውደ-መጽናዕቲ ለንደን፡ ንጉዳያት ማሕበረ-ቁጠባዊ ኩነታት ናይታ ሓንቲ ካብ ድኻታት ሃገራት ዝኾነት ኤርትራ’ውን ዝዳህሰሰ’ዩ። ኩነታት ቁጠባ ኤርትራ ኣብ ዝሓለፈ ልዕሊ ክልተ ዓሰርተታት ዓመታት እናንቆልቆለ ክኸይድ ምጽንሑ ይፍለጥ። ዋላ'ኳ መንግስቲ ኤርትራ ጠንቂ ምድኻም ቁጠባ፡ እገዳታት ምዕራባውያን ሃገራት ምዃኑ እንተመጎተ፡ ኪኢላታት ግን ኣተሓሕዛ መንግስቲ ቀንዲ ምኽንያት ምዃኑ ይዛረቡ። ዶ/ር መብራህቱ ኣቶወብርሃን ኣብ ዘቕረቦ ንቁጠባ ዝምልከት መጽናዕታዊ መግለጺ፡ ዝሰፍሐ ክፋል ቁጠባ ከምዝተዳኸመን፡ ኣብዚ እዋንእ’ዚ ቀንዲ መትንታት ቁጠባዊ እቶት ዕደናን ካብ ደገ ዝስደድ ገንዘብ (ረሚታንስ) ምዃኖም ኣብሪሁ። ኤርትራ ዋላ’ኳ ከም ሃብቲ ዓሳ ብባህርያዊ ጸጋታት ዝተዓደለት እንተኾነት፡ ንምምዕባሎም ዝተኻየደ ፈተነታት ከምዘይትዓወተ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፍወርቂ ባዕሉ’ውን ክእመነሉ ዝጸንሐ ጉዳይ’ዩ። ካብ ብምልካዊ ናብ ደሞክራስያዊ ምሕደራ ኣብ እትሰጋገረሉ እዋን፡ ንዝተዳኸመ ማሕበረ-ቁጠባዊ ኩነታታ ንምሕዋይ ልዕሊ ክልተ ቢልዮን ዶላር ከምዘድሊ’ዩ ዶ/ርመብራህቱ ዝእምት። እቲ ምልካዊ ስርዓት ንውሽጣዊ ወፍሪ ምድኻሙን፡ ኣፍራዪ ዓቕሚ ሰብ እታ ሃገር ኣብ ግዱድን ደረት-ኣልቦን ሃገራዊ ኣገልግሎትን ውትህድርናን ምውፋሩ፡ ነታ ሃገር ካብቲ ክትበጽሖ እትኽእል ደረጃ ከምዝሓረማ'ዮም ዝነቕፉ። ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ኤርትራውያን፡ ካብቲ ግዱድ ሃገራዊ ኣገልግሎት ንምህዳም ናብ ስደት ክውሕዙምጽንሖም ይፍለጥ። ፕሮፌሰር ኪዳነ መንግስትኣብን ዶ/ር ኣማኑኤል ምሕረትኣብን ፕሮፌሰር መንግስትኣብ ተስፋዮውሃንስን ብወገኖም፡ ኣብ መወዳእታ ኤርትራ ምጥያስ ናይቶም ኣኽቲታቶም ዘላ ወተሃደራት ከምዘድልያን ብኸመይ ክፍጸም ከምዘለዎን ተመክሮታቶምን ሓሳባቶምን ኣካፊሎም። ንውሳነታት ፕረዚደንት ኢሳይያስ ክከታተልን ክቆጻጸርን ዝኽእል ዝነበረ መሰጋገሪ ሃገራዊ ባይቶ ምፍራሱን ናጻ ፕረስ ምእጋዱን፡ ብዓቢኡ'ውን ኣብ 1997 ዝጸደቐ ቅዋም ዘይምትግባሩን ናይ ምሕደራ ቅልውላው ከምዘስዓበ'ዮም እቶም ኪኢላታት ዝጠቕሱ። እዞም ብዙሕ መጽናዕታዊ መጽሓፍቲ ዝደረሱን ኣብ ፍሉጣት ምዕራባውያን ትካላት ትምህርቲ ዝሰርሑ ምሁራትን ተሓለቕትን፡ ብዛዕባ ዝሓልምዋ ደሞክራስያዊት ኤርትራ'ኳ ሰፊሕ ትንታነ እንተሃቡ፡ እቲ ዝምነይዎ ለውጢ መዓስን ብኸመይን ክመጽእ ከምዘለዎ ግን ብቐሊሉ ክምልስዎ ዘይክእሉ ብድሆ ኮይኑ ይርከብ። ሰብመዚ መንግስቲ ኤርትራ ኣብታ ሃገር ግዱድ ምስዋርን ዘይሕጋዊ ማእሰርትን ዝርከብዎ ከቢድን ሰፊሕን ምግሃስ ሰባዊ መሰላት ከምዝፍጽሙ ሕቡራት ሃገራት ዝርከቦም ተሓለቕቲ መሰላት ይገልጹ። እቲ ዓውደ መጽናዕቲ፡ ኣብ መወዳእታ መዓልቲ ኣብ ዘካይዶ ምይይጥ ፍትሒ ኣብ ኤርትራ ብዛዕባ ዝነግሰሉ ኩነታት ክዝቲ ምዃኑ ኣካየድቲ ሓቢሮም። ለንደን፡ ንጉዳያት ማሕበረ-ቁጠባዊ ኩነታት ናይታ ሓንቲ ካብ ድኻታት ሃገራት ዝኾነት ኤርትራ’ውን ዝዳህሰሰ’ዩ።


ንኣምላኽ ናብ መንግስቲ ኣሜሪካ ከእትውዎ ዝጽዕሩ ዘለዉ ስለምንታይ’ዩ?

ኣብ ኣሜሪካ፡ ሓደስቲ መስመራት ሃይማኖታዊ ተጋድሎ ይሰምሩ ኣለዉ - እዚ የማናዊ ክርስትያናዊ ምንቅስቓስ፡ ፖለቲካዊ ሓይሊ ተጠቒሙ ከም መለኮታዊ ተልእኾኡ ዝርእዮም እምነታትን መልእኽታትን ንምዝርጋሕ ኣብ ዝጽዕረሉ ዘሎ እዋን እዩ። ክርስትያናዊ ሃገርነት እንታይ እዩ? ኣብዚ ሕጂ እዋን’ከ ስለ ምንታይ ይስስን ኣሎ? ተመኵሮ ኣምላኽ ዝበሃጉን ካብ ኣጋንንቶም ነጻ ክወጹ ዝናፍቝን ኣሽሓት ሰባት ኣገልግሎት ቅዳሴ ድሕነት ክረኽቡ ኣብ ሓደ ዓቢ ዳስ ተኣኪቦም። ገሊኦም ኣብ መሬት ወዲቘም ተወዝ ኣይብሉን፣ ገሊኦም ድማ እቲ ፓስተር ነቲ ጸሊም መንፈሶም ብስም እየሱስ ክወጹ ክእዝዝ ከሎ ኣውያት የስምዑ። ገሊኦም እውን እፎይታን ምፍታሕን ዝረኸቡ ብዝመስል ንሓድሕዶም ተተሓሒዞም። ብድሕሪኡ፡ ኣስታት 20 ዝዀኑ ሰባት ኣብ ማይ ዝመልአ መስተይ ማይ እንስሳታት ተጠሚቘም። እዚ ዝኸውን ዘሎ፡ ኣብ ጥቓ ናሽቪል ተነሲ ኣብ እትርከብ ብፓስተር ግሬግ ሎክ እትምራሕ ግሎባል ቪዥን ቤተክርስትያን እዩ። ንሱ፡ ኣብ ኣሜሪካ ንነዊሕ እዋን ዝነበረ ትውፊት ጴንጠቆስጠ ከተንስእ ዝጽዕር ዘሎ ማራኺን ኣካታዕን ሰብ እዩ፤ እዚ ድማ ንዕብየት ሓድሽ ክርስትያናዊ መሰል ህያው ዝገብር ዘሎ ኣፖካሊፕቲካዊ መንፈስ እዩ። እግዚኣብሄርን ሃገርን ካብቶም ንፖለቲካ ኣሜሪካ ክጸለዉ ዝጸንሑ ሓሳባት እዮም። ኣብዚ እዋን'ዚ፡ ዓቃባውያን ክርስትያናት ብቍጽሪ ህዝቢን ባህላውን ለውጢታት ይብለጹ ከም ዘለዉ ይስምዖም ስለ ዘሎ፡ እታ ሃገር ኣብ ልዑል ዋሕዚ ትርከብ። እዚ ድማ ኣብ እዋን ለበዳ ኮቪድ፡ መንግስቲ ኣታሊሉና ዝብል ነቐፌታ'ውን ዝደረኾ እዩ። "ኣብ መንጎ ኣይሁድ-ክርስትያናዊ ክብርታት ዘለዎ ኣይሁድ-ክርስትያን ህዝቢ ክንነብር ንደሊ" ይብል 'ኣምላኽ ኣብ ውሽጢ መንግስቲ ክኣቱ ይግባእ' ኢሉ ዝሰብኽ ኬን ፒተርስ ዝተባህለ ፓስተር። እዚ ኣንጻር ለውጢ ሞራላዊ ክብርታት ዝግበር ቃልሲ ግን፡ ከም ውግእ ኣንጻር እቲ ንኣጋንንቲ ፖለቲካዊ ተቓወምቲ ዝገብር ክፍኣት ተባሂሉ ይቕረጽ ኣሎ፡ ይብል ፕረዚደንት ትካል ምርምር ህዝባዊ ሃይማኖት (PRRI) ሮበርት ጆንስ። እዚ፡ ንምድምማጽ ቦታ ኣብ ዘይብሉ ኵነታት፡ ንዲሞክራሲ መሰረታዊ ሓደጋ ከም ዘስዕብ ይኣምን። መብዛሕትኦም ኣሜሪካውያን፡ ክሳዕ ቀረባ እዋን ዝርግሐን ሓይልን ናይዚ ሓያል ክርስትና ኣይተረድኦምን ነይሩ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት፡ ኣብ ህንጻ ካፒቶል መጥቃዕቲ ክፍጸም እንከሎ ግን ተጋሂዱ። መረጻ 2020 ዶናልድ ትራምፕ [ድምጺ] ተሰሪቝ ብዝብል፡ ናዕበኛታት መስቀልን ክርስትያናዊ ባንዴራን ተሰኪሞም ብሓባር ክጽልዩ ምርኣይ፡ ኣብ የማን ክሳብ ክንደይ ሃይማኖታውን ፖለቲካውን መንነታት ክወሃሃዱ ከም ዝጀመሩ ኣቃሊዑ። ኣብታ መዓልቲ እቲኣ ኣብ ካፒቶል ፓስተራት እውን ዝተሳተፉ ክዀኑ እንከለዉ፡ ገሊኦም መልእኽቲ ይሰብኩ ነይሮም። ኬን ፒተርስ ሓደ ካብኣቶም እዩ። ነቲ ዓመጽ ኮኒንዎ'ኳ እንተኾነ፡ ነቲ ከም ሃገራዊ ተልእኾ ዝርእዮ ግን ክሳዕ ሕጂ ይድግፎ እዩ። ንሱ፡ ኣምላኽ "ንዛ ሃገር ፍሉይ መደብ ኣለዎ" ይብል፡ እዚ ድማ ብሰንኪ ስዕረት ትራምፕ ኣብ ሓደጋ ዝወደቐ ኰይኑ ከም ዝተሰምዖ ይገልጽ። ናይ ፒተርስ ሓርበኛ ቤተክርስትያን፡ ሓንቲ ካብቶም ቍጽሮም እናወሰኸ ዝኸይድ ዘሎን ነታ ሃገር ናብ ኣምላኽ ክንመልሳ ንደሊ ኢና ዝብሉን ርእሰ-ምትእስሳር ዘይብሎም ጀመርቲ ጉባኤታት እያ። ፍልሰት ኣብ ሓደጋ ዘውደቘም ኮይኑ ይስምዖም፤ ተቐባልነት ዝተፈላለዩ ጾታዊ መንነታትን ጾታዊ ዝንባለታትን እናወሰኸ ምምጽኡ ብመጽሓፍ ቅዱስ ቅቡል ኣይኮነን ኢሎም ይኣምኑ። ፒተርስ ካብ ተሳተፍቲ ስብከቱ ንዝመጹ ፖለቲካዊ ሕጹያት ይድግፍ፤ እዚ ድማ ኣብ መንጎ ቤተክርስትያንን መንግስትን ዘሎ መስመራት ዘደብዝዝ እዩ። "እግዚኣብሄር ንሮይ ኣንጻር ዋይድ (ንመሰል ምንጻል ጥንሲ) ክግልብጦ እንተኽኢሉ . . . ክገብሮ ዘይክእሎ ነገር የለን" ክብል ኣብ ቀረባ እዋን ምዝዛም መሰላት ምንጻል ጥንሲ ተግባር ኣምላኽ እዩ ኢሎም ንዘብዕሉ ዝነበሩ ጉባኤኡ ተዛሪቡ። መንግስቲ መርዓ ሕደ-ጾታ ክእግድ ዝደሊ ፒተርስ፡ "ሃገርና ብዝተኻእለ መጠን ክርስትያን ክትከውን ናይ መወዳእታ ጻዕሪ ይገብር ኣለኹ" ይብል። ፕረዚደንት ትካል ምርምር ህዝባዊ ሃይማኖት ሮበርት ጆንስ፡ እዚ እታ ሃገር ብባህሊ ጸጋማውያን ትዕብለል ኣላ ካብ ዝብል ፍርሒ ኣብ መሰረት ክርስትያናዊ ሃገራውነት ዝተሃንጸ ምዃኑ ይዛረብ። በዚ መሰረት፡ ኣሜሪካ ከም ክርስትያናዊት ሃገር እያ ተመስሪታ፡ መንግስቲ ድማ ክርስትያናዊት ሃገር ኮይና ክትቅጽል ክገብር ኣለዎ ዝብል እምነት እዩ። ንሱ ዘካየዶ ዳህሳስ ከም ዘመልክቶ፡ ኣስታት ሓደ ሲሶ ኣሜሪካውያንን ፍርቂ ሪፓብሊካንን፡ ኣሜሪካ ንኣውሮጳውያን ክርስትያናት "መብጽዓ መሬት" ክትከውን ብኣምላኽ ከም ዝተነድፈት ይገልጹ። "ስለዚ ኣብ ኣሜሪካ ብዛዕባ ክርስትያናዊ ሃገራውነት ክዛረብ ከለኹ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ብዛዕባ ናይ ጸዓዱ ክርስትያናዊ ሃገራውነት እየ ዝዛረብ" ይብል። ወንጌላውያን ትዅረቶም ኣብ ምንጻል ጥንሲ ብምግባር፡ ተኸታተልቲ ሪፓብሊካን ፕረዚደንታት ንኽምረጹ ሓጊዞም እዮም። እዚ ድማ፡ ነቲ ኣብ 2016 ዝተመርጸ፡ ዋላ'ኳ ኣብ ሞራላዊ ባህርያቱ ሰፊሕ ነቐፌታ እንተሃለዎ፡ ንመሰል ክርስትና ዝጣበቕ ዶናልድ ትራምፕ ዘጠቓልል እዩ። ሕጂ ብዛዕባ ከምዚ ዓይነት ክርስትያናዊ ፖለቲካዊ ንጥፈት ዝተፈልየ ነገር እንተሃልዩ፡ እታ ሃገር ድሕሪ ሕጂ ዝበዝሑ ጸዓዱን ክርስትያንን ዝነብሩላ ዘይምዃና እዩ ዝብል ጆንስ፡ ኣብ እዋን እቲ ፈላማይ ኣፍሪቃዊ-ኣሜሪካዊ ፕረዚደንት ባራክ ኦባማ፡ እቶም ውሑድ ቍጽሪ ዘለዎም ህዝቢታት ትኹረት ክረኽቡ ከም ዝጀመሩ የዘኻኽር። ኣብቲ እዋን፡ ኣብ ተመሳሳሊ ጾታ ኣብ ዝግበር መውስቦ ዝነበረ ኣረኣእያ ተቐይሩ፤ ኣብ 2008 መብዛሕትኦም ተቓወምቲ ዝነበሩ ክዀኑ እንከለዉ፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ግን ዝበዝሑ ደገፍቲ ዝዀኑሉ ሱር በተኻዊ ለውጢ ተራእዩ እዩ። "እቲ ስግኣት - ጸዓዱ ክርስትያናት ድሕሪ ደጊም ብማሕበራዊ፡ ብባህላዊ፡ ብፖለቲካዊ መዳይ ሓይሊ ቁጽጽር ከምዘይብሎም ዘይምፍላጦም - ኣብዚ ሕጂ ዘሎ ኵነታት ብገለ መልክዑ ብግሁድ ንርእዮ ዘለና እመስለኒ" ይብል ጆንስ። ብዙሓት ነቲ ክርስትያናዊ ሃገራዊ ስያመ ከም ጸጋማዊ ጸለመ ይነጽግዎ። ከም ክልተ ኣኽረርቲ ሪፓብሊካንን መሓዙት ትራምፕን ዝዀኑ ማርጆሪ ቴይለር ግሪንን ሎረን ቦበርትን ዝኣመሰሉ ውሑዳት የማናውያን ፖለቲከኛታት ግን ነቲ ቅዱስ ስነ-ቓላታ ተቐቢሎምዎ ኣለዉ። "ሰልፊ ናይቲ ሃገራውነት ክንከውን ኣለና፣ ክርስትያን ሃገራውያን ክንከውን ይግባእ" ትብል ማርጆሪ ቴይለር ግሪን። ኣብ ኢንተርነት ድማ፡ ኣኽረርቲ ዝያዳ ተቐቢሎምዎ ኣለዉ። "ንሕና ክርስትያን ጣሊባን ኢና" ይብል ብጸዓዱ ሃገራዊነት ዝኣምን ቪንሰንት ጀምስ ፎክስ ድሕሪ ምቐያር መሰላት ኣብ ዝዘርገሖ ዌብካስት (ብኢንተርኔት ብድምጺ ዝዝርጋሕ መደብ)። እቲ ‘ኣብ ካልኦት ሃገራት ዘሎ ጨቋኒ፡ ምልካዊ፡ ሃይማኖታዊ መንግስታት ኣብ ኣሜሪካ ክፍጠር ኣይክእልን'ዩ’ ዝብል ጽውጽዋይ "ክውን ክሳዕ ዝኸውን ድማ ደው ኣይንብልን ኢና።” ኬን ፒተርስ፡ ክርስትያናት ጽንኩር ፖለቲካዊ መርገጺ ክሕዙ ዝገበሮ ዘሎ ጻውዒት ዝስማዕ ዘሎ ይመስል፣ ሃገራውያን ኣብያተ ክርስቲያናት ናብ ሓያሎ ቦታታት ይሰፍሓ ኣለዋ። በቲ ኣብ ልዕሊ ዕጽዋ ኮቪድ ዝግበር ዝነበረ ተቓውሞ ዝተደፋፍአ ዓርኩ ግሬግ ሎክ፡ መንግስቲ ኣብያተ ክርስትያናት ክዕጸዋ ብምግዳዱ ዝተቘጥዑ ሰዓብቲ ኣፍርዩ እዩ። ንሱ፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ‘እምነት፡ ስድራቤትን ፖለቲካን’ ዝብል ዌብካስት ዝቐርጸሉ እዚ ናይ ገዛእ ርእሱ ስቱድዮ ኣለዎ። ኣብ ቀረባ እዋን ድማ ኩባንያ ሚድያ ኣቝሙ’ሎ። ኣብ ምሸት በዓል ሃሎዊን፡ ካቶሊካዊ መቍጸርያ ጸሎትን መጻሕፍቲ ሃሪ ፖተርን ሓዊሱ "ናይ ጥንቆላ ኣቝሑት" ኣቃጺሉ። ኣብ ሓደ ብዙሕ ዝተረኣየሉ ቪድዮ ስብከት፡ ንኣባላት ጉባኤኡ፡ ክርስትያን ክዀኑን ንዲሞክራት ክመርጹን ከምዘይክእሉ ብምንጋር፡ ንዲሞክራትስ "ኣምላኽ ዝኸሓዱ ኣጋንንቲ" ክብል ጸዊዕዎም። ንኣሜሪካውያን ብጾቱ ከምኡ ብምባል ዓመጽ ከለዓዕል ዝኽእል ሓደጋ የብሉን ድዩ ተባሂሉ ብጸቐጢ ክሕትት እንከሎ፡ ንሱ ናቱ ሓላፍነቱ ከምዘይኮነ ገሊጹ። "ዓመጽ ኣይኮንኩን ዘለዓዕል ዘለኹ። መጽሓፍ ቅዱስ እየ ዝሰብኽ ዘለኹ።" ካልእ ኬቪን ሪግስ ዝተበሃለ ፓስተር ግን ኣንፈት እታ ቤተክርስትያን ክከታተል ጸኒሑ እዩ። ዓቃባዊ ወንጌላዊ ኰይኑ ዝዓበየ ኬቪን፡ ፓስተር ሜጋ ቤተክርስትያን ናይ ምዃን ሕልሚ ነይርዎ። ድሕሪኡ፡ ምስ ኣህጉራውያንን ኣብ ውሽጢ ከተማን ዝርከቡ ተማሃሮ ምርኻቡ፡ ኣምላኽ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ ማሕበራዊ ፍትሒ ዘለዎ ሓልዮት ብዝያዳ ብንጹር ክርኢ ሓጊዝዎ። ሕጂ ኣብ ሓደ ካብ ናሽቪል ንደቡብ ሸነኽ ኣብ ዝርከብ ፍራንክሊን ምስ ዝርከቡ ደለይቲ ፍትሒ ገለልተኛ ማሕበረሰብ ይሰርሕ ኣሎ። ንሱ፡ ኣንጻር ፕረዚደንት ነበር ትራምፕ ወይ ሃይማኖታዊ መሰል ብምዝራቦም ካብ ኣብያተ ክርስትያናቶም ዝተባረሩ ኣዕሩኽ ከም ዘለዉዎ ይዛረብ፡ "ኣብታ ቤተክርስትያን [ቅድሚ ሕጂ] ዘይረኣኹዎ ምፍልላይ ኣሎ" ይብል።


ትራምፕ፡ ፕረዚደንታዊ ውድድር 2024 ብሽዱሽተ ምኽንያታት ክኸብዶ እዩ

ዶናልድ ትራምፕ ንሳልሳይ ግዜ ተኸታታሊ ፕረዚደንታዊ መረጻ ከምዝወዳደር ኣፍሊጡ። እዚ፡ ሓደ መራሒ ኣሜሪካ ነበር ኣብ ካብ ስልጣን ድሕሪ ምእላዩ እንደገና ክወዳደር ሳሕቲ ዝርአ እዩ። ሓገዝቲ እቲ ፕረዚደንት ነበር፡ መስርሕ ጐስጓስ ካብቲ ኣብ 2020 ዝነበሮ ዝያዳ ነቲ ኣብ 2016 ዝነበረ ክመስል እዩ ከምዝበሉ ጸብጻባት ይሕብሩ። ኣብ 2016፡ ሚስተር ትራምፕ መጀመርታ ንመወዳድርቱ ሪፓብሊካን ስዒሩ፡ ድሕሪኡ ነታ ንሳልሳይ ተኸታታሊ ግዜ ንውድባ ዋይት ሃውስ ክተዐውት እትደሊ ዝነበረት ዲሞክራት ሂላሪ ክሊንተን ብጸቢብ ውጽኢት ስዒርዋ እዩ። ዘየተኣማምን ዓወት ይኵን እምበር፡ ሚስተር ትራምፕ ከም ሕጹይ ዘለዎ ዘይከሓድ ብቕዓት ዘርኢ እዩ። ንሱ፡ ኣየኖት ጉዳያት ንዓቃባውያን ኣገደስቲ ከምዝዀኑ መዳርግቲ ዘይብሉ ስምዒት ኣለዎ። እቲ ዘይግመትን ዘቃጽልን ኣዘራርባኡ ንሽፋን ዜና ክድርኽን መወዳድርቱ ትዅረት ከይረኽቡ ክገብርን ይኽእል። ትራምፕ እሙናት ደገፍቲ ኣለውዎ። ብዙሕ ዘይሳተፉ ኣሜሪካውያን’ውን ንኽመርጹ ክድርኾም ይኽእል እዩ። ንኣርባዕተ ዓመት ኣብ ስልጣን ድሕሪ ምጽናሕ፡ ብዙሓት ካብቶም ደገፍቱ ሕጂ’ውን ኣብ ውሽጢ ሰልፊ ሪፓብሊካን ስልጣን ኣለዎም። ከምኡ ኰይኑ እውን፡ እቲ ሒዝዎ ዘሎ ዕማም ኣዝዩ ከቢድ ክኸውን እዩ ዝብል ግምታት ኣሎ። ካብቶም ምኽንያታት እቶም ሽዱሽተ እዞም ዝስዕቡ እዮም፤ ቅድሚ ሸሞንተ ዓመት ትራምፕ ባዶ ፖለቲካዊ ቀመር እዩ ነይሩ። ከም በዓል ስልጣን ተመኵሮ ስለዘይነበሮ፡ ሰፊሕ መብጽዓታት ክኣቱ እንከሎ ነቐፍቲ ሕሉፍ ጉድለታትን ውድቀታትን ከመዛዝኑ ኣይክኣሉን እዮም ነይሮም። ሕጂ ግን ከምኡ ኣይኮነን። ትራምፕ ኣብ ስልጣን ኣብ ዝጸንሓሉ ኣርባዕተ ዓመታት፡ ምቕናስ ግብሪን ምምሕያሽ ገበናዊ ፍትሕን ዝኣመሰሉ ገለ ፍሉጣት ናይ ፖሊሲ ዓወታት ኣመዝጊቡ እዩ። ይዅን እምበር ገለ ጐሊሖም ዝረኣዩ ውድቀታት እውን ነይሮም። ሪፓብሊካን፡ ንዲሞክራሲያዊ ምምሕያሻት ክንክን ጥዕና ክስርዝ ዘይምኽኣሉን ብተደጋጋሚ ዝኣተዎም መብጽዓታት ወፍሪ ትሕተ ቅርጺ ፍረ ዘይምርካቦምን ክዝክሩ እዮም። ኣብ ልዕሊ 'ዚ ትራምፕ፡ ኣብ ጉዳይ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ዝነበሮ ኣተሓሕዛ ካብ ዝተፈላለዩ ኣካላት መጥቃዕቲ ከስዕበሉ ይኽእል እዩ። ዲሞክራትስ፡ ንነዊሕ እዋን ንዝሃቦ ግብረ መልሲ እኹል ኣይኮነን ክብሉ ይነቕፍዎ እኳ እንተነበሩ፡ ኣብ የማናውያን ግን ካብ ዓቐን ንላዕሊ ንጻዕርታት መንግስቲ ከምዝደገፈ ዝኣምኑ ኣለዉ። ትራምፕ ከም ፕረዚደንት ኣብ ዝነበሮ ፖሊሲ ጥራይ ተመስሪቱ ኣይኮነን ዝወዳደር። ኣገባብ ምሕደራ መወዳእታ ፕረዚደንትነቱ፡ ከምኡ’ውን ኣብቲ ብ 6 ጥሪ ኣብ ልዕሊ ካፒቶል ኣሜሪካ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ዝነበሮ ተራ ክከላኸል ክግደድ እዩ። ኣብታ መዓልቲ እቲኣ፡ ደገፍቱ ንካፒቶል ኣብ ዝዘመቱሉን ነቲ ሰላማዊ ምስግጋር ስልጣን ንግዚኡ ደው ከብሉን ከለዉ፡ ኣብ ማእከል እቲ ዘንብዕ ጋዝ ባነራት ትራምፕ እናወዛወዙ ዝረኣዩ ምስልታት፡ ብቐሊሉ ዝርስዑ ኣይኰኑን። እቲ መፋርቕ መረጻ፡ እቲ ኣብታ መዓልቲ ዘጋጠመን ከምኡ'ውን ሚስተር ትራምፕ ኣብቶም ቅድሚኡ ዝነበሩ ሰሙናት ዝተዛረቦም ቃላትን ተግባራትን ሕጂ'ውን ኣብ ባህርያት መረጽቲ ጽልዋ ከሕድር ከምዝኽእል ኣረጋጊጹ’ዩ። ትራምፕ ውጽኢት ምርጫ 2020 ምቕባል ምእባዩ ምሉእ ብምሉእ ዝደገፉ ብዙሓት ሕጹያት ሪፓብሊካን ተሳዒሮም’ዮም። ብዙሓት ድማ ካብኣቶም ነቲ ውጽኢት ኣብ ምኽሓድ ብግልጺ ዘይተዛረቡ ኣብ ግዝኣታቶም ዝነበሩ ካልኦት ዝተሓተ ኣፈጻጽማ እዮም ኣርእዮም። ትራምፕ ካልእ ፕረዚደንታዊ ውድድር ንምጅማር ኣዝዩ ዝተሃንጠየ ኰይኑ ዝረኣየሉ ምኽንያት፡ ነቲ ብዙሕ ገበናውን ሲቪላውን መርመራታቱ ከም ኣካል ናይቲ ዝዓበየ ፖለቲካዊ ሕነ ምፍዳይ ብዝያዳ ውጽኢታዊ መንገዲ ንኽቐርጾ ስለዘኽእሎ እዩ። እዚ ንዕላማታት ርክብ ህዝቢ ክሰርሕ ዝኽእል እኳ እንተዀነ፡ ትራምፕ ኣብዞም ጉዳያት ሓቀኛ ሕጋዊ ተቓላዒ እዩ። እቲ ፕረዚደንት ነበር ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ጆርጅያ ንዝካየድ ገበናዊ መርመራ ምትዕንቓፍ መረጻ፡ ኣብ ኒውዮርክ ንዝርከብ ንግዳዊ ግዝኣቱ ዒላማ ዝገበረ ሲቪላዊ ምትላል፡ ጾታዊ መጥቃዕቲ ዝምልከት ክሲ ጸለመ፡ ከምኡ’ውን ኣብ መጥቃዕቲ ካፒቶልን ስልጣኑን ዝነበሮ ተራን ፕረዚደንታዊ ኣተሓሕዛ ምስጢራዊ ንብረት ዝምልከት ፌደራላዊ መርመራታትን ይከላኸል ኣሎ። ዝዀነ ካብዞም መርመራታት፡ ኣብ ኣርእስታት ዜና ዝዕብለልን እንተወሓደ ንግዚኡ ንመደባት ጐስጓስ ሚስተር ትራምፕ ካብ መገዲ ዘውጽእን ምሉእ መስርሕ ፍርዲ ከስዕብ ይኽእል። ንዕኡ እቲ ዝበለጸ ተርእዮ፡ ብዙሕ ወጻኢታት ዝሓትት ምዝንባል እንተዀይኑ እዩ። ዝኸፍአ ተርእዮ ድማ ሰፊሕ ፋይናንሳዊ መቕጻዕቲ ወይ ማእሰርቲ ዘጠቓልል ምስ ዝኸውን እዩ። ቅድሚ ሸሞንተ ዓመት ውድድር ፕረዚደንታዊ ሪፓብሊካን ኣብ ዝጀመረሉ እዋን፡ ትራምፕ ምስ ሓደ ናይቲ ሰልፊ ፍቱው ተባሂሉ ዝሕሰብ ኣመሓዳሪ ፍሎሪዳ እዩ ተፋጢጡ። ጀብ ቡሽ ግን ኣብ ባይታ ጥንኩር ተወዳዳሪ ከምዘይነበረ ኣመስኪሩ። ዓቢ ጐስጓስን ወዲ ቀዳማይ ጆርጅ ቡሽ ምዃኑን እኹል ኣይነበረን። ምስቲ ናይ ሪፓብሊካን ፖሊሲ ኢሚግሬሽንን ትምህርትን ብሓባር ዝስጉም ኣይነበረን። እቲ ቡሽ ዝብል ስም ድማ ከምቲ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ውሽጢ ሰልፊ ሪፓብሊካን ዝነበሮ ሓይሊ ኣይተሰከመን። ትራምፕ ኣብ 2024 ሕጹይነት እንተደልዩ፡ ዳግማይ ምስ ኣመሓዳሪ ፍሎሪዳ ክፋጠጥ ክግደድ ይኽእል እዩ። ሮን ደሳንተስ ግን ዘይከም ሚስተር ቡሽ፡ ምስቶም ቀንዲ ደገፍቲ ውድቡ ዝሰማማዕ ምዃኑ ዝሕብር ዕዙዝ ዓወት ዳግማይ መረጻ እዩ ተዓዊቱ። ገና ኣብ ሃገራዊ መድረኽ ክፍተን’ኳ እንተዀነ፡ ፖለቲካዊ ህቡብነቱ ግን ገና ይውስኽ እዩ ዘሎ። ኣብዚ እዋን እዚ ሚስተር ዲሳንተስ ክወዳደር ድዩ ኣይወዳደርን ወይስ መን ካልእ ተወዳዳሪ ክህሉ እዩ ዝብል ንጹር ኣይኮነን። ኣመሓዳሪ ፍሎሪዳ፡ ኣብ መንጐ እቶም ንትራምፕ ካልእ ዕድል ንምሃብ ዘይግደሱ ኣባላት እቲ ሰልፊ ተመራጺ ኮይኑ ክቕልቀል ይኽእል እዩ። ከምኡ እንተዀይኑ፡ መረጽቲ ሪፓብሊካን፡ ቅድሚ ሕጹይነት ምርካቡ ንትራምፕ ደው ከብሉ ዝሓሸ ዕድል ክረኽቡ ይኽእል እዮም። ኣብ ዋዜማ ፕረዚደንታዊ ምልክታ ትራምፕ፡ ሓደ ዓቃባዊ ጕጅለ ተኸታታሊ መረጻታት ኣውጺኡ ነይሩ፤ ኣብ ኣዮዋን ኒው ሃምፕሻየርን ዝበሃላ ምዃነን ከኣ ይፍለጥ። ደሳንተስ ብ ተፈታውነት ንትራምፕ ብኽልተ ኣሃዝ ይመርሖ ከምዘሎ እቲ ውጽኢት የመልክተ። እተን ግዝኣታት ኣብ መጀመርታ መስርሕ ሕጹይነት ሪፓብሊካን ድምጺ ዝህባ እየን። ሚስተር ደሳንተስ ኣብ ፍሎሪዳ ብ26 ነጥቢ፡ ኣብታ ኣብ ታሕሳስ ካልኣይ መረጻ ሰነት ተካይድ ጆርጅያ ድማ ብ20 ነጥቢ መሪሑ። ኣብ ኵለን እዘን ግዝኣታት፡ ቁጽሪ ሚስተር ትራምፕ ካብቲ ቅድሚ ሕጂ ዝተገብረ መጽናዕቲ ኣዝዩ ዝወረደ እዩ። ኣብተን ኣብ ሓፈሻዊ መረጻ ፕረዚደንትነት ንምርግጋጽ ክዕወት ዘድልያኦ ወሰንቲ ግዝኣታት ሓዊስካ፡ ትራምፕ ብዙሕ ተፈታዊ ከምዘይኮነ ሓጺር ዳህሳስ መረጻታት መፋርቕ የመልክት። ኣብ ኒው ሃምፕሻየር ትራምፕ ዳግማይ ንፕረዚደንትነት ክወዳደር ከምዝደልዩ ዝገለጹ 30 ሚእታዊ መረጽቲ ጥራይ እዮም። ኣብ ፍሎሪዳ ከይተረፈ እቲ ቁጽሪ ናብ 33 ሚእታዊ ጥራይ እዩ ደይቡ። ብርግጽ ትራምፕ ኣብ 2015 እውን ብዛዕባ ሕጹይነቱ ዝነበረ ጽሩይ ኣሉታዊ ኣረኣእያታት ሰጊሩ እዩ። ድሕሪ ሸሞንተ ዓመታት ኣብ ሃገራዊ መድረኽ ፖለቲካ ድሕሪ ምጽናሕ ግን፡ እቶም ኣረኣእያታት ኣብዚ እዋን’ዚ ናይ ምቕያር ተኽእሎኦም ኣዝዩ ውሑድ ክኸውን ይኽእል እዩ። ንፕረዚደንትነት እንተ ተዓዊቱ ትራምፕ ቃለ-መሓላ ኣብ ዝፍጽመሉ እዋን ዕድመኡ 78 ዓመት እዩ ክኸውን። እዚ ድማ ጆ ባይደን ናብ ዋይት ሃውስ ክኣቱ ከሎ ዝነበሮ ዕድመ ክኸውን ከሎ፡ ኣብ ታሪኽ ኣሜሪካ ካልኣይ ዝዓበየ ፕረዚደንት ክገብሮ እዩ። ግዜ ንዝተፈላለዩ ሰባት ብዝተፈላለየ መንገዲ ይጸሉ፤ እቲ እናወሰኸ ዝኸይድ ዘሎ ጾር ዕድመ ግን ዘይተርፍ እዩ። ትራምፕ ንሕጹይ ሪፓብሊካን ንምዕዋት ዘድሊ ዓይነት ጽኑዕ ጎስጓስ ክጻወር ከምዝኽእል ውሕስነት የለን፣ ብፍላይ ድማ ምናልባት ምስ ኣዝዮም ንኣሽቱ ሕጹያት ክወዳደር እንተዀይኑ ክኸብዶ እዩ። ሚስተር ትራምፕ ኣብ ዝሓለፈ እዋን ዘደንቕ ጽንዓት ኣርእዩ'ኳ እንተነበረ፡ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ግን ደረቱ ኣሎዎ።


መራሒ ቻይና ነበር ጂያንግ ዘሚን ኣብ መበል 96 ዓመቱ ዓሪፉ

ድሕሪ ተቓውሞ ኣደባባይ ቲያናንመን ናብ ስልጣን ዝመጸ መራሒ ቻይና ነበር ጂያንግ ዘሚን ኣብ መበል 96 ዓመቱ ዓሪፉ። ትማሊ ረቡዕ ድሕሪ ሰዓት 12 ብኣቆጻጽራ እታ ሃገር ኣብ ሻንግሃይ ከምዝሞተ ማዕከናት ዜና መንግስቲ እታ ሃገር ገሊጸን። ዘሚን፡ ቻይና ብሰፊሑ ንግዲ ወጻኢ ኣብ ዝጀመረትሉን ፍጥነት ዘለዎ ዕብየት ኣብ ዝረኣየትሉን እዋን እዩ መሪሕዋ። እቲ ፕረዚደንት ነበር፡ ድሕሪ ቲያናንመንን ገለ ካብቲ ዝኸበደ ተቓውሞታት ኣንጻር እገዳታት ኮቪድ ኣብ ዝካየደሉ ዘሎ እዋን እዩ ዓሪፉ። መግለፂ ዴሳዊ ሰልፊ ቻይና ብሕማም ሉኪሚያን ምቁራጽ ስራሕ ብዙሓት ክፍሊ-ኣካላትን ከምዝሞተ ይሕብር። እቲ መግለፂ፡ "ልዑል ክብሪ ዘለዎ ብሉጽ መራሒ" ከምኡ’ውን "ንነዊሕ እዋን ዝተፈተነ ዴሳዊ ተጋዳላይ" ከምዝኾነ ኣፍልጦ ምርካቡ ሓቢሩ። ግሎባል ታይምስን ማዕከን ዜና ሺንሁዋን ሓዊሱ መንግስታዊ ማዕከናት ዜና፡ ኽብሪ ንምግላጽ መርበብ ሓበሬታታተን ብጸሊምን ጻዕዳን ቀይረንኦ ኣለዋ። ጂያንግ ዘሚን፡ ኣብ 1989 ቻይና ብዓለምለኻዊ ደረጃ ክትግለል ዝገበራ ኣብ ርእሰከተማ ቤጂንግ ኣብ ዝርከብ ኣደባባይ ቲያናንመንን ከባቢኡን ኣብ ልዕሊ ሰልፈኛታት ዝተፈጸመ ደማዊ ጭፍጨፋ ስዒቡ እዩ ናብ ስልጣን ደይቡ። ኣብ 1989 ዝተፈጸመ ደማዊ ጭፍጨፋ ስዒቡ ናብ ስልጣን ዝመጸ ጂያንግ ዘሚን፡  ቻይና ንዓሰርተ ዓመታት ቅልጡፍ ቁጠባዊ ዕብየትን ብልጽግናን ኣብ ዝረኣየትሉን ምስ ምዕራባውያን ሃገራት ዝነበራ ሓጹር ኣልያ ዓለማዊት ልዕለ ሓያል ሃገር ኣብ ዝኾነትሉን እዋን መራሒ ከምዝነበረ ይዝከር። ቻይና ናብ ውድብ ንግዲ ዓለም ክትኣቱን፡ ከምኡ’ውን ሆንግ ኮንግ ካብ ኢድ ብሪጣንያ ብሰላም ክትመሓላለፍን ገይሩ እዩ። ዘሚን፡ ድሕሪ ተቓውሞ ቲያናንመን ንቻይና ክመርሕ ተመሪጹ - እቲ ናብ ዝዓበየ ዲሞክራሲ ዝወስድ ምንቅስቓስ ከምዘይጽወር ዝገልጽ መልእኽቱ ድማ ናብ ህዝቢ ቻይና ኣመሓላሊፉ። ንባዕሉ ግን ብብዙሓት ብፍቕሪ ዝዝከር'ዩ - መንእሰያት፡ ቻይና ምልካዊትን ዕጹውትን እናኾነት ኣብ እትኸደሉ ዘላ እዋን ዝያዳ መሳጢ ስብእና ዘለዎ መራሒ ገይሮም ይርእይዎ። ዘሚን ኣብ 17 ነሓሰ 1926 ኣብ ምብራቓዊ ገማግም ባሕሪ ቻይና ኣብ እትርከብ ግዝኣት ጂያንግሱ፡ ኣብ ከተማ ያንግዣው ተወሊዱ። ኣብ እዋን መግዛእቲ ጃፓን ዝዓበየ ጂያንግ ዘሚን፡ መሃንድስ ኤሌክትሪክ ኮይኑ ተመሪቑ። ገና ኣብ ኮለጅ እንከሎ ኣብ 21 ዓመቱ ናብ ኮሚኒስት ፓርቲ ተጸንቢሩ። ስድርኡ ሰውራዊ መስመር ወለዶ ስለዘይነበሮም፡ ብሰንኪ ድሕረ ባይታኡ ኣብ ትሕቲ እቲ ተደጋጋሚ ምጽራይ ዝገብር ማኦ ዜዶንግ ድማ ጂያንግ ክሳቐ ይኽእል ነይሩ። ኮይኑ ግን፡ መብዛሕትኡ ናይ ፈለማ ሞያኡ ኣብ ወጻኢ ሃገራት እዩ ኣሕሊፉ። ኣብ ሞስኮ ኣብ ፋብሪካ መካይን ሶቭየት ሰልጢኑ፡ ድሒሩ ድማ ኣብ ሮማንያ ከም ዲፕሎማት ሰሪሑ። ኣብ 1980ታት ሚኒስተር ኢንዱስትሪ ኤሌክትሮኒክስ ኮይኑ። ብድሒሩ ድማ ኣብ ሻንጋይ ሓላፊ ሰልፊ ኮይኑ። ክሳብ ሽዑ ግን ኣብ ሃገራዊ ጉዳያት ዝኾነ ተሳትፎ ኣይነበሮን። ናብ ተፈላጥነት ዘብጽሖ ወሳኒ ህሞት፡ ኣብ ኣደባባይ ቲያናንመን ዝተኻየደ ተቓውሞ እዩ። ሃገራውያን መራሕቲ ነቲ ብመንእሰያት ሰልፈኛታት ዝተኻየደ ጎበጣ ኣደባባይ ቲያናንመን ብኸመይ ከም ዝሕዝዎ ኣብ ዝደናገሩሉ ዝነበሩ እዋን፡ ዘሚን ድሮ ኣብ ሻንጋይ ተመሳሳሊ ተቓውሞታት ኣጋጢምዎ ነይሩ። ነቲ ተቓውሞ ዘለዓዓለት ኮይኑ ዝተሰምዖ ጋዜጣ ክትዕጾ ገይሩ፡ ንተማሃሮ ብእንግሊዝኛ መደረ ብምሃብ ኣደንጽዩዎም። እቲ ሰልፍታት ብዘይሓይሊ ተበቲኑ፡ እዚ ድማ እቲ ሽዑ ዝነበረ መራሒ ቻይና ደንግ ሺያኦፒንግ ዘይርስዖ ትምህርቲ እዩ። ደንግ ሺያኦፒንግ ካብቶም ኣፈላላይ ዝፈጠሩ ወገናት ክመርጽ ድሕሪ ምግዳዱ፡ ምስቶም ዓቃባውያን ወጊኑ፡ ነቶም ሊበራላውያን ኣጽሪይዎም። ንዘሚን ድማ ዋና ጸሓፊ ኮሚኒስት ሰልፊ ገይሩ መዚዝዎ። እዚ፡ ብውጽኢታዊ መገዲ ዘሚን ወራሲኡ ከምዝኾነ ዘመላኸተ'ዩ ነይሩ። ዘሚንግ፡ ኣብ ተቓውሞ ዝነበሮ ኣቀራርባ ድልዱል እዩ ነይሩ። "ዲሞክራስን ሰብኣዊ መሰላትን ተዛማዲ ኣምር እምበር ፍጹምን ሓፈሻውን ኣይኮኑን" ኢሉ። ይኹን እምበር፡ ብዙሕ ዕድል ከምዘለዎ ዝሓሰቡ ተዓዘብቲ ቻይና ውሑዳት እዮም። እቲ ገዚፍ መነጽሩ፡ ዕቱብ ባህርያቱን ዳርጋ ክሳብ ኣፍልቡ ዝሰሓብ ፍሉይ ቅዲ ክዳኑን፡ ከምድኹም ቢሮክራታዊ ክረኣይ ገይሮም። ኣብታ ናይ ቀደም ግዝኣቱ ሻንግሃይ ዝነበሩ ሰባት ‘ዘ ፍላወርፖት’ ዝብል ሳጓ ሂቦምዎ እዮም። ብዙሕ ስልማት፡ ተግባር ዘይብሉ፡ ብዙሓት ድማ ከም መሰጋገሪ ባእታ ክኸውን እዩ ዝብል ግምት ነይርዎም። ንሱ ግን፡ ጌጋ ምዃኖም ኣረጋጊጹሎም። ናህሪ ናይቲ ኣዝዩ ዘድሊ ምምሕያሻት ከይዝሕትል፡ ወይ’ውን ደው ከይብል ዝተሻቐለ ደንግ፡ ብዛዕባ ዉዕዉዕ ተገዳስነት ዘሚን ዕቃበታት ክገልጽ ጀሚሩ። ዘሚን ግን ነቲ መልእኽቲ ተረዲኡ ንሓደስቲ ቁጠባዊ ምምሕያሻት ደገፉ ሂቡ። እቲ ማእከላይ መንግስቲ ዝቆጻጸሮ ዝነበረ ማሕበርነታዊ (ሶሻሊስታዊ) ቁጠባ ተኣልዩ። ዋላ እኳ ገና ብጽኑዕ ኣብ ትሕቲ መንግስታዊ ቁጽጽር ዝኣቱ መስርሕ ዕዳጋ ቁጠባ እንተኾነ ሓድሽ ተወፋይነት ካፒታሊዝም ተራእዩ። ኣብ 1993፡ ዘሚን ብወግዒ ፕረዚደንት ኮይኑ፡ ድሮ ድማ ሓላፊ ናይቲ ወተሃደራዊ ኮሚሽን ኮይኑ ተመዚዙ። እዚ፡ ንሰለስቲኡ ሓያል ኣብያተ ጽሕፈት መንግስቲ ተቖጻጺሩ ማለት እዩ። ደንግ ኣብ ለካቲት 1997 ኣብ ዝሞተሉ እዋን፡ ዘሚን ንነብሱ ከዳሉ እኹል ግዜ ረኺቡ ነይሩ። ብዙሓት ላዕለዎት ስራሓት ድማ ነቶም ካብ ሻንግሃይ ዝመጹ ናይ ቀረባ መሻርኽቱ ሂብዎም ነይሩ። ድሕሪ ሞት ደንግ፡ ዘሚን ኣብ ጎኒ ቀዳማይ ሚኒስተር ዙ ሮንግጂ ኮይኑ ነታ ሃገር ክመርሕ ጀሚሩ። ጂያንግ ዘሚን፡ ኣብ ውሽጢ ዴሳዊ ሰልፊ ዝነበሮ መርገጺ ግን ካብቲ ዳርጋ ቀጻሊ ንፖለቲካ ቻይና ዝገልጽ ምልውዋጥን ውዲትን ውሑስ ክኸውን ድሌት ነይርዎ። ንውሽጣዊ ተቓውሞ ጨፍሊቑ፡ ነቲ መንፈሳዊ ምንቅስቓስ ፋሉን ጎንግ ዓፊኑ፡ ኣብ ልዕሊ ታይዋን ድማ ተሪር መርገጺ ብምኽታል፡ ብወተሃደራት ቻይና ክፍቶ ገይሩ - ዋላ'ኳ መን ሓላፊ ምዃኑ ቀልጢፉ ዘዘኻኽሮም እንተነበረ። "ሰራዊትና ኣብ ትሕቲ ፍጹም መሪሕነት እቲ ውድብ ዘሎ ህዝባዊ ሰራዊት'ዩ" ብምባል'ዩ ኣዊጁ። ከምቲ ኣብ መራሕቲ ቻይና ልሙድ ዝኾነ፡ ዘይሕለፍ ዴሳዊ ፍልስፍናታት እውን ገሊጹ። ናቱ ክልሰ-ሓሳብ ሰለስተ ውክልና ተባሂሉ ዝጽዋዕ ኮይኑ፡ ነቲ ሰልፊ ዘመናዊ ንምግባር ዝግበር ፈተነ ዘጠቓለለ እዩ። ኣብ ውሽጢ ሃገር ኣብ ዝነበሮ ዓብላልነት ውሑስ ዝኾነ ዘሚን፡ ኣብ ወጻኢ ሃገራት ስም ቻይና ንምዕባይ ተበጊሱ። ገለ ተዘካሪ ምርኢታት ኣቕሪቡ። ካብዚኦም ድማ ኣብ 1996 ምስ ፕረዚደንት ፊሊፒንስ ፊደል ራሞስ ኣብ ቁጠባዊ መድረኽ ኤስያ ድራር ድሕሪ ምብላዕ ናይ ኤልቪስ ፕሪስሊ ‘ላቭ ሚ ቴንደር’ ትብል መነቃቕሒት ደርፊ ደሪፉ። ዘሚን ኣብ እዋን መሪሕነቱ ናብ ኣሜሪካ ብዙሕ መገሻታት ኣካይዱ እዩ። ምስ ኣሜሪካ ዝነበረ ምሕዝነት ብዝያዳ ብንጹር ዝተገልጸ፡ ድሕሪ መጥቃዕቲ 11 መስከረም 2001 ኣብ "ኲናት ኣንጻር ግብረሽበራ" ምስ ኣሜሪካ ክተሓባበር ምቕራቡ እዩ። ኣብ ሕዳር 2002 ናይ ሰልፊ ሓላፍነት ንሁ ጂንታኦ ብምሃብ ምስግጋር መሪሕነት ጀሚሩ። በዚ ድማ ሁ ኣብ መጋቢት 2003 ንጂያንግ ዘሚን ተኪኡ ፕረዚደንት ኮይኑ። ኣብ መስከረም 2004፡ ዘሚን ካብቲ ናይ መወዳእታ ዓቢ ፖለቲካዊ ስልጣኑ - ካብ ኣቦ መንበርነት ናይቲ ንዕጡቕ ሓይልታት ቻይና ዝከታተል ኮሚሽን ወሪዱ። ምሉእ ብምሉእ ካብ መንግስቲ ወጺኡ ከኣ ንዓመታት ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ሳሕቲ ይርአ ነይሩ። ብርግጽ ኣብ 2008 ኣብ ዝተኻየደ መኽፈቲ ስነ-ስርዓት ኦሎምፒክ ቤጂንግ ዝተረኣየ ክኸውን እንከሎ፡ ቻይና ነቲ ውድድር ክተአንግድ ኣብ ምውሓስ ወሳኒ ተራ ተጻዊቱ እዩ። ኣብ 2012 ሕቶ ምትኽኻእ መሪሕነት የካትዕ ኣብ ዝነበረሉ እዋን ዳግማይ ተቐልቂሉ፡ ኣብ ፖለቲካ ቻይና ጽልዋ ከምዘለዎ ኣርእዩ። በዓልቲ ቤቱ ዋንግ የፒንግን ክልተ ደቆምን ዝገደፈ ጂያንግ ዘሚን፡ ንመወዳእታ ግዜ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ዝተራእየሉ ኣብ 2019 ኮይኑ፡ ኣብ ጽምብል መበል 70 ዓመት ምምስራት ህዝባዊት ሪፓብሊክ ቻይና'ዩ ነይሩ። ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ ኣብ ዝተኻየደ መበል 20 ጉባኤ ዴሳዊ ፓርቲ ዘይምህላዉ ከም ምልክት ሕማም ጥዕና ተራእዩ። ኣብተን ናይ መወዳእታ ዓመታቱ፡ ጂያንግ ዘሚን ንብዙሓት መንእሰያት ቻይናውያን ዘጠራጥር ጅግና ኮይኑ። ብመልክዑ "ሓርጃም" (ኡንቁሮዖብ) ዝብል ሳጓ ሂቦሞ፡ ደገፍቱ ድማ ንነብሶም "ኣምለኽቲ ሓርጃም" ኢሎም ይጽውዑ። ንዓኣቶም፡ ምልክት ናይቲ ኣብ ቻይና ዝተሓድገ ዘመን ዝያዳ ሊበራላዊ ስርዓት እዩ ነይሩ።


ወዲ 18 ዓመት ጸሊም ኣሜሪካዊ ከንቲባ

ኣብ ግዝኣት ኣርካንሳስ ዝነብር ወዲ 18 ዓመት ተማሃራይ ኮለጅ፡ ኣብ ኣሜሪካ ዝተመርጸ ዝነኣሰ ጸሊም ከንቲባ ምዃኑ ይግለጽ ኣሎ። ኣብ ወርሒ ግንቦት ካብ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቱ ዝወደኣ ጄይለን ስሚዝ ዝተበሃለ መንእሰይ፡ ብሰሉስ ነታ ካብ መምፊስ ቴነሲ ንምዕራብ 48 ኪ.ሜ ርሒቓ እትርከብ ገጠራዊት ከተማ ኤርል ክመርሕ ድምጺ ረኺቡ። ኣብ ታሪኽ ኣሜሪካ ናይ መጀመርታ ወዲ 18 ዓመት ከንቲባ ግን ኣይኮነን፡ እዚ ግን ስድርኡ ነቲ ዓቢ ዓወት ካብ ምጽንባል ኣይዓገቶምን። ስሚዝ ትማሊ ረቡዕ ንጋዜጣ ዋሽንግተን ፖስት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ "ኣደይ ብኽያታ ደው ክተብል ኣይከኣለትን" ኢሉ። መብዛሕትኦም ተዓዘብቲ ፖለቲካ ኣሜሪካ ኣብ ጆርጅያ ኣብ ዝካየድ ውድድር ሰኔት ኣብ ዝተጸምዱሉ እዋን እቲ ኣባል ሰልፊ ዲሞክራት ዝኾነ መንእሰይ ኣብታ 1800 ነበርቲ ዝነብሩላ ከተማ ተዓዊቱ። ስሚዝ፡ ኣብ ልዕሊ ቁጽጽር ጎደናታትን ጽሬትን እታ ከተማ ዝረኸቦ ዓወት ንምጽንባል ኣብ ፌስቡክ "ዝሓሸ ምዕራፍ ኤርል ኣርካንሳስ ክንሃንጽ ግዜኡ'ዩ" ክብል ጽሒፉ። "ንኹሎም ደገፍተይ ናብ መረጻ ክወጹ ብምግባሮም ከመስግኖም እፈቱ። ንኹልኹም ብሓቂ የመስግነኩም።" ውጽኢት ድምጺ 235 ን 185 ከምዝነበረ ካብ ቤት ጽሕፈት ጸሓፊ ክሪተንደን ካውንቲ ዝተረኽበ ኣሃዝ ይሕብር። እቲ ሓድሽ ከንቲባ፡ ሓይሊ ፖሊስ ንምምሕያሽ፡ ስርዓተ ማይ እታ ከተማ ንምጽጋን፡ ንዝተደርበዩ ኣባይቲ ንምፍታሕን ተሳትፎ ሕብረተሰብ ንምምሕያሽን ዝዓለመ መድረኽ ሒዙ እዩ ተወዳዲሩ። ከም ከንቲባ መጠን፡ ሓደ ዓቢ ዕዳጋ ምግቢ ናብቲ ሕብረተሰብ ከተኣታቱ'ውን መደብ ኣለዎ - ኣብታ ከተማ እንኮ ዝነበረ ድኳን ምግቢ ቅድሚ ዓመታት ተዓጽዩ እዩ። ኣብ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቱ ኣብ ዝነበረሉ እዋን፡ ፕረዚደንት ማሕበር ምሕደራ ተማሃሮ ናይቲ ቤት ትምህርቲ ኮይኑ ኣገልጊሉ፡ ኣብ ክለባት ኣብያተ ትምህርቲ ድማ ናይ መሪሕነት ተራ ነይርዎ። "ካብ ሓደ ቦታ ክትጅምር ኣለካ - ብሓቂ ትጅምር ኢኻ" ክብል ንጋዜጣ ፖስት ተዛሪቡ። "ኣብዚ ሕጂ እዋን ከንቲባ ክኸውን እናኻኣልኩ ኣብ 30 ወይ 40 ዓመተይ ከንቲባ ክኸውን ኣይደለኹን።" ኣብ እዋን ጎስጓሱ ካብ ከንቲባ እታ ልዕሊ 200 ሽሕ ህዝቢ ዝነብረላ ከተማ ሊትል ሮክ ኣርካንሳስ ምኽሪ ረኺቡ’ዩ። ፕረዚደንት ማሕበር ከንቲባታት ኣፍሪቃውያን ኣሜሪካውያን ኮይኑ እውን ዘገልግል መራሒ ከተማ ሊትል ሮክ ፍራንክ ስኮት ጁንየር ነቲ ዓወት ንኢዱ። ንሱ፡ ንሲኤንኤን ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ "ንጄይለንን ንመላእ ማሕበረሰብ ኤርልን ተሓጒሰ ኣለኹ፡ ንሱ ኣብታ ሃገር ዝተመርጸ ዝነኣሰ ኣፍሪቃዊ ኣሜሪካዊ ከንቲባ ኮይኑ'ሎ" ኢሉ። "ኣብ ከምዚ ዝበለ ንኡስ ዕድሚኡ ናብ ህዝባዊ ኣገልግሎት ክኣቱ ድልው ብምዃኑን ነታ ከተማ ብዘለዎ ባህጊ ዕላማን ይሕበን እየ።" ስሚዝ ኣብ ኣርካንሳስ ስቴት ዩኒቨርሲቲ ሚድ-ሳውዝ ትምህርቱ ክቕጽል መደብ ኣለዎ፡ ሓደ መዓልቲ ድማ ኣኽባሪ ሕጊ ክኸውን ተስፋ ይገበር።


ኣሜሪካ፡ ዲሞክራትስ ንሰነት ተቘጻጺሮም

ክካየድ ኣብ ዝጸንሐ መረጻ መፋርቕ ኣሜሪካ፡ ዲሞክራትስ ኣብ ግዝኣት ኔቫዳ ኣብ ዝተኻየደ ኣገዳሲ ውድድር ድሕሪ ምዕዋቶም ኣብ ልዕሊ ሰነት ‘ታ ሃገር ኣብዝሓ ድምጺ ተቘጻጺሮም። ሰነተር ካትሪን ኮርተዝ ማስቶ፡ ነቲ ብዶናልድ ትራምፕ ዝድገፍ ዝነበረ መወዳድርታ ሪፓብሊካን ኣዳም ላክሳልት ክትስዕሮ ኣቐዲሙ ዝተገመተ እዩ ነይሩ። እቲ ውጽኢት’ዚ ኣብ ስልጣን ዘሎ ሰልፊ ዝመዝግቦ ኣብ ውሽጢ 20 ዓመት ዝበለጸ ኣፈጻጽማ መፋርቕ ኰይኑ ተመዝጊቡ’ሎ። ኣብ መፋርቕ እብረ ኣብ ዝግበር መረጻ ኣሜሪካ፡ ዝበዝሕ ግዜ እቲ ኣብ ስልጣን ዘሎ ሰልፊ ተሪር ብድሆ ከጋጥሞ እዩ ዝርአ። ፕረዚደንት ኣሜሪካ ጆ ባይደን ኣመና ሕጕስ ምዃኑን፡ ሪፓብሊካን "መን ምዃኖም" ክውስኑሉ ግዜኡ ምዃኑን ተዛሪቡ። ኣቦ መንበር ዲሞክራት ኣብ ሰነት ቻክ ሹመር፡ እዚ ውጽኢት ህዝቢ ኣመሪካ ነቲ ንሱ "ዓመጽ ዝመልኦ” ዝበሎ መደረታት ሰልፊ ሪፓብሊካን ከምዝነጸገ ዘንጸባርቕ'ዩ ኢሉ። በዚ ውጽኢት መሰረት፡ ዲሞክራትስ ሕጂ 50 መናብር ሰነት ክህልዎም እንከሎ፡ ሪፓብሊካን ድማ 49 መናብር ኣለዎም። እታ ዝተረፈት መንበር ግዝኣት ጆርጅያ ኣብ ታሕሳስ ብዝካየድ መረጻ ካልኣይ እንብረ ክትውሰን እያ። ሰነት ኣብ ክልቲአን ሰልፍታት ማዕረ እንተተመቒሉ፡ ምክትል ፕረዚደንት ካማላ ሃሪስ ድምጺ ክትህብ እያ። ኣብ ሓያለ ዞባታት መረጻ፡ ካብ ሰሉስ ኣትሒዙ ውጽኢት ኣብ ዝቝጸረሉ ዘሎ እዋን፡ ሪፓብሊካን ገና ንባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ኣሜሪካ ናይ ምቝጽጻር ተክእሎ ከም ዘለዎም እዩ ዝንገር። ስለዚ፡ ሪፓብሊካን ኣብቲ ባይቶ እንተተዓዊቶም ንመብዛሕትኡ ኣጀንዳ ፕረዚደንት ባይደን ከፍሽልዎ ይኽእሉ እዮም። ባይደን፡ ኣብ ካምቦድያ ኣብ ሓደ ዋዕላ ኣብ ዝሳተፈሉ ዘሎ እዋን፡ "ዝተረኽበ ድምጺ ኣይገርመንን እዩ፤ ኣመና ተሓጕሰ ኣለኹ፡ እዚ ድማ ነጸብራቕ ብቕዓት ሕጹያትና'ዩ ኢለ እኣምን" ኢሉ። ሚስተር ሹመር ብወገኑ፡ እታ ሃገር "ኣብ ዲሞክራሲና ኣምኒንና ክሳብ ዝተቓለስናሉ፡ ዲሞክራሲ ከም ዝስዕርን እያ ኣርእያ" ኢሉ። ሚስ ኮርተዝ ማስቶ ኣብ ምሉእ እቲ መረጻ ምስ መነሓንሕታ ኣዳም ላክሳልት ሓያል ምትሕንናቕ እያ ኣካይዳ። እዚ ኣባል ሪፓብሊካን፡ ነቲ ቅድሚ ክልተ ዓመት ንዝተሳዕረ ፕረዚደንት ነበር ትራምፕ ኣብ መረጻ ምትላል ነይሩ እዩ ዝብል ዘቕረቡ ክሲ ብምድጋፍ ግኑን ስም ዝረኸበ እዩ። ኣብ ቀረባ እዋን ዝተገብረ ሓደ ዳህሳስ ከም ዘመልክቶ፡ ሚስተር ላክሳልት ምስቶም ኣብ ነቫዳ ሓደ ሕምሲት መራጾ ዝሽፍኑ ላቲናውያን  ንቕድሚት ክወጽእ ከም ዝኽእል ተገሚቱ ነይሩ። እንተዀነ ሚስ ኮርተዝ ማስቶ ዓወታ ከተረጋግጽ፡ ማዕረኡ ድማ ሰልፋ ሰነት ክቈጻጸር ኣኽእሊላ እያ። እዚ ውጽኢት ነቶም "ቀይሕ ማዕበል" ብዝብል፡ ንፕረዚደንት ባይደንን ሰልፊ ዲሞክራትታትን ተሪር መግናሕትን ውድቀትን ዘስዕብ መረጻ ክኸውን - ተስፋ ዝገበሩ ሪፓብሊካን ዓቢይ ጽፍዒት'ዩ። ኣብዚ መረጻ፡ ሪፓብሊካን ትሑት ውጽኢት ረኺቦም ግን ከኣ ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ንምዕዋት ዘሎ ተኽእሎኦም ሒዞም ክቕጽሉን እንከለዉ፡ ዲሞክራት ግን ካብቲ ትጽቢት ወጻኢ ዝበለጸ ኣፈጻጽማ ኣመዝጊቦም። እቲ ኣብ ፕረዚደንታዊ መረጻ 2020 ከምዝተዓወተ ብሓሶት ክገልጽ ዝጸንሀ ዶናልድ ትራምፕ፡ ብዛዕባ እቲ መረጻ መፋርቕ እውን ጭብጢ ዘይብሉ ቃላት ከቕርብ ጸኒሑ'ዩ። ንሱ ብዓርቢ ኣብ ማሕበራዊ ሜድያ ኣብ ዝርግሖ መልእኽቲ፡ "ዲሞክራትስ ኣብ ኔቫዳን ኣሪዞናን ኩሉ ዓይነት ድምጺ ይረኽቡ ኣለዉ። እዚ ክኸውን ምፍቃ ግን ከመይ ዝበለ ነውሪ እዩ!" ክብል ጽሒፉ። ሚስተር ትራምፕ ኣብ 2024 ዳግማይ ንፕረዚደንትነት ክወዳደር ምዃኑ ክገልጽ ትጽቢት ይግበር፤ እንተዀነ እቶም ንሱ ዝደገፎም ሕጹያት፡ ብሓፈሻ ኣብዚ መፋርቕ ምርጫ ከምቲ ዝድለ ዘዕግብ ውጽኢት ኣየመዝገቡን። ንግዝኣት ሚዙሪ ዝውከለ ሪፓብሊካን ሰነተር ጆሽ ሃውሊ፡ ድሕሪ ውጽኢት ሰነት ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ እቲ ኣረጊት ሰልፊ "ሞይቱ እዩ" ብምባል፡ ሓድሽ ነገር ዝግበረሉ እዋን ከምዝኣኸለ ገሊጹ። መረጻ መፋርቕ ብቐንዱ ንኮንግረስ ዝምልከት ኰይኑ፡ ብኽልተ ክፋላት ባይቶ ወከልቲ ህዝቢን ሰነትን ዝቘመ እዩ። ኮንግረስ ሃገር-ለኸ ሕግታት እዩ ዘውጽእ። ባይቶ ኣየኖት ሕግታት ድምጺ ከም ዝወሃቦም ይውስን፣ ሰነት ከኣ ይገትኦም ወይ የጽድቘም፤ብፕረዚደንት ዝወሃብ ሽመት የጽድቕ፣ ሳሕቲ ድማ ኣብ ልዕሊኡ ዘድሊ መርመራ የካይድ። እዚ ምሃብ ድምጺ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ክልተ ዓመትን ኣብ ፍርቂ ‘ቲ ኣርባዕተ ዓመት ዕድመ ስልጣን ፕረዚደንት ዝካየድ እዩ። ነፍሲ ወከፍ ግዝኣት ኣሜሪካ፡ ንሽዱሽተ ዓመት ኮፍ ዝብሉ ክልተ ሰነተራት ኣሎዋ፤ ወከልቲ ህዝቢ፡ ንኽልተ ዓመት ዝገልግሉ ካብ ንኣሽቱ ምምሕዳራት ዝውከሉ እዮም። ኵሎም መናብር ባይቶ ወከልቲ ህዝቢን ሓደ ሲሶ መናብር ሰነትን፡ ኣብዚ መረጻ መፋርቕ ንውድድር ክፉት ኰይኑ ነይሩ። ሓያሎ ዓበይቲ ግዝኣታት ገና መረጻ ኣመሓደርቲን ሰበስልጣን ከባቢን ከም ዘለወን ከኣ ተፈሊጡ’ሎ።


ኣብ ቅልውላው ተሸሚሙ ዝቐነየ ፕረዚደንት ደቡብ ኣፍሪቃ ኣገዳሲ ዓወት ተጓናጺፉ

ፖለቲካዊ ቅልውላው ኣጋጢምዎ ዝጸንሐ ፕረዚደንት ደቡብ ኣፍሪቃ ሲሪል ራማፖዛ ንካልኣይ እብረ መራሒ ገዛኢ ሰልፊ ኣፍሪቃዊ ሃገራዊ ጉባኤ (ኤ-ኤን-ሲ) ክኸውን ተመሪጹ። ራማፖዛ 2,476 ድምጺ ብምርካብ፡ ነቲ 1,897 ድምጺ ዝረኸበ ሚኒስተር ጥዕና ነበር ዝወሊ ሚኪዘ ብምስዓር'ዩ ንዝቕጽል ሓሙሽተ ዓመታት ፕረዚደንት ናይቲ ሰልፊ ክኸውን ተመሪጹ ዘሎ። ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ምስቲ ኣብ ሓደ ንሱ ዝውንኖ ሕርሻ ዝጠፍአ ልዕሊ ፍርቂ ሚልዮን ዶላር'ዩ ዝብሎ ገንዘብ ብዝተሓሓዝ ብብልሽውናን ምጥፍፋእን ክኽሰስ'ዩ ጸኒሑ።  ከሰስቱ ግን እቲ ኣብ 'ሶፋ' ተቐሚጡ ዝነበረ  ገንዘብ 4 ሚልዮን ከምዝበጽሕ'ዮም ዝገልጹ። ኣብቲ 'ፋርምጌት' ተባሂሉ ዝጽዋዕ ዘሎ ጉዳይ፡ እቲ ፕረዚደንት ሓበሬታ ከይወጽእ ነቶም ሰረቕቲ ኣብ ምጭዋይን ብላዕ ኣብ ምሃብን ተሳቲፉ ከምዝነበረ'ውን ይኽሰስ። ነቲ ጉዳይ ንምጽራይ ዝቖመ ሓደ ናጻ መርማሪ ጉጅለ ኣብ ዘውጽኦ ጸብጻብ፡ ፕረዚደንት ራማፖዛ ንዘለዎ ስልጣን ካብ ኣገባብ ወጻኢ ተጠቒምሉ፡ ከምኡ'ውን ንሕግታት ጸረ-ብልሽውና እታ ሃገር ጥሒሱ ክኸውን ከምዝኽእል ገሊጹ። ራማፖዛ ግን፡ ኣበሳ ከምዘይብሉን 580 ሽሕ ዶላር ጥራይ ከምዝተሰርቀን'ዩ ዝምጉት። እቲ ዝተሰርቀ ገንዘብ፡ ካብ ሓደ ዝሸጦ ጎባይ (ቡፋሎ) ዝተረኽበ ምዃኑ'ውን ይሕብር። ጸብጻብ ናይቲ መርማሪ ጉጅለ ዝተረከበ ብገዛኢ ሰልፊ ዝዕብለል ፓርላማ እታ ሃገር፡ ብዛዕባ'ቲ ጉዳይ ተመያይጡ፡ ካብ ስልጣኑ ናይ ምውራድ መስርሕ ከይጅመር ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ወሲኑ ነይሩ። ዋላ'ኳ ዓቢ ፖለቲካዊ ዓወት ተጓናጺፉ እንተሎ፡ ፖሊስ፡ ቤት ጽሕፈት ኣታዊ ውሽጢ ሃገር፡ ከምኡ'ውን ማእከላይ ባንክ እታ ሃገርን ምስቲ ዝኽሰሰሉ ዘሎ ጉዳይ ብዝተሓሓዝ መርመራ ክቕጽሉ ብምዃኖም ኣብ ልዕሊኡ ዘንጸላለወ ሓደገኛ ደበና ቀልጢፉ ከየግልስ ይኽእል'ዩ። እንተኾነ ግን፡ ኣብ መዋጥር ኣትዩ እናሃለወ ኣብዚ ዝካየድ ዘሎ ጉባኤ ካብቲ ቅድሚ ሓሙሽተ ዓመት ዝረኸቦ ድምጺ ንላዕሊ ምርካቡ ንደገፍቱ ዓቢ ሓጎስን ሓበንን ፈጢርሎም ኣሎ። ኣብቲ ጉባኤ ቀንዲ ተቐናቓኒኡን ኣብታ ዝዓበየት ኣውራጃ ክዋዙሉ ናታል ዓቢ ደገፍ ዘለዎን ሚኒስተር ጥዕና ነበር ዶ/ር ሚኪዘ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት'ዩ ብምጥፍፋእ ተኸሲሱ ካብ መዝነቱ ወሪዱ። ልዑል ትጽቢት ዝነበሮም ደገፍቱ ድማ፡ በቲ ኣብ ፖለቲካዊ ታኼላ ኣትዩ ዝነበረ ራማፖዛ ምስዓሩ ደንጽዩዎም ኣሎ። ኣብ ውሽጢ'ቲ መዓልታት ዝወሰደ ጉባኤ ንክልቲኦም ወገናት ዝድግፉ ተሳተፍቲ ንሓድሕዶም ኣብ ዘካየድዎ ጎስጓሳት፡ ብገንዘብ ድምጺ ከምዘይዓደጉ ገሊጾም ኣለዉ። 'ዕድጊ-ድምጺ' ኣብ ጉባኤታት ናይቲ ልዕሊ 110 ዓመት ዝገበረ ሰልፊ ከዘራርብ ጸኒሑ'ዩ። ዓሌታዊ ናይ ውሑዳት ጻዓዱ ስርዓት ኣፓርታይድ ኣብ 1994 ጠቕሊሉ ካብ ዝእለ ንድሓር፡ ኤ-ኤን-ሲ ኣብታ ሃገር ስልጣን ብሒትዎ ይርከብ-ዋላ'ኳ ዝነበሮ ደገፍ እናንቆልቀለ ይኸይድ እንተሎ። እቲ መበል 55  ጉባኤ ኤ-ኤን-ሲ 7 ላዕለዎት ሓለፍቱ ዝርከብዎም ሃገራዊ ፈጻሚ ኮሚተ ሰልፊ ክመርጽ ትጽቢት ይግበረሉ። ድሮ፡ ተመሪጾም ዘለዉ 7 ላዕለዎት ሓለፍቲ፣ ተሓዝ ገንዘብ ዝነበረ ፖል ማሻቲለ ምክትል ፕረዚደንት፡ መራሒ ክንፊ መንእሰያት ዝነበረ ፊኪለ ምባሉላ ዋና-ጸሓፊ፡ ቦታኡ ዓቂቡ ዘሎ ሃገራዊ ኣቦመንበር ግወደ ማንታሸ፡ ክምኡ'ውን ንፈለማ እዋን ሰለስተ ደቂኣንሰትዮ (ዋና ዓቃቢት ገንዘብን ክልተ ምክትላት ዋና-ጸሓፊን) ምዃኖም ተፈሊጡ። ካብ ቅድሚ ሕጂ ፍልይ ብዝበለ፡ ቀንዲ ደገፍቲ ናይቲ ፕረዚደንት ኣገዳሲ ስልጣን ምሓዞም'ውን ንራማፖዛ ዓቢ ዓወት'ዩ። እቲ ሓደ ካብ ራብዓይ ወለዶ ናይቲ ሰልፊ ተባሂሉ ዝግለጽ ማሻቲላ ምክትል ፕረዚደንት ናይታ ሃገር ክኸውን ትጽቢት ዝግበረሉ'ዩ። ድሕሪ'ቲ ምርጫ፡ እቶም ዝተሳዕሩ መራሕቲ፡ ኣብ ጎኒ እቶም ዝተዓወቱ ከምዝኾኑ ምርግጋጾም ንሓድነት ናይቲ ጉባኤን ሰልፍን ዘሐይል'ዩ ተባሂሉ'ሎ። ኣብ መኽፈቲ ናይቲ ኣኼባ፡ ሲሪል ራማፖዛ ፖለቲካዊ ጸብጻቡ ኣብ ዘቕርበሉ ዝነበረ እዋን፡ ደገፍቲ ፕረዚደንት እታ ሃገርን ሰልፍን ዝነበረ ጄኮብ ዙማ፡ ብደርፍን ጸርፍን ክዘርግዎ ፈቲኖም ነይሮም። እቲ ሓያል ፖለቲካዊ ደገፍ ዝነበሮ ዙማ፡ ካብቲ ቀንዲ መሰረቱ ዝኾነ ኣውራጃ ክዋዙሉ ናታል ኣብቶም 7 ላዕለዎት ሓለፍቲ ዋላ ሓደ ዘይምምራጹ፡ ንሱን እቲ ዞባን ዝነበሮም ጽልዋ ይምህምን ምህላዉ ዘርኢ'ዩ። እቲ ብከቢድ ገበናት ብልሽውና ዝኽሰስ ዙማ፡ ካብ መዝነቱ ከምዝወርድ ምስተገብረ ክሳብ ቤትማእሰርቲ ከይዱ ብምሕረት ተፈቲሑ። ቅድሚ'ዚ ጉባኤ ምጅማሩ ኸኣ ኣብ ልዕሊ'ቲ መቐናቕንቱ ዝኾነ ራማፖዛ ሕጋዊ ክሲ ከምዘቕርብ ኣፍሊጡ ነይሩ። እቲ ኣብ ገዛኢ ሰልፊ ስልጣኑን ጽልውኡን ኣረጋጊጹ ዘሎ ፕረዚደንት ራማፖዛ፡ ነቲ ኣጋጢምዎ ዘሎ ክስታት ብዓወት እንተሰጊርዎ፡ ንዝመጽእ 5 ዓመታት ፕረዚደንት እታ ሃገር ኮይኑ ክቕጽል ዓቢ ዕድል ክህልዎ'ዩ። ሲሪል ራማፎዛ፡ ኣብ ለካቲት 2018 ሓድሽ ፕረዚደንት ደቡብ ኣፍሪቃ ኮይኑ ምምራጹ ይዝከር።


ሉላ ዳ ሲልቫ ዳግማይ ፕረዚደንት ብራዚል ኮይኑ ተመሪጹ

ፕረዚደንት ነበር ሉዊስ ኢናስዮ ሉላ ዳ ሲልቫ፡ ኣብ ልዕሊ የማናዊ መርገጺ ዘለዎ ፕረዚደንት ጀይር ቦልሶናሮ ተዓዊቱ። ኣብቲ ሓያል ምውድዳር ዝተርኣየሉ መረጻ፡ ሉላ 50.9% ብምርካብ እዩ ነቲ ደገፍቱ ከምዝዕወት ርግጸኛታት ኮይኖም ዝዛረቡሉ ዝነበሩ ፕረዚደንት ቦልሶናሮ ስዒሩ። እቲ ኣብታ ሃገር ዝተራእየ ፖለቲካዊ ምፍንታት ግን ብቐሊሉ ክሃስስ ከምዘይኰነ ይግለጽ። ካብ 2003 ክሳዕ 2010 ነታ ሃገር ዝመርሐ ፕረዚደንት ነበር ሉዊስ ኢናስዮ ሉላ ዳ ሲልቫ፡ ኣብ እዋን ፕረዚደንታዊ መረጻ 2018 ተኣሲሩን ከይወዳደር ተኣጊዱን እዩ ነይሩ። ንሱ ካብ ሓደ ትካል ህንጻ ብራዚል ብላዕ ብምቕባል ገበነኛ ኰይኑ ተረኺቡ ነይሩ። ሉላ ን580 መዓልታት ኣብ ማእሰርቲ ድሕሪ ምጽንሑ እዩ እቲ ፍርዲ ተሰሪዙሉ ዳግማይ ናብ ፖለቲካ ተመሊሱ። ንሱ ድሕሪ ዓወቱ ኣብ ዘስምዖ ቃል፡ “ብህይወተይ እንከለኹ ክቐብሩኒ ፈቲኖም፡ እነኹ፡” ኢሉ። ኣቐዲሙ ኣብ ኢንተርነት ዝተገብረ ኣፈናዊ ዳህሳስ፡ ሉላ ብገፊሕ ከምዝዕወት ዝእንፍት እኳ እንተነበረ፡ ውጽኢት እቲ መረጻ ክወጽእ ምስ ጀመረ፡ ኣዝዩ ብጸቢብ ይመርሕ ብምንባሩ ብዙሓት ብራዚላውያን ነቲ ግምታት ክጠራጠርዎ ጀሚሮም ነይሮም። “እቲ ዝጸንሐ ስርዓት” ከምኡ’ውን መራኸቢ ብዙሃን ኣንጻሩ ተዓጢቘም ነቲ ዘለዎ ደገፍ የነኣእስዎ ኣለው ብዝብል ጠቐነታት ዝተተባብዑ ደገፍቲ ፕረዚደንት ጀይር ቦልሶናሮ፡ ከምዝዕወት ምሉእ እምነት እዩ ነይርዎም። ዓወት እቲ ጸጋማዊ መርገጺ ዘለዎ ፖለቲከኛ፡ ነዞም ንሉላ “ሰራቒ” ከምኡ’ውን ምስራዝ እቲ ፍርዲ ካብቲ ገበን ነጻ ዝገብሮ ኣይኮነን ብምባል ዝምጕቱ፡ ደገፍቲ ቦልሶናሮ ከቘጥዕ ምዃኑ ይግመት። ጀይል ቦልሶናሮ ንዝለዓለ ስልጣን እታ ሃገር'ኳ እንተዘይተዓወተ፡ ምስኡ ቅርበት ዘለዎም ኣባላት ባይቶ ዝበዝሐ መናብር ረኺቦም ኣሎው። እዚ ከኣ ሉላ ኣብ ፖሊሲታቱ ሓያል ተቓውሞ ናይቲ ሓጋጊ ኣካል ክገጥሞ ምዃኑ ዘርኢ እዩ። እንተዀነ እቲ ካብ ጥሪ 2003 ክሳዕ ታሕሳስ 2010 ንኽልተ እብረ ነታ ሃገር ዝመርሐ ሉላ ልፍንቲ ናይ ምቛም ልምዲ ዘለዎ እዩ። ምኽትሉ ኰይኑ ኣብዚ መረጻ ክወዳደር ዝሓረዮ፡ ኣብ ዝቐደሙ መረጻታት ኣንጻሩ ንዝተወዳደረ ገራልዶ ኣልክሚን እዩ። እቲ “ሓድነት” ናይ ምፍጣር ውጥኑ፡ ድምጾም ንሰልፊ ዕዮ ክህቡ ንዘይደልዩ ብዙሓት ኣድመጽቲ ብምስሓቡ ዝተሳኽዓሉ ይመስል። መደረ ሉላ መንፈስ ዕርቂ ዝነበሮ ኰይኑ፡ ነቶም ዝመረጽዎ ጥራሕ ዘይኮነ ንዅሎም ብራዚላውያን ክሰርሕ ምዃኑ ቃል ኣትዩ። “እዛ ሃገር ሰላምን ሓድነትን የድልያ። እዚ ህዝቢ ዳግማይ ክቃለስ ኣይደልን እዩ፡” ኢሉ። እቲ ኣብቲ ኤለክትሮኒካዊ ስርዓተ ድምጺ እምነት ከምዘይብሉ ክገልጽ ዝጸንሐ ፕረዚደንት ጀይር ቦልሶናሮ ንስዕረቱ ብዝምልከት ዛጊት ዝሃቦ ርእይቶ የለን። ቅድሚ ገለ መዓልታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ግን፡ “ዘጠራጥር ነገር የለን። እቲ ዝበዝሐ ድምጺ ዝረኸበ ይዕወት። እዚ እዩ ዲሞክራሲ፡” ኢሉ ነይሩ።


መረጻታት መፋርቕ ኣሜሪካ፡ ሚዛን ሓይሊ ባይቶ ናብ መን የብል ይኸውን?

ኣብ ባይቶ ኣሜሪካ ዘሎ ሚዛን ሓይሊ ናብ መን የብል ይኸውን ዝብል ሕቶ ኣዘራራቢ ኰይኑ ኣብ ዝርከበሉ እዋን፡ ብሚልዮናት ዝቝጸሩ ኣሜሪካውያን ሎሚ ሰሉስ ኣብ ዝካየድ ናይ መፋርቕ መረጻ ድምጾም ክህቡ እዮም። መናብር ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ብምልኡ፡ ሓደ ሲሶ ኣባላት ባይቶን፡ ኣመሓደርቲ ኣገደስቲ ግዝኣታትን ክምረጹ እዮም። ፕረዚደንት ጆ ባይደንን (ደሞክራትስ)፡ ፕረዚደንት ነበር ዶናልድ ትራምፕን (ሪፓብሊካን)፡ ክገብርዎ ዝቐነዩ መደረታት ጐስጓስ  ወዲኦም ኣለው። ከምቲ ብዙሓት ተንተንቲ ዝብልዎ ሪፓብሊካን ነቲ ባይቶ እንተተቘጻጺሮም፡ ባይደን ሕግታት ኣብ ምጽዳቕ ከቢድ ብድሆ ክገጥሞ እዩ። ኣብዚ እዋን ደሞክራትስ ንቤተ መንግስቲ (ዋይት ሃውስ) ክብሕትዎ እንከለው፡ ኣብ ኮንግረስ’ውን ብጸቢብ ጸብለልታ ኣለዎም። መብዛሕትኡ ግዜ፡ ኣብ መፋርቕ ኣብ ዝካየድ መረጻ፡ ኣብ ስልጣን ዘሎ ሰልፊ ከባቢ 20 መናብር ይስእን እዩ። መረጻታት መፋርቕ ኣሜሪካ ኣብ ፍርቂ እብረ እቲ ኣብ ስልጣን ዘሎ ፕረዚደንት (ኣብ ክልተ ዓመቱ) እዩ ዝካየድ። ፕረዚደንት ባይደን፡ ኣብቲ ሎሚ ሰሉስ ዝካየድ መረጻታት መፋርቕ፡ ዋላ’ኳ ንውድድር እንተዘይቀረበ፡ መሪሕነቱ ብድምጺ ህዝቢ ዝግምገመሉ ኣጋጣሚ ከምዝዀነ ይግለጽ። እቲ ፕረዚደንት ምጕዳል ዋጋታት ብሓኪም ዝተኣዘዘ መድሃኒታት፡ ምስፋሕ ጽሩይ ጸዓትን ምሕዳስ ትሕተ ቅርጽን ክገብር ምዃኑ ተመባጺዑ'ኳ እንተነበረ፡ ኣብ ዘመነ ስልጣኑ፡ ካብ ዝሓለፈ ኣርብዓ ዓመታት ዝኸፍአ ዝቕባበን ብዝሒ ብዶብ ሜክሲኮ ዝሰግሩ ዘይሕጋውያን ስደተኛታትን ብምርኣዩ ህቡብነቱ ክብሕጐግ ተራእዩ። ኣብ ሰልፊ ደሞክራትስ’ውን ፕረዚደንት ባይደን ኣብ ዝቕጽል መረጻ 2024 ደጊሙ ክምረጽ ኣለዎ ዶ? ዝብል ሕቶታት ይለዓል ኣሎ። ፕረዚደንት ባይደን ብሰኑይ ናብ ሜሪላንድ ብምኻድ ንዌስ ሙር ብምድጋፍ ጐስጓስ ኣካይዱ። ዌስ ሙር እንተተዓዊቱ ንሳልሳይ እብረ ዝተመረጸ ጸሊም ኣሜሪካዊ ኣመሓዳሪ ብምዃን ታሪኽ ክሰርሕ እዩ። ኣብ ኣሜሪካ መሻርኽቲ ቢቢሲ ዝዀነ ማዕከን ዜና ሲቢኤስ ብዝገበሮ ዳህሳስ፡ ካብ ሪፓብሊካውያን ተወዳደርቲ መረጻታት መፋርቕ፡ እቶም ልዕሊ ፍርቂ ነቲ ትራምፕ ብዘይ ጭብጢ ከቕርቦ ዝጸንሐ ጥርዓን ብምድጋፍ፡ ኣብ መረጻ 2020 ጥርጣረታት ኣሎዎም።


ዢ ጂንፒንግ ዋና ጸሓፊ ዴሳዊ ቻይና ኰይኑ ንሳልሳይ ግዜ ተመሪጹ

ፕረዚደንት ቻይና ኰይኑ ዝመርሕ ዘሎ ዢ ጂንፒንግ ንሳልሳይ ግዜ ዋና ጸሓፊ ዴሳዊ ሰልፊ ቻይና ኰይኑ ተመዚዙ። ንሱ ንህዝቢ ቻይናን ዓለምን፡ ዋና ጸሓፊ እቲ ሰልፊ ኰይኑ ንሳልሳይ ግዜ ከምዝተመዘዘ ብወግዒ ኣብ ዘበሰረሉ ግዜ ኣብ ጐደናታት በይጂን ጥቡቕ ሓለዋ ከምዝነበረ ተፈሊጡ። ኣብቲ ንሓደ ሰሙን ምሉእ ዝተኻየደ ጉባኤ ዴሳዊ ሰልፊ ቻይና፡ ኣስታት ክልተ ሽሕ ወከልቲ ኣባላት እቲ ውድብ ክሳተፍዎ እንከለዉ፡ ዋና ጸሓፊ ዝርከቦም 7 ኣባላት ቀዋሚ ኮሚቴን 25 ኣባላት ፖሊት-ቢሮን ብምምራጽ ተዛዚሙ። ዢ ጂንፒንግ ምስ ተመረጸ ሽዑ ንሽዑ ነቶም ሸውዓተ ኣባላት ቀዋሚ ኮሚቴ እቲ ሰልፊ ብወግዒ ዘላለየ ኰይኑ፡ ሓላፊ ውድብ ሻንጋይ ነበር ሊ ኵያንግ ቀዳማይ ሚኒስተር እታ ሃገር ክኸውን’ዩ። ዢ ጂንፒንግ ሓደስቲ ላዕለዎት መራሕቲ እቲ ውድብ ምስ ኣላለየ ብዛዕባ መጻኢ ኵነታት እታ ሃገር ኣንፈት ሂቡ። ንሱ ንማዕከናት ዜና ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ “ቻይና ካብ ዓለም ወጻኢ ክትምዕብል ኣይትኽእልን እያ፣ ዓለም ድማ ንቻይና ትደልያ’ያ” ኢሉ። ‘ቻይና ካብ ቍጠባ ዓለም ትግለል ኣላ’ ዝብል ስግኣት ስለዝነበረ ሓድሽ መደረ ዢ ጂንፒንግ መጻኢ ዕድል ሃገሩ ካብ ቍጠባ ዓለም ተነጺሉ ከምዘይቅጽል ኣረጋጊጹ’ሎ። ንሱ ኣስዒቡ፡ “ድሕሪ እቲ ንልዕሊ 40 ዓመታት ዘካየድናዮ ዘይተሓለለ ጻዕሪ፡ ክልተ ዓበይቲ ነገራት ኣዐዊትና ኢና። ቅልጡፍ ቁጠባዊ ምዕባለን ናይ ነዊሕ ግዜ ማሕበራዊ ርግኣትን” ኢሉ። ሓድሽ ላዕለዋይ መሪሕነት እቲ ሰልፊ፡ ንዢ ጂንፒንግ ብዘለዎም ተኣማንነትን ስርዓት እቲ ውድብ ብምኽባርን እምበር ዓቕሚ መሰረት ዝገበረ ሕርያ ከምዘይኰነ ዝንቀፍ ዘሎ ኰይኑ፡ ኣብቶም ሸውዓተ ኣባላት ቀዋሚ ኮሚቴ ይዅን 25 ኣባላት ፖሊት-ቢሮ ዋላ ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ ዘይምህልዋ ድማ፡ ናይቲ ውድብ ብተባዕትዩ ናይ ምዕብላል ‘ሕዱር ሕማም’ ይቕጽል ከምዘሎ ዘመላኽት’ዩ ተባሂሉ። ኣብ ኣሜሪካ ዋሺንግተን ዩኒቨርስቲ ተንታኒ ፖለቲካ ፕሮፌሰር ያንግ ዣንግ ነቲ መረጻ “ዘሕዘንን ዘሰንበድን” ክብል ገሊጽዎ። ንቻይና ዝመርሕ ዘሎ ኮሙኒስት ፓርቲ ቻይና ሓፈሻዊ ጉባኤኡ በብ ሓሙሽተ ዓመት ከምዘካይድ ዝፍለጥ ኮይኑ እቲ ኣብዚ ሰሙን ክካየድ ዝቐነየ ጉባኤ ብዙሕ ሓድሕዳዊ ምክፍፋል ዝተርኣየሉ ከምዝኾነ’ዩ ዝግለጽ ዘሎ። ብመሰረት ሕገ ደንቢ እቲ ውድብ፡ ዋና ጸሓፊ ዴሳዊ ሰልፊ ቻይና ኰይኑ ዝተመረጸ ሰብ፡ ፕረዚደንት እታ ሃገር ይኸውን። እንተዀነ  ኣብቲ ቀጺሉ ኣብ መጋቢት ዝካየድ መረጻ መተኣማመኒ ድምጺ ክረክብ ኣለዎ። ስለዝዀነ ዢ ጂንፒንግ ፕረዚደንት ቻይና ኰይኑ ንሳልሳይ እብረ ክቕጽል’ዩ ማለት’ዩ። ኣብቲ ጉባኤ ክሳተፍ ዝጸንሐ ፕረዚደንት ቻይና ነበር ሁ ጁንታኦ ካብቲ ኣዳራሽ ተደፊኡ ብሓይሊ ክወጽእ ኣብ ቀጥታዊ ፈነወ ተሌቭዥን እታ ሃገር ምስተርኣየ መዛረቢ ማዕከናት ዜና ዓለም ኰይኑ ቀንዩ’ሎ። ሁ ጁንታኦ ስለምንታይ ተደፊኡ ከምዝወጽአ ብንጹር ዝተፈልጠ ነገር’ኳ እንተዘየሎ ደሓረ ግን “ብደሓን ኣይኮነን” ዝብል ምላሽ ተዋሂቡ’ዩ።


ባይደን፡ ልዕሊ ትጽቢት ብዝዀነ ውጽኢት መረጻ 'እፎይ' ኢሉ

ፕረዚደንት ኣሜሪካ ጆ ባይደን፡ ይካየድ ኣብ ዘሎ መረጻታት መፋርቕ፡ ዲሞክራትስ ነቲ ብሪፓብሊካን ተረኺቡ ዝነበረ መኽሰብ ድሕሪ ምምካቶም፡ ዝተሰምዖ እፎይታ ገሊጹ። ሪፓብሊካን ንባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ናብ ምቍጽጻር ገጾም ተቓሪቦም ነይሮም፤ እንተዀነ ባይደን እቲ "ዓቢ ቀይሕ ማዕበል" [ብሪፓብሊካውያን ክቃላሕ ዝጸንሐ መብጽዓ] ትማሊ ሰሉስ ምሸት ክፍጸም ከም ዘይከኣለ ኣመልኪቱ። እዚ ይዅን እምበር፡ ክልቲኦም ሰልፍታት ነቲ ኣብ ሰለስተ ውድድራት ዝምርኮስ ንሰነት ኣሜሪካ ናይ ምዕዋት ተኽእሎኦም ገና ማዕረ እዩ ዘሎ። ኣብ ስልጣን ዘሎ ሰልፊ - ኣብዚ እዋን’ዚ ዲሞክራትስ - መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ መጀመርታ መረጻታት መፋርቕ ስዕረት የጋጥሞ እዩ። ሓንጸጽቲ ስትራተጂ ሪፓብሊካውያን፡ ዝቕባበ ኣብ 40 ዓመት ኣብ ዝኸፍአ ደረጃኡ በጺሑ ከምዘሎን፡ ነዚ ኣመልኪቱ ፕረዚደንት ባይደን ዝህቦ መረዳእታ ድማ ብኣንጻሩ ኣዝዩ ትሑት ምዃኑን ኣብ ግምት ብምእታው፡ ስፍሕ ዝበለ ዓወት ክረኽቡ ተስፋ ሰኒቘም ጸኒሖም እዮም። እንተዀነ፡ መረዳእታታት ውጽኢት መረጻ ከም ዘመልክትዎ፡ ሪፓብሊካውያን መሰል ምንጻል ጥንሲ ንምድራት ብዝገብርዎ ጻዕሪ፡ መረጽቲ ክቐጽዕዎም ከምዝኽእሉ ዝእምት እዩ። ባይደን ትማሊ ረቡዕ ድሕሪ ቀትሪ ኣብ ዋይት ሃውስ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ክሳብ ሕጂ ተረኺቡ ብዘሎ  ውጽኢት "ትንፋስ ዕረፍቲ" ከስተንፍስ ከምዘኽኣሎ ገሊጹ’ሎ። "ንዲሞክራሲ እትኸውን ብርኽቲ መዓልቲ ኢና ውዒልና ‘መስለኒ" ኢሉ። ኣተሓሒዙ፡ እቲ ዝነበሮ ተስፋ ከምዝተረጋገጸን፡ ነቶም፡ ደሞክራት ከቢድ ክሳራታት ከምዘጋጥሞም ግምታት ክህቡ ዝጸንሑ ጋዜጠኛታት ድማ ዘይጭቡጥነት ከም ዝነበሮም ገሊጹ። በቲ ካብ ትጽቢት ንላዕሊ ዝዀነ ውጽኢት፡ ትማሊ ምሸት ዝተተባብዐ ባይደን፡ ኣብ 2024 ዳግማይ ንፕረዚደንታዊ መረጻ ክቐርብ መደብ ከምዘለዎ ኣሚቱ። “ሓሳብና ዳግማይ ንምውድዳር እዩ፤ ዕላማና ንሱ እዩ ነይሩ፡" ክብል እቲ ኣብዚ ወርሒ፡ 80 ዓመቱ ዝደፈነ ፕረዚደንት ኣሜሪካ ንጋዜጠኛታት ተዛሪቡ። ሪፓብሊካን ብወገኖም፡ ነቲ ባይቶ ካብ ዲሞክራትስ ንምቍጽጻር ዘድልዮም 218 መናብር ተቓሪቦም ነይሮም። ሪፓብሊካን ኣብ ሓዲኡ ባይቶ ኮንግረስ እንተተዓዊቶም፡ ኣጀንዳ ናይቲ ፕረዚደንት ክድርቱ ሓይሊ ክረኽቡ ክኽእሉ እዮም። ዋይት ሃውስ፡ ንምምሕዳር ባይደን ንዝግበር ምርመራ ኮንግረስ ደው ኣቢልዎ እዩ ዘሎ። ፕረዚደንት ባይደን ምስ ሪፓብሊካን ንምስራሕ ድሉው ምዃኑን ኣብ ዝመጽእ ሰሙን ዝርርብ ክልቲኡ ሰልፊታት ከም ዝካየድን ገሊጹ’ሎ። እንተኾነ ግን ህዝቢ ኣሜሪካ፡ ንዝዀነ ብሪፓብሊካን ዝለዓል ሕቶታት “ዳርጋ ኮሜዲ" ገይሩ እዩ ዝርእዮ ዝብል እምነት ከምዘለዎ እቲ ፕረዚደንት ገሊጹ። ኣብዚ መረጻ፡ ኣብ ኣሪዞና፡ ጆርጅያን ኔቫዳን ካብ ዝካየዱ ሰለስተ ወሰንቲ ዓበይቲ ውድድራት፡ ዝተዓወተ ሰልፊ ንሰነት ክቈጻጸር ክኽእል እዩ። ውድድር ሰነት ኣሪዞና ናብ ዲሞክራትስ ገጹ ዘዝበለ ክመስል እንከሎ፡ ኔቫዳ ግን ክብን ለጠቕን ይረኣዮ ከም ዘሎ፡ መሻርኽቲ ቢቢሲ ዝዀነ ኣገልግሎት ዜና ሲቢኤስ ዘቐመጦ ግምታት ይሕብር። ጆርጅያ፡ ኣብ መንጐ ኣባል ዲሞክራት ሰነተር ራፋኤል ዋርኖክን መነሓንሕቱ ሪፓብሊካን ሄርሸል ዎከርን ዝካየድ ውድድር ኣብ ዝመጽእ ወርሒ ብዝካየድ ካልኣይ እብረ መረጻ ክውሰን እዩ፤ ክልቲኦም መወዳድርቲ ንፍጹም ዓወት ዘድሊ 50 ሚእታዊት ደረት ክሓልፍዎ ኣይከኣሉን። ኣብዚ መረጻ መፋርቕ፡ ሓደ ካብቲ ሪፓብሊካን ዝረኸብዎ ድሙቕ ዓወት፡ ንሓላፊ ጐስጓስ ባይቶ ዲሞክራትስ ንሾን ፓትሪክ ማሎኒ ኣብ ኒውዮርክ ምስዓሮም እዩ። ንዲሞክራትስ ዝዓበየ ዓወት ‘ቲ ምሸት ኰይኑ ዝተመዝገበ ድማ፡ ኣብ ፐንሲልቨንያ ንዝነበረ መንበር ሰነት ኣሜሪካ ክግምጥልዎ ምኽኣሎም እዩ። እቲ ካብ ዘጋጠሞ ወቕዒ እናሓወየ ዝመጽእ ዘሎ ጆን ፈተርማን፡ ነቲ ሓድሽ ምጻእ ፖለቲከኛ ሪፓብሊካን ዝዀነ ፍሉጥ ዶክተር መህመት ኦዝ ረቲዑዎ’ሎ። ሚስተር ኦዝ ደገፍ ፕረዚደንት ነበር ዶናልድ ትራምፕ ዘለዎ ኰይኑ፡ ብገለ ተንተንቲ ግን ከም ጠንቂ’ቲ ሪፓብሊካን ዘሕለፍዎ ሕማቕ ምሸት ይውቀስ ኣሎ። እዚ ድኹም ውጽኢት ሪፓብሊካን፡ ነቲ ዓቢይ ግምት ዝተነብሮ፡ ሚስተር ትራምፕ ኣብ 2024 ናብ ዋይት ሃውስ ናይ ምምላስ ጻዕሩ ኣብ ምልክት ሕቶ ኣእትይዎ’ሎ፤ ትራምፕ፡ ነዚ ኣመልኪቱ ኣብ ዝመጽእ ሰሙን መግለጺ ክህብ ቃል ኣትዩ እዩ። ስቲቨን ሚለር ዝተባህለ ሓደ ካብ ኣማኸርቱ ግን፡ ንዓቃባዊ መርበብ ሓበሬታ ኒውስማክስ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ትራምፕ ውጽኢት መረጻ ጆርጅያ ክሳብ ዝንገር፡ ንመግለጺ ክህወኽ ከምዘይግባእ ይመኽሮ ከምዘሎ ገሊጹ። ዶናልድ ትራምፕ ካብቶም ዝደገፎም ልዕሊ 300 ሕጹያት፡ ዝተፈራረቐ ውጽኢት’ዩ ዝረክብ ዘሎ። እቶም ኣብ ኦሃዮን ሰሜን ካሮላይናን ንኽፉት መንበር ሰነት ዝመረጾም ሕጹያት ተዓዊቶም ኣለዉ። እንተዀነ፡ ካልኦት ኣብ ውድድር ኣመሓዳሪ ሚሺጋንን ፐንስልቨንያን ዝሓረዮም ተወዳደርቲ ግን ተሳዒሮም። ፕረዚደንት ነበር ትራምፕ፡ እዚ ውጽኢት መረጻ "ብመጠኑ ተስፋ ዘቝርጽ’ዩ" ክብል ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ተኣሚኑ። እዚ ይዅን ግን፡ "ብውልቃዊ ኣረኣእያይ ኣመና ገዚፍ ዓወት እዩ ነይሩ" ክብል ኣስሚሩሉ።


እስራኤል፡ ዘገርም ምልሰት በንጃሚን ናታንያሁ ናብ ስልጣን

ቀዳማይ ሚኒስተር እስራኤል ነበር በንጃሚን ናታንያሁ፡ ብደገፍ ሕሉፋት የማናውያን ናብ ስልጣን ክምለስ ተቓሪቡ ከምዘሎ ይግለጽ ኣሎ። ብመሰረት ክሳብ ሕጂ ዝተገልጸ ውጽኢት ናይቲ ትማሊ ዝተኻየደ ባይቶኣዊ መረጻ፡ እቲ ብናታንያሁ ዝምራሕ የማናዊ ፖለቲካዊ ቀጽሪ፡ ካብ 120 መናብር 65 ክዕወት ትጽቢት ይግበረሉ። እንተዀነ፡ ዓወቱ ብደገፍ ሕሉፍ-ሃገራዊ ሰልፊ ሃይማኖታዊ ጽዮናዊነት ጥራይ'ዩ ክሰምር ዝኽእል። መራሕቲ ናይቲ ሕሉፍ-የማናዊ ሰልፊ ዝዀኑ፡ ኢታማር በን-ገቪርን ቤዛለል ስሞትሪክን፡ ኣንጻር ኣዕራብ ብዘውጽእዎም መግለጺታት'ዮም ዝፍለጡ። ነታ ሃገር ምእዙዛት ዘይኰኑ ፖለቲከኛታትን ሲቪላውያንን ካብታ ሃገር ክጥረዙ'ውን ክጽውዑ ጸኒሖም'ዮም። በን-ገቪርን ሰዓቢ ሓደ ሜር ካሃን ዝተባህለ ሕሉፍ-ሃገራውን ዓሌታውን ምንባሩ ይፍለጥ። ውድብ ናይቲ ዓሌታዊ ምንባሩ ዝፍለጥ ካሃን ኣሸባሪ ጕጅለ ተባሂሉ ብኣሜሪካ ዝተመዝገበ ኰይኑ፡  ኢታማር በን-ገቪርን'ውን ብዓሌትነትን ጽልኢ ብምዝርጋሕን ገበነኛ ኰይኑ ዝነበረ'ዩ። ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ ምብራቕ እየሩሳሌም ኣንጻር ፍልስጤማውያን ናዕበኛታት ሽጉጥ ምውጽኡ ብዙሕ ኣዘራሪቡ ነይሩ። ድሕሪ'ቲ መረጻ ኣብ ዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለጺ ግን፡ "ንመላእ እስራኤል፡ እንተላይ ነቶም ዝጸልኡኒ ክሰርሕ'የ" ክብል ቃል ኣትዩ'ሎ። ኣስታት 86 ሚእታዊት ናይቲ ድምጺ ብወግዒ ድሕሪ ምንጋሩ፡ ደገፍቲ ናይቲ ሕሉፍ ሃይማኖታዊ ሰልፊ፡ ኣብ ምብራቕ እየሩሳሌም ኣብ ልዕሊ ዝርከቡ ፍልስጤማውያን ጸርፍን ኣእማንን ክድርብዩ ተራእዮም። መራሒ ስልፊ ሊኲድ ዝዀነ በንጃሚን ናታንያሁ፡ ትማሊ ወጋሕታ፡ ኣብ መደበር መረጻ ናይቲ ሰልፊ ብምኻድ ንዝተጓናጸፎ ዓወት ምስ ደገፍቱ ጸንቢሉ። "ህዝቢ እስራኤል ኣባና ዓቢይ እምነት ከምዘለዎ ዝገልጽ ዓወት ተጓናጺፍና ኣለና" ክብል ንደገፍቱ ተዛሪቡ። ኣቐዲሙ፡ እቲ ንሱ ዝመርሖ ቀጽሪ ዝተፈላለያ ሰልፍታት፡ ብውሕዱ 61 መናብር ከምዝተዓወተ ምስተፈልጠ፡ ደገፍቱ 'ቢቢ' ዝብል ቅጽል ስሙ እናጸውዑ ሓጐሶም ክገልጹ ጀሚሮም። ብኣንጻሩ ኣብ ስልጣን ዘሎ ቀዳማይ ሚኒስተር ያኢር ላፒድ፡ ኣብ ደምበ ናይቲ ንሱ ዝመርሖ የሽ ኣቲድ ዝተባህለ ሰልፊ ብምኻድ ክሳብ ሽዑ "ዋላ ሓደ" ዝተወሰነ ነገር ከምዘይነበረ ተዛሪቡ። ወዲ 73 ዓመት በንጃሚን ናታንያሁ፡ ኣብታ ሃገር ካብ ዘለዉ ዓበይትን ኣዘራረብትን መራሕቲ ኰይኑ፡ ብደገፍቱ ክቱር ተቐባልነት ዘለዎን፡ ብብዙሓት ካልኦት ኣዝዩ ዝጽላእን እዩ።


ንቻይና ዝመርሑ ቀንዲ ሰብኡት በዓል መን እዮም?

ዴሳዊ ሰልፊ ቻይና፡ ኣብ መወዳእታ ጉባኤኡ ንዝመጽእ ሓሙሽተ ዓመታት ንቻይና ዝመርሑ ሰባት ብወግዒ ኣፍሊጡ’ሎ። ቀዋሚ ኮሚቴ ፖሊትቢሮ፡ ማዕረ ፕረዚደንታዊ ካቢነ ቻይና ስልጣን ኣለዎ። እዚ ኮሚቴ፡ ኣብ ውሽጢ’ቲ ሰልፊ ከም ‘ልሂቀ-ልሂቃን’ ዝቝጸር ኰይኑ፡ ናብ ላዕሊ ንምብጻሕ ግን መብዛሕትኡ ግዜ ኣንጸባራቒ ፖለቲካዊ ንጥፈታት ዝሓትት ጥራይ ዘይኮነስ፡ ውሕሉል ክእለታት ምምላኽ እቲ ውሽጣዊ ንሕንሕ ዝሓትት'ውን እዩ። ኣብዚ ሰልፊ፡ ሓደ ዘመነ ስልጣን ድሕሪ ምብቅዑ፡ ዓበይቲ ምትዕርራያት ቀዋሚ ኮሚቴ ምርኣይ ልሙድ እዩ፤ እዚ ሕጂ ዝተራእየ ድማ ብተመሳሳሊ ከምቲ ዝሓለፈ እዩ። እዞም ኣባላት ኮሚቴ፡ ብፕረዚደንት ዚ ጂንፒንግ ብጥንቃቐ ዝተመርጹ ኰይኖም፡ ብዘይካ ዣኦ ለጂን ዋንግ ሁኒንግን፡ እቶም ካልኦት ኣብቲ ጕጅለ ሓደስቲ እዮም። ዳርጋ ኵሎም እሙናት እቲ ፕረዚደንት ምዃኖም ድማ ይንገር። በዚ መሰረት፡ እቶም ኣባላት ‘ቲ ብፕረዚደንት ዢ ዝምራሕ ማእከል ስልጣን ቻይና ዝዀኑ ሰባት እዞም ዝስዕቡ እዮም። ጸሓፊ ሰልፊ ሻንጋይ ኰይኑ ዕድመኡ 63 እዩ። ንሱ፡ ከም ኣዝዩ እሙንን ንኡስ መሳርሕቲ ዢ ዝቝጸርን ኰይኑ፡ ኣብ ዞባ ዠያንግ ኣብ ዝርከባ ንኡሳን ዞባታት ዝሰርሕ ዝነበረ እዩ። ፕረዚደንት ዢ፡ ሓላፊ ሰልፊ ኣብ ዠጂያንግ ኣብ ዝነበረሉ እዋን፡ ሊ፡ ሓለቓ ስታፍ ኰይኑ የገልግል ነይሩ። ጕጅለኡ፡ ኣብ መጀመርያ እዚ ዓመት ኣብ ሻንጋይ ዝተራእየ ለበዳ ኮቪድ ብዝነበሮ ኣተሓሕዛ፡ ጕጅለኡ ብነበርቲ እቲ ዞባ ብተሪር ተነቒፋ እያ። እዚ ድማ ንፖለቲካዊ መጻኢኡ ብኣሉታ ክጸልዎ ይኽእል እዩ ዝብል ግምታት ነይሩ። እዚ ሽመት’ዚ ግን ንዢ ዘለዎ ተኣማንነት ብንጹር ዘረጋግጽ ኰይኑ’ሎ። መዓርግ ናይዞም ኣባላት ቀዋሚ ኮሚቴ ኣብ ዝመጽእ ዓመት ክረጋገጽ ምዃኑን፡ ብዙሓት ድማ ሊ ኣብ ዝመጽእ ቀዳማይ ሚኒስተር ክኸውንን፡ ድሕሪ ዢ ካልኣይ ዝለዓለ ስልጣን ዘለዎ ክኸውን ከም ዝኽእልን ይግምቱ። ሓላፊ ማእከላይ ኮሚሽን መርመራ ስነ-ስርዓት ኰይኑ ዕድመኡ 65 እዩ። ዣኦ፡ ኣብ መሪሕነት ቻይና ከም ሓደ ዝደምቕ ዘሎ ኮኾብ ዝርአ ኰይኑ፡ ልክዕ ከም ፕረዚደንት ዢ፡ ምስ ግዝኣት ሻንጺ ጥቡቕ ርክብ ኣለዎ። ንሱ ኣብ ዞባዊ መንግስቲ ግዝኣት ቺንግሃይ ድሕሪ ምጽንባሩ፡ ብቕልጡፍ ኣብ መሳልል ስልጣን ደይቡ፤ ኣብ 42 ዓመት ዕድመኡ ኣመሓዳሪ ዞባ ክኸውን ዝኸኣለ ዝነኣሰ ሰብ ድማ እዩ። ዣኦ ከም ሓላፊ ኣካል ጸረ-ብልሽውና መጠን፡ ሓላፍነት ምዕቃብ ሰልፋዊ ስነምግባር ኣሎዎ፤ በዚ መሰረት፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ብርክት ዝበሉ ላዕለዎት ሓለፍቲ ጉቦ ከምዝተቐበሉ ኣቃሊሑ እዩ። ቀዳማይ ጸሓፊ ሴክረታርያት ዴሳዊ ሰልፊ ኰይኑ፡ ዕድመኡ 67 እዩ። ዋንግ፡ ምሁርን ፕሮፌሰርን ዝነበረ ይዅን እምበር፡ ዓይኒ ላዕለዎት ፖለቲከኛታት ድሕሪ ምሓዙ፡ ኣብ መሳልል ፖለቲካዊ ስልጣን ዝደየበ እዩ። ንሱ፡ ንፕረዚደንት ነበር ዢያንግ ዘሚን ከማኽር ተሓጽዩ፡ ኣማኻሪ እቲ ፕረዚደንት ክኸውን ዕብየት ዝረኸበ እዩ። ዋንግ ከም ፖለቲካዊ ክልሰ-ሓሳባዊ ዴሳዊ ሰልፊ ቻይና መጠን፡ ሓያለ ሓሳባት እቲ ሰልፊ ዝሃንደሰ ቀንዲ ሓንጐል እቲ ሰልፊ ምዃኑ ይእመን። እዚኣቶም ድማ ጽንሰሓሳባት ሰለስተ መራሕቲ ቻይና፡ ማለት ክልሰሓሳባት ዢያንግ ዘሚን፡ ሳይንሳዊ ኣረኣእያ ምዕባለ ሁ ጂንታኦን ኣተሓሳስባ ዢ ጂንፒንግን ይርከብዎም። እቲ ዝዓበየ ተበግሶ ቅናትን መንገድን ቻይና እውን ሓሳቡ ምዃኑ እዩ ዝንገር። ንሱ፡ ምስ ኵሎም ንኡሳን ጕጅለታት እቲ ሰልፊ ጽቡቕ ስምምዕ ኣለዎ፡ ይበሃል። ወዲ 66 ዓመት ኰይኑ፡ ከንቲባ በይጂን እዩ። ንሱ ናይ ቀረባ ፈታዊ ዢ ኰይኑ፡ ኣብ ትሕቲ መራሒ ቻይና ኣብ ዞባታት ፉጂያንን ዠጂያንግን ዝሰርሐን፡ ንፍጹም ተኣማንነት ነቲ መራሒ ዝጸንውዐን እዩ። ኣብ መጀመርታ ‘ዚ ዓመት፡ ለበዳ ኮሮና ኣብ ዝለዓለ ደረጃኡ ኣብ ዝበጽሓሉ እዋን፡ ኣብ በይጂን ዝተኣንገደ ኦሎምፒክ ሓጋይ፡ ኣብ ውሽጢ እቲ ሰልፊ ከም ዓቢይ ዓወት ዝተራእየን፡ ንሱ’ውን ዝተመጐሰሉን እዩ። እንተዀነ፡ ኣብ 2017 ብዝሒ ህዝቢ እታ ርእሰ ከተማ ንምንካይ ዘውጽኦን፡ ኣብ መወዳእታ ብዙሓት ትሑት ኣታዊ ዘለዎም ዜጋታት ካብታ ከተማ ንኽወጽኡ ዘገደደን ውጥኑ፡ ብዙሕ ክትዓት ፈጢሩ እዩ። ዳይረክተር ቤት ጽሕፈት ዋና ጸሓፊን ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንትን ኰይኑ፡ ዕድመኡ 60 እዩ። ብትምህርቲ መሃንድስ ዝዀነ ዲንግ፡ ኣብ ሻንጋይ ኣብ ዝርከብ ጸግዒ-መንግስቲ ኣብ ዝዀነ ማእከል መጽናዕቲ ፖለቲካዊ ስራሕ ከም ዝጀመረ ይንገረሉ። ንሱ፡ ኣብቲ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ምድያብ ስልጣን ኣገዳሲ ጽፍሒ ተባሂሉ ዝሕሰብ - ከም ጸሓፊ ሰልፊ ዞባ ወይ ኣመሓዳሪ ተመኵሮ’ኳ እንተዘይነበሮ፡ ኣብ 2007 ግን ጸሓፊ ዢ ኰይኑ ተመዚዙ። ካብ 2014 ኣትሒዙ ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ኰይኑ፡ ከም ጠቕላሊ ሓለቓ ስታፍ ዢ ኣድማዒ ስርሓት ፈጺሙ እዩ። ሓያል ተጣባቒ ኣተሓሳስባ ዢ ጂንፒንግ ዝዀ ዲንግ፡ ሓደ ካብቶም ኣዝዮም እሙናት ደገፍቲ ዢ እዩ። ንሱ፡ መራሒ ቻይና ኣብ ውሽጢ እታ ሃገር ይዅን ኣብ ወጻኢ ሃገራት ንዝገበሮ ብዙሕ መገሻታት ኣሰንዩዎ'ዩ፤ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ካብ ዝዀነ በዓል ስልጣን ንላዕሊ ምስቲ መራሒ ዝበዝሐ ግዜ ዘሕለፈ ምዃኑ ድማ ተዓዘብቲ ይዛረቡ። ንሱ፡ ወዲ 66 ዓመት ኰይኑ፡ ኣብ ግዝኣት ጉዋንዶንግ ጸሓፊ ‘ቲ ሰልፊ እዩ። ምስ ስድራቤት መራሒ ቻይና ጥቡቕ ርክብ ዘለዎን ነቲ መራሒ እሙን ዝዀነን ሊ፡ ኣብ 2017 ኣብ ግዝኣት ሊዮኒንግ ብሰንኪ ዝተፈብረኸ ናይ ሓሶት ቁጠባዊ መረዳእታ ንዝተፈጸመ ብልሽውናን ቅልውላውን ክፈትሕ ዝኸኣለ ምዃኑ ይንገረሉ። ንሱ ኣብታ ፍሉይ ፖለቲካዊ ኣገዳስነት ዘለዋ፡ ኣብ እዋን ካልኣይ ኲናት ዓለም ቀንዲ ማእከላይ ቤት ጽሕፈት ማኦ ዘዱንግ ዝነበራን፡ ፕረዚደንት ዢ ንሸውዓተ ዓመታት ከቢድ ስራሕ ዘካየደላን ከተማ የናን፡ መራሒ ሰልፊ ኰይኑ ኣገልጊሉ ነይሩ። ሊ፡ ኣብ ጉዋንዶንግን ልምዓት ኢንዱስትሪ ቴክኖሎጂን ቁጠባዊ ጽገናን ዝደረኸ ሰብ እዩ። ብተወሳኺ ሓደስቲ ፖሊሲታት ንግዲ ዘውጽአን፡ ዞባዊ ውህደት ዘስፍሐን መራሒ ምዃኑ ይንገረሉ።


ብዕልዋ ናብ ስልጣን ዝመጸ መራሒ ቡርኪናፋሶ ብዕልዋ ተኣልዩ

ሓለቓ ሰራዊት ቡርኪናፋሶ ኢብራሂም ትራኦረ፡ ንሌተናል ኮሎኔል ፖል-ሄንሪ ዳሚባ ካብ ስልጣኑ ከምዘውረዶ ኣብ ቴሌቪዥን እታ ሃገር ቀሪቡ ኣፍሊጡ። ሌተናል ኮሎኔል ዳሚባ፡ ነቲ እስላማዊ ናዕቢ ፍታሕ ክገብረሉ ኣይክኣለን ዝበለ እቲ ሓለቓ ሰራዊት ወሲኹ’ውን ዶባት ንዘይተወሰነ እዋን ከምዝተዓጽወን ኩሉ ፖለቲካዊ ንጥፈታት ከምዝተቛረጸን ገሊጹ። ብትራኦረ ዝተፈረመ መግለጺ፡ ዳሚባ ኣብ ሕቶ ጸጥታ ከተኩር ንምግባር ብዙሕ ግዜ ከምዝፈተኑ ይሕብር። "ተግባራት ዳሚባ ካብቲ ክነሳኽዖ ዝተበገስናሉ ዕላማ ይጥምዝዝ ከምዘሎ ኣእሚኑና። ኣብዛ መዓልቲ እዚኣ ዳሚባ [ካብ ስልጣን] ክእለ ወሲንና" ይብል። ካብ ምሸት ሰዓት 9 ክሳብ ንግሆ ሰዓት 5 ዕጽዋ እውን ተኣዊጁ’ሎ። ሃለዋት ሌተናል ኮሎኔል ዳሚባ ግን ኣይተፈልጠን። ኣሜሪካ ኣብ ቡርኪናፋሶ ብዘጋጠሙ ፍፃመታት "ኣዝያ ከምዘሻቐለት" ብምግላፅ ዜጋታታ ኣብታ ሃገር ዝግበር ምንቅስቓሳት ክድርቱ ኣተሓሳሲባ። ወሃቢ ቃል ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ፡ "ኩሎም ኣካላት ናብ ህድኣት ክምለሱ ንጽውዕ" ኢሉ። ዞባዊ ማሕበረሰብ ሃገራት ምዕራብ ኣፍሪቃ (ኢኮዋስ)፡ "ብዘይሕገ መንግስታዊ መንገዲ ስልጣን ምውሳድ” ከምዝቃወም ብምርግጋጽ ነቲ ስጉምቲ ኮኒኑ። ሌተናል ኮሎኔል ዳሚባ፡ ወረ ዕልዋ መንግስቲ እናሓየለ ኣብ ዝኸደሉ እዋን፡ ኣብ ሞንጎ ገለ ወተሃደራት "ምቅይያር ስሚዒት" ዝተፈጥረ "ህውከት ዝመልኦ ኩነታት" ከምዘሎ ገሊጹ ነይሩ። ሰባት ክሃድኡን ካብ ግምታት ማሕበራዊ መራኸቢታት ክቑጠቡን ዘተሓሳሰበ እቲ ወተሃደራዊ መራሒ፡ "ህድኣትን ቅሳነትን ንምምላስ ድርድር ይካየድ ኣሎ" ምባሉ’ውን ይዝከር። ሌተናል ኮሎኔል ዳሚባ፡ ነቲ እናዓበየ ዝኸይድ ዘሎ ዕጡቕ እስላማዊ ዓመጽ ክስዕር ከምዘይከኣል ብምግላጽ፡ ንፕረዚደንት ሮች ካቦረ ካብ ስልጣኑ ዘውረዶ ኣብ ወርሒ ጥሪ ነይሩ። ዓርቢ ድሕሪ ቀትሪ ገለ ሰልፈኛታት ናብ ጎደናታት ርእሰ ከተማ እታ ሃገር ወጺኦም፡ ሌተናል ኮሎኔል ዳሚባ ካብ ስልጣን ክእለይ ጸዊዖም ነይሮም። ብሰንኪ እቲ ኣብ 2015 ኣብ ቡርኪናፋሶ ዝተወልዐ እስላማዊ ናዕቢ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰባት ሞይቶም፡ ኣስታት ክልተ ሚልዮን ዝግመቱ ድማ ተመዛቢሎም እዮም። እታ ሃገር ኣብ 1960 ናጽነት ካብ እትረክብ ንደሓር ሸሞንተ ዕዉታት ዕልዋ መንግስቲ ከምዝተኻየዱ ይፍለጥ።


መንበሪ ገዛ እስክንድር ነጋ ብፖሊስ ተፈቲሹ

መንበሪ ገዛ ፕረዚደንት ሰልፊ ባልደራስ ንሓቀኛ ዴሞክራሲ ነበር ኣይተ እስክንድር ነጋ ብሓይልታት ፀጥታ መንግስቲ ከምዝተፈተሸ ኣባላት መሪሕነት እቲ ሰልፊ ዝኾኑ ምንጭታት ሓበሬታ ንቢቢሲ ተዛሪቦም። ብመሰረት እቲ ዝበጽሓና ሓበሬታ፡ መንበሪ ገዝ እቲ ሃለዋቱ ዘይፍለጥ ፖለቲከኛ፡ ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም 5 ጥቅምቲ 2015 ኣቆፃፅራ ግእዝ እዩ ብፖሊስ ተፈቲሹ። እስክንድር ኣብ ዝቕመጠሉ፡ መንበሪ ገዛ ኣደ በዓልቲ ቤቱ፡ ዝተኻየደ ፈተሻ ዕላምኡ እንታይ ከምዝኾነን ዝተወስዱ ኣቑሑት እንተሃልዩን፡ ዝተፈለጠ ነገር የለን። ኣብዚ ጉዳይ ርእይቶ ፖሊስ ኣዲስ ኣበባን ፌደራል ፖሊስን ንምርካብ ዝገበርናዮ ፃዕሪ ኣይሰመረን። ብተመሳሳሊ ነዚ ብዝምልከት ኣብ እዋን እቲ ፍተሻ ንዝነበሩ ስድራ እቲ ፖለቲከኛ ብተሌፎን ንምርኻብ ዝገበርናዮ ፃዕሪ ኣይተዓወተን። ይኹን እምበር፡ ንኣዋርሕ ዘይተራእየ እስክንድር “ኣብ መንበሪ ገዝኡ ተሓቢኡ ኣሎ” ዝብል ሓበሬታ ክስማዕ ምጅማሩ ስዒቡ፡ እቲ ፍተሻ ተኻይዱ ክኸውን ከምዝኽእል ምንጭና ሓቢሩ። ፕረዚደንት ሰልፊ ፖለቲካ ‘ባልደራስ’ ዝነበረ እስክንድር ነጋ፡ ካብ መሪሕነትን ኣባልነትን እቲ ሰልፊ ከምዝለቐቐ ካብ ዝሕብር ንደሓር ኣብ ህዝባዊ መድረኻት ኣይተራእየን። ንሱ ፅሒፍዎ ኣብ ዝተብሃለን ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት እቲ ስልፊ ዝተጠቅዐን ደብዳበ፡ ካብ ኣመራርሓን ኣባልነትን እቲ ሰልፊ ከምዝለቐቐ ኣመልኪቱ ነይሩ። እስክንድር፡ መንግስቲ ኣብ ልዕሊኡ ዝገብሮ ዘሎ "ምልካዊ ጸቕጢ" ስዒቡ፡ ናብዚ ውሳነ [ደሃዩ ምስዋር] ከምዝበፅሐ ኣብ ደብዳቤኡ ሓቢሩ’ሎ። እስክንድር ካብ ሰሜን ኣሜሪካ ካብ ዝምለስ ንደሓር ኣብ ህዝባዊ መድረኻት ክረኣይ ዘይምኽኣሉ ኣዘራራቢ ጉዳይ ኮይኑ ይርከብ። ንልዕሊ 20 ዓመታት ኣብ ፖለቲካዊ ሃዋህው ኢትዮጵያ ክሳተፍ ዝጸንሐ እስክንድር፤ ኣብ ሕትመትን መራኸቢ ብዙሃንን ብዝነበሮ ተሳትፎን ብዝመስረቶ ፖለቲካዊ ውድብን ይፍለጥ።


ኦሮምያ፡ ዕጡቓት ንነበርትን ኣባላት ምልሻን ከምዝቐተሉ መንግስቲ ገሊጹ

ኣብ ክልል ኦሮሚያ፡ ዞባ ሆሮ ጉዱሩ ወለጋ፡ ዕጡቓት ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ፡ ሲቪላትን ኣባላት ምልሻን ከምዝቐተሉ መንግስቲ ኣፍሊጡ። እቲ ዕጡቕ ጉጅለ፡ ኣብ ዞባ ሆሮ ጉድሩ ወለጋ ኣብ ዝርከብ ቀበሌ ጃርደጋ ጃርቴ፡ ኣብ ዝሓለፉ መዓልታት  መጥቃዕቲ ከምዝፈጸመን ብዙሓት ሰባት ከምዝሞቱን፡ ነበርቲ ክገልጹ ጸኒሖም እዮም። ቤት ፅሕፈት ኣገልግሎት ኮምኒኬሽን መንግስቲ፡ ሎሚ ቀዳም 14 መስከረም 2015 ዓ/ም [ግእዝ] ኣብ ዘውጸኦ  መግለጺ፡ እቲ ዕጡቕ ጉጅለ ኣብቲ ዞባ "ንጹሃት ሲቪላትን ኣባላት ምልሻ እቲ ከባብን ቀቲሉ" ኢሉ ከሲሱ። እንተኾነ፡ ብዛዕባ ብዝሒ ዝተቐትሉ ሰባት ዝኾነ ነገር ኣይገለጸን። ዝተፈላለዩ ምንጭታት ብዝሒ ናይቶም ዝሞቱ ሰባት ብዓሰርተታት ዝቑጸር ከምዝኾነ ክገልጹ እንከለው፡ ቢቢሲ ካብ ነበርቲ እቲ ከባቢን ሰበስልጣንን ሓበሬታ ንምርካብ ዝገብሮ ጻዕሪ  ኣይሰመረን። እቲ መግለፂ፡ ሓይልታት ፀጥታ መንግስቲ፡ ኣብ ልዕሊ ኣባላት እቲ ዕጡቕ ጉጅለ፡ ስጉምቲ ይወስዱ ምህላዎም ሓቢሩ። ብባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ከም ግብረሽበራ ዝተበየነ መንግስቲ ሸኔ ኢሉ ዝጽውዖ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ፡ ብዛዕባ እዚ መጥቃዕቲ ክሳብ ሕጂ ዝበሎ ነገር የለን።\n\nኣብ ዝሓለፉ ዓመታት፡ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ ዝንቀሳቐሰሉ ከባቢታት ምዕራብ ኦሮሚያ፡ እንተላይ ኣብ ዞባ ሆሮ ጉድሩ ወለጋ፡  ኣብ ልዕሊ  ነበርቲ፣ ሰራሕተኛታት መንግስቲ፣ ሰበ-ስልጣናትን ትካላትን መጥቃዕቲ በጺሑ'ዩ። ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ [ኢሰመኮ]፡ ኣብ ክልል ኦሮሚያ ዞባ ሆሮ ጉዱሩ ወለጋ ብዕጡቓት ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ኣዝዩ ከምዘሻቕሎ ገሊጹ ነይሩ። እቲ ኮሚሽን፡ ካብ 23 ነሓሰ ክሳብ 25 ነሓሰ 2014 ዓ.ም ብዕጡቓት ዝተፈፀሙ መጥቃዕቲ ብዝምልከት ኣብ ዝሃቦ መግለፂ ልዕሊ 60 ሰባት ሞይቶም፤ ልዕሊ 70 ሰባት ከምዝቖሰሉን ልዕሊ 20 ሽሕ ሰባት ካብ መረበቶም ከምዝተመዛበሉን ሓቢሩ። ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት፡ ኣብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ብሰንኪ ተደጋጋሚ መጥቃዕቲ ዕጡቓት፡ ብርክት ዝበሉ ሰላማውያን ሰባት ከምዝሞቱ ጸብጻባት ይሕብሩ። ዓለምለኸ ትካላት ተጣበቕቲ መሰላት፡ እዞም መጥቃዕትታት ኣብ ዓሌት ዝተመርኮሱ ምዃኖም ስክፍታኦም ክገልጹ ጸኒሖም እዮም። ብፍላይ ካብ መፋርቕ ዝሓለፈ ዓመት ጀሚሩ ኣብቲ ከባቢ ንዝነብር ህዝቢ ኣምሓራ ዒላማ ዝገበረ ተደጋጋሚ መጥቃዕቲ ከምዝነበረ ክዝከር እዩ።\n\nካብቲ መጥቃዕቲ ዝደሓኑ መንግስትን ነበርቲ እቲ ከባብን ንሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ ተሓታቲ ክገብሩ እንከለዉ፡ እቲ ጉጅለ በውገኑ ንሓይልታት ጽጥታ መንግስቲ ክኸስስ ይስትውዓል።


ኣብ 97 ዕድሚኡ ንባይቶ ዝወዳደር ዘሎ ቀዳማይ ሚኒስተር ነበር

ሓደ ካብቶም ኣብ ዓለምና ውህሉል ተሞክሮ ዘለዎም ፖሊቲከኛታት ዝኾነ ማሃቲር መሓመድ፡ ኣብ 97 ዓመት ዕድሚኡ ኣብ ሓፈሻዊ መረጻ ማሌዥያ ንባይቶ ክወዳደር'ዩ። ማሃቲር ክልተ ግዜ ቀዳማይ ሚኒስተር ማሌዥያ ዝነበረ ኮይኑ፡  ኣብቲ ፈላማይ እዋን ን22 ዓመታት ኣብ ስልጣን ጸኒሑ'ዩ። ኣብ 2018 ዳግማይ ክምዘዝ ከሎ ድማ ወዲ 92 ዓመት ነይሩ። ኣብ መጀመርታ ናይዚ ዓመት ብሰንኪ ሕማም ልቢ ሆስፒታል ኣትዩ ዝነበረ እዚ ገዲም ፖለቲከኛ፡ ሕጂ ግን መንበሩ ንምክልኻል እኹል ጥዕና ከምዘለዎ ይዛረብ። ግን ናቱ ሰልፊ እንተተዓዊቱ ቀዳማይ ሚኒስተር ክኸውን ድዩ ኣይከውንን ኣይገለጸን። ማሃቲር ኣብ ዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ "መን ቀዳማይ ሚኒስተር ከምዝኸውን ኣይወሰናን፡ ምኽንያቱ ሕጹይ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣገዳሲ ዝኸውን ምስ ተዓወትና ጥራይ እዩ" ኢሉ። ባይቶ ማሌዥያ ትማሊ ሰኑይ ክብተን እንከሎ፡ መንግስቲ፡ ፖለቲካዊ ዘይምርግጋእ እታ ሃገር ከብቅዕ እዩ ኢሉ ተስፋ ዝገበረሉ ሓፈሻዊ መረጻ ንኽካየድ መንገዲ ከፊቱ’ዩ። ማሃቲር ንመጀመርያ ግዜ ኣብ 1964 እዩ ኣባል ባይቶ ኮይኑ። ካብ 1980ታት ጀሚሩ ማሌዥያ ንዝገበረቶ ቅልጡፍ ቁጠባዊ ምዕባለን ለውጥን ብሰፊሑ ይምስገን። ኣብ 2018፡ ነቲ ኣማኢት ሚልዮናት ዶላር ገንዘብ መንግስቲ ብምጥፍፋእ ተኸሲሱ ዝነበረ ቀዳማይ ሚኒስተር ነበር ናጂብ ራዛክ ካብ ስልጣን ንምውራድ ካብ ጡረታ ተመሊሱ። ብሓገዝ ናይቲ ተቐናቓኒ ነበር ኣንዋር ኢብራሂም፡ ዳግማይ ቀዳማይ ሚኒስተር እታ ሃገር ኮይኑ ክምረጽ እንከሎ፡ ናጂብ ራዛክ ድማ ብዘይሕጋዊ ምስግጋር ገንዘብን ስልጣን ምጥቃምን ብዝብል ክሲ ተኣሲሩ። ናይ ማሃቲር ሰልፊ ግን ክብደት ውሽጣዊ ንሕንሕ ክጻወር ከምዘይክእል ብምርግጋጹ፡ ኣብ ለካቲት 2020 ማሃቲር ካብ ስልጣኑ ተኣልዩ። እዚ ወዲ 97 ዓመት ፖሊቲከኛ፡ ናይ ሕማም ልቢ ጸገም ኣለዎ። ተደጋጋሚ ወቕዒ ልቢ ኣጋጢምዎ መጥባሕቲታት ተገይርሉ እዩ። ብኮቪድ-19 ተለኺፉ ሆስፒታል ድሕሪ ምእታዉ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ከምዝወጸ ድማ ይፍለጥ።


ኢጣልያ፡ ጸረ-ስደተኛታት ጆርጅያ ሜሎኒ ከም እትዕወት ይግመት

መራሒት ሰልፊ ሕሉፍ የማናዊ - ሰልፊ ሕውነት ኢጣልያ - ጆርጅያ ሜሎኒ ኣብቲ ኽካየድ ዝቐነየ መረጻ ኢጣልያ ከም ዝተዓወተት ትገልጽ ኣላ፤ በዚ ድማ ኣብ ታሪኽ ‘ታ ሃገር ፋልመይቲ ጓል ኣንስተይቲ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ንምዃን መገዲ ጸሪጋ’ላ። ሜሎኒ፡ ድሕሪ ካልኣይ ኲናት ዓለም ኣዝዩ ሕሉፍ ዝዀነ ኣኽራሪ የማናዊ መንግስቲ ክትምስርት ከም እትኽእል ድማ ሰፊሕ ግምትታት ብኣጋኡ ተነቢሩ’ሎ። ኢጣልያ ሳልሳይ ዝዓበየ ቁጠባ ሕብረት ኣውሮጳ ስለዝዀነት፡ እዚ ተርእዮ’ዚ ንመብዛሕትኡ ክፋል ኣውሮጳ ከም ዘሰንብድ ይግመት። እንተዀነ ድሕሪ እቲ ዝተኻየደ መረጻ መግለጺ ዝሃበት ሜሎኒ፡ እትመርሖ ሰልፊ ሕውነት ኢጣልያ "ንዅሉ ብማዕረ ዘመሓድር" ምዃኑን ዝተነብረሉ እምነት ህዝቢ ከምዘይጠልምን ገሊጻ። ንሳ ኣብ ሮማ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃበቶ መግለጺ፡ ኢጣልያውያን፡ ነቲ ሰልፊ ሕውነት ኢጣልያ ዝመርሖ የማናዊ መንግስቲ ዝድግፍ ንጹር መልእኽቲ ኣሕሊፎም እዮም፡ ኢላ። ዛጊት ተረኺቡ ንዘሎ ውጽኢት ምርኩስ ብምግባር ኣብ ዝተገብረ ገምጋም፡ ሜሎኒ፡ ንናይ ቀረባ መቐናቕንታ ኤንሪኮ ሌታ ማእከላይ-ጸጋማዊ በሊጻ፡ ክሳብ 26% ድምጺ ‘ቲ መረጻ ክትዕወተሉ ከም እትኽእል ብኣጋ ተገሚቱ’ሎ። እቲ ማቴዮ ሳልቪኒ ዝመርሖ ሕሉፍ የማናዊ ሊግን፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ነበር ሲልቪዮ በርሉስኮኒ ዝነበረ ዝመርሖ ማእከል-የማናዊ ሰልፊ ‘ፎርዛ ኢጣልያ’ ዝሓቘፈ ኪዳን የማናዊ ሚሎኒ- ዛጊት ንኽልቲኡ ባይቶታት ዝዕብልሎ ይመስል ኣሎ። እዚ ይዅን እምበር፡ መን ቀጻሊ ንኢጣልያ ክመርሕ እዩ ዝብል ውሳነ፡ ብፕረዚደንት ዝወሃብ ስለዝዀነ ግዜ ክወስድ ምዃኑ ይግመት። ሜሎኒ፡ ዋላ’ኳ ንዩክይረን ዘለዋ ደገፍ ብምጕላሕን ትረኻታት ጸረ-ሕብረት ኣውሮጳ ብምቅላልን፡ ምስላ ንምጽባቕ ኣበርቲዓ ትሰርሕ እንተሃለወት፡ ድሕሪ ካልኣይ ኲናት ዓለም ካብ ሓድጊታት ፋሽስታዊ ውልቀ መላኺ ቤኒቶ ሙሶሊኒ ሱር ንዘለዎ ሰልፊ እያ ትመርሕ። ኣብ መጀመርታ ናይዚ ዓመት ንሳ ሕሉፍ የማናዊ ሰልፊ ቮክስ - ስጳኛ ኣብ ዘስመዐቶ መደረ፡ "እወ ንተፈጥሮኣዊ ስድራቤት - ኣይፋል ንጐስጓስ ሕደጾታውነት፤ እወ ንጾታዊ መንነት - ኣይፋል ንጾታዊ ስነ-ሓሳብ፤ ኣይፋል ንእስላማዊ ዓመጽ - እወ ንውሑስ ዶባት፤ ኣይፋል ንጃምላዊ ስደት፣ ኣይፋል ንዓበይቲ ኣህጉራዊ ፋይናንስ፣ ኣይፋል ንቢሮክራት ብራስለስ [ሕብረት ኣውሮጳ]!" ክትብል ቀዳምነታታ ኣቐሚጣ። ነቲ ንዓወት ሜሎኒ፡ ብ 26% ኣብ ልዕሊ ንማእከላይ ጸጋማዊ ኪዳን ዘቐምጥ ትንበያታት ኣመልኪታ፡ ኣባል ሰልፊ ዲሞክራት ዝዀነት ዲቦራ ሴራቻኒ “ንኢጣልያ ዘሕዝን ምሸት እዩ” ኢላ። የማናውያን "ኣብ ባይቶ በዚሖም ኣለው፣ ኣብታ ሃገር ግን ኣይኰነን" ክትብል ወሲኻ ትገልጽ። ጸጋማውያን፡ ድሕሪ’ቲ ን18 ኣዋርሕ ዝጸንሐ ምሩኽማሽ ሃገራዊ ሓድነታዊ መንግስቲ ኢጣልያ፡ ምስ ካልኦት ሰልፍታት ግብራዊ ዝዀነ ስራሕ ከካይዱ ኣይከኣሉን። ሰበስልጣን ቅድሚ ምድማጽ’ውን ተስፋ ቈሪጾም ጸኒሖም’ዮም። እቲ ብጁሰፐ ኮንተ ዝካየድ ምንቅስቓስ ‘ሓሙሽተ ኮኾብ’ ሳልሳይ ደረጃ ዝሕዝ ይመስል ኣሎ፤ እንተዀነ ሓያሎ ፖሊሲታት ማእከል-ጸጋም እኳ እንተሃለው ምስ ኤንሪኮ ለታ ግን ዓይኒ ንዓይኒ ኣይረኣኣዩን። ቍጽሪ መረጽቲ፡ ብዘደንቕ መልክዑ ትሑት እዩ ነይሩ፣ ግዜ መረጻ ኣብ ዝተዓጽወሉ 63.82% ኰይኑ፡ ካብ 2018 ዳርጋ ብ10 ነጥቢ ከምዝነከየ ሚኒስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት ኢጣልያ ገሊጹ። ብፍላይ ኣብ ሲቺልያ ሓዊሱ ኣብ ደቡባዊ ግዝኣት ኢጣልያ፡ ቍጽሪ መረጽቲ ውሑድ ነይሩ። ኢጣልያ ካብ ቀንዲ መስራትቲ ሕብረት ኣውሮጳን ኣባል ኔቶን ኰይና፡ ሜሎኒ ብዛዕባ ሕብረት ኣውሮጳ እተስምዖ ዘላ ዘረባታት ምስ መራሒ ሃንጋሪ ቪክቶር ኦርባን ከቀራርባ እዩ። ክልቲኦም መላፍንታ ምስ ሩስያ ጥቡቕ ርክብ ዝጸንሖ ምዃኑ ዝፍለጥ እዩ። እቲ ወዲ 85 ዓመት ቀዳማይ ሚኒስተር ነበር በርሉስኮኒ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ቭላድሚር ፑቲን ንዩክረይን ዝወርር ተደፊኡ እዩ፡ ክብል እንከሎ ሳልቪኒ ድማ፡ ምዕራባውያን ኣብ ልዕሊ ሩስያ ንዘንበርዎ እገዳ ኣብ ምልክት ሕቶ ኣእትዩዎ ኣሎ። ሜሎኒ፡ ህሉው ቅልውላው ጸዓት ንዅነታት ቀይርዎ'ዩ ኢላ ብምክርኻር፡ ነቲ ንዳግመ-ሕውየት ኢጣልያ ምስ ሕብረት ኣውሮጳ ዝተሰማምዓትሉ ኣስታት 200 ቢልዮን ዩሮ ሓገዝን ልቓሕን ድሕረ-ኮቪድ 19 ዳግማይ ክትርእዮ ትደሊ። ንነዊሕ እዋን ፖለቲካዊ ዳይረክተር ቀዳማይ ሚኒስተር ሃንጋሪ ኰይኑ ዝዓየየ ባላዝ ኦርባን፡ ቀልጢፉ ንየማናውያን ሰልፍታት ኢጣልያ እንቋዕ ሓጐሰኩም ብምባል፣ "ንብድሆታት ኣውሮጳ ንምግጣም፡ ካብ ዝዀነ እዋን ንላዕሊ ናይ ሓባር ራእይን ኣቀራርባን ዘለዎም መሓዙት የድልዩና" ኢሉ። ጆርዳን ባርዴላ ካብ ሕሉፍ የማናዊ ሃገራዊ ሰልፊ ፈረንሳ፡ ኢጣልያውያን መረጽቲ ንሓላፊት ኮሚሽን ኣውሮጳ ኡርሱላ ቫን ደር ለየን ትምህርቲ ትሕትና ሂቦምዋ ኣለው፡ ኢላ። ኡርሱላ ኣቐዲማ፡ ኢጣልያ ናብ "ሓደገኛ ኣንፈት" እንተኸይዳ ኣውሮጳ ግብረመልሲ ዝህብ "መሳርሒታት" ከምዘለዋ ገሊጻ ነይራ። ይዅን እምበር፡ ፕሮፌሰር ጂያንሉካ ፓሳረሊ ካብ ዩኒቨርሲቲ ሳፒየንዛ ሮማ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ንሳ ኣብ ንኣውሮጳ ካብ ምህዋኽ ክትቍጠብን ኣብ ካልእ ፖሊሲታት ከተተኩርን የድሊ ኢሉ። "ኣብ ሲቪላዊ መሰላትን ፖሊሲታትን፡ ኣብ ልዕሊ መሰላት ሕደጾታውነትን ስደተኛታትን ዝያዳ ገደብ ክንርኢ ኢና ዝብል ግምት ኣሎኒ፡" ኢሉ። ሳልቪኒ ነተን ካብ ሊብያ ስደተኛታት ሒዘን ማእከላይ ባሕሪ ዝሰግራ ጀላቡ ደው ንምባል ናብ ሚኒስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት ክምለስ ተስፋ ክገብር’ዩ። እዚ መረጻ’ዚ፡ ምጕዳል ክልቲኡ ባይቶታት ብሓደ ሲሶ ዘርኣየ ኰይኑ፡ እዚ ድማ ንረብሓ’ቲ ዝተዓወተ ሰልፊ ምዃኑ ይግመት። ብመሰረት ገምጋም ራይ-ቲቪ ፡ እቶም ሰለስተ ሰልፍታት ኣብቲ ዝተሓደሰ 400 መንበር ዘለዎ ቤት ምኽሪ፡ ካብ 227-257 ወንበር፣ ኣብቲ 200 ዝወንበሩ ሰነት ድማ ካብ 111-131 መናብር ክሕዙ ከም ዝኽእሉ ተፈሊጡ’ሎ። ሳልቪኒ፡ እቲ የማናዊ ሰልፊ ኣብ ክልቲኡ ባይቶታት ርኡይ ብልጫ ከምዘለዎ ገሊጹ። ብተወሳኺ ገምጋም ራይ-ቲቪ ከም ዘመልክቶ፡ እቲ ብሜሎኒ ዝምራሕ ጥምረት ማዕረ ክንደይ ዓብላሊ ክኸውን ከምዝኽእል ብምግላጽ፣ ሰልፊ ማእከላይ-ጸጋም ኣብ ቤትምኽሪ ካብ 78-98 መናብር፡ ኣብ ሰነት ድማ 33-53 ጥራይ ክሕዝ እዩ።


ስደተኛታት ከምዘይትፈቱ ዝዘረበላ ሜሎኒ መራሒት ኢጣሊያ ናይ ምዃን ተኽእሎ ኣለዋ

መራሒት ውድብ ሕሉፍ የማናዊ 'ኣሕዋት ኢጣሊያ' ዝኾነት ጆርጅያ ሜሎኒ ኣብቲ ዝካየድ ዘሎ መረጻ ተዓዊታ ቀዳማይ ሚኒስተር እታ ሃገር ናይ ምዃን ሰፊዕ ዕድል ከምዘለዋ ተገሊጹ። ንሳ ሓይሊ ባሕሪ ኢጣሊያ ካብ ሊብያ ስደተኛታት ጽዒነን ኣብ ልዕሊ ዝመጽኣ ጀላቡ ዕግታ ክግበር ብምጽዋዕ እያ እትፍለጥ።


ኤርትራዊ-ስዊድናዊ ኣብ ዞባውን ከባብያውን ምርጫታት ተዓዊቱ

ንሰልፊ 'ሶሻል ደሞክራትስ' ብምውካል ኣብ ዞባዊ ምርጫ ዝተሳተፈ ኤርትራዊ-ስዊድና ተዓዊቱ። ዑስማን ሰይድዓብደላ፡ ንዞባ 'ቫስተርኖርላንድ' (Västernorrland) ብምውካል'ዩ ተወዳዲሩ። ኣብ ምምሕዳር ከባቢ ክራምፎርስ (Kramfors) ተወዳዲሩ ከምዝተዓወተ'ውን ዑስማን ንቢቢሲ ሓቢሩ። እቲ መንሰይ ፖለቲከኛ ድሕሪ ምዕዋቱ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ንዝመጽእ ኣርባዕተ ዓመታት ከምዘገልግል ብምጥቃስ፡ ንደገፍቱ ዘለዎ ምስጋና ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ገሊጹ። "ኣብ ዞባን ከምኡ ውን ኣብ ኮሙን ድምጽኹም ብምሃብ ንዝገበርኩምለይ ደገፍ ሓጎሰይ ወሰን የብሉን፣ ኣዝየ ድማ የመስግነኩም። ንዝቕጽሉ ኣርባዕተ ዓመታት ንሶሻል ዲሞክራትስ ኣብ ዞባ Västernorrland ንኮሙን ወኪል ከም ፖለቲከኛ ኮይነ ክሰርሕ እየ። "ንዓይ ትርጉም ፖለቲካ ሓቢርካ ምስራሕ  ስለዝኾነ ምስ ናይ ሰልፊ ብጾተይ ብምትሕብባር ኣብ ዝቕጽል ምርጫ ንምዕዋት ንዝሓሸ ኮሙንን ዞባን ሽወደንን ብምፍጣር ካብ መረጽቲ ዝያዳ እምነት ንምርካብ ክንቃለስ ኢና" ኢሉ። ንቢቢሲ ከምዝሓበሮ ድማ፡ ንፓርላማንታዊ መንበር ኣብ ሃገራዊ ምርጫ ተወዳዲሩ እንተዘይተዓወተ'ኳ ካብቶም ሓሙሽተ ዝበዝሐ ድምጺ ዝረኸቡ ክኸውን በቒዑ ነይሩ'ዩ። እቶም ኣርባዕተ ቅድሚት ዝተሰርዑ ኣባላት ባይቶ ከምዝኾኑ ዑስማን ተዛሪቡ። እቲ ኣካል ፖለቲካ ስዊድን ክኸውን ወጢኑ ተላዒሉ ዘሎ ዑስማን፡ ኣባል ክልተ ባይቶታት (ዞባዊን ከባብያዊን) ኮይኑ ከገልግል'ዩ። ኣብታ ሃገር ከም ብዓል ኣርሀ ሓመድናካን ሙሴ ኤፍረምን ዝበሉ ሓያሎ ካብ ኤርትራ ዝተወለዱ ስዊድናውያን፡ ኣባላት ፓርላማን ባይቶታትን ኣመሓደርቲ ከተማታትን ክኾኑ ምብቅዖም ይፍለጥ። ኣብ ዝተፈላለዩ ሃገራት'ውን ኤርትራውያን ስደተኛታት ንኣባልነት ባይቶታት ክወዳደሩን ክዕወቱን ጸኒሖም'ዮም። ስዊድን ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዘዕቆበት ሃገር ምዃና ይግለጽ።


ትራምፕ፡ ሓዳስ መጽሓፍ እተቃልዖ 8 ሓቅታት

ፕረዚደንት ኣመሪካ ነበር ዶናልድ ትራምፕ ንጓሉን ሰብኣያን ካብ ስርሓ ክባረሩ ወሲኑ ከምዝነበረን ሕጋዊ ሰነዳት ናብ ዓይኒ ምድሪ የእቱ ምንባሩን ተቓሊዑ። እዚታት፡ ኣብታ ሎሚ ሰሉስ እትዝርጋሕ፡ ብብዙሓት ትጽቢት ዝግበረላ ዘሎ፡ ጋዜጠኛ ኒውዮርክ ታይምስ ማጊ ሃበርማን ዝጸሓፈታ መጽሓፍ 'ኮንፊደንስ ማን' ተጋሂዱ ኣሎ። እታ መጽሓፍ፡ ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ኒውዮርክ ነጋዳይ ካብ ዝነበረሉ እዋን ጀሚሩ ክሳብ ድሕሪ ፕረዚደንትነት ዘሎ ህይወቱ ዘጠቓልል እዩ። እቲ ጸሓፋይ፡ ልዕሊ 200 ምንጭታት ቃለ-መጠይቕ ዝገበረ ኰይኑ፡ ሓገዝቱ-ነበር ሓዊሱ ምስ ባዕሉ ትራምፕ ካብ ዝተገብረ ሰለስተ ቃለ-መጠይቓት'ውን ዘጠቓለለ እዩ። እቲ ፕረዚደንት ነበር፡ ንሃበርማን ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢኡ፡ እታ መጽሓፍ "ብዙሓት ሓቅነቶም ዘይተረጋገጸ ዝተፈብረኹ ዛንታታት" ከምዘለዋ ብምጥቃስ ነቲ ጸሓፋይ ድሂሉ ጽሒፉ። ኣብታ መጽሓፍ ዝተጋህዱ ሸሞንተ ዓበይቲ ነገራት 'ኮንፊደንስ ማን' እምበኣር እዞም ዝስዕቡ እዮም። ሃበርማን፡ ምስ ናይ ሽዑ ሓላፊ ቤተ መንግስቲ ጆን ኬሊን ጠበቓ ዋይት ሃውስ ዶን ማክጋንን፡ ኣብ ዝገበሮ ርክብ፡ ሚስተር ትራምፕ ጓሉ ኢቫንካን ናኽራዩ ጃረድ ኩሽነርን ተባሪሮም  ኢሉ- ኣብ ትዊተር ክዝርግሕ ሓሲቡ ከምዝነበረ ኣቃሊዑ። ክልቲኦም፡ ላዕለዎት ሓገዝቲ ዋይት ሃውስ ዝነበሩ እዮም። ሚስተር ኬሊ፡ ትራምፕ ቅድሚ ነቲ ትዊተር ምጥቅዑ፡ መጀመርታ ምስ ኢቫንካን ሚስተር ኩሽነርን ክዛረብ መኺርዎ። ሚስተር ትራምፕ ምስኦም ተዘራሪቡ ኣይፈልጥን፡ ክልተኦም ድማ ክሳብ መወዳእታ ፕረዚደንትነቱ፡ ሓገዝቲ ዋይት ሃውስ ኰይኖም ጸኒሖም። ሚስተር ትራምፕ፡ ሓደ እዋን ኩሽነር ኣብ 2017 ዝሃቦ ህዝባዊ መደረ ምስ ሰምዐ፡ "ቍልዕነቱ ኣይወደአን" ዝብል ርእይቶ ከምዝሃበ'ውን እታ መጽሓፍ ትገልጽ። ሚስተር ትራምፕ፡ ንኢቫንካን በዓል ቤታን ካብ ስርሖም ክባረሩ ደልዩ ከምዘይፈልጥ ነጺግዎ። "ጽሩይ ልበ-ወለድ፣ ናብ ኣእምሮይ እኳ መጺኡኒ ኣይፈልጥን" ኢሉ። ሃበርማን፡ ትራምፕ፡ ቤተ ፈተነታት ዕጸፋርስ ሜክሲኮ ናይ ምድብዳብ ሃቐነ ብዙሕ ግዜ ከምዘልዓለ ጽሒፉ። እዚ ሓሳብ እዚ፡ ንሚኒስተር ምክልኻል ኣሜሪካ ነበር ማርክ ኤስፐር ዘደንጹ እዩ ነይሩ። እቲ ሓሳብ፡ ሚስተር ትራምፕ ምስ ሓላፊ ህዝባዊ ኣገልግሎት ጥዕና ኣመሪካ ብሬት ጂሮየር፡ ካብ ዝገበሮ ዕላል ዝመንጨወ እዩ። ሚስተር ጂሮየር፡ ከምቲ ልሙድ፡  ዩኒፎርም ተኸዲኑ ናብ ቤት ጽሕፈት ኦቫል ኣትዩ፡ ንሚስተር ትራምፕ ድማ ኣብ ሜክሲኮ ዘይሕጋዊ ዕጸፋርስ ዘፍርዩ መሳለጥታት ዘይሕጋዊ ንጥረ ነገራት ደው ንምባል፡ ዶብ ሰጊሮም ከይኣትዉ ጥቡቕ ሓለዋ ብምግባር ምክልኸል ከምዝከኣል ሓቢርሉ። ትራምፕ ንሚስተር ጂሮየር፡ ወተሃደራዊ መኮነን ኣምሲሉ ብጌጋ ብምርድኡ እዩ፡ ኣብቲ መሳለጥያታት ዕጸፋርስ ብቦምባታት ክድብደብ ሓሳብ ኣቕሪቡ። ከም ግበረ መልሲ ናይዚ ድማ፡ ዋይት ሃውስ ንሚስተር ጂሮየር ዩኒፎርሙ ተኸዲኑ ምእታው ደው ከብል ሓቲቱ። ትራምፕ ኣብ ጥቅምቲ 2020፡ ኮቪድ ኣብ ዝሓመመሉ እዋን፡ ኣብ ዋይት ሃውስ ዝነበሮ ኵነታት እናገደደ ብምምጽኡ፡ ከይመውት ፈርሑ ነይሩ። ምክትል ሓላፊ ስታፍ ቶኒ ኦርናቶ፡ ነቲ ፕረዚደንት ጥዕናኡ ዝያዳ እንተንቆልቊሉ፡ ቀጻልነት መንግስቲ ንምርግጋጽ ኣገባባት ከቐምጥ ከምዘለዎ ኣጠንቂቝ ነይሩ። ትራምፕ፡ እቲ ለበዳ ንምንእኣስ ሓያሎ ፈተነታት'ኳ እንተገበረ፡ እቲ ቫይረስ ምስሉን ፖለቲካዊ ድርኺቱን ብኣሉታ ይጸልዎ ከምዘሎ ተሰኪፉ ነይሩ። ሃበርማን፡ ትራምፕ ኣብ ጥቓኡ ንዝርከቡ ሓገዝቲ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ከውጽኡ ከምዝሓተቶምን፡ ኣብቲ እዋን ኣመሓዳሪ ኒውዮርክ ዝነበረ ኣንድሪው ኩሞ ድማ ኣብ ቲቪ ብዛዕባ እቲ ቫይረስ ከይዛረብ ከምዝመኸሮን ይጽሕፍ። ትራምፕ ንሚስተር ኩሞ፡ "ክንድዚ ዝኣክል ዓቢ ነገር ኣይትግበሮ፡ ጸገም ክተምጸኣልና ኢኻ" ክብል ከምዝተዛረቦ እቲ መጽሓፍ ይሕብር። እታ መጽሓፍ ሃበርማን፡ ኣብ መንጎ ፕረዚደንት ነበር ትራምፕን መራሕቲ ዓለምን ዝተፈጸሙ ሓያሎ ርክባት ብዝርዝር ትገልጽ። ንኣብነት ትራምፕ ምስ ናይ ሽዑ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ዓባይ ብሪጣንያ ተረዛ ሜይ ኣብ ዝገበሮ ናይ መጀመርታ ርክብ፡ ብዛዕባ ምንጻል ጥንሲ ኣልዒሉ፡ "ገለ ሰባት ደገፍቲ-ህይወት እዮም፣ ገለ ሰባት ድማ ደገፍቲ-ምርጫ እዮም። ገለ ውቃጦ ዘለዎም እንስሳታት ንጓልኪ እንተዓሚጾማ እሞ ንሳ እንተጠኒሳ እሞ ሕሰብዮ" ኢሉዋ። ብድሕሪኡ፡ ኣብ ዕላሉ ነቲ ኣርእስቲ ናብ ካልእ ቀይሩ፡ ኣብ ሰሜን ኣየርላንድ፡ ኣብ ጥቓ ንብረቱ ኣብ ባሕሪ ዝካየድ ፕሮጀክት ንፋስ ከይትከል ብኸመይ ከምዝዕገት ኣዕሊሉዋ። ትራምፕ ኣብ ምርጫ 2020 ብፕረዚደንት ኣሜሪካ ጆ ባይደን ይሰዓር ከምዘሎ ምስተረጋገጸ፡ ንከንቲባ ከተማ ኒውዮርክ ነበርን ውልቃዊ ጠበቓኡ ሩዲ ጁልያኒን ደዊሉሎም። ንሱ፡ ካልኦት ጠበቓታቱ፡ ውጽኢት ምርጫ ንምግልባጥ ኣብ ዝገበሮ ጻዕሪ ድሕሪ ምእባዮም፡ "ሕራይ ሩዲ ንስኻ ኢኻ ሓላፊ። ገለ ዘይተለምደ ግበር፣ ዝደለኻዮ ግበር፡ ኣነ ኣይግድሰንን" ኢሉ። ትራምፕ ንሚስተር ጁልያኒ፡ "ጠበቓታተይ ኣዝዮም ዘይረብሑ እዮም" ከም ዝበለ እቲ መጽሓፍ ይሕብር። ብተወሳኺ ንጠበቓ ዋይት ሃውስ ፓት ሲፖሎን ብተደጋጋሚ ይነቅፍ ነይሩ። ኣብቲ እዋን ሚስተር ትራምፕ ብክልሰ-ሓሳባት ውዲታዊ ከምዝተጸልወን፡ ናይ ገዛእ ርእሱ ኣማኸርቲ ዝተደናገሩ ኰይኑ ዝስምዖም ጠበቓታት ከምዝደለየን እታ መጽሓፍ ትገልጽ። ትራምፕ ኣብ 2016 ጐስጓስ ኣብ ዝገብረሉ ዝነበረ እዋን፡ ኣብ ነፋሪት ኰይኑ፡ ብኣካያዲ ጐስጓሱ ኮሪ ለዋንዶውስኪን ጸሓፊኡ  ሆፕ ሂክስን፡ ዝኸፈሎ ግብሪ ኣመልኪቱ ብግልጺ ክነግር ተሓቲቱ። እዚ ጉዳይ እዚ ኣብቲ ናብ ዋይት ሃውስ ዝግበር ዝነበረ ንሕንሕ ከም ጸገም ዝረኣይዎ ጉዳይ እዩ። ትራምፕ፡ ቅድሚ ናብ ሃንደበታዊ ሓሳብ ምእታዉ፡ ንድሕሪት ምልስ ብምባል፡ መልሲ ከምዝሃበ ሃበርማን ይጽሕፍ'ሞ፡ "እዋእ፡ ዝኸፍሎ ግብሪ ደኣ ኣብ ኦዲት ከምዘሎ ትፈልጥ እንዲኻ፡ ኵሉ ግዜ እየ ኦዲት ዝግበር" ኢሉ። "ስለዚ፡ እዚ ማለተይ እየ፡ ደሓን 'ድሕሪ ሕጂ ኣብ ትሕቲ ኦዲት ኣብ ዘይህልወሉ እዋን ከፍልጥ እየ። ምኽንያቱ ኣብ ትሕቲ ኦዲት ፈጺመ ኣይክህሉን እየ።" ካብ ሪቻርድ ኒክሰን ጀሚሩ፡ ኵሉ ፕረዚደንት ኣመሪካ ብወለንታኡ ናይ ግብሪ መመልከቲኡ የፍልጥ እዩ ነይሩ። ሚስተር ትራምፕ ፕረዚደንት ኣብ ዝዀነሉ ዓመት 750 ዶላር (662 ፓውንድ) ግብሪ ኣታዊ ፌደራል ከምዝኸፈለ፣ ኣብ 2020 ኒውዮርክ ታይምስ ዝተኻየደ መርመራ ኣረጋጊጹ። ሚስተር ትራምፕ፡ ኣብ ስልጣን ኣብ ዝነበረሉ እዋን፡ ሰራሕተኛታት ዋይት ሃውስ በብእዋኑ እቲ ሽቓቕ ሕጋዊ ማሕተም ብዘለዎ ወረቐት ከምዝተዓጽወን፡ ንሱ ከምዝደርበዮምን ይኣምኑ ነይሮም። ብተወሳኺ፡ ንሱ ሰነዳት ከምዝቐድድ'ውን ይግለጽ።እዚ ድማ ንሕጊ መዛግብቲ ፕረዚደንት ዝጻረር እዩ - እዚ ሕጊ እዚ ብሓደ ፕረዚደንት ዝፍጠር ወይ ዝተቐበሎ ሰነዳት ንብረት መንግስቲ ኣሜሪካ እዩ፡ ፕረዚደንትነት ምስተወድአ ድማ ሃገራዊ ስነዳ ኣሜሪካ ክሕዞ ኣለዎ ዝብል ሕጊ እዩ። እቲ ዝርዝር ሓበሬታ፡ ካብ ዋይት ሃውስ ሚስተር ትራምፕ ዝጠፍኡ ሰነዳት ብሃገራዊ ማህደር ኣብ ዝቐረበሉ ዘሎ ሰፊሕ ክስታት ኣብ ዘሎ እዋን'ዩ ዝወጽእ ዘሎ። ትራምፕ ካብ ስልጣኑ ምስ ወረደ ኣብ ፍሎሪዳ ኣብ ዝርከብ ርስቲ ማር-ኣ-ላጎ መዛግብቲ መንግስቲ ብምሓዝ ብሚኒስትሪ ፍትሒ ገበናዊ መርመራ እውን ይግበረሉ ኣሎ። ትራምፕ፡ ድሕሪ ምምራቝ ኣብ 2017 ነዊሕ ከይጸንሐ ኣብ ዝተኻየደ ኣኼባ ኮንግረስ፡ ሚስተር ትራምፕ ናብ ሓደ  ዝተፈላለየ 'ጕጅለ ሰራሕተኛታት ዲሞክራት' ገጹ ብምቕያር፡ ኣገልገልቲ መሲሎምዎ፡ ከየስተብሃለ 'ዝብላዕ' ቁርሲ ከምጽኡ ሓቲቱዎም። ትራምፕ ከምኡ ዝበለ፡ ንሰራሕተኛታት ንሰኔተር ቻክ ሹመርን ተወካሊት ናንሲ ፔሎሲን ከም ዝዀነ እቲ መጽሓፍ ብዝርዝር ይገልጽ። ሃበርማን፡ ሚስተር ትራምፕ ተዛሪብዎ ዝተባህለ ጽልኢ ሕደጾታወነት ዝገልጽ ታሪኽ እውን ሰኒዱ ኣሎ።


ጻውዒት ሰላም ሲቪካዊ ማሕበራት ኢትዮጵያ ዝደንጐየ’ዶ ይኸውን?

ኣብዚ ሰሙን፡ ልዕሊ 30 ሲቪካዊ ማሕበራት፡ እቲ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ዝቕጽል ዘሎ ኲናት ደው ንኽብል ዝጽውዕ ጋዜጣዊ መግለጺ ንምሃብ ዝዓለመ መደብ'ኳ እንተነበሮም፡ ከምቲ ዝሓሰብዎ ኣይሰመረሎምን። እቲ ክልተ ዓመት ክመልኦ ሒደት ኣዋርሕ ዝተረፎ፡ ኣብ ትግራይ ዝተወልዐ ኲናት ሓድሕድ፡ህይወት ብዙሓት ወሲዱ፡ ሚልዮናት ካብ ቤት ንብረቶም ኣመዛቢሉ፡ ጠንቂ ማእለያ ዘይብሉ ሕሰም፡ ቁጠባውን ማሕበራውን ቅልውላው፡ ዓመጽን ካልእን ኰይኑ  እዩ። እዚ እናዀነ ግን፡ እቶም ቅድሚ ገለ መዓልታት፡ ኲናት ደው ክብል ኣለዎ ዝበሉ ኣባላት 35 ሲቪካዊ ማሕበራት መልእኽቶም ንጋዜጠኛታት ከሕልፉ ኣይከኣሉን። እዞም ኣብ ዙርያ ሰብኣዊ መሰላትን ሰላምን ዝነጥፉ ትካላት፡ እቲ ክስተት ከም ዘሕዘኖም ገሊጾም። እቶም ማሕበራት “ህጹጽ ጻውዒት ሰላም” ኢሎም ኣብ ዝሰመይዎ መልእኽቲ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት እታ ሃገር ዘለዉ ኲናትን ጐንጽታትን ደው ክብሉ ይሓቱ። እዚ መልእኽቲ ንምትሕልላፍ ዝጸውዕዎ ጋዜጣዊ መግለጺ ግን ወተሃደራውን ሲቪልን ዝተኸድኑ ኣባላት ጸጥታ ደው ከም ዘበልዎ ይዛረቡ። ቢቢሲ፡ ብዛዕባ እዚ ጉዳይ ካብ ኮሚሽን ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ መብርሂ ሓቲቱ’ዩ፤ እንተዀነ እቲ ኮሚሽን ዝፈልጦ ነገር ከም ዘይብሉ ገሊጹ። ካብ ኮሚሽን ፖሊስ ፌደራል ምላሽ ንምርካብ ዝተገብረ ፈተነ ግን ኣይሰመረን። ኣብ መንጐ መንግስትን ህወሓትን ሰላም ክወርድ ጻዕሪ ክገብር ዝጸንሐ ፍሉይ ልኡኽ ሕብረት ኣፍሪቃ ኦሉሴጉን ኦባሳንጆ ኣይሰመረሉን። ሓይልታት ትግራይ፡ እቲ ሕብረት ናብ መንግስቲ ኢትዮጵያ ስለዘሻሩ፡ መንጐኛ ክኸውን ኣይክእልን፣ ይቀየረልና ዝብል መርገጺ ኣለዎም። በዚ መሰረት፡ ንመንግስቲ ፌደራልን ሓይልታት ትግራይን መን ይሸምግሎም ዝብል ሕቶ ምላሽ ከይረኸበ፡ ዳግማይ ኲናት ተወሊዑ ኣሎ። እዚ ዘተሓሳሰቦም 35 ሲቪካዊ ማሕበራት፡ “ህጹጽ ጻውዒት ሰላም” ኣቕሪቦም። ማእከል መሰላትን ዲሞክራሲያዊ ዕብየትን፡ ሓደ ካብኣቶም'ዩ። ዳይሬክተር እዚ ትካል በፍቃዱ ሃይሉ፡ መብዛሕትኦም እቶም ትካላት ኣብ ዙርያ ሰብኣዊ መሰላት ዝሰርሑ ምዃኖም ገሊጹ። ንሱ ከም ዝብሎ፡ እቶም ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት እታ ሃገር ዝርኣዩ ዘለው ጐንጺታት ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ሰባት ዘውርድዎ ዘለው መጥቃዕቲ ብምቅዋም ዝቐረበ ጻውዒት ሰላም እዩ። “ዜጋታት፡ ንቕትለት፡ ስደት፡ ጾታዊ መጥቃዕቲ ተቓሊዖም፤ ናይ ምንቅስቓስ መሰሎም ተገዲቡ’ዩ ዘሎ። እዚ ብህጹጽ ብሰላማዊ መገዲ እንተዘይተፈቲሑ፡ ሃገራዊ ህልውናና ኣብ ሓደጋ ክወድቕ’ዩ ዝብል ስግኣት ኣሎና፡” ይብል። እቶም ትካላት፡ ነዚ መልእኽቲ ዝምልከት ብ1 ጳጉሜን 2014 ዓ.ም [ግእዝ] ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝርከብ ሓደ ሆቴል መግለጺ ንምሃብ ተዳልዮም ከምዝነበሩን “ኣኽበርቲ ጸጥታ” ምዃኖም ብዝገለጹ ሰባት ከም ዝተኸልከሉን በፍቃዱ ይዛረብ። “ኣኽበርቲ ጸጥታ ኢና ዝበሉ ሰባት፡ ንሕና ኣብቲ መግለጺ እንህበሉ ሆቴል ቅድሚ ምብጻሕና፡ንሓለፍቲ እቲ ሆቴል እቲ መደብ ክካየድ የብሉን፡ ኢሎም ጠጠው ኣቢሎምዎ ጸኒሖምና። ብልክዕ መን’ዩ ከልኪሉና ግን ክሳብ ሕጂ ኣይፈለጥናን።” ይዅን’ምበር፡ ከምዚኦም ዝበሉ ስጕምታት፡ ጠንቂ ምጽባብ መድረኽን ምንቅስቓስን ሲቪካዊ ማሕበራት ክዀኑ ይኽእሉ’ዮም ዝብል ስግኣት ከም ዘለዎ ሓቢሩ። እቶም ትካላት፡ ብሓባር ኣብ ዘውጽእዎ መግለጺ፡ እቶም ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ዘለዉጐንጽታት፡ ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ሰባት፡ ሰብኣዊን ማሕበረ-ቍጠባውን  ቅልውላው ይፈጥሩ ኣለው ኢሎም። ብፍላይ፡ ኣብ ትግራይ እቶም ብሰንኪ ኲናት ዝተቛረጹ ማሕበራዊ ኣገልግሎታት ብህጹጽ ስርሖም ክጅምሩ ኣለዎም ብምባል፡ ኣብቲ ኲናት፡ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ዝፈጸሙ ሓይልታትመርመራ ተገይሩ ተሓታትነት ክረጋገጽ ኣለዎ፡ ይብሉ። ማሕበር ጋዜጠኛታት ኣምሓራ’ውን ሓደ ካብ’ቶም፡ “ሓቀኛ፡ ሰላማውን ንዅሎም’ቶም ኣብቲ ጐንጺታት ዝሳተፉ ሓይልታት ዝሓቘፈ ዕርቅን ልዝብን” ክጅመር ዝሓተቱ ሲቪካዊ ማሕበራት እዩ። ዳይሬክተር እቲ ማሕበር፡ ኣየለ ኣዲስ [ዶ/ር]፡ “እቲ ሕጂ ዘቕረብናዮ ጻውዒት፡ ንምሽምጋል ዘሎና እጃም ንምፍጻም’ዩ” ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ። እቲ ኣብ ትግራይ ጀሚሩ ዝቕጽል ዘሎ ኣዕናዊ ኲናት ሓድሕድ ቅድሚ ምብርዑ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት እታ ሃገር ብርክት ዝበሉ ጐንጽታት ተላዒሎም’ዮም። በዚ ምኽንያት ኣማኢት ሰላማውያን ሰባት ግዳያት ብሄር ተኰር መጥቃዕታትን ምፍንቓልን ኰይኖም፡ ንብረት’ውን ዓንዩ እዩ። እዞም ግጭታት ጠንቂ ሞት ዓሰርተታት ኣሽሓት ኰይኖም፡ ኣብ ቁጠባን ፖለቲካን እታ ሃገር ኣሉታዊ ጽልዋ ፈጢሮም’ዮም ዝብል ኣየለ፡ እቲ ኲናት ጠጠው ክብል ይሓትት። “ኵሎም ሓይልታት ዝጀመርዎ ኲናት ጠጠው ኣቢሎም ክዘራረቡ ኣለዎም። ዜጋታት ናይ ምንባር መሰሎም ክኽበር ኣለዎ። ካብዚ ኲናት ዓወት ክርከብ ኣይንጽበን፤ ንሰላም ኢዶም ዝዝርግሑ ሓይልታት’ዮም ዝዕወቱ።” መስራቲትን ዳይሬክተርን ሲቄ ማሕበር ልምዓት ደቂ ኣንስትዮ ዝተባህለ ሃገራዊ ዘይመንግስታዊ ትካል ዝኾነት ዘርትሁን ተፈራ ብወገና፡ ኣብዚ ሓድሽ ዓመት-2015 ኣብታ ሃገር ሰላም መጺኡ ክንርኢ ንትስፎ ኢላ። “መሰል ህጻናትን ደቂ ኣንስትዮን ተሓልዩ፡ ብሰላም ወጺእና እንኣትወሉ፣ ዝተመዛበሉ፡ ጉድኣት ዝወረዶም ሰባት እግሪ ተኺሎም መሰሎም ተሓልዩ ናብ ሰላማዊ ህይወቶም ክምለሱ’ዩ ድልየትና፡” ትብል። “ጉዳይ እዛ ሃገር ኣብ ኢድ ተራጸምቲ ፖለቲካ ወዲቑ’ዩ። እቲ ክሳብ ሕጂ ዝወረደ ክሳራ ድማ ምድንጓይና ዘረጋግጽ’ዩ፡” ዝብል ዳይሬክተር ማሕበር ጋዜጠኛታት ኣምሓራ ኣየለ ኣዲስ፡ደንጕዩ’ውን እንተዀነ ጻውዒት ሰላም ግን ክቐርብ ኣለዎ፡ ኢሉ። ማሕበረሰብ ዓለም፡ ኣብ መንጐ መንግስቲ ፌደራልን ህወሓትን ሰላማዊ ዝርርብ ንኽግበርዝጀመሮ ጻዕሪ ተቛሪጹ ዳግም ኲናት ምውልዑ ከም ዘሕዘኖ ክገልጽ ጸኒሑ ኣሎ። “ኵሉ ንሰላም ክዝምር ኣለዎ፡” ዝብል ኣየለ፡ ማሕበሩ ንዝሓለፉ ሓሙሽተ ኣዋርሕ ዘላቒ ሰላም ንምምጻእ ዝሕግዙ ስራሓት ክሰርሕ ምጽንሑ ይዛረብ። በዚ መሰረት፡ ኣብ ክሊ ህንጸት ሃገርን ድልየት ህዝብን ዝምልከት ምስ ዝተፈላለዩ ክፋላት ሕብረተሰብ ክልል ኣምሓራ ብምዝታይ፡ ሃገራዊ ዕርቂ ንምምጻእ ዝሕግዙ ሓሳባት ከም ዘቕረቡ ሓቢሩ። ኣብዚ እዋን ኲናት ዳግም ምውልዑ ነቲ ቅድም ኢሉ ዝተጀመረ ጻዕሪ ሰላም’ኳ እንተዓንቀፎ፡ እቶም ተዋጋእቲ ወገናት ክዘራረቡ እንተኽኢሎም፡ ፍልልያት ክፍትሑ ይኽእሉ’ዮም ዝብል ተስፋ ከም ዘለዎ ገሊጹ። “ምስቲ ዘሎ ህሉው ኵነታት፡ ህዝቢ ሰላም ከም ዝደሊ ግሉጽ’ዩ፤ ኣብ ክልል ኣምሓራ ዘካየድናዮም መድረኻት ዘተ’ውን ነዚ’ዮም ዘርእዩ፤ ኲናት ጠጠው ኢሉ ናብ ሰላም ንእቶ ይብል። ክልቲኦም ናብ ድርድር እንተኣትዮም ነዚ ንምዕዋት ዕድል ኣሎ ኢለ’የ ዝኣምን።” ዳይሬክተር ማእከል መሰላትን ዲሞክራሲያዊ ዕብየትን በፍቃዱ ሃይሉ ብወገኑ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ ጳጉሜን’ውን ተመሳሳሊ ጻውዒት ሰላም ኣቕሪቦም ከም ዝነበሩ ተዛሪቡ። “ማዕከናት ዜና ግን እቶም ተጓነጽቲ ሓይልታት ንዝዛረብዎ ምግዋሕ’ዩ ዝሰልጠን። በዚ ምኽንያት ከኣ ጐሊሕና ክንርአ ኣይከኣልናን ንከውን እምበር ስቕ ኣይበልናን፡” ይብል። ብሕጂ ተስፋ ሰላም ይህሉ'ዶ? ንዝብል ሕቶ በፍቃዱ፡ "ድልየት እንተሃልዩ፣ እወ!" ኢሉ። "እዚ ውልቃዊ ርእይቶይ'ዩ። እዚ ኲናት ኣብ ዝለዓለ ጥርዚ ዝበጽሓሉ እዋን ነይሩ'ዩ፤ ካብ ከምኡ ዝበለ ዓዘቕቲ ወጺእና ሰላማዊ ልዝብ ከም ሓደ ኣማራጺ ምርኣይ እንተኽኢልና፡ ሕጂ ናብኡ ዘይንምለሰሉ ኵነታት የለን ክብል ኣይክእልን። ድልየት እንተሃልዩ፡ እቶም ኵሎም ወገናት ናብ ሰላማዊ ኣማራጺ ምምላሶም ኣይተርፍን፡" ይብል።


ቴክሳስ: ስደተኛታት ናብ መንበሪ ገዛ ምክትል ፕረዚደንት ካማላ ሃሪስ ሰዲዳ

ግዝኣት ቴክሳስ: ክልተ ስደተኛታት ዝጸዓና ኣውቶቡሳት ናብ ካብ ዋሽንግተን ዲሲ ዝርከብ መንበሪ ገዛ ምክትል ፕረዚደንት ካማላ ሃሪስ ሰዲዳ። ኣመሓዳሪ ሪፓብሊካን ቴክሳስ፡ ብሰንኪ እቲ ኣብ ዙርያ ስደተኛታት እናገደደ ዝኸይድ ዘሎ ፖለቲካዊ ክትዕ ኮነ ኢሉ እዩ ከምኡ ገይሩ። እቲ ምምሕዳር፡ ነቶም ስደተኛታት ናብ መንበሪ ገዛ ኣባል ሰልፊ ዲሞክራት ካማላ ሃሪስ ብምልኣኽ ፡ ክትክተሎ ዝግባእ ተሪር ፖሊሲታት ስደተኛታት ኣዘኻኺሩ። እዞም ካብ ግዝኣት ቴክሳስ ዝመጹ ስደተኛታት፡ ኣብዚ ሰሙን ብሓሙስ ናብ ዋሽንግተን ዲሲ ዝተላእኩ ኮይኖም፡ ቅድሚ ሓደ መዓልቲ ድማ፡ ፍሎሪዳ ብተመሳሳሊ ኣገባብ ናብ ደሴት ማሳቹሰትስ ስደተኛታት ሰዲዳ እያ። ክልቲአን ግዝኣታት ብሪፓብሊካውያን ፖለቲከኛታት ዝመሓደራ ኮይነን፡ ስደተኛታት ናብ ብዲሞክራት ዝመሓደራ ግዝኣታት ምልኣኽ ድማ እናዓበየ ዝኸይድ ዘሎ መይላ ኮይኑ ኣሎ። ቁጽሪ ናይቶም፡ ብዶብ ኣመሪካን ሜክሲኮን ዝኣትዉ ስደተኛታት እናነሃረ  ብምምጽኡ እቲ ፖለቲካዊ ወጥሪ እናወሰኸ መጺኡ ኣሎ። ብፍላይ ከም ቴክሳስን ኣሪዞናን ዝኣመሰላ ግዝኣታት ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ስደተኛታት ናብ ከም በዓል ቺካጎ፡ ኒውዮርክን ዋሽንግተን ዲሲን ዝኣመሰላ ከተማታት ብምልኣኽ፡ ሕጊ ኢሚግሬሽን ዕሽሽ ከምዝተብሃሉ ከርእያ ዝደለያ ይመስላ።\n\nእዚ መይላ ግን፡ ኣብ ቤት ፍርዲ ክብዳሕ ከምዝኽእል ክኢላታት ሕጊ ይዛረቡ እዮም፡ እንተኾነ ግን ቀጺሉ እንታይ ከምዝግበር ንጹር ኣይኮነን።\n\nኣብ ዋሽንግተን ዲሲን ማሳቹሰትስን ዝርከቡ ተሓለቕቲ ጉጅለታት ስደተኛታት፡ ብዛዕባ እቲ ምስጓግ ኣቐዲሙ  ከምዘይተነግሮም ገሊጾም።\n\nፎክስ ኒውስ፡ ካብ 75 ክሳብ 100 ዝዀኑ፡ ካብ ቬንዙዌላ ዝመጹ ስደተኛታት ዝጸዓና ክልተ ኣውቶቡሳት፡ ኣብ ኣፍ ደገ መንበሪ ገዛ ምክትል ፕረዚደንት ጠጠው ኢለን፡ ሻንጣ ከራግፋ እንከለዋ ኣርእዩ።\n\nጸኒሑ ድማ ሓደ ዘይመንግስታዊ ትካል መጺኡ ናብቲ ቤተክርስትያን ከም ዘግዐዞም ተገሊጹ።\n\n"ካማላ ሃሪስ 'ዶብና ውሑስ እዩ' ብምባል፡ ነቲ ቅልውላው ትኽሕዶ ኣላ" ክብል ኣመሓዳሪ ቴክሳስ ግረግ ኣቦት ኣብ ትዊተር ጽሒፉ።\n\nንሱ፡ ወሲኹ፡ "ምምሕዳር ባይደን ስርሑ ክሰርሕን ዶብ ከውሕስን ንምዝኽኻር ኢና፡ ስደተኛታት ናብ ሕጎኣ [ሃሪስ] ንሰደላ ዘለና" ኢሉ። ካብቶም ኣብ ዋሽንግተን ኣብ ዝነበራ ኣውቶቡሳት ዝነበሩ ስደተኛታት፡ ቅድሚ ሓሙሽተ መዓልታት ብማእከላይ ኣመሪካን ሜክሲኮን ኣቢሎም ድሕሪ ዝገበርዎ ኣጸጋሚ ጉዕዞ ናብ ኣመሪካ ዝኣተዉ፡ ዴሊንየር መንዶዛን መጻምዱ ማይቤልን ዝበሃሉ መንእሰያት ቬንዙዌላውያን ይርከብዎም። ሰበስልጣን ቴክሳስ ነቶም መጻምድቲ ናብ ዋሽንግተን ከም ዘምርሑ ክነግርዎም እንከለዉ፡ እዞም መጻምዲ ኣብ መንበሪ ገዛ ምክትል ፕረዚደንት ከም ዘለዉ ብጋዜጠኛታት ምስ ተነግሮም ጥራይ እዮም ፈሊጦም። ማይቤል፡ "ንሕና ይፈለጥኩን። ብዛዕባ እዚ ካባኻትኩም ኢና ንሰምዕ ዘለና... ተረሲዕና ኢና ዘለና፤ ኣበይ ከም ዘለና ኣብዚ ክንዛወር ኢልና ሓሲብና ነይርና" ኢላ። እዞም ጽምዲ፡ ናብ ኣባላት ስድረኦም ቅድሚ ምኻዶም፡ ናብ ሓደ ናይቲ ከባቢ ሰብኣዊ ትካል ክኸዱ መደብ ከምዘለዎም ገሊጾም። ካልእ ስደተኛ ኩባዊ ዜጋ ሊዮናርዶ ፐርዶሞ፡ ንሮይተርስ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ እቶም ሰበስልጣን ናብ ዋሽንግተን ‘ብነጻ’ ክሓልፍ ድሕሪ ምፍቃዶም፡ ኣብ ቴክሳስ ኣብ ኣውቶቡስ ከምዝተሰቐለ ገሊጹ። ነቶም ስደተኛታት እትሕግዝ ወለንተኛ ናይቲ ከባቢ ካርላ ቡስቲሎስ፡ ትካላት ስደተኛታት ብዛዕባ እቶም ዝመጹ ሰባት ኣብ መወዳእታ ደቒቕ ጥራይ ከምዝተነግረን ገሊጻ። "እዚ ፖለቲካዊ ምርኢት ክንገብር ከለና፡ ደቂ ሰባት ስቓዮም ዝምዝመዝ ዘሎ ኮይኑ ይስመዐና ኣሎ" ኢላ።


ትራምፕ ኣብ ገዛኡ ሓቢእዎ ንዝተባህለ ሰነዳት ዝምርምር ዳኛ ተሰይሙ

ፕረዚደንት ኣሜሪካ ነበር ዶናልድ ትራምፕ ካብ ስልጣን ክወርድ እንከሎ ናብ መንበሪ ገዛኡ ወሲድዎ’ዩ ዝተባህለ ሚስጢራዊ ሰነዳት ዝምርምር ፍሉይ ዳኛ ተሸይሙ። ወዲ 78 ዓመት ዳኛ ሬይመን ዲሪ፡ ጠበቓታት ትራምፕ ብመሰረት ዘቕረብዎ ጠለብ እዩ ነቲ ጉዳይ ክምርምር ሓላፍነት ተዋሂቡዎ ዘሎ። ክፍሊ ፍትሒ ኣሜሪካ ድማ ነቲ ጠለብ ተቐቢልዎ። ትራምፕ፡ ልዑል ሃገራዊ ምስጢር ዝሓዙ ዝተባህሉ ሰነዳት ሓቢኡ ብዝብል ፖሊስ ኣብ መንበሪ ገዛኡ ተፍትሽ ከም ዝገበረ ይዝከር። ሰብ መዚ ፍትሒ እታ ሃገር፡ እቶም ሰነዳት ትራምፕ ካብ ስልጣን ክወርድ እንከሎ፡ ናብ ሃገራዊ ቤት ግምጃ ከረክቦም ይግባእ ነይሩ ይብሉ። ንሱ ግን፡ ከም ፕረዚደንት ምስጢራዊ ሰነዳት ሒዙ ከም ዝነበረን ብምስጢር ኣብ ገዛኡ ከም ዘቐመጦምን ብምግላጽ ጌጋ ኣይፈጸምኩን ይብል። ኣብዚ ግዜ፡ ጠበቓታት ትራምፕ ክልተ ጠለባት ዘቕረቡ ኰይኖም፡ እቲ ሓደ ቤት ጽሕፈት መርመራ ኣሜሪካ፡ እቶም ሰነዳት ምምርማር ደው ከብል ዝብል እዩ። እቲ ኻልኣይ ድማ፡ እቲ ጉዳይ ብዘይሻራዊ ኣካል ክርአ ኣለዎ ይብል። በዚ መሰረት፡ ኣብዚ ወርሒ ዳኛ እቲ ቀዳማይ ጠለብ ተቐቢሉ ፍሉይ ዘይሻራዊ መርማሪ ክሳብ ዝሽየም መንግስቲ ኣሜሪካ እቶም ሰነዳት ንኸይምርምር ደው ኣቢልዎ ጸኒሑ። ትማሊ ሓሙስ ድማ፡ ዳኛ ፌደራል ኣሜሪካ ኤሊን ካነን፡ ዲሪ ፍሉይ መርማሪ ዳኛ ገይራ ሸይማ። ደገፍቲ ዶናልድ ትራምፕ፡ ክፍሊ ፍትሒ ዝኽተሎ ዘሎ መገዲ ሽርሒ ዲሞክራት’ዩ ይብሉ። በዚ ምኽንያት፡ ትራምፕ ኣብ መጻኢ ፕረዚደንታዊ መረጻ ንኸይወዳደር ንምትዕንቓፍ ኰነ ተባሂሉ ዝተኣልመ ሽርሒ እዩ ዝብል ክሲ ኣቕሪቦም ነይሮም። እቲ ሕጂ ዝተሾመ ዳኛ ሬይመን ዲሪ፡ እቶም ሰነዳት ካብ ኤፍቢኣይ ወሲዱ ብምርማር ውሳነ ክህብ ትጽቢት ይግበር። እዚ ውሳነ፡ እቲ ቤት ጽሕፈት ነቶም ኣብ ልዕሊ እቶም ሰነዳት ዝገብሮ መርመራ ይቐጽል’ዶ ደው ይበል ዝብል ዝውስን ክኸውን እዩ። ኣብ ዝሓለፈ 8 ነሓሰ 2022፡ ኤፍ.ቢ.ኣይ ኣብ ፍሎሪዳ ዝርከብ ገዛ ትራምፕ ዘካየዶ ፈተሻ፡ ዓሰርተ ሓደ ስሩዕ ምስጢራዊ ፋይላት ምውሳዱ ተገሊጹ ምንባሩ ይዝከር። ፕረዚደንት ኣሜሪካ ነበር ዶናልድ ትራምፕ'ውን ኣብ ፍሎሪዳ ዝርከብ ገዛኡ ብኤፍ.ቢ.ኣይ (ፌደራል ቢሮ መርመራ) ከም ዝተዘምተን ማዕጾኡ ከም ዝተሰብረን ገሊጹ ነይሩ።


ቀዳመይቲ ሚኒስተር ብሪጣንያ ክትከውን ዝተመረጸት ሊዝ ትራስ መን እያ?

ሊዝ ትራስ ጓል ሸውዓተ ዓመት እንከላ፡ ኣብ ቤት ትምህርታ ኣብ ዝተኻየደ ከይዲ መረጻ ኣብ ዘርኢ ድራማ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ነበር ማርጋሬት ታቸር ኰይና ተዋሲኣ። እንተዀነ ከምታ ኣብ 1983 ብዝለዓለ ድምጺ ዝተዓወተት ታቸር፡ ኣይተዓወተትን። ድሕሪ ብዙሕ ዓመታት “ነቲ ዕድል ክጥቀመሉ ወሲነን ካብ ልበይ ዝመንጨወ መደረታት ምረጹኒ ኣስሚዐን፤ እንተዀነ ባዶ ድምጺ እየ ረኺበ። ንባዕለይ'ኳ ድምጺ ኣይሃብኩን” ክትብል ትዝክር። ድሕሪ 39 ዓመታት ግን ኣሰር ናይታ ‘ሓጺናዊት’ እናተባህለት እትጽዋዕ ማርጋሬት ታቸር ስዒባ መራሒት ዓቃባዊ ሰልፊን ቀዳመይቲ ሚኒስተር ብሪጣንያን ኰይና። እታ ጸሓፊት ጉዳያት ወጻኢ ንመናሓንሕታ ሪሺ ሱናክ ኣብ ሓሙሽቲኦም ዙራት በሊጻቶ። ምስ መዛኑኣ ርክባ ክተደልድልን ቀዳማይ ሚኒስተር ቦሪስ ጆንሰን ኣብ ዘሕለፈን ናይ መወዳእታ ሕማቕ እዋናቱ እምንቲ ኰይና ዝጸንሐትን ትራስ፡ ከምእትዕወት ብዙሓት ገሚቶም ነይሮም። ከምቲ ብዙሓት ዝገመትዎ ግን እቲ ፍልልይ ገፊሕ ኣይነበረን። 57 ሚእታዊት ድምጺ ዝረኸበት ትራስ፡ ብብዙሕ መገዲ ምችእቲ ዓቃባዊት ኣይኮነትን። ሜሪ ኤልሳቤጥ ትራስ፡ ብ1975 ኣብ ኦክስፎርድ ተወሊዳ። ፕሮፌሰር ሕሳብ ዝነበረ ኣቦኣን ነርስ ኣደኣን ‘ጸጋማውያን’ ምንባሮም ትገልጽ። ኣደኣ ኣብ ንእስነታ ኣንጻር ኑክሌሳዊ ኣጽዋር ኲናት ይካየዱ ኣብ ዝነበሩ ተቓውሞታት ትሳተፍ ነይራ። እዚ ድማ ምስ ቅዋም መንግስቲ ማርጋሬት ታቸር ዝጓነጽ ነይሩ። ሓዋ ምስ ቢቢሲ ራድዮ ፎር ኣብ ዝነበሮ ጻንሒት፡ ቤተሰቡ ናይ ቦርድ ጸወታ ይፈትዉ ከምዝነበሩን ክትሰዓር ዘይትፈቱ ትራስ ድማ ተጻዊታ ካብ እትሰዓር ዘይምጽዋት ትመርጽ ምንባራ ገሊጹ። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኦክስፎርድ፡ ኣብ ፖለቲካዊ ምንቅስቓሳት ምስታፍ ዝጀመረት ትራስ፡ ኣብ መጀመርታ ኣባል ሊበራል ዲሞክራትስ እያ ነይራ። እቲ ሰልፊ ኣብ 1994 ኣብ ዘካየዶ ዋዕላ ንምፍራስ ዘውዳዊ ስርዓት ደጊፋ ተዛሪባ ነይራ። “ንሕና ሊበራል ዲሞክራትስ ንዅሉ ማዕረ ዕድል ኣብ ዝብል ኢና እንኣምን። ሰባት መራሕቲ ኰይኖም ይውለዱ ኢልና ኣይንኣመንን።” ሊዝ ትራስ ኣብ ኦክስፎርድ እናሃለወት እያ ናብ ዓቃባዊ ውድብ  ቀዪራ። ድሕሪ ምረቓ ኣብ ሼልን ኬብል ኤንድ ዋየርለስን ኣካውንታንት ኰይና ሰሪሓ፤ ኣብ 2000 ከምኣ በዓል ሞያ ሕሳብ ምስ ዝነበረ ሁፍ ኦሊሪ ተመርዕያ። ክልተ ቈልዑ እውን ወሊዶም። ኣብ 2001ን 2005ን ኣባል ዓቃባዊ ሰልፊ (ቶሪ) ንምዃን ተወዳዲራ ተሳዒራ። ኣብ 2006 ግና ቀኒዕዋ፤ ካብ 2008 ጀሚራ ድማ ራይት ኦፍ ሰንተር ንዝተባህለ ቲንክታንክ ክትሰርሕ ጀሚራ። ኣብ 2010 መራሒ ዓቃባዊ ፈልፊ ዝነበረ ደቪድ ካሜሩን ንሊዝ ትራስ ካብቶም ኣብ ቅድሚት ዝሰረዖም ተወዳደርቲ ገይሩ መሪጽዋ። ኰይኑ ግን ምስ ዓቃባዊ ኣባል ቤት ምኽሪ ማርክ ፊልድ ፍቕራዊ ርክብ ከምዝነበራ ምስተፈለጠ፡ ካብ ዝርዝር ተወዳደርቲ ክትእለ ጐስጓስ ተጀሚሩ። እቲ ጐስጓስ ስለዘይሰመረ ግን 13 ሽሕ ድምጺ ብምርካብ ኣባል ቤት ምኽሪ ኰይና ተዓዊታ። ኣብ 2010 ምስ ዝተመረጹ ኣርባዕተ ኣባላት ቤት ምኽሪ ብምዃን ዝጸሓፈቶ ‘ብሪጣንያ ኣንቸይንድ’ ዝብል መጽሓፍ፡ ካብ ዓቃባውያን ከም ቀንዲ ጎስጓሲት  ነጻ ዕዳጋ  ኰይና ክትረአ ገይርዋ። ኣባል ቤት ምኽሪ ኰይና ድሕሪ ምምራጻ ድሕሪ ክልተ ዓመት ሚኒስተር ትምህርቲ ኰይና ዝተመረጸት ሊዝ ትራስ ኣብ 2014 ድማ ጸሓፊት ክሊማ ኰይና ተሸይማ። ኣብ ጋዜጣ ዘ ሳን ብረግዚት ኣመልኪታ ኣብ ዝጸሓፈቶ ሊዝ ትራስ፡ ብረግዚት ቢሮክራሲ ዝበዝሖን ኣብ መሸጣ ምድንጓይ ዝፈጥርን እዩ ብምባል፡ ብሪጣንያ ኣብቲ ሕብረት ክትጸንሕ ከምዝግባእ ዝገልጽ ጽሑፍ ኣቕሪባ። እቲ ዝደገፈቶ ወገን ምስተስዓረ ግን፡ ሓሳባ ቀይራ ብረግዚት ነገራት ዝስርሓሉ መገዲ ንምቕያር ዕድል ከምዝፈጠረ ክትካታዕ ጀሚራ። ኣብ እዋን ተሬሳ መይ ጸሓፊት ፍትሕን ሓላፊት ቤት ግምጃን ኰይና ሰሪሓ። ቦሪስ ጆንሰን ኣብ 2019 ቀዳማይ ሚኒስተር ኰይኑ ምስተመረጸ ድማ ጸሓፊት ዓለምለኻዊ ንግዲ ኰይና፤ እዚ ድማ ዓለምለኻዊ መራሕቲ ፖለቲካን ንግድን ክትረክብ ኣኽኢልዋ። ኣብ 2021 ጓል 46 ዓመት ምስኰነት፡ ካብቶም ኣብ ብሪጣንያ ዝለዓሉ ሓላፍነታት መንግስቲ ዝዀነ፡ ጸሓፊት ጉዳያት ወጻኢ ኰይና። ኣብ ጻንሒታ ኣብ ኢራን ተኣሲሮም ዝነበሩ ክልተ ኢራናውያን ብሪጣንያውያን ክፍትሑ ዝገበረት ኰይና፡ ብረግዚት ስዒቡ ኣብ ሰሜናዊ ኣየርላንድ ዘጋጠመ ጸገም ንምፍታሕ ዝወሰደቶ ገለ ክፋል ውዕል ብረግዚት ናይ ምፍራስ ስጕምቲ ካብ ሕብረት ኣውሮጳ ወቐሳ ኣስዒቡላ። ንወራር ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ብዕቱብ ዝተቓወመት ትራስ፡ ንዩክረይን ደጊፎም ክዋግኡ ንዝደልዩ ብሪጣንያውያን ብምሕጋዝ እውን ትውቀስ። ንሳ ንመሪሕነት ዓቃባዊ ሰልፊ ዘካየደቶ ጐስጓስ ምረጹኒ'ውን ኣከራኻሪ ነይሩ። ቅልውላው ክብሪ ዋጋ ብኸመይ ከምእትፈትሕ ዝተሓተተት ሊዝ ትራስ፡ “ምጽዋት ብምሃብ ዘይኰነስ ናይ ግብሪ ጸቕጢ ብምቕናስ” ክትብል መሊሳ። መሃያ ሰራሕተኛታት መንግስቲ ምስ ዞባዊ ዋጋ ዕዳጋ ንምትእስሳር ዝነበራ ትልሚ፡ ላዕለዎት ኣባላት ዓቃባዊ ሰልፊ ብዘቕረብዎ ካብ ለንደን ወጻኢ ዝነብሩ ሚልዮናት ሰራሕተኛታት ውሑድ መሃያ ክረኽቡ ዝገብር እዩ ዝብል ተቓውሞ ክትስርዞ ተገዲዳ። ንመራሒት ስኮትላንድ ኒኮላ ስተገን “ረአዩኒ በሃሊት” “ሸለል ክንብላ ይሓይሽ” ብምባላ እውን ኣዘራራቢት ኰይና ነይራ። ገለ ሰባት ሊዝ ትራስ ብኣከዳድናኣ ንማርጋሬት ታቸር ንምምሳል ከምእትፍትን ይገልጹ። ንሳ ግን ንደቂ ኣንስትዮ ፖለቲከኛታት ምስ ማርጋሬት ብምውድዳር ዝወሃብ ርእይቶ ከምእትቃወም ገሊጻ ነይራ።


ቤት ፍርዲ ኣመሪካ ዝርዝር ካብ መንበሪ ገዛ ዶናልድ ትራምፕ ዝተወስዱ ሰነዳት ዕላዊ ገይሩ

ቤት ፍርዲ ኣመሪካ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ብኤፍ.ቢ.ኣይ ካብ መንበሪ ገዛ ፕረዚደንት ነበር ዶናልድ ትራምፕ ዝተወስዱ ፋይላት ዝርዝር ንህዝቢ ኣፍሊጡ። ብመሰረት እቲ ሓበሬታ፡ ምስጢራዊ ምልክት ዝተገብረሎም ዓሰርተታት ባዶ ማህደራት ሓዊሱ 33 ሳንዱቕ ሰነዳት ተወሲዶም እዮም። ብተወሳኺ ካብ ቤት ጽሕፈት ሚስተር ትራምፕ 'ምስጢር'ን 'ልዑል ደረጃ ምስጢር'ን ዝብል ምልክት ዘለዎም ሓያሎ ሰነዳት ከምዝተረኽቡ ይገልጽ። ብዛዕባ ኣተሓሕዛ ምስጢራዊ መዛግብቲ መርመራ ዝግበረሉ ዘሎ ሚስተር ትራምፕ፡ ጌጋ ከምዘይፈጸመ እዩ ዝዛረብ። ድሕሪ’ቲ ኣብ 8 ነሓሰ 2022 ኣብ ፍሎሪዳ ኣብ ዝርከብ መንበሪ ገዛ ትራምፕ ዝተኻየደ  ፍተሻ ዝተወስዱ ፋይላት እዞም ዝስዕቡ እዮም፡ ፕረዚደንታት ኣመሪካ ካብ ስልጣኖም ክወርዱ እንከለዉ፡ ኩሉ ሰነዳቶምን ኢመይሎምን ናብ ሃገራዊ ማህደር [ናሽናል ኣርካይቭ] ከሰጋግሩ ኣለዎም። ትራምፕ፡ ኣብ ጥሪ 2021 ካብ ስልጣኑ ምስ ወረደ ካብ ዋይት ሃውስ ናብ ማር-ኣ-ላጎ ርስቱ ብምውሳድ መዛግብቲ ብዘይግቡእ ሒዙ ድዩ ኣይሓዘን ዝብል ክፍሊ ፍትሒ ምርምር የካይድ ኣሎ። ኣኽበርቲ ሕጊ፡ ትራምፕን ጠበቓታቱን ብወለንታኦም ኣገደስቲ ሰነዳት ከቕርቡ ከምዘይከኣሉን፡ ከም ኣካል ናይቲ መርመራ ንምዕንቃፍ ዝግበር ጻዕሪ ድማ መዛግብቲ "ክሓብኡ ወይ ክኣልዩ ከምዝኽእሉን" ይኸሱ። ትራምፕ ግን፡ ነቲ ኣብ ኢዱ ዝነበረ ሰነዳት ኣብ ማር-ኣ-ላጎ ኣብ ዝርከብ መኽዘን ብውሑስ መንገዲ ከምዝተዓቀቡ ይምጉት ኣሎ። እቲ ብዓርቢ ዝተገልጸ ዝርዝር ግን፡ ወከልቲ ኤፍ.ቢ.ኣይ ኣስታት 1500 ሰነዳት፡ ከምኡ’ውን ባዶ ዝተረኽቡ ምስጢራዊ ማህደራት ካብ ቤት ጽሕፈት ሚስተር ትራምፕ ከም ዝወሰዱ ይሕብር። እቲ ብዓርቢ ዝተገልጸ ዝርዝር ከምዘመልክቶ፡ ኣብቲ መኽዘንን ኣብ ቤት ጽሕፈት ሚስተር ትራምፕን፡ ብዙሓት ምስጢራዊ ሰነዳት ምስ ስእልታት፡ ቁራጽ ጋዜጣታት፡ "ኣቑሑት ክዳውንቲ/ህያብን" ባዶ ማህደራትን "ተሓዋዊሶም" ዝቐረበ ጸብጻባት ይሕብሩ።


ዓሌታዊ መጥቃዕቲ፣ ጎንጽን ኲናትን ዝበሓትዋ ዓመተ 2014

ኢትዮጵያውያን ሓድሽ ዓመት 2014 ከብዕሉ እንከለዉ፡ እታ ሃገር ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ኣብ ኲናት እያ ነይራ። ድሕሪ ሻድሻይ ሃገራዊ መረጻ፡ ሰልፊ ብልጽግና ኣብ ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ዝበዝሐ ወንበር ከም ዝረኸበ ተገሊጹ።ኣቦ-መንበር እቲ ውድብ፡ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ፡ ኣብ መወዳእታ ወርሒ መስከረም ከም ብሓድሽ ስልጣን ተረኪቡ። ነዊሕ ከይጸንሐ ግን ሓይልታት ትግራይ ሰፊሕ መጥቃዕቲ ብምፍናው፡ ንወልድያን ካልኦት ቦታታትን ተቖፃፂሮም። እቲ መጥቃዕቲ ናብ ከተማታት ደቡብን ሰሜንን ወሎን ካልኦት ከባቢታትን ብምስፍሑ፡ ብዕለት 23 ጥቅምቲ 2014 ዓ.ም [ግእዝ]፡ ቤት ምኽሪ ሚኒስተራት ኣብ መላእ ኢትዮጵያ ተግባራዊ ዝኸውን ኣዋጅ ህጹጽ እዋን ኣንቢሩ። እቲ ኣዋጅ፡ ንሽዱሽተ ኣዋርሕ ክጸንሕ ዝተነብረ ኮይኑ፡ ዝተፈላለዩ ክልከላታትን ግዴታታትን ዝሓዘ እዩ። ሓይልታት ትግራይ፡ ኣብ ትሕቲ ቁፅፅሮም ኣብ ዝርከቡ ከባቢታት ኣምሓራን ዓፋርን ዝተዋደደ መጥቃዕቲ ብምፍናዎም፣ ሰራዊት ምክልኻል ሃገር፣ ሚሊሻ፣ ፋኖን ብሓባር ክወፍሩ ፃውዒት ቀሪቡ። ንእሽቶ ጸኒሑ ድማ፡ ዝኸኣለ ዜጋ ኩሉ ናብ ግንባር ክስለፍ ጻውዒት ገይሩ ነይሩ። ሓይልታት ትግራይ ብወገኖም፡ ንፌደራል መንግስቲ ብሓይሊ ንምዕላው፡ ናብ ኣዲስ ኣበባ ዝገብርዎ ዝነበረ ጉዕዞ ኣቀላጢፎም። ኣብ ደቡብ ወሎ እትርከብ ከተማ ደሴን ኢንዱስትርያዊት ከተማ ኮምቦልቻን ምስ ተቖፃፀሩን፡ ወሃቢ ቃል ማእከላይ እዚ ትግራይ፡ ኣይተ ጌታቸው ረዳ፡ ምስ ሓይልታት ኦነግ ሸኔ ከምዝተራኸቡ ኣግሂዱ ተዛሪቡ። ብዛዕባ ግስጋሰ ሓይልታት ትግራይ ናብ ኣዲስ ኣበባ፡ ዝተሻቐሉ ዝተፈላለዩ ዓለምለኸ ማሕበረሰብ ዲፕሎማሲ፡ ንዜጋታቶም ካብቲ ከባቢ ለቒቖም ክወጽኡ፡ መጠንቀቕታ ኣውፂኦም እዮም። እቶም ሓይልታት፡ ደብረሲና ምስ ኣተዉ ግን ነገራት ክቕየሩ ጀሚሮም። ናብ ክልላት ኣምሓራን ዓፋርን ኣትዮም ሓያሎ ከባቢታት ዝተቖጻጸሩ ሓይልታት ትግራይ፡ ካብ ወደብ ጅቡቲ ናብ ማእኸል እታ ሃገር ብዓፋር ኣቢሎም ዘራኽቡ ቁልፊ መስመራት ክሕዙ ፈቲኖም፤ ኣይሰመረሎምን። ቀዳማይ ሚኒስትር ኣቢዪ ኣሕመድ ኣብ ልዕሊ እቶም ስግኣት ዝፈጠርሉ ሓይልታት ፀረ-መጥቃዕቲ ወፍሪ ንምምራሕ፡ ናብ ግንባር ኲናት ከምዝወፈረ ተገሊጹ። ብድሕሪ እዚ፡ እቶም ተዋጋእቲ፡ ካብ ርእሰ ከተማ ኣዲስ ኣበባ 130 ኪሎሜተር ርሒቓ እትርከብ ከተማ ደብረብርሃን ጥቓ በጺሖም እንተነበሩ'ኳ፡  ከንሳሕቡ ተገዲዶም፤ ወይ ድማ ንድሕሪት ተደፊኦም። ሓይልታት ፀጥታ መንግስቲ፡ ብሓይልታት ትግራይ ተታሒዞም ዝነበሩ ከባብታት ዓፋርን ኣምሓራን ዳግም ድሕሪ ምቁጽጻሮም፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ሰራዊቱ ናብ ትግራይ ከይቅፅል ትእዛዝ ከምዝሃበ ኣፍሊጡ። ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት ኣብ ኢትዮጵያ ምስ ኲናት ዝተኣሳሰሩ ግህሰታት ዝምርምር ኮሚሽን ዝሸመሉ እዋን፡ ኣብዚ ዓመት እዩ። ነዚ ስዒቡ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ናይቲ ኮሚሽን ምምስራት ዝተቓወመ ዀይኑ፡ በጀት ከይምደቦ ንምዕጋት'ውን ተንቀሳቒሱ ኣይሰመረሉን። ድሕሪ ኣዋርሕ ግን፡ እቲ ኮሚሽን ፍቓድ መንግስቲ ኢትዮጵያ ረኺቡ፡ ኣባላቱ ናብ ኢትዮጵያ መፂኦም ምስ ላዕለዎት ሰበስልጣን መንግስቲ ተራኺቦም። ምስ'ቲ ደማዊ ኲናት ብዝተኣሳሰር፡ ናብ'ታ ሰፊሕ ግህሰት  ሰብኣዊ መሰላት  ከምዝተፈጸመላ ዝግለጽ ክልል ትግራይ ክበጽሑ ግን ኣይተፈቐደሎምን። ኢትዮጵያ ምስ ኲናት ሓድሕድ ብዝተኣሳሰር ኣዋጅ ህፁፅ እዋን ካብ 23 ጥቅምቲ 2014 ዓ.ም ጀሚሩ 14 ጋዜጠኛታት ከምዝኣሰረት፡ ዓለማዊ ተጣባቒ ጋዜጠኛታት [CPJ] ሓቢሩ። ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ፡ እቲ ማእሰርቲ ብፍላይ ኣብ ኣዲስ ኣበባ፡ እቲ ህፁፅ ኣዋጅ መሰረት ብምግባር "ኣብ መንነት ዘትኮረ እዩ ዝመስል" ክብል'ውን ነቒፉ ነይሩ። ካብቶም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝርከቡ ጋዜጠኛታት ክልተ ጋዜጠኛታት መንግስታዊ ትካል ብሮድካስቲንግ ኢትዮጵያ (ኢቢሲ) ኣገልግሎት ሬድዮ ቋንቋ ትግርኛ፣ ዋና ኣሰናዳኢ ዩቱብ ቻነል ኡቡንቱ ቴሌቪዥን፣ ዋና ኣሰናዳኢ ተራራ ኔትወርክን መስረትቲ ሮሃ ተለቪዥንን ይርከብዎም። ብተወሳኺ፡ ሓደ ናይ ኣሶሴይትድ ፕረስ ናይ ቪድዮ ጋዜጠኛ፣ ሓደ ካሜራማንን፣ ሓደ ሪፖርተር ፋና ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽንን፡ ምስ ዕጡቓት ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ ጸብጻብ ብዝተኣሳሰር ፡ ተኣሲሮም እዮም። ሰበስልጣን ኢትዮጵያ ኩሎም ብሞየኦም ዝተኣስሩ ጋዜጠኛታት ብቕልጡፍን ብዘይ ቅድመ ኩነትን ክፈትሑ CPJ ጸዊዑ ነይሩ። ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ህፃናትን ኣረጋውያንን ዝርከብዎም ተወለድቲ ትግራይ ብጃምላዊ ማእሰርቲ ይፍፀም ከምዝነበረ ዝገልጽ ፀብፃብ ዕላዊ ገይሩ። ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ብዕለት 25 ጥቅምቲ 2014 ዓ.ም ጸዲቑ፡ ኣብ መላእ ኢትዮጵያ ንሽዱሽተ ኣዋርሕ ክትግበር ዝጸንሐ ኣዋጅ ህጹጽ እዋን፡ ብ18 ጥሪ 2014 ክለዓል ወሲኑ። ሎሚ ዓመት እውን ዓሌት መሰረት ዝገበረ መጥቃዕቲ መልክዑ ቀይሩ ቀጺሉ እዩ። ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ፡ ብ24 ለካቲት 2014 ዓ.ም ኣብ ዞባ ቤንሻንጉል ወረዳ ጉባ ቀበሌ ኢሲድ ፡ ኣባላት ፀጥታ መንግስቲ ሰላማውያን ሰባትን ከምዝተቐትሉ ኣፍሊጡ። ብመሰረት ጸብጻብ ኢሰምኮ፡ እቶም ሓይልታት ጸጥታ ኣብ ቀይዲ ዘእተውዎም፡ ሓደ ተወላዲ እቲ ከባቢ ዝርከቦም ዓሰርተ ተወለድቲ ትግራይ ብጥይት ቀቲሎም። እቲ ኮሚሽን፡ እቲ ቅትለት ካብ ፍርዲ ወጻኢ ምዃኑን፡ ኣባላት ጸጥታ መንግስቲ ዝተሳተፍሉ ሓደ ብህይወት ዝነበረ ሰብ በሓዊ ናይ ምቅጻል ተግባር ከምዝተፈጸመን ገሊጹ። ኣብ ኦሮሚያ ዞባ ምዕራብ ወለጋ፡ 11ን 27ን ሰነ 2014 ዓ.ም፡ ኣብ ክልተ ዝተፈላለዩ ወረዳታት፡ ብዕጡቓት ብዝተፈፀመ መጥቃዕቲ ብዙሓት ተወለድቲ ኣምሓራ ተቐቲሎም። ሂዩማን ራይትስዎች፡ ኣብ ወርሒ ሰነ 2014 ዓ.ም፡ ኣብ ምዕራብ ኦሮሚያ ብኣማኢት ዝቑፀሩ ተወለድቲ ኣምሓራ ብዕጡቓት ክቕተሉ እንከለዉ፣ ሓይልታት ፀጥታ መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቲ መጥቃዕቲ ንምክልኻል እኹል ፀጥታ ከምዘይሃቡ ገሊጹ። ካብ 23 ነሓሰ ክሳብ 25 ነሓሰ 2014 ዓ.ም፡ ኣብ ክልል ኦሮሚያ ዞባ ሆሮ ጉዱሩ ወለጋ ወረዳ ኡሙሩ፡ ብዕጡቓት ሓይልታት ብዝተፈፀመ መጥቃዕቲ ልዕሊ 60 ሰባት ሞይቶም። ልዕሊ 70 ሰባት ከምዝቖሰሉን ልዕሊ 20 ሽሕ ሰባት ካብ መረበቶም ከምዝተመዛበሉን ኢሰማኮ ገሊጹ። ብግበረ ሽበራ ዝተበየነ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ፡ ኣብታ ክልል መጥቃዕቲ ፈጺሙ ተባሂሉ ብተደጋጋሚ ክኽሰስ ዝጸንሐ ኮይኑ፡ እቲ ጉጅለ ግን ነዚ ክሲ ይነጽጎ። ብ13 ሓምለ 2014 ዕጡቓት ኣልሸባብ ኣብ ዶብ ዝርከባ ከተማታት ሶማልን ኢትዮጵያን መጥቃዕቲ ብምፍናው ብርቱዕ ውግእ ተኻይዱ። ምስ ኣልቃዒዳ ጥቡቕ ምትእስሳር ከምዝለዎ ዝዝረበሉን፡ ብመንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ከም ግብረሽበራዊ ዝረአን፡ ኣብ ጎረቤት ሃገር ሶማል ብሰፊሑ ዝንቀሳቐስን ኣልሸባብ፡ ኣብ ዶባዊ ከባቢታት ከምዚ ዓይነት መጥቃዕቲ ክፍጽም ንፈለማዩ እዩ። ሓይልታት ጸጥታ መንግስቲ ኣብ ልዕሊ እቶም ዕጡቓት ናይ ምክልኻል ስጉምቲ ዝወሰዱ ኾይኖም፡ ገለ ካብ ላዕለዎት መራሕቲ ኣል-ሸባብ ከምዝቐተሉ ይገልጹ። እቲ ጉጅለ፡ መቕተልቲ እቶም ላዕለዎት መራሕቱ ዝምልከት ጸብጻብ ዝነጸገ ዀይኑ፡ ዛጊድ ካብ ሳልሳይ ወገን ዝተብሃለ የለን። ፍሉይ ወረዳ ኮንታ፣ ዞባ ምዕራብ ኦሞ፣ ዞባ ቤንች ሸኮ፣ ዞባ ካፋ፣ ዞባ ዳውሮን ዞባ ሸካን ኣብዚ ዓመት ብዕሊ መበል 11 ክልል ኣቚሞም። እቶም ሓሙሽተ ዞባታትን ሓደ ፍሉይ ወረዳን፡ ምስ ሃገራዊ መረፃ ካብ ዞባ ደቡር፡ ካብ ክልል ደቡብ ወፂኦም ናይ ሓባር ክልል ንምፍጣር ድምፂ ሂቦም። ሃገራዊ ቦርድ መረፃ፡  ውፅኢት እቲ ረፈረንደም ብዕለት 28 መስከረም 2014 ዓ.ም ኣፍሊጡ እዩ። ኣብቲ ረፈረንደም ልዕሊ 1.3 ሚልዮን ሰባት ድምፂ ንምሃብ ከምዝተመዝገቡን ልዕሊ 1.2 ሚሊየን ድማ ድምፂ ከምዝሃቡን ሓቢሮም። ኣብዚ ዓመት ካብ ዝተልዓሉ ሕቶታት ክልልነት ሓደ ኣብ ዞባ ደቡብ ዝርከቡ ከባቢታት ወላይታ፣ ገዶ፣ ጋሞ፣ ጎፋ፣ ኮንሶን ደቡብ ኦሞን፣ ከምኡ እውን ፍሉያት ወረዳታት ደራሸ፣ ባስኬቶ፣ ኣለ፣ ቡርጂን ኣማሮን፤ ናይ ሓባር ክልል ንምምስራት ሕቶ ኣቕሪቦም ኣለዉ። እዘን ዞባታትን ፍሉያት ወረዳታትን በብቤት ምኽሪአን ኣቢለን ዘሕለፈኦ ውሳኔታት ናብ ቤት ምኽሪ ፌደሬሽን ኣቕሪበን፡ ተቐባልነት ረኺቡ ኣሎ።  መንግስቲ ኢትዮጵያ ካብ 15 መጋቢት2014 ዓ.ም ጀሚሩ ንዘይተወሰነ እዋን ዝፀንሕ፡ ናብ ክልል ትግራይ ሰብኣዊ ሓገዝ ንምምችቻው ንምብፃሕ ከምዝወሰነ ኣፍሊጡ። ብድሕሪ እዚ፡ ሓይልታት ትግራይ ሰብኣዊ ሓገዝ ናብ ትግራይ እንተበፂሑ እቲ ጎንጺ ከብቅዕ ከምዝሰማምዑ ገሊፆም። እቲ  ኲናት ደው ንምባል፡ ዝተፈላለዩ ኣካላት ንኽልቲኡ ወገን ናብ መኣዲ ልዝብ ክመጹ ጸቕጢ ክገብሩ ጸኒሖም እዮም።\n\nነዚ ስዒቡ መንግስቲ ብዘይ ዝኾነ ቅድመ ኩነት ንምልዛብ ድልው ምዃኑ ኣፍሊጡ ነይሩ።\n\nብድሕሪ እዚ፡ መንግስቲ ፌደራል እቶም 7 ኣባላት ዘለዉዎ ጉጅለ ተደራደርቲ ኣፍሊጡ፣ ሓይልታት ትግራይ ብወገኖም ብኣላይነት መንግስቲ ኬንያ ኣብ ዝካየድ  ድርድር ንምስታፍ ድልዋት ምዃኖም ኣፍሊጦም። መንግስቲ ፌደራል እቲ ልዝብ ኣብ ትሕቲ ሕብረት ኣፍሪካ ክካየድ ኣለዎ ክብል እንከሎ፡ ሓይልታት ትግራይ ግን ነቲ ተዋካሊ እቲ ሕብረት ስለዘይኣምንሉ፡ ብፕረዚደንት ኬንያ ኡሁሩ ኬንያታ ክእለ ይመርጹ።\n\nእቶም ብቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ዝተመረፁ 7 ወከልቲ መንግስቲ ማዕቀፍ ልዝብ ኣፍሊጦም።\n\nላዕለዋይ በዓል ስልጣን ትግራይ ኣይተ ጌታቸው ረዳ ግን፡ "እቲ ኮሚቴ ሰላም፡ ንማሕበረሰብ ዓለም ንምትላል ይፅዕር ኣሎ" ክብል መግለፂ እቲ ኮሚቴ ነቒፉ። መራሕቲ ትግራይ፡ ፈለማ ኣብቲ ክልል ተቛሪጾም ዝርእከቡ መሰረታዊ ኣገልግሎት ናብ ንቡር ክምለሱ እዮም ዝጠልቡ። ልዕሊ ፍርቂ ህዝቢ ትግራይ ተጸባዪ ህጹጽ ርድኤት ኮይኑ ከምዘሎ ጸብጻብ ሕቡራት ሃገራት የመልክት። ኣብ መንጎ መንግስቲ ፌደራልን ሓይልታት ትግራይን ዝካየድ ውግእ፡ ድሕሪ ናይ 5 ኣዋርሕ ተኹሲ ምቁራጽ  ተጋዲዱ ኣሎ።\n\nእቲ ንሓሙሽተ ኣዋርሕ ተኹሲ ምቁራጽ፡ ብ18 ነሓሰ 2014 ዝተጥሓሰ ዀይኑ፡ ዳግማይ መን ጀሚርዎ ንዝብል ነንሕድሕዶም ይካሰሱ። ኣብ መዳበውቲ ክልላት ኣምሓራን ዓፋርን ኲናት ይካየድ ኣሎ።\n\nመንግስቲ ፌደራል፡ "ህዝባዊ ናዕቢ ከይፍጠር" ሰራዊቱ ካብ ከተማ ቆቦ ከምዝወፀ እዩ ዝገልጽ። \n\nመራሕቲ ትግራይ ግን ነቲ ብሰራዊት መንግስቲ ዝተፈፀመ ዝበልዎ መጥቃዕቲ ንምክልኻል "ወፍሪ ፀረ መጥቃዕቲ" ከተማ ቆቦን ብርክት ዝበሉ ከባቢኣን ተቖፃፂሮም ከምዘለው ይዛረቡ።\n\nብድሕሪ እዚ ኣብ ምዕራብ ትግራይ፣ ዋግ ሕምራን ብገን ኤርትራን ሰፋሕቲ ኲናት ይካየድ ከዘሎ ጸብጻባት ይሕብሩ። ሓይልታት ትግራይ፡ ካብ ሰራዊት ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝተዋደደ ኲናት ከምዝተኸፈቶም ይኸሱ። ካብ ወገን ኤርትራ ነዚ ክሲ ብዝምለክት ዝተብሃለ የለን።


ደሃይ በዓል ገዛይ ካብ ዝስእን ሳልስቲ ኰይኑ' - በዓልቲ ቤት ፖለቲከኛ ሃይሉ ከበደ

ሓደ ካብ ላዕለዎት መራሕቲ ሳልሳይ ወያነ ትግራይ (ሳወት) ሃይሉ ከበደ ደሃዩ ካብ ዝጠፍእ ሳልሳይ መዓልቱ ከምዘቑጸረ በዓልቲ ገዝኡ ገሊጻ። እቲ ሓላፊ ጉዳያት ወፃኢ ናይቲ ውድብ ዝኾነ ሃይሉ ከበደ ደሃዩ ካብ ዝጠፍእ ሳልሳይ መዓልቱ ከምዘቑፀረ በዓልቲ ገዝኡ ኤደን ወልደተኽለ ንቢቢሲ ተዛሪባ። ኣብከተማ ኣዲስ ኣበባ ናብ ዝርከቡ ጣብያታት ፖሊስ ከይዳ እንተሓተተት’ውን ሃለዋቱ ክትፈልጥ ከምዘይከኣለት ገሊፃ። “ብዕለት 23 እዩ ኣጋጢሙ። ከባቢ ኣርባዕተ ሰዓት ካብ ገዛ ወጺኡ። ሰዓት ሓሙሽተ ምስ ሰባት ናይ ስራሕ  ቆጸሮ ነይርዎ። ብድሕሪኡ ‘ናብ ገዛ ክመጽእ እየ’ ኢሉ ነይሩ። ካብኡ ተደወልና ስልኩ ኣይለዓልን” ትብል ኤደን። ኣብ ቦሌ ኢምፐርያል ኣከባቢ ምስ መኪንኡ ናበይ ከምዝኣተወ ዘይፈለጠት ኤደን፡ ናብ ዝተፈላለዩ ጣብያ ፖሊስ ተንቀሳቒሳ እንተሓተት’ውን ሓበሬታ ክትረክብ ኣይከኣለትን። ኣብ ዝኸደቶ ኩሉ ‘ኣባና የለን’ ዝብል ምላሽ ከምዝረኸበት እያ ትዛረብ። ኣብ መወዳእታ ድማ፡ ትማሊ ናብ ፖሊስ ጣብያ ገርጂ ከይዳ ምስ ሓተተት፡  “ምስ’ቲ ሕዚ ዘሎ ኩነታት ጊዝያዊ ዝተሓዙ ሰባት ስለዘለዉ፡ በብቦትኡ ፈትኒ ኢሎምኒ። ኣነ ድማ  ‘ካብ ንጎሆ 12 ሰዓት ጀሚረ ምስ ኣዕርኽቱን ካልኦት ቤሰብን ኮይንና ኣሊሽና ደሃይ ኣይረኸብናን’ ኢለዮም” ብምባል፡ መመልከቲ ጥርዓን ንፖሊስ ከምዝሃበት ገሊጻ። “ምእሳር ዘሎ እዩ፡ እንተነኣሰ ግን [ዝርከበሉ] ቦታ እንተንፈልጥ ደስ ይብለና” ክትብል፡ እቲ ኩነታት  ኣብ ልዕሊ ኣባላት ስድራኡ ኣስዒብዎ ዘሎ ጭንቀት ንቢቢሲ ኣንጸባሪቓ። ኣብዚጉዳይ ተወሳኺ ሓበሬታ ንምርካብ ናብ ኮሚሽን ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ ደዊልና ንዳይሬክተር ህዝባዊ ርክባት ምኽትል ኮማንደር ማርቆስ ታደሰ ረኺብናዮ፤ ‘ሓበሬታ ከምዘይብሉ’ ተዛሪቡ። “ብወገነይ ነዚ ዝምልከት ሓበሬታ ኣይበፅሓንን። ዳይሬክተር ህዝባዊ ርክባት እየ፤ ግን ድማ ዝበፅሓኒ ቅሬታ የለን። ምናልባት ናብ ካልእ ክፍሊ ከይዶም እንተኾይኖም ኣይፈለጥኩን። ናብዚ መፂኦም ቅርትኦም ከስምዑ ይኽእሉ እዮም። ምናልባት ኣብ ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ እዩ ዘሎ ኢሎም ዝግምቱ እንተኾይኖም እውን መፂኦም ክሓቱ ይኽእሉ እዮም” ኢሉ። ብተዛማዲ ዜና፡ ኣብዚ ቕነ ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ሰፊሕ ወፍሪ ፈተሻ ከምዝተጀመረን ብዙሓት ተወለድቲ ትግራይ ንማእሰርቲ ይቃልዑ ከምዘለዉ ዝበጽሓና ሓበሬታ የመልክት። ነዚ መሰረት ብምግባር ዝሓተትናዮ እቲ ምኽትል ኮማንደር፡ ብዛዕባ ማእሰርቲ ተወለድቲ ትግራይ ዝፈልጦ ነገር ከምዘየለ ተዛሪቡ። “ፈተሻ ብዝምልከት ኩልግዜ ዝካየድ እዩ። ኣብዚ እዋን ድማ ምስቲ ሃገርና ዘላትሉ ኩነታት ብዝተሓሓዝ ፈተሻ እንተተኻየደ ፀገም ዘለዎ ኣይኮነን። ሕብረተሰብ እውን ነዚ ክተሓባበር እዩ ዘለዎ። ብዙሓት ሰባት ትኽክለኛ ተግባር ከምዝኾነን እዋኑ ዝሓለወ ምዃኑን እዮም ዝገልፁልና ዘለዉ። ብዛዕባ እቲ ማእሰርቲ ግን ብወገነይ ሓበሬታ የብለይን” እቲ ምክትል ኮማንደር። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት፡ ሓይልታት ትግራይ ንገለ ከባብታት ክልላት ኣምሓራን ዓፋርን ኣብ ዝተቖጻጸርሉ እዋን፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ኩርናዓት እታ ሃገር ብኣሸሓት ዝቑጸሩ ተጋሩ ብመንነቶም ኣብ ቀይዲ ውዒሎም፡ ናብ ማእከላት መዳጎኒ ኣትዮም ምንባሮም ጸብጻበት የመልክቱ። ቢቢሲ’ውን ንገለ ኣባላት ስድራ ኣዛራሪቡ፡ ሰፋሕቲ ጸብጻባት ምስርሑ ዝዝከር እዩ። ዝበዝሑ ካብቶም ኣብ ቀይዲ ኣትዮም ዝነበሩ ዝተፈትሑ ዀይኖም፡ እዚ ሕዚ ከም ብሓድሽ ተጀሚሩ ዘሎ ግፋ፡ ምስ ምጅማር እቲ ዳግማይ ውግእ ዝተሓሓዘ ከምዝኾነ ይዝረብ።


ዒራቕ፡ ደገፍቲ ሞቕታዳ ኣ’ሳድር ንቤተመንግስቲ ወሪሮም

ኣብ ዒራቕ፡ መንግስቲ ንምቛም ኣብ ዝጸንሐ ነዊሕ ግዜ ዝወሰደ ቅልውላው ሓደ ካብ ቀንዲ ተጠመትቲ ሰባት ኰይኑ ዝጸንሐን ኣብ ፖለቲካ 'ታ ሃገር ሓደ ካብቶም ጸለውቲ ፖለቲከኛታት ዝዀነን ሞቕታዳ ኣ'ሳድር፡ ካብ ፖለቲካዊ ህይወት ጥሮታ ይወጽእ ከምዘሎ ድሕሪ ምግላጹ፡ ደገፍቱ ንቤተመንግስቲ 'ታ ሃገር ዳግማይ ወሪሮም። ብሚልዮናት ዝቝጸሩ ሰዓብቲ ዘለውዎ ተሪር መራሒ ሺዓ ሞቕታዳ ኣ’ሳድር፡ ውሳነኡ ብትዊተር'ዩ ኣፍሊጡ። ነዚ ስዒቡ ደገፍቱ ንቤተመንግስቲ እታ ሃገር ድሕሪ ምውራሮም ብዝተፈጥረ ግጭት ሓያሎ ሰባት ከምዝሞቱ ይግለጽ ኣሎ። ብሰንኪ ኣብታ ሃገር ዝተፈጥረ ፖለቲካዊ ቅልውላው፡ መንግስቲ ብዛዕባ ምቛም ኣብ ሓደ ስምምዕ ክብጻሕ ስለዘይተኻእለ፡ ብኣማኢት ዝቝጸሩ ሰባት ንህንጻ ፓርላማ ዒራቕ ብምውራር፡ ንሰሙናት ኣብቲ ኣፍደገ ዓሪዶም ተቓውሞኦም ክገልጹ ተራእዮም እዮም። ሞቕታዳ ነዚ ሓድሽ ውሳነኡ ዘፍልጥ ዘሎ፡ ንዅሎም ‘ቶም ድሕሪ’ቲ ኣብ 2003 ብኣሜሪካ ዝምራሕ ወራር ዒራቕ ስዒቡ ኣብ ዝተፈጥረ ፖለቲካዊ ህይወት ዒራቕ ክነጥፉ ዝጸንሑ ውድባትን ፖለቲከኛታትን ጻውዒት ድሕሪ ምቕራቡ፡ ድሕሪ ክልተ መዓልቲ’ዩ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ጥቅምቲ ኣብ ዝተኻየደ ሓፈሻዊ ምርጫ፡ ፖለቲካዊ መላፍንቱ ዝበዝሐ ወንበር ክረክብ እንከሎ፡ ድሒሩ ግን ኣባላት ባይቶኡ ምስ ሓደ ተቐናቓኒ ሰልፊ ሺዓ ብዛዕባ 'ሓድሽ ቀዳማይ ሚኒስተር ምምራጽ' ኣብ ስምምዕ ክበጽሑ ስለዘይከኣሉ ካብ ስልጣኖም ከም ዝወረዱ ይፍለጥ። ንውሳነኡ ኣመልኪቱ ኣ’ሳድር ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ "ኣብ ፖለቲካዊ ጉዳያት ኢደይ ከየእቱ ወሲነ ኣለኹ፣ መወዳእታ ምውጻእ ጥሮታይን ምዕጻው ኵለን ትካላት “ሳድሪስት” ኸኣ እእውጅ" ኢሉ። ገለ ምስ ምንቅስቓሱ ዝተኣሳሰራ ሃይማኖታዊ መርበባት ሓበሬታ ግን ክፉታት ኰይነን ክጸንሓ እየን። መንግስታዊ ማዕከን ዜና ዒራቕ ድሒሩ ከምዝሓበሮ፡ ኣ’ሳድር ክሳብ እቲ ዓመጽን ምጥቃም ኣጽዋርን ደው ዝብል ኣድማ ምሕሳም መግቢ ከምዘካይድ ኣፍሊጡ። ወዲ 48 ዓመት ሞቕታዳ ኣ’ሳድር፡ ንዝሓለፉ ክልተ ዕቝድ ኣብ ህዝባውን ፖለቲካውን ህይወት ዒራቕ ዓብላሊ ሰብ ኰይኑ ጸኒሑ'ዩ። እቲ ‘ማህዲ’ ዝተሰምየ ሰራዊቱ፡ ድሕሪ ውድቀት ስርዓት ሳዳም ሑሴን ንኣሜሪካን ንሓይሊ ልፍንታዊ መንግስቲ ዒራቕን ካብ ዝተዋግኡ ሓያላት ሚሊሻታት ኰይኑ ተቐልቂሉ። ድሒሩ ድማ ነቲ ሓይሊ፡ ‘ብርጌድ ሰላም’ ኢሉ ዳግማይ ክሰምዮ እንከሎ፡ ሕጂ ድማ ሓደ ካብቶም ቀንዲ ንሓይልታት ምክልኻል ዒራቕ ዘቘሙ ዕጡቓት ሓይልታት ኰይኑ ይቕጽል ኣሎ። ሰራዊት ማህዲ ምስ ኢራን ርክብ’ኳ እንተነበሮ፡ ኣ’ሳድር ኣብቲ ዳሕረዋይ እዋን ብፍላይ ካብታ ጐረቤት ዒራቕ ዝዀነት ሺዓ -ኢራን ብምርሓቕ፡ ሃገሩ ካብ ዝዀነ ጽልዋታት ኣሜሪካን ኢራንን ሓራ ክትከውንን ምትእትታው ካልኦት ሃገራት ኣብ ውሽጣዊ ጕዳያት ዒራቕ ከብቅዕ ዝቃለስ ‘ሃገራዊ’ ኰይኑ ነብሱ ደሪቱ ጸኒሑ እዩ። እቲ ምትህልላኽ ኣ’ሳድር ዝነበሮ ተቐናቓኒ ፖለቲካዊ ውድብ ሺዓ ዝዀነ ‘ስርዓት ምውህሃድ’ ብቐንዱ ብኢራን ዝድገፉ ሰልፍታት ዘወሃሃደ እዩ። እቲ ገዚፍ፡ ከቢብ ጸሊም ዕማመት ዘዘውትር፡ ጸሊም ሕብሪ ዓይኑን ግሩምን ዒራቓዊ ፖለቲከኛ ሞቕታዳ ኣ’ሳድር፡ ነቶም ብሽቕለት ኣልቦነት፡ ቀጻሊ ምቍራጽ ሓይሊ ኤሌክትሪክን ብልሽውናን ዝሳቐዩ ዘለው ተራ ዒራቓውያን ዝሕለቕን ናታቶም ተሪርን ሰፊሕን ደገፍ ዘለዎን እዩ። ንሱ፡ ኣብ ዒራቕ ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቝጸሩ ደገፍቲ ብቕጽበት ናብ ጐደናታት ከውሕዝን ከንቀሳቕስን ዝኽእል ኣዝዩ ጸላዊ ሰብ እዩ። ኣብ ሓምለን ነሓሰን ፓርላማ ዒራቕ ክልተ ግዜ  ኣብ ሓደ ስምምዕ ክበጽሕ ብዘይምኽኣሉ ብኣማኢት ዝቝጸሩ ደገፍቱ ተቓውሞኦም ንምግላጽ ንህንጻ ፓርላማ ወሪሮም ንሰሙናት ኣብኡ ዓስኪሮም እዮም።


ፕረዚደንት ዘለንስኪ ብኸመይ እዩ ናብ ዋሽንግተን ተጓዒዙ?

መራሒ እታ ንዓመት መመላእታ ኣብ ኵናት እትርከብ ዩክረይን፡ ፕረዚደንት ዘለንስኪ ኣብ ዝሓለፈ ረቡዕ ናብ ኣመሪካ ተጓዒዙ። ጉዕዞ እቲ ፕረዚደንት ኣብ መንጎ ኣሜሪካን ዩክረይንን ንዘሎ ኣገዳሲ ዝምድናን ሽርክነትን ዘርኢ ምልክት ምዃኑ ተገሊጹ። ፕረዚደንት ዘለንስኪ ብሰሉስ ኣብ ምብራቓዊ ዩክሬን ኣብ ዝርከብ ግንባር ድሕሪ ምብጻሕ ብለይቲ ብእትጓዓዝ ባቡር ዓዱ ናብ ፖላንድ ድሕሪ ምስጋር ናብ ኣመሪካ ኣምሪሑ። ኣብ መጀመርታ ናይዚ ሰሙን እቲ ፕረዚደንት ናብ ዋሽንግተን ዑደት ከምዘካይድ ክዝርጋሕ ጀሚሩ’ኳ እንተነበረ፡ ክሳብ ረቡዕ ንጉሆ ግን መዓስ ከምዝኸይድ ኣይተረጋገጸን ነይሩ። ሰበስልጣን ኣመሪካ፡ መራሒ ዩክረይን ናብ ርእሰ ከተማ ኣመሪካ ብሰላም ንምእታው ኣብ መንገዲ ከምዘሎ ርግጸኛታት ምስ ኮኑ እዮም ክዛረቡ ጀሚሮም። እቲ መገሻ ንኣዋርሕ ክዝተየሉ እኳ እንተጸንሐ እቲ ምድላዋት ግን ኣብ መወዳእታ ብቕልጣፈ እዩ ተገይሩ። ክልቲኦም ፕረዚደንታት ብ11 ታሕሳስ ብዛዕባ መገሻ ከምዝተዛረቡን፡ ድሕሪ ሰለስተ መዓልቲ ድማ ንፕረዚደንት ዘለንስኪ ወግዓዊ ዕድመ ከም ዝተገብረሉን ተፈሊጡ። እትረፍ ኣብ እዋን ኵናት ንዝጓዓዝ ፕረዚደንት፡ ዋላ እውን ኣብ ሰላማዊ ኩነታት ዝርከብ ፕረዚደንት፡ ንመገሽኡ ብዝምልከት ጽኑዕ ጸጥታዊ ቁጽጽር ስለዘድሊ ብዛዕባ መገሻ ፕረዚደንት ዘለንስኪ ዝኾነ ይኹን ወግዓዊ ሓበሬታ ዘይምዝርግሑ ዘገረም ኣይኮነን። ሚሳይላት ሩስያ ንጉዕዞ ነፈርቲ ዩክሬን ኣብ ሓደጋ ስለዘእተዎ፡ ፕረዚደንት ዘለንስኪ  ረቡዕ  ምሸት’ዩ ኣብ ዶባዊት ከተማ ፕረሚስል ኣብ ዝርከብ መደበር ባቡር ፖላንድ ተራእዩ። ብድሕሪኡ ነቲ ፕረዚደንትን ጉጅልኡን ዝጽበያ ዝነበራ ናይ መንግስቲ ኣመሪካ  ጸለምቲ ሸቭሮሌት ሳበርባን ሞዴል መካይን ተሰቒሉ ተዓዚሩ። ብዙሓት ምዕራባውያን መራሕትን ሰበ ስልጣንን ንፕረዚደንት ዘለንስኪ ንምብጻሕ ናብ ኪየቭ ብባቡር ተጓዒዞም እኳ እንተነበሩ፡ ኲናት ሩስያ ካብ ዝጅምር ንደሓር ግን ፕረዚደንት ዘለንስኪ ንፈለማ እዋን’ዩ ናብ ወጻኢ ሃገር ዝገይሽ ዘሎ። ሓበሬታ በረራታት ከም ዘመልክቶ፡ ድሕሪ ገለ ሰዓታት፡ ንፕረዚደንት ዘለንስኪ ክትወስድ እያ ተባሂላ እትግመት ቦይንግ ሲ-40ቢ ዝተባህለት ናይ ሓይሊ ኣየር ኣመሪካ ነፋሪት ካብ መዓርፎ ነፈርቲ ርዘዞው (Rzeszow) ተበጊሳ። እታ ነፋሪት ካብቲ መዓርፎ ነፋሪት ናብ ሰሜናዊ ምዕራብ ገጻ ናብ ዓባይ ብሪጣንያ ገጻ ኣቕኒዓ። ኣብ ልዕሊ ሰሜናዊ ባሕሪ ናብ ዝርከብ ክሊ ኣየር ቅድሚ ምእታዋ ከኣ ሓንቲ ሰላዪት ነፋሪት ኔቶ ነቲ ከባቢ ከም ዝዳህሰሰቶ ይንገር። እቲ ባሕሪ ብናይ ሩስያ ሳብማሪናት ቁጽጽር ከምዝግበረሉ እዩ ዝፍለጥ። ከምኡ’ውን ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ካብ ዝርከብ መደበር ሓይሊ ኣየር ዝተበገሰት ኤፍ-15 ዝዓይነታ ነፋሪት ውግእ ኣመሪካ፡ ንገለ ክፋል ጉዕዞኣ ንበረራ ሚስተር ዘለንስኪ ዓጂባቶ። ኣብ መወዳእታ ከኣ ድሕሪ ኣስታት 10 ሰዓታት በረራ ከባቢ ፍርቂ መዓልቲ ኣቢሉ ንፕረዚደንት ዩክሬን ዝሓዘት ነፋሪት ኣብ ጥቓ ዋሽንግተን ዓሊባ። ኣብ ኣመሪካ ምስ ኣተወ ከኣ ከምቲ ንኹሎም በጻሕቲ መራሕቲ ሃገራት ዝገበረሎም ምስጢራዊ ሓለዋ ተገይሩሉ። ናይ ፕረዚደንት ዘለንስኪ ፍሉይ ዝገብሮ ግን መራሒ ናይታ ምስ ሩስያ ኣብ ውግእ እትርከብ ሃገር ስለዝኾነ፡ ሰበ ስልጣን ጸጥታ ኣመሪካ ዝያዳ ተገዳስነት ክገብርሉ ሓላፍነት ተሰኪሞም። ሓደ ላዕለዋይ በዓል ስልጣን ንኤቢሲ ኒውስ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ "ሩስያ ኣብዛ ሃገር ሰለይቲ ከምዘለውዋ ስለእንፈልጥ ገለ ነገር ክትገብር ክትፍትን ትኽእል እያ" ኢሉ። እቲ መገሻ ብዘይ ገለ ጸገም ዝሓለፈ ይመስል፤ ትማሊ ሓሙስ ድማ ፕረዚደንት ዘለንስኪ ድሮ ናብ መሬት ኤውሮጳ ተመሊሱ፡ ምስ መዘንኡ ኣንድረጅ ዱዳ ንምርኻብ ኣብ ፖላንድ ደው ከም ዝበለ ኣብ ቴሌግራም ጽሒፉ። ድሮ’ውን ዶብ ፖላንድ ሰጊሩ ናብ ዩክሬን ከምዝኣተወ ይግለጽ ኣሎ። ሰበስልጣን ጸጥታ ኣሜሪካ ግን ብሰላም ናብ ኪየቭ ምስ ተመልሰ ጥራይ እዮም ሩፍታ ዝረኽቡ። ሓደ በዓል ስልጣን ንኤቢሲ ኒውስ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ "ፑቲንን ክረምሊንን ናብ ዓዱ ክምለስ ከምዘለዎ ይፈልጡ'ዮም" ኢሉ።


ፍሉይ ልኡኽ ኣመሪካ: መንግስቲ ኢትዮጵያ 'ተሓታትነት ገበናት' ከረጋገጽ ሓቲቱ

ፍሉይ ልኡኽ መንግስቲ ኣሜሪካ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪካ ኣምባሳደር ማይክ ሃመር፡ ምስ ቢቢሲ ኒውስ ሃወር ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕተት፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ተሓታትነት ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ከረጋግጽ ከሓቲቱ። በቲ ኣምባሳደር ዝምራሕ ጉጅለ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዘካየዶ ዑደት፡ ምስ ላዕለዎት ሰበስልጣን እታ ሃገር፡ ወከልቲ ሕብረት ኣፍሪቃን መራሕቲ ህወሓትን ከምዝተራኸበ ሓቢሩ። ብፍላይ ድማ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ናብ ርእሰ ከተማ ትግራይ፡ መቐለ ኣብ ዝገበሮ መገሻ ኣመልኪቱ፡ ምስ ፍልይቲ ልእኽቲ ሕብረት ኣውሮጳ፡ ኣብ ዘውጽእዎ ሓበራዊ መግለጺ፡ እቶም ኣብታ ክልል ተቛሪጾም ዘለዉ መሰረታዊ ኣገልግሎት ብቕልጡፍ ናብ ንቡር ክምለሱን፡ እቲ ጎንጺ ብፖለቲካዊ ዘተ ክፍታሕን ምሕታቶም ዝዝከር እዩ። መንግስቲ ኢትዮጵያ በቲ ሓበራዊ መግለጺን መገሻን  ዕጉብ ከምዝይኮነ ገሊጹ ነይሩ። ኣምባሳደር ማይክ ሃመር ፡ ኣብቲ ቃለ መሐትት፡  እቲ ኣብታ ሃገር ዝነበሮ ጻንሒትን ሓፈሻዊ ዳህሳስን ኣብ ሰለስተ መሰረታውያን ነገራት ዘተኮረ ከምዝኾነ ገሊጹ። “ቀንዲ ኣተኩሮና ኣብ ሰለስተ ዛዕባታት’ዩ ዝከፋፈል” ዝበለ እቲ ኣምባሳደር ፡ እቲ ሓደ ንኹሎም እቶም ሰብኣዊ ረድኤት ዘድልዮም ኢትዮጵያውያን ብዘይተገደበ መንግዲ ንኽበጽሖም ብቐዳምነት ሓቢሩ። ኣብ ትግራይ፡ ኣብ ወርሒ መጋቢት ስምምዕ ምቁራጽ ተጻብኦታት ምስ ተበጽሐ ገለ ኣወንታዊ ምዕባለታት ተራእዩ’ዩ፡ እንተኾነ፡ ኣብ መቐለ ዝበጽሐ ረድኤት ናብ ካልኦት ከባቢታት ከይባጻሕ ሕጸረት ነዳዲ ኣጋጡሙ ከምዝነበረ፡ እዚ ጸገም ኣብ ቀረባ እዋን ተፈቲሑ ከምዘሎ'ውን ተዛሪቡ። እቲ ካልኣይ ነጥቢ ንግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ዝምልከት ኮይኑ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብዛዕባ እቲ ዝተፈጸመ ግህሰታት ሰብኣዊ መሰላት ተሓታትነት ከምዝህሉ ከረጋግጽ ኣለዎ ዝብል ይርከቦ። “ክኢላትት ዓለምለኻዊ ሰብኣዊ መሰላት 25 ሓምለ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ተረኺቦም ብዛዕባ ሓለፍነቶምን እቲ መስርሕ ብኸመይ ክካየድ ከምዝኽእልን ተዘራሪቦም ኣለዉ፡ ንሕና ቀንዲ ንጸቕጠሉ ኸኣ ናብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ኣትዮም ምርምራቶም ብነጻነት ከካይዱ ባይታ ክጣጠሓሎም ኣብ ዝብል እዩ” ኢሉ። “እንተኾነ ክሳብ ሕጂ እዚ ዕድል እዚ ኣይተፈጠረሎምን ዘሎ” ክብል ወሲኹ ስክፋቱ ሓቢሩ። ኣባላት፡ ዓለም -ለኸ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ባይቶ ሕቡራት ሃገራት፡  ኣብ ቀረባ እዋን ኣዲስ ኣበባ ኣትዮም ምስ ላዕሎት ሰብ መዚ እንተተዘራረቡ'ኳ፡ ናብ ትግራይ ክኣትዉ ከምዘይተፈቕደሎም ይዝረብ። መንግስቲ ኢትዮጵያን ኤርትራን፡ እቲ ኮሚሽን ካብ መፈለምትኡ ከይቖም ተቓዊሞም ምንቅስቓሶም ዝዝከር እዩ። ፕረዚደንት ጆ ባይደን፡ ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ዓመታት ሰለስት ዝተፈላለዩ ሰባት’ዩ ፍሉይ ልኡኽ መንግስቲ ኣሜሪካ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪካ ሸይሙ። ማይክ ሃመር ኸኣ ሳልሳይ’ዩ። ኣምባሳደር ማይክ ሃመር ፡ 'ንምንታይ ኢኹም ኣብ ሓጺር ግዜ ትቀያየሩ ዘለኹም?' ንዝብል ሕቶ እዚ ዝስዕብ ምላሽ ሂቡ። “መጀመርታ ጆ ባይደን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ፍሉይ ልኡኽ ምምዛዙ መንግስቲ ኣሜሪካ ምስዞም ኣብዚ ዞባ ዘለዉ መንግስታት ብምትሕብባር ሰላምን ንኸስፍን ዘለዎ ተገዳስነት ዘርኢ’ዩ፡ እቶም ቅድመይ ዝነበሩ ክልተ ካብዚ ሓላፍነት ምእላዮም ዝተፈላለየ ምኽንያት ክህልዎ ይኽእል’ዩ። ቅድሚ እዚ መዝነት ምውሃበይ ናብ ኢትዮጵያ መጺአ ነይረ’የ፡ ስለዚ ኣነ በቶም ቅድመይ ዝተጀመረ’የ ዝቅጽሎ ዘለኹ” ኢሉ። ኣሜሪካ እታ ዝልዓለ ገንዘባዊ ሓገዝ ንኢትዮጵያ እትህብ ሃገር እያ፡ እዚ ዕድል እዚ ተጠቂምኩም ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ጸገማት ብዘተ ንኽትፈትሕዎ ዓብላላይ ተራ የውህበኩምዶ ይኸውን ንዝብል ሕቶ ድማ፡ ኣምበሳደር ማይክ ሃመር፡ “ገለ ገለ ዝወስድናዮ ስጉምታት ኣሎ፡ ንኢትዮጵያ ካብ ዕድላት ኣጉዋ ምእጋድ ሓደ ኮይኑ መንግስቲ ኢትዮጵያ ምምሕያሻት ንኸርኢ ኢልና ዝገበርናዮ’ዩ፡ ስለዚ ቁጠባዊ ሓገዛት ክግብር እንተኾይኑ ኣብቲ ቀዲምና ዝገለጽናዮ ምዕባለታት’ዩ ክምርኮስ” ዝብል ምላሽ ሂቡ። ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ ሰርጌ ላቭሮቭ፡ ኣብ ሃገራት ኣፍሪቃ ዑደት ምክያዱ ዝዝከር ኮይኑ ንዕኡ ተኸቲሉ’ዩ መንግስቲ ኣሜሪካ’ውን ናብ ኣፍሪቃ ልኡኻት ሰዲዱ፡ ኢትዮጵያ’ውን ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ ዋዕላ ሩስያ-ኣፍሪቓ ከተአንግድ እያ፡ ዋዕላ ኣሜሪካ-ኣፍሪቃ’ውን ኣብ ወርሒ ታሕሳስ ክካየድ እዩ፡ ኣሜሪካን ሩስያን ዲፕሎማስያዊ መኽሰብ ንምርካብ ዝወዳደራ ዘለዋዶ ኣይመስልን ዝብል ሕቶ’ውን ቀሪብሉ ነይሩ። “ኣብ ኣፍሪቃ መን እንታይ ይገብር ኣሎ ዕትብ ኢልና ንርኣዮ፡ ትኹረት ኣሜሪካ ኣብ ምሕዝነት፣ ኣብ ጥዕና፡ ንድሕሪት ምልስ ኢልና’ውን ኣብ እዋን ቃልሲ ኣንጻር ኤድስ፡ ቃልሲ ኣንጻር ደርቅን ውሕስነት መግብን ጸጥታን እዩ” ኢሉ። እቲ ኣምባሳደር ወሲኹ፡ “ወራር ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ንሃገራት ኣፍሪቃ ናብ ቅልውላው ሕጽረት መግቢ ከምዘምርሐን ኩሉ ዝርድኦ’ዩ፡ እዚ ኸኣ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ዝፈጸመቶ ወራር ደው ኣቢላ ፡ ኣብ ዩክረይን ዘሎ ኣእካል ንሰድድ ክወጽእ ምስ እተፍቕድ’ዩ ፍታሕ ዝረክበ” ዝብል ምላሽ ሂቡ። ኣብ ኢትዮጵያ ንልዕሊ ሓደ ሰሙን ዝጸንሐ ፍሉይ ልኡኽ መንግስቲ ኣመሪካ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ ኣምባሳደር ማይክ ሃመር፡ ምስ ፖለቲከኛታት፣ ጉጅለታት ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፣ መራሕቲ ማሕበራት ደቂ ኣንስትዮን ምሁራትን ብምርኻብ ዘተ ከምዘካየደ እዩ ዝንገር። ማይክ ሃመር፡ እቲ ናብ ካልኣይ ዓመቱ ዝኸይድ ዘሎን ሰፊሕ ሰብኣውን ንዋታውን ዕንወት ዘውረደን ኲናት ትግራይ ድሕሪ ምጅማሩ ካብ ዝተመዘዙ ፍሉያት ልኡኻት ኣሜሪካ ሳልሳይ እዩ። እቶም ቅድሚኡ ዝተሾሙ ላዕለዎት ኣሜሪካውያን ዲፕሎማሰኛታት፡ እቲ ኲናት ኣብ ዝተጋደደሉ እዋን ናብ ኢትዮጵያን ከባቢኣን ተደጋጋሚ መገሻታት ይገብሩ እኳ እንተነበሩ ብወግዒ ዝፍለጥ ውፅኢት ከይረኸቡ እዮም ካብ ሓላፍነቶም ተኣልዮም።


ሰርጌይ ላቭሮቭ፡ የጋጥም ንዘሎ ቅልውላው ምግቢ ንምዕራባውያን ከሲሱ

ንሽድሽተ መዓልትታት ኣብ ኣፍሪቃ ዑደት ዘካይድ ዘሎ ሚኒስተር ጉዳያት ወፃኢ ሰርጌይ ላቭሮቭ ትማሊ ናብ ኣዲስ ኣበባ ክኣቱ እንከሎ፡ ምስ ሰብመዚ ኢትዮጵያን ዲፕሎማሰኛታትን ተራኺቡ። ንሱ፡ ሎሚ ረቡዕ ንዲፕሎማሰኛታት ኣብ ዝሃቦ መብርሂ ኣብ ዓለምለኻዊ ዕዳጋታት ምግቢ ዝተርኣየ ፀገም፡ ኣብ ምጅማር ለበዳ ኮቪድ-19፡ ሃገራት ምዕራብ ብዘይ ዝኾነ ፅኑዕ ምኽንያት ዋጋ ቢልዮናት ዶላራት ምግቢ ብምዕዳገን ዝመፅአ ምዃኑ ገሊፁ። “ንፀብፃብ ውድብ ምግቢ ዓለምን ትካል ምግቢ ሕርሻን እንተ ኣንቢብኩም፡ ፀገማት ዓለምለኻዊ ዕዳጋ ምግቢ ኣብ ምጅማር ለበዳ ኮሮናቫይረስ እዩ ጀሚሩ። እቲ ምኽንያት ከኣ ኣሜሪካ፣ ሕብረት ኣውሮጳን ጃፓንን ብዘይ ዝኾነ ቁጠባዊ መርትዖ፡ እቲ ለበዳ ንነዊሕ ግዘ እንተፀኒሑን ዕፅዋ እንተመፀን ብምባል ንሳዕቤናቱ ንምቅላስ ብዝብል ናይ ሸሞንተ ትሪልዮን ዶላር ተልእኾ ጀሚረን፣ ነቲ ገንዘብ ከኣ ምግብን ካልእ ነገራትን ብምዕዳገን ዝሰዓበ እዩ” ክብል ከሲሱ። ብርግፅ፡ ኩነታት ዩክረይን ንዕዳጋ ምግቢ ተወሳኺ ፅልዋ ኮይኑ’ዩ ዝበለ ላቭሮቭ ግና "ብሰንኪ ስርሒት ሩስያ ዘይኮነ ሃገራት ምዕራብ ብዘይ ብቑዕ ምኽንያት ንህላወ መግቢ ኣብ ዕዳጋታት ዕሽሽ ብምባል እገዳታት ብምእዋጀን ዝሰዓበ እዩ" ኢሉ። ላቭሮቭ ወሲኹ፡ ወሰኽ ዋጋታት ድዅዒ ብሰንኪ እቲ ዘይ ሓላፍነታዊ ክብል ዝገለጾ ‘ሓምላይ ምስግጋር’ ዝበሃል ፖሊሲ ሃገራት ምዕራብ ምዃኑን እዚ ኣብ ልዕሊ’ቶም ልሙድ ምንጭታት ፀዓት ኣድልዎ ዝገብር ምዃኑን ገሊፁ። ኣፍሪቃ ካብ እተህልዀ መጠን ስርናይ፡ ነቲ 40 ሚእታዊ ካብ ዩክረይን እያ ክተእቱ ፀኒሓ። ኣብዚ እዋን ግና ብሰንኪ እቲ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ለካቲት ሩስያ ንዩክረይን ምውራራ ስዒቡ ዝተወልዐ ኲናት ሩስያ-ዩክረይን ምንኩልላፍ ኣጋጢምዎ ይርከብ። ኣብ ዝሓለፈ መዓልትታት ዝተበፅሐ ስምምዕ ሰደድ ኣእኻል ግና ተስፋ ፈጢሩ ኣሎ።


ጓል መሻርኽቲ ፑቲን ዝዀነት ዳርያ ዱጊና ኣብ ሞስኮ ብነታጒ ተቐቲላ

ጓል ናይ ቀረባ መሓዛ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን ኣብ መኪና ብዝተፃወደ ቦምባ ከም ዝኾነ ብዝተጠርጠረ መጥቃዕቲ ተቐቲላ። ጓል 29 ዓመት ዳርያ ዱጂና ካብ ሞስኮ ውፅእ ኢሉ ኣብ ዝርከብ ጽርግያ ብዘጋጠመ ፍንጀራ ከም ዝሞተት ኮሚቴ መርመራ ሩስያ ኣፍሊጡ። እቲ "ሓንጐል ፑቲን" ተባሂሉ ዝፍለጥ ኣቡኣ ሩስያዊ ፈላስፋ ኣሌክሳንደር ዱጊን ዒላማ ናይቲ መጥቃዕቲ ነይሩ ክኸውን ከም ዝኽእል ይግመት። ብሕሉፍ ስነ-ሓሳብ ሃገራውነት ዝፍለጥ ዱጊን ምስ ፕረዚደንት ሩስያ ዝጠበቐ ምሕዝነት ከም ዘለዎ ይእመን። ኣሌክሳንደር ዱጊ ምስ ጓሉ ብቐዳም ምሸት ኣብቲ ኣብ ጥቓ ሞስኮ ዝተኻየደን እቲ ፈላስፋ ኣስተምህሮ ዝሃበሉን ፈስቲቫል ተረኺቦም ነይሮም። እቲ "ትውፊታዊ" ፌስቲቫል፡ ንኣፍቀርቲ ስነ-ጥበብ ብዝብል ዝዳሎ ስድራቤታዊ ፍጻመ ከም ዝኾነ ዝገልጽ ኮይኑ፡ኣብቲ ሓደ እዋን ሩስያዊ ገጣሚ ኣሌክሳንደር ፑሽኪን ዝነብረሉ ዝነበረ ዛካሮቮ ዝብሃል መንበሪ እዩ ዝካየድ። ኣቦን ጓልን ካብቲ ቦታ ብሓንቲ መኪና ክወጹ ትፅቢት ዝግበር እኳ እንተነበረ ዱጊን ግን ኣብ ናይ መወዳእታ ደቒቕ ነንበይኖም ክጓዓዙ ወሲኑ። ኣብ ቴሌግራም ዝተዘርግሐ ቪድዮ፡ ኣገልግሎት ህጹጽ ረድኤት ናብታ ትነድድ ዝነበረት ስብርባር መኪና ክበጽሑ ከለዉ ዱጊን ኣብ ስንባደ ኰይኑ የርእይ። ነታ መኪና እትዝውራ ዝነበረት ዳርያ ዱጊና ኣብቲ ሓደጋ ዘጋጠመሉ ቦታ ሽዑ ከም ዝሞተት መርመርቲ ኣረጋጊጾም። ኣብ ትሕቲ እታ መኪና ዝተፃወደ ነታጒ ከም ዝተፈንጀረን ብባርዕ ከም ዝነደደትን ዝተገለፀ ኰይኑ፤ ክኢላታት መርመራ ኣስከሬንን ነታጒን ምፅራይ የካይዱ ከም ዘለዉ ተፈሊጡ። ዩክሬይን ኣብቲ ፍጻመ ኢድ ኣለዋ ንዝብል ክሲ ሓደ ዩክሬናዊ በዓል ስልጣን ነጺግዎ’ሎ። ኣማኻሪ ፕረዚደንት ቮሎዲሚር ዘለንስኪ ሚካይሎ ፖዶልያክ፡ "ዩክሬን ብርግጽ ምስዚ ዝኾነ ይኹን ርክብ የብላን። ምኽንያቱ ንሕና ከም ፌደሬሽን ሩስያ ገበነኛ ሃገር ኣይኰንናን" ኢሉ። ወሃቢት ቃል ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ ማርያ ዛካሮቫ ኣብ ቴሌግራም ኣብ ዝዘርግሓቶ ጽሑፍ፡ [እቲ መጥቃዕቲ] ምስ ዩክሬይን ምትእስሳር ከም ዘለዎ እንተተረጋጊፁ ከም "መንግስታዊ ግብረሽበራ" ከም ዝውሰድ ኣፍሊጣ። ኣሌክሳንደር ዱጊን በዓል ስልጣን መንግስቲ እኳ እንተዘይኰነ፡ ኣብ ፖለቲካ ሩስያ ግን ዝፍለጥ ሰብ እዩ። ጸረ ምዕራባውያን ዝኾነ ሕሉፍ ሃገራውነት ፍልስፍናኡ ኣብ ሩስያ ዓብላሊ ፖለቲካዊ ስነ-ሓሳብ ካብ ምዃኑ ብዝሰገረ፡ ንናይ ፕረዚደንት ፑቲን ተስፋሕፋሓይ ፖሊሲ ወጻኢ ኣብ ምቕራጽ ሓጊዙ እዩ። ኣሌክሳንደር ዱጊን ኣብ መንግስቲ ወግዓዊ ስልጣን እኳ እንተዘይሓዘ፡ ናይ ቀረባ መሓዛ ፕረዚደንት ሩስያ ምዃኑ ይእመን፤ "ርእሲ ፑቲን" ክሳብ ዝብል መፀውዒ’ውን ተዋሂብዎ’ሎ። ጓሉ ዳርያ ዱጊና እውን ንወራር ዩክሬይን እትድግፍ ፍልጥቲ ጋዜጠኛ እያ ነይራ። ኣብ መጀመርታ ናይዚ ዓመት ብሰበስልጣን ኣሜሪካን ዓባይ ብሪጣንያን እገዳ ከም ዝተገበረላ ይፍለጥ። ናይዚ ምኽንያት ድማ ብዛዕባ ወራር ሩስያ ብኢንተርነት "ግጉይ ሓበሬታ" ዘርጊሓ ዝብል ክሲ እዩ። ኣብ ወርሒ ግንቦት፡ ኣብ ዝገበረቶ ቃለ መሕትት ድማ "ግጭት ስልጣነታት" ክትብል ነቲ ኲናት ዝገለፀቶ ኮይና፡ ንሳን ኣቦኣን ዒላማ እገዳ ምዕራባውያን ምዃኖም ከምእትሕበን’ውን ሓቢራ ነይራ። ኣሌክሳንደር ዱጊን ሩስያ ንክሪሚያ ክትጥቕልላ ከላ ተሳትፎ ነይርዎ ብዝብል ኣብ 2015 ብኣሜሪካ እገዳ ተገይሩሉ እዩ። ጽሑፋቱ ኣብ ልዕሊ ፑቲን ዓሚቝ ጽልዋ ከም ዘለዎም ይዝረበሉ። እዚ ፈላስፋ ከም ቀንዲ ሃንዳሲ ናይቲ ብብዙሓት ኣብ ክረምሊን ዝድገፍ ሓሉፍ ስነ-ሓሳብ ሃገራውነት ይቑጸር። ዱጊን ሩስያ ኣብ ዓለማዊ መድረኽ ንነብሳ ብዝያዳ ብዓመጽ ክተጉልህ ንዓመታት ካብ ምጉስጓሱ ብተወሳኺ ነቲ ኣብ ልዕሊ ዩክሬን ዝተወሰደ ወተሃደራዊ ስጉምቲ እውን ደጊፉ።


ናህሪ ዋጋታት ብኸመይ'ዩ ዝፍጠር?

ዝቕባበ ዝኽሰት፡ ጠለብ በዚሑ ቀረብ ኣብ ዕዳጋ ምስ ዝውሕድ እዩ።